TÁ AN LÍON TÍORTHA SAN AONTAS EORPACH MÉADAITHE Ó SHÉ CINN TRÁTH A BHUNAITHE SA BHLIAIN 1957 GO 27 gCINN SA LÁ ATÁ INNIU ANN. CHUAIGH NA TÍORTHA SIN I gCOMHAR LE CHÉILE AR MHAITHE LE TODHCHAÍ NÍOS FEARR A CHRUTHÚ. CÉ NA TÍORTHA AR CUID DEN AONTAS EORPACH IAD AGUS CÉN UAIR A CHUAIGH SIAD ISTEACH ANN? SA CHAIBIDIL SEO, FOGHLAIMEOIDH TÚ FAOI ÉABHLÓID AN AONTAIS EORPAIGH I gCAITHEAMH NA mBLIANTA AGUS FAOI NA GNÉITHE UATHÚLA A BHAINEANN LEIS.

AN tAONTAS EORPACH – CAD É FÉIN?

Ballstáit an Aontais Eorpaigh

Ní stát é an tAontas Eorpach. Is comhpháirtíocht uathúil é idir tíortha Eorpacha, ar a dtugtar na Ballstáit. Cuimsíonn na tíortha sin cuid mhór d’ilchríoch na hEorpa. Cónaíonn níos mó ná 446 mhilliún duine san Aontas Eorpach. Is ionann sin agus thart ar 6 % de dhaonra an domhain. Tá saoránaigh na mBallstát ina saoránaigh den Aontas Eorpach freisin.

27 dtír atá san Aontas Eorpach faoi láthair. I mí an Mheithimh 2016, vótáil an Ríocht Aontaithe, ar Ballstát í, chun tarraingt siar as an Aontas Eorpach agus d'fhág sí in 2020.

CLEACHTADH 1

CÉ NA TÍORTHA ATÁ INA mBAILL DEN AONTAS EORPACH?

Féach ar an liosta de bhratacha agus d’ainmneacha tíortha thíos. Cé gur tíortha Eorpacha iad go léir, níl gach ceann díobh ina mBallstáit den Aontas Eorpach. Bain úsáid as an liosta chun na tíortha atá ina mBallstáit den Aontas Eorpach a shainaithint. A luaithe a bheidh siad sainaitheanta agat, aimsigh iad ar an léarscáil. Má theastaíonn cúnamh uait, caith súil ar an suíomh gréasáin seo.

AN ALBÁIN

ANDÓRA

AN OSTAIR

AN BHEILG

AN BHULGÁIR

AN CHRÓIT

AN CHIPIR

AN tSEICIA

AN DANMHAIRG

AN EASTÓIN

AN FHIONLAINN

AN FHRAINC

AN GHEARMÁIN

AN GHRÉIG

AN UNGÁIR

AN ÍOSLAINN

ÉIRE

AN IODÁIL

AN LAITVIA

LICHTINSTÉIN

AN LIOTUÁIN

LUCSAMBURG

MÁLTA

AN MHOLDÓIV

AN MHACADÓIN THUAIDH

AN ÍSILTÍR

AN IORUA

AN PHOLAINN

AN PHORTAINGÉIL

AN RÓMÁIN

AN tSEIRBIA

AN tSLÓVAIC

AN tSLÓIVÉIN

AN SPÁINN

AN tSUALAINN

AN EILVÉIS

AN TUIRC

AN ÚCRÁIN

RÍOCHT AONTAITHE

AN BHOISNIA AGUS AN HEIRSEAGAIVÉIN

MONTAINÉAGRÓ

CATHAIR NA VATACÁINE

CLEACHTADH 2

CÉN tEOLAS ATÁ AGAT AR NA TÍORTHA SIN NÓ CAD IS FÉIDIR LEAT A FHÁIL AMACH FÚTHU?

Samhlaigh go n-oibríonn tú do ghníomhaireacht turasóireachta san Eoraip. Roghnaigh an dá Bhallstát is mó a bhfuil eolas agat orthu agus scríobh achoimre ghearr atá dírithe ar thurasóirí. Mar shampla, cá mhéad duine a chónaíonn sna tíortha sin agus cad é an phríomhchathair atá iontu? Cad atá acu le cuairteoirí a mhealladh (an bia, an cultúr, an teanga agus araile)?

Teangacha oifigiúla san Aontas Eorpach

Tá 24 theanga oifigiúla ag an Aontas Eorpach.

