Rapport Speċjali
Nru09 2019

Appoġġ mogħti mill-UE lill-Marokk -sa issa riżultati limitati

Dwar ir-rapport: Dan l-awditu vvaluta l-effettività tal-appoġġ baġitarju li ngħata mill-UE lill-Marokk mill-2014 sal-2018. Huwa kopra l-appoġġ baġitarju fis-setturi tas-saħħa, tal-protezzjoni soċjali, tal-ġustizzja u tal-iżvilupp tas-settur privat, u analizza l-ġestjoni mwettqa mill-Kummissjoni u evalwa l-ilħuq tal-objettivi. Il-Kummissjoni qieset li l-appoġġ baġitarju, bħala strument ta’ twassil tal-għajnuna, huwa l-aħjar għażla. Madankollu, aħna wasalna għall-konklużjoni li l-valur miżjud ta’ dan l-appoġġ u l-kapaċità tiegħu ta’ appoġġ għar-riformi kienu limitati, minħabba fokus mhux ottimu, implimentazzjoni dgħajfa u monitoraġġ insuffiċjenti. Id-dgħufijiet prinċipali kienu relatati mat-tfassil tal-indikaturi u mal-valutazzjoni tar-riżultati. Għalhekk, aħna għamilna rakkomandazzjonijiet biex l-appoġġ jiġi ffukat fuq inqas setturi, jitjieb il-mod kif jitfasslu l-indikaturi, jissaħħu l-proċeduri ta’ kontroll għall-iżborż kif ukoll id-djalogu ta’ politika.
Rapport speċjali tal-QEA skont l-Artikolu 287(4), it-tieni subparagrafu, TFUE.

Din il-pubblikazzjoni hija disponibbli bi 23 lingwa fil-format li ġej:
PDF
PDF General Report

Sommarju eżekuttiv

I

Il-Marokk huwa pajjiż tal-Afrika ta’ Fuq bi tkabbir sod u b’ambjent politiku stabbli. Il-ftehim ta’ assoċjazzjoni, li ġie ffirmat fl-1996, saħħaħ il-kooperazzjoni bejn il-Marokk u l-Unjoni Ewropea (UE). Bit-tnedija tal-Politika Ewropea tal-Viċinat (PEV) fl-2004, il-Marokk gradwalment sar sieħeb privileġġat tal-UE f’termini ta’ kooperazzjoni politika, ekonomika u kummerċjali, kif ukoll fil-kooperazzjoni teknika u għall-iżvilupp.

II

Aħna vvalutajna l-effettività tal-appoġġ baġitarju li ngħata mill-UE fil-Marokk mill-2014 sal-2018. B’kollox, l-appoġġ baġitarju li ngħata mill-UE fil-Marokk kien jirrappreżenta madwar 0.37 % tal-infiq baġitarju totali tal-pajjiż matul dan il-perjodu. Eżaminajna l-ġestjoni li twettqet mill-Kummissjoni u sa liema punt kienu ntlaħqu l-objettivi tal-appoġġ baġitarju li ngħata mill-UE. Is-setturi koperti kienu s-saħħa, il-protezzjoni soċjali, il-ġustizzja u l-iżvilupp tas-settur privat. Matul il-perjodu eżaminat, il-kuntratti konklużi fis-setturi kollha li kienu koperti mill-appoġġ baġitarju laħqu total ta’ EUR 562 miljun, filwaqt li l-pagamenti kienu jammontaw għal EUR 206 miljun.

III

Abbażi ta’ analiżi xierqa tar-riskji u ta’ valutazzjoni adegwata tal-ħtiġijiet, il-Kummissjoni qieset li l-appoġġ baġitarju, bħala strument ta’ twassil tal-għajnuna, huwa l-aħjar għażla. Madankollu, aħna wasalna għall-konklużjoni li l-valur miżjud ta’ dan l-appoġġ u l-kapaċità tiegħu ta’ appoġġ għar-riformi kienu limitati minħabba fokus mhux ottimu, dgħufijiet fit-tfassil u monitoraġġ insuffiċjenti. Barra minn hekk, il-livell ta’ koordinazzjoni tad-donaturi kien ivarja minn settur għal ieħor.

IV

Wara s-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-UE f’Diċembru 2015 dwar is-Saħara tal-Punent, il-Marokk issospenda d-djalogu politiku minn Diċembru 2015 sa Jannar 2019. Il-Kummissjoni ma użatx dan il-perjodu ta’ waqfien biex tiżviluppa strateġija ċara għar-relazzjonijiet tagħha mal-Marokk. Għalkemm kien hemm djalogu ta’ politika, dan ma kienx suffiċjenti għas-setturi kollha. Barra minn hekk, il-Kummissjoni ma kinitx ifformalizzat strateġiji għal dan il-qasam.

V

L-appoġġ baġitarju ma kienx suffiċjenti għar-riformi, u l-progress li sar rigward l-isfidi ewlenin kien limitat. Il-ġestjoni li twettqet mill-Kummissjoni kienet imxekkla minn dgħufijiet fit-tfassil tal-programmi ta’ appoġġ baġitarju u tal-indikaturi tagħhom. Aħna sibna wkoll nuqqasijiet fil-proċeduri ta’ monitoraġġ u fil-valutazzjoni tar-riżultati li twettqet mill-Kummissjoni.

VI

L-appoġġ mill-UE kien immirat lejn kwistjonijiet trażversali bħall-ugwaljanza bejn il-ġeneri u d-drittijiet tal-bniedem. Minkejja dan l-immirar, ġie osservat titjib limitat għall-perjodu eżaminat.

VII

Aħna għamilna għadd ta’ rakkomandazzjonijiet biex il-Kummissjoni ssaħħaħ l-approċċ tal-UE kif ukoll id-djalogu politiku u dak ta’ politika, ittejjeb it-tfassil tal-indikaturi u l-proċeduri ta’ monitoraġġ, issaħħaħ il-proċeduri ta’ verifikazzjoni għall-iżborżi u żżid il-viżibbiltà tal-appoġġ li jingħata mill-UE.

Introduzzjoni

Sieħeb importanti

01

Ġeografikament, ir-Renju tal-Marokk huwa l-eqreb ġar tal-Ewropa fl-Afrika ta’ Fuq (ara l-Figura 1). Il-Marokk ġie kklassifikat fil-123 post minn 189 pajjiż fil-lista tal-Indiċi tal-Iżvilupp tal-Bniedem tan-Nazzjonijiet Uniti għall-2018, u għalhekk l-iżvilupp tal-bniedem f’dan il-pajjiż jitqies li huwa medju. Bi prodott domestiku gross ta’ madwar EUR 101 biljun (2018) u bejn wieħed u ieħor 35 miljun abitant, il-Marokk huwa l-ħames l-akbar ekonomija Afrikana kif ukoll sieħeb politiku u ekonomiku importanti għall-UE. B’mod reċiproku, l-UE hija l-aktar sieħeb kummerċjali importanti tal-Marokk, li jirrappreżenta madwar 65 % tal-esportazzjonijiet tagħha u 57 % tal-importazzjonijiet tagħha1.

Figura 1

Il-Marokk

Sors: https://en.wikipedia.org/wiki/Regions_of_Morocco

Sors: L-Eurostat.

02

Il-Marokk qed jibbenefika kemm mill-ġestjoni makroekonomika prudenti tiegħu kif ukoll mir-riformi strutturali li saru fi snin reċenti. It-tkabbir kompla b’pass relattivament sod u l-inflazzjoni hija baxxa. Id-defiċit estern tal-kont kurrenti u d-defiċit baġitarju komplew jonqsu fi snin reċenti.

03

Fl-isfond tal-inkwiet fir-reġjun b’konsegwenza tar-Rebbiegħa Għarbija tal-2011, il-Marokk igawdi ambjent politiku stabbli. Bil-kostituzzjoni l-ġdida tiegħu, li ġiet adottata f’Lulju 2011, il-Marokk ħa passi importanti lejn il-modernizzazzjoni politika u ekonomija miftuħa.

