De welvaart van Europa hangt af van een concurrerende, duurzame en veerkrachtige economie die burgers en mensen kansen biedt, nu en later. In 2025 heeft de Europese Unie haar industriële basis versterkt, de schone en digitale transitie versneld en de eengemaakte markt verdiept. Met het kompas voor concurrentievermogen en de Clean Industrial Deal als leidraad heeft ze gewerkt om de innovatiekloof te dichten, haar afhankelijkheden te verminderen en klimaatambitie en economische groei met elkaar in overeenstemming te brengen. Nieuwe initiatieven om de administratieve rompslomp te verminderen, de belastingen te moderniseren en eerlijke concurrentie te steunen, zullen bedrijven, met name kleine en middelgrote ondernemingen, helpen om over de grenzen heen te gedijen. Strategische investeringen in schone technologieën, digitale innovatie en kritieke grondstoffen stimuleren het concurrentievermogen op lange termijn. De spaar- en investeringsunie en het Europees Fonds voor concurrentievermogen hebben, samen met Horizon Europa, dan weer als doel meer kapitaal naar de toekomstige industrieën van Europa te sturen. Mensen blijven de kern van een concurrerend Europa, en de vaardigheidsunie — die in 2025 gelanceerd is — zal hen de vaardigheden bieden die ze nodig hebben voor een economie in verandering (zie hoofdstuk 4).

Het kompas voor concurrentievermogen

Het kompas voor concurrentievermogen - In een nieuw tabblad openen. is de leidraad voor het werk van de EU betreffende concurrentievermogen voor de komende vijf jaar. Het is gebaseerd op de rapporten-Draghi - In een nieuw tabblad openen. en -Letta - In een nieuw tabblad openen. en is georiënteerd op drie principes - In een nieuw tabblad openen.: de innovatiekloof dichten, een gezamenlijk plan voor decarbonisatie en concurrentievermogen opstellen, en de economische veiligheid verbeteren door buitensporige afhankelijkheden terug te dringen. Die principes worden ondersteund door horizontale maatregelen die in de hele EU-economie concurrentie mogelijk maken en aanwakkeren.

Horizontale katalysatoren voor
het concurrentievermogen van de EU

1. De administratieve rompslomp inperken
2. Barrières voor de eengemaakte markt wegwerken
3. Efficiëntere investeringsfinanciering mogelijk maken
4. Vaardigheden en kwalitatieve banen stimuleren
5. Een betere coördinatie van het beleid tussen de EU en de lidstaten waarborgen

De eengemaakte markt voltooien

Terwijl het kompas de strategische richting (innovatie, decarbonisatie, veiligheid) op de weg naar concurrentie aangeeft, maakt de voltooiing van de eengemaakte markt die weg vrij. Op 21 mei stelde de Europese Commissie een strategie voor de eengemaakte markt - In een nieuw tabblad openen. voor om zakendoen in de EU eenvoudiger te maken. De strategie is erop gericht dienstverlening en goederenverkeer over de grenzen heen vlotter te laten verlopen en ervoor te zorgen dat de regels van de eengemaakte markt snel en efficiënt worden gehandhaafd. De eengemaakte markt heeft het bruto binnenlands product van de EU met minimaal 3 à 4 % groter gemaakt en sinds de oprichting 3,6 miljoen banen gecreëerd. Volledige integratie van de eengemaakte markt zou de geboekte vooruitgang verdubbelen en de EU concurrerender maken.

In dat verband heeft de Commissie het verslag over het mededingingsbeleid van 2024 - In een nieuw tabblad openen. gepubliceerd. Ze heeft ook het jaarverslag over de eengemaakte markt en het concurrentievermogen van 2025 - In een nieuw tabblad openen. gepubliceerd. Daarin wordt de vooruitgang van de EU op het gebied van negen belangrijke aanjagers van het concurrentievermogen gevolgd.

In juli werd de invoering van de euro in Bulgarije op 1 januari 2026 goedgekeurd, waardoor het land de 21e lidstaat van de eurozone werd.

De douaneprocedures voor e-commerceproducten moderniseren en vereenvoudigen

In november bereikten de lidstaten een overeenkomst om de drempel van 150 euro voor de vrijstelling van douanerechten - In een nieuw tabblad openen. af te schaffen. Dat verandert de manier waarop e-commerceproducten worden behandeld: er wordt nu gestreefd naar een gelijk speelveld tussen traditionele verkoop en e-commerce. Dit is de eerste verwezenlijking van het voorstel voor een douanehervorming - In een nieuw tabblad openen. uit 2023, dat tot doel heeft de uitdagingen betreffende e-commerce aan te pakken die voortvloeien uit het stijgende aantal goedkope producten die EU-consumenten rechtstreeks uit niet-EU-landen ontvangen.

