ROZDZIAŁ 1
Unijne wsparcie dla Ukrainy
Zobacz opis zdjęcia
© Yan Dobronosov/Global Images Ukraine, Getty Images
Unia Europejska nadal zdecydowanie wspiera Ukrainę, która doświadcza niczym niesprowokowanej i nieuzasadnionej wojny napastniczej ze strony Rosji oraz nielegalnych prób aneksji terytorium Ukrainy. Wolność Ukrainy to wolność Europy, dlatego UE, w koordynacji z partnerami o zbieżnych poglądach i sojusznikami, nadal będzie udzielać Ukrainie i jej ludności wszechstronnego wsparcia politycznego, finansowego, gospodarczego, humanitarnego, wojskowego i dyplomatycznego.
UE udzieliła ukraińskim siłom zbrojnym bezprecedensowego wsparcia wojskowego, a państwa członkowskie przyjęły ponad 4 mln Ukraińców poszukujących schronienia. UE wspiera również reformy Ukrainy na drodze do członkostwa w UE, między innymi poprzez pogłębianie stopniowej integracji Ukrainy z jednolitym rynkiem. UE przeznaczyła również znaczne środki finansowe na zwiększenie odporności oraz wspieranie odbudowy i rekonstrukcji Ukrainy. Komisja Europejska nadal dąży do sprawiedliwego i długotrwałego pokoju zgodnie z prawem międzynarodowym, w tym z zasadami Karty Narodów Zjednoczonych, które chronią suwerenność, niezależność i integralność terytorialną Ukrainy.
Minęły już blisko cztery lata od rozpoczęcia pełnoskalowej wojny napastniczej Rosji przeciwko Ukrainie. UE jest nadal zdecydowana wspierać Ukrainę i jej obywateli tak długo, jak będzie to konieczne. Działania wspierające kontynuowano również w 2025 r. w głębokim przeświadczeniu, że Ukraina stanie się wkrótce państwem pokoju i dobrobytu dla wszystkich swoich obywateli i odnajdzie w pełni swoje miejsce w UE. Wsparcie udzielone przez UE - otwórz w nowej zakładce i jej państwa członkowskie od początku wojny do końca 2025 r. wyniosło 193,3 mld euro. W samym tylko 2025 r. UE pokryła 84 proc. potrzeb Ukrainy w zakresie finansowania zewnętrznego. Komisja nadal koordynowała swoją pomoc z innymi kluczowymi podmiotami wspierającymi za pośrednictwem Platformy darczyńców na rzecz Ukrainy. Na posiedzeniu Rady Europejskiej 18 i 19 grudnia unijni przywódcy postanowili uruchomić 90 mld euro dodatkowego finansowania na lata 2026–2027 poprzez wspólne zaciąganie pożyczek zabezpieczonych z budżetu UE.
UE w dalszym ciągu wspierała niezbędną pomoc humanitarną w Ukrainie i w Mołdawii, i przeznaczyła środki finansowe na pomoc nadzwyczajną. We wrześniu przydzielono m.in. 40 mln euro - otwórz w nowej zakładce na pomoc Ukraińcom w przetrwaniu czwartej zimy od rozpoczęcia rosyjskiej wojny napastniczej. Dzięki temu wsparciu partnerzy UE w dziedzinie pomocy humanitarnej mogą dostarczać sprzęt na potrzeby tymczasowych schronień, naprawić zniszczone domy i ośrodki dla osób przesiedlonych oraz poprawić dostęp do wody, urządzeń sanitarnych i ogrzewania.
Od lutego 2022 r., kiedy Rosja rozpoczęła inwazję wojskową na pełną skalę, Komisja przeznaczyła ponad 1 mld euro, w tym 220 mln euro w 2025 r., na programy pomocy humanitarnej w Ukrainie.
