ROZDZIAŁ 3
Poprawa obronności i bezpieczeństwa Europy
Zobacz opis zdjęcia
Ostatnie kilka lat dobitnie przypomniało, jak kruchy jest pokój, i było sygnałem alarmowym dla Europy. Unia Europejska intensyfikuje wysiłki, aby chronić obywateli i umożliwić Europie utrzymanie pokoju dzięki wiarygodnemu odstraszaniu. W 2025 r. UE uruchomiła zestaw nowych inicjatyw, aby pomóc państwom członkowskim w reagowaniu na pilną potrzebę wsparcia Ukrainy w perspektywie krótkoterminowej, a jednocześnie zaspokoić ważną długoterminową potrzebę zwiększenia gotowości Europy w zakresie bezpieczeństwa i obrony. Jednocześnie UE opracowała nową strategię na rzecz unii gotowości.
Opinie Europejczyków na temat bezpieczeństwa i obronności
69 proc.
postrzega UE jako stabilne miejsce na mapie niespokojnego świata.
78 proc.
jest zaniepokojonych stanem obronności i bezpieczeństwa UE w perspektywie najbliższych pięciu lat.
81 proc.
popiera wspólną politykę obrony i bezpieczeństwa państw członkowskich.
77 proc.
zgadza się, że rosyjska inwazja na Ukrainę stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa UE.
Źródło: Komisja Europejska, standardowe badanie Eurobarometr 103 - otwórz w nowej zakładce, maj 2025 r.
Ambicją UE jest zacieśnienie współpracy państw członkowskich w dziedzinie obronności i wykorzystanie wartości dodanej oferowanej przez UE i jednolity rynek do zbudowania prawdziwej unii obrony. NATO pozostaje kamieniem węgielnym europejskiego bezpieczeństwa i obrony, przy czym 23 państwa członkowskie są również sojusznikami NATO. UE bierze jednak na siebie większą odpowiedzialność za własne bezpieczeństwo i w 2025 r. poczyniła istotne kroki w tym kierunku.
W 2025 r. UE nawiązała również dwa ważne partnerstwa w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony - otwórz w nowej zakładce z Kanadą i Zjednoczonym Królestwem, wykazujące wspólne zaangażowanie na rzecz wzmocnienia pokoju i bezpieczeństwa na świecie oraz wzmocnienia wspólnych wysiłków w obszarach takich, jak: zarządzanie kryzysowe, kwestie cybernetyczne, bezpieczeństwo morskie, zwalczanie terroryzmu i odporność infrastruktury krytycznej.
Zwiększenie inwestycji w obronność
UE zdecydowanie zwiększyła inwestycje w obronność w 2025 r. poprzez Gotowość 2030 - otwórz w nowej zakładce – kompleksowy plan uruchomienia do 800 mld euro na bezpieczeństwo i obronę, oparty na dwóch głównych filarach: instrumencie SAFE (Działanie na rzecz Bezpieczeństwa w Europie) oraz nowym przepisie dotyczącym krajowej klauzuli wyjścia. SAFE zapewni pożyczki w wysokości do 150 mld euro na wsparcie wspólnych zamówień w dziedzinie obronności i wzmocnienie gotowości przemysłowej i operacyjnej Europy, natomiast krajowa klauzula wyjścia umożliwi państwom członkowskim uruchomienie dodatkowych 650 mld euro na inwestycje w obronność bez naruszania reguł fiskalnych UE ujętych w pakcie stabilności i wzrostu - otwórz w nowej zakładce.
Dalsze inwestycje obejmują ponad 1 mld euro na oparte na współpracy projekty badawczo-rozwojowe w dziedzinie obronności w ramach Europejskiego Funduszu Obronnego - otwórz w nowej zakładce dotyczące wszystkich dziedzin wojskowych oraz 300 mln euro w ramach instrumentu na rzecz wzmocnienia europejskiego przemysłu obronnego przez zamówienia realizowane na zasadzie współpracy - otwórz w nowej zakładce na wsparcie pięciu projektów transgranicznych dotyczących np. amunicji, obrony powietrznej i przeciwrakietowej oraz platform starszego typu. Plan działania w zakresie transformacji unijnego przemysłu obronnego - otwórz w nowej zakładce ma poprawić dostęp przedsiębiorstw z sektora obronności do finansowania za pośrednictwem funduszu funduszy w wysokości do 1 mld euro, skrócić czas potrzebny na wejście na rynek i zamówienia publiczne, w szczególności dla przedsiębiorstw typu start-up i scale-up, a także zdynamizować rozwój umiejętności i talentów w całym sektorze obronnym.
