JE HOORT VAAK OP HET NIEUWS DAT “BRUSSEL” ALLERLEI DINGEN HEEFT BESLOTEN. MAAR WAT BETEKENT DAT EIGENLIJK PRECIES? WIE OF WAT IS “BRUSSEL”? IN DIT HOOFDSTUK KRIJG JE EEN KORT OVERZICHT VAN DE STRUCTUUR VAN DE EU. WELKE EU-INSTELLINGEN ZIJN ER EN WAT DOEN ZE? WAT ZIJN HUN TAKEN (BEVOEGDHEDEN)?

HOE WERKT DE EUROPESE UNIE?

Wie beslist wat in de EU?

Wanneer je discussies over politiek hoort, vallen vaak de namen van bepaalde mensen: de premier van je land, bijvoorbeeld, of een leider van de oppositie. Dit komt doordat het de mensen zijn die beslissingen nemen en de politiek vormgeven. Dat geldt ook voor de EU.

De Europese instellingen zijn gewoon plaatsen waar politici uit alle EU-landen samenkomen om te werken en samen naar concrete resultaten te streven. Laten we de instellingen waar de meeste beslissingen worden genomen, eens nader bekijken.

Europees Parlement

Het Europees Parlement is de stem van de burgers. Het vertegenwoordigt de burgers van de EU-landen en de leden ervan worden dan ook om de vijf jaar rechtstreeks door deze burgers gekozen. De laatste Europese verkiezingen zijn gehouden in het voorjaar van 2019. De volgende verkiezingen zijn in 2024. In alle landen van de EU mag je stemmen als je 18 bent, met uitzondering van Malta en Oostenrijk, waar je op je 16e mag stemmen, en Griekenland waar je dat op je 17e mag.

De belangrijkste vergaderingen van het Parlement, ook wel “plenaire vergaderingen” genoemd, vinden twaalf keer per jaar plaats in Straatsburg (Frankrijk) en tot zes keer per jaar in Brussel (België).

De 705 leden van het Parlement komen uit alle EU-landen. Het aantal parlementsleden per land hangt af van het inwonertal. Leden met vergelijkbare politieke standpunten werken samen in fracties. Ze vormen geen groepen op basis van nationaliteit.

Het Parlement neemt samen met de Raad beslissingen over Europese wetten. Als het Parlement en de Raad het niet eens kunnen worden over een stuk wetgeving, komt er geen nieuwe wet. Het Parlement kiest de voorzitter van de Europese Commissie en keurt de 27 leden van de Commissie als college goed. Het keurt ook de begroting van de Europese Unie goed.

Opgave 5

JOUW VERTEGENWOORDIGERS BIJ HET EUROPEES PARLEMENT

De volgende verkiezingen voor het Europees Parlement worden in 2024 en 2029 gehouden en misschien mag je dan al wel stemmen. Jouw vertegenwoordigers werken in fracties samen met leden van het Europees Parlement uit andere EU-landen. Momenteel zijn er in het Europees Parlement acht fracties. Er zijn 25 leden nodig om een fractie te vormen en in een fractie moet ten minste een kwart van de EU-landen zijn vertegenwoordigd. Leden kunnen maar tot één fractie behoren. Sommige leden behoren tot geen enkele fractie. Zij worden niet-fractiegebonden leden genoemd.

Bekijk in kleine groepjes de volgende tabel om te zien welke partijen uit jouw land het goed hebben gedaan tijdens de laatste Europese verkiezingen en tot welke fracties zij behoren.

Kijk hier voor gedetailleerdere informatie. Herken je leden uit je eigen land?

Europese Raad

De Europese Raad bestaat uit de presidenten of premiers van de EU-landen. Zij komen ten minste viermaal per jaar bijeen. Hun bijeenkomsten worden vaak “Europese top” genoemd. De Europese Raad formuleert de belangrijkste prioriteiten van de EU en bepaalt de beleidskoers. De Europese Raad wordt voorgezeten door een voorzitter die elke tweeënhalf jaar wordt gekozen.

De Europese Raad keurt geen EU-wetten goed. Dat is de taak van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie.