De btw-regels voor het digitale tijdperk moderniseren

In mei bereikte de Raad van de Europese Unie overeenstemming over een nieuw plan voor de btw-regels - In een nieuw tabblad openen.. De wijzigingen zijn gericht op de invoer van e-commerceproducten en de belasting op producten die van buiten de EU worden verkocht. Dat moet zorgen voor een groter gebruik van het éénloketsysteem voor de btw - In een nieuw tabblad openen.. Dit systeem vereenvoudigt de btw-aangifte en -inning, vermindert het papierwerk voor EU-bedrijven en helpt om btw-fraude te bestrijden.

Het baanbrekende pakket “btw in het digitale tijdperk - In een nieuw tabblad openen.” werd in maart aangenomen - In een nieuw tabblad openen. en is een belangrijke stap voorwaarts in de digitalisering en modernisering van het btw-stelsel van de EU. Het systeem zal er bedrijfsvriendelijker door worden, harder voor fraude en beter toegerust om de uitdagingen van de groeiende online-economie aan te pakken.

De administratieve lasten verminderen

Om een gunstig ondernemingsklimaat te creëren, moeten ook de administratieve eisen worden versoepeld, vooral voor kleine en middelgrote ondernemingen. In plaats van 27 verschillende nationale wetten wil de EU één optioneel vennootschapsrecht voor de hele EU creëren, de 28e regeling - In een nieuw tabblad openen.. Zo moet het gemakkelijker en sneller gaan om overal in de EU een bedrijf op te richten en uit te baten, met behulp van digitale tools en gestroomlijnde procedures. Het doel is de handel over de grenzen heen te vereenvoudigen en het voor bedrijven gemakkelijker te maken om investeringen aan te trekken.

De EU ondersteunt kleine en middelgrote ondernemingen ook in de complexe materie van de sanctieregels. In de EU gelden meer dan 40 sanctieregelingen - In een nieuw tabblad openen. om conflicten te voorkomen of op crises te reageren. In maart richtte de Commissie de EU-sanctiehelpdesk - In een nieuw tabblad openen. op, een centraal punt dat middelen, evenementen en een ondersteunende dienst voor naleving aanbiedt. De helpdesk verstrekt richtsnoeren aan kleine en middelgrote ondernemingen die moeite hebben om zelfstandig zorgvuldig sanctieonderzoek te doen en helpt die ondernemingen zo om de sancties te begrijpen en na te leven.

De voorgestelde Europese portemonnees voor ondernemingen - In een nieuw tabblad openen. zijn digitale tools die het voor bedrijven van elke omvang gemakkelijker zullen maken om veilig te communiceren met overheidsinstanties en met elkaar, overal in de EU. Bedrijven en overheden zullen gegevens kunnen identificeren, authenticeren en uitwisselen met volledige rechtskracht in de hele EU. De portemonnees bouwen voort op het Europees kader voor digitale identiteit - In een nieuw tabblad openen. en maken deel uit van de bredere vereenvoudigingsagenda.

Om de fiscale complexiteit te verminderen, nam de Raad een wijziging van de richtlijn over de administratieve samenwerking op belastinggebied - In een nieuw tabblad openen. (DAC 9 - In een nieuw tabblad openen.) aan. Nu kan een multinationaal concern één aangifte voor bijheffing indienen voor het hele concern en hoeft ze niet meer in elk rechtsgebied meerdere aangiften te doen. De belastingautoriteiten krijgen ook een gestandaardiseerd systeem voor informatie-uitwisseling ter beschikking.

Via het instrument voor technische ondersteuning - In een nieuw tabblad openen. zal de EU 109 hervormingen - In een nieuw tabblad openen. steunen om de lidstaten te helpen het ondernemingsklimaat te verbeteren, de innovatiekloof te dichten, een klimaatneutrale economie op te bouwen en de economische veiligheid van de EU te vergroten. 38 van die hervormingen zullen in het bijzonder de lasten voor kleine en middelgrote ondernemingen verlichten en start-ups en scale-ups helpen.

Tot slot herziet de EU ook haar eigen regels om administratieve hindernissen op de eengemaakte markt weg te werken (zie het deel “De EU-regels vereenvoudigen” in hoofdstuk 8).

Concurrentiebeleid

- In een nieuw tabblad openen.

Animatie:Op welke manier verbetert het mededingingsbeleid van de EU het dagelijks leven?

Voor een schone en concurrerende industrie

Er voltrekt zich een drievoudige planetaire crisis van klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en verontreiniging (zie hoofdstuk 5). Volgens het Europese verslag over de toestand van het klimaat van 2024 - In een nieuw tabblad openen. was dat jaar ook het warmste jaar ooit gemeten. Daarom blijft de EU vastbesloten om haar respons op deze uitdagingen om te zetten in kansen voor duurzame groei en wereldwijd leiderschap op het gebied van de schone transitie. De Clean Industrial Deal - In een nieuw tabblad openen. staat daarin centraal en moet het klimaatbeleid afstemmen op het concurrentievermogen en de strategische onafhankelijkheid. Ze zal de decarbonisatie van de industrie versnellen en helpen om tegen 2050 klimaatneutraal te worden, de doelstelling die in de Europese klimaatwet - In een nieuw tabblad openen. vastgelegd is.