Aby zapewnić Ukraińcom pomoc w sytuacji nadzwyczajnej, UE koordynuje uruchomienie Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności - otwórz w nowej zakładce na niespotykaną dotąd skalę. Wszystkie 27 państw członkowskich i sześć krajów uczestniczących (Islandia, Mołdawia, Macedonia Północna, Norwegia, Serbia i Turcja) zaoferowało pomoc rzeczową – od środków medycznych i środków zakwaterowania po pojazdy i sprzęt energetyczny. Łącznie Ukrainie przekazano ponad 156 tys. ton pomocy. Ponadto od 2022 r. do szpitali w całej Europie przekazano do opieki ponad 4,7 tys. pacjentów.
Wsparcie dla Ukrainy i Ukraińców (2022–2025)
Wykres ilustruje wsparcie, jakiego UE udzieliła Ukrainie i jej obywatelom w latach 2022–2025, wynoszące ponad 193,3 miliarda euro. Największa część – ponad 103,3 miliarda euro – stanowiła pomoc finansową, gospodarczą i humanitarną, natomiast wsparcie wojskowe wyniosło 69,36 miliarda euro. Państwom członkowskim udostępniono dodatkowe 17 miliardów euro, aby pomóc osobom uciekającym przed wojną, natomiast 3,7 mld euro uruchomiono z wpływów z immobilizowanych rosyjskich aktywów.
UE nadal przyjmuje osoby uciekające przed wojną. W 2025 r. państwa członkowskie uzgodniły przedłużenie do 4 marca 2027 r. obecnego statusu tymczasowej ochrony - otwórz w nowej zakładce, który umożliwia Ukraińcom pobyt, pracę i naukę w UE. Od 2022 r. państwa członkowskie przyjęły ponad 4 mln osób. W czerwcu Komisja zaproponowała, by państwa członkowskie przygotowały się do zastąpienia systemu tymczasowej ochrony innymi formami statusu prawnego oraz by ułatwiały powrót i reintegrację osób pragnących powrócić do Ukrainy.
W lipcu Komisja ogłosiła również swoje zobowiązanie do przyznania Ukrainie statusu członka stowarzyszonego programu Erasmus+, aby zwiększyć możliwości w zakresie edukacji i mobilności ukraińskich studentów i nauczycieli. Program Erasmus+ wesprze również dystrybucję 2 mln nowych podręczników dla ukraińskich uczniów w roku szkolnym 2025–2026.
Wsparcie UE na rzecz edukacji, kultury i społeczeństwa obywatelskiego w Ukrainie (2022–2025)
- 100 mln euro przeznaczono na wsparcie bezpiecznego dostępu dzieci do edukacji w Ukrainie.
- Ponad 52 tys. obywateli Ukrainy skorzystało z mobilności w dziedzinie kształcenia, szkolenia, młodzieży i sportu w ramach programu Erasmus+.
- 60 mln euro przeznaczono na projekty służące budowaniu zdolności ukraińskich szkół wyższych, instytucji kształcenia i szkolenia zawodowego oraz organizacji sportowych i młodzieżowych w ramach programu Erasmus+.
- 65 mln euro przeznaczono na bezpłatne, zdrowe obiady szkolne dla 700 tys. uczniów szkół podstawowych w Ukrainie.
- Przekazano ponad 380 autobusów szkolnych.
- Uczniom dostarczono 1,5 mln podręczników.
- Ponad 50 mln euro przeznaczono na wsparcie ukraińskiego sektora kultury i sektora kreatywnego, w tym ponad 11,5 mln euro na dziedzictwo kulturowe.
- Inicjatywa Drużyny Europy na rzecz dziedzictwa kulturowego w Ukrainie obejmuje obecnie 75 inicjatyw realizowanych przez 24 państwa członkowskie i Komisję.
- Ponad 700 tys. euro udostępniono w formie stypendiów wspierających mobilność dla artystów i osób zawodowo związanych z kulturą.
- 123 mln euro przekazano na wsparcie organizacji społeczeństwa obywatelskiego w Ukrainie.