TEN MINSTE 4 TOPONTMOETINGEN/JAAR

Nationale en EU-leiders wonen een Europese top bij, die wordt voorgezeten door de voorzitter van de Europese Raad

Raad van de Europese Unie

De Raad van de Europese Unie vertegenwoordigt de regeringen van de EU-landen. In de Raad komen de ministers van alle EU-landen bijeen om EU-aangelegenheden te bespreken en beslissingen te nemen over het beleid en de wetten van de EU. Het hangt van het onderwerp dat besproken wordt, af welke ministers samenkomen. Als de vergadering bijvoorbeeld over luchtvervuiling gaat, komen de ministers van Milieu bijeen. Als het over werkloosheid gaat, komen de ministers die verantwoordelijk zijn voor werkgelegenheid en sociale zaken, samen.

De Raad is een van de twee beslissingsorganen. Zonder de Raad en zonder de ministers van alle EU-landen, kan er in de Europese Unie niets gebeuren. De Raad neemt beslissingen met een meerderheid van stemmen en in sommige gevallen unaniem.

De EU-landen bepalen wat de regels voor het stemmen in de Raad zijn. Ze hebben afgesproken dat beslissingen op sommige gevoelige gebieden unaniem moeten worden genomen. Als de vergadering bijvoorbeeld over belasting- en veiligheidszaken gaat, moeten alle ministers instemmen voordat er een beslissing kan worden genomen. Op veel andere gebieden nemen ministers beslissingen met een meerderheid van stemmen. De EU-wet over de behandeling van stedelijk afval kan in de Raad bijvoorbeeld met een meerderheid van stemmen worden aangenomen. Alle EU-landen leiden om de beurt gedurende zes maanden de werkzaamheden van de Raad. In 2020 hebben Kroatië en Duitsland het voorzitterschap, gevolgd door Portugal en Slovenië in 2021 en Frankrijk en Tsjechië in 2022.

WIST JE DIT?

Hier kun je de Raad in alle EU-talen in actie zien.

Opgave 6

STEMMING IN DE RAAD

In bijeenkomsten van de Raad wordt ongeveer 80 % van de wetsvoorstellen met meerderheid van stemmen aangenomen. Elke minister kan één stem uitbrengen: hij/zij kan voor of tegen een voorstel stemmen of zich onthouden van stemming. Maar het aantal burgers dat door een minister wordt vertegenwoordigd, varieert van land tot land. Daarom is een “dubbele meerderheid” (ook wel “gekwalificeerde meerderheid” genoemd) nodig om een besluit goed te keuren: 55 % van de EU-landen moet vóór stemmen en deze landen moeten ten minste 65 % van de bevolking van de EU vertegenwoordigen.

Zie hier meer details.

Stel je voor dat je klas geld heeft verzameld voor een uitje en dat jullie het nu eens moeten worden over de bestemming. Denken jullie er allemaal hetzelfde over of moet er worden gestemd, net als in de Raad? Doe net alsof jullie ministers zijn van de Raad van de Europese Unie en met gekwalificeerde meerderheid van stemmen willen beslissen waar de reis heengaat.

Probeer de stemcalculator op de website van de Raad uit om te zien hoe dit systeem werkt.

Een van jullie vertegenwoordigt de Europese Commissie en krijgt een minuut de tijd om voor een bepaalde bestemming te pleiten. Een van jullie vertegenwoordigt het secretariaat van de Raad en is verantwoordelijk voor de stemcalculator. De overige leerlingen zijn de ministers van elk van de 27 EU-landen.

Elk land verklaart of het voor of tegen de voorgestelde bestemming is, en de stem wordt geregistreerd in de stemcalculator van de Raad. Hoe ging het? Zijn jullie het eens geworden over de voorgestelde bestemming? Bespreek met de groep wat je ervan denkt.

Europese Commissie

De Europese Commissie bestaat uit 27 leden: 1 voorzitter en 26 commissarissen (inclusief de vicevoorzitters). De voorzitter wordt genomineerd door de Europese Raad en formeel voor een periode van vijf jaar gekozen door het Europees Parlement. Er is één commissaris per EU-land. Ook zij worden voor vijf jaar aangesteld, nadat ze door hun regering zijn voorgedragen en door het Europees Parlement zijn goedgekeurd. Commissarissen vertegenwoordigen niet het standpunt van hun land van herkomst, maar het gemeenschappelijke belang van de EU. Elk lid van de Commissie is verantwoordelijk voor een specifiek beleidsterrein zoals energie, economie of handel.

