ALS EUROPESE BURGERS PROFITEREN WE VAN EEN AANTAL ELEMENTAIRE ZAKEN DIE WE ALS VANZELFSPREKEND ERVAREN, BIJVOORBEELD DAT WE IN EEN WERELDDEEL LEVEN WAAR ER VREDE IS, DAT WE DEEL UITMAKEN VAN DE GROOTSTE ECONOMIE TER WERELD EN DAT WE VRIJ ZIJN OM IN ANDERE EU-LANDEN TE WONEN EN ERHEEN TE REIZEN. MAAR EUROPESE BURGERS PROFITEREN OOK VAN VOORDELEN DIE NIET ZO VOOR DE HAND LIGGEN, MAAR DIE WEL EEN GROOT VERSCHIL MAKEN. IN DIT HOOFDSTUK BEKIJKEN WE EEN PAAR VOORBEELDEN DIE AANTONEN WELKE ROL DE EU SPEELT IN HET LEVEN VAN HAAR BURGERS.

WELKE ROL SPEELT DE EU N JOUW DAGELIJKS LEVEN?

De EU kan zich niet overal mee bemoeien, en dat is ook nooit de bedoeling geweest. De bevoegdheid van de EU om op te treden wordt duidelijk beschreven en beperkt in de EU-Verdragen. Het algemene beginsel is dat de EU alleen moet optreden wanneer een doelstelling beter kan worden bereikt op EU-niveau dan op nationaal, regionaal of lokaal niveau. Als je je weleens hebt afgevraagd wat de Europese Unie nu precies voor jou doet en heeft gedaan, heb je hier een aantal voorbeelden van dingen die zijn bereikt.

Veilig en gemakkelijk reizen binnen de EU

Reizen in Europa is veel gemakkelijker dan vroeger. De meeste EU-landen, en sommige niet-EU-landen, hebben de grenscontroles tussen hun landen afgeschaft. Ze hebben het Akkoord van Schengen ondertekend. (Schengen is het dorp in Luxemburg waar in 1985 de eerste overeenkomst werd getekend om grenscontroles af te schaffen.)

Als Europees burger kun je binnen de 26 “Schengenlanden” reizen: 22 EU-landen (België, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Slovenië, Slowakije, Spanje, Tsjechië en Zweden) en IJsland, Liechtenstein, Noorwegen en Zwitserland. Ierland heeft ervoor gekozen geen deel uit te maken van het Schengengebied, terwijl Bulgarije, Cyprus, Kroatië en Roemenië zich nog niet bij het Schengengebied mogen aansluiten. Wanneer je reist naar of terugkomt van een land buiten het Schengengebied, moet je een geldig paspoort of identiteitsbewijs laten zien.

Bij het reizen in Europa genieten alle EU-burgers in alle EU-landen de volgende voordelen:

  • ze zijn beschermd door een groot aantal passagiersrechten wanneer ze met het vliegtuig, de trein, een schip of met de bus reizen. In bepaalde omstandigheden kunnen ze bijvoorbeeld een vergoeding krijgen wanneer vluchten vertraagd zijn;
  • ze zijn beschermd wanneer ze pakketreizen kopen, wat betekent dat het bedrijf dat de vakantie aan hen heeft verkocht, hun klachten in behandeling moet nemen (bijv. wanneer het hotel niet van de beloofde kwaliteit is);
  • ze zijn beschermd als een touroperator of luchtvaartmaatschappij failliet gaat;
  • ook kunnen ze bij consulaten en ambassades van elk ander EU-land om hulp vragen wanneer ze naar een land buiten de EU reizen en hun eigen land daar geen vertegenwoordiging heeft. Zo kunnen ze bijvoorbeeld om hulp vragen wanneer ze belangrijke documenten zijn verloren of een ernstig ongeluk krijgen.

WIST JE DIT?

Je kunt je rechten als passagier altijd en overal raadplegen. Download hiervoor de passagiersrechten-app.

Opgave 11

HET SCHENGENGEBIED

Maakt jouw land deel uit van het Schengengebied? Ben jij of is je familie kortgeleden naar een ander EU-land geweest? Werd je paspoort aan de grens gecontroleerd? In 2018 reisden 1,7 miljoen Europeanen voor hun werk elke dag heen en weer tussen EU-landen. Wat denk je dat Schengen voor hen en voor de economie in die gebieden betekent? Bespreek dit in kleine groepjes met je klasgenoten.

