ROZDZIAŁ 6

Umacnianie europejskiej demokracji i europejskich wartości

Na zdjęciu widać liczny tłum. Po środku tłum niesie gigantyczną flagę europejską. Zobacz opis zdjęcia
Parada równości w Budapeszcie, Węgry, 28 czerwca 2025 r. © Attila Kisbenedek/AFP via Getty Images

W dobrze prosperującej demokracji obywatele mogą swobodnie wyrażać swoje poglądy i formułować opinie. Mogą uczestniczyć w życiu demokratycznym, wybierać swoich przedstawicieli politycznych i mieć wpływ na swoją przyszłość w przestrzeni publicznej, w której można wyrażać różne poglądy, a różnorodność jest doceniana. W 2025 r. Unia Europejska zintensyfikowała prace nad wzmocnieniem demokracji i uodparnianiem jej na naciski wewnętrzne i zewnętrzne. Nadal wspierała obywateli w aktywnym uczestnictwie w procesie demokratycznym i kształtowaniu polityki, która ma wpływ na nich i na ich społeczności.

Europejska tarcza demokracji

Opierając się na pracach już rozpoczętych w ramach europejskiego planu działania na rzecz demokracji - otwórz w nowej zakładce i pakietu na rzecz obrony demokracji - otwórz w nowej zakładce, w listopadzie przedstawiono europejską tarczę demokracji - otwórz w nowej zakładce. Ma ona wzmocnić europejskie demokracje i umożliwić Europejczykom korzystanie z przysługujących im praw, swobodne kształtowanie i wyrażanie opinii oraz aktywny i bezpieczny udział w życiu demokratycznym UE. Jej działania wzmocnią instytucje demokratyczne, będą chronić uczciwość wyborów oraz wspierać wolność i pluralizm mediów.

Najważniejsze priorytety europejskiej tarczy demokracji

  • Poprawa orientacji sytuacyjnej i wsparcie zdolności reagowania w celu ochrony integralności przestrzeni informacyjnej.
  • Umocnienie instytucji demokratycznych, wolnych i uczciwych wyborów oraz wolnych i niezależnych mediów.
  • Budowanie odporności społecznej poprzez wspieranie edukacji obywatelskiej, umiejętności na rzecz demokracji i umiejętności korzystania z mediów oraz zwiększanie zaangażowania obywateli w życie demokratyczne.

Jako centrum operacyjne nowej europejskiej tarczy demokracji ma zostać ustanowiony Europejski Ośrodek Odporności Demokratycznej, który będzie przewidywać i wykrywać zagrożenia, wydawać wczesne ostrzeżenia i koordynować szybkie reagowanie. Ośrodek, którego centralnym elementem będą państwa członkowskie, będzie działać jako ramy ułatwiające wymianę informacji i wspierające budowanie zdolności. Jego celem będzie zapobieganie zmieniającym się wspólnym zagrożeniom, w szczególności zagranicznym manipulacjom informacjami i ingerencjom w informacje, a także szerzeniu dezinformacji.

Michael McGrath siedzi między dwiema innymi osobami podczas dyskusji panelowej, zwracając się do młodych ludzi. Na plakacie z tyłu sali widać słowa „Porozmawiajmy”.
Michael McGrath (w środku), europejski komisarz do spraw demokracji, sprawiedliwości, praworządności i ochrony konsumentów, organizuje dialog z młodzieżą na temat polityki w celu wymiany poglądów na temat wzmocnienia pozycji demokratycznej młodych ludzi w ramach prac Komisji nad europejską tarczą demokracji, Dublin, Irlandia, 3 marca 2025 r. Głównym celem dialogów z młodzieżą na temat polityki jest zachęcenie młodych ludzi do wyrażania poglądów na temat inicjatyw politycznych UE poprzez kontakty z komisarzami oraz włączenie ich do programu politycznego UE (zob. również rozdział 4).

W 2025 r. Komisja zobowiązała się również do zwiększenia zaangażowania, ochrony i wsparcia społeczeństwa obywatelskiego, uznając ważną rolę, jaką odgrywa ono we wzmacnianiu demokracji i budowaniu odpornych społeczeństw. Nowa strategia UE na rzecz społeczeństwa obywatelskiego - otwórz w nowej zakładce ma następujące trzy główne cele:

Główne cele strategii UE na rzecz społeczeństwa obywatelskiego

  1. Wzmocnienie skutecznej i konstruktywnej współpracy ze społeczeństwem obywatelskim jako partnerem w sprawowaniu rządów.
  2. Zapewnienie otwartej, bezpiecznej i sprzyjającej społeczeństwu obywatelskiemu przestrzeni poprzez wsparcie i ochronę organizacji społeczeństwa obywatelskiego.
  3. Wspieranie organizacji społeczeństwa obywatelskiego za pomocą odpowiedniego, trwałego i przejrzystego finansowania.

