Appoġġ mogħti mill-UE lill-Marokk -sa issa riżultati limitati

Sommarju eżekuttiv

Il-Marokk huwa pajjiż tal-Afrika ta’ Fuq bi tkabbir sod u b’ambjent politiku stabbli. Il-ftehim ta’ assoċjazzjoni, li ġie ffirmat fl-1996, saħħaħ il-kooperazzjoni bejn il-Marokk u l-Unjoni Ewropea (UE). Bit-tnedija tal-Politika Ewropea tal-Viċinat (PEV) fl-2004, il-Marokk gradwalment sar sieħeb privileġġat tal-UE f’termini ta’ kooperazzjoni politika, ekonomika u kummerċjali, kif ukoll fil-kooperazzjoni teknika u għall-iżvilupp.

Aħna vvalutajna l-effettività tal-appoġġ baġitarju li ngħata mill-UE fil-Marokk mill-2014 sal-2018. B’kollox, l-appoġġ baġitarju li ngħata mill-UE fil-Marokk kien jirrappreżenta madwar 0.37 % tal-infiq baġitarju totali tal-pajjiż matul dan il-perjodu. Eżaminajna l-ġestjoni li twettqet mill-Kummissjoni u sa liema punt kienu ntlaħqu l-objettivi tal-appoġġ baġitarju li ngħata mill-UE. Is-setturi koperti kienu s-saħħa, il-protezzjoni soċjali, il-ġustizzja u l-iżvilupp tas-settur privat. Matul il-perjodu eżaminat, il-kuntratti konklużi fis-setturi kollha li kienu koperti mill-appoġġ baġitarju laħqu total ta’ EUR 562 miljun, filwaqt li l-pagamenti kienu jammontaw għal EUR 206 miljun.

Abbażi ta’ analiżi xierqa tar-riskji u ta’ valutazzjoni adegwata tal-ħtiġijiet, il-Kummissjoni qieset li l-appoġġ baġitarju, bħala strument ta’ twassil tal-għajnuna, huwa l-aħjar għażla. Madankollu, aħna wasalna għall-konklużjoni li l-valur miżjud ta’ dan l-appoġġ u l-kapaċità tiegħu ta’ appoġġ għar-riformi kienu limitati minħabba fokus mhux ottimu, dgħufijiet fit-tfassil u monitoraġġ insuffiċjenti. Barra minn hekk, il-livell ta’ koordinazzjoni tad-donaturi kien ivarja minn settur għal ieħor.

Wara s-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-UE f’Diċembru 2015 dwar is-Saħara tal-Punent, il-Marokk issospenda d-djalogu politiku minn Diċembru 2015 sa Jannar 2019. Il-Kummissjoni ma użatx dan il-perjodu ta’ waqfien biex tiżviluppa strateġija ċara għar-relazzjonijiet tagħha mal-Marokk. Għalkemm kien hemm djalogu ta’ politika, dan ma kienx suffiċjenti għas-setturi kollha. Barra minn hekk, il-Kummissjoni ma kinitx ifformalizzat strateġiji għal dan il-qasam.

L-appoġġ baġitarju ma kienx suffiċjenti għar-riformi, u l-progress li sar rigward l-isfidi ewlenin kien limitat. Il-ġestjoni li twettqet mill-Kummissjoni kienet imxekkla minn dgħufijiet fit-tfassil tal-programmi ta’ appoġġ baġitarju u tal-indikaturi tagħhom. Aħna sibna wkoll nuqqasijiet fil-proċeduri ta’ monitoraġġ u fil-valutazzjoni tar-riżultati li twettqet mill-Kummissjoni.

L-appoġġ mill-UE kien immirat lejn kwistjonijiet trażversali bħall-ugwaljanza bejn il-ġeneri u d-drittijiet tal-bniedem. Minkejja dan l-immirar, ġie osservat titjib limitat għall-perjodu eżaminat.

Aħna għamilna għadd ta’ rakkomandazzjonijiet biex il-Kummissjoni ssaħħaħ l-approċċ tal-UE kif ukoll id-djalogu politiku u dak ta’ politika, ittejjeb it-tfassil tal-indikaturi u l-proċeduri ta’ monitoraġġ, issaħħaħ il-proċeduri ta’ verifikazzjoni għall-iżborżi u żżid il-viżibbiltà tal-appoġġ li jingħata mill-UE.

Introduzzjoni

Sieħeb importanti

Ġeografikament, ir-Renju tal-Marokk huwa l-eqreb ġar tal-Ewropa fl-Afrika ta’ Fuq (ara l-Figura 1). Il-Marokk ġie kklassifikat fil-123 post minn 189 pajjiż fil-lista tal-Indiċi tal-Iżvilupp tal-Bniedem tan-Nazzjonijiet Uniti għall-2018, u għalhekk l-iżvilupp tal-bniedem f’dan il-pajjiż jitqies li huwa medju. Bi prodott domestiku gross ta’ madwar EUR 101 biljun (2018) u bejn wieħed u ieħor 35 miljun abitant, il-Marokk huwa l-ħames l-akbar ekonomija Afrikana kif ukoll sieħeb politiku u ekonomiku importanti għall-UE. B’mod reċiproku, l-UE hija l-aktar sieħeb kummerċjali importanti tal-Marokk, li jirrappreżenta madwar 65 % tal-esportazzjonijiet tagħha u 57 % tal-importazzjonijiet tagħha¹.

Sors: https://en.wikipedia.org/wiki/Regions_of_Morocco

Sors: L-Eurostat.

Il-Marokk qed jibbenefika kemm mill-ġestjoni makroekonomika prudenti tiegħu kif ukoll mir-riformi strutturali li saru fi snin reċenti. It-tkabbir kompla b’pass relattivament sod u l-inflazzjoni hija baxxa. Id-defiċit estern tal-kont kurrenti u d-defiċit baġitarju komplew jonqsu fi snin reċenti.

Fl-isfond tal-inkwiet fir-reġjun b’konsegwenza tar-Rebbiegħa Għarbija tal-2011, il-Marokk igawdi ambjent politiku stabbli. Bil-kostituzzjoni l-ġdida tiegħu, li ġiet adottata f’Lulju 2011, il-Marokk ħa passi importanti lejn il-modernizzazzjoni politika u ekonomija miftuħa.

Din ir-riforma kostituzzjonali enfasizzat l-importanza tad-drittijiet fundamentali u tal-ugwaljanza bejn il-ġeneri. Madankollu, il-leġiżlazzjoni nazzjonali għadha mhijiex allinjata kompletament mal-konvenzjonijiet tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-drittijiet tal-bniedem. Pereżempju, il-Kumitat għad-Drittijiet tal-Bniedem tan-Nazzjonijiet Uniti rrakkomanda l-abolizzjoni tal-piena tal-mewt, il-ġlieda kontra l-vjolenza fuq in-nisa, iż-żieda fl-ugwaljanza bejn il-ġeneri, it-tisħiħ tal-protezzjoni tad-drittijiet tat-tfal, ir-ratifika tal-Istatut ta’ Ruma li jistabbilixxi l-Qorti Kriminali Internazzjonali u l-eliminazzjoni tal-kriminalizzazzjoni tal-omosesswali. Il-Marokk irrifjuta l-biċċa l-kbira mir-rakkomandazzjonijiet marbutin mad-drittijiet tan-nisa².

L-UE u l-Marokk ilhom f’relazzjoni stabbli minn meta ġie ffirmat l-ewwel ftehim kummerċjali tagħhom fl-1969. Is-sħubija żviluppat u mmaturat matul is-snin (ara l-Anness I), u dan wassal għall-iffirmar ta’ ftehim ta’ assoċjazzjoni ġenerali fl-1996³. Dan il-ftehim ta’ assoċjazzjoni, li daħal fis-seħħ fl-2000, jirrappreżenta l-bażi legali għar-relazzjonijiet bejn l-UE u l-Marokk. Minn mindu tnediet il-Politika Ewropea tal-Viċinat fl-2004, il-Marokk gradwalment sar sieħeb privileġġat tal-UE fil-qasam tal-kooperazzjoni politika, ekonomika u kummerċjali, kif ukoll fil-kooperazzjoni teknika u għall-iżvilupp.

Fil-kuntest tas-Sħubija Ewro-Mediterranja, il-ftehim ta’ assoċjazzjoni ħa żvolta meta l-Marokk kiseb status avvanzat⁴ fl-2008, li jenfasizza n-natura speċjali tar-relazzjoni tiegħu mal-UE. Dan ipprovda qafas għal kooperazzjoni politika ta’ livell għoli sabiex il-leġiżlazzjoni tal-Marokk tiġi allinjata aktar ma’ dik tal-UE u biex l-ekonomija tal-Marokk tiġi integrata gradwalment fis-suq intern tal-UE.

Riċevitur maġġuri ta’ finanzjament mill-Istrument Ewropew ta’ Viċinat

Il-Marokk jirċievi aktar appoġġ għall-iżvilupp mill-UE minn kwalunkwe pajjiż ieħor fl-Afrika ta’ Fuq, minbarra t-Tuneżija, u huwa wieħed mill-benefiċjarji prinċipali tal-għajnuna internazzjonali għall-iżvilupp. L-UE hija l-akbar donatur tiegħu, u tipprovdi 25.2 % tal-għajnuna uffiċjali għall-iżvilupp (ara l-Figura 2).

Sors: L-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi.

Minbarra l-għajnuna uffiċjali għall-iżvilupp, hemm ukoll atturi oħra għall-iżvilupp li huma attivi fil-Marokk. L-istatistika uffiċjali tal-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi turi, pereżempju, li l-Bank Dinji (WB) u l-Bank Afrikan tal-Iżvilupp (AfDB) huma donaturi importanti fis-setturi ta’ proġetti ta’ infrastruttura u ta’ governanza tajba, tas-saħħa u tal-protezzjoni soċjali.

L-Istrument Ewropew ta’ Viċinat (ENI) huwa l-istrument finanzjarju ewlieni li jappoġġa l-kooperazzjoni tal-Kummissjoni mal-Marokk. Il-Kummissjoni tipprogramma l-appoġġ bilaterali li jingħata mill-UE, għal perjodu ta’ seba’ snin. L-ammont globali impenjat naqas minn EUR 1 431 miljun għall-perjodu 2007-2013 għal EUR 1 399 miljun għall-perjodu 2014-2020 (ara l-Figura 3). Is-setturi prijoritarji prinċipali ddikjarati fil-Qafas ta’ Appoġġ Uniku (SSF) għall-perjodu 2014-2017 kienu l-aċċess ekwu għal servizzi soċjali bażiċi, l-appoġġ għall-governanza demokratika, l-istat tad-dritt u l-mobbiltà, kif ukoll l-impjiegi u t-tkabbir sostenibbli u inklużiv.

Sors: Il-Kummissjoni Ewropea.

Il-Marokk huwa wieħed mill-akbar benefiċjarji tal-programmi bilaterali tal-ENI fl-Afrika ta’ Fuq. Bejn l-2014 u l-2018, l-allokazzjoni għall-appoġġ baġitarju (ara l-Kaxxa 1) irriżultat f’kuntratti b’valur totali ta’ EUR 562 miljun u f’pagamenti li jammontaw għal kważi EUR 206 miljun (ara l-Anness II). Bħala medja, l-appoġġ baġitarju jikkostitwixxi 75 % tan-nefqa annwali tal-UE għall-Marokk. Il-Marokk jirċievi wkoll finanzjament addizzjonali taħt bosta programmi u strumenti tematiċi (ara l-Anness III), u l-appoġġ mill-UE jitwassal ukoll permezz ta’ istituzzjonijiet finanzjarji u fondi fiduċjarji.

Id-Delegazzjoni tal-UE f’Rabat u d-Direttorat Ġenerali għall-Viċinat u n-Negozjati għat-Tkabbir qed jimmaniġġjaw u jimplimentaw il-programmi. Is-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna (SEAE) u l-Kap tad-Delegazzjoni tal-UE huma responsabbli mid-djalogu politiku.