De Europese Commissie stelt nieuwe wetten en programma's voor die in het algemeen belang van de EU zijn. Voordat zij een voorstel doet, vraagt de Commissie niet alleen de nationale parlementen, regeringen, belangengroepen en deskundigen om advies, maar ook de burgers, die online commentaar kunnen leveren.

De voorstellen van de Commissie worden nauwgezet bestudeerd door het Europees Parlement en de Raad. Deze twee instellingen nemen de uiteindelijke beslissing over alle EU-wetten. Ze kunnen voorstellen natuurlijk wijzigen of helemaal verwerpen.

De Europese Commissie is de “uitvoerende arm” van de EU. Ze beheert het beleid en de begroting van de EU en zorgt ervoor dat de lidstaten het EU-recht correct toepassen.

De Europese Commissie is de “uitvoerende arm” van de EU.

WIST JE DIT?

JE KUNT DE EUROPESE INSTELLINGEN BEZOEKEN!

Je kunt de EU-instellingen bezoeken, bijvoorbeeld het Europese Parlement, de Raad en de Europese Raad en de Europese Commissie.

WIST JE DIT?

De dagelijkse werkzaamheden van de Commissie worden uitgevoerd door administratieve medewerkers, deskundigen, vertalers, tolken en assistenten. De ambtenaren van de Commissie worden net als de personeelsleden van de andere EU-instellingen aangeworven via het Bureau voor personeelsselectie van de Europese Gemeenschappen (EPSO): epso.europa.eu

Deze ambtenaren zijn burgers uit een van de EU-lidstaten en worden geselecteerd door middel van wervingsexamens die “vergelijkende onderzoeken” worden genoemd. Er werken ongeveer 33 000 mensen voor de Commissie. Dat lijkt op het eerste gezicht misschien veel, maar eigenlijk hebben de meeste stadsbesturen van grote Europese steden meer mensen in dienst. Als een loopbaan bij de Commissie je wel wat lijkt, kun je beginnen als stagiair. Zodra je een universitair diploma op zak hebt, kun je je aanmelden voor een stage bij de EU. Hier vind je meer informatie.

Hof van Justitie van de Europese Unie

In de laatste zestig jaar hebben de EU-landen samen heel wat EU-wetten opgesteld. Het is logisch dat er weleens meningsverschillen zijn over de interpretatie van deze wetten wanneer ze in elk EU-land in de praktijk worden gebracht. Als een nationale rechtbank twijfelt over de interpretatie van een EU-wet, kan het Hof van Justitie om uitleg worden gevraagd. Ook passen individuele EU-landen de EU-wetten niet altijd goed toe. In dat geval kunnen de Commissie en de andere EU-landen de zaak aan het Hof voorleggen. Het Hof is in Luxemburg gevestigd en bestaat uit één rechter per EU-land. Het zorgt ervoor dat de EU-wetgeving in elk EU-land op dezelfde manier wordt geïnterpreteerd en toegepast. Zie voor meer informatie: curia.europa.eu

Opgave 7

WIE DOET WAT IN DE EU?

Dat was heel wat informatie over alle instellingen! Maar het is vooral belangrijk dat je begrijpt wat “Brussel” eigenlijk inhoudt en wie binnen de EU waar verantwoordelijk voor is. Doe de test hieronder om te zien hoeveel je hebt onthouden. Zet een kruisje in het vak van de instelling(en) waarop de beschrijving van toepassing is.

Wie …? Europees Parlement Europese Raad Raad van de Europese Unie Europese Commissie Hof van Justitie van de EU
1 doet voorstellen voor EU-wetten
2 keurt EU-wetten goed
3 bestaat uit één vertegenwoordiger/lid per EU-land
4 wordt door de EU-burgers gekozen
5 voert de begroting uit
6 vertegenwoordigt de belangen van de burgers
7 vertegenwoordigt de belangen van EU-landen/hun regeringen
8 beslist over de uitlegging van de EU-wetten
9 bepaalt de algemene politieke koers van de EU

Andere EU-instellingen en -organen

Naast de instellingen die we hier hebben besproken, heb je misschien ook weleens gehoord van de volgende andere EU-instellingen en -organen.