In juni stelde de Commissie het staatssteunkader voor de Clean Industrial Deal - In een nieuw tabblad openen. vast. Daarmee kunnen de lidstaten schone energie, industriële decarbonisatie en de productie van schone technologie onder vereenvoudigde voorwaarden ondersteunen. Het kader biedt ook gerichte steun voor elektriciteitskosten aan gebruikers die veel stroom verbruiken. Daarnaast werd in oktober de mondiale klimaat- en energievisie van de EU - In een nieuw tabblad openen. gepresenteerd om de positie van de EU op de wereldmarkten te versterken. De strategie verdiept bestaande partnerschappen en gaat er nieuwe, wederzijds voordelige aan met internationale partners. Zo voegt ze een externe dimensie toe aan de Clean Industrial Deal om een wereldwijde schone en veerkrachtige transitie te stimuleren.

Belangrijkste actiegebieden om de uitdagingen voor de industrie aan te pakken

Initiatieven voor bedrijfstakken die met unieke uitdagingen worden geconfronteerd

EUROPEES ACTIEPLAN VOOR STAAL EN METAAL - In een nieuw tabblad openen.

Dit is een routekaart om de energiekosten te verlagen, de handel beter te beschermen, koolstoflekkage te voorkomen, circulariteit te verbeteren, investeringen vrij te maken en banen te behouden. Als onderdeel van het plan heeft de Commissie een voorstel - In een nieuw tabblad openen. ingediend om de staalindustrie van de EU te beschermen tegen de onrechtvaardige gevolgen van wereldwijde overcapaciteit.

ACTIEPLAN VOOR DE CHEMISCHE INDUSTRIE - In een nieuw tabblad openen.

Dit plan bevat maatregelen om de energie- en grondstofkosten te verlagen, schone en circulaire technologieën te steunen, een alliantie voor kritieke chemische stoffen tot stand te brengen, de regels te vereenvoudigen en schadelijke stoffen zoals pfas aan te pakken.

INDUSTRIEEL ACTIEPLAN VOOR DE EUROPESE AUTOSECTOR - In een nieuw tabblad openen.

Dit plan zal de transitie naar schone, verbonden en geautomatiseerde voertuigen ondersteunen en helpen om het innovatiepotentieel van de sector te ontsluiten. Er is een flexibiliteitsmaatregel - In een nieuw tabblad openen. voorgesteld - In een nieuw tabblad openen. om fabrikanten te helpen de doelstellingen van 2025 voor de CO₂-uitstoot voor nieuwe auto’s en bestelwagens te halen. Het actieplan omvat de opstart van het “Battery Booster”-investeringspakket, waarmee 1,8 miljard euro beschikbaar wordt gemaakt om batterijfabrikanten in de EU te helpen om op te schalen en hun productiecapaciteit te vergroten. De Commissie heeft ook een autopakket - In een nieuw tabblad openen. gepresenteerd, met onder andere een voorstel voor de herziening van de CO₂-normen voor auto’s en bestelwagens, een voorstel voor schone bedrijfswagens, een “Battery Booster”-strategie en een omnibusvoorstel voor de autosector.

Schone en betaalbare energie

Om de Clean Industrial Deal uit te voeren heeft de EU betaalbare energie nodig. In februari presenteerde de Commissie daar een actieplan - In een nieuw tabblad openen. voor, met maatregelen op korte termijn om de energiekosten te verlagen door de voordelen van hernieuwbare energie, energiebesparing, diepere integratie in de markt en van betere verbindingen tussen energienetten sneller beschikbaar te maken. Het doel van het plan is de lasten voor gezinnen met hoge energierekeningen en industrieën die te kampen hebben met hoge productiekosten, te verlichten. De totale besparingen worden geraamd op 45 miljard euro in 2025 en lopen op tot 130 miljard euro per jaar tegen 2030 en tot 260 miljard euro tegen 2040.

Met het REPowerEU-plan - In een nieuw tabblad openen., dat in 2022 opgestart is, heeft de EU al aanzienlijke vooruitgang geboekt om ervoor te zorgen dat mensen en bedrijven toegang hebben tot betaalbare, veilige en duurzame energie. Om niet langer afhankelijk te zijn van Russische fossiele brandstoffen en de strategische autonomie van de EU te versterken, publiceerde de Commissie in mei de REPowerEU-routekaart - In een nieuw tabblad openen.. Die werd in juni gevolgd door een wetgevingsvoorstel - In een nieuw tabblad openen. om de invoer van gas en olie uit Rusland tegen eind 2027 uit te faseren. Het Parlement en de Raad bereikten in december een voorlopige politieke overeenkomst - In een nieuw tabblad openen. over het initiatief.

Om de energiezekerheid van de EU verder te verbeteren, werkt de Commissie aan een herziening van het desbetreffende EU-kader. In december stelde ze ook voor - In een nieuw tabblad openen. de netwerkinfrastructuur van de EU te moderniseren en uit te breiden met het pakket Europese netten en het initiatief voor energiesnelwegen.

