HOOFDSTUK 8
Europa voorbereiden op de toekomst
Bekijk het foto-onderschrift
In 2025 maakte de Europese Unie zich op voor de uitdagingen en kansen van het komende decennium. De EU-instellingen werkten samen om de veerkracht te versterken, de regels te vereenvoudigen en ervoor te zorgen dat het beleid concrete resultaten oplevert voor zowel mensen als bedrijven. Een centrale pijler hierbij was de voorbereiding van het nieuwe meerjarig financieel kader voor 2028-2034, dat de begroting eenvoudiger, flexibeler en toekomstbestendiger moet maken. Tegelijkertijd stelde de EU hervormingen voor om de administratieve rompslomp te verminderen, de kosten te verlagen en financiële risico’s beter te beheren. Aan de hand van prognoses, sterkere partnerschappen en doeltreffende handhaving bouwt de EU aan een kader voor welvaart en veiligheid op lange termijn.
Het meerjarig financieel kader 2028-2034
Het meerjarig financieel kader (MFK) is de langetermijnbegroting van de EU die burgers, landbouwers, onderzoekers, bedrijven en regio’s in de hele EU en daarbuiten ondersteunt. Het huidige MFK (voor 2021-2027) was samen met het herstelplan NextGenerationEU - In een nieuw tabblad openen. van essentieel belang om de COVID-19-pandemie en de energiecrisis aan te pakken, miljoenen banen te beschermen en de schone en digitale transitie te bevorderen. Het biedt ook ongekende steun aan Oekraïne en versterkt de veiligheid van Europa in het licht van de Russische aanvalsoorlog.
In 2025 nam de Europese Commissie haar voorstel voor het MFK 2028-2034 - In een nieuw tabblad openen. aan om in te spelen op de toenemende uitdagingen op het gebied van geopolitiek, economie en duurzaamheid. Met bijna 2 biljoen euro (oftewel 1,26 % van het bruto nationaal inkomen van de EU) zou een eenvoudigere, flexibelere en gerichtere begroting tot stand worden gebracht om de onafhankelijkheid, veiligheid, welvaart, inclusiviteit en veerkracht van de EU in het komende decennium te ondersteunen.
Een inclusiever en democratischer proces
Bij de voorbereiding van de begroting voerde de Commissie in heel Europa een campagne om input te verzamelen van belanghebbenden op elk niveau, van nationale regeringen tot burgers.
- FEBRUARI
Start van de Tour d’Europe - In een nieuw tabblad openen. om de autoriteiten van de lidstaten, regionale belanghebbenden en begunstigden van de EU-begroting te raadplegen over het nieuwe MFK.
Bekendmaking van de routekaart - In een nieuw tabblad openen. voor het opstellen van het nieuwe begrotingsvoorstel.
- FEBRUARI-MEI
Openbare raadpleging - In een nieuw tabblad openen. over de nieuwe begroting via de portaalsite “Geef uw mening”.
- MEI
Het Europees burgerpanel over de nieuwe Europese begroting - In een nieuw tabblad openen. (zie hoofdstuk 6) komt met 23 aanbevelingen - In een nieuw tabblad openen. voor de nieuwe begroting.
- 16 JULI
Bekendmaking van het eerste voorstel - In een nieuw tabblad openen. voor de nieuwe begroting.
- JULI-OKTOBER
Openbare raadpleging - In een nieuw tabblad openen. over het voorstel via de portaalsite “Geef uw mening”.
- 3 SEPTEMBER
Bekendmaking van het definitieve voorstel - In een nieuw tabblad openen. voor de langetermijnbegroting van de EU voor 2028-2034.
Aangezien de status quo niet langer voldoet, worden met het MFK-voorstel verschillende belangrijke doelstellingen nagestreefd:
een eenvoudigere, flexibelere en effectievere begroting;
zorgen voor de nodige investeringen in gemeenschappelijke strategische prioriteiten, waaronder defensie, concurrentievermogen, veiligheid en de schone en digitale transitie;
het gemeenschappelijk beleid moderniseren, zoals het gemeenschappelijk landbouwbeleid, het gemeenschappelijk visserijbeleid en de economische, sociale en territoriale samenhang;
een evenwicht vinden tussen voorspelbaarheid (voor investeringssteun op lange termijn, landbouwers en regio’s) en flexibiliteit, wanneer dat nodig is in een snel veranderende wereld;
een duidelijk signaal afgeven over de eenheid en onafhankelijkheid van de EU en haar inzet voor het bevorderen en verdedigen van haar kernwaarden;
de geloofwaardigheid van de EU waarborgen door een duidelijk traject uit te stippelen voor de terugbetalingen in het kader van NextGenerationEU.