Bezpieczeństwo Ukrainy jest nierozerwalnie związane z bezpieczeństwem Europy. Dlatego też głównym priorytetem UE jest położenie kresu wojnie napastniczej Rosji i jej nielegalnym próbom aneksji terytorium Ukrainy oraz zapewnienie sprawiedliwego i trwałego pokoju. W 2025 r. UE podjęła szereg istotnych działań, aby osiągnąć ten niezwykle trudny i złożony cel, m.in. zapewniła stałe wsparcie wojskowe i przyjęła kolejne pakiety sankcji, które oznaczały realne koszty dla rosyjskiej gospodarki.
Przez nowe sankcje UE jeszcze bardziej ograniczyła możliwości Rosji w zakresie dostępu do technologii wojskowych, osłabiła rosyjski kompleks wojskowo-przemysłowy i zintensyfikowała walkę z rosyjską flotą cieni. UE zaostrzyła też ograniczenia dotyczące dochodów Rosji z sektora energii i zakazała importu rosyjskiego skroplonego gazu ziemnego, który ma obowiązywać od 1 stycznia 2027 r.
Od początku pełnoskalowej agresji wojskowej Rosji wobec Ukrainy UE i jej państwa członkowskie udzieliły wsparcia wojskowego o wartości około 66 mld euro. Z tej kwoty 6,4 mld euro przekazano za pośrednictwem Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju - otwórz w nowej zakładce. UE udostępniła również 3,4 mld euro z wpływów z immobilizowanych rosyjskich aktywów. Odgrywa ona ponadto zasadniczą rolę jako kluczowy organizator szkoleń dla ukraińskich sił zbrojnych za pośrednictwem unijnej misji pomocy wojskowej dla Ukrainy - otwórz w nowej zakładce – do tej pory przeszkolono około 85 tys. ukraińskiego personelu wojskowego. Wszystkie te formy wsparcia wojskowego przyczyniają się do wzmocnienia pozycji Ukrainy na polu walki i przy stole negocjacyjnym, a tym samym do ochrony życia Ukraińców.
W 2025 r. UE nadal dążyła do zapewnienia, by przywódcy Rosji zostali pociągnięci do odpowiedzialności za akty okrucieństwa popełnione w Ukrainie i przeciwko niej. W lutym Komisja, Wysoka Przedstawicielka Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa, Rada Europy i Ukraina wraz z 37 innymi krajami stworzyły podwaliny pod ustanowienie Trybunału Specjalnego ds. Zbrodni Agresji przeciwko Ukrainie. W czerwcu podpisano porozumienie między Radą Europy a Ukrainą w sprawie utworzenia tego trybunału. Trybunał będzie miał prawo ścigać rosyjskich przywódców politycznych i wojskowych, którzy ponoszą główną odpowiedzialność za zbrodnie popełnione w Ukrainie. W grudniu Komisja podpisała w imieniu UE Konwencję ustanawiającą Międzynarodową Komisję ds. Roszczeń dla Ukrainy. Podpisanie konwencji stanowiło kluczowy moment we wspólnych wysiłkach Europy na rzecz zapewnienia rozliczalności i sprawiedliwości dla Ukrainy i narodu ukraińskiego, tak aby ofiary brutalnej wojny napastniczej Rosji otrzymały odpowiednie odszkodowanie.
Aby zapewnić pełne wdrożenie sankcji UE, zaostrzono prawo UE, tak aby państwa członkowskie mogły konfiskować mienie związane z przestępstwami. Do końca 2025 r. państwa członkowskie, wspierane przez grupę zadaniową ds. zamrażania i konfiskaty mienia („Freeze and Seize”) - otwórz w nowej zakładce zamroziły prywatne aktywa o wartości ponad 27 mld euro należące do rosyjskich i białoruskich oligarchów oraz ich wspólników.