Overal in de EU studeren, stage lopen en werken

Dankzij de EU kunnen veel jonge mensen profiteren van het recht van volledig vrij verkeer tussen de EU-landen.

Als EU-burger heb je het recht om:

  • overal in de EU stage te lopen en te studeren onder dezelfde voorwaarden als nationale onderdanen;
  • overal in de EU te werken en te profiteren van de kansen die de EU-brede arbeidsmarkt biedt.

WIST JE DIT?

Om jongeren die de arbeidsmarkt betreden te helpen, heeft de Commissie de website “Your first EURES job” ontworpen. Deze website is bedoeld om jongeren tussen de 18 en 35 jaar uit de EU, IJsland en Noorwegen te helpen bij hun zoektocht naar een baan, opleidingsplek of stageplaats in een ander land. Ook helpt de website werkgevers om in andere EU-landen kandidaten te vinden voor hun vacatures.

Erasmus+

Misschien heb je al weleens van het “Erasmus+”-programma gehoord. Zo niet, dan zal daar vast snel verandering in komen. Dit EU-programma helpt jonge mensen voor een tijdje naar het buitenland te gaan. Studenten kunnen financiële en organisatorische ondersteuning krijgen voor een verblijf in het buitenland om te studeren aan een verbonden universiteit in Europa. Een Europees puntensysteem zorgt ervoor dat de studieresultaten in het buitenland ook voor de studie thuis meetellen.

Scholen kunnen met andere scholen en organisaties uit andere EU-landen samenwerken. De meeste partnerschappen moeten minimaal uit drie organisaties uit drie landen bestaan. Vraag je leraar of schoolhoofd om na te gaan welke mogelijkheden Erasmus+ biedt voor “strategische partnerschappen”. Je kunt er ook voor kiezen in het buitenland werkervaring op te doen. Elk jaar doen heel veel jonge EU-burgers een deel van hun stage in een ander EU-land. Het programma werkt via partnerschappen samen met bedrijven en organisaties die projecten publiceren waarvoor jongeren zich kunnen aanmelden.

WIST JE DIT?

Sinds de start van het Erasmus-programma in 1987 hebben meer dan vijf miljoen jongeren geprofiteerd van de mogelijkheden die het programma biedt. Kom hier meer over Erasmus+ te weten.

De jongerengarantie

Veel jonge mensen hebben niet de vaardigheden en kwalificaties waar werkgevers naar op zoek zijn. Met de jongerengarantie, zorgt de EU ervoor dat jongeren zo worden opgeleid dat ze de vaardigheden kunnen verwerven die werkgevers nodig hebben. Dit kan door middel van opleidingen op de werkplek of individuele loopbaanbegeleiding gebeuren.

Het Europees Solidariteitskorps

De EU is een nieuw initiatief gestart voor jongeren die een zinvolle bijdrage willen leveren aan de maatschappij en hun solidariteit met de gemeenschap willen tonen. Het Europees Solidariteitskorps biedt Europeanen tussen de 18 en 30 jaar de mogelijkheid om deel te nemen aan allerlei solidariteitsactiviteiten door middel van vrijwilligerswerk of een arbeidsovereenkomst. Dit kan voor veel jongeren een opstapje naar de arbeidsmarkt zijn.

Ben je geïnteresseerd in deelname aan het Europees Solidariteitskorps? Lees meer over het initiatief, kom erachter wat het te bieden heeft op het gebied van opleidingen, taalcursussen en financiële ondersteuning, en registreer je via deze website.

Opgave 12

VRIJWILLIGERSWERK DOEN OF STUDEREN IN HET BUITENLAND

Kun je je voorstellen dat je als vrijwilliger in het buitenland zou werken of tijdens je universitaire studie een of twee semesters in een ander EU-land zou studeren? Maak in groepjes van twee een lijst met vier argumenten voor en vier argumenten tegen. Zijn er meer voordelen of meer nadelen? Vergelijk je resultaten met die van je klasgenoten en bespreek ze.