Relazzjonijiet bilaterali diffiċli

L-UE u l-Marokk gawdew minn relazzjonijiet tajbin fit-tul. Madankollu, is-sħubija UE-Marokk ilha taħt pressjoni mill-2015, meta l-Qorti Ġenerali tal-UE ħarġet l-ewwel serje ta’ sentenzi li jiddikjaraw li s-Saħara tal-Punent ma kinitx parti mill-Marokk. Dan kien ifisser li s-Saħara tal-Punent ma kinitx parti mill-ftehim dwar is-sajd u l-agrikoltura bejn l-UE u l-Marokk u ma setgħetx tibbenefika mill-istess tariffi preferenzjali. Il-kwistjoni tas-Saħara tal-Punent (ara l-Kaxxa 2) qiegħdet is-sħubija UE-Marokk taħt pressjoni u l-Marokk issospenda d-djalogu politiku.

Id-djalogu politiku jsir fil-livell tas-SEAE, tal-Kap tad-Delegazzjoni tal-UE u tal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin fil-Marokk. Id-djalogu ta’ politika jsir fil-livell settorjali, bejn il-persunal tad-Delegazzjoni tal-UE u l-awtoritajiet tal-Marokk. Il-Figura 4 tispjega d-differenza bejn id-djalogu politiku u d-djalogu ta’ politika.

Ambitu u approċċ tal-awditjar

Dan l-awditu vvaluta l-effettività tal-appoġġ baġitarju li ngħata mill-UE lill-Marokk għall-perjodu 2014-2018. Aħna staqsejna l-mistoqsijiet li ġejjin:

• Il-Kummissjoni u s-SEAE għażlu s-setturi ta’ prijorità b’mod xieraq u fasslu l-programmi b’mod tajjeb?
• Il-Kummissjoni implimentat b’mod xieraq l-appoġġ li ngħata mill-UE fil-Marokk?
• L-objettivi tal-appoġġ li ngħata mill-UE lill-Marokk kienu ntlaħqu?

L-awditu kopra l-perjodu mid-deċiżjoni uffiċjali li stabbiliet l-Istrument Ewropew ta’ Viċinat (l-1 ta’ Jannar 2014) sa tmiem l-2018. L-awditu ffoka fuq dan il-perjodu, peress li kienet diġà saret evalwazzjoni esterna tal-appoġġ baġitarju li ngħata lill-Marokk għall-perjodu 2005-2012 (ippubblikata fl-2014). Barra minn hekk, dan il-perjodu jikkorrispondi għall-perjodu ta’ programmazzjoni tal-ENI. L-ammonti kkuntrattati u mħallsa għal dan il-perjodu huma materjali. Barra minn hekk, il-Kummissjoni għadha ma wettqitx evalwazzjoni tal-pajjiż li tkopri l-appoġġ li ngħata lill-Marokk.

L-awditu twettaq minn Settembru 2018 sa Frar 2019, u kien ikopri s-setturi tas-saħħa, tal-protezzjoni soċjali, tal-ġustizzja u tal-iżvilupp tas-settur privat (PACC: “programme d’appui à la croissance verte et la compétitivité au Maroc”). Il-maġġoranza tan-nefqa tal-ENI fil-Marokk bejn l-2014 u l-2018 kienet f’dawn is-setturi (ara l-Anness II)⁹. Minbarra l-programmi ta’ appoġġ baġitarju f’dawn l-4 setturi, aħna eżaminajna l-10 proġetti li huma relatati mad-deċiżjonijiet ta’ finanzjament korrispondenti (ara l-Anness IV). Aħna eżaminajna jekk l-ugwaljanza bejn il-ġeneri u d-drittijiet tal-bniedem kinux ġew indirizzati bħala kwistjonijiet trażversali f’dawn il-programmi ta’ appoġġ baġitarju. L-Anness V jagħti sommarju tal-objettivi tal-programmi ta’ appoġġ baġitarju awditjati, u l-Anness VII jipprovdi valutazzjoni skont is-settur.

Ix-xogħol tal-awditjar li wettaqna kien jikkonsisti f’analiżi dokumentarja, intervisti mal-persunal mill-Kwartieri Ġenerali tal-Kummissjoni u mis-SEAE, u żjara fuq il-post. Iż-żjara ppermettiet li niġbru aktar informazzjoni u li nintervistaw lir-rappreżentanti tal-awtoritajiet nazzjonali u lill-persunal fid-Delegazzjoni tal-UE u fir-rappreżentanzi tal-Istati Membri tal-UE fil-Marokk (ir-rappreżentanzi ta’ Spanja u ta’ Franza). Intervistajna wkoll lil organizzazzjonijiet internazzjonali u lil donaturi oħra, bħall-Bank Dinji, l-AfDB, l-Unicef u d-Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit. Barra minn hekk, żorna xi benefiċjarji li kienu jinkludu ċentru ta’ detenzjoni għall-bniet, ċentru ta’ protezzjoni soċjali u kumpaniji privati li kienu rċevew sussidji għall-investiment.

Bħala wieħed mill-akbar benefiċjarji ta’ għajnuna esterna tal-UE, il-Marokk huwa sieħeb strateġiku f’oqsma ta’ politika ewlenin. Il-Kummissjoni tista’ tibbenefika mill-konklużjonijiet u mir-rakkomandazzjonijiet ta’ dan ir-rapport billi teħodhom inkunsiderazzjoni għall-perjodu ta’ programmazzjoni li jmiss (mill-2021 ’il quddiem). Ir-rilevanza u l-impatt potenzjali ta’ dan ir-rapport huma għalhekk ta’ livell għoli.

Osservazzjonijiet

Il-fokus u tfassil tal-appoġġ ma kinux ottimi

L-appoġġ baġitarju kien mifrux b’mod wiesa’ wisq biex jiġu mmassimizzati r-riżultati

Aħna analizzajna jekk il-Kummissjoni u s-SEAE kinux konsistentement ipprijoritizzaw setturi għall-appoġġ baġitarju, ibbażat fuq il-ħtiġijiet prinċipali tal-Marokk. Ivverifikajna jekk kinitx twettqet valutazzjoni adegwata tal-ħtiġijiet. Aħna qisna wkoll jekk il-Kummissjoni kinitx ikkoordinat l-approċċ tagħha b’mod xieraq ma’ donaturi oħra li kienu attivi fil-Marokk.

L-appoġġ baġitarju kien ibbażat fuq valutazzjoni xierqa tar-riskju/tal-ħtiġijiet

Il-Kummissjoni qieset l-appoġġ baġitarju bħala l-istrument l-aktar xieraq għall-appoġġ u t-tisħiħ tal-implimentazzjoni ta’ riformi nazzjonali u settorjali. Il-Kummissjoni twettaq analiżi annwali tar-riskju għall-kategoriji li ġejjin: il-governanza politika, l-istabbiltà makroekonomika, l-iżvilupp, il-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi u l-korruzzjoni/il-frodi. Il-kriterji ta’ eliġibbiltà ġew issodisfati b’mod ċar fil-fażi tat-tfassil, u l-valuri fundamentali ma tqisux bħala li jippreżentaw riskju għoli. Il-livell ta’ riskju tal-Marokk ġie vvalutat bħala moderat.

Madankollu, skont l-analiżi tar-riskju mwettqa mill-Kummissjoni, wieħed mir-riskji residwi prinċipali kien jikkonċerna l-korruzzjoni. Fin-nuqqas ta’ korp kontra l-korruzzjoni, il-Kummissjoni ma setgħetx tindirizza l-korruzzjoni permezz ta’ dan il-mezz. Dan kien ifisser li l-Kummissjoni indirizzat il-korruzzjoni permezz ta’ xi wħud mill-programm ta’ appoġġ baġitarju tagħha. Pereżempju, id-diġitalizzazzjoni tal-proċeduri fil-programm PACC qed tikkontribwixxi biex titnaqqas il-korruzzjoni, l-istess bħall-miżuri u l-indikaturi fil-programmi ta’ appoġġ baġitarju fis-setturi tas-saħħa u tal-protezzjoni soċjali. Fil-programm relatat mal-ġustizzja, il-liġi organika tinkludi miżuri li għandhom l-għan li jnaqqsu l-korruzzjoni. Madankollu, xi wħud minn dawn, bħall-kodiċi ta’ etika għall-imħallfin, kienu għadhom ma ġewx adottati.

Ir-rapporti tal-pajjiż li twettqu mill-Fond Monetarju Internazzjonali u l-valutazzjoni tan-Nefqa Pubblika u Responsabbiltà Finanzjarja tal-2016 ma żvelawx nuqqasijiet kbar, u kienu f’konformità mal-valutazzjoni tar-riskju li twettqet mill-Kummissjoni.

Il-Kummissjoni kienet wettqet valutazzjoni tal-ħtiġijiet dettaljata għall-programmi speċifiċi ta’ appoġġ baġitarju f’kooperazzjoni mal-awtoritajiet nazzjonali u kkonsultat ma’ firxa wiesgħa ta’ partijiet ikkonċernati matul il-formulazzjoni tal-programmi. Id-Delegazzjoni tal-UE kienet iltaqgħet ukoll ma’ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Madankollu, il-Qorti tal-Awdituri tal-Marokk (li hija parti kkonċernata importanti) ġiet ikkonsultata matul il-valutazzjoni tal-ħtiġijiet għas-setturi awditjati.

Il-programmi ta’ appoġġ baġitarju kienu komplementari għal appoġġ ieħor li ngħata mill-UE, u l-koordinazzjoni, fl-għamla ta’ programmi bilaterali u tematiċi, kienet tajba. L-assistenza teknika ġiet inkluża fit-tfassil tal-programmi kollha ta’ appoġġ baġitarju. Il-proporzjon totali ta’ strumenti ta’ kooperazzjoni komplementari (assistenza teknika, ġemellaġġ, eċċ.) li jissupplimentaw l-appoġġ baġitarju fil-Marokk kien żdied maż-żmien, minn 5 % (2007-2010) għal 13 % (2011-2013), imbagħad għal 16 % (2014-2016) u aktar tard għal 18 % (2017-2018).

Ġew indirizzati ħtiġijiet importanti iżda l-finanzjament kien ikopri ħafna oqsma

Meta kienet qed tipprogramma l-appoġġ bilaterali għall-Marokk, il-Kummissjoni kienet indirizzat bosta oqsma ta’ prijorità. Dawn l-oqsma taw rispons għall-ħtiġijiet koperti minn strateġiji settorjali u huma riflessi kemm fil-pjan nazzjonali tal-Gvern kif ukoll fil-pjan ta’ azzjoni tal-UE. Fid-dokumenti ta’ programmazzjoni, il-Kummissjoni kienet uriet b’mod ċar għalfejn is-setturi kienu jirrikjedu finanzjament. Is-setturi prijoritarji baqgħu l-istess għall-perjodi 2007-2013 u 2014-2020 (ara l-Figura 5).

Il-Kummissjoni kienet iddefiniet it-tliet setturi prijoritarji b’mod wiesgħa wisq, billi dawn kienu jikkonsistu fi 13-il sottosettur¹⁰, li ħafna minnhom setgħu jitqiesu bħala setturi awtonomi. Għalhekk, kien hemm lok għal tnaqqis fil-frammentazzjoni tal-għajnuna. Barra minn hekk, l-iffukar fuq għadd kbir wisq ta’ setturi jnaqqas l-impatt potenzjali tal-appoġġ li jingħata mill-UE. L-aġenda għall-bidla¹¹ tiddikjara li l-UE ma għandhiex tinvolvi lilha nfisha f’aktar minn tliet setturi għal kull pajjiż sieħeb biex iżżid l-impatt u l-lieva tal-assistenza tagħha.

L-ammont allokat għal kull programm kien jiddependi fuq għadd ta’ parametri¹². L-ammonti allokati kienu bbażati fuq negozjati, li ma kinux iddokumentati. Għalhekk, il-Kummissjoni ma setgħetx turi li l-ammonti kienu ġew allokati bl-użu ta’ metodu trasparenti.

Il-Kummissjoni ma kinitx żviluppat strateġija ċara għar-relazzjonijiet futuri mal-Marokk matul is-sospensjoni tad-djalogu politiku

Is-sentenzi tal-QĠUE u l-imblukkar istituzzjonali b’segwitu għall-elezzjonijiet Parlamentari kellhom impatt notevoli iżda limitat fuq il-kooperazzjoni (ara l-Kaxxa 2).