In de voorgestelde begroting:
- wordt minimaal ca. 296 miljard euro gereserveerd voor inkomenssteun voor landbouwers en vissers, en bevatten de nationale en regionale partnerschapsplannen een plattelandsdoelstelling van 10 %;
- gaat 35 % van de totale uitgaven naar klimaat- en milieudoelstellingen, oftewel minimaal 700 miljard euro;
- wordt bijna 220 miljard euro gereserveerd voor investeringen in minder ontwikkelde regio’s, naast voorspelbare steun voor overgangsregio’s en meer ontwikkelde regio’s;
- wordt niet getornd aan de eerbiediging van de rechtsstaat en het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie - In een nieuw tabblad openen.;
- wordt de begroting van het Erasmus+-programma - In een nieuw tabblad openen. met 50 % verhoogd;
- wordt de begroting voor vervoersinfrastructuur verdubbeld om de verbindingen op het hele continent te verbeteren en het netwerk aan te passen voor militaire doeleinden;
- wordt 131 miljard euro toegewezen aan defensie en ruimtevaart — vijf keer meer dan in het huidige MFK;
- worden de ontwikkeling van vaardigheden, armoedebestrijding en sociale inclusie ondersteund door middel van een sociaal streefcijfer van 14 % van de totale begroting voor nationale en regionale partnerschapsplannen, met uitzondering van de gereserveerde middelen voor landbouwers en vissers en de middelen uit het Sociaal Klimaatfonds;
- wordt de begroting voor onderzoeks- en innovatieactiviteiten bijna verdubbeld, van de huidige 95 miljard euro tot 175 miljard euro, om het concurrentievermogen van de EU te versterken.
Gezien de toenemende financiële behoeften van de EU, de steeds grotere druk op de nationale begrotingen en het feit dat de terugbetalingen van de NextGenerationEU-leningen in 2028 van start gaan, kwam de Commissie met voorstellen voor nieuwe manieren om haar eigen middelen te verhogen. De bedoeling is om via nieuwe en herziene inkomstenstromen meer dan 58,2 miljard euro per jaar (in prijzen van 2025) te genereren.
De Commissie stelt voor om in het volgende MFK drie nieuwe fondsen op te richten: het Europees Fonds voor economische, sociale en territoriale cohesie, landbouw en platteland, visserij en maritieme zaken, welvaart en veiligheid - In een nieuw tabblad openen.; het Europees Fonds voor concurrentievermogen - In een nieuw tabblad openen. ter ondersteuning van de ontwikkeling, opschaling en uitrol van strategische technologieën, en het instrument “Europa in de wereld” - In een nieuw tabblad openen., dat wereldwijd meer strategische financiering voor extern optreden mogelijk maakt.
In de tussentijdse evaluatie van het EU-cohesiebeleid van 2025 - In een nieuw tabblad openen. wordt de financiering uit het MFK 2021-2027 herzien om de lidstaten en regio’s te helpen middelen te herbestemmen voor nieuwe strategische prioriteiten, waaronder concurrentievermogen, veiligheid en defensie, civiele paraatheid, huisvesting, waterweerbaarheid en de energietransitie.
De EU-begroting beschermen tegen fraude
Het is van cruciaal belang dat we elke euro beschermen om ervoor te zorgen dat de EU-begroting ten goede komt aan haar burgers. In juli begon de Commissie met een herziening van de fraudebestrijdingsarchitectuur van de EU - In een nieuw tabblad openen. om de financiële belangen van de EU beter te beschermen, als reactie op steeds veranderende dreigingen. Het gaat onder meer om landsgrensoverschrijdende fraude, georganiseerde misdaad die gericht is op EU-middelen, en misbruik van geavanceerde technologieën zoals artificiële intelligentie en cryptovaluta.
Het EU-kader voor financieel risicobeheer versterken
Het EU-kader voor financieel risicobeheer bestrijkt risico’s in verband met de EU-begroting, NextGenerationEU en andere financiële instrumenten. In 2025 versterkte de Commissie dit kader door de taken van de onafhankelijke Chief Risk Officer uit te breiden - In een nieuw tabblad openen.. Nu houdt die toezicht op alle financiële transacties van de EU, waaronder begrotingsgaranties, vermogensbeheer en het opnemen en verstrekken van leningen. Met deze wijziging wordt gevolg gegeven aan de aanbevelingen - In een nieuw tabblad openen. van de Europese Rekenkamer om het toezicht op en het beheer van de risico’s van de leningen, garanties en gerelateerde financieringsinstrumenten van de EU te verbeteren.
Het Europees Semester
Het Europees Semester - In een nieuw tabblad openen. speelt een belangrijke rol in de economische governance van de EU. Het voorjaarspakket 2025 - In een nieuw tabblad openen. vormt de afronding van de eerste volledige jaarlijkse cyclus van macro-economisch toezicht als onderdeel van het hervormde kader voor economische governance - In een nieuw tabblad openen., dat in april 2024 in werking trad. Dit kader versterkt de rol van het Europees Semester, niet alleen als kanaal om hervormingen en investeringen te sturen, maar ook als ruggengraat van het begrotingstoezicht van de EU.