Równolegle Komisja zaproponowała zwiększenie budżetu na obronność i przestrzeń kosmiczną do 131 mld euro - otwórz w nowej zakładce w ramach Europejskiego Funduszu Konkurencyjności w kolejnym długoterminowym budżecie UE (zob. rozdział 8), co w porównaniu z obecnym budżetem stanowi pięciokrotny wzrost. UE realizuje jednocześnie ambitny program uproszczeń, aby przyspieszyć rozwój zdolności obronnych i inwestycje w tej dziedzinie. Najważniejsze środki w 2025 r. obejmowały: wnioski służące udoskonaleniu przepisów dotyczących inwestycji w obronność - otwórz w nowej zakładce; pakiet zbiorczy w sprawie gotowości obronnej - otwórz w nowej zakładce, opublikowany w czerwcu w celu uproszczenia prawodawstwa UE i umożliwienia w ciągu najbliższych czterech lat inwestycji o wartości do 800 mld euro; Plan działania na rzecz gotowości obronnej - otwórz w nowej zakładce, w którym określono jasne cele, etapy i wskaźniki osiągnięcia gotowości do 2030 r., a jednocześnie podkreślono znaczenie badań naukowych i innowacji podwójnego zastosowania, jak określono w białej księdze w sprawie obronności europejskiej - otwórz w nowej zakładce. Uzupełnieniem tych środków jest ogłoszony w listopadzie pakiet na rzecz mobilności wojskowej - otwórz w nowej zakładce.
Zwiększenie bezpieczeństwa przestrzeni powietrznej i oceanów
Ponieważ przestrzeń kosmiczna i satelity odgrywają coraz bardziej strategiczną rolę w naszym codziennym życiu, w czerwcu przyjęto wniosek dotyczący unijnego aktu w sprawie przestrzeni kosmicznej - otwórz w nowej zakładce. Ustanowi on zharmonizowane, ujednolicone ramy regulacyjne unijnej działalności kosmicznej, której nadrzędne cele to: zwiększenie bezpieczeństwa, zrównoważoności, cyberbezpieczeństwa i odporności w całym ekosystemie kosmicznym UE. Wraz z tym postępem, w Wizji europejskiej gospodarki kosmicznej - otwórz w nowej zakładce określono strategiczne ramy dynamizacji konkurencyjności, odporności i strategicznej autonomii Europy na światowym rynku kosmicznym, którego wartość do 2035 r. powinna sięgnąć 1,6 bln euro.
W lipcu 2025 r. po raz pierwszy na świecie uruchomiono funkcję uwierzytelniania komunikatów nawigacyjnych w ramach usługi otwartej Galileo - otwórz w nowej zakładce. Wprowadza ona mechanizm weryfikacji autentyczności danych nawigacyjnych przekazywanych z satelitów Galileo, pomagając chronić przed spoofingiem (przekazywaniem fałszywych sygnałów) i znacznie zwiększa zaufanie do unijnego systemu satelitarnego Galileo, jedynego systemu na świecie z tym zabezpieczeniem. W sprawozdaniu Zrzeszenia Międzynarodowego Transportu Lotniczego z 2024 r. dotyczącym bezpieczeństwa odnotowano wzrost liczby przypadków spoofingu w lotnictwie komercyjnym o 500 proc., przy czym dotykało to 1 500 lotów dziennie. W listopadzie zapowiedziano też program obserwacji Ziemi w ramach usługi rządowej, który poprawi zdolności w zakresie rozpoznania.
Bezpieczeństwo oceanów i mórz to kolejna tematyka, której UE poświęciła dużo pracy w 2025 r., co w lutym zaowocowało przyjęciem Planu działania UE na rzecz bezpieczeństwa infrastruktury kablowej - otwórz w nowej zakładce. W ciągu roku opublikowano przełomowe sprawozdanie na temat infrastruktury kablowej - otwórz w nowej zakładce, a także zapewniono nowe środki finansowe w wysokości 20 mln euro na zwiększenie bezpieczeństwa europejskich kabli podmorskich - otwórz w nowej zakładce. Finansowanie to, w ramach programu „Cyfrowa Europa” - otwórz w nowej zakładce, posłuży wsparciu tworzenia regionalnych węzłów kablowych i testowaniu odporności podmorskiej infrastruktury kablowej pod kątem warunków skrajnych.