In juli betaalden de Commissie en de Europese Investeringsbank 3,66 miljard euro - In een nieuw tabblad openen. uit het Moderniseringsfonds - In een nieuw tabblad openen. uit ter ondersteuning van 34 projecten op het gebied van schone energie. Sommige daarvan zijn gericht op energie-efficiëntie. In september startten ze het initiatief voor energie-efficiëntie in kleine en middelgrote ondernemingen - In een nieuw tabblad openen., een financieringsprogramma met een waarde van 17,5 miljard euro dat naar verwachting meer dan 350 000 bedrijven zal helpen hun energieverbruik te verminderen.

Op 9 februari synchroniseerden Estland, Letland en Litouwen hun elektriciteitsnetten met dat van continentaal Europa, in samenwerking met Polen. De EU financierde dat strategische Europese project met meer dan 1,3 miljard euro, wat goed was voor 75 % van de investeringskosten. Daarmee werden de Baltische staten volledig in de energiemarkt van de EU geïntegreerd. De overstap maakte een einde aan de afhankelijkheid van de Wit-Russische en Russische stelsels en vergroot de energieveerkracht van de regio en de EU.

In 2024 was hernieuwbare energie goed voor 47 % van de elektriciteitsopwekking, en zodoende is de vooruitgang in de EU op het gebied van hernieuwbare energie voortgezet. In 2025 werd een gemeenschappelijke EU-methode - In een nieuw tabblad openen. opgezet om de uitstoot gedurende de levenscyclus van koolstofarme brandstoffen te berekenen. 15 projecten op het gebied van hernieuwbare waterstof - In een nieuw tabblad openen. kregen bijna 1 miljard euro toegekend uit het Innovatiefonds, gefinancierd met inkomsten uit de EU-regeling voor emissiehandel. Verwacht wordt dat die projecten over een periode van tien jaar bijna 2,2 miljoen ton hernieuwbare waterstof zullen produceren en zo 15 miljoen ton aan CO₂-uitstoot zullen voorkomen.

De lidstaten kunnen zelf hun energiemix blijven kiezen, en voor sommige blijft kernenergie cruciaal voor de decarbonisatie, de concurrentie van de industrie en de energiezekerheid. In mei zette het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek een digitale modelleringshub - In een nieuw tabblad openen. op om de innovatie op gebieden als kleine modulaire reactoren en energieplanning te ondersteunen. De Commissie publiceerde ook een geactualiseerde mededeling over het indicatief programma op het gebied van kernenergie - In een nieuw tabblad openen., met een overzicht van trends in de ontwikkeling van kernenergie en investeringsbehoeften in de hele EU, samen met richtsnoeren voor nucleaire veiligheid, afvalbeheer, vaardigheden en internationale samenwerking.

De Commissie keurde ook het werkplan 2025-2030 - In een nieuw tabblad openen. goed voor de verordening inzake ecologisch ontwerp voor duurzame producten - In een nieuw tabblad openen. en voor de verordening over energie-etikettering - In een nieuw tabblad openen.. Het plan bevat een lijst van producten die de komende vijf jaar prioriteit moeten krijgen bij de invoering van eisen over ecologisch ontwerp en energie-etikettering om ze duurzaam, herstelbaar, circulair en energie-efficiënt te maken. Daarnaast werden op 9 mei herziene regels van kracht voor het energieverbruik van elektrische apparaten in de gewone en netwerkgebonden stand-bystand en in de uit-stand - In een nieuw tabblad openen..

Duurzaam vervoer

Om concurrerend te blijven, heeft de EU duurzame, goede vervoersverbindingen nodig die de regionale integratie en mobiliteit versterken. In 2025 heeft de Commissie 94 vervoersprojecten uitgekozen - In een nieuw tabblad openen. die bijna 2,8 miljard euro EU-subsidie krijgen voor de modernisering van spoorwegen, binnenwateren en zeeroutes in het trans-Europees vervoersnetwerk - In een nieuw tabblad openen.. Het geld daarvoor komt uit de Connecting Europe Facility - In een nieuw tabblad openen.. Daarnaast kende de Commissie aan meer dan honderd projecten ongeveer 1 miljard euro subsidie toe uit de faciliteit voor infrastructuur voor alternatieve brandstoffen - In een nieuw tabblad openen.. Dit geld is bestemd voor de uitrol van infrastructuur voor hernieuwbare en koolstofarme brandstoffen in havens en luchthavens en op belangrijke wegtrajecten.

Daarnaast biedt het investeringsplan duurzaam vervoer - In een nieuw tabblad openen.een strategisch kader om het vervoer in de EU sneller koolstofvrij te maken dankzij grotere investeringen in hernieuwbare en koolstofarme brandstoffen voor de lucht- en scheepvaart. Met de maatregelen in het plan kan tussen nu en eind 2027 naar verwachting ten minste 2,9 miljard euro worden gemobiliseerd. Als belangrijk initiatief in het kader van het plan is een coalitie van pionierslidstaten opgezet om de productie en het gebruik van synthetische luchtvaartbrandstoffen te ondersteunen. Deze groep wil dubbelzijdige veilingen gaan organiseren, die producenten langdurige inkomenszekerheid bieden en brandstofkopers in staat stellen om concurrerende kortlopende contracten af te sluiten. De eerste veiling staat gepland voor 2026.