In 2025 werd de lidstaten in de landspecifieke aanbevelingen - In een nieuw tabblad openen. aanbevolen zich te concentreren op concurrentievermogen en veiligheid. Voor het eerst bevatte het pakket van het Europees Semester ook belangrijke aanbevelingen over vaardigheden en hoogwaardige banen, zonder de sociale rechtvaardigheid uit het oog te verliezen.
In de landverslagen - In een nieuw tabblad openen. werd het begrotings-, belasting-, innovatie-, klimaat- en milieubeleid van de lidstaten en regio’s geanalyseerd, alsook hun arbeidsmarkt-, sociaal beleid en gezondheidsbeleid. Deze verslagen omvatten ook een evaluatie van de uitvoering van de herstel- en veerkrachtplannen en van de cohesiebeleidsprogramma’s.
Het succes van de herstel- en veerkrachtfaciliteit
De herstel- en veerkrachtfaciliteit loopt af in 2026, maar stimuleert nog altijd hervormingen en investeringen in de hele EU. In 2025 drong de Commissie er bij de lidstaten op aan sneller vooruitgang te boeken en tegelijkertijd hun processen te vereenvoudigen. Zo maakte ze de weg vrij - In een nieuw tabblad openen. voor een vlotte en geslaagde afsluiting van de herstel- en veerkrachtfaciliteit. Als het centrale beleidsinstrument van NextGenerationEU had de herstel- en veerkrachtfaciliteit eind 2025 een bedrag van ongeveer 394 miljard euro aan de lidstaten uitbetaald, ter ondersteuning van de economische en sociale veerkracht en de schone en digitale transitie.
Uit het vierde jaarverslag over de uitvoering van de herstel- en veerkrachtfaciliteit - In een nieuw tabblad openen. bleek dat de faciliteit zorgde voor meer overheidsinvesteringen, waarvan werd verwacht dat ze in 2025 3,8 % van het bruto binnenlands product zouden bedragen, tegenover 3,2 % in 2019. Hiertoe ondersteunde de faciliteit onder meer de decarbonisatie en digitalisering van de industriële productie en dienstverlening, de installatie van meer dan 900 000 laadstations voor schone voertuigen en de aansluiting van 16 miljoen huishoudens op snel internet. Volgens een studie van de Commissie - In een nieuw tabblad openen. wordt de totale financiële impact van de herstel- en veerkrachtfaciliteit in de periode 2020-2030 geschat op 892 miljard euro, waarvan meer dan 546 miljard euro aan directe impact en meer dan 345 miljard euro aan overloopeffecten op de economieën van de lidstaten.
De veerkracht van de EU versterken
De EU moet haar veerkracht versterken om haar burgers en haar welvaart te beschermen tegen toenemende veiligheidsdreigingen, een veranderende internationale orde en de steeds grotere gevolgen van klimaatverandering en milieudegradatie. In het strategisch prognoseverslag 2025 - In een nieuw tabblad openen., dat in september is gepubliceerd, wordt uiteengezet hoe de EU in turbulente en onzekere tijden de vrede kan bewaren, trouw kan blijven aan haar waarden en zich kan inzetten voor het welzijn van haar burgers.
In het verslag worden acht actiegebieden voorgesteld:
- een coherente mondiale visie voor de EU ontwikkelen;
- de interne en externe veiligheid versterken;
- artificiële intelligentie en de kracht van technologie en onderzoek benutten;
- de economische veerkracht op lange termijn versterken en anticiperen op veranderingen op de arbeidsmarkt;
- duurzaam en inclusief welzijn ondersteunen;
- het onderwijs en vaardigheden op een nieuwe leest schoeien;
- de democratie beschermen;
- anticiperen op demografische veranderingen en de intergenerationele rechtvaardigheid versterken.
In het verslag wordt benadrukt dat er ook rekening moet worden gehouden met onbekende of moeilijk voorstelbare scenario’s, en dat prognoses een vast onderdeel van de beleidsvorming van de EU worden. Vanaf 2026 zullen de jaarlijkse prognoseverslagen niet alleen trendanalyses omvatten, maar ook stresstests van beleidsmaatregelen in verschillende scenario’s, zodat de EU beter op de toekomst is voorbereid.