Opgave 8

HOE WETTEN TOT STAND KOMEN IN DE EU

De meest voorkomende procedure om wetten te maken in de EU heet “gewone wetgevingsprocedure”. Bij deze procedure worden voorstellen voor een nieuwe wet gedaan, die vervolgens uiterlijk drie keer worden bestudeerd en geëvalueerd (de zogenaamde “lezingen”). Als er geen overeenstemming wordt bereikt, wordt het voorstel ingetrokken.

Bij de drie lezingen zijn vooral de volgende drie instellingen betrokken: het Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie en de Europese Commissie. Zet elke instelling hieronder in het juiste vak.

Opgave 9

WIE IS WIE?

Je weet nu al heel veel over de Europese instellingen, maar ken je ook de namen en gezichten van de mensen die ze leiden? Wie is bijvoorbeeld de huidige voorzitter van de Europese Commissie? En wie zijn de andere mensen op de foto’s? Test je kennis hieronder.

Zet het juiste nummer in het vakje naast de volgende namen:

Charles Michel
Ursula von der Leyen
David Maria Sassoli
Josep Borrell


En kijk nu of je weet welke functie zij hebben door het juiste nummer in elk van de vakjes hieronder te zetten:

Voorzitter van het Europees Parlement
Hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid en vicevoorzitter van de Europese Commissie
Voorzitter van de Europese Raad van 1 december 2019 tot en met 31 mei 2022
Voorzitter van de Europese Commissie

Jouw invloed als Europese burger

Als Europese burger kun je op verschillende manieren invloed uitoefenen op het EU-beleid.

Ten eerste door te stemmen bij de algemene verkiezingen in jouw land: als regel stelt de winnende partij jouw regering samen. De ministers van deze regering vertegenwoordigen jouw land in de Raad van de Europese Unie, die een belangrijke rol speelt bij de totstandkoming van wetten in de EU.

Ten tweede door te stemmen bij de verkiezingen voor het Europees Parlement: het Europees Parlement speelt een al even grote rol bij de totstandkoming van wetten in de EU en met jouw stem help je het standpunt van het Europees Parlement over wetsvoorstellen te bepalen. De grootste fractie in het Europees Parlement beslist normaal wie de voorzitter van de Europese Commissie wordt, dus daar heeft je stem ook invloed op.

Ten derde kun je als Europese burger je stem laten horen door deel te nemen aan openbare onlineraadplegingen. Voordat zij voorstellen voor nieuwe EU-wetten doet en tijdens het hele proces van besluitvorming, vraagt de Europese Commissie burgers en belanghebbenden naar hun mening.

Ten vierde kun je je zegje doen over wat er binnen de Europese Unie gebeurt tijdens een van de vele burgerdialogen die in de EU worden gehouden. Hier kun je Europese kwesties bespreken met commissarissen en andere hoge vertegenwoordigers. Kijk eens of er onlangs geen dialoog bij jou in de regio is geweest. Of misschien staat er binnenkort een dialoog op de agenda.

Ten slotte kunnen EU-burgers een Europees burgerinitiatief opstarten of steunen. In de praktijk betekent dit dat burgers de Europese Commissie kunnen verzoeken wetgeving aan te nemen over een bepaalde kwestie waarvoor de EU verantwoordelijk is, zoals milieu, landbouw of vervoer. Er zijn een miljoen mensen, slechts 0,2 % van de bevolking van de EU, uit ten minste zeven EU-landen nodig om een Europees burgerinitiatief op te starten.

WIST JE DIT?

In je eigen land zijn er vertegenwoordigers van de Europese Commissie met wie je kunt praten en die naar je zullen luisteren. Je kunt je stem laten horen of informatie over de EU in je eigen taal aanvragen bij de vertegenwoordigingen van de Europese Commissie in elk EU-land of bij de Europe Direct-informatiecentra. Je vindt de contactgegevens helemaal onderaan.

Opgave 10

PRIORITEITEN VOOR JOUW VERTEGENWOORDIGER BIJ HET EUROPEES PARLEMENT

Maak in kleine groepjes een lijst met de vijf belangrijkste onderwerpen die hij/zij in het Europees Parlement moet verdedigen. Je kunt de resolutie van het Parlement voor het verminderen van het gebruik van plastic zakken in Europa hieronder als voorbeeld gebruiken.