Cén fáth a bhfuil an oiread sin teangacha aige? Níorbh ann don Aontas Eorpach murach a Bhallstáit agus a shaoránaigh. Mar eagraíocht dhaonlathach, is gá don Aontas cumarsáid a dhéanamh le rialtais na mBallstát, lena shaoránaigh, lena chuideachtaí agus lena chomhlachtaí poiblí ina dteanga féin. Tá sé de cheart ag daoine eolas a fháil faoina bhfuil á ndéanamh thar a gceann. Chomh maith leis sin, is gá dóibh bheith in ann páirt ghníomhach a ghlacadh i ngnóthaí an Aontais Eorpaigh gan teanga iasachta a fhoghlaim ar dtús.Arbh eol duit gur féidir leat scríobh chuig institiúidí an Aontais Eorpaigh in aon cheann de na 24  theanga oifigiúla agus freagra a fháil sa teanga chéanna?

DOBRÓ ÚTRO / BUENOS DÍAS
DOBRÉ RÁNO / GODMORGEN
GUTEN MORGEN / TERE HOMMIKUST
KALIMERA / GOOD MORNING
BONJOUR / DIA DUIT
DOBRO JUTRO / BUONGIORNO
LABAS RYTAS / LABRĪT
JÓ NAPOT / L-GĦODWA T-TAJBA GOEDEMORGEN / DZIEŃ DOBRY / BOM DIA
BUNĂ DIMINEAŢA / DOBRÉ RÁNO
DOBRO JUTRO / HYVÄÄ HUOMENTA
GOD MORGON
AONTAITHE SAN ÉAGSÚLACHT

Luachanna Eorpacha

Ar chuala tú an frása “Aontaithe san éagsúlacht” riamh? Is é mana an Aontais Eorpaigh é agus cuimsíonn sé gach a bhfuil i gceist le luachanna an Aontais. Cé go bhfuil a gcultúr, a dteanga agus a dtraidisiún féin ag na Ballstáit uile, tá na luachanna coiteanna céanna i bpáirt acu. Ní foláir dóibh na luachanna sin a urramú má tá siad ag iarraidh bheith ina mBallstát den Aontas Eorpach.

Bunluach amháin a aontaíonn gach ceann de na Ballstáit le chéile is ea an daonlathas. Fágann sin nach bhféadfaidh ach tíortha daonlathacha a bheith ina mbaill den Aontas Eorpach.

Is iad na luachanna eile de chuid an Aontais Eorpaigh atá i bpáirt ag na Ballstáit uile ná dínit an duine, an tsaoirse, an comhionannas, an smacht reachta, agus an meas ar chearta an duine, lena n-áirítear na cearta atá ag daoine ar de ghrúpaí mionlaigh iad.

Leagtar na luachanna sin síos i dtéacs tábhachtach dlí ar a dtugtar conradh. Toisc gur fhormheas na Ballstáit uile an conradh sin, ní foláir dóibh na luachanna a leagtar síos ann a urramú. Is é Conradh Liospóin an conradh is deireanaí a formheasadh. Síníodh é i bpríomhchathair na Portaingéile sa bhliain 2007.

Ó 6 Bhallstát go 27 mBallstát

Mar atá feicthe againn, tá an tAontas Eorpach comhdhéanta de chuid mhór tíortha difriúla. Tá cónaí ar 82 mhilliún duine sa Ghearmáin, an Ballstát is mó. Ní chónaíonn ach 400 000 duine i Málta, an Ballstát is lú. Labhraíonn muintir na hEorpa teangacha difriúla agus tá trí aibítir dhifriúla in úsáid acu (aibítir na Laidine, aibítir na Gréige agus an aibítir Choireallach). Tá éagsúlacht ann maidir lena dtraidisiúin, a gcultúir, a mbianna agus a bhféilte freisin.

AN RAIBH A FHIOS AGAT SEO?

Is éard ata i mbratach na hEorpa 12 réalta órga agus cúlra gorm. Ghlac an tAontas Eorpach (ar a dtugtaí Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa an uair sin) an bhratach sa bhliain 1984. Bíonn sí ar foluain os cionn parlaimintí, foirgnimh bhardasacha, páirceanna agus séadchomharthaí fud fad na hEorpa.

Is siombail de mhuintir na hEorpa é an dearadh, áit a seasann an ciorcal don aontas atá eatarthu. Ós rud é go seasann an uimhir 12 don fhoirfeacht agus don iomláine, beidh 12 réalta ar an mbratach go deo.

CLEACHTADH 3

AN CHIALL ATÁ LE LUACHANNA AGUS PRIONSABAIL AN AONTAIS EORPAIGH I nDÁIRÍRE

Cuid 1. Cuir cros sa cholún ceart do gach ceann de na naoi gceist thíos. Agus tú ag obair mar bhall de ghrúpa beag, déan plé ar na rudaí ba cheart do thír a dhéanamh agus ar na rudaí nár cheart di a dhéanamh má tá sí ag iarraidh bheith páirteach ina mBallstát den Aontas Eorpach.