Is-sentenza inizjali tal-QĠUE nħarġet f’Diċembru 2015. Minn dak iż-żmien ’il hawn, ma kienx sar progress fin-negozjati relatati mal-Ftehim ta’ Kummerċ Ħieles Approfondit u Komprensiv, mas-Sħubija dwar il-Migrazzjoni u l-Mobbiltà u mal-kooperazzjoni għas-Sigurtà/għall-Ġlieda Kontra t-Terroriżmu.

Il-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni¹³ suppost jiltaqa’ kull sena biex jeżamina r-relazzjonijiet bilaterali u biex jevalwa l-progress tal-implimentazzjoni tal-ftehim ta’ assoċjazzjoni. Madankollu, ma kienx hemm laqgħat bejn Diċembru 2015 u Ġunju 2019. Għaldaqstant, l-aħħar rapport ta’ progress disponibbli abbozzat mis-SEAE kien relatat mal-attivitajiet tal-2014. Madankollu, id-Delegazzjoni tal-UE kompliet tipprovdi rappurtar politiku regolari.

L-istatus avvanzat tal-Marokk kien ġie estiż sa tmiem l-2018 u kienet qed tiġi kkunsidrata estensjoni oħra sa tmiem l-2020. Barra minn hekk, il-Marokk kien talab eżaminar komplet tar-relazzjonijiet bilaterali mal-UE, b’qafas ġdid u mfassal apposta li jmur lil hinn mill-istatus avvanzat.

Fin-nuqqas ta’ djalogu politiku formali, il-Kummissjoni ma kinitx indirizzat prijoritajiet u/jew sfidi ġodda, biex tantiċipa l-iskadenza tal-SSF. Fi snin reċenti, id-Delegazzjoni tal-UE kienet irreaġiet għat-talbiet mill-Gvern tal-Marokk fuq il-bażi tal-SSF eżistenti, minflok ma użat il-perjodu ta’ waqfien politiku biex tivvaluta mill-ġdid il-prijoritajiet operazzjonali tagħha mal-Marokk u tiżviluppa strateġija ċara li tħares ’il quddiem. Il-Kummissjoni u l-Istati Membri estendew l-SSF 2014-2017 għall-2018, minħabba li qiesu li l-prijoritajiet tiegħu kienu għadhom rilevanti. Għall-perjodu 2019-2020 ma hija prevista l-ebda prijorità ta’ sħubija ġdida. Minflok, se jkun hemm sempliċiment qafas fuq terminu qasir li huwa simili għall-SSF attwali li jista’ jservi bħala bażi ġuridika għall-programmazzjoni tal-perjodu 2019-2020.

Il-Kummissjoni ma ssospendietx l-appoġġ baġitarju billi r-Regolament Finanzjarju tal-UE, il-linji gwida ta’ appoġġ baġitarju u d-dispożizzjonijiet tal-ftehimiet ta’ finanzjament ma jipprevedux din is-sospensjoni, fin-nuqqas ta’ djalogu politiku. Il-pagamenti relatati mal-appoġġ baġitarju komplew skont kif ġew ipprogrammati u kienu ogħla fl-2016 u fl-2017 milli fis-sentejn preċedenti (ara l-Figura 6).

Sors: Il-Maħżen Virtwali tad-Data ta’ DEVCO.

Il-livell ta’ koordinazzjoni tad-donaturi kien ivarja

Matul il-fażi ta’ identifikazzjoni, l-UE tivvaluta liema proġetti oħra jkunu għadhom għaddejjin fis-settur u torganizza laqgħat mas-sħab tekniċi u finanzjarji biex taċċerta finanzjament kontinwu/ippjanat fis-settur. Il-“Groupe Principal des Partenaires” kien iltaqa’ kull xahrejn mill-2016 biex jiddiskuti kwistjonijiet settorjali fil-livell strateġiku. Madankollu, mhux id-donaturi kollha fil-Marokk kienu ltaqgħu regolarment (eż. iċ-Ċina u l-Indja).

Fil-Marokk, kien hemm firxa wiesgħa ta’ donaturi fil-biċċa l-kbira mis-setturi. Madankollu, kien hemm nuqqas ta’ konsistenza bejn l-objettiv u l-prijoritajiet tal-Istati Membri u dawk tal-UE. Għalkemm fl-2014 ġie introdott proċess ta’ programmazzjoni konġunt, l-Istati Membri ma implimentawhx qabel l-2017, meta kien intlaħaq ftehim dwar kif dan għandu jiġi implimentat fi tliet setturi (il-migrazzjoni, l-ugwaljanza bejn il-ġeneri u t-taħriġ vokazzjonali). Dan seħħ għaliex l-Istati Membri kienu ħerqana li jżommu l-viżibbiltà proprja tagħhom. L-għadd kbir ta’ setturi u ta’ donaturi involuti ma kkontribwiex lejn l-effettività tal-għajnuna.

Xi setturi kienu stabbilew arranġamenti għad-donaturi b’mod effettiv, b’mod partikolari s-settur tas-saħħa fejn l-objettivi u l-oqfsa ta’ valutazzjoni tal-prestazzjoni kienu kondiviżi. Il-Kummissjoni ppresediet il-grupp ta’ sħab finanzjarji u tekniċi għall-oqsma tas-saħħa u tal-protezzjoni soċjali. Għall-PACC, ma kienx hemm grupp formali għal-laqgħat tad-donaturi, iżda kien hemm pjattaforma waħda ta koordinazzjoni: il-Patt tal-G20 mal-Afrika.

Fis-settur tal-ġustizzja, mill-2015 sal-2017 ma saret l-ebda laqgħa formali bejn id-donaturi. Peress li mill-2017 ’il hawn il-Ministeru għall-Ġustizzja żgura l-koordinazzjoni f’dan il-qasam, ġew organizzati laqgħat mas-sħab tekniċi u finanzjarji, iżda darba biss fis-sena, għalkemm is-sħab kienu esprimew ix-xewqa li jiltaqgħu mill-inqas darbtejn fis-sena sabiex jiġi evitat kwalunkwe trikkib. Ftit li xejn kien hemm dokumentazzjoni dwar dawn il-laqgħat. Il-kumitat ta’ tmexxija previst mill-ftehim ta’ finanzjament biex jiżgura l-koordinazzjoni bejn il-ministeri u s-sħab tal-programm, kien għadu ma ġiex stabbilit.

Għas-setturi awditjati fejn kemm l-UE kif ukoll donaturi oħra kienu qed jipprovdu appoġġ, ftit li xejn kien hemm indikaturi komuni. Filwaqt li fis-settur tas-saħħa 11 mit-18-il indikatur kienu simili għal dawk użati mill-Bank Dinji, fil-programm PACC kien hemm 7 li kienu simili u fil-programm protezzjoni soċjali, kien hemm wieħed biss. Il-valutazzjonijiet u l-evalwazzjonijiet annwali ma ġewx kondiviżi sistematikament fis-setturi awditjati.

Programmi ta’ appoġġ baġitarju mhux imfassla biex jimmassimizzaw l-impatt

Aħna vverifikajna jekk il-miri u l-indikaturi tal-appoġġ baġitarju kinux immirati biex jappoġġaw ir-riformi.

Għadd ta ’miri tal-appoġġ baġitarju ma kinux ambizzjużi biżżejjed biex jappoġġaw ir-riformi

Għalkemm il-programmi ta’ appoġġ baġitarju kienu allinjati mal-istrateġiji settorjali tal-pajjiż, mhux l-istrateġiji kollha kellhom miri kkwantifikati għal objettivi jew pjanijiet ta’ azzjoni speċifiċi. Konsegwentement, mhux dejjem kien possibbli li l-miri tal-programmi ta’ appoġġ baġitarju jitqabblu mal-miri settorjali nazzjonali. Madankollu, mill-2019 ’il quddiem, il-Liġi dwar il-Baġit tirrikjedi li l-ministeri jakkumpanjaw il-projezzjonijiet tal-baġit ma’ miri tal-prestazzjoni stabbiliti b’referenza għall-objettivi ta’ politika strateġiċi prinċipali tagħhom.

L-indikaturi relatati mal-istabbilment tal-istituzzjonijiet, mal-abbozzar ta’ leġiżlazzjoni u mal-pjanijiet nazzjonali ma ffukawx fuq l-eżiti.

Aħna sibna li minn 86 mira għall-appoġġ baġitarju, 25 ma kinux ambizzjużi biżżejjed biex jappoġġaw ir-riformi. Pereżempju, fis-settur tas-saħħa, il-problemi prinċipali kienu l-persunal mediku insuffiċjenti u d-disparitajiet bejn iż-żoni urbani u dawk rurali. Madankollu, il-programm ta’ appoġġ baġitarju ffoka prinċipalment fuq it-tnaqqis tad-disparitajiet bejn iż-żoni rurali u dawk urbani u indirizza n-nuqqas ta’ riżorsi umani permezz ta’ mira waħda biss tas-segment varjabbli, li ma kinitx ambizzjuża wisq, meta l-għan tagħha kien li tħarreġ 13-il tabib biss bħala “tobba tal-familja” fuq perjodu ta’ sentejn.

Uħud mill-isfidi kbar identifikati minn diversi partijiet ikkonċernati (il-Ministeru għas-Saħħa, il-Bank Dinji, eċċ.) fis-settur tas-saħħa ma kinux ġew direttament indirizzati fit-tfassil tal-programm ta’ appoġġ baġitarju: l-assenteiżmu għoli tal-persunal, l-attraenza baxxa ta’ żoni mbiegħda għall-persunal mediku, u l-użu insuffiċjenti strutturali tal-infrastruttura tal-isptarijiet.

Fis-settur tal-protezzjoni soċjali, il-mira li 25 % taċ-ċentri ta’ protezzjoni soċjali jiġu allinjati mal-liġi l-ġdida ma kinitx ambizzjuża peress li kienet diġà ntlaħqet, billi perċentwal ogħla minn dan kien diġà ssodisfa r-rekwiżiti aktar stretti tal-liġi preċedenti.

Fis-settur tal-ġustizzja, l-objettivi, minkejja li kienu ġenerali, kienu allinjati mal-objettivi tar-riforma, pereżempju kienu mmirati lejn settur indipendenti u lejn il-protezzjoni ġudizzjarja tad-drittijiet u l-libertajiet.

Il-PACC kien mibni fuq tliet strateġiji, li tnejn minnhom ma kellhomx objettivi marbutin biż-żmien, u dan għamilha diffiċli li jiġi ddefinit liema kienu l-ħtiġijiet l-aktar importanti/urġenti. Il-programm kopra wisq setturi, billi pprovda appoġġ għal intrapriżi żgħar u medji (SMEs), negozji ġodda, dominju ta’ art, kummerċ, żvilupp sostenibbli u enerġija.

It-tfassil tal-indikaturi ma ppermettiex li jsir kejl oġġettiv tal-prestazzjoni

Il-Kummissjoni vvalutat is-sistemi ta’ monitoraġġ u evalwazzjoni tal-Marokk meta kienet qed tfassal il-programmi ta’ appoġġ baġitarju. Fin-nuqqas ta’ valutazzjoni qafas għall-evalwazzjoni tal-progress settorjali, hija applikat il-linji gwida eżistenti. Bl-eċċezzjoni tas-settur tas-saħħa, l-istrateġiji settorjali mhux dejjem kienu akkumpanjati minn pjan ta’ azzjoni komplet, b’data ta’ referenza, indikaturi tar-riżultati u valuri predefiniti.

