ROZDZIAŁ 8
Europa przygotowuje się na przyszłość
Zobacz opis zdjęcia
W 2025 r. Unia Europejska skupiła się przede wszystkim na przygotowaniu się na nadchodzącą dekadę oraz na wyzwania i możliwości, jakie mogą pojawić się w tym czasie. Instytucje unijne wspólnie działały na rzecz wzmocnienia odporności i uproszczenia przepisów, chcąc zapewnić, aby strategie polityczne przynosiły wymierne korzyści obywatelom i przedsiębiorstwom. Działania te koncentrowały się na przygotowaniu nowych wieloletnich ram finansowych na lata 2028–2034, które mają pozwolić na sporządzenie prostszego i bardziej elastycznego budżetu dostosowanego do przyszłych wyzwań. Jednocześnie zaproponowano reformy mające na celu ograniczenie biurokracji, zmniejszenie kosztów i poprawę zarządzania ryzykiem finansowym. Prognozowanie, silniejsze partnerstwa i skuteczne egzekwowanie przepisów pozwolą UE stworzyć ramy dla długoterminowego dobrobytu i bezpieczeństwa.
Wieloletnie ramy finansowe na lata 2028–2034
Wieloletnie ramy finansowe (WRF) to długoterminowy budżet UE, w którym określa się zasady udzielania wsparcia obywatelom, rolnikom, naukowcom, przedsiębiorstwom i regionom w całej UE i poza jej granicami. Obecne WRF (na lata 2021–2027), wraz z planem odbudowy NextGenerationEU - otwórz w nowej zakładce, odegrały zasadniczą rolę w walce z pandemią COVID-19 i z kryzysem energetycznym, chroniąc miliony miejsc pracy i napędzając czystą i cyfrową transformację. Pozwoliły również zapewnić bezprecedensowe wsparcie dla Ukrainy i poprawę bezpieczeństwa Europy w obliczu rosyjskiej wojny napastniczej.
W 2025 r. Komisja Europejska przyjęła wniosek dotyczący WRF na lata 2028–2034 - otwórz w nowej zakładce. Nowe ramy mają umożliwić reagowanie na rosnące wyzwania geopolityczne, gospodarcze i w zakresie zrównoważonego rozwoju. Wniosek dotyczy budżetu w wysokości prawie 2 bln euro (co odpowiada 1,26 proc. dochodu narodowego brutto UE), który ma być prostszy, bardziej elastyczny i lepiej ukierunkowany, i ma wspierać niezależność, bezpieczeństwo, dobrobyt, inkluzywność i odporność UE przez następne dziesięć lat.
BARDZIEJ INKLUZYWNY I DEMOKRATYCZNY PROCES
Przygotowując budżet, Komisja przeprowadziła ogólnoeuropejską kampanię w celu zebrania informacji od zainteresowanych stron na wszystkich szczeblach, od rządów krajowych po obywateli.
- LUTY
Rozpoczęcie „Tour d’Europe” - otwórz w nowej zakładce – procesu konsultacji z przedstawicielami organów państw członkowskich, regionów oraz z beneficjentami środków przewidzianych w nowych WRF.
Opublikowany zostaje plan działania - otwórz w nowej zakładce dotyczący przygotowania wniosku w sprawie nowego budżetu.
- LUTY–MAJ
Konsultacje publiczne - otwórz w nowej zakładce na temat nowego budżetu na portalu „Wyraź swoją opinię”.
- MAJ
Europejski panel obywatelski na temat nowego budżetu europejskiego - otwórz w nowej zakładce (zob. rozdział 6) przyjmuje 23 zalecenia - otwórz w nowej zakładce dotyczące nowego budżetu.
- 16 LIPCA
Opublikowany zostaje pierwszy wniosek - otwórz w nowej zakładce dotyczący nowego budżetu.
- LIPIEC–PAŹDZIERNIK
Konsultacje publiczne - otwórz w nowej zakładce na temat opublikowanego wniosku na portalu „Wyraź swoją opinię”.
- 3 WRZEŚNIA
Opublikowany zostaje ostateczny wniosek - otwórz w nowej zakładce dotyczący długoterminowego budżetu UE na lata 2028–2034.