04

Din ir-riforma kostituzzjonali enfasizzat l-importanza tad-drittijiet fundamentali u tal-ugwaljanza bejn il-ġeneri. Madankollu, il-leġiżlazzjoni nazzjonali għadha mhijiex allinjata kompletament mal-konvenzjonijiet tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-drittijiet tal-bniedem. Pereżempju, il-Kumitat għad-Drittijiet tal-Bniedem tan-Nazzjonijiet Uniti rrakkomanda l-abolizzjoni tal-piena tal-mewt, il-ġlieda kontra l-vjolenza fuq in-nisa, iż-żieda fl-ugwaljanza bejn il-ġeneri, it-tisħiħ tal-protezzjoni tad-drittijiet tat-tfal, ir-ratifika tal-Istatut ta’ Ruma li jistabbilixxi l-Qorti Kriminali Internazzjonali u l-eliminazzjoni tal-kriminalizzazzjoni tal-omosesswali. Il-Marokk irrifjuta l-biċċa l-kbira mir-rakkomandazzjonijiet marbutin mad-drittijiet tan-nisa2.

05

L-UE u l-Marokk ilhom f’relazzjoni stabbli minn meta ġie ffirmat l-ewwel ftehim kummerċjali tagħhom fl-1969. Is-sħubija żviluppat u mmaturat matul is-snin (ara l-Anness I), u dan wassal għall-iffirmar ta’ ftehim ta’ assoċjazzjoni ġenerali fl-19963. Dan il-ftehim ta’ assoċjazzjoni, li daħal fis-seħħ fl-2000, jirrappreżenta l-bażi legali għar-relazzjonijiet bejn l-UE u l-Marokk. Minn mindu tnediet il-Politika Ewropea tal-Viċinat fl-2004, il-Marokk gradwalment sar sieħeb privileġġat tal-UE fil-qasam tal-kooperazzjoni politika, ekonomika u kummerċjali, kif ukoll fil-kooperazzjoni teknika u għall-iżvilupp.

06

Fil-kuntest tas-Sħubija Ewro-Mediterranja, il-ftehim ta’ assoċjazzjoni ħa żvolta meta l-Marokk kiseb status avvanzat4 fl-2008, li jenfasizza n-natura speċjali tar-relazzjoni tiegħu mal-UE. Dan ipprovda qafas għal kooperazzjoni politika ta’ livell għoli sabiex il-leġiżlazzjoni tal-Marokk tiġi allinjata aktar ma’ dik tal-UE u biex l-ekonomija tal-Marokk tiġi integrata gradwalment fis-suq intern tal-UE.

Riċevitur maġġuri ta’ finanzjament mill-Istrument Ewropew ta’ Viċinat

07

Il-Marokk jirċievi aktar appoġġ għall-iżvilupp mill-UE minn kwalunkwe pajjiż ieħor fl-Afrika ta’ Fuq, minbarra t-Tuneżija, u huwa wieħed mill-benefiċjarji prinċipali tal-għajnuna internazzjonali għall-iżvilupp. L-UE hija l-akbar donatur tiegħu, u tipprovdi 25.2 % tal-għajnuna uffiċjali għall-iżvilupp (ara l-Figura 2).

Figura 2

Għajnuna Uffiċjali għall-Iżvilupp (ODA) fil-Marokk fl-2017, donaturi prinċipali (USD miljun)

Sors: L-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi.

08

Minbarra l-għajnuna uffiċjali għall-iżvilupp, hemm ukoll atturi oħra għall-iżvilupp li huma attivi fil-Marokk. L-istatistika uffiċjali tal-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi turi, pereżempju, li l-Bank Dinji (WB) u l-Bank Afrikan tal-Iżvilupp (AfDB) huma donaturi importanti fis-setturi ta’ proġetti ta’ infrastruttura u ta’ governanza tajba, tas-saħħa u tal-protezzjoni soċjali.

09

L-Istrument Ewropew ta’ Viċinat (ENI) huwa l-istrument finanzjarju ewlieni li jappoġġa l-kooperazzjoni tal-Kummissjoni mal-Marokk. Il-Kummissjoni tipprogramma l-appoġġ bilaterali li jingħata mill-UE, għal perjodu ta’ seba’ snin. L-ammont globali impenjat naqas minn EUR 1 431 miljun għall-perjodu 2007-2013 għal EUR 1 399 miljun għall-perjodu 2014-2020 (ara l-Figura 3). Is-setturi prijoritarji prinċipali ddikjarati fil-Qafas ta’ Appoġġ Uniku (SSF) għall-perjodu 2014-2017 kienu l-aċċess ekwu għal servizzi soċjali bażiċi, l-appoġġ għall-governanza demokratika, l-istat tad-dritt u l-mobbiltà, kif ukoll l-impjiegi u t-tkabbir sostenibbli u inklużiv.

Figura 3

Impenji ta’ assistenza bilaterali fl-Afrika ta’ Fuq

Sors: Il-Kummissjoni Ewropea.

10

Il-Marokk huwa wieħed mill-akbar benefiċjarji tal-programmi bilaterali tal-ENI fl-Afrika ta’ Fuq. Bejn l-2014 u l-2018, l-allokazzjoni għall-appoġġ baġitarju (ara l-Kaxxa 1) irriżultat f’kuntratti b’valur totali ta’ EUR 562 miljun u f’pagamenti li jammontaw għal kważi EUR 206 miljun (ara l-Anness II). Bħala medja, l-appoġġ baġitarju jikkostitwixxi 75 % tan-nefqa annwali tal-UE għall-Marokk. Il-Marokk jirċievi wkoll finanzjament addizzjonali taħt bosta programmi u strumenti tematiċi (ara l-Anness III), u l-appoġġ mill-UE jitwassal ukoll permezz ta’ istituzzjonijiet finanzjarji u fondi fiduċjarji.

Kaxxa 1

Il-modalità tal-appoġġ baġitarju

Skont il-Kummissjoni, l-appoġġ baġitarju huwa mezz effettiv għat-twassil tal-għajnuna biex jiġu appoġġati r-riformi u l-għanijiet ta’ żvilupp sostenibbli. Il-Kummissjoni tqis li dan huwa vettur ta’ bidla għat-titjib tal-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi, l-istabbiltà makroekonomika, it-tkabbir sostenibbli u inklużiv, u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-frodi, kif ukoll għall-promozzjoni ta’ riformi settorjali, drittijiet tal-bniedem, valuri demokratiċi u ugwaljanza bejn il-ġeneri.

L-appoġġ baġitarju jinvolvi djalogu, trasferimenti finanzjarji għall-kont tat-teżor nazzjonali tal-pajjiż sieħeb, valutazzjoni tal-prestazzjoni u żvilupp tal-kapaċità, ibbażat fuq sħubija u obbligu reċiproku ta’ rendikont. Il-fondi trasferiti ma jiġux assenjati għal skop speċifiku; għalhekk mhuwiex possibbli li jiġi segwit fejn u kif dawn jintużaw. Ladarba jkunu ġew trasferiti l-fondi, il-pajjiż sieħeb jista’ jużahom fil-proċess baġitarju normali tiegħu.

L-appoġġ baġitarju ma jingħatax lil kull pajjiż. Iridu jiġu ssodisfati kriterji ta’ eliġibbiltà qabel u matul il-programm, u jridu jiġu ssodisfati xi kundizzjonijiet qabel isiru l-pagamenti.

Sabiex ikun eliġibbli għal dan l-appoġġ, pajjiż irid ikollu:

  • strateġiji għall-iżvilupp settorjali/nazzjonali, rilevanti u kredibbli;
  • politika makroekonomika orjentata lejn l-istabbiltà;
  • programm ta’ riformi tal-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi li jkun rilevanti u kredibbli u
  • trasparenza u sorveljanza tal-baġit (informazzjoni dwar il-baġit trid tkun disponibbli għall-pubbliku).

Barra minn hekk, meta jiġu proposti kuntratti ta’ appoġġ baġitarju, jeħtieġ li ssir valutazzjoni tal-valuri fundamentali.