Vrij verkeer van goederen, diensten en kapitaal in de EU

Dankzij de eengemaakte EU-markt geldt niet alleen vrij verkeer van personen, maar ook van goederen, diensten en kapitaal binnen de EU. “Kapitaal” betekent niet alleen “geld”. Ook investeringen, leningen en kredieten en andere financiële transacties zoals erfenissen en schenkingen vallen onder kapitaal. Dit maakt het voor bedrijven in de EU gemakkelijker om in meer dan één land zaken te doen en wereldwijd te concurreren. Ongeacht hun omvang hebben bedrijven toegang tot de nationale markten van alle EU-landen en tot circa 446 miljoen potentiële klanten. Waarom is dat ook voor jou gunstig? Omdat meer concurrentie leidt tot lagere prijzen en keuze uit meer producten en diensten.

Opgave 13

WAT BETEKENT VRIJ VERKEER IN DE PRAKTIJK VOOR JOU?

Bij welke van de vier vrijheden van de interne markt (vrij verkeer van personen, goederen, diensten of kapitaal) horen de voorbeelden? Zet een kruisje in het juiste vak.

Vrij verkeer van personen Vrij verkeer van goederen Vrij verkeer van diensten Vrij verkeer van kapitaal
1 Ik kan een tweedehandsauto kopen in het buitenland en naar huis meenemen zonder invoerrechten te betalen.
2 Ik mag binnen de EU overal naartoe rijden waar ik wil.
3 Ik kan in een ander EU-land studeren.
4 Mijn ouders mogen hun badkamer laten renoveren door een tegelzetter uit een ander EU-land.
5 Mijn ouders kunnen geld naar mij toesturen in het land waar ik studeer.
6 Ik kan in een ander EU-land werken.
7 Ik kan online goederen uit een ander EU-land kopen zonder invoerrechten te betalen.

Gezondheidszorg en veiligheid in de hele EU

Als je ziek wordt of een ongeluk krijgt tijdens een bezoek aan een ander EU-land, heb je als EU-burger het recht om in het openbare zorgstelsel van dat EU-land de nodige behandelingen te ondergaan onder dezelfde voorwaarden als de inwoners van dat land. Vraag bij je verzekeringsmaatschappij de Europese ziektekostenverzekeringskaart aan voordat je naar het buitenland gaat.

EU-burgers profiteren ook van hoogwaardige en veilige voedingsmiddelen met de juiste etikettering. De voedselveiligheidsnormen van de EU behoren tot de hoogste ter wereld. De EU heeft verplichte controles in de hele voedselproductieketen ingevoerd om te garanderen dat planten en dieren gezond zijn, voedsel en diervoeder veilig zijn en producten de juiste etiketten hebben.

WIST JE DIT?

Het systeem voor snelle waarschuwing voor non-foodproducten maakt het gemakkelijker om snel informatie uit te wisselen tussen de autoriteiten van 30 landen en de Europese Commissie over gevaarlijke producten die op de markt worden aangetroffen. Als fabrikanten of distributeurs erachter komen dat een van de producten die zij verkopen, gevaarlijk is, moeten zij de bevoegde nationale autoriteit op de hoogte brengen. Klik hier voor meer informatie.

Opgave 14

EUROPESE KWALITEITSMERKEN

EU-wetten hebben voor strenge regels gezorgd m.b.t. de etikettering van bepaalde producten (bijvoorbeeld levensmiddelen, dranken en cosmetica) om de gezondheid en veiligheid van consumenten te beschermen en hen te helpen de juiste keuzes te maken. Zonder de juiste etikettering mag een product niet op de markt worden gebracht.

Herken je de onderstaande labels? Waar kan je ze vinden? Wat betekenen ze?

Consumentenrechten in de EU

Wanneer je in de EU winkelt, word je door allerlei wetten beschermd. Als consument in de EU heb je bijvoorbeeld minimaal twee jaar garantie op producten, zoals elektronische goederen, die je in de EU hebt gekocht. Dit betekent bijvoorbeeld dat je mobiele telefoon, als deze na een jaar kapot gaat, gratis wordt gerepareerd of vervangen, in welk EU-land je de telefoon ook hebt gekocht.