Wniosek w sprawie WRF opiera się na założeniu, że nie należy dalej utrzymywać status quo, i obejmuje kilka kluczowych elementów:
stworzenie prostszego, bardziej elastycznego i bardziej skutecznego budżetu;
uwzględnienie potrzeby inwestowania we wspólne priorytety strategiczne, w tym obronność, konkurencyjność, bezpieczeństwo oraz czystą i cyfrową transformację;
zmodernizowanie wspólnych polityk, takich jak wspólna polityka rolna, wspólna polityka rybołówstwa oraz spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna;
równowaga między przewidywalnością – potrzebną w przypadku długoterminowego wsparcia inwestycyjnego oraz wsparcia dla rolników i regionów – a elastycznością niezbędną w szybko zmieniającym się świecie;
jasny przekaz, że UE pozostaje zjednoczona, niezależna i zaangażowana w promowanie i obronę swoich podstawowych wartości;
utrwalenie wiarygodności UE poprzez zapewnienie jasnej ścieżki spłat w ramach NextGenerationEU.
Założenia proponowanego budżetu są następujące:
- co najmniej ok. 296 mld euro ma zostać przeznaczone na wsparcie dochodów rolników i rybaków, a plany partnerstwa krajowego i regionalnego mają zawierać cel przeznaczania 10 proc. środków na rozwój obszarów wiejskich;
- 35 proc. całkowitych wydatków ma zostać przeznaczone na cele klimatyczne i środowiskowe, co oznacza uruchomienie co najmniej 700 mld euro;
- prawie 220 mld euro ma zostać przeznaczone na inwestycje w regionach słabiej rozwiniętych, planowane jest także stabilne i przewidywalne wsparcie finansowe dla regionów w okresie przejściowym i regionów lepiej rozwiniętych;
- poszanowanie praworządności i Karty praw podstawowych Unii Europejskiej - otwórz w nowej zakładce pozostanie nienaruszalną zasadą;
- budżet programu Erasmus+ - otwórz w nowej zakładce zostanie zwiększony o 50 proc.;
- środki na infrastrukturę transportową mają zostać podwojone w celu poprawy połączeń na całym kontynencie i dostosowania tej infrastruktury do celów wojskowych;
- 131 mld euro ma zostać przeznaczone na obronność i przestrzeń kosmiczną – jest to pięć razy więcej niż w obecnych WRF;
- na cel społeczny mają zostać asygnowane środki na poziomie 14 proc. całkowitego budżetu planów partnerstwa krajowego i regionalnego; środki te mają zostać wykorzystane na wsparcie rozwoju umiejętności, ograniczanie ubóstwa i włączenie społeczne, przy czym z puli tej wyłączone są środki wyodrębnione dla rolników i rybaków oraz zasoby ze Społecznego Funduszu Klimatycznego;
- budżet na działania w zakresie badań naukowych i innowacji ma zostać niemal podwojony – z obecnych 95 mld euro do 175 mld euro, w celu wzmocnienia konkurencyjności UE.
W związku z rosnącymi potrzebami finansowymi UE, zwiększającą się presją na budżety krajowe i zbliżającym się rozpoczęciem spłaty pożyczek w ramach instrumentu NextGenerationEU w 2028 r. Komisja zaproponowała nowe sposoby zwiększenia zasobów własnych. Nowe i zmienione strumienie dochodów powinny umożliwić wygenerowanie ponad 58,2 mld euro rocznie (w cenach z 2025 r.).
We wniosku dotyczącym kolejnych WRF Komisja przewiduje ustanowienie trzech głównych funduszy: Europejskiego Funduszu Spójności Gospodarczej, Społecznej i Terytorialnej, Rolnictwa i Obszarów Wiejskich, Rybołówstwa i Polityki Morskiej, Dobrobytu i Bezpieczeństwa - otwórz w nowej zakładce; Europejskiego Funduszu Konkurencyjności - otwórz w nowej zakładce, który ma wspierać rozwój, zwiększanie skali i wdrażanie technologii strategicznych; oraz Instrumentu „Globalny wymiar Europy” - otwórz w nowej zakładce, który ma umożliwić bardziej strategiczne finansowanie działań zewnętrznych na całym świecie.