L-appoġġ baġitarju jitħallas f’segmenti fissi u varjabbli. Segmenti fissi għandhom valur fiss, li jiġi speċifikat minn qabel fil-ftehim ta’ finanzjament (kuntratt bejn il-pajjiż benefiċjarju u l-Kummissjoni). Dawn jiġu żborżati kompletament (meta jiġu ssodisfati l-kundizzjonijiet kollha) jew inkella ma jiġux żborżati (jekk ma tiġix issodisfata kundizzjoni waħda jew aktar). Segmenti varjabbli jkollhom valur massimu li jiġi speċifikat minn qabel fil-ftehim ta’ finanzjament. Dawn jiġu żborżati kompletament jew inkella parzjalment, bl-ammont żborżat ikun ibbażat fuq il-prestazzjoni miksuba relatata ma’ miri speċifikati minn qabel jew ma’ indikaturi tal-prestazzjoni deżinjati (dment li fl-istess ħin jiġu ssodisfati l-kundizzjonijiet ġenerali). Din il-valutazzjoni tal-prestazzjoni hija bbażata fuq data li trid tiġi pprovduta mill-pajjiż benefiċjarju ddefinit fil-ftehim ta’ finanzjament (sorsi ta’ verifikazzjoni).

Sors: Il-Linji Gwida tal-Kummissjoni dwar l-Appoġġ Baġitarju, Settembru 2017.

11

Id-Delegazzjoni tal-UE f’Rabat u d-Direttorat Ġenerali għall-Viċinat u n-Negozjati għat-Tkabbir qed jimmaniġġjaw u jimplimentaw il-programmi. Is-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna (SEAE) u l-Kap tad-Delegazzjoni tal-UE huma responsabbli mid-djalogu politiku.

Relazzjonijiet bilaterali diffiċli

12

L-UE u l-Marokk gawdew minn relazzjonijiet tajbin fit-tul. Madankollu, is-sħubija UE-Marokk ilha taħt pressjoni mill-2015, meta l-Qorti Ġenerali tal-UE ħarġet l-ewwel serje ta’ sentenzi li jiddikjaraw li s-Saħara tal-Punent ma kinitx parti mill-Marokk. Dan kien ifisser li s-Saħara tal-Punent ma kinitx parti mill-ftehim dwar is-sajd u l-agrikoltura bejn l-UE u l-Marokk u ma setgħetx tibbenefika mill-istess tariffi preferenzjali. Il-kwistjoni tas-Saħara tal-Punent (ara l-Kaxxa 2) qiegħdet is-sħubija UE-Marokk taħt pressjoni u l-Marokk issospenda d-djalogu politiku.

Kaxxa 2

Sommarji tas-Sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea (QĠUE)

L-10 ta’ Diċembru 2015: Permezz tas-sentenza tagħha, il-Qorti Ġenerali tal-UE5 annullat id-Deċiżjoni6 dwar l-implimentazzjoni tal-Ftehim Agrikolu fit-territorju tas-Saħara tal-Punent. Is-sentenza stabbiliet li l-ftehim agrikolu kien japplika għas-Saħara tal-Punent, iżda li s-Saħara tal-Punent ma kinitx tagħmel parti mill-Marokk, u li r-Renju tal-Marokk ma kienx is-setgħa amministrattiva. Qabel adotta d-Deċiżjoni, il-Kunsill kien imissu żgura li r-riżorsi naturali tat-territorju ma kinux se jiġu sfruttati għad-detriment tal-abitanti tiegħu u tad-drittijiet fundamentali tagħhom.

Il-21 ta’ Diċembru 20167: Il-QĠUE annullat is-sentenza tal-2015 u ddeċidiet li l-ebda ftehim kummerċjali jew ta’ assoċjazzjoni mal-Marokk ma seta’ japplika għat-territorju tas-Saħara tal-Punent, billi s-Saħara tal-Punent ma kinitx tagħmel parti mill-Marokk. B’konsegwenza ta’ dan, il-QĠUE ddikjarat li jenħtieġ li n-nies tas-Saħara tal-Punent jitqiesu bħala parti terza għar-relazzjonijiet tal-UE mal-Marokk. Għalhekk, bħalma jsir għal kwalunkwe arranġament bilaterali, jenħtieġ li jinkiseb il-kunsens espliċitu tan-nies tat-territorju.

Frar 20188: Il-QĠUE ddikjarat li, billi s-Saħara tal-Punent ma kinitx tagħmel parti mir-Renju tal-Marokk, l-ilmijiet li jmissu mas-Saħara tal-Punent ma kinux jagħmlu parti miż-żona tas-sajd imsemmija fil-Ftehim dwar is-Sajd.

L-ewwel tliet xhur tal-2019: Il-Parlament Ewropew u l-Kunsill approvaw emenda għal żewġ protokolli, għas-sajd u l-agrikoltura. L-għan kien li jitrawwem l-iżvilupp ekonomiku fis-Saħara tal-Punent billi l-esportazzjonijiet tagħha lejn l-UE jiġu ttrattati bl-istess mod bħall-esportazzjonijiet mill-Marokk.

13

Id-djalogu politiku jsir fil-livell tas-SEAE, tal-Kap tad-Delegazzjoni tal-UE u tal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin fil-Marokk. Id-djalogu ta’ politika jsir fil-livell settorjali, bejn il-persunal tad-Delegazzjoni tal-UE u l-awtoritajiet tal-Marokk. Il-Figura 4 tispjega d-differenza bejn id-djalogu politiku u d-djalogu ta’ politika.

Figura 4

Djalogu politiku u djalogu ta’ politika

Djalogu Politiku
Ikopri l-politiki esterni kollha tal-UE: politika tal-iżvilupp, kummerċ, politika estera u ta’ sigurtà
F’konformità mat-trattati tal-UE, mal-Azzjoni Esterna Ewropea jew ma’ bażijiet ġuridiċi oħra
Fil-pajjiżi kollha, id-djalogu politiku normalment iseħħ bejn il-Kap tad-Delegazzjoni tal-UE u l-livell Ministerjali
Djalogu ta’ Politika
Ikopri s-setturi speċifiċi tal-kooperazzjoni tal-UE
Jenħtieġ li jappoġġa l-objettivi ġenerali u speċifiċi ta’ kuntratti ta’ appoġġ baġitarju
Jappoġġa l-isforzi tal-pajjiż sieħeb biex jilħaq l-objettivi stabbiliti fl-istrateġiji tiegħu. Jista’ jkollu dimensjoni politika (eż. meta riformi diffiċli jkunu jiswew ħafna f’termini politiċi).

Sors: L-Akkademja tad-DEVCO.

Ambitu u approċċ tal-awditjar

14

Dan l-awditu vvaluta l-effettività tal-appoġġ baġitarju li ngħata mill-UE lill-Marokk għall-perjodu 2014-2018. Aħna staqsejna l-mistoqsijiet li ġejjin:

  • Il-Kummissjoni u s-SEAE għażlu s-setturi ta’ prijorità b’mod xieraq u fasslu l-programmi b’mod tajjeb?
  • Il-Kummissjoni implimentat b’mod xieraq l-appoġġ li ngħata mill-UE fil-Marokk?
  • L-objettivi tal-appoġġ li ngħata mill-UE lill-Marokk kienu ntlaħqu?
15

L-awditu kopra l-perjodu mid-deċiżjoni uffiċjali li stabbiliet l-Istrument Ewropew ta’ Viċinat (l-1 ta’ Jannar 2014) sa tmiem l-2018. L-awditu ffoka fuq dan il-perjodu, peress li kienet diġà saret evalwazzjoni esterna tal-appoġġ baġitarju li ngħata lill-Marokk għall-perjodu 2005-2012 (ippubblikata fl-2014). Barra minn hekk, dan il-perjodu jikkorrispondi għall-perjodu ta’ programmazzjoni tal-ENI. L-ammonti kkuntrattati u mħallsa għal dan il-perjodu huma materjali. Barra minn hekk, il-Kummissjoni għadha ma wettqitx evalwazzjoni tal-pajjiż li tkopri l-appoġġ li ngħata lill-Marokk.