Bovendien zijn consumenten in de EU sinds 2015 beter beschermd wanneer zij online winkelen. Er is nu een EU-wet die:

  • je de mogelijkheid biedt op afstand gekochte goederen (via internet of telefonisch) binnen 14 dagen te retourneren;
  • verborgen kosten en toeslagen bij online-aankopen verbiedt, en
  • de automatisch geselecteerde vakjes op websites verbiedt die consumenten in het verleden misleidden, waardoor ze bijvoorbeeld zonder dat te willen een reisverzekering of autohuur aan hun aankoop toevoegden.

WIST JE DIT?

Wat zou je doen als je een nieuwe flatscreentelevisie hebt gekocht maar deze nooit ontvangt of als je een product in een ander EU-land hebt gekocht dat niet goed werkt? Je kunt je geld nu in die gevallen terugkrijgen. Sinds juli 2017 kunnen individuele consumenten en kleine bedrijven via de herziene Europese procedure voor geringe vorderingen bedragen van maximaal 5 000 euro terugvorderen in andere EU-landen.

Hoogwaardige telecommunicatie in de EU

Velen van ons gebruiken smartphones en tablets. Als EU-burger kun je:

WIST JE DIT?

Sinds 2007 zijn de roamingtarieven met meer dan 90 % gedaald. “Roam like at home”, waarbij gebruikers overal in de EU binnenlandse prijzen betalen, is sinds juni 2017 werkelijkheid voor alle Europese reizigers.

Een gemeenschappelijke munt in 19 EU-landen: de euro

In 2002 werden de eurobankbiljetten en -munten in 12 EU-landen ingevoerd en 19 lidstaten hebben hun nationale munt inmiddels ingeruild voor de euro. Meer dan 340 miljoen EU-burgers 75 % van de bevolking van de EU gebruiken de euro elke dag.

Het gebruiken van een gemeenschappelijke munt in een interne markt waar mensen uit verschillende landen samen handeldrijven, heeft een aantal voordelen. Consumenten kunnen prijzen thuis, in het buitenland en online gemakkelijker vergelijken. Bedrijven kunnen één munt gebruiken om prijzen te berekenen en producten en diensten in rekening te brengen bij klanten, en krijgen niet te maken met wisselkoersschommellingen. Zo gaan de transactiekosten omlaag en blijven de prijzen stabiel.

WIST JE DIT?

Euromunten hebben een zijde die altijd dezelfde is en waar een kaart van Europa op staat. Maar aan de andere zijde plaatst elk land zijn eigen ontwerp. Herken je het symbool op deze munt van 2 euro? Kun je raden uit welk land de munt komt?

Opgave 15

WELKE LANDEN MAKEN DEEL UIT VAN DE EUROZONE?

In de tabel hieronder staan alle 27 EU-landen. Kruis de 19 landen van de eurozone aan die de euro als munteenheid gebruiken.

  • België
  • Bulgarije
  • Cyprus
  • Denemarken
  • Duitsland
  • Estland
  • Finland
  • Frankrijk
  • Griekenland
  • Hongarije
  • Ierland
  • Italië
  • Kroatië
  • Letland
  • Litouwen
  • Luxemburg
  • Malta
  • Nederland
  • Oostenrijk
  • Polen
  • Portugal
  • Roemenië
  • Slovenië
  • Slowakije
  • Spanje
  • Tsjechië
  • Zweden

EU-financiering in jouw regio

De landen en regio's van de EU verschillen niet alleen in grootte; ze hebben ook een ander welvaartsniveau. Duizenden projecten hebben in de afgelopen jaren financiering van de EU ontvangen. Deze projecten hebben voor alle individuele EU-landen, maar ook voor de EU als geheel, gunstige effecten gehad op de levensstandaard van burgers, de economische groei en de werkgelegenheid.

Mensen zijn zich er niet altijd van bewust dat de EU projecten bij hen in de buurt financiert of heeft gefinancierd. Maar projecten die door de EU werden gefinancierd, hebben gezorgd voor miljoenen nieuwe banen, de ontwikkeling van duizenden kilometers strategische vervoers-, energie- en breedbandverbindingen, investeringen in onderzoek en innovatie, de bescherming van cultureel erfgoed en natuurgebieden en nog veel, veel meer.

Bekijk op deze websites een paar voorbeelden van projecten in jouw land die financiering van de EU hebben ontvangen. Je zult zien dat de EU misschien wel veel actiever is bij jou in de buurt dan je had gedacht.