De EU-regels vereenvoudigen
Om de EU klaar te maken voor de toekomst, moeten veerkracht en een grotere slagvaardigheid gepaard gaan met minder administratieve rompslomp en een betere werking van de regels in de praktijk. In het kader van de agenda voor betere regelgeving - In een nieuw tabblad openen. leverde de EU in de loop van het jaar extra inspanningen om het beleid en de wetgeving te vereenvoudigen - In een nieuw tabblad openen., zoals omschreven in de mededeling over een eenvoudiger en sneller Europa - In een nieuw tabblad openen.. Ze organiseerde bijvoorbeeld uitvoeringsdialogen - In een nieuw tabblad openen., die commissarissen een politiek forum bieden om praktische feedback van belanghebbenden te verzamelen over de werking van de EU-regels en -programma’s in de praktijk. Ter aanvulling van deze dialogen stelde elke commissaris voor de eerste helft van 2025 een jaarlijks voortgangsverslag over vereenvoudiging, uitvoering en handhaving - In een nieuw tabblad openen. op, waarin ze ingingen op de voortgang, uitdagingen en concrete volgende stappen binnen hun portefeuilles.
Het streven van de EU naar betere regelgeving levert al resultaten op: volgens de OECD Regulatory Policy Outlook 2025 - In een nieuw tabblad openen. stond de EU in een analyse van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling op de eerste plaats wat betreft transparantie, betrokkenheid van belanghebbenden en effectbeoordeling van de regelgeving.
De tien vereenvoudigingspakketten - In een nieuw tabblad openen. die in 2025 zijn goedgekeurd, zullen een besparing van ongeveer 12 miljard euro aan jaarlijkse administratieve kosten opleveren. De Commissie wil de administratieve rompslomp tegen 2029 met minstens 25 % verminderen voor alle bedrijven, en met minstens 35 % voor kleine en middelgrote ondernemingen.
Zorgen voor een doeltreffende uitvoering van het EU-recht
Wetten bereiken hun volledige potentieel pas als ze volledig worden uitgevoerd en toegepast. De Commissie werkt daarom nauw samen met de lidstaten om hen te helpen de wetgeving en het beleid van de EU uit te voeren - In een nieuw tabblad openen.. Doen de lidstaten dit niet, dan kan de Commissie een inbreukprocedure - In een nieuw tabblad openen. tegen hen instellen. Maar de Commissie wil vooral inbreuken voorkomen door praktische richtsnoeren, vergaderingen, opleidingen en technische bijstand aan te bieden. Met de nieuwe richtsnoeren voor het delen van batterijgerelateerde gegevens - In een nieuw tabblad openen. heeft ze de lidstaten bijvoorbeeld geholpen met de toepassing van de geactualiseerde bepalingen van de richtlijn hernieuwbare energie - In een nieuw tabblad openen.. Deze richtsnoeren helpen de lidstaten een geharmoniseerde aanpak vast te stellen voor het delen van informatie, zoals het laadniveau, de conditie en de locatie van een batterij. Ze bieden praktische verduidelijking en technische ondersteuning voor een consistente uitvoering in de hele EU.
- 552 nieuwe inbreukprocedures werden in 2025 geopend.
- 554 inbreukprocedures werden afgesloten.
- 71 zaken werden aanhangig gemaakt bij het Hof van Justitie van de Europese Unie, die betrekking hadden op 21 lidstaten.
- In 20 gevallen werd een financiële sanctie geëist.
Het institutionele kader van de EU blijft zich ontwikkelen als reactie op nieuwe politieke en strategische prioriteiten. In 2025 was eerst Polen en daarna Denemarken voorzitter van de Raad van de Europese Unie. Beide landen legden bijzondere nadruk op veiligheid en veerkracht.
Toen de Commissie met wetgevingsvoorstellen kwam, traden het Europees Parlement en de Raad op als medewetgevers om de gezamenlijke prioriteiten te verwezenlijken. De lidstaten, ondersteund door de toezichthoudende rol van de Commissie en de werkzaamheden van andere EU-instellingen en organen - In een nieuw tabblad openen., zorgden voor een doeltreffende uitvoering in de hele EU.
Voor een goede werking van de EU als democratie is een krachtige en transparante samenwerking tussen haar instellingen van essentieel belang. In september rondden de Europese Commissie en het Europees Parlement de onderhandelingen af - In een nieuw tabblad openen. over een vernieuwde kaderovereenkomst om de betrekkingen, het vertrouwen, de transparantie en de dialoog tussen de instellingen te verbeteren. De overeenkomst is gebaseerd op negen politieke principes - In een nieuw tabblad openen. waarover de voorzitter van het Europees Parlement en de voorzitter van de Europese Commissie in oktober 2024 overeenstemming bereikten.
75-jarig bestaan van de Schumanverklaring
De EU viert elk jaar op 9 mei de Dag van Europa. In 2025 was deze dag extra belangrijk, omdat het 75 jaar geleden was dat de Schumanverklaring werd afgelegd - In een nieuw tabblad openen.. Deze verklaring werd op 9 mei 1950 uitgesproken door de Franse minister van Buitenlandse Zaken Robert Schuman en bevatte het voorstel voor de oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, de voorloper van de huidige EU.