16

L-awditu twettaq minn Settembru 2018 sa Frar 2019, u kien ikopri s-setturi tas-saħħa, tal-protezzjoni soċjali, tal-ġustizzja u tal-iżvilupp tas-settur privat (PACC: “programme d’appui à la croissance verte et la compétitivité au Maroc”). Il-maġġoranza tan-nefqa tal-ENI fil-Marokk bejn l-2014 u l-2018 kienet f’dawn is-setturi (ara l-Anness II)9. Minbarra l-programmi ta’ appoġġ baġitarju f’dawn l-4 setturi, aħna eżaminajna l-10 proġetti li huma relatati mad-deċiżjonijiet ta’ finanzjament korrispondenti (ara l-Anness IV). Aħna eżaminajna jekk l-ugwaljanza bejn il-ġeneri u d-drittijiet tal-bniedem kinux ġew indirizzati bħala kwistjonijiet trażversali f’dawn il-programmi ta’ appoġġ baġitarju. L-Anness V jagħti sommarju tal-objettivi tal-programmi ta’ appoġġ baġitarju awditjati, u l-Anness VII jipprovdi valutazzjoni skont is-settur.

17

Ix-xogħol tal-awditjar li wettaqna kien jikkonsisti f’analiżi dokumentarja, intervisti mal-persunal mill-Kwartieri Ġenerali tal-Kummissjoni u mis-SEAE, u żjara fuq il-post. Iż-żjara ppermettiet li niġbru aktar informazzjoni u li nintervistaw lir-rappreżentanti tal-awtoritajiet nazzjonali u lill-persunal fid-Delegazzjoni tal-UE u fir-rappreżentanzi tal-Istati Membri tal-UE fil-Marokk (ir-rappreżentanzi ta’ Spanja u ta’ Franza). Intervistajna wkoll lil organizzazzjonijiet internazzjonali u lil donaturi oħra, bħall-Bank Dinji, l-AfDB, l-Unicef u d-Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit. Barra minn hekk, żorna xi benefiċjarji li kienu jinkludu ċentru ta’ detenzjoni għall-bniet, ċentru ta’ protezzjoni soċjali u kumpaniji privati li kienu rċevew sussidji għall-investiment.

18

Bħala wieħed mill-akbar benefiċjarji ta’ għajnuna esterna tal-UE, il-Marokk huwa sieħeb strateġiku f’oqsma ta’ politika ewlenin. Il-Kummissjoni tista’ tibbenefika mill-konklużjonijiet u mir-rakkomandazzjonijiet ta’ dan ir-rapport billi teħodhom inkunsiderazzjoni għall-perjodu ta’ programmazzjoni li jmiss (mill-2021 ’il quddiem). Ir-rilevanza u l-impatt potenzjali ta’ dan ir-rapport huma għalhekk ta’ livell għoli.

Osservazzjonijiet

Il-fokus u tfassil tal-appoġġ ma kinux ottimi

L-appoġġ baġitarju kien mifrux b’mod wiesa’ wisq biex jiġu mmassimizzati r-riżultati

19

Aħna analizzajna jekk il-Kummissjoni u s-SEAE kinux konsistentement ipprijoritizzaw setturi għall-appoġġ baġitarju, ibbażat fuq il-ħtiġijiet prinċipali tal-Marokk. Ivverifikajna jekk kinitx twettqet valutazzjoni adegwata tal-ħtiġijiet. Aħna qisna wkoll jekk il-Kummissjoni kinitx ikkoordinat l-approċċ tagħha b’mod xieraq ma’ donaturi oħra li kienu attivi fil-Marokk.

L-appoġġ baġitarju kien ibbażat fuq valutazzjoni xierqa tar-riskju/tal-ħtiġijiet
20

Il-Kummissjoni qieset l-appoġġ baġitarju bħala l-istrument l-aktar xieraq għall-appoġġ u t-tisħiħ tal-implimentazzjoni ta’ riformi nazzjonali u settorjali. Il-Kummissjoni twettaq analiżi annwali tar-riskju għall-kategoriji li ġejjin: il-governanza politika, l-istabbiltà makroekonomika, l-iżvilupp, il-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi u l-korruzzjoni/il-frodi. Il-kriterji ta’ eliġibbiltà ġew issodisfati b’mod ċar fil-fażi tat-tfassil, u l-valuri fundamentali ma tqisux bħala li jippreżentaw riskju għoli. Il-livell ta’ riskju tal-Marokk ġie vvalutat bħala moderat.

21

Madankollu, skont l-analiżi tar-riskju mwettqa mill-Kummissjoni, wieħed mir-riskji residwi prinċipali kien jikkonċerna l-korruzzjoni. Fin-nuqqas ta’ korp kontra l-korruzzjoni, il-Kummissjoni ma setgħetx tindirizza l-korruzzjoni permezz ta’ dan il-mezz. Dan kien ifisser li l-Kummissjoni indirizzat il-korruzzjoni permezz ta’ xi wħud mill-programm ta’ appoġġ baġitarju tagħha. Pereżempju, id-diġitalizzazzjoni tal-proċeduri fil-programm PACC qed tikkontribwixxi biex titnaqqas il-korruzzjoni, l-istess bħall-miżuri u l-indikaturi fil-programmi ta’ appoġġ baġitarju fis-setturi tas-saħħa u tal-protezzjoni soċjali. Fil-programm relatat mal-ġustizzja, il-liġi organika tinkludi miżuri li għandhom l-għan li jnaqqsu l-korruzzjoni. Madankollu, xi wħud minn dawn, bħall-kodiċi ta’ etika għall-imħallfin, kienu għadhom ma ġewx adottati.

22

Ir-rapporti tal-pajjiż li twettqu mill-Fond Monetarju Internazzjonali u l-valutazzjoni tan-Nefqa Pubblika u Responsabbiltà Finanzjarja tal-2016 ma żvelawx nuqqasijiet kbar, u kienu f’konformità mal-valutazzjoni tar-riskju li twettqet mill-Kummissjoni.

23

Il-Kummissjoni kienet wettqet valutazzjoni tal-ħtiġijiet dettaljata għall-programmi speċifiċi ta’ appoġġ baġitarju f’kooperazzjoni mal-awtoritajiet nazzjonali u kkonsultat ma’ firxa wiesgħa ta’ partijiet ikkonċernati matul il-formulazzjoni tal-programmi. Id-Delegazzjoni tal-UE kienet iltaqgħet ukoll ma’ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Madankollu, il-Qorti tal-Awdituri tal-Marokk (li hija parti kkonċernata importanti) ġiet ikkonsultata matul il-valutazzjoni tal-ħtiġijiet għas-setturi awditjati.

24

Il-programmi ta’ appoġġ baġitarju kienu komplementari għal appoġġ ieħor li ngħata mill-UE, u l-koordinazzjoni, fl-għamla ta’ programmi bilaterali u tematiċi, kienet tajba. L-assistenza teknika ġiet inkluża fit-tfassil tal-programmi kollha ta’ appoġġ baġitarju. Il-proporzjon totali ta’ strumenti ta’ kooperazzjoni komplementari (assistenza teknika, ġemellaġġ, eċċ.) li jissupplimentaw l-appoġġ baġitarju fil-Marokk kien żdied maż-żmien, minn 5 % (2007-2010) għal 13 % (2011-2013), imbagħad għal 16 % (2014-2016) u aktar tard għal 18 % (2017-2018).

Ġew indirizzati ħtiġijiet importanti iżda l-finanzjament kien ikopri ħafna oqsma
25

Meta kienet qed tipprogramma l-appoġġ bilaterali għall-Marokk, il-Kummissjoni kienet indirizzat bosta oqsma ta’ prijorità. Dawn l-oqsma taw rispons għall-ħtiġijiet koperti minn strateġiji settorjali u huma riflessi kemm fil-pjan nazzjonali tal-Gvern kif ukoll fil-pjan ta’ azzjoni tal-UE. Fid-dokumenti ta’ programmazzjoni, il-Kummissjoni kienet uriet b’mod ċar għalfejn is-setturi kienu jirrikjedu finanzjament. Is-setturi prijoritarji baqgħu l-istess għall-perjodi 2007-2013 u 2014-2020 (ara l-Figura 5).