Aħna osservajna dawn id-dgħufijiet li ġejjin fl-għażla u fl-użu tal-indikaturi:

1. L-indikaturi tas-segmenti varjabbli ma kinux xierqa biex jimmonitorjaw il-progress tal-objettivi speċifiċi.
2. Kważi l-indikaturi kollha relatati mal-outputs jew mal-proċessi (eż. il-proposta biex tiġi abbozzata liġi), u mhux mal-eżiti.
3. Żewġ indikaturi ma kinux suffiċjentement rilevanti billi ma kinux ikejlu l-objettivi tal-programm ta’ appoġġ baġitarju. Fis-settur tas-saħħa, żewġ indikaturi kienu relatati mar-riżultat mistenni li “jitnaqqsu d-disparitajiet bejn l-ambjent urban u dak rurali”. Iż-żewġ indikaturi rriflettew valur assolut, jiġifieri “żieda fl-għadd ta’ pazjenti bid-dijabete li jingħataw kura f’żoni rurali” u “żieda fl-għadd ta’ pazjenti bil-pressjoni għolja li jingħataw kura f’żoni rurali”. Filwaqt li żieda tista’ tfisser li kienu qed jingħataw kura aktar pazjenti li jkollhom bżonn (żieda pożittiva), dan jista’ jfisser ukoll li ż-żewġ kundizzjonijiet kien saru aktar prevalenti fil-Marokk (żieda negattiva). Fi kwalunkwe każ, l-indikaturi ma kinux orjentati lejn il-kejl ta’ tnaqqis fid-disparità.
4. Ta’ spiss l-indikaturi kellhom linji bażi mhux preċiżi jew inkella ma kellhom l-ebda linja bażi¹⁴. Punt tat-tluq preċiż huwa neċessarju għall-kejl tal-progress u għall-valutazzjoni ta’ jekk il-miri jkunux kemm realistiċi kif ukoll suffiċjentement ambizzjużi.
5. L-indikaturi kellhom linji bażi u miri skaduti¹⁵. Il-proċess ta’ programmazzjoni dam madwar sena, allura l-linji bażi ma baqgħux jirriflettu r-realtà u xi kultant il-miri kienu diġà ntlaħqu jew kienu waslu biex jintlaħqu meta ġie ffirmat il-ftehim ta’ finanzjament¹⁶. Fin-nuqqas ta’ aġġornament tal-linji bażi u l-miri meta sar l-iffirmar tal-ftehim ta’ finanzjament, saru xi pagamenti minkejja li l-iżvilupp kien mar għall-agħar minflok ittejjeb.

Diffikultajiet fl-implimentazzjoni tal-appoġġ

L-implimentazzjoni ġiet affettwata minn dewmien

Aħna eżaminajna jekk l-attivitajiet kinux ġew implimentati kif ippjanat u jekk l-outputs kinux twasslu kif intenzjonat.

L-outputs u l-appoġġ komplementari mhux dejjem twasslu fil-ħin

B’mod ġenerali, l-implimentazzjoni tar-riformi mhux dejjem saret kif ippjanat fis-setturi awditjati. Id-dewmien kien prinċipalment dovut għall-proposti leġiżlattivi li ma ġewx approvati fil-ħin (protezzjoni soċjali), għall-fatt li l-Parlament kien għadu ma adottax il-kodiċi tal-liġi penali u tal-proċedura penali (ġustizzja), kif ukoll għan-nuqqas ta’ pjan ta’ azzjoni ddedikat (saħħa) u għad-djalogu ta’ politika limitat mas-settur privat (PACC).

Billi l-implimentazzjoni tar-riformi ddewmet fis-setturi tal-ġustizzja, u tal-PACC, bosta żborżi saru wkoll aktar tard milli ppjanat oriġinarjament. Minkejja d-dewmien fl-attivitajiet ta’ protezzjoni soċjali matul l-ewwel sena ta’ implimentazzjoni, il-Kummissjoni ma kkunsidratx li kien meħtieġ li tittieħed azzjoni korrettiva billi l-assistenza teknika kienet diġà stabbilita minn programmi preċedenti ta’ appoġġ baġitarju. Il-Kummissjoni kienet estendiet il-programm PACC b’sena u l-programm relatat mal-ġustizzja b’sentejn. Id-durata inizjali tal-programmi kienet ta’ erba’ snin (ħamsa għall-programm relatat mal-ġustizzja).

Fis-setturi awditjati, il-programmi ta’ appoġġ baġitarju kienu kkomplementati minn assistenza teknika u ġemellaġġ (li jirrappreżentaw bejn 2 % u 13 % tal-ammont tal-appoġġ baġitarju). Minkejja li kien konformi mal-objettivi tal-programmi ta’ appoġġ baġitarju, l-appoġġ komplimentari pprovdut fis-setturi awditjati ta’ spiss kien jibda sentejn jew tliet snin wara l-iffirmar tal-ftehim ta’ finanzjament. Konsegwentement, dan ma rrinforzax l-appoġġ baġitarju b’mod xieraq.

Evidenza limitata tad-djalogu ta’ politika settorjali

Aħna vverifikajna jekk il-Kummissjoni kellhiex approċċ strutturat għal djalogu ta’ politika, li kien jinkludi l-istabbilment ta’ objettivi ċari, interazzjoni frekwenti mal-awtoritajiet Marokkini u ż-żamma ta’ reġistri tal-progress.

Id-djalogu ta’ politika huwa attività essenzjali fil-kuntest tal-appoġġ baġitarju. Dan huwa wieħed mill-komponenti prinċipali tal-kuntratti ta’ appoġġ baġitarju, flimkien mat-trasferiment tal-fondi u t-tisħiħ tal-kapaċità. Huwa mistenni li jikkontribwixxi għall-ilħuq tal-objettivi tal-programmi ta’ appoġġ baġitarju.

Minkejja s-sospensjoni tad-djalogu politiku, id-djalogu (ta’ politika) settorjali bejn id-Delegazzjoni tal-UE u xi wħud mill-Ministeri (eż. għas-Saħħa u għall-Iżvilupp Soċjali) kien tkompla. Madankollu, id-Delegazzjoni tal-UE ma kellha l-ebda strateġija ta’ djalogu ta’ politika formali b’objettivi ċari. Ma kien hemm l-ebda evidenza li d-djalogu kien jindirizza l-konformità mal-istrateġiji settorjali nazzjonali, u d-dokumentazzjoni tal-laqgħat li saru ma kinitx sodisfaċenti. Il-laqgħat seħħew fuq bażi ad hoc, billi ttieħdu inkunsiderazzjoni l-ħtiġijiet taż-żewġ naħat. Għall-ġustizzja u l-PACC, id-djalogu kien minimu.

Il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin kien ta parir lill-ministeri l-oħra biex ma jikkomunikawx b’mod miftuħ dwar l-ebda appoġġ li jkunu rċevew mill-UE. Il-kuntatti bejn il-ministeri u d-Delegazzjoni tal-UE mhux dejjem saru fuq livell xieraq.

Valutazzjoni mhux sodisfaċenti tar-riżultati min-naħa tal-Kummissjoni

Aħna eżaminajna jekk il-Kummissjoni kinitx immonitorjat l-implimentazzjoni u l-prestazzjoni tal-programmi b’mod xieraq, u jekk il-kundizzjonijiet għall-iżborżi kinux ġew issodisfati.

Segmenti varjabbli ta’ spiss tħallsu meta l-kundizzjonijiet la ġew issodisfati u lanqas ivverifikati

L-iżborż tas-segmenti varjabbli¹⁷ kien ibbażat fuq sorsi ta’ verifikazzjoni stipulati fil-ftehim ta’ finanzjament u maqbula fl-istadju tat-tfassil bejn il-Kummissjoni u l-ministeri, kif ukoll fuq sorsi uffiċjali oħra pprovduti mill-gvern. Minkejja dan, bosta sorsi¹⁸ ta’ verifikazzjoni ddikjarati fil-ftehim ta’ finanzjament ma kinux jeżistu jew il-ministeri ma pprovdewhomx.

Fil-kampjun tagħna ta’ 54 mira, il-Kummissjoni tqis li 33 kienu ntlaħqu. Aħna analizzajna kif il-Kummissjoni vvalutat jekk l-indikaturi kinux intlaħqu qabel ma saru l-pagamenti u osservajna li¹⁹:

1. Il-Kummissjoni għamlet pagamenti mingħajr ma ċċekkjat l-affidabbiltà tad-data użata biex jiġi vverifikat jekk l-10 miri kinux intlaħqu. Pereżempju, żewġ żborżi taħt il-PACC saru fuq il-bażi tal-għadd ta’ persuni li jaħdmu għal rashom, minkejja li d-Delegazzjoni tal-UE ma kinitx ivverifikat il-preċiżjoni tad-database użata. Il-kriterju prinċipali użat kien l-għadd ta’ persuni li ddikjaraw li jaħdmu għal rashom, iżda din id-dikjarazzjoni ma kinitx biżżejjed, peress li kienet volontarja. Id-Data mill-Ministeru għall-Finanzi wriet li l-għadd ta’ persuni li ddikjaraw lilhom infushom li jaħdmu għal rashom kien madwar id-doppju tal-għadd ta’ individwi li jaħdmu għal rashom u li ddikjaraw l-introjtu tagħhom għall-finijiet ta’ tassazzjoni.
2. Il-Kummissjoni għamlet pagamenti għall-ilħuq ta’ seba’ miri billi bbażat fuq linji bażi li ma kinux aġġornati. Pereżempju, fil-każ ta’ indikatur relatat ma’ twelid ta’ tarbija, li ntuża għall-pagamenti li saru fl-2017, il-linja bażi kienet ibbażata fuq iċ-ċifri tal-2012 filwaqt li l-programm ta’ appoġġ baġitarju ġie ffirmat fl-2015. Madankollu, kieku s-sena 2014 intużat bħala l-linja bażi, peress li r-rata tat-twelid kienet ogħla, kien ikun ċar li s-sitwazzjoni kienet marret għall-agħar u l-pagamenti ta’ appoġġ baġitarju kienu jkunu aktar baxxi.
3. Il-Kummissjoni ħallset għal ħames miri mingħajr ma stabbiliet linja bażi inizjali li l-progress seta’ jitqabbel magħha. F’sitt każijiet oħra, l-iżborżi saru abbażi ta’ kalkoli li ma kinux xierqa. Pereżempju, l-għadd ta’ pazjenti dijabetiċi li ngħatatilhom kura ġie kkalkulat mingħajr aġġustament li kien jippermetti li titqies is-sitwazzjoni ta’ qabel ma ngħata bidu għall-appoġġ mill-UE.
4. Fi 15-il każ, il-Kummissjoni għamlet pagamenti relatati ma’ miri li fir-rigward tagħhom ma kien sar l-ebda progress jew ma’ miri li ma kinux intlaħqu. Pereżempju, mira waħda kienet li jiżdied l-għadd ta’ prattikanti ġenerali f’ċentri ta’ kura tas-saħħa primarja f’żoni rurali. Minkejja li dan l-għadd naqas, il-Kummissjoni xorta waħda ħallset dan l-appoġġ. Madankollu, b’segwitu għall-awditu tal-Qorti, għal tnejn minn dawn il-miri, il-Kummissjoni tat bidu għall-passi meħtieġa biex tirkupra l-ammonti mħallsa.

Total ta’ madwar EUR 88 miljun tħallas b’relazzjoni ma’ segmenti varjabbli għas-setturi awditjati. Madankollu, in-nuqqas ta’ kontrolli rigorużi meta ġew ivvalutati r-riżultati kellu impatt finanzjarju li jammonta għal EUR 6.79 miljun. Barra minn hekk, il-pagamenti regolari kienu jammontaw għal EUR 19.9 miljun, għalkemm l-indikaturi korrispondenti ma kinux qed jikkontribwixxu għall-objettivi tal-programm ta’ appoġġ baġitarju. Barra minn hekk, tħallas ammont ta’ EUR 15.28 miljun, għalkemm ma twettqux kontrolli suffiċjenti jew ittieħdu inkunsiderazzjoni sorsi ta’ verifikazzjoni li ma kinux xierqa. L-Anness VI fih ħarsa ġenerali dettaljata skont is-settur.

Minbarra dan, ġie riportat ammont ta’ EUR 14,64 miljun għalkemm il-kundizzjonijiet biex isir dan, stipulati fil-ftehim ta’ finanzjament, ma kinux ġew issodisfati. Il-Ministeri għall-Iżvilupp Soċjali u l-Ġustizzja kienu talbu biex jiddeferixxu l-evalwazzjoni ta’ ħames indikaturi (li jirrappreżentaw EUR 10 miljun) u tliet indikaturi (li jirrappreżentaw EUR 4.64 miljun) għas-sena ta’ wara, rispettivament. Madankollu, il-Ministeri ma pprovdew l-ebda ġustifikazzjoni bil-miktub għad-differiment, u d-dewmien ma ġiex relatat ma’ fatturi esterni.