Tír … (A)
Féadfaidh sí dul isteach san Aontas Eorpach
(B)
Ní fhéadfaidh sí dul isteach san Aontas Eorpach
1. Nach bhfuil preas saor aici
2. Ina gcuirtear pionós an bháis i bhfeidhm
3. A cheadaíonn dá saoránaigh agóid a dhéanamh in aghaidh an rialtais
4. Ina dtoghtar an pharlaimint ar bhonn rialta
5. Ina rialaíonn an t-uachtarán go dtí go bhfaighidh sé bás agus ina dtagann mac nó iníon leis ina áit
6. Ina gcinneann an t-arm beartas na tíre agus ina bhféadfadh sé cumhacht mhíleata a úsáid chun idirghabháil a dhéanamh i ngnóthaí inmheánacha
7. Ina meastar daoine a bheith neamhchiontach go dtí go bhfaighidh cúirt ciontach iad
8. Ina mbíonn páirtí amháin i mbun an rialtais i gcónaí
9. Ina dtugtar cosaint do mhionlaigh, fiú amháin i gcás go bhfuil formhór na ndaoine ina n éadan

Cuid 2. Agus tú ag obair mar bhall de ghrúpa beag, roghnaigh dhá cheann de na cúig luach de chuid an Aontais Eorpaigh atá liostaithe thíos. Déan plé leis na daoine eile sa ghrúpa ar a thábhachtaí atá na luachanna sin duit:

Conas a tháinig ann don Aontas Eorpach?

Tar éis an Dara Cogadh Domhanda, a bhí ar siúl idir 1939 agus 1945 agus a thit amach 20 bliain tar éis dheireadh an Chéad Chogaidh Dhomhanda, bhí rún daingean ag daoine a chinntiú nach dtarlódh a leithéid arís choíche.

Idir 1945 agus 1950, thosaigh roinnt polaiteoirí san Eoraip, Robert Schuman, KonradAdenauer, Alcide De Gasperi agus WinstonChurchill ina measc, thosaigh siad ag obair chun an tAontas Eorpach ina gcónaímid inniu a thógáil. Cruthaíodh struchtúir nua in iarthar na hEorpa chun tíortha Eorpacha a aontú le chéile ón taobh eacnamaíoch agus polaitiúil de ar mhaithe le síocháin bhuan agus rathúnas buan a áirithiú.

An 9 Bealtaine 1950, mhol Robert Schuman (aire gnóthaí eachtracha na Fraince ag an am) go ndéanfaí táirgeadh guail agus cruach — na hamhábhair a úsáideadh chun ullmhú do chogadh — a bhainistiú ar bhonn comhpháirteach chun a chinntiú nach bhféadfadh aon tír í féin a armáil go rúnda in aghaidh na dtíortha eile. Faoi mar is fíor i dtaobh na hola agus an gháis nádúrtha sa lá atá inniu ann, ba é an gual an fhoinse fuinnimh ba thábhachtaí a bhí ar fáil ag an am sin. Ba sa bhliain 1952 a tháinig ann don Chomhphobal Eorpach do Ghual agus Cruach, ónarchin an tAontas Eorpach atá againn sa lá atá inniu ann. Chuir sé thír chomharsanacha ar bun é agus ba iad sin: an Bheilg, an Fhrainc, an Ghearmáin, an Iodáil, an Ísiltír agus Lucsamburg.

Comhar leathnaithe

Roinnt blianta ina dhiaidh sin, chinn na sé thír sin an comhar a bhí ar bun acu a leathnú chuig earnálacha eacnamaíocha eile. Síníodh Conradh na Róimhe sa bhliain 1957, conradh lenar bunaíodh Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa. Tháinig an comhar in áit an naimhdis fhrithpháirtigh agus bhí an-rath go deo ar an gcomhar sin. Rinne Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa an-dul chun cinn ón taobh eacnamaíoch de. Ní iontas ar bith é gur iarr níos mó tíortha dul isteach ann i gcaitheamh na mblianta.

Baill nua

Chuaigh an Danmhairg, Éire agus an Ríocht Aontaithe* isteach san Aontas Eorpach sa bhliain 1973. Roinnt blianta ina dhiaidh sin, rinneadh tíortha daonlathacha de thrí thír Eorpacha a bhí á rialú roimhe sin ag deachtóirí. Bhí na tíortha sin in ann iarratas a dhéanamh ar bhallraíocht dá bharr sin. Ba iad na tíortha sin an Ghréig, a chuaigh isteach san Aontas Eorpach sa bhliain 1981, agus an Phortaingéil agus an Spáinn, a chuaigh isteach ann sa bhliain 1986. Chuaighan Fhionlainn, an Ostair agus an tSualainn isteach san Aontas sa bhliain 1995. D’fhág sin go raibh 15 bhall san iomlán ann.