Zapewnienie integralności informacji

Nowe technologie umożliwiają wrogim podmiotom działanie i szerzenie dezinformacji na niespotykaną dotychczas skalę i w większym tempie niż kiedykolwiek wcześniej. W związku z tym przeciwdziałanie zagranicznym manipulacjom informacjami i ingerencjom w informacje oraz zwiększenie odporności społecznej na te zagrożenia mają zasadnicze znaczenie dla Unii Europejskiej i jej państw członkowskich.

Ustanowiony w 2018 r. unijny kodeks postępowania w zakresie zwalczania dezinformacji - otwórz w nowej zakładce jest pierwszym na świecie dobrowolnym instrumentem umożliwiającym samoregulację platform internetowych i wyszukiwarek. Od lutego 2025 r. został on formalnie włączony - otwórz w nowej zakładce do ram współregulacyjnych aktu o usługach cyfrowych jako kodeks postępowania.

82 proc. Europejczyków zgadza się, że rozpowszechnianie wiadomości lub informacji wprowadzających w błąd, a nawet nieprawdziwych, to problem dla demokracji.

77 proc. Europejczyków zgadza się, że takie wiadomości lub informacje stanowią problem w ich kraju.

Źródło: Komisja Europejska, standardowe badanie Eurobarometr 102 - otwórz w nowej zakładce, listopad 2024 r.

Modele sztucznej inteligencji (AI) ogólnego przeznaczenia stają się podstawą wielu systemów AI w UE. Aby zapewnić bezpieczną i wiarygodną sztuczną inteligencję, w akcie w sprawie sztucznej inteligencji - otwórz w nowej zakładce wprowadzono przepisy dotyczące dostawców takich modeli. Aby pomóc branży w przestrzeganiu tych przepisów, które zaczęły obowiązywać w sierpniu, opublikowano dobrowolny kodeks postępowania - otwórz w nowej zakładce, w którym uwzględniono wkład ponad tysiąca zainteresowanych stron, w tym dostawców modeli, małych i średnich przedsiębiorstw, naukowców, ekspertów ds. bezpieczeństwa sztucznej inteligencji, posiadaczy praw i organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

Europejskie Obserwatorium Mediów Cyfrowych - otwórz w nowej zakładce jest ważnym filarem wysiłków UE na rzecz uzyskania wglądu w europejską internetową przestrzeń informacyjną i wzmocnienia odporności społecznej na dezinformację. Nowe regionalne centrum Europejskiego Obserwatorium Mediów Cyfrowych, o nazwie FACT - otwórz w nowej zakładce, rozpoczęło prace w 2025 r., aby wspierać m.in. Mołdawię i Ukrainę w walce z dezinformacją. W ramach swojej misji FACT monitorował również okres wyborczy w Mołdawii w 2025 r., przyczyniając się do zapewnienia uczciwości wyborów.

Henna Virkkunen trzyma mikrofon i przemawia w ramach panelu, obok niej siedzą dwie kobiety. Na dużej tablicy za nimi znajdują się powtarzający się skrót MSC i słowa Monachijska Konferencja Bezpieczeństwa.
Henna Virkkunen (w środku), wiceprzewodnicząca wykonawcza Komisji Europejskiej do spraw suwerenności technologicznej, bezpieczeństwa i demokracji, uczestniczy w dyskusji panelowej „Dezinformacja i »AI-polikapsa« demokracji” podczas Monachijskiej Konferencji Bezpieczeństwa w 2025 r., Monachium, Niemcy, 14 lutego 2025 r.

Wzmocnienie zasad wyborczych

Ułatwienie wszystkim obywatelom udziału w wyborach ma zasadnicze znaczenie dla zagwarantowania zdrowej demokracji i budowania zaufania do UE. Dlatego też w czerwcu UE przyjęła nowe przepisy - otwórz w nowej zakładce mające na celu wzmocnienie prawa przemieszczających się obywateli do głosowania i kandydowania w wyborach europejskich, niezależnie od miejsca zamieszkania w UE. Państwa członkowskie są zobowiązane przetransponować przepisy do prawa krajowego do czerwca 2027 r.

Kluczowym elementem wolnych i uczciwych wyborów jest swobodny dostęp wyborców do informacji. Nowe unijne przepisy dotyczące przejrzystości i dopasowywania reklam politycznych - otwórz w nowej zakładce, które obowiązują od października, zapewniają otwartą debatę, uczciwe kampanie i wolne wybory. Wspierają one również rozliczalność podmiotów politycznych i prawo obywateli do informacji. Przepisy te przewidują obowiązek wyraźnego oznaczania reklam politycznych i wskazania, kto za nie zapłacił i ile, oraz określenia, czy są skierowane do konkretnej grupy odbiorców. Dzięki temu obywatele będą mogli łatwo identyfikować reklamy polityczne i dokonywać świadomych wyborów.