Il-Kummissjoni mhux dejjem immonitorjat il-progress b’mod rigoruż

L-istatus avvanzat mogħti lill-Marokk huwa ta’ importanza politika għolja u jikkostitwixxi qafas globali għar-relazzjonijiet UE-Marokk. L-għan tiegħu huwa li jirrinforza r-relazzjoni. Madankollu, ma saret l-ebda evalwazzjoni formali tar-riżultati li nkisbu jew tal-oqsma koperti. Fl-2019, il-Kummissjoni tippjana li twettaq evalwazzjoni tal-pajjiż rigward l-appoġġ/assistenza mill-UE fil-Marokk.

Esperti esterni mħallsa mill-Kummissjoni jwettqu żjarat fuq il-post għal kull programm ta’ appoġġ baġitarju darbtejn f’sena u fi tmiem ta’ tali programmi. Is-segwitu tar-rakkomandazzjonijiet mhuwiex rifless sistematikament fir-rapporti tagħhom.

Id-Delegazzjoni tal-UE mmonitorjat il-programmi prinċipalment fil-mument meta saru l-pagamenti relatati mal-ilħuq tal-indikaturi. Dan kien ikun ta’ spiss tard wisq biex ikunu jistgħu jsiru l-korrezzjonijiet meħtieġa f’każ ta’ dewmien. Madankollu, fis-settur tal-ġustizzja, id-Delegazzjoni tal-UE ma wettqitx monitoraġġ suffiċjenti fil-livell operazzjonali, li kellu effett fuq il-pagament tas-segmenti varjabbli (ara l-Kaxxa 3).

L-ebda impatt sinifikanti għall-programmi ta’ appoġġ baġitarju

L-objettivi tal-appoġġ baġitarju ntlaħqu biss parzjalment

Fiż-żmien meta twettaq l-awditu tagħna, il-programmi ta’ appoġġ baġitarju u l-kuntratti ta’ assistenza teknika relatati kienu għadhom għaddejjin. Aħna eżaminajna l-punt sa fejn kienu ntlaħqu l-miri li kienu ġew stabbiliti għall-programmi ta’ appoġġ baġitarju. Aħna vvalutajna l-progress li kien sar lejn l-ilħuq tal-objettivi tal-appoġġ baġitarju fl-erba’ setturi li eżaminajna għall-awditu tagħna, kif ukoll kwalunkwe rabta bejn dan il-progress u l-appoġġ li ngħata mill-UE.

Intlaħqu inqas minn nofs tal-miri tal-appoġġ baġitarju

Il-maġġoranza tal-miri tal-programm ta’ appoġġ baġitarju kienu għadhom ma ntlaħqux, iżda l-programmi ta’ appoġġ baġitarju u l-kuntratti relatati ta’ assistenza teknika kienu għadhom għaddejjin. Il-valutazzjoni tagħna tvarja minn dik tad-Delegazzjoni tal-UE fir-rigward tal-ilħuq tal-miri. Skont id-Delegazzjoni tal-UE, minn 54 mira, 62 % kienu ntlaħqu sa tmiem Diċembru 2018, filwaqt li sibna li r-rata ta’ lħuq kienet ta’ 40 % (ara l-Figura 7). Matul il-fażi tat-tfassil, il-Kummissjoni kienet ivvalutat bosta mill-miri mhux milħuqa bħala li jippreżentaw riskju baxx.

Minkejja xi titjib fis-settur tas-saħħa (ara l-paragrafu 76), xi indikaturi importanti tal-programm ta’ appoġġ baġitarju kienu għadhom ma ntlaħqux: aċċess aħjar għaċ-ċentri tas-saħħa għall-popolazzjoni rurali, żieda fl-għadd ta’ nisa li jwelldu f’dawn iċ-ċentri, disponibbiltà mtejba tal-mediċini fiċ-ċentri tas-saħħa u spetturi tas-saħħa fir-reġjuni kollha.

Fis-settur tal-protezzjoni soċjali, ħames indikaturi minn disgħa kienu jikkonċernaw indikaturi tal-proċess u għalhekk ġew affettwati minn dewmien leġiżlattiv (ara l-paragrafu 50). Fir-rigward tal-indikaturi tar-riżultati, il-miri kruċjali li ġejjin kienu għadhom ma ntlaħqux: pjan baġitarju fuq tliet snin għas-settur tas-servizzi soċjali, kopertura medika globali għall-impjegati u kopertura medika għall-ħaddiema mingħajr paga.

Għas-settur tal-ġustizzja, żewġ indikaturi tal-proċess ġew affettwati mid-dewmien fl-approvazzjoni tal-kodiċi penali. Fir-rigward tal-indikaturi tar-riżultati, wieħed biss mit-tmien ċentri ġudizzjarji li kellhom jiġu attivati kien operazzjonali. Huwa impossibbli li jiġi vvalutat jekk kinitx intlaħqet jew le l-mira relatata mal-assistenza ġudizzjarja, billi s-sors ta’ verifikazzjoni użat biex jiġu identifikati l-benefiċjarji (id-detenturi tal-karta RAMED) ma kienx xieraq.

Skont id-Delegazzjoni tal-UE, il-biċċa l-kbira mill-miri tal-PACC kienu ntlaħqu. Madankollu, minħabba nuqqas ta’ dokumentazzjoni jew in-nuqqas ta’ kontrolli mid-Delegazzjoni tal-UE, meta sar il-pagament ma kienx hemm prova tal-ilħuq ta’ ħames indikaturi (ara l-Anness VI).

Minkejja l-estensjonijiet mogħtija mid-Delegazzjoni tal-UE għall-valutazzjoni tal-indikaturi (ara l-paragrafu 51), l-ilħuq tal-miri kien għadu f’livell baxx. Barra minn hekk, fl-2018 l-Kummissjoni stabbiliet miri inqas ambizzjużi għal ħames indikaturi fis-settur tal-ġustizzja, eliminat indikatur tal-PACC u naqqset il-miri ta’ tnejn oħra. B’dan il-mod, il-Kummissjoni naqqset il-kundizzjonijiet għall-ilħuq tal-objettivi.

L-appoġġ baġitarju ma kienx appoġġa r-riformi b’mod suffiċjenti

Fil-Marokk, il-fondi għall-appoġġ baġitarju mhumiex marbutin ma linja baġitarja speċifika. Skont il-Kummissjoni²², dan kien iġġenera sitwazzjoni mhux sodisfaċenti f’xi wħud mill-ministeri minħabba li dawn ħassew li l-isforzi tagħhom ma kinux (jew mhux dejjem kienu) ippremjati b’infiq baġitarju addizzjonali. Għalkemm l-awtoritajiet nazzjonali huma favur l-appoġġ baġitarju bħala metodu ta’ twassil tal-għajnuna, il-ministeri settorjali ma jindunawx bil-valur miżjud tiegħu, u jippreferu jirċievu assistenza teknika billi din hija aktar tanġibbli. Barra minn hekk, sal-2018 ma kinux saru previżjonijiet baġitarji pluriennali. Mill-2019 ’il quddiem, hemm pjan baġitarju fuq tliet snin, li jista’ jiġi allinjat mal-programmi pluriennali ta’ appoġġ baġitarju.

Minkejja r-rati ta’ eżekuzzjoni baġitarji kienu sodisfaċenti, kien għad fadal ammonti sinifikanti x’jintnefqu fil-baġits tal-ministeri awditjati għall-perjodu 2014-2016, u anke għall-2017 fil-każ tal-Ministeru għall-Industrija (ara l-Figura 8). Il-baġits annwali tal-ministeri ma żdiedux sostanzjalment, u saħansitra naqsu fil-każ tal-Ministeru għall-Enerġija (ara l-Figura 9). Dan jixħet dubju fuq il-valur miżjud tal-appoġġ baġitarju.

Sors: Id-Delegazzjoni tal-UE.

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri.

Barra minn hekk, l-appoġġ baġitarju mill-UE jirrappreżenta biss frazzjoni tal-prodott domestiku gross tal-pajjiż, u b’hekk dan jillimita l-lieva kumplessiva tiegħu (ara l-Figura 10).

Għall-programm PACC, ftit li xejn hemm data statistika dwar il-Marokk li hija disponibbli għall-pubbliku. Ir-rapporti pprovduti mill-awtoritajiet nazzjonali ma jippermettux li l-progress settorjali jiġi mmonitorjat b’mod xieraq. Pereżempju, għal għadd ta’ ċifri ewlenin, id-Delegazzjoni tal-UE ma kellhiex statistika annwali biex timmonitorja l-pjan ta’ aċċellerazzjoni industrijali. Konsegwentement, huwa diffiċli li jiġi ddeterminat il-valur miżjud tal-programm.

Saħħa

Il progress li sar lejn l-objettivi tal-programm tas-saħħa kien limitat. L-aċċess għal kura tas-saħħa primarja xorta waħda ma kienx ugwali billi l-kundizzjonijiet differenti bejn is-settur pubbliku u dak privat, u bejn l-ambjent urban u dak rurali, ma kinux ġew indirizzati b’mod suffiċjenti permezz tal-indikaturi fil-programm ta’ appoġġ baġitarju.

Ma kienx hemm enfasi suffiċjenti fuq it-titjib tal-ħiliet tal-ħaddiema fis-qasam tas-saħħa jew il-ħtieġa li jiġu attirati aktar studenti lejn dan is-settur. Barra minn hekk, l-objettiv speċifiku li tiġi stabbilita sistema elettronika ta’ informazzjoni dwar il-qasam tal-kura tas-saħħa li tkun integrata u aċċessibbli ma ntlaħaqx. L-appoġġ baġitarju jista’ jindirizza b’mod aħjar l-għeruq prinċipali ta’ dak li jikkawża dan (jiġifieri l-proporzjon ta’ persunal mediku għal kull resident u d-disparitajiet bejn l-ambjent urban u dak rurali) fuq terminu twil, filwaqt li l-impatt tiegħu fuq terminu qasir jibqa’ limitat.

Protezzjoni Soċjali

L-appoġġ mill-UE kien ikkawża riformi fis-settur tal-protezzjoni soċjali, iżda, minħabba l-istadju bikri tal-programm ta’ appoġġ baġitarju, kien għadu kmieni wisq biex l-impatt globali ikun evidenti. L-appoġġ baġitarju wassal għall-formulazzjoni ta’ politika settorjali unika dwar il-protezzjoni soċjali. Madankollu, l-implimentazzjoni tal-politika ġiet affettwata minn dewmien leġiżlattiv.

Wieħed mill-effetti pożittivi ta’ dan il-programm ta’ appoġġ baġitarju huwa li l-introduzzjoni ta’ numri individwali tas-sigurtà soċjali se jiġu konnessi ma’ evalwazzjoni tal-impatt li tikkonċerna l-programmi Tayssir²³, Régime d’assistance Médicale u DAAM²⁴. Bis-saħħa ta’ dan in-numru individwali tas-sigurtà soċjali, il-benefiċjarji eliġibbli biss se jibbenefikaw minn dawn il-programmi, u dan se jkollu effett sinifikanti fuq l-ispejjeż tal-programmi. Barra minn hekk, in-numru tas-sigurtà soċjali se jkun il-punt tat-tluq għas-servizzi soċjali kollha. Fil-futur qarib, komponent kontra l-frodi se jiżdied man-numru individwali tas-sigurtà soċjali (permezz ta’ assistenza teknika pprovduta mill-UE).

Ġustizzja

Il-Gvern tal-Marokk kien diġà ta bidu għar-riformi fl-2011, iżda minħabba l-kumplessità tagħhom, l-implimentazzjoni mxiet bil-mod, speċjalment fir-rigward tal-kodiċi penali, li ilu taħt l-iskrutinju tal-parlament għal aktar minn sentejn. Madankollu, dawn ir-riformi huma partikolarment importanti fir-rigward il-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem (kundizzjonijiet tad-detenzjoni, eċċ.). Skont ir-rapporti²⁵ tal-Freedom House²⁶, is-settur tal-ġustizzja għadu mhux meqjus bħala indipendenti.

Il-Kummissjoni Internazzjonali ta’ Ġuristi indikat, f’wieħed mir-rapporti tagħha²⁷, li mħallfin inkwirenti u prosekuturi normalment jinjoraw id-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali li jipprevedu li l-arrest preventiv jintuża biss f’każijiet ta’ eċċezzjoni. Fl-2017, 42 % tal-priġunieri nżammu taħt arrest preventiv. Dan jikkonferma wkoll ir-rapporti minn Freedom House, li jiddikjaraw li l-proċeduri ta’ kustodja tal-pulizija ma jikkonformawx mal-obbligi tal-Marokk skont id-dritt internazzjonali.