Na podstawie zaleceń ze sprawozdania Niinistö - otwórz w nowej zakładce, w 2025 r. Wysoki Przedstawiciel i Komisja przedstawili strategię na rzecz unii gotowości - otwórz w nowej zakładce, której 30 kluczowych działań koncentruje się na zwiększeniu gotowości UE i jej odporności na przyszłe kryzysy. Celem jest wzmocnienie zbiorowej zdolności UE do skutecznego radzenia sobie z wyzwaniami, takimi jak pandemie, skutki zmiany klimatu, zagrożenia hybrydowe i niestabilność geopolityczna. Obejmie to wszystkie szczeble sprawowania rządów (lokalny, regionalny, krajowy i unijny), a także obywateli, społeczności lokalne i społeczeństwo obywatelskie, przedsiębiorstwa i partnerów społecznych oraz środowiska naukowe i akademickie.
Unijna strategia gromadzenia zapasów - otwórz w nowej zakładce wprowadzi pierwsze kompleksowe podejście UE do zabezpieczenia w czasach kryzysu podstawowych towarów, takich jak: żywność, woda, paliwo i leki. Oprócz tego strategia na rzecz medycznych środków przeciwdziałania wzmocni bezpieczeństwo zdrowotne Europy dzięki przyspieszeniu rozwoju, produkcji i dostępności niezbędnego sprzętu medycznego. Zaproponowany akt dotyczący leków o krytycznym znaczeniu - otwórz w nowej zakładce poprawi dostępność leków o krytycznym znaczeniu w UE przez zachęcanie do dywersyfikacji łańcucha dostaw i pobudzanie produkcji farmaceutycznej w UE. Jako część szerszych unijnych ram dotyczących gotowości i zarządzania kryzysowego, aby wzmocnić zdolności UE do przewidywania rosnących zagrożeń środowiskowych i klimatycznych, zapobiegania im i reagowania na nie, Komisja przedstawiła dwie inicjatywy przewodnie, które przyjęto w czerwcu: europejską strategię odporności gospodarki wodnej - otwórz w nowej zakładce i europejski pakt na rzecz wszechoceanu - otwórz w nowej zakładce.
Główne ryzyka i zagrożenia
- Klęski żywiołowe:
powodzie, pożary roślinności, trzęsienia ziemi, ekstremalne zdarzenia pogodowe. - Katastrofy spowodowane przez człowieka:
awarie przemysłowe, awarie technologiczne, pandemie. - Zagrożenia hybrydowe:
cyberataki, kampanie dezinformacyjne, zagraniczne manipulacje informacjami i ingerencje w informacje, sabotaż infrastruktury krytycznej. - Kryzysy geopolityczne:
konflikty zbrojne, w tym agresja wojskowa na państwa członkowskie.
Więcej informacji można znaleźć w opracowanej przez Komisję kompleksowej analizie zagrożeń, z którymi mierzy się Europa - otwórz w nowej zakładce.
Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego - otwórz w nowej zakładce, działające 24 godziny na dobę, siedem dni w tygodniu, zapewnia szybkie rozmieszczenie wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych i pełni funkcję centrum koordynacji między państwami członkowskimi, 10 dodatkowymi państwami uczestniczącymi, państwem dotkniętym klęską żywiołową oraz ekspertami w dziedzinie ochrony ludności i pomocy humanitarnej. W 2025 r. na całym świecie Unijny Mechanizm Ochrony Ludności - otwórz w nowej zakładce aktywowano 64 razy, a ogólnie od 2001 r. centrum koordynowało pomoc ponad 830 razy.
2025 r. – działania nadzwyczajne związane z kryzysem klimatycznym w liczbach
Unijny Mechanizm Ochrony Ludności aktywowano 18 razy w celu zwalczania pożarów lasów w Europie i poza nią – to największa kiedykolwiek odnotowana liczba przypadków pożarów lasów w danym roku.
W ciągu lata 58 statków powietrznych (38 samolotów i 20 śmigłowców) oraz ponad 740 strażaków i ratowników pospieszyło do walki z pożarami lasów w 11 państwach członkowskich.