De Commissie bracht ook een ambitieus plan - In een nieuw tabblad openen. uit om de ontwikkeling van het hogesnelheidsspoor te versnellen en in de hele EU voor aanzienlijk kortere treinreistijden te zorgen.

Het plan voor hogesnelheidslijnen

Een andere belangrijke mijlpaal werd bereikt met de doorbraak van de Brenner-basistunnel - In een nieuw tabblad openen., een spoorverbinding van 56 km tussen Oostenrijk en Italië. Deze is onderdeel van de corridor Scandinavië-Middellandse Zee van het trans-Europees vervoersnetwerk. De EU trok via de Connecting Europe Facility meer dan 2,3 miljard euro uit voor de tunnel en de toegangsroutes. Daarnaast ondertekende de Europese Investeringsbank een financieringsovereenkomst ter waarde van 875 miljoen euro - In een nieuw tabblad openen.voor de Portugese hogesnelheidslijn Lissabon-Porto, gedekt door InvestEU - In een nieuw tabblad openen..

In 2025 is gestaag vooruitgang geboekt met de uitvoering van het pakket vergroening goederenvervoer uit 2023 - In een nieuw tabblad openen.. Er kwam een politiek akkoord over de verordening inzake het gebruik van spoorweginfrastructuurcapaciteit - In een nieuw tabblad openen. en over de verordening CountEmissionsEU - In een nieuw tabblad openen.. Dankzij deze verordeningen wordt het goederenvervoer efficiënter en duurzamer, doordat ze meer prikkels bieden om met emissiearme vrachtwagens te werken, om het beheer van de spoorweginfrastructuur te verbeteren en om de beschikbaarheid van informatie over vervoersgerelateerde broeikasgasemissies te vergroten.

Om duurzaam wegvervoer te stimuleren, stelde de Commissie voor - In een nieuw tabblad openen. om emissievrije zware voertuigen tot juni 2031 vrij te stellen van tol en heeft zij een mededeling - In een nieuw tabblad openen. en een wetgevingsvoorstel - In een nieuw tabblad openen. uitgebracht om te helpen het aandeel emissievrije en emissiearme voertuigen in bedrijfswagenparken sneller te laten groeien. De wagenparken zijn goed voor ongeveer 60 % van alle inschrijvingen van auto’s in de EU. Daarnaast heeft het initiatief voor schone vervoerscorridors - In een nieuw tabblad openen., dat door negen lidstaten is goedgekeurd, tot doel de uitrol van de oplaadinfrastructuur voor zware voertuigen langs belangrijke wegcorridors voor goederenvervoer te versnellen. Ter verbetering van de luchtkwaliteit en de verkeersveiligheid in de hele EU stelde de Commissie een grondige herziening van de EU-regels inzake verkeersveiligheid en voertuigregistratie - In een nieuw tabblad openen. voor.

De schone en digitale transitie van de automobielindustrie wordt verder ondersteund door onderzoek en innovatie. Drie partnerschappen - In een nieuw tabblad openen., 2Zero, CCAM en BATT4EU, ondertekenden een memorandum van overeenstemming - Pdf-bestand – in een nieuw tabblad openen. om samen aan een gezamenlijke onderzoeks- en innovatieagenda te werken in het kader van Horizon Europa - In een nieuw tabblad openen. (zie het deel “Ondersteuning van onderzoek en innovatie” hieronder). In het kader van het onderzoeks- en innovatiewerkprogramma van Horizon Europa is tussen 2025 en 2027 een bedrag van 1 miljard euro beschikbaar ter ondersteuning van initiatieven op het vlak van onder meer zelfrijdende auto’s, lithiumbatterijen van de volgende generatie en wagenparken met zware elektrische voertuigen.

De Commissie is in de loop van het jaar begonnen met de uitwerking van een EU-havenstrategie - In een nieuw tabblad openen. en een EU-strategie voor de maritieme industrie - In een nieuw tabblad openen. om het concurrentievermogen, de duurzaamheid en de veerkracht van het EU-scheepvaartnetwerk te versterken door havens, de scheepvaartsector en de industrie met elkaar te verbinden. Nieuwe informele richtsnoeren - In een nieuw tabblad openen. voor gezamenlijke aankopen en normen voor elektrische containeroverslagapparatuur in havens hebben tot doel de overgang van diesel naar elektrische machines te versnellen en de emissies te verlagen.

Om de vervoerssector concurrerend te houden en tekorten aan arbeidskrachten aan te pakken, zijn tot slot verscheidene initiatieven gelanceerd om werk in de vervoerssector aantrekkelijker te maken. Het gaat onder meer om aanbevelingen - In een nieuw tabblad openen. voor de vervoerssector om vrouwelijke werknemers aan te trekken en te behouden, het platform “Vrouwen in het vervoer” - In een nieuw tabblad openen., activiteiten van het netwerk van ambassadeurs voor diversiteit in het vervoer - In een nieuw tabblad openen.en een conferentie - In een nieuw tabblad openen. over het aantrekkelijker maken van vervoersberoepen voor jongeren.