W ramach przeprowadzonego w 2025 r. śródokresowego przeglądu polityki spójności UE - otwórz w nowej zakładce dokonano korekty finansowania w ramach WRF na lata 2021–2027, aby pomóc państwom członkowskim i regionom w realokacji zasobów na nowe priorytety strategiczne, takie jak: konkurencyjność, bezpieczeństwo i obrona, gotowość cywilna, mieszkalnictwo, odporność wodna i transformacja energetyczna.
Ochrona budżetu UE przed nadużyciami
Aby budżet UE przynosił korzyści obywatelom, należy chronić każde euro. W lipcu Komisja rozpoczęła przegląd unijnej struktury zwalczania nadużyć finansowych - otwórz w nowej zakładce, który ma zapewnić skuteczniejszą ochronę interesów finansowych UE w obliczu zmieniających się zagrożeń. Zagrożenia te to transgraniczne nadużycia finansowe; przestępczość zorganizowana ukierunkowana na fundusze UE oraz niewłaściwe wykorzystanie zaawansowanych technologii, takich jak sztuczna inteligencja i kryptowaluty.
Wzmocnienie unijnych ram zarządzania ryzykiem finansowym
Unijne ramy zarządzania ryzykiem finansowym stosowane są do ryzyka związanego z budżetem UE, z NextGenerationEU i z innymi instrumentami finansowymi. W 2025 r. Komisja wzmocniła te ramy, rozszerzając rolę - otwórz w nowej zakładce niezależnego dyrektora ds. ryzyka, który obecnie nadzoruje wszystkie operacje finansowe UE, w tym zaciąganie i udzielanie pożyczek, gwarancje budżetowe i zarządzanie aktywami. Zmianę tę wprowadzono w następstwie zaleceń - otwórz w nowej zakładce Europejskiego Trybunału Obrachunkowego, który rekomendował wzmocnienie nadzoru nad unijnymi pożyczkami, gwarancjami i powiązanymi instrumentami finansowymi oraz skuteczniejsze zarządzanie ryzykiem w tym zakresie.
Europejski semestr
Europejski semestr - otwórz w nowej zakładce odgrywa ważną rolę w zarządzaniu gospodarczym UE. Pakiet wiosenny europejskiego semestru 2025 - otwórz w nowej zakładce stanowił zwieńczenie pierwszego pełnego rocznego cyklu nadzoru makroekonomicznego w ramach zreformowanych ram zarządzania gospodarczego - otwórz w nowej zakładce, które zaczęły obowiązywać w kwietniu 2024 r. Wzmacnia to rolę semestru nie tylko jako kanału kierowania reformami i inwestycjami, ale również jako podstawy systemu nadzoru budżetowego UE.
W 2025 r. w zaleceniach dla poszczególnych krajów - otwórz w nowej zakładce zarekomendowano, by państwa członkowskie skupiły się na kwestiach konkurencyjności i bezpieczeństwa. Po raz pierwszy sformułowano również kluczowe zalecenia dotyczące umiejętności i wysokiej jakości miejsc pracy przy równoczesnym zapewnieniu sprawiedliwości społecznej.
W sprawozdaniach krajowych - otwórz w nowej zakładce przeanalizowano politykę fiskalną, podatkową, innowacyjną, klimatyczną i środowiskową państw członkowskich i regionów, a także ich politykę pracy, politykę społeczną i politykę zdrowotną. Podsumowano w nich także realizację przez państwa członkowskie planów odbudowy i zwiększania odporności oraz programów polityki spójności.
Sukces Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności
Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) przestanie obowiązywać w 2026 r., jednak wciąż napędza on reformy i inwestycje w całej UE. W 2025 r. Komisja wezwała państwa członkowskie do szybszych postępów przy jednoczesnym uproszczeniu procedur, a sama utorowała drogę - otwórz w nowej zakładce do sprawnego i pomyślnego zamknięcia RRF. Do końca 2025 r. w ramach RRF, który jest trzonem NextGenerationEU, wypłacono państwom członkowskim około 394 mld euro jako wsparcie na rzecz odporności gospodarczej i społecznej, jak również czystej i cyfrowej transformacji.