Zaproponowano przeznaczenie 280 mln euro z Funduszu Solidarności na wsparcie odbudowy w Austrii, Bośni i Hercegowinie, Czechach, Mołdawii, Polsce oraz Słowacji w następstwie powodzi w 2024 r. spowodowanych przez huragan Boris.
650 strażaków z 14 państw członkowskich rozmieszczono w miejscach wysokiego ryzyka w Grecji, Hiszpanii, we Francji i Portugalii, w ramach przygotowań - otwórz w nowej zakładce do lata.
Z Funduszu Solidarności Unii Europejskiej - otwórz w nowej zakładce wypłacono zaliczkę wysokości 100 mln euro, aby pomóc Hiszpanii sfinansować odbudowę po zniszczeniach spowodowanych przez huragan, który wywołał katastrofalną powódź w Walencji w 2024 r.
Aby stawić czoła rosnącym zagrożeniom dla bezpieczeństwa i zagrożeniom hybrydowym, takim jak terroryzm, przestępczość zorganizowana, cyberprzestępczość i ataki na infrastrukturę krytyczną, UE potrzebuje nowego podejścia do bezpieczeństwa wewnętrznego, kontroli granic i zarządzania migracjami. Wsparcie UE w tych obszarach ma pomóc państwom członkowskim we wdrażaniu paktu o migracji i azylu - otwórz w nowej zakładce, który wejdzie w życie w czerwcu 2026 r. (np. wprowadzenie szybszych procedur azylowych i skuteczniejszych powrotów). Posłuży on również wspieraniu państw członkowskich w cyfryzacji zarządzania kontrolą graniczną, poprawie wyposażenia straży granicznej i zacieśnieniu współpracy z państwami spoza UE. Ma też pomóc wyposażyć organy ścigania w bardziej nowoczesne narzędzia zwalczania terroryzmu i przestępczości zorganizowanej zarówno w internecie, jak i offline.
Poprawa bezpieczeństwa wewnętrznego
Przestępstwa popełniane są coraz szybciej, w bardziej zorganizowany sposób oraz coraz częściej mają cyfrowy charakter. Nasze demokracje i społeczeństwa narażone są na zagrożenia hybrydowe. Wciąż utrzymuje się poważne zagrożenie terroryzmem, którego źródłem są kryzysy regionalne. Zgodnie z priorytetami politycznymi - otwórz w nowej zakładce Komisji reakcja Unii na tę nową sytuację przybrała głównie postać uruchomionej 1 kwietnia 2025 r. nowej europejskiej strategii bezpieczeństwa wewnętrznego ProtectEU - otwórz w nowej zakładce. To kompleksowe, obejmujące całe społeczeństwo podejście do zagrożeń dla bezpieczeństwa w internecie i poza nim (w tym terroryzmu, przestępczości zorganizowanej, cyberprzestępczości, ataków na infrastrukturę krytyczną i zagrożeń hybrydowych) uwzględnia obywateli, przedsiębiorstwa, naukowców i społeczeństwo obywatelskie. Zapewni ono również włączenie kwestii bezpieczeństwa do prawodawstwa i polityki UE.
Strategia ProtectEU w skrócie
Główne zasady
Podejście obejmujące całe społeczeństwo, w tym obywateli, przedsiębiorstwa, społeczeństwo obywatelskie, środowiska naukowe i akademickie, podmioty prywatne.
Uwzględnianie problematyki bezpieczeństwa we wszystkich inicjatywach UE wraz z integrowaną kontrolą bezpieczeństwa w przypadku nowych inicjatyw.
Pobudzanie inwestycji w bezpieczeństwo przez przeznaczanie większych zasobów na egzekwowanie prawa, lepsze wyposażenie, inwestycje w technologie i wzmocnienie pozycji unijnych agencji.
Najważniejsze obszary i działania
Zwiększenie świadomości zagrożeń dzięki lepszej wymianie informacji wywiadowczych.
Zwiększenie zdolności w zakresie egzekwowania prawa, w tym uczynienie Europolu prawdziwie operacyjną agencją policyjną i stopniowe zasilenie Fronteksu 30 tys. dodatkowych pracowników.
Uodparnianie się na zagrożenia hybrydowe, w tym wsparcie państw członkowskich w pełnym zabezpieczeniu fizycznej i cyfrowej infrastruktury krytycznej.