- Ukraina prowadzi obecnie dochodzenia w sprawie 200 302 przypadków domniemanych zbrodni międzynarodowych, a faktyczna liczba zbrodni może być jeszcze wyższa.
- Do końca 2025 r. do rejestru szkód dla Ukrainy złożono ponad 65 tys. roszczeń w 13 kategoriach.
- 18 państw członkowskich wszczęło już krajowe dochodzenia w sprawie zbrodni międzynarodowych popełnionych w Ukrainie.
- 6 państw członkowskich, Ukraina, Międzynarodowy Trybunał Karny i Europol należą do wspieranego przez Eurojust wspólnego zespołu dochodzeniowo-śledczego, który koordynuje gromadzenie dowodów i prowadzenie dochodzeń w sprawie najpoważniejszych zbrodni wagi międzynarodowej popełnionych w Ukrainie.
- 5 państw członkowskich wraz z Ukrainą uczestniczy w Międzynarodowym Centrum Ścigania Zbrodni Agresji przeciwko Ukrainie, w ścisłej współpracy z Międzynarodowym Trybunałem Karnym.
UE ustanowiła Instrument na rzecz Ukrainy - otwórz w nowej zakładce – specjalny instrument finansowy – który zapewni Ukrainie przewidywalne i elastyczne wsparcie finansowe w wysokości do 50 mld euro na lata 2024–2027 przeznaczone na odbudowę, rekonstrukcję i modernizację, w ramach dążenia tego kraju do członkostwa w UE.
W lutym 2025 r. UE zaproponowała nowy pakiet wsparcia - otwórz w nowej zakładce dla Ukrainy. Jego celem jest umożliwienie Ukrainie – oraz Mołdawii – pełnej integracji z europejskim rynkiem energii do początku 2027 r., a także dalszej integracji z unijnym sektorem gazu, pod warunkiem że Ukraina znacznie przyspieszy niezbędne reformy rynkowe.
Jednocześnie UE kontynuowała stopniową integrację Ukrainy z jednolitym rynkiem, w szczególności dzięki możliwościom stworzonym przez pogłębioną i kompleksową strefę wolnego handlu między UE a Ukrainą. W rezultacie 1 stycznia 2026 r. Ukraina została włączona do unijnej strefy roamingowej - otwórz w nowej zakładce. Ponadto UE i Ukraina przedłużyły do marca 2027 r. umowę o transporcie drogowym - otwórz w nowej zakładce, co usprawni transgraniczny tranzyt towarów między poszczególnymi państwami z korzyścią dla gospodarek obu stron. Aby zaspokoić potrzeby energetyczne ludności, Komisja zarządziła przeniesienie z Litwy do Ukrainy całej elektrociepłowni. Jest to największa jak dotąd pojedyncza operacja przeprowadzona w ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności.
Korytarze solidarnościowe - otwórz w nowej zakładce, utworzone w maju 2022 r., nadal umożliwiają przywóz niezbędnych towarów do Ukrainy oraz wywóz niektórych produktów rolnych i innych produktów. Korytarze solidarnościowe miały kluczowe znaczenie dla wywozu produktów rolnych z Ukrainy do połowy 2023 r. Od tego czasu Ukraina, po udanych działaniach przeciwko Rosji, zapewniła sobie możliwość transportu towarów korytarzem czarnomorskim. Unia wspiera handel powiązany z Morzem Czarnym, pomagając utrzymać ten korytarz, którym ukraińskie statki mogą nadal przewozić towary eksportowe. Aby zapewnić dalsze funkcjonowanie i bezpieczeństwo tego szlaku morskiego, UE zainwestowała w infrastrukturę i koordynację.
W ciągu roku UE nadal stosowała instrumenty gwarancji kredytów eksportowych w celu wspierania handlu. Na przykład w czerwcu zawarto pierwszą umowę - otwórz w nowej zakładce w ramach unijnego instrumentu gwarancji kredytów eksportowych dla Ukrainy. W ramach tej umowy za pośrednictwem duńskiego biura ds. eksportu i importu udzielono gwarancji w wysokości 20 mln euro na wywóz z UE do Ukrainy.