Kumplessivament, il-progress li sar lejn l-ilħuq tal-objettivi tal-programm ta’ appoġġ baġitarju kien limitat: settur tal-ġustizzja indipendenti, aċċess aħjar għad-drittijiet u għall-ġustizzja, protezzjoni ġudizzjarja aħjar tad-drittijiet u tal-libertajiet, u żieda fl-effettività u fl-effiċjenza tas-settur tal-ġustizzja.

PACC

Inġenerali, il-kompetittività tal-Marokk kienet qed titjieb, b’żieda fl-esportazzjonijiet, tkabbir tal-PDG, żieda fl-investiment dirett barrani u tnaqqis fid-defiċit fil-bilanċ ta’ kont kurrenti. Il-Marokk kien tela’ wkoll 27 post fl-indiċi “Doing Business” (Indiċi tan-Negozju) tal-Bank Dinji bejn l-2014 u l-2019 (ara l-Anness VII). Il-Kaxxa 4 turi kisba pożittiva marbuta mal-programm PACC.

Kien hemm ukoll rieda politika qawwija biex jiġi implimentat il-pjan ta’ aċċellerazzjoni industrijali²⁸. Skont l-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi, minkejja l-għadd għoli ta’ riformi u l-appoġġ għan-negozji ġodda u l-innovazzjoni, fil-Marokk kienu ġew stabbiliti aktar kumpaniji internazzjonali milli SMEs.

Is-settur informali huwa estensiv Marokk (madwar 2.38 miljun unità kummerċjali²⁹). Konsegwentement, anke jekk il-PACC kellu jifformalizza 45 000, dan ma kienx ikun sinifikanti. Ma hemm lanqas l-ebda garanzija li l-“awtoimprendituri” jirreġistraw uffiċjalment l-attivitajiet tagħhom wara li jiksbu l-karta rilevanti (ara l-paragrafu 59, il-punt(a)). L-appoġġ mill-PACC huwa limitat għal 250 SME, filwaqt li hemm madwar 735 000 SME fil-Marokk.

Barra minn hekk, ingħata appoġġ lil 100 kumpanija esportatriċi biss b’fatturat taħt MAD 5 miljun (bejn wieħed u ieħor EUR 460 000). Il-limitu massimu attwali (MAD 5 miljun) kien ifisser li 4 260 kumpanija kienu potenzjalment eliġibbli (jiġifieri 69 % tal-kumpaniji esportaturi). Peress li l-għan kien li jiġu appoġġati kumpaniji iżgħar u l-fondi setgħu jgħinu biss 100 kumpanija, kien ikun għaqli li jiġi stabbilit limitu aktar baxx.

Ir-rikonoxximent tal-appoġġ mill-UE mhuwiex viżibbli biżżejjed

Il-viżibbiltà tal-kooperazzjoni finanzjarja tal-UE, b’mod partikolari fir-rigward tar-riżultati miksuba, ma kinitx biżżejjed. Pereżempju, ma nħarġet l-ebda stqarrija konġunta għall-istampa u ma kienx hemm sinjali li jirrikonoxxu l-appoġġ li ngħata mill-UE. Waqt li d-djalogu politiku kien sospiż, il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin kien talab lill-ministeri l-oħra biex ma jikkomunikawx b’mod miftuħ dwar kwalunkwe appoġġ li jkunu rċevew mill-UE.

Il-programm fis-settur tal-protezzjoni soċjali kien jinkludi kundizzjoni fil-ftehim ta’ finanzjament relatata mal-komunikazzjoni u mal-viżibbiltà. Il-programm tas-saħħa kien jinkludi linja baġitarja speċifika ddedikata għall-viżibbiltà. Madankollu, l-avvenimenti f’dan is-settur bdew jiġu organizzati mill-2019 biss. Indikatur addizzjonali, “Reinforce communication on the reform of the justice sector and the visibility of EU support” (Rinforz tal-komunikazzjoni dwar ir-riforma tas-settur tal-ġustizzja u l-viżibbiltà tal-appoġġ li jingħata mill-UE), kien ġie miżjud mal-programm dwar il-ġustizzja permezz ta’ addendum fl-20 ta’ Diċembru 2018, bi skadenza fil-31 ta’ Diċembru 2018 għall-ilħuq tiegħu. Madankollu, il-konferenzi relatati mar-riforma tas-settur tal-ġustizzja kienu diġà ġew organizzati qabel ma ġie ffirmat l-addendum, u kien prinċipalment il-Ministeru għall-Ġustizzja li bbenefika minn viżibbiltà akbar.

Il-ftehim ta’ finanzjament tal-PACC kien jinkludi kundizzjoni ta’ komunikazzjoni u ta’ viżibbiltà. Il-ministeru kien meħtieġ li jabbozza u jippreżenta pjan ta’ komunikazzjoni bħala kundizzjoni għall-iżborż tal-ewwel segment varjabbli. Il-ministeru kellu jipprovdi wkoll rapport dwar l-implimentazzjoni tal-pjan ta’ komunikazzjoni qabel jew malli jippreżenta t-talba tiegħu għall-iżborż tas-segment varjabbli sussegwenti. Il-ministeru kien ipprovda pjan, li ġie approvat mill-Kummissjoni, iżda l-ebda waħda mill-azzjonijiet proposti ma kienet ġiet implimentata sa tmiem Diċembru 2018. Dan ma kienx jinvolvi xi konsegwenza finanzjarja għall-ministeri.

Il-logo tal-UE ma deherx fuq is-siti web tal-benefiċjarji għall-programmi awditjati. Konsegwentement, il-viżibbiltà tal-appoġġ li ngħata mill-UE lill-Marokk ma rriflettietx il-preżenza tagħha, bħala wieħed mill-akbar donaturi.

Progress limitat rigward sfidi ewlenin

Aħna eżaminajna jekk il-programmi ta’ appoġġ baġitarju tawx kontribut pożittiv għall-kwistjonijiet trażversali u għad-disparitajiet reġjonali.

Hemm evidenza li turi tnaqqis fil-faqar, iżda mhux fid-disparitajiet soċjali

Il-livell ta’ faqar³⁰ fil-Marokk kien naqas sinifikattivament mill-2001 ’il hawn (ara l-Figura 11), għalkemm ma kinitx disponibbli data wara l-2014. Minkejja dan it-tnaqqis, ma kienx hemm evidenza li kien hemm titjib f’dak li jirrigwarda d-disparitajiet soċjali, la fil-livell nazzjonali, u lanqas f’żoni urbani jew rurali.

Sors: Il-Bank Dinji.

Tqabbil tal-koeffiċjent Gini³¹ (2010-2017) għall-Marokk u l-pajjiżi l-oħra kollha b’introjtu medju li għalihom kien hemm data disponibbli, kif ukoll studji oħra reċenti, bħal dak li twettaq mill-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi u mill-Unjoni Afrikana³² jindikaw li d-disparitajiet soċjali fil-Marokk baqgħu għoljin. Madankollu, il-prestazzjoni tal-Marokk kienet f’livell medju meta mqabbel ma’ pajjiżi oħra b’introjtu medju (ara l-Figura 12).

Sors: Il-Bank Dinji.

Titjib limitat fl-ugwaljanza bejn il-ġeneri u d-drittijiet tal-bniedem

Għalkemm il-Marokk għamel avvanzi fil-qasam tad-drittijiet tan-nisa f’dawn l-aħħar żewġ deċennji, skont ir-Rapport Dinji dwar id-Disparità bejn il-ġeneri tal-Forum Ekonomiku Dinji 2018, huwa għadu kklassifikat fit-137 post minn 149 pajjiż. Ir-riformi kostituzzjonali tal-2011 tal-Marokk kienu jinkludu bosta proposti biex tiżdied il-parteċipazzjoni politika u ekonomika tan-nisa. Minkejja dawn id-dikjarazzjonijiet, in-nisa jibqgħu rrappreżentati b’mod insuffiċjenti f’pożizzjonijiet maniġerjali, jitilqu mill-iskola f’etajiet iżgħar minn studenti maskili, u għadhom riżorsa ekonomika utilizzata b’mod insuffiċjenti fil-Marokk.

L-appoġġ mill-UE kien immirat lejn kwistjonijiet trażversali bħall-ugwaljanza bejn il-ġeneri u d-drittijiet tal-bniedem, kif ġej:

1. Il-pjan ta’ azzjoni tal-UE (status avvanzat) kellu fokus qawwi fuq l-ugwaljanza bejn il-ġeneri, bħalma kellu l-SSF. Il-Kummissjoni mmonitorjat ir-riżultati mistennija permezz tal-eżerċizzju ta’ rappurtar annwali rigward il-Pjan ta’ Azzjoni dwar l-Ugwaljanza bejn il-Ġeneri.
2. Il-Marokk huwa l-uniku pajjiż li jibbenefika minn programm ta’ appoġġ baġitarju ddedikat speċifikament għall-ugwaljanza bejn il-ġeneri. Minkejja r-riżultati mħallta tal-programm ta’ appoġġ baġitarju għall-perjodu 2012-2016, bi żborż ta’ 48 % biss, tnieda programm ġdid għall-perjodu 2018-2020. L-evalwazzjoni tal-ewwel programm ta’ appoġġ baġitarju relatat mal-ugwaljanza bejn il-ġeneri żvelat li, minħabba n-nuqqas ta’ indikaturi tar-riżultati, il-programm relatat mal-ugwaljanza bejn il-ġeneri kellu effett limitat fuq setturi oħra. Barra minn hekk, l-integrazzjoni ta’ kwistjonijiet ta’ ugwaljanza bejn il-ġeneri setgħet titwettaq b’mod aktar effettiv, u d-disparitajiet ekonomiċi bbażati fuq il-ġeneri ma kinux naqsu.
3. Kwistjonijiet marbuta mal-ugwaljanza bejn il-ġeneri kienu ttieħdu inkunsiderazzjoni fl-appoġġ baġitarju għall-protezzjoni soċjali (2 indikaturi minn 15), għall-ġustizzja (2 indikaturi minn 10) u għas-saħħa (3 indikaturi minn 18). Għall-programm PACC, id-Delegazzjoni tal-UE ma kienx irnexxielha tinkludihom, minħabba l-oppożizzjoni tal-ministeru.
4. Id-drittijiet tal-bniedem kienu ġew indirizzati b’mod speċifiku fis-settur tal-ġustizzja biss (3 indikaturi minn 10), iżda sa issa ma kienet intlaħqet l-ebda waħda minn dawn il-miri.

Minkejja dan l-immirar, ma ġie osservat l-ebda titjib għall-perjodu eżaminat. Barra minn hekk, il-valutazzjoni li twettqet mill-UE rigward id-drittijiet fundamentali indikat li s-sitwazzjoni ma kinitx tjiebet mill-2014 ’il hawn.

Il-progress limitat fl-ugwaljanza bejn il-ġeneri huwa kkonfermat permezz ta’ data mill-Programm ta’ Żvilupp tan-Nazzjonijiet Uniti rigward l-Indiċi tal-Inugwaljanza bejn il-ġeneri³³ u l-Indiċi tal-Iżvilupp tal-Bniedem (HDI)³⁴ għall-irġiel u n-nisa (ara l-Figura 13).

Sors: Il-Programm ta’ Żvilupp tan-Nazzjonijiet Uniti

Freedom House tikkonferma wkoll is-sitwazzjoni negattiva fil-Marokk rigward id-drittijiet tal-bniedem (ara l-Figura 14). Il-problemi prinċipali li jsemmu huma l-liġijiet ristrettivi relatati mal-istampa, in-nuqqas ta’ libertà relatata mal-internet, in-nuqqas ta’ permess ta’ libertà ta’ għaqda, u n-nuqqas ta’ indipendenza tas-settur tal-ġustizzja. Fl-2018, il-punteġġ għal-libertajiet ċivili tal-Marokk naqas minħabba risponsi ħorox mill-Istat għal dimostrazzjonijiet kbar matul is-sena. Il-Marokk huwa meqjus bħala “parzjalment ħieles” (ara l-Figura 15).

Sors: Freedom House.