Zwalczanie przestępczości zorganizowanej, w tym lepsza ochrona młodzieży.
Zwalczanie terroryzmu, w tym opracowanie nowego zestawu narzędzi zapobiegania radykalizacji postaw.
Zacieśnianie globalnej współpracy, w tym szybsze włączenie krajów kandydujących do unijnej architektury bezpieczeństwa.
UE intensywniej zaangażowała się z ochronę swoich obywateli, zapobieganie przyszłym atakom i promowanie bezpieczniejszej i lepiej chronionej Europy dla wszystkich, inwestując 30 mln euro w 13 wybranych projektów - plik PDF – otwórz w nowej zakładce w ramach Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego - otwórz w nowej zakładce. Pomogą one wzmocnić ochronę przestrzeni publicznej, tj. centrów handlowych, transportu publicznego, miejsc rozrywki i miejsc kultu.
Narzędzia zwalczania nielegalnego obrotu środkami odurzającymi, przestępczości zorganizowanej i terroryzmu
- Nowy europejski plan działania przeciwko nielegalnemu obrotowi środkami odurzającymi - otwórz w nowej zakładce koncentruje się na sześciu obszarach priorytetowych: dostosowanie do zmian szlaków i metod wykorzystywanych przez siatki przestępcze; zapobieganie przestępczości i ograniczanie przemocy związanej z narkotykami; zacieśnianie współpracy między organami ścigania, organami sądowymi i celnymi; sprostanie wyzwaniu, jakim są narkotyki syntetyczne i prekursory narkotyków; działalność badawcza, rozwojowa i innowacyjna, w tym dzięki nowemu kampusowi bezpieczeństwa i innowacji, który ma rozpocząć działalność w 2026 r.; intensyfikacja współpracy międzynarodowej.
- W październiku, przy okazji posiedzenia Rady ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych, podpisano z Islandią - otwórz w nowej zakładce i Norwegią - otwórz w nowej zakładce umowy o przekazywaniu danych dotyczących przelotu pasażera, aby zacieśnić współpracę organów ścigania i zintensyfikować wspólną walkę z terroryzmem oraz poważną i zorganizowaną przestępczością, w tym nielegalnym obrotem środkami odurzającymi, bronią palną i handlem ludźmi.
- Przyjęto unijny plan zarządzania cyberbezpieczeństwem - otwórz w nowej zakładce, aby opracować wytyczne dotyczące reakcji UE na cyberincydenty na dużą skalę lub cyberkryzysy.
- Nowy plan działania - otwórz w nowej zakładce zwiększający zdolności szpitali i świadczeniodawców w zakresie cyberbezpieczeństwa stworzy bezpieczniejsze i lepiej chronione środowisko dla pacjentów i pracowników służby zdrowia.
- Poczyniono pierwsze kroki - otwórz w nowej zakładce w kierunku podpisania i ratyfikacji przez UE Konwencji Narodów Zjednoczonych przeciwko cyberprzestępczości.
- Pojedynczy punkt kontaktowy - otwórz w nowej zakładce dla przedsiębiorstw do zgłaszania cyberincydentów na podstawie szeregu aktów prawnych zmniejszy obciążenie podmiotów i zwiększy cyberbezpieczeństwo dzięki przyspieszeniu i usprawnieniu procesu zgłaszania.
Najnowsze dostępne dane na temat handlu ludźmi w UE
- W 2024 r. zarejestrowano 9 678 ofiar handlu ludźmi.
-
Stanowi to wzrost
o 8 proc.
w porównaniu z poprzednim rokiem. - 63 proc. ofiar stanowiły kobiety lub dziewczęta.
Źródło: Eurostat, „Statystyki dotyczące handlu ludźmi - otwórz w nowej zakładce”, styczeń 2026 r.
Wykorzystując program ProtectEU, Komisja rozpoczęła opracowywanie nowej strategii zwalczania handlu ludźmi, obejmującej wszystkie etapy, od zapobiegania po ściganie.