Stałe zaangażowanie UE na rzecz odbudowy Ukrainy w 2025 r. obejmowało instrumenty finansowe, gwarancje, dotacje i wsparcie uwarunkowane reformami w celu zwiększenia odporności i stabilności gospodarczej tego kraju oraz wsparcia jego trwałej odbudowy w perspektywie długoterminowej. Głównym elementem tych działań jest Instrument na rzecz Ukrainy na lata 2024–2027. Ramy inwestycyjne dla Ukrainy, będące częścią inwestycyjną Instrumentu na rzecz Ukrainy, otrzymały wsparcie UE o łącznej wartości 9,5 mld euro i mają na celu mobilizację do 40 mld euro inwestycji publicznych i prywatnych na rzecz odbudowy i rekonstrukcji Ukrainy. Do tej pory przeznaczono 6,9 mld euro na finansowanie programów inwestycyjnych, które przynoszą bezpośrednie korzyści ludności Ukrainy – tworzenie nowych miejsc pracy, dostarczanie energii elektrycznej, ciepła i czystej wody, wspieranie przystępnych cenowo mieszkań, budowę schronów przeciwlotniczych, odbudowę infrastruktury zniszczonej w wyniku działań wojennych itp.
W marcu ogłoszono zaproszenie do składania wniosków - otwórz w nowej zakładce, którego celem jest wsparcie małych przedsiębiorstw, społeczności dotkniętych wojną oraz inwestycji na rzecz odbudowy. Inicjatywa ta ma służyć rozszerzeniu dostępu do wsparcia finansowego dla mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw za pośrednictwem banków z myślą o wzmocnieniu spójności społeczno-gospodarczej Ukrainy. Następnie ogłoszono ponowne zaproszenie do wyrażenia zainteresowania, którego termin upłynął w październiku.
Aby usprawnić połączenia transportowe między UE, Ukrainą i Mołdawią, UE przeznaczyła dotychczas ponad 2,3 mld euro, w tym 1,55 mld euro na bezzwrotne wsparcie w formie dotacji z instrumentu „Łącząc Europę”. Na przykład we wrześniu Ukraina otworzyła pierwszą linię kolejową o standardowej europejskiej nominalnej szerokości toru - otwórz w nowej zakładce, umożliwiając tym samym bezpośrednie podróże pociągiem z Ukrainy do takich miast, jak Budapeszt na Węgrzech i Wiedeń w Austrii. W lipcu w ramach tego instrumentu wybrano nowy projekt o wartości 73,5 mln euro, którego celem jest budowa linii kolejowej o europejskiej szerokości toru, z Polski do Skniłowa (koło Lwowa) w Ukrainie. Przyczyni się to do dalszej integracji ukraińskiej sieci kolejowej z siecią kolejową UE.
Oprócz finansowania bezpośredniego UE koncentruje się w ramach procesu odbudowy na reformach strukturalnych i instytucjonalnych. Ukraina ma za zadanie wdrożyć plan odbudowy i reform; utrzymać mechanizmy demokratyczne, praworządność i prawa człowieka oraz zagwarantować przejrzyste i odpowiedzialne zarządzanie.
Inwestycje w przyszłość Ukrainy
Porozumienia zawarte podczas Konferencji na temat Odbudowy Ukrainy mają na celu odblokowanie inwestycji o wartości do 10 mld euro w odbudowę domów, ponowne otwarcie szpitali, ożywienie przedsiębiorczości i bezpieczeństwo energetyczne, a tym samym pomóc Ukrainie czynić kroki przybliżające ją do UE. Działania te są odzwierciedleniem wizji odbudowy, która łączy odbudowę przestrzeni fizycznej ze wzmocnieniem zdolności Ukrainy do integracji z europejskimi normami, wartościami i rynkami.