Investeren in grensverleggende technologieën

Het concurrentievermogen van de EU op lange termijn hangt af van leiderschap op het gebied van kritieke technologieën zoals supercomputing, artificiële intelligentie (AI) en kwantumcomputing. Om dit leiderschap te versterken, trekt de Commissie in het kader van het programma Digitaal Europa - In een nieuw tabblad openen. 1,3 miljard euro - In een nieuw tabblad openen.uit voor de uitrol van technologieën die van vitaal belang zijn voor de toekomst en de technologische soevereiniteit van de EU.

In het verslag over de staat van het digitale decennium 2025 - In een nieuw tabblad openen. wordt de vooruitgang richting de digitale doelstellingen van de EU voor 2030 geëvalueerd. Hoewel er op gebieden als de basisdekking van 5G en de uitrol van edge-technologie inderdaad vooruitgang is geboekt, wijst het verslag op aanhoudende tekortkomingen op het vlak van fundamentele technologieën, digitale vaardigheden en de bescherming van kwetsbare groepen. In verband daarmee wordt gewezen op de noodzaak van grotere publieke en particuliere investeringen.

In september presenteerde de Commissie een Europese strategie voor onderzoeks- en technologie-infrastructuren - In een nieuw tabblad openen.. Het doel is de onderzoeks- en technologiecapaciteit van de EU te versterken — van geavanceerde laboratoria, grote wetenschappelijke instrumenten en datacentra tot proeflijnen, testopstellingen en cleanrooms. Deze infrastructuur is cruciaal voor de wetenschappelijke excellentie, het concurrentievermogen en de technologische soevereiniteit van de EU.

In 2025 werden ook de eerste regels van de AI-verordening - In een nieuw tabblad openen. van kracht, alsook de EU-regels voor AI-modellen voor algemene doeleinden - In een nieuw tabblad openen. (zie ook hoofdstuk 6). Het markeerde grote vooruitgang in het Europese supercomputernetwerk - In een nieuw tabblad openen., met JUPITER - In een nieuw tabblad openen. als eerste exaschaalsupercomputer - In een nieuw tabblad openen. van Europa. In de loop van het jaar gingen er zes nieuwe AI-fabrieken - In een nieuw tabblad openen. open, naast de 13 reeds bestaande. Verder werden er 13 landen - In een nieuw tabblad openen. geselecteerd om AI-fabrieksantennes op te zetten, bedoeld als aanvulling op bestaande AI-fabrieken - In een nieuw tabblad openen.. De gastlanden van de AI-fabrieken zijn Bulgarije, Tsjechië, Duitsland, Griekenland, Spanje, Frankrijk, Italië, Litouwen, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Polen, Roemenië, Slovenië, Finland en Zweden. Denemarken, Estland, Noorwegen, Portugal en Turkije zijn partnerlanden van de AI-fabrieken. Daarbij werd rekening gehouden met de negatieve gevolgen van het toenemende gebruik van AI en de uitbreiding van datacentra voor de vraag naar energie en water.

Landen die AI-fabrieken huisvesten

De tabel toont de locaties van de 19 A-I fabrieken in 16 lidstaten. Het gaat om Brain++ in Bulgarije, C-Z-A-I in Tsjechië, J-A-I-F en Hammerhaaj in Duitsland, Pharos in Griekenland, One Health A-I en B-S-C A-I-F in Spanje, A-I Two F in Frankrijk, Italia in Italië, Lit A-I in Litouwen, L-A-I-F in Luxemburg, N-L-A-I-F in Nederland, A-T-A-I in Oostenrijk, Gaia A-I en Piast A-I-F in Polen, Roo A-I in Roemenië, Slaif in Slovenië, Loemi A-I-F in Finland en Miemer in Zweden.

Naast AI zullen ook kwantumtechnologieën de manier waarop we complexe uitdagingen aanpakken wijzigen — van nieuwe ontdekkingen in de geneeskunde tot de bescherming van kritieke infrastructuur. In juli bracht de Commissie de Kwantum Europa-strategie - In een nieuw tabblad openen. uit. Deze heeft tot doel om Europa tussen nu en 2030 tot een wereldleider op dit gebied te maken, met meer onderzoek, sterkere ecosystemen, grotere particuliere investeringen en de ontwikkeling van kwantumvaardigheden op het hele continent.

In 2025 heeft de EU ook de uitvoering van de Europese chipverordening - In een nieuw tabblad openen. voortgezet. De capaciteit voor de productie van chips is verder uitgebreid, onder meer met de start van proeflijnen - In een nieuw tabblad openen. in het kader van het initiatief Chips voor Europa.

De ruimtevaarteconomie is een ander gebied waarop de EU zich als wereldleider wil vestigen. Het gaat om alle economische activiteiten die mogelijk zijn dankzij ruimtevaarttechnologieën en -gegevens, van satellietinfrastructuur tot de diensten die daarvan afhankelijk zijn. De visie voor de Europese ruimtevaarteconomie - In een nieuw tabblad openen. van de Commissie zal dit doel ondersteunen. De EU-ruimtevaartverordening - In een nieuw tabblad openen. zorgt voor harmonisering van de ruimtevaartgerelateerde regelgeving in de lidstaten (zie hoofdstuk 3).