Figura 5

Ħarsa ġenerali lejn is-setturi prijoritarji għall-perjodu 2007-2020

2007-2013 2014-2020
Settur 1 Żvilupp ta’ politika soċjali EUR 412-il miljun Aċċess ekwu għal servizzi soċjali bażiċi EUR 441 miljun
Settur 2 Governanza/Drittijiet tal-bniedem EUR 115-il miljun Appoġġ għall-governanza demokratika, l-istat tad-dritt u l-mobbiltà EUR 337.5 miljun
Settur 3 Modernizzazzjoni tal-ekonomija EUR 298 miljun Impjiegi u tkabbir sostenibbli u inklużiv EUR 367.5 miljun
Bini tal-kapaċitajiet Appoġġ istituzzjonali (inkluż Réussir le Statut Avancé) EUR 272 miljun Appoġġ komplementari għall-iżvilupp tal-kapaċità u s-soċjetà ċivili EUR 294 miljun
Oħrajn Ambjent EUR 137 miljun
Total EUR 1 234 miljun EUR 1 470 miljun

Sors: Programmi indikattivi għall-perjodi 2007-2010, 2011-2013 u għall-SSF 2014-2020.

26

Il-Kummissjoni kienet iddefiniet it-tliet setturi prijoritarji b’mod wiesgħa wisq, billi dawn kienu jikkonsistu fi 13-il sottosettur10, li ħafna minnhom setgħu jitqiesu bħala setturi awtonomi. Għalhekk, kien hemm lok għal tnaqqis fil-frammentazzjoni tal-għajnuna. Barra minn hekk, l-iffukar fuq għadd kbir wisq ta’ setturi jnaqqas l-impatt potenzjali tal-appoġġ li jingħata mill-UE. L-aġenda għall-bidla11 tiddikjara li l-UE ma għandhiex tinvolvi lilha nfisha f’aktar minn tliet setturi għal kull pajjiż sieħeb biex iżżid l-impatt u l-lieva tal-assistenza tagħha.

27

L-ammont allokat għal kull programm kien jiddependi fuq għadd ta’ parametri12. L-ammonti allokati kienu bbażati fuq negozjati, li ma kinux iddokumentati. Għalhekk, il-Kummissjoni ma setgħetx turi li l-ammonti kienu ġew allokati bl-użu ta’ metodu trasparenti.

Il-Kummissjoni ma kinitx żviluppat strateġija ċara għar-relazzjonijiet futuri mal-Marokk matul is-sospensjoni tad-djalogu politiku
28

Is-sentenzi tal-QĠUE u l-imblukkar istituzzjonali b’segwitu għall-elezzjonijiet Parlamentari kellhom impatt notevoli iżda limitat fuq il-kooperazzjoni (ara l-Kaxxa 2).

29

Is-sentenza inizjali tal-QĠUE nħarġet f’Diċembru 2015. Minn dak iż-żmien ’il hawn, ma kienx sar progress fin-negozjati relatati mal-Ftehim ta’ Kummerċ Ħieles Approfondit u Komprensiv, mas-Sħubija dwar il-Migrazzjoni u l-Mobbiltà u mal-kooperazzjoni għas-Sigurtà/għall-Ġlieda Kontra t-Terroriżmu.

30

Il-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni13 suppost jiltaqa’ kull sena biex jeżamina r-relazzjonijiet bilaterali u biex jevalwa l-progress tal-implimentazzjoni tal-ftehim ta’ assoċjazzjoni. Madankollu, ma kienx hemm laqgħat bejn Diċembru 2015 u Ġunju 2019. Għaldaqstant, l-aħħar rapport ta’ progress disponibbli abbozzat mis-SEAE kien relatat mal-attivitajiet tal-2014. Madankollu, id-Delegazzjoni tal-UE kompliet tipprovdi rappurtar politiku regolari.

31

L-istatus avvanzat tal-Marokk kien ġie estiż sa tmiem l-2018 u kienet qed tiġi kkunsidrata estensjoni oħra sa tmiem l-2020. Barra minn hekk, il-Marokk kien talab eżaminar komplet tar-relazzjonijiet bilaterali mal-UE, b’qafas ġdid u mfassal apposta li jmur lil hinn mill-istatus avvanzat.

32

Fin-nuqqas ta’ djalogu politiku formali, il-Kummissjoni ma kinitx indirizzat prijoritajiet u/jew sfidi ġodda, biex tantiċipa l-iskadenza tal-SSF. Fi snin reċenti, id-Delegazzjoni tal-UE kienet irreaġiet għat-talbiet mill-Gvern tal-Marokk fuq il-bażi tal-SSF eżistenti, minflok ma użat il-perjodu ta’ waqfien politiku biex tivvaluta mill-ġdid il-prijoritajiet operazzjonali tagħha mal-Marokk u tiżviluppa strateġija ċara li tħares ’il quddiem. Il-Kummissjoni u l-Istati Membri estendew l-SSF 2014-2017 għall-2018, minħabba li qiesu li l-prijoritajiet tiegħu kienu għadhom rilevanti. Għall-perjodu 2019-2020 ma hija prevista l-ebda prijorità ta’ sħubija ġdida. Minflok, se jkun hemm sempliċiment qafas fuq terminu qasir li huwa simili għall-SSF attwali li jista’ jservi bħala bażi ġuridika għall-programmazzjoni tal-perjodu 2019-2020.

33

Il-Kummissjoni ma ssospendietx l-appoġġ baġitarju billi r-Regolament Finanzjarju tal-UE, il-linji gwida ta’ appoġġ baġitarju u d-dispożizzjonijiet tal-ftehimiet ta’ finanzjament ma jipprevedux din is-sospensjoni, fin-nuqqas ta’ djalogu politiku. Il-pagamenti relatati mal-appoġġ baġitarju komplew skont kif ġew ipprogrammati u kienu ogħla fl-2016 u fl-2017 milli fis-sentejn preċedenti (ara l-Figura 6).

Figura 6

Pagamenti ta’ appoġġ baġitarju għall-Marokk matul il-perjodu 2011-2018

Sors: Il-Maħżen Virtwali tad-Data ta’ DEVCO.

Il-livell ta’ koordinazzjoni tad-donaturi kien ivarja
34

Matul il-fażi ta’ identifikazzjoni, l-UE tivvaluta liema proġetti oħra jkunu għadhom għaddejjin fis-settur u torganizza laqgħat mas-sħab tekniċi u finanzjarji biex taċċerta finanzjament kontinwu/ippjanat fis-settur. Il-“Groupe Principal des Partenaires” kien iltaqa’ kull xahrejn mill-2016 biex jiddiskuti kwistjonijiet settorjali fil-livell strateġiku. Madankollu, mhux id-donaturi kollha fil-Marokk kienu ltaqgħu regolarment (eż. iċ-Ċina u l-Indja).

35

Fil-Marokk, kien hemm firxa wiesgħa ta’ donaturi fil-biċċa l-kbira mis-setturi. Madankollu, kien hemm nuqqas ta’ konsistenza bejn l-objettiv u l-prijoritajiet tal-Istati Membri u dawk tal-UE. Għalkemm fl-2014 ġie introdott proċess ta’ programmazzjoni konġunt, l-Istati Membri ma implimentawhx qabel l-2017, meta kien intlaħaq ftehim dwar kif dan għandu jiġi implimentat fi tliet setturi (il-migrazzjoni, l-ugwaljanza bejn il-ġeneri u t-taħriġ vokazzjonali). Dan seħħ għaliex l-Istati Membri kienu ħerqana li jżommu l-viżibbiltà proprja tagħhom. L-għadd kbir ta’ setturi u ta’ donaturi involuti ma kkontribwiex lejn l-effettività tal-għajnuna.

36

Xi setturi kienu stabbilew arranġamenti għad-donaturi b’mod effettiv, b’mod partikolari s-settur tas-saħħa fejn l-objettivi u l-oqfsa ta’ valutazzjoni tal-prestazzjoni kienu kondiviżi. Il-Kummissjoni ppresediet il-grupp ta’ sħab finanzjarji u tekniċi għall-oqsma tas-saħħa u tal-protezzjoni soċjali. Għall-PACC, ma kienx hemm grupp formali għal-laqgħat tad-donaturi, iżda kien hemm pjattaforma waħda ta koordinazzjoni: il-Patt tal-G20 mal-Afrika.