Punteġġ aggregat: 0 = l-inqas liberu / 100 = l-aktar liberu

Sors: Freedom House.

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

L-awditu eżamina l-effettività tal-appoġġ baġitarju li ngħata mill-UE lis-setturi prijoritarji fil-Marokk. Abbażi ta’ analiżi xierqa tar-riskji u ta’ valutazzjoni adegwata tal-ħtiġijiet, il-Kummissjoni qieset li l-appoġġ baġitarju, bħala strument ta’ twassil tal-għajnuna, huwa l-aħjar għażla. Madankollu, aħna wasalna għall-konklużjoni li l-valur miżjud ta’ dan l-appoġġ u l-kapaċità tiegħu ta’ appoġġ għar-riformi kienu limitati, minħabba fokus mhux ottimu, implimentazzjoni dgħajfa u monitoraġġ insuffiċjenti. Id-dgħufijiet prinċipali kienu relatati mat-tfassil tal-indikaturi u mal-valutazzjoni tar-riżultati. La twasslu l-outputs mistennija kollha, u lanqas l-iżborżi ma kienu dejjem ibbażati fuq l-ilħuq tal-miri. Il-livell ta’ koordinazzjoni tad-donaturi kien ivarja. Barra minn hekk, ma kien hemm l-ebda evidenza li l-appoġġ baġitarju għen biex tiġi appoġġata implimentazzjoni effettiva tar-riformi.

Il-Kummissjoni indirizzat il-ħtiġijiet identifikati fl-istrateġiji nazzjonali u tal-UE. Madankollu, aħna sibna li t-tliet s-setturi prijoritarji kienu ddefiniti f’termini ġenerali wisq, li jfisser li l-appoġġ baġitarju kien mifrux fuq għadd kbir wisq ta’ setturi. Dan jista’ jdgħajjef l-impatt tiegħu (ara l-paragrafi 25 u 26). Il-Kummissjoni ma kinitx użat metodu trasparenti biex talloka fondi għall-programmi settorjali ta’ appoġġ baġitarju (ara l-paragrafu 27). Il-Kummissjoni ma kinitx użat il-perjodu ta’ waqfien politiku biex tivvaluta mill-ġdid il-prijoritajiet operazzjonali li kellha għall-Marokk u biex tiżviluppa strateġija ċara (ara l-paragrafi 32 u 33). Rigward il-koordinazzjoni tad-donaturi, l-Istati Membri kienu ħerqana li jżommu l-viżibbiltà proprja tagħhom aktar milli jallinjaw l-objettivi tagħhom ma’ dawk tal-UE (ara l-paragrafu 35). Barra minn hekk, għas-setturi awditjati, bejn l-UE u donaturi oħra ftit li xejn kien hemm stabbiliti indikaturi, missjonijiet jew evalwazzjonijiet konġunti (ara l-paragrafu 38).

Għall-qafas ta’ appoġġ uniku li jmiss, jenħtieġ li l-Kummissjoni u s-SEAE:

1. inaqqsu l-għadd ta’ setturi u jipprijoritizzawhom sabiex jiġi kkunsidrat l-objettiv li jiġi mmassimizzat l-impatt tal-assistenza tal-UE;
2. japplikaw metodu li jkun aktar trasparenti u ddokumentat aħjar għal dak li jirrigwarda l-allokazzjoni ta’ fondi għall-programmi settorjali ta’ appoġġ baġitarju;
3. jirrinforzaw l-ipprogrammar konġunt mal-Istati Membri biex tiżdied il-koordinazzjoni u l-effettività tal-għajnuna.

Data mmirata għall-implimentazzjoni: Ġunju 2021

Il-Kummissjoni ma kinitx żviluppat pjanijiet ta’ azzjoni kompleti b’data ta’ referenza, indikaturi tar-riżultati u valuri predefiniti. Aħna osservajna dgħufijiet fl-għażla u fl-użu tal-indikaturi, kif ukoll l-użu ta’ indikaturi tal-output minflok indikaturi tal-eżitu/tal-impatt, u linji bażi skaduti jew neqsin (ara l-paragrafi 47 u 48).

Jenħtieġ li l-Kummissjoni u s-SEAE jagħmlu użu aħjar mill-kundizzjonalità billi:

1. jiddefinixxu indikaturi tal-prestazzjoni speċifiċi u rilevanti b’miri ambizzjużi biex jappoġġaw ir-riformi u juru l-progress/ir-riżultati li nkisbu;
2. jagħmlu aktar użu minn indikaturi orjentati lejn l-eżitu;
3. jistabbilixxu linji bażi aktar ċari, aktar rilevanti u aktar aġġornati għall-indikaturi kollha.

Data mmirata għall-implimentazzjoni: Diċembru 2020

Id-Delegazzjoni tal-UE ma kinitx ifformalizzat strateġiji għad-djalogu ta’ politika b’objettivi ċari, u l-laqgħat mal-ministeri ma kinux iddokumentati sistematikament. Il-kuntatti bejn il-ministeri u d-Delegazzjoni tal-UE mhux dejjem saru fil-livell xieraq (ara l-paragrafi 54–56).

Jenħtieġ li l-Kummissjoni u s-SEAE jsaħħu l-qafas tagħhom ta’ djalogu ta’ politika billi jadottaw strateġija għad-djalogu ta’ politika għall-oqsma kollha li fihom l-UE tipprovdi appoġġ. Dan jirrikjedi:

1. definizzjoni ċara u xierqa tal-objettivi u tar-riżultati mistennija tad-djalogu;
2. l-abbozzar ta’ minuti;
3. valutazzjonijiet tal-ilħuq tal-istrateġija għad-djalogu ta’ politika.

Data mmirata għall-implimentazzjoni: Diċembru 2020

Il-valutazzjoni mill-Kummissjoni tal-ilħuq ta’ miri relatati mal-indikaturi kienet imxekkla minn dgħufijiet bħal pagamenti li saru mingħajr ma ġiet ivverifikata l-affidabbiltà tad-data, kalkoli mhux xierqa, pagamenti li saru meta l-miri ma kinux intlaħqu, u żborżi li saru minkejja nuqqas ta’ progress. Barra minn hekk, l-ammont ta’ EUR 14,64 miljun ġie riportat għas-sena finanzjarja ta’ wara, għalkemm il-kundizzjonijiet stipulati fil-ftehim ta’ finanzjament ma ġewx issodisfati (ara l-paragrafi 58–61).

Jenħtieġ li l-Kummissjoni ssaħħaħ il-proċeduri tagħha ta’ verifikazzjoni tal-pagamenti billi:

1. tapplika metodi ta’ kalkolu xierqa (fejn applikabbli);
2. tiżborża fondi biss meta jkun hemm evidenza affidabbli li l-mira tkun fil-fatt intlaħqet;
3. tirriporta l-miri u l-pagamenti relatati għal perjodu ieħor biss meta l-benefiċjarji jipprovdu ġustifikazzjoni li d-dewmien kien dovut għal fatturi esterni.

Data mmirata għall-implimentazzjoni: Diċembru 2020

Aħna sibna dgħufijiet fil-monitoraġġ, imwettaq mill-Kummissjoni, tal-operazzjonijiet relatati mal-appoġġ baġitarju. Pereżempju, il-Kummissjoni mmonitorjat il-programmi prinċipalment fil-mument meta saru l-pagamenti relatati mal-ilħuq tal-indikaturi, li ta’ spiss kien ikun tard wisq biex ikunu jistgħu jsiru korrezzjonijiet f’każ ta’ dewmien (ara l-paragrafi 47 u 62–64).

Jenħtieġ li l-Kummissjoni ttejjeb il-monitoraġġ tal-operazzjonijiet tagħha relatati mal-appoġġ baġitarju billi:

1. twettaq iktar żjarat fuq il-post matul il-monitoraġġ tal-programm;
2. issaħħaħ il-valutazzjonijiet tal-istrateġiji settorjali u timmonitorja l-implimentazzjoni tagħhom billi tuża l-indikaturi tal-istrateġiji settorjali;
3. twettaq segwitu formali tar-rakkomandazzjonijiet li jkunu saru minn esperti esterni u timplimenta dawk li jitqiesu bħala rilevanti.

Data mmirata għall-implimentazzjoni: Diċembru 2020

Inqas minn nofs il-miri għall-appoġġ baġitarju kienu ntlaħqu (ara l-paragrafi 66–71). Għalkemm sar progress lejn l-objettivi tal-programmi ta’ appoġġ baġitarju fis-setturi awditjati, dan kien limitat (ara l-paragrafi 72–86). L-implimentazzjoni tal-baġits tal-ministeri kienet ittejbet, iżda kien għad fadal ammonti konsiderevoli x’jintnefqu. Dan jixħet dubju fuq il-valur miżjud tal-appoġġ baġitarju (ara l-paragrafi 73–74).

Il-viżibbiltà tal-appoġġ li ngħata mill-UE fil-Marokk ma kinitx suffiċjenti. Il-programm ta’ appoġġ baġitarju fis-settur tal-protezzjoni soċjali kien jinkludi kundizzjoni ġenerali relatata mal-viżibbiltà. Il-pjan ta’ azzjoni meħtieġ, li kien stipulat fil-ftehim ta’ finanzjament tal-PACC, kien ġie abbozzat iżda mhux implimentat. Fis-settur tal-ġustizzja, indikatur relatat mal-viżibbiltà kien ġie miżjud fi stadju aktar tard, iżda l-miri kienu diġà ntlaħqu fil-mument tal-iffirmar tal-addendum. Fil-programm tas-saħħa, ġie pprovdut baġit għall-viżibbiltà, iżda l-avvenimenti bdew iseħħu biss mill-2019 (ara l-paragrafi 87–90).

Jenħtieġ li l-Kummissjoni u s-SEAE jistipulaw kundizzjonijiet jew indikaturi ta’ viżibbiltà fil-programmi ta’ appoġġ baġitarju, sabiex jiġi żgurat li l-appoġġ mogħti mill-UE fil-Marokk jingħata pubbliċità. Jenħtieġ li din tkun kundizzjoni obbligatorja għall-iżborż fil-ftehim ta’ finanzjament.

Data mmirata għall-implimentazzjoni: Ġunju 2020

L-appoġġ mill-UE kien immirat lejn kwistjonijiet trażversali bħall-ugwaljanza bejn il-ġeneri u d-drittijiet tal-bniedem. Minkejja dan l-immirar, ġie osservat titjib limitat biss għall-perjodu eżaminat. Ara l-paragrafi 94-98).

Dan ir-Rapport ġie adottat mill-Qorti tal-Awdituri fil-Lussemburgu fil-laqgħa tagħha tal-14 ta’ Novembru 2019.

Għall-Qorti tal-Awdituri

Klaus-Heiner Lehne
President

Annessi

Anness I – Fażijiet importanti ta’ kooperazzjoni UE-Marokk

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri.

Anness II – Deċiżjonijiet, kuntratti u pagamenti relatati mal-programmi ta’ appoġġ baġitarju (mill-2014 sal-2018)
[Strument Ewropew ta’ Viċinat – linja baġitarja 22 04]

Anness III – Finanzjament minn strumenti oħra tal-UE (2014-2018)

Anness IV – Ħarsa ġenerali lejn il-kuntratti/il-proġetti awditjati

Anness V – Objettivi tal-programmi ta’ appoġġ baġitarju

Anness VI – Problemi relatati mal-iżborż ta’ segmenti varjabbli

Anness VII – Evoluzzjoni tal-indikaturi ewlenin

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri.

Anness VIII – Klassifikazzjonijiet tal-kuntratti ta’ appoġġ baġitarju skont is-settur

Akronimi u abbrevjazzjonijiet

AfDB: Il-Bank Afrikan tal-Iżvilupp

AB: Appoġġ Baġitarju

ENI: Strument Ewropew ta’ Viċinat

PACC: Programme d’appui à la croissance verte et la compétitivité du Maroc

PEV: Politika Ewropea tal-Viċinat

QĠUE: Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea

SEAE: Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna

SME: Intrapriża Żgħira jew Medja

SSF: Qafas ta’ Appoġġ Uniku

UE: Unjoni Ewropea

WB: Il-Bank Dinji

Tim tal-awditjar

Ir-rapporti speċjali tal-QEA jistabbilixxu r-riżultati tal-awditi tagħha tal-politiki u l-programmi tal-UE, jew ta’ suġġetti relatati mal-ġestjoni minn oqsma baġitarji speċifiċi. Il-QEA tagħżel u tfassal dawn il-kompiti tal-awditjar biex timmassimizza l-impatt tagħhom billi tqis ir-riskji għall-prestazzjoni jew għall-konformità, il-livell ta’ introjtu jew ta’ nfiq involut, l-iżviluppi li jkunu għad iridu jseħħu u l-interess politiku u pubbliku.