Podczas wizyty w Egipcie komisarz Magnus Brunner był obecny na ceremonii podpisania porozumienia roboczego między Europolem a Egiptem - otwórz w nowej zakładce, które wzmocni współpracę organów ścigania w zwalczaniu terroryzmu, nielegalnego obrotu środkami odurzającymi, przemytu migrantów i przestępczości zorganizowanej. Ta przełomowa umowa, pierwsza tego rodzaju w Afryce Północnej, wzmocni współpracę organów ścigania między północną a południową częścią regionu Morza Śródziemnego. Komisarz wziął również udział w drugiej konferencji ministerialnej w ramach procesu chartumskiego, który promuje współpracę między krajami położonymi wzdłuż szlaków migracyjnych między Rogiem Afryki a Europą.
Wzmocnienie wspólnych granic
Głównymi celami UE w 2025 r. były: zwiększenie bezpieczeństwa wspólnych granic poprzez wprowadzenie w pełni funkcjonalnego cyfrowego systemu zarządzania granicami; wdrożenie podejścia opartego na zintegrowanym zarządzaniu granicami oraz strategii UE w zakresie polityki wizowej; zapewnienie integralności strefy Schengen i jej sprawnego funkcjonowania.
Dalsze prace będą kontynuowane w następujących obszarach:
- wzmocnienie zarządzania politycznego i operacyjnego poprzez skuteczne wdrożenie uzgodnionych zasad oraz wykorzystanie wspólnych systemów informacyjnych, zasobów i infrastruktury bazujących na architekturze interoperacyjności,
- przyspieszenie wdrażania ram cyfryzacji, aby zapobiegać zagrożeniom dla bezpieczeństwa,
- zwiększenie inwestycji w badania i innowacje,
- stałe dostosowywanie się do zmieniającego się krajobrazu bezpieczeństwa dzięki wspólnemu obrazowi wywiadowczemu, wspólnym działaniom operacyjnym i ściślejszej współpracy między organami ścigania, w tym w wewnętrznych regionach przygranicznych,
- skuteczne procedury powrotu osób bez prawa pobytu w UE.
Komisja będzie nadal śledzić postępy za pomocą rocznej tablicy wyników Schengen - otwórz w nowej zakładce i dalej konsolidować mechanizm oceny i monitorowania stosowania dorobku Schengen - otwórz w nowej zakładce. Obejmuje to systemy zarówno w państwach strefy Schengen, jak i w krajach kandydujących do UE. Komisja, przy wsparciu koordynatora ds. Schengen, będzie nadal pomagać państwom członkowskim w skutecznej transgranicznej współpracy operacyjnej w zakresie egzekwowania prawa.
-
MAJ
- Europa obchodzi - otwórz w nowej zakładce pierwszy Europejski Dzień Bezpiecznej Podróży Zagranicznej.
- Uruchomiono wspólny system porównywania danych biometrycznych - otwórz w nowej zakładce, co stanowi ważny krok w wysiłkach UE na rzecz zwiększenia bezpieczeństwa wewnętrznego, kontroli granic i zarządzania migracjami.
-
CZERWIEC
- Frontex oraz Bośnia i Hercegowina podpisały umowę o statusie - otwórz w nowej zakładce, aby zacieśnić współpracę w zakresie migracji i zarządzania granicami.
- W wyniku negocjacji międzyinstytucjonalnych Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej osiągnęły porozumienie - otwórz w nowej zakładcew sprawie przepisów dotyczących zawieszenia ruchu bezwizowego dla obywateli z państw trzecich.
-
PAŹDZIERNIK
- Stopniowe uruchamianie unijnego systemu wjazdu/wyjazdu - otwórz w nowej zakładce, w którym gromadzone są dane biometryczne, takie jak odciski palców, wizerunek twarzy i inne informacje o podróży, i który stopniowo zastąpi obecny system stemplowania paszportów.
40 lat ruchu bezwizowego
14 czerwca Europa obchodziła 40. rocznicę podpisania układu z Schengen. W ciągu ostatnich czterech dekad umowa ta zapewniła więcej swobody, zwiększyła bezpieczeństwo i możliwości rozwoju gospodarczego. Strefa Schengen to więcej niż tylko strefa geograficzna: to realne świadectwo zdecydowanego dążenia Europy do stworzenia wolnego, zjednoczonego, dostatniego i bezpiecznego kontynentu. Strefa Schengen, jako największa międzynarodowa strefa swobodnego przemieszczania się, jest filarem europejskiej tożsamości i strategicznym atutem Europy.
- 29 państw strefy Schengen (25 państw członkowskich UE i cztery państwa stowarzyszone).