Zorgen voor veilige, eerlijke en open digitale markten

De EU werkte in 2025 verder aan de versterking van haar digitale kader door de digitaledienstenverordening en de digitalemarktenverordening - In een nieuw tabblad openen. verder uit te voeren. Samen zorgen deze wetten voor een veiligere online-omgeving voor gebruikers en een gelijk speelveld voor bedrijven. Dat maakt het digitale landschap in de hele EU transparanter, met meer verantwoordingsplicht en eerlijke en open markten. Zie hoofdstuk 6 voor meer informatie over hoe de EU onlineruimten veiliger maakt, onder meer via bescherming van minderjarigen met de digitaledienstenverordening.

Hoe handhaafde de EU in 2025 de digitalemarktenverordening en de digitaledienstenverordening?

DIGITALEMARKTENVERORDENING

Nieuwe procedures:

• onderzoek naar Alphabet wegens mogelijke lagere rangschikking van de inhoud van media-uitgevers in Google-zoekopdrachten
• marktonderzoek naar Amazon Web Services en Microsoft Azure als mogelijke belangrijke toegangspoorten

Lopende onderzoeken:

• niet-nalevingsbesluiten - In een nieuw tabblad openen. tegen Apple en Meta
• één eindbesluit - In een nieuw tabblad openen. tegen Apple
• specificatiebesluiten - In een nieuw tabblad openen. ter verstrekking van formele richtsnoeren aan Apple
• twee sets voorlopige bevindingen - In een nieuw tabblad openen. voor Alphabet wegens voorkeursbehandeling van eigen producten of diensten en sturing
• een set voorlopige bevindingen - In een nieuw tabblad openen. over Apples bedrijfsmodel

DIGITALEDIENSTENVERORDENING

Lopende onderzoeken:

• Meta: voorlopige bevindingen - In een nieuw tabblad openen. over onvoldoende transparantie en over de afwezigheid van adequate instrumenten voor de melding van inhoud en aantekenen van beroep tegen beslissingen door de inhoudsmoderatie
• TikTok: voorlopige bevindingen - In een nieuw tabblad openen. over onvoldoende transparantie. Verder aanvaardde de Commissie een reeks toezeggingen - In een nieuw tabblad openen. en verplichtte ze het platform om tekortkomingen in zijn advertentieregister aan te pakken.

• Temu: voorlopige bevindingen - In een nieuw tabblad openen. over illegale producten in zijn webwinkel
• AliExpress: voorlopige bevindingen over gebrekkige naleving. Verder aanvaardde de Commissie een reeks toezeggingen - In een nieuw tabblad openen. en verplichtte ze het platform om zijn gebruikers te beschermen en de transparantie te vergroten
• X: een niet-nalevingsbesluit - In een nieuw tabblad openen. en een boete voor onvoldoende transparantie

De EU verstrekt niet alleen financiële steun, maar via de beleidsagenda voor de Europese Onderzoeksruimte 2025-2027 - In een nieuw tabblad openen. schept zij ook een beter onderzoeks- en innovatieklimaat. Dankzij de onlangs geïntroduceerde Europese strategie voor onderzoeks- en technologie-infrastructuren wordt het gemakkelijker middelen te bundelen, wordt geholpen dubbel werk te voorkomen en worden dergelijke infrastructuren toegankelijker gemaakt en geschikter voor grensoverschrijdende samenwerking (zie ook het deel “Investeren in grensverleggende technologieën” hierboven).

Kies Europa

De EU doet haar best de aantrekkelijkste bestemming ter wereld voor onderzoekers en innovatoren te worden. Daarvoor zag in mei het Kies Europa-initiatief - In een nieuw tabblad openen. het daglicht. Dit is een pakket maatregelen van 500 miljoen euro dat tot doel heeft uit de hele wereld wetenschappelijk toptalent aan te trekken en vast te houden, met behulp van degelijke en stabiele financiering, meer onderzoeksvrijheid en aantrekkelijke levensomstandigheden. In de daaropvolgende maanden werden extra maatregelen aangekondigd, waardoor het totale bedrag op 874 miljoen euro kwam. Het initiatief bleek zeer gewild, leidend tot een recordaantal aanvragen voor subsidies van de Europese Onderzoeksraad en voor Marie Skłodowska-Curie-beurzen. Onderzoekers hebben via het Euraxess-platform - In een nieuw tabblad openen. toegang tot miljarden euro’s aan financiering.

De strategie voor Europese biowetenschappen

De biowetenschappen voegen bijna 1,5 biljoen euro toe aan de Europese economie en ondersteunen 29 miljoen banen. Met toonaangevende universiteiten, de vele octrooiaanvragen en een groeiende rol op het gebied van gezondheid, voedsel en duurzaamheid is deze sector van vitaal belang voor het concurrentievermogen van de EU. Het doel van de strategie voor Europese biowetenschappen - In een nieuw tabblad openen. is om de EU tussen nu en 2030 tot ’s werelds meest aantrekkelijke plek voor biowetenschappen te maken.