37

Fis-settur tal-ġustizzja, mill-2015 sal-2017 ma saret l-ebda laqgħa formali bejn id-donaturi. Peress li mill-2017 ’il hawn il-Ministeru għall-Ġustizzja żgura l-koordinazzjoni f’dan il-qasam, ġew organizzati laqgħat mas-sħab tekniċi u finanzjarji, iżda darba biss fis-sena, għalkemm is-sħab kienu esprimew ix-xewqa li jiltaqgħu mill-inqas darbtejn fis-sena sabiex jiġi evitat kwalunkwe trikkib. Ftit li xejn kien hemm dokumentazzjoni dwar dawn il-laqgħat. Il-kumitat ta’ tmexxija previst mill-ftehim ta’ finanzjament biex jiżgura l-koordinazzjoni bejn il-ministeri u s-sħab tal-programm, kien għadu ma ġiex stabbilit.

38

Għas-setturi awditjati fejn kemm l-UE kif ukoll donaturi oħra kienu qed jipprovdu appoġġ, ftit li xejn kien hemm indikaturi komuni. Filwaqt li fis-settur tas-saħħa 11 mit-18-il indikatur kienu simili għal dawk użati mill-Bank Dinji, fil-programm PACC kien hemm 7 li kienu simili u fil-programm protezzjoni soċjali, kien hemm wieħed biss. Il-valutazzjonijiet u l-evalwazzjonijiet annwali ma ġewx kondiviżi sistematikament fis-setturi awditjati.

Programmi ta’ appoġġ baġitarju mhux imfassla biex jimmassimizzaw l-impatt

39

Aħna vverifikajna jekk il-miri u l-indikaturi tal-appoġġ baġitarju kinux immirati biex jappoġġaw ir-riformi.

Għadd ta ’miri tal-appoġġ baġitarju ma kinux ambizzjużi biżżejjed biex jappoġġaw ir-riformi
40

Għalkemm il-programmi ta’ appoġġ baġitarju kienu allinjati mal-istrateġiji settorjali tal-pajjiż, mhux l-istrateġiji kollha kellhom miri kkwantifikati għal objettivi jew pjanijiet ta’ azzjoni speċifiċi. Konsegwentement, mhux dejjem kien possibbli li l-miri tal-programmi ta’ appoġġ baġitarju jitqabblu mal-miri settorjali nazzjonali. Madankollu, mill-2019 ’il quddiem, il-Liġi dwar il-Baġit tirrikjedi li l-ministeri jakkumpanjaw il-projezzjonijiet tal-baġit ma’ miri tal-prestazzjoni stabbiliti b’referenza għall-objettivi ta’ politika strateġiċi prinċipali tagħhom.

41

L-indikaturi relatati mal-istabbilment tal-istituzzjonijiet, mal-abbozzar ta’ leġiżlazzjoni u mal-pjanijiet nazzjonali ma ffukawx fuq l-eżiti.

42

Aħna sibna li minn 86 mira għall-appoġġ baġitarju, 25 ma kinux ambizzjużi biżżejjed biex jappoġġaw ir-riformi. Pereżempju, fis-settur tas-saħħa, il-problemi prinċipali kienu l-persunal mediku insuffiċjenti u d-disparitajiet bejn iż-żoni urbani u dawk rurali. Madankollu, il-programm ta’ appoġġ baġitarju ffoka prinċipalment fuq it-tnaqqis tad-disparitajiet bejn iż-żoni rurali u dawk urbani u indirizza n-nuqqas ta’ riżorsi umani permezz ta’ mira waħda biss tas-segment varjabbli, li ma kinitx ambizzjuża wisq, meta l-għan tagħha kien li tħarreġ 13-il tabib biss bħala “tobba tal-familja” fuq perjodu ta’ sentejn.

43

Uħud mill-isfidi kbar identifikati minn diversi partijiet ikkonċernati (il-Ministeru għas-Saħħa, il-Bank Dinji, eċċ.) fis-settur tas-saħħa ma kinux ġew direttament indirizzati fit-tfassil tal-programm ta’ appoġġ baġitarju: l-assenteiżmu għoli tal-persunal, l-attraenza baxxa ta’ żoni mbiegħda għall-persunal mediku, u l-użu insuffiċjenti strutturali tal-infrastruttura tal-isptarijiet.

44

Fis-settur tal-protezzjoni soċjali, il-mira li 25 % taċ-ċentri ta’ protezzjoni soċjali jiġu allinjati mal-liġi l-ġdida ma kinitx ambizzjuża peress li kienet diġà ntlaħqet, billi perċentwal ogħla minn dan kien diġà ssodisfa r-rekwiżiti aktar stretti tal-liġi preċedenti.

45

Fis-settur tal-ġustizzja, l-objettivi, minkejja li kienu ġenerali, kienu allinjati mal-objettivi tar-riforma, pereżempju kienu mmirati lejn settur indipendenti u lejn il-protezzjoni ġudizzjarja tad-drittijiet u l-libertajiet.

46

Il-PACC kien mibni fuq tliet strateġiji, li tnejn minnhom ma kellhomx objettivi marbutin biż-żmien, u dan għamilha diffiċli li jiġi ddefinit liema kienu l-ħtiġijiet l-aktar importanti/urġenti. Il-programm kopra wisq setturi, billi pprovda appoġġ għal intrapriżi żgħar u medji (SMEs), negozji ġodda, dominju ta’ art, kummerċ, żvilupp sostenibbli u enerġija.

It-tfassil tal-indikaturi ma ppermettiex li jsir kejl oġġettiv tal-prestazzjoni
47

Il-Kummissjoni vvalutat is-sistemi ta’ monitoraġġ u evalwazzjoni tal-Marokk meta kienet qed tfassal il-programmi ta’ appoġġ baġitarju. Fin-nuqqas ta’ valutazzjoni qafas għall-evalwazzjoni tal-progress settorjali, hija applikat il-linji gwida eżistenti. Bl-eċċezzjoni tas-settur tas-saħħa, l-istrateġiji settorjali mhux dejjem kienu akkumpanjati minn pjan ta’ azzjoni komplet, b’data ta’ referenza, indikaturi tar-riżultati u valuri predefiniti.

48

Aħna osservajna dawn id-dgħufijiet li ġejjin fl-għażla u fl-użu tal-indikaturi:

  1. L-indikaturi tas-segmenti varjabbli ma kinux xierqa biex jimmonitorjaw il-progress tal-objettivi speċifiċi.
  2. Kważi l-indikaturi kollha relatati mal-outputs jew mal-proċessi (eż. il-proposta biex tiġi abbozzata liġi), u mhux mal-eżiti.
  3. Żewġ indikaturi ma kinux suffiċjentement rilevanti billi ma kinux ikejlu l-objettivi tal-programm ta’ appoġġ baġitarju. Fis-settur tas-saħħa, żewġ indikaturi kienu relatati mar-riżultat mistenni li “jitnaqqsu d-disparitajiet bejn l-ambjent urban u dak rurali”. Iż-żewġ indikaturi rriflettew valur assolut, jiġifieri “żieda fl-għadd ta’ pazjenti bid-dijabete li jingħataw kura f’żoni rurali” u “żieda fl-għadd ta’ pazjenti bil-pressjoni għolja li jingħataw kura f’żoni rurali”. Filwaqt li żieda tista’ tfisser li kienu qed jingħataw kura aktar pazjenti li jkollhom bżonn (żieda pożittiva), dan jista’ jfisser ukoll li ż-żewġ kundizzjonijiet kien saru aktar prevalenti fil-Marokk (żieda negattiva). Fi kwalunkwe każ, l-indikaturi ma kinux orjentati lejn il-kejl ta’ tnaqqis fid-disparità.
  4. Ta’ spiss l-indikaturi kellhom linji bażi mhux preċiżi jew inkella ma kellhom l-ebda linja bażi14. Punt tat-tluq preċiż huwa neċessarju għall-kejl tal-progress u għall-valutazzjoni ta’ jekk il-miri jkunux kemm realistiċi kif ukoll suffiċjentement ambizzjużi.
  5. L-indikaturi kellhom linji bażi u miri skaduti15. Il-proċess ta’ programmazzjoni dam madwar sena, allura l-linji bażi ma baqgħux jirriflettu r-realtà u xi kultant il-miri kienu diġà ntlaħqu jew kienu waslu biex jintlaħqu meta ġie ffirmat il-ftehim ta’ finanzjament16. Fin-nuqqas ta’ aġġornament tal-linji bażi u l-miri meta sar l-iffirmar tal-ftehim ta’ finanzjament, saru xi pagamenti minkejja li l-iżvilupp kien mar għall-agħar minflok ittejjeb.

Diffikultajiet fl-implimentazzjoni tal-appoġġ

L-implimentazzjoni ġiet affettwata minn dewmien

49

Aħna eżaminajna jekk l-attivitajiet kinux ġew implimentati kif ippjanat u jekk l-outputs kinux twasslu kif intenzjonat.

L-outputs u l-appoġġ komplementari mhux dejjem twasslu fil-ħin
50

B’mod ġenerali, l-implimentazzjoni tar-riformi mhux dejjem saret kif ippjanat fis-setturi awditjati. Id-dewmien kien prinċipalment dovut għall-proposti leġiżlattivi li ma ġewx approvati fil-ħin (protezzjoni soċjali), għall-fatt li l-Parlament kien għadu ma adottax il-kodiċi tal-liġi penali u tal-proċedura penali (ġustizzja), kif ukoll għan-nuqqas ta’ pjan ta’ azzjoni ddedikat (saħħa) u għad-djalogu ta’ politika limitat mas-settur privat (PACC).

51

Billi l-implimentazzjoni tar-riformi ddewmet fis-setturi tal-ġustizzja, u tal-PACC, bosta żborżi saru wkoll aktar tard milli ppjanat oriġinarjament. Minkejja d-dewmien fl-attivitajiet ta’ protezzjoni soċjali matul l-ewwel sena ta’ implimentazzjoni, il-Kummissjoni ma kkunsidratx li kien meħtieġ li tittieħed azzjoni korrettiva billi l-assistenza teknika kienet diġà stabbilita minn programmi preċedenti ta’ appoġġ baġitarju. Il-Kummissjoni kienet estendiet il-programm PACC b’sena u l-programm relatat mal-ġustizzja b’sentejn. Id-durata inizjali tal-programmi kienet ta’ erba’ snin (ħamsa għall-programm relatat mal-ġustizzja).

52

Fis-setturi awditjati, il-programmi ta’ appoġġ baġitarju kienu kkomplementati minn assistenza teknika u ġemellaġġ (li jirrappreżentaw bejn 2 % u 13 % tal-ammont tal-appoġġ baġitarju). Minkejja li kien konformi mal-objettivi tal-programmi ta’ appoġġ baġitarju, l-appoġġ komplimentari pprovdut fis-setturi awditjati ta’ spiss kien jibda sentejn jew tliet snin wara l-iffirmar tal-ftehim ta’ finanzjament. Konsegwentement, dan ma rrinforzax l-appoġġ baġitarju b’mod xieraq.

Evidenza limitata tad-djalogu ta’ politika settorjali
53

Aħna vverifikajna jekk il-Kummissjoni kellhiex approċċ strutturat għal djalogu ta’ politika, li kien jinkludi l-istabbilment ta’ objettivi ċari, interazzjoni frekwenti mal-awtoritajiet Marokkini u ż-żamma ta’ reġistri tal-progress.

54

Id-djalogu ta’ politika huwa attività essenzjali fil-kuntest tal-appoġġ baġitarju. Dan huwa wieħed mill-komponenti prinċipali tal-kuntratti ta’ appoġġ baġitarju, flimkien mat-trasferiment tal-fondi u t-tisħiħ tal-kapaċità. Huwa mistenni li jikkontribwixxi għall-ilħuq tal-objettivi tal-programmi ta’ appoġġ baġitarju.

55

Minkejja s-sospensjoni tad-djalogu politiku, id-djalogu (ta’ politika) settorjali bejn id-Delegazzjoni tal-UE u xi wħud mill-Ministeri (eż. għas-Saħħa u għall-Iżvilupp Soċjali) kien tkompla. Madankollu, id-Delegazzjoni tal-UE ma kellha l-ebda strateġija ta’ djalogu ta’ politika formali b’objettivi ċari. Ma kien hemm l-ebda evidenza li d-djalogu kien jindirizza l-konformità mal-istrateġiji settorjali nazzjonali, u d-dokumentazzjoni tal-laqgħat li saru ma kinitx sodisfaċenti. Il-laqgħat seħħew fuq bażi ad hoc, billi ttieħdu inkunsiderazzjoni l-ħtiġijiet taż-żewġ naħat. Għall-ġustizzja u l-PACC, id-djalogu kien minimu.

56

Il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin kien ta parir lill-ministeri l-oħra biex ma jikkomunikawx b’mod miftuħ dwar l-ebda appoġġ li jkunu rċevew mill-UE. Il-kuntatti bejn il-ministeri u d-Delegazzjoni tal-UE mhux dejjem saru fuq livell xieraq.

Valutazzjoni mhux sodisfaċenti tar-riżultati min-naħa tal-Kummissjoni

57

Aħna eżaminajna jekk il-Kummissjoni kinitx immonitorjat l-implimentazzjoni u l-prestazzjoni tal-programmi b’mod xieraq, u jekk il-kundizzjonijiet għall-iżborżi kinux ġew issodisfati.

Segmenti varjabbli ta’ spiss tħallsu meta l-kundizzjonijiet la ġew issodisfati u lanqas ivverifikati
58

L-iżborż tas-segmenti varjabbli17 kien ibbażat fuq sorsi ta’ verifikazzjoni stipulati fil-ftehim ta’ finanzjament u maqbula fl-istadju tat-tfassil bejn il-Kummissjoni u l-ministeri, kif ukoll fuq sorsi uffiċjali oħra pprovduti mill-gvern. Minkejja dan, bosta sorsi18 ta’ verifikazzjoni ddikjarati fil-ftehim ta’ finanzjament ma kinux jeżistu jew il-ministeri ma pprovdewhomx.

59

Fil-kampjun tagħna ta’ 54 mira, il-Kummissjoni tqis li 33 kienu ntlaħqu. Aħna analizzajna kif il-Kummissjoni vvalutat jekk l-indikaturi kinux intlaħqu qabel ma saru l-pagamenti u osservajna li19:

  1. Il-Kummissjoni għamlet pagamenti mingħajr ma ċċekkjat l-affidabbiltà tad-data użata biex jiġi vverifikat jekk l-10 miri kinux intlaħqu. Pereżempju, żewġ żborżi taħt il-PACC saru fuq il-bażi tal-għadd ta’ persuni li jaħdmu għal rashom, minkejja li d-Delegazzjoni tal-UE ma kinitx ivverifikat il-preċiżjoni tad-database użata. Il-kriterju prinċipali użat kien l-għadd ta’ persuni li ddikjaraw li jaħdmu għal rashom, iżda din id-dikjarazzjoni ma kinitx biżżejjed, peress li kienet volontarja. Id-Data mill-Ministeru għall-Finanzi wriet li l-għadd ta’ persuni li ddikjaraw lilhom infushom li jaħdmu għal rashom kien madwar id-doppju tal-għadd ta’ individwi li jaħdmu għal rashom u li ddikjaraw l-introjtu tagħhom għall-finijiet ta’ tassazzjoni.
  2. Il-Kummissjoni għamlet pagamenti għall-ilħuq ta’ seba’ miri billi bbażat fuq linji bażi li ma kinux aġġornati. Pereżempju, fil-każ ta’ indikatur relatat ma’ twelid ta’ tarbija, li ntuża għall-pagamenti li saru fl-2017, il-linja bażi kienet ibbażata fuq iċ-ċifri tal-2012 filwaqt li l-programm ta’ appoġġ baġitarju ġie ffirmat fl-2015. Madankollu, kieku s-sena 2014 intużat bħala l-linja bażi, peress li r-rata tat-twelid kienet ogħla, kien ikun ċar li s-sitwazzjoni kienet marret għall-agħar u l-pagamenti ta’ appoġġ baġitarju kienu jkunu aktar baxxi.
  3. Il-Kummissjoni ħallset għal ħames miri mingħajr ma stabbiliet linja bażi inizjali li l-progress seta’ jitqabbel magħha. F’sitt każijiet oħra, l-iżborżi saru abbażi ta’ kalkoli li ma kinux xierqa. Pereżempju, l-għadd ta’ pazjenti dijabetiċi li ngħatatilhom kura ġie kkalkulat mingħajr aġġustament li kien jippermetti li titqies is-sitwazzjoni ta’ qabel ma ngħata bidu għall-appoġġ mill-UE.
  4. Fi 15-il każ, il-Kummissjoni għamlet pagamenti relatati ma’ miri li fir-rigward tagħhom ma kien sar l-ebda progress jew ma’ miri li ma kinux intlaħqu. Pereżempju, mira waħda kienet li jiżdied l-għadd ta’ prattikanti ġenerali f’ċentri ta’ kura tas-saħħa primarja f’żoni rurali. Minkejja li dan l-għadd naqas, il-Kummissjoni xorta waħda ħallset dan l-appoġġ. Madankollu, b’segwitu għall-awditu tal-Qorti, għal tnejn minn dawn il-miri, il-Kummissjoni tat bidu għall-passi meħtieġa biex tirkupra l-ammonti mħallsa.
60

Total ta’ madwar EUR 88 miljun tħallas b’relazzjoni ma’ segmenti varjabbli għas-setturi awditjati. Madankollu, in-nuqqas ta’ kontrolli rigorużi meta ġew ivvalutati r-riżultati kellu impatt finanzjarju li jammonta għal EUR 6.79 miljun. Barra minn hekk, il-pagamenti regolari kienu jammontaw għal EUR 19.9 miljun, għalkemm l-indikaturi korrispondenti ma kinux qed jikkontribwixxu għall-objettivi tal-programm ta’ appoġġ baġitarju. Barra minn hekk, tħallas ammont ta’ EUR 15.28 miljun, għalkemm ma twettqux kontrolli suffiċjenti jew ittieħdu inkunsiderazzjoni sorsi ta’ verifikazzjoni li ma kinux xierqa. L-Anness VI fih ħarsa ġenerali dettaljata skont is-settur.

61

Minbarra dan, ġie riportat ammont ta’ EUR 14,64 miljun għalkemm il-kundizzjonijiet biex isir dan, stipulati fil-ftehim ta’ finanzjament, ma kinux ġew issodisfati. Il-Ministeri għall-Iżvilupp Soċjali u l-Ġustizzja kienu talbu biex jiddeferixxu l-evalwazzjoni ta’ ħames indikaturi (li jirrappreżentaw EUR 10 miljun) u tliet indikaturi (li jirrappreżentaw EUR 4.64 miljun) għas-sena ta’ wara, rispettivament. Madankollu, il-Ministeri ma pprovdew l-ebda ġustifikazzjoni bil-miktub għad-differiment, u d-dewmien ma ġiex relatat ma’ fatturi esterni.

Il-Kummissjoni mhux dejjem immonitorjat il-progress b’mod rigoruż
62

L-istatus avvanzat mogħti lill-Marokk huwa ta’ importanza politika għolja u jikkostitwixxi qafas globali għar-relazzjonijiet UE-Marokk. L-għan tiegħu huwa li jirrinforza r-relazzjoni. Madankollu, ma saret l-ebda evalwazzjoni formali tar-riżultati li nkisbu jew tal-oqsma koperti. Fl-2019, il-Kummissjoni tippjana li twettaq evalwazzjoni tal-pajjiż rigward l-appoġġ/assistenza mill-UE fil-Marokk.

63

Esperti esterni mħallsa mill-Kummissjoni jwettqu żjarat fuq il-post għal kull programm ta’ appoġġ baġitarju darbtejn f’sena u fi tmiem ta’ tali programmi. Is-segwitu tar-rakkomandazzjonijiet mhuwiex rifless sistematikament fir-rapporti tagħhom.

64

Id-Delegazzjoni tal-UE mmonitorjat il-programmi prinċipalment fil-mument meta saru l-pagamenti relatati mal-ilħuq tal-indikaturi. Dan kien ikun ta’ spiss tard wisq biex ikunu jistgħu jsiru l-korrezzjonijiet meħtieġa f’każ ta’ dewmien. Madankollu, fis-settur tal-ġustizzja, id-Delegazzjoni tal-UE ma wettqitx monitoraġġ suffiċjenti fil-livell operazzjonali, li kellu effett fuq il-pagament tas-segmenti varjabbli (ara l-Kaxxa 3).

Kaxxa 3

Dgħufijiet fil-proċeduri ta’ monitoraġġ tal-Kummissjoni

Bħala parti mill-awditu tagħna tas-settur tal-ġustizzja, aħna ppjanajna li nżuru tliet postijiet li kienu ġew iffinanzjati permezz tal-indikatur nru 3 tal-programm ta’ appoġġ baġitarju, li għandu l-għan li jirrazzjonalizza l-mappa ġudizzjarja: il-Qorti tal-Appell f’Guelmim, il-Qorti tal-Prim’Istanza f’Sidi Ifni u ċ-Ċentru Ġudizzjarju f’Taghjijt.

Il-miri relatati mal-iżborż għal dan l-indikatur fi tmiem l-2017 kienu: l-adozzjoni ta’ proposta għal liġi dwar ir-razzjonalizzazzjoni tal-mappa ġudizzjarja20 u l-implimentazzjoni ta’ 60 % ta’ din ir-riforma fir-rigward taċ-ċentri ġudizzjarji21.

L-objettiv taż-żjara fuq il-post li wettaqna f’Jannar 2019 kien li tiġi vverifikata l-effettività tal-implimentazzjoni tal-liġi u tad-deċiżjoni dwar iċ-ċentri ġudizzjarji. Sitt ġimgħat wara li konna għarrafna lid-Delegazzjoni tal-UE dwar iż-żjara ppjanata tagħna, ġejna infurmati li l-ebda wieħed mit-tliet binjiet ma kien operazzjonali.

Dan jindika li d-Delegazzjoni tal-UE ma kinitx wettqet żjarat fuq il-post, u li kienet għamlet il-pagamenti unikament abbażi ta’ proposta leġiżlattiva u ta’ deċiżjoni ministerjali.

L-ebda impatt sinifikanti għall-programmi ta’ appoġġ baġitarju

L-objettivi tal-appoġġ baġitarju ntlaħqu biss parzjalment

65

Fiż-żmien meta twettaq l-awditu tagħna, il-programmi ta’ appoġġ baġitarju u l-kuntratti ta’ assistenza teknika relatati kienu għadhom għaddejjin. Aħna eżaminajna l-punt sa fejn kienu ntlaħqu l-miri li kienu ġew stabbiliti għall-programmi ta’ appoġġ baġitarju. Aħna vvalutajna l-progress li kien sar lejn l-ilħuq tal-objettivi tal-appoġġ baġitarju fl-erba’ setturi li eżaminajna għall-awditu tagħna, kif ukoll kwalunkwe rabta bejn dan il-progress u l-appoġġ li ngħata mill-UE.

Intlaħqu inqas minn nofs tal-miri tal-appoġġ baġitarju
66

Il-maġġoranza tal-miri tal-programm ta’ appoġġ baġitarju kienu għadhom ma ntlaħqux, iżda l-programmi ta’ appoġġ baġitarju u l-kuntratti relatati ta’ assistenza teknika kienu għadhom għaddejjin. Il-valutazzjoni tagħna tvarja minn dik tad-Delegazzjoni tal-UE fir-rigward tal-ilħuq tal-miri. Skont id-Delegazzjoni tal-UE, minn 54 mira, 62 % kienu ntlaħqu sa tmiem Diċembru 2018, filwaqt li sibna li r-rata