- Ponad 450 mln osób mieszka w strefie Schengen.
- Więcej niż 3,5 mln osób przekracza granice wewnętrzne każdego dnia.
- Ponad 32 mln przedsiębiorstw w strefie Schengen korzysta z szybszego transportu, niższych kosztów i intensywnej wymiany handlowej.
Zdecydowane i sprawiedliwe zarządzanie migracją
Migracja jest wyzwaniem w skali europejskiej, wymaga więc rozwiązań na poziomie europejskim, a przede wszystkim solidarności. Wzorce migracji są zmienne. Liczba osób o nieuregulowanym statusie przybywających do strefy Schengen stale maleje, ale presja, która nagromadziła się na przestrzeni lat w Europie, nadal powoduje drenaż zasobów w państwach członkowskich. Chociaż presja ta jest różna w zależności od miejsca, jej skutki są podobne: bezpośredni wpływ na szkoły, mieszkalnictwo i usługi lokalne oraz presja na społeczności.
Niezbędne są solidne ramy prawne, stosowane w zrównoważony sposób w całej UE. W 2025 r. konieczne były wzmożone wysiłki polityczne i techniczne, aby odpowiednio przygotować wszystkie państwa członkowskie do wdrożenia aktów prawnych wchodzących w skład paktu o migracji i azylu, będących owocem zaproponowanego przez Komisję wspólnego planu wdrażania - otwórz w nowej zakładce. UE nadal czyniła znaczne postępy we wdrażaniu aktów prawnych wchodzących w skład tego paktu, a Komisja nadal skutecznie wspierała państwa członkowskie. Komisja zaproponowała szereg środków, by przyspieszyć realizację planu. Obejmowały one wprowadzenie do paktu dwóch ważnych zasad, aby ułatwić stosowanie koncepcji „bezpiecznego kraju trzeciego” oraz przyspieszyć procesy azylowe i zmniejszyć presję na systemy azylowe, przy jednoczesnym zachowaniu gwarancji prawnych dla osób ubiegających się o ochronę międzynarodową i zapewnieniu poszanowania praw podstawowych.
Komisja zaproponowała również ustanowienie pierwszego unijnego wykazu bezpiecznych krajów pochodzenia - otwórz w nowej zakładce. Niektóre państwa członkowskie posiadają już wykazy krajowe – wykaz unijny uzupełniłby je i pomógł stosować je spójniej. Umożliwiłoby to państwom członkowskim rozpatrywanie wniosków o udzielenie azylu od obywateli państw znajdujących się w wykazie z zastosowaniem procedury przyspieszonej, przy realistycznym założeniu, że ich wnioski zostaną prawdopodobnie odrzucone.
Nowe ważne przepisy przyspieszające procedury azylowe
- 20 proc. próg wskaźnika przyznawania azylu. Państwa członkowskie mogą stosować procedurę graniczną lub procedurę przyspieszoną wobec osób pochodzących z krajów, w przypadku których średnio 20 proc. lub mniej osób ubiegających się o ochronę międzynarodową uzyskuje ochronę międzynarodową w UE.
- Można wprowadzić wyjątki w odniesieniu do bezpiecznych krajów trzecich i bezpiecznych krajów pochodzenia. Wyłączenie konkretnych regionów lub łatwych do zidentyfikowania kategorii osób daje państwom członkowskim większą elastyczność.
W marcu Komisja zaproponowała stworzenie wspólnego unijnego systemu powrotów - otwórz w nowej zakładce z szybszymi, prostszymi i skuteczniejszymi procedurami powrotu w całej UE. Proponowane przepisy dotyczące powrotów zawierają zasady dotyczące osób stwarzających zagrożenie dla bezpieczeństwa. Przewidują one również możliwość powrotu osób do państw trzecich na podstawie umowy lub porozumienia na warunkach zapewniających poszanowanie międzynarodowych standardów praw człowieka i zasady non-refoulement.
Wspólny europejski system powrotów
Jeden unijny system
- Rozporządzenie ustanawia wspólny system powrotów i bardziej harmonizuje przepisy dotyczące powrotów.
- Europejski nakaz powrotu ujednolica procedury.
Wzajemne uznawanie
- Decyzje nakazujące powrót, które mogą być uznawane we wszystkich państwach członkowskich.