Go luath tar éis an Dara Cogadh Domhanda, roinneadh an Eoraip ina dhá cuid — an t-oirthear agus an t-iarthar — leis an gCuirtín Iarainn. Thosaigh an Cogadh Fuar ansin, a mhair ar feadh 40  bliain. Siombail den roinnt sin ba ea Balla Bheirlín. Tar éis thitim an Bhalla sa bhliain 1989, bhí an bealach réitithe do na tíortha sin san Eoraip láir agus in oirthear na hEorpa, a bhíodh á rialú ag an iar-Aontas Sóivéadach roimhe sin, a gcórais a athchóiriú agus iarratas a dhéanamh ar bhallraíocht den Aontas Eorpach. Sa bhliain 2004, chuaigh ocht dtír ón Eoraip láir agus ó oirthear na hEorpa isteach san Aontas: an Eastóin,an Laitvia, an Liotuáin, Poblacht na Seice, an Pholainn, an tSlóivéin,an tSlóvaic agus an Ungáir. Sa bhliain chéanna rinneadh Ballstáit den Aontas den Chipir agus de Mhálta, oileáin atá suite sa Mheánmhuir. Chuaigh an Bhulgáir agus an Rómáin isteach ann sa bhliain 2007. Rinneadh Ballstát den Chróit, an 28ú ball den Aontas Eorpach, sa bhliain 2013.

Chabhraigh na baill nua den Aontas Eorpach le síocháin agus cobhsaíocht a choinneáil ar bun san Eoraip agus le limistéar an daonlathais agus an mhargaidh aonair a leathnú ag an am céanna. Ní foláir do gach ball nua bheith sásta na conarthaí a shíniú agus corpas iomlán dhlí an Aontais Eorpaigh a ghlacadh. Ní foláir dóibh prionsabail na saoirse, an daonlathais, an mheasa ar chearta an duine agus ar shaoirsí bunúsacha agus an smachta reachta a urramú freisin.

* D'fhág an Ríocht Aontaithe an Aontas Eorpach in 2020.
  • 2013
  • 2007
  • 2004
  • 1995
  • 1986
  • 1981
  • 1973
  • 1957

Duais Nobel na Síochána

Cé go mbíonn easaontú ann idir tíortha den Aontas Eorpach ó am go ham, níl aon athrú tagtha le 70 bliain anuas ar na bunphrionsabail ar a bhfuil an tAontas fothaithe. A bhuí leis an obair gan staonadh atá déanta aige ar son na síochána, an daonlathais agus chearta an duine san Eoraip agus ar fud an domhain araon, bronnadh Duais Nobel na Síochána ar an Aontas Eorpach sa bhliain 2012. Tá an tAontas ar an gcéad ghrúpa tíortha ar domhan ar ar bronnadh an onóir sin riamh.

CLEACHTADH 4

CÉN TÁBHACHT ATÁ AG AN AONTAS EORPACH DO DHAOINE ÓGA?

Mar atá feicthe againn, leagadh an bhunchloch don Aontas Eorpach i dtús na 1950í. Ba ag an am sin a leag daoine áirithe síos na bunrialacha a leanfadh an tAontas ar deireadh. Ba dhaoine iad sin a raibh ainghníomhartha feicthe acu lena súile féin le linn cogadh domhanda amháin nó le linn an dá cheann díobh. Cailleadh na milliúin duine ar fud na hilchríche sna cogaí sin. Bhí sé mar aidhm acu coimhlintí amach anseo a sheachaint trí dhlúthchomhar a chruthú idir tíortha agus trí shaoránaigh na dtíortha sin a aontú le chéile. B’uaillmhianach an rud é sin nuair a chuimhnítear air gur tíortha agus daoine iad seo a bhí i gcoimhlint le chéile roinnt blianta roimhe sin.

Ar na saolta seo, is beag duine óg ag a bhfuil gaolta beo ar féidir leo insint dóibh faoina n-eispéireas le linn na tréimhse deacra sin. Bhí an tsíocháin agus an rathúnas againn san Eoraip le 50 bliain cheana féin faoin am a rugadh thú agus do chairde thart ar an mbliain 2004. Mar dhuine óg, cad a cheapann tú faoin tsíocháin fhada sin san Eoraip? An ndéanann tú talamh slán di, nó an mbíonn eagla ort ó am go ham faoina bhfuil i ndán dúinn? Déan plé air sin le do chomhdhaltaí.