De voorgestelde EU-biotechverordening - Pdf-bestand – in een nieuw tabblad openen. is een van de belangrijkste initiatieven binnen de strategie. Het doel van de verordening is het concurrentievermogen van de EU op het gebied van biotechnologie te versterken door ervoor te zorgen dat onderzoek gemakkelijker kan worden omgezet in marktklare innovaties. De verordening zal klinische proeven stroomlijnen en bedrijven en innovatoren een gunstiger ondernemingsklimaat bieden, waardoor geavanceerde therapieën in de EU sneller ingezet kunnen worden bij patiënten.

Daarnaast zijn er initiatieven als HERA Invest - In een nieuw tabblad openen.. Daarmee verstrekken de Commissie en de Europese Investeringsbank aan kleine en middelgrote ondernemingen risicofinanciering om ze te helpen strategische medische instrumenten en technologieën voor een veiligere en gezondere EU te ontwikkelen. Er is ook een nieuwe biotechnologie- en biofabricagehub - In een nieuw tabblad openen. ingericht om innovatieve bedrijven, en dan met name start-ups en kleine en middelgrote ondernemingen, te helpen bij het op de markt brengen van nieuwe producten en ideeën.

In november presenteerde de Commissie de strategie voor de bio-economie - In een nieuw tabblad openen.. Die geeft een overzicht van mogelijke maatregelen waarmee de biologische hulpbronnen, wetenschappelijke excellentie en industriële basis van de EU kunnen worden ingezet om de EU-economie koolstofvrij te maken en om fossiele materialen en producten te vervangen.

Startende en opschalende bedrijven

In mei presenteerde de Europese Commissie de EU-strategie voor start-ups en scale-ups - In een nieuw tabblad openen. waarmee ze van Europa dé plek wil maken voor het opstarten en opschalen van internationale technologiegestuurde ondernemingen. De strategie sluit aan op het Kies Europa-initiatief en heeft tot doel het concurrentievermogen van de EU te versterken door innovatieve bedrijven gedurende hun hele levenscyclus te ondersteunen, van oprichting en groei tot vol wasdom binnen de EU.

Daarnaast kondigde de Commissie in oktober het Scaleup Europe-fonds - In een nieuw tabblad openen. aan. Dit is een nieuw met miljarden euro’s gevuld fonds dat is opgericht in partnerschap met particuliere investeerders ter ondersteuning van veelbelovende deeptech-bedrijven in de EU. Het fonds gaat naar verwachting in 2026 van start en zal zich toespitsen op groeikapitaal en op investeringen in het late stadium voor een breed scala aan strategische technologiebedrijven in de EU, op gebieden als AI, kwantumtechnologie, halfgeleiders, robotica en autonome systemen.

De Commissie heeft ook een enquête gehouden om feedback van het publiek - In een nieuw tabblad openen. te verzamelen over het komende Handvest voor de toegang van industriële gebruikers tot onderzoeks- en technologie-infrastructuren. Dit handvest heeft tot doel de toegang van bedrijven tot deze infrastructuur te verbeteren, zodat ze nieuwe producten sneller kunnen testen, opschalen en valideren.

De spaar- en investeringsunie

Een sterke spaar- en investeringsunie is een horizontale katalysator van het kompas voor concurrentievermogen. Als zodanig is ze van cruciaal belang voor de opbouw van een dieper, meer liquide en beter geïntegreerd Europees financieel stelsel dat beter voorziet in de behoeften van EU-burgers en -bedrijven. De EU wil het financiële stelsel beter in staat stellen spaargeld te koppelen aan productieve investeringen en zo de lidstaten helpen voorzien in grote investeringsbehoeften op kernonderwerpen zoals digitale innovatie, de klimaattransitie en defensie.

In maart presenteerde de Commissie de strategie voor de spaar- en investeringsunie - In een nieuw tabblad openen.. Daarin wordt uiteengezet hoe kapitaalmarkten en de banksector spaarders die op zoek zijn naar betere beleggingskansen, in contact kunnen brengen met bedrijven die financiering nodig hebben. Het doel van de strategie is spaarders in staat stellen hun financieel vermogen te vergroten en bedrijven te helpen opschalen en aldus de economie en het concurrentievermogen van de EU te stimuleren. Dit betekent dat belemmeringen voor de eengemaakte markt worden weggenomen, onder meer via de handhaving van EU-regels.

Gerichte maatregelen zullen zich richten op een versterking van de positie van burgers met de juiste instrumenten ter bevordering van hun financieel welzijn, op betere toegang voor bedrijven tot gediversifieerde financieringsbronnen, ook over de grenzen heen, op wegname van belemmeringen die een volledig geïntegreerde kapitaalmarkt in de weg staan, en op een sterker en verdergaand geharmoniseerd toezicht op de financiële markten.

Bankwezen