- Obowiązkowe od lipca 2027 r.
Powrót najpierw dobrowolny, w razie potrzeby przymusowy
- Zachęty do dobrowolnego powrotu.
- Obowiązkowy przymusowy powrót w przypadku braku współpracy, ukrywania się lub ryzyka dla bezpieczeństwa.
Jasne obowiązki i konsekwencje
- Wymagana współpraca z organami.
- Sankcje za brak współpracy.
- Zachęty do współpracy: pomoc w dobrowolnym powrocie.
Zabezpieczenia i prawa
- Prawo do skutecznej ochrony prawnej.
- Ochrona osób wymagających szczególnego traktowania, małoletnich i rodzin.
- Pełne poszanowanie praw człowieka i zasady non-refoulement.
Bardziej rygorystyczne narzędzia egzekwowania przepisów
- Gwarancje finansowe i obowiązki sprawozdawcze.
- Wymogi dotyczące wyznaczonego miejsca zamieszkania.
- Zatrzymanie na okres do 24 miesięcy (z możliwością przedłużenia w przypadku zagrożenia dla bezpieczeństwa).
Przepisy dotyczące ryzyka dla bezpieczeństwa
- Wczesna kontrola pod kątem zagrożeń.
- Dłuższe zakazy wjazdu i surowsze przepisy dotyczące zatrzymania.
- Obowiązkowy przymusowy powrót w przypadku stwierdzonego ryzyka.
Ośrodki readmisji i powrotowe
- Systematyczne wysyłanie wniosków o readmisję do państw spoza UE.
- Bezpieczna wymiana danych na potrzeby egzekwowania przepisów.
- Powrót na podstawie umów lub porozumień (z wyłączeniem małoletnich i rodzin).
Pierwsze europejskie roczne sprawozdanie w sprawie azylu i migracji - otwórz w nowej zakładce wskazuje na stałą poprawę sytuacji migracyjnej w okresie sprawozdawczym (lipiec 2024 r. – czerwiec 2025 r.), kiedy to liczba przypadków nielegalnego przekroczenia granicy spadła o 35 proc., częściowo dzięki zacieśnieniu współpracy z krajami partnerskimi.
Ważnym krokiem na drodze do pełnego wdrożenia paktu było uruchomienie pierwszego rocznego cyklu zarządzania migracją oraz nowego mechanizmu solidarności, który łączy obowiązkową solidarność z elastycznością. Skutkuje on intensywniejszym wsparciem państw członkowskich znajdujących się pod presją migracyjną oraz większą elastycznością dla państw członkowskich wnoszących wkład w wyborze jego formy. Wkład może obejmować: relokację osób ubiegających się o ochronę międzynarodową i beneficjentów ochrony międzynarodowej; wkłady finansowe, w tym na działania w państwach trzecich lub dotyczące państw trzecich; alternatywne środki solidarnościowe, jak rozmieszczenie personelu lub budowanie zdolności.
Oprócz tego Komisja kontynuowała współpracę z państwami członkowskimi nad otwarciem legalnych dróg migracji, uwzględniając potrzeby danych gospodarek i regionów w zakresie wykwalifikowanych pracowników. W czerwcu inicjatywa „Partnerstwa i finansowanie integracji migrantów - otwórz w nowej zakładce” z powodzeniem pokazała, w jaki sposób kreatywne finansowanie i współpraca mogą ułatwić integrację obywateli państw trzecich w państwach członkowskich.
Inicjatywa „Partnerstwa i finansowanie integracji migrantów” ułatwia integrację migrantów w Europie
- 4 projekty pilotażowe (Belgia, Włochy, Niderlandy, Finlandia).
- Ponad 600 rodzin migrantów uczestniczyło w działaniach integracyjnych.
- 848 specjalistów przeszkolono w zakresie włączenia społecznego migrantów pod względem finansowym.
- Ponad 1 200 migrantów skorzystało z dostosowanego do potrzeb wsparcia, w tym ze szkoleń i coachingu.
- Udzielono 77 mikrokredytów, wspierających samozatrudnienie i niezależność ekonomiczną.
Przełamywanie barier związanych z:
- integracją na rynkach pracy;
- włączeniem społecznym i dyskryminacją;
- dostępem do kształcenia i szkolenia;
- radzeniem sobie z przeszkodami administracyjnymi i prawnymi.