Fundamentem demokracji, bezpieczeństwa i gospodarki Europy jest praworządność. Dzięki niej wartości UE przekładają się na wymierne korzyści dla osób mieszkających w UE, wspierając stabilność, spójność społeczną, konkurencyjność i dobrobyt gospodarczy. Poszanowanie praworządności to warunek konieczny wykorzystywania funduszy UE. Unia Europejska jest zaangażowana w utrzymanie praworządności, tak aby obywatele i przedsiębiorstwa w całej UE mogli korzystać z przysługujących im praw i wolności.

89 proc. Europejczyków uznaje za ważne poszanowanie wartości UE, w tym praworządności.

Źródło: Komisja Europejska, specjalne badanie Eurobarometr 553 - otwórz w nowej zakładce, lipiec 2024 r.

W sprawozdaniu na temat praworządności z 2025 r. - otwórz w nowej zakładce, w którym przeanalizowano państwa członkowskie i cztery kraje kandydujące – Albanię, Czarnogórę, Macedonię Północną i Serbię – potwierdzono, że w wielu państwach członkowskich tendencja jest pozytywna, ponieważ podjęto ważne reformy. Nadal występują jednak wyzwania, a w kilku przypadkach sytuacja jest poważna. W sprawozdaniu tym położono szczególny nacisk na wymiar jednolitego rynku, aby pomóc w identyfikowaniu i rozwiązywaniu problemów związanych z praworządnością, które mają bezpośredni wpływ na sposób, w jaki przedsiębiorstwa inwestują, konkurują i rozwijają się w Europie. Unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości - otwórz w nowej zakładce z 2025 r. zawiera również nowe wskaźniki istotne dla jednolitego rynku. Podkreśla to zasadniczą rolę skutecznych i niezależnych systemów wymiaru sprawiedliwości we wspieraniu sprawiedliwego i konkurencyjnego otoczenia rynkowego.

Na tle globalnym Unia Europejska jest ciągle bastionem wolnych mediów i wzorem demokracji. Pojawiają się jednak coraz bardziej niepokojące tendencje, które potwierdzają potrzebę podjęcia przez UE bardziej zdecydowanych środków w celu ochrony fundamentów demokracji europejskiej. W tym celu 8 sierpnia zaczęła obowiązywać większość przepisów europejskiego aktu o wolności mediów - otwórz w nowej zakładce. Przepisy te mają na celu lepszą ochronę mediów i dziennikarzy przed ingerencją polityczną oraz zapewnienie im możliwości łatwiejszego działania ponad granicami bez nadmiernych nacisków. Nowa Europejska Rada ds. Usług Medialnych - otwórz w nowej zakładce, ustanowiona na mocy tego aktu, ma na celu zacieśnienie współpracy na szczeblu UE, w tym w zakresie przeciwdziałania zagranicznym manipulacjom informacjami i ingerencjom w informacje, oraz promowanie skutecznego i spójnego stosowania unijnych przepisów prawa medialnego.

Wsparcie UE dla wolnych mediów

900 tys. euro na umocnienie pozycji rad ds. prasy i mediów w kontekście zintegrowanych mediów.

500 tys. euro na wdrożenie systemu monitorowania własności mediów - otwórz w nowej zakładce w celu zapewnienia krajowej bazy danych.

2 mln euro na udzielanie dotacji na wspieranie innowacji w mediach lokalnych i regionalnych oraz zwiększanie pluralizmu.

3 mln euro na mechanizm szybkiego reagowania - otwórz w nowej zakładce, zapewniający praktyczną pomoc w ochronie zagrożonych dziennikarzy.

1,1 mln euro na wdrożenie Monitora Pluralizmu Mediów - otwórz w nowej zakładce w celu określenia potencjalnych zagrożeń dla pluralizmu mediów.

5,2 mln euro na przekazywanie otrzymanych dotacji innym podmiotom w sektorze mediów o szczególnym znaczeniu dla demokracji - otwórz w nowej zakładce (takich jak dziennikarstwo lokalne i śledcze, media działające w interesie publicznym i na rzecz społeczności).

2,9 mln euro na centrum wolności mediów - otwórz w nowej zakładce, wspierające istniejące niezależne media rosyjskie i białoruskie działające w UE.

3 mln euro na europejski festiwal dziennikarstwa i wolności mediów - otwórz w nowej zakładce.