W czwartym rocznym sprawozdaniu z wdrażania RRF - otwórz w nowej zakładce wykazano, że instrument ten umożliwił zwiększenie inwestycji publicznych – oczekuje się, że w 2025 r. osiągną one 3,8 proc. produktu krajowego brutto, w porównaniu z 3,2 proc. w 2019 r. Inwestycje objęły m.in. dekarbonizację i cyfryzację produkcji przemysłowej i usług przemysłowych, budowę ponad 900 tys. stacji ładowania ekologicznie czystych pojazdów oraz doprowadzenie szybkiego internetu do 16 mln gospodarstw domowych. Według badania Komisji - otwórz w nowej zakładce całkowity wpływ finansowy RRF w latach 2020–2030 szacuje się na 892 mld euro, przy czym wpływ bezpośredni ma wynieść ponad 546 mld euro, a efekty mnożnikowe w gospodarkach państw członkowskich – ponad 345 mld euro.
Wzmocnienie odporności UE
UE musi wzmocnić swoją odporność, aby chronić obywateli i dobrobyt w obliczu rosnących zagrożeń dla bezpieczeństwa, zmieniającego się porządku międzynarodowego oraz nasilających się skutków zmiany klimatu i degradacji środowiska. W opublikowanym we wrześniu sprawozdaniu dotyczącym prognozy strategicznej z 2025 r. - otwórz w nowej zakładce określono kroki niezbędne do utrzymania pokoju w UE oraz zapewnienia, aby UE pozostała wierna swoim wartościom i zaangażowana na rzecz dobrostanu swoich mieszkańców w niespokojnych czasach i w sytuacji niepewności.
W sprawozdaniu wskazano osiem następujących obszarów działania:
- budowanie spójnej globalnej wizji dla UE;
- umacnianie bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego;
- wykorzystanie potencjału sztucznej inteligencji oraz technologii i badań naukowych;
- poprawa długoterminowej odporności gospodarczej i przygotowanie się na wstrząsy na rynku pracy;
- wspieranie zrównoważonego dobrobytu sprzyjającego włączeniu społecznemu;
- nowe spojrzenie na edukację i umiejętności;
- ochrona demokracji;
- przewidywanie transformacji demograficznej i wspieranie sprawiedliwości międzypokoleniowej.
W sprawozdaniu podkreślono potrzebę rozważenia nawet nieznanych lub trudnych do wyobrażenia scenariuszy, tak aby prognozowanie stało się stałym elementem kształtowania polityki UE. Od 2026 r. w rocznych sprawozdaniach prognostycznych będą nie tylko analizowane trendy, ale przedstawiane będą również testy warunków skrajnych polityki w odniesieniu do różnych scenariuszy, co zapewni lepsze przygotowanie UE na przyszłość.
Uproszczenie przepisów unijnych
Aby UE była gotowa na przyszłość, odporność i większą zdolność do działania, musi iść w parze ze zmniejszeniem biurokracji i usprawnieniem funkcjonowania przepisów w praktyce. Kontynuując prace w ramach Programu lepszego stanowienia prawa - otwórz w nowej zakładce, UE zintensyfikowała działania na rzecz uproszczenia polityk i przepisów - otwórz w nowej zakładce, zgodnie z zapisami komunikatu w sprawie prostszej i szybszej Europy - otwórz w nowej zakładce. Działania te obejmowały dialogi na temat wdrażania - otwórz w nowej zakładce, które stanowią dla komisarzy forum na szczeblu politycznym służące gromadzeniu praktycznych informacji zwrotnych od zainteresowanych stron na temat tego, jak przepisy i programy UE funkcjonują w praktyce. Jako uzupełnienie tych dialogów każdy komisarz przygotował roczne sprawozdanie z postępów w zakresie upraszczania, wdrażania i egzekwowania - otwórz w nowej zakładce za pierwszą połowę 2025 r., w którym przedstawił postępy, wyzwania i konkretne kolejne kroki w ramach przydzielonego mu zakresu obowiązków.