Dan l-awditu tal-prestazzjoni twettaq mill-Awla III tal-Awditjar, Azzjonijiet esterni/Sigurtà u ġustizzja, li hija mmexxija minn Bettina Jakobsen, Membru tal-QEA. L-awditu tmexxa minn Hannu Takkula, Membru tal-QEA, li ngħata appoġġ minn Turo Hentila, Kap tal-Kabinett; Helka Nykaenen, Attaché tal-Kabinett; Kim Hublé, Kap tal-Kompitu; u Aurélia Petliza u Dirk Neumeister, Awdituri.

Noti finali

¹ Sors: Iċ-ċifri tal-Kummissjoni għall-2017 (id-DĠ Kummerċ).

² Il-Kunsill tad-Drittijiet tal-Bniedem tan-Nazzjonijiet Uniti – Eżaminar Perjodiku Universali tal-Marokk, Mejju 2017.

³ “Euro-Mediterranean Agreement establishing an association between the European Communities and their Member States, of the one part, and the Kingdom of Morocco, of the other part” (Il-Ftehim Ewro-Mediterranju li jistabbilixxi assoċjazzjoni bejn, min-naħa l-waħda, il-Komunitajiet Ewropej u l-Istati Membri tagħhom, u min-naħa l-oħra, ir-Renju tal-Marokk) – ĠU L 70, 18.3.2000, p. 2.

⁴ Document conjoint UE-Maroc sur le renforcement des relations bilatérales/ Statut Avancé, (Dokument konġunt UE-Marokk dwar it-tisħiħ tar-relazzjonijiet bilaterali/Statut Avvanzat), (13 653/08).

⁵ Is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-UE tal-10 ta’ Diċembru 2015 (Il-Kawża T-512/12).

⁶ 2012/497/UE: Deċiżjoni tal-Kunsill, (ĠU L 241, 7.9.2012, p. 2).

⁷ Is-sentenza mill-QĠUE tal-21 ta’ Diċembru 2016 (il-Kawża C-104/16 P).

⁸ Is-sentenza tal-QĠUE tas-27 ta’ Frar 2018 (il-Kawża C-266/16).

⁹ Jiġifieri 65 % tal-infiq allokat u 72 % tal-pagamenti.

¹⁰ Qafas ta’ Appoġġ Uniku 2014-2017. Is-sottosetturi jinkludu pereżempju s-saħħa, l-edukazzjoni, il-ġustizzja u l-iżvilupp rurali.

¹¹ Inżidu l-impatt tal-Politika tal-UE għall-Iżvilupp: Aġenda għall-Bidla (KUMM(2011)637 finali).

¹² L-allokazzjonijiet indikattivi previsti fl-SSF, il-livell ta’ finanzjament li fih l-UE tista’ tiżgura lieva ta’ politika suffiċjenti, il-finanzjament addizzjonali meħtieġ għall-implimentazzjoni ta’ strateġiji, il-kapaċità ta’ assorbiment u interventi oħra minn partijiet ikkonċernati.

¹³ Laqgħa bejn l-awtoritajiet tal-Marokk, immexxija mill-Ministru għall-Affarijiet Barranin, ir-Rappreżentant Għoli tal-UE għall-Politika Estera u ta’ Sigurtà Komuni, il-Kummissarju tal-UE għall-Politika Ewropea tal-Viċinat u n-Negozjati tat-tkabbir u r-rappreżentanti tal-Istati Membri.

¹⁴ Mill-54 mira kkunsidrati għall-iżborż, 24 kellu jkollhom linja bażi xierqa. Madankollu, kienet ġiet stabbilita waħda għal 7 miri biss. Kien hemm 8 miri li kellhom linja bażi mhux preċiża jew inkella ma kellhom l-ebda linja bażi, filwaqt li 9 miri kellhom linja bażi skaduta.

¹⁵ Mill-24 mira li kellu jkollhom linja bażi, 9 kellhom linja bażi skaduta. Mill-54 mira kkunsidrati għall-iżborż, 8 kienu diġà ntlaħqu qabel ma ġie ffirmat il-ftehim ta’ finanzjament.

¹⁶ Il-fażi tat-tfassil tieħu l-ħin (madwar sena) u hija suġġetta għal diversi livelli ta’ approvazzjoni. Il-Kummissjoni ma għandhiex il-flessibbiltà biex tibdel il-miri jew l-indikaturi fi tmiem il-proċedura ta’ negozjati.

¹⁷ Ara l-Kaxxa 1.

¹⁸ Għal 12-il mira (jiġifieri 29 %) minn 42 li għalihom dan kien applikabbli.

¹⁹ Mira tista’ tappartjeni għal subintestatura waħda jew aktar minn dawn li ġejjin.

²⁰ Li kienet tinkludi l-ħolqien ta’ Qorti tal-Appell f’Guelmim u 13-il Qorti tal-Prim’Istanza (permezz tal-ħolqien ta’ Qorti tal-Prim’Istanza f’Tahenaout u t-trasformazzjoni ta’ 12-il ċentru ġudizzjarju fi Qrati tal-Prim’Istanza, inkluż Sidi Ifni).

²¹ Skont ir-rapport tal-missjoni ta’ esperti (Novembru 2017), li ġie approvat mill-Kummissjoni Ewropea, din ir-rata ta’ implimentazzjoni ta’ 60 % tirriżulta mit-tnaqqis fl-għadd ta’ ċentri ġudizzjarji minn 120 għal 72 (li 8 minnhom kellhom jiġu attivati) kif ipprovdut permezz ta’ deċiżjoni ministerjali.

²² Il-Kummissjoni Ewropea -Issues Paper: a review of the budget support instrument in Morocco (Dokument dwar Kwistjonijiet: eżaminar tal-istrument ta’ appoġġ baġitarju fil-Marokk), Marzu 2015 u Ottubru 2018.

²³ Programm nazzjonali għall-appoġġ għat-tagħlim.

²⁴ Programm nazzjonali għal appoġġ dirett għar-romol bit-tfal.

²⁵ E.g., https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2018/morocco.

²⁶ Freedom House hija organizzazzjoni nongovernattiva li twettaq riċerka u tipprovdi sensibilizzazzjoni rigward id-demokrazija, il-libertà politika u d-drittjiet tal-bniedem.

²⁷ Il-Kummissjoni Internazzjonali ta’ Ġuristi, “Reform the criminal justice system in Morocco: strengthen pre-trial rights, guarantees and procedures” (Riforma tas-sistema tal-ġustizzja kriminali fil-Marokk: tisħiħ tad-drittijiet, il-garanziji u l-proċeduri ta’ qabel il-proċess), (April 2017).

²⁸ Din hija waħda mill-istrateġiji maġġuri tal-Gvern tal-Marokk li għandha l-għan li (i) iżżid l-għadd ta’ impjiegi fis-settur industrijali, (ii) tibdel l-istruttura tal-ekonomija tal-Marokk billi żżid is-sehem tal-industrija fil-PDG, (iii) iżżid l-esportazzjonijiet ta’ prodotti industrijali, (iv) iżżid l-investimenti diretti barranin fl-industrija u (v) ittejjeb il-produttività tas-settur.

²⁹ Ibbażat fuq stħarriġ li sar mill-Konfederazzjoni Ġenerali tal-Intrapriżi tal-Marokk fl-2014.

³⁰ L-individwi kollha li n-nefqa tal-konsum tagħhom tkun taħt is-soll nazzjonali tal-faqar (USD 2.15 kuljum) jitqiesu bħala foqra (dijanjostika tal-pajjiż ta’ Ġunju 2018 mill-Bank Dinji).

³¹ Il-koeffiċjent Gini jintuża biex ikejjel id-distribuzzjoni tal-introjtu bejn perċentili f’popolazzjoni partikolari. Aktar ma dan il-koeffiċjent ikun għoli, aktar ikun hemm inugwaljanza fil-pajjiż, fejn individwi b’introjtu għoli jirċievu perċentwali ħafna akbar tal-introjtu totali tal-popolazzjoni mill-perċentwal medju per capita.

³² African Development Dynamics 2018 (11 ta’ Lulju 2018).

³³ Indiċi kompost li jirrifletti l-inugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel fi tliet dimensjonijiet ta’ kisbiet: is-saħħa riproduttiva, l-awtonomizzazzjoni u s-suq tax-xogħol; 100 % = inugwaljanza u 0 % = ugwaljanza.

³⁴ Indiċi kompost li jkejjel l-ilħuq medju fi tliet dimensjonijiet bażiċi tal-iżvilupp tal-bniedem — ħajja twila u b’saħħitha, għarfien u standard tal-għajxien deċenti.

Kronoloġija

Kuntatt

IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
LUXEMBOURG

Tel. +352 4398-1
Mistoqsijiet: eca.europa.eu/mt/Pages/ContactForm.aspx
Sit web: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Ħafna informazzjoni addizzjonali dwar l-Unjoni Ewropea hija disponibbli fuq l-Internet.
Jista’ jsir aċċess għaliha permezz tas-server Europa (http://europa.eu).

Il-Lussemburgu: L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, 2019

© L-Unjoni Ewropea, 2019

Ir-riproduzzjoni hija awtorizzata kemm-il darba jissemma s-sors oriġinali.
Għal kull użu jew riproduzzjoni ta’ ritratti jew materjal ieħor li mhuwiex taħt id-drittijiet tal-awtur tal- L-Unjoni Ewropea, għandu jintalab permess direttament mingħand id-detenturi tad-drittijiet.

Kif tikkuntattja lill-UE

Personalment
Madwar l-Unjoni Ewropea kollha hemm mijiet ta’ ċentri ta’ informazzjoni tal-Europe Direct. Tista’ ssib l-indirizz tal-eqreb ċentru għalik f'dan is-sit: https://europa.eu/european-union/contact_mt

Bit-telefown jew bil-posta elettronika
Europe Direct huwa servizz li jwieġeb il-mistoqsijiet tiegħek dwar l-Unjoni Ewropea. Tista’ tikkuntattja dan is-servizz:

• bit-telefown bla ħlas: 00 800 6 7 8 9 10 11 (ċerti operaturi jafu jimponu ħlas għal dawn it-telefonati),
• fuq dan in-numru standard: +32 22999696, jew
• bil-posta elettronika permezz: https://europa.eu/european-union/contact_mt

Kif issib tagħrif dwar l-UE

Onlajn
L-informazzjoni dwar l-Unjoni Ewropea bil-lingwi uffiċjali kollha tal-UE hija disponibbli fuq is-sit web Europa fuq: https://europa.eu/european-union/index_mt

Pubblikazzjonijiet tal-UE
Tista’ tniżżel mill-internet jew tordna l-pubblikazzjonijiet tal-UE, li xi wħud minnhom huma bla ħlas u xi oħrajn bil-ħlas, minn: https://op.europa.eu/mt/publications. Kopji multipli ta’ pubblikazzjonijiet bla ħlas tista’ tiksibhom billi tikkuntattja lil Europe Direct jew liċ-ċentru tal-informazzjoni lokali tiegħek (ara https://europa.eu/european-union/contact_mt).

Il-liġi tal-UE u dokumenti relatati
Għal aċċess għall-informazzjoni legali tal-UE, inkluż il-liġijiet kollha tal-UE mill-1952 ’l hawn, fil-verżjonijiet lingwistiċi uffiċjali kollha, żur is-sit EUR-Lex hawnhekk: http://eur-lex.europa.eu

Dejta Miftuħa mill-UE
Il-portal tad-Dejta Miftuħa mill-UE (http://data.europa.eu/euodp/mt) jipprovdi aċċess għal settijiet tad-dejta mill-UE. Id-dejta tista’ titniżżel mill-internet u tintuża mill-ġdid bla ħlas, kemm għal skopijiet kummerċjali kif ukoll mhux kummerċjali.