Nagroda im. Sacharowa 2025

Co roku Parlament przyznaje Nagrodę im. Sacharowa, aby uhonorować wyjątkowe osoby i organizacje broniące praw człowieka i podstawowych wolności, chroniące prawa mniejszości i walczące o poszanowanie prawa międzynarodowego, demokracji i praworządności.

W 2025 r. Nagrodę im. Sacharowa za wolność myśli przyznano Andrzejowi Poczobutowi z Białorusi i Mzii Amaglobeli z Gruzji, dziennikarzom uwięzionym za stawanie w obronie prawdy wobec rządzących, którzy stają się symbolami walki o wolność i demokrację. UE solidaryzuje się z nimi oraz ze wszystkimi, którzy nadal domagają się wolności.

Roberta Metsola stoi w towarzystwie dwóch kobiet, Jany Poczobut i Irmy Dimitradze, które trzymają niebieskie certyfikaty Nagrody im. Sacharowa. Za nimi posłowie do Parlamentu Europejskiego biją brawo.
Przewodnicząca Parlamentu Europejskiego Roberta Metsola (w środku) z Janą Poczobut (po prawej), córką uwięzionego dziennikarza Andrzeja Poczobuta z Białorusi, i Irmą Dimitradze (po lewej), przedstawicielką uwięzionej dziennikarki Mzii Amaglobeli z Gruzji, podczas ceremonii wręczenia Nagrody im. Sacharowa za wolność myśli w Parlamencie Europejskim, Strasburg, Francja, 16 grudnia 2025 r.

Zdrowa demokracja opiera się na silnej pozycji obywateli. Unia jest zdecydowana uważnie słuchać obywateli i zainteresowanych stron oraz angażować społeczeństwo w procesy kształtowania polityki. Osiąga to za pomocą szeregu inicjatyw, takich jak konsultacje publiczne i informacje zwrotne - otwórz w nowej zakładce, europejska inicjatywa obywatelska - otwórz w nowej zakładce i europejskie panele obywatelskie - otwórz w nowej zakładce. Panele, które są obecnie stałym elementem życia demokratycznego w UE, skupiają 150 losowo wybranych obywateli ze wszystkich 27 państw członkowskich, którzy debatują nad kluczowymi długoterminowymi wyzwaniami i przedstawiają zalecenia decydentom politycznym. UE rozpoczęła również dialogi strategiczne z kluczowymi sektorami przemysłu, tworząc pluralistyczne forum w celu sprostania konkretnym wyzwaniom.

W 2025 r. Komisja podjęła działania następcze w związku z udaną europejską inicjatywą obywatelską „Nie dla obcinania płetw rekinom i handlu nimi” z 2023 r., w której wezwano UE do podjęcia działań w celu zakończenia międzynarodowego handlu płetwami rekinów. Od stycznia 2025 r. UE zintensyfikowała monitorowanie handlu produktami z rekinów. Jest to możliwe dzięki 13 nowym kodom taryfowym mającym zastosowanie do rekinów i ich płetw.

  • W 2025 r. rozpoczęto 98 konsultacji publicznych.

    Informacje zwrotne otrzymano:

    • w ramach 201 zaproszeń do zgłaszania uwag,
    • na temat 51 wniosków ustawodawczych,
    • na temat 224 projektów aktów wykonawczych i delegowanych.

  • Rozpoczęto 4 nowe europejskie inicjatywy obywatelskie

    • „HouseEurope! TAK dla renowacji”.
    • „Żywność jest prawem człowieka dla wszystkich! Zagwarantowanie zdrowych, sprawiedliwych i zrównoważonych systemów żywnościowych”.
    • „Zabezpiecz swoje prawo, zabezpiecz swój lot!”.
    • Wezwanie do całkowitego zawieszenia układu o stowarzyszeniu między UE a Izraelem w związku z łamaniem przez Izrael praw człowieka.

  • Zorganizowano 2 nowe panele obywatelskie

    • Europejski panel obywatelski na temat nowego budżetu europejskiego.
    • Europejski panel obywatelski na temat sprawiedliwości międzypokoleniowej.
Zróżnicowana grupa osób siedzi za biurkami. Wszyscy uczestnicy mają na głowach słuchawki. Z przodu młoda kobieta śmieje się i poprawia słuchawki.
Sesja europejskiego panelu obywatelskiego na temat sprawiedliwości międzypokoleniowej w Brukseli, Belgia, wrzesień 2025 r. Panel ten został zwołany w celu omówienia, jak powinna wyglądać sprawiedliwa międzypokoleniowo, zrównoważona i sprzyjająca włączeniu społecznemu UE. Zalecenia obywateli zostaną bezpośrednio uwzględnione w przyszłej strategii na rzecz sprawiedliwości międzypokoleniowej, która ma zostać przedstawiona w 2026 r.
Dialogi strategiczne w 2025 r.