Zaangażowanie UE na rzecz lepszego stanowienia prawa już teraz przynosi rezultaty: zgodnie z prognozą OECD dotyczącą polityki regulacyjnej z 2025 r. - otwórz w nowej zakładce w analizie przejrzystości, zaangażowania zainteresowanych stron i oceny skutków regulacji przeprowadzonej przez Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju UE znalazło się na pierwszym miejscu.
W 2025 r. przyjęto 10 pakietów uproszczeń - otwórz w nowej zakładce, które mają przynieść około 12 mld euro oszczędności w zakresie rocznych kosztów administracyjnych. Komisja chce do 2029 r. zmniejszyć obciążenia administracyjne o co najmniej 25 proc. dla wszystkich przedsiębiorstw i o co najmniej 35 proc. dla małych i średnich przedsiębiorstw.
Zapewnienie skutecznego wdrażania prawa UE
Przepisy osiągają swój pełny potencjał dopiero wtedy, gdy są w pełni wdrażane i stosowane. W tym celu Komisja ściśle współpracuje z państwami członkowskimi, aby pomóc im we wdrażaniu prawa UE i unijnych polityk - otwórz w nowej zakładce. Jeżeli państwa członkowskie nie wywiązują się z tego obowiązku, Komisja może wszcząć postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego - otwórz w nowej zakładce. Komisja stara się jednak przede wszystkim zapobiegać naruszeniom, oferując praktyczne wskazówki, spotkania, szkolenia i pomoc techniczną. Na przykład dzięki nowym wytycznym dotyczącym udostępniania danych dotyczących baterii - otwórz w nowej zakładce Komisja pomogła państwom członkowskim w stosowaniu zaktualizowanych przepisów dyrektywy w sprawie energii odnawialnej - otwórz w nowej zakładce. Wytyczne te pomagają państwom członkowskim w ustanowieniu zharmonizowanego podejścia do wymiany informacji, takich jak poziom naładowania i stan zdrowia baterii oraz położenie pojazdu. Zawarto w nich praktyczne wyjaśnienia i wsparcie techniczne w celu zapewnienia spójnego wdrażania w całej UE.
- W 2025 r. wszczęto
552
nowe postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. - Zamknięto
554
postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. - 71 spraw dotyczących 21 państw członkowskich skierowano do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
- W 20 przypadkach wystąpiono o sankcje finansowe.
Unijne ramy instytucjonalne nieustannie ewoluują w zależności od nowych priorytetów politycznych i strategicznych. W 2025 r. w ramach rotacyjnej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej, sprawowanej najpierw przez Polskę, a następnie przez Danię, szczególny nacisk kładziono na bezpieczeństwo i odporność.
Wnioski ustawodawcze były przedstawiane przez Komisję, a następnie procesowane przez Parlament Europejski i Radę Unii Europejskiej, którzy – jako współprawodawcy – dążyli do realizacji wspólnych priorytetów. Skuteczne wdrożenie przepisów w całej UE zapewniały z kolei państwa członkowskie, pod nadzorem Komisji i przy wsparciu innych instytucji i organów UE - otwórz w nowej zakładce.
Aby UE mogła właściwie funkcjonować w sposób demokratyczny, niezbędna jest silna i przejrzysta współpraca między jej instytucjami. We wrześniu Parlament i Komisja zakończyli negocjacje - otwórz w nowej zakładce w sprawie zaktualizowanego porozumienia ramowego mającego na celu poprawę stosunków międzyinstytucjonalnych, zwiększenie zaufania i przejrzystości oraz pogłębienie dialogu. Porozumienie opiera się na dziewięciu zasadach politycznych - otwórz w nowej zakładce uzgodnionych przez przewodniczącą Parlamentu Europejskiego i przewodniczącą Komisji Europejskiej w październiku 2024 r.
75. rocznica deklaracji Roberta Schumana
Co roku 9 maja w UE obchodzony jest Dzień Europy. W 2025 r. wydarzenie to miało szczególne znaczenie, ponieważ obchodzono 75. rocznicę ogłoszenia deklaracji Schumana - otwórz w nowej zakładce. Jest to deklaracja przedstawiona 9 maja 1950 r. przez francuskiego ministra spraw zagranicznych Roberta Schumana, w której zaproponowano utworzenie Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali, będącej pierwowzorem dzisiejszej UE.