WIST JE DIT?

De EU-begroting voor 2020 bedraagt 169 miljard euro. Dat komt overeen met ongeveer 1 % van de totale waarde van alle goederen en diensten die in de EU worden geproduceerd.

Het merendeel van het EU-geld (circa 94 %) wordt uitgegeven aan projecten en programma's voor studenten, onderzoekers, boeren, bedrijven, organisaties, steden en regio's in de hele EU. Ook gaat een deel in de vorm van ontwikkelingshulp naar landen buiten de EU. Ongeveer 6 % is bestemd voor de administratie.

Opgave 16

DE EU IN JOUW DAGELIJKS LEVEN

Hieronder zie je tien voorbeelden van de manier waarop de EU aanwezig is in het dagelijks leven van haar burgers. Kies er drie die voor jou het belangrijkst zijn, vergelijk je antwoorden met die van je klasgenoten en licht je keuzes toe.

Je kunt in alle EU-landen reizen, werken en wonen. Iedereen kan beslissen waar hij/zij wil wonen of een baan wil zoeken. Het vrij verkeer van personen is mogelijk dankzij de Europese interne markt.

De EU heeft de belemmeringen voor vrijhandel tussen haar lidstaten weggenomen. Dit betekent dat je in Europa waar je maar wilt goederen kunt produceren, verkopen en kopen. Het betekent ook dat de consumenten kunnen kiezen uit meer producten tegen lagere prijzen.

Reizen in Europa is heel eenvoudig geworden. Het Akkoord van Schengen heeft ervoor gezorgd dat er geen grenscontroles meer zijn tussen de meeste Europese landen. Je kunt de meeste grenzen binnen de EU nu oversteken zonder paspoort.

Als je naar een ander EU-land reist, kun je ziek worden of een ongeluk krijgen. Als EU-burger heb je recht op alle medische behandelingen die niet kunnen wachten totdat je weer thuis bent. Met de Europese ziekteverzekeringskaart heb je toegang tot de openbare gezondheidszorg en betaal je hiervoor dezelfde tarieven als de lokale bewoners.

Reizen met het vliegtuig is veel goedkoper geworden. De EU heeft nationale monopolies ontbonden en gezorgd voor concurrentie in de luchtvaartsector. Meer steden hebben nu hun eigen luchthavens en er zijn meer directe vluchten tussen deze steden. Bovendien hebben passagiers meer rechten gekregen.

Het gebruik van mobiele telefoons en andere “slimme” apparaten in het buitenland is in de afgelopen jaren veel goedkoper geworden. De EU-regels hebben de kosten aanzienlijk verlaagd (meer dan 90 % ten opzichte van 2007) door tariefplafonds in te voeren. In juni 2017 zijn de roamingtarieven afgeschaft en dat betekent dat je, wanneer je jouw telefoon in het buitenland gebruikt, hetzelfde tarief betaalt als thuis.

De minimale garantieperiode voor consumptiegoederen, zoals elektronische apparaten, bedraagt nu twee jaar. Dit betekent bijvoorbeeld dat als je mobiele telefoon na een jaar kapot gaat, hij gratis wordt gerepareerd of vervangen. Het maakt niet uit in welk EU-land je de telefoon hebt gekocht.

EU-wetten beschermen je wanneer je goederen bestelt of koopt op een andere plek dan in een winkel. Als je bijvoorbeeld een abonnement of een contract ondertekent op straat of online koopt, heb je recht op bedenktijd. Je hebt het recht om de bestelling te annuleren en je aankoop binnen 14 dagen te retourneren.

Als consument wil je misschien “groen kopen” en het energielabel van de EU helpt je bij het maken van de juiste keuze. Veel producten als gloeilampen, wasmachines, koelkasten en televisies hebben een EU-energielabel. Zo is het gemakkelijker energie-efficiënte producten te identificeren. Deze hebben de classificatie A+++.

In de EU geniet je van schoon zwem- en drinkwater. Milieuvervuiling kent geen grenzen en het is natuurlijk enorm belangrijk om schone lucht en schoon water te hebben. De EU heeft verplichte, voor heel Europa geldende limieten voor lucht- en watervervuiling ingevoerd en de EU-landen moeten ervoor zorgen dat deze limieten niet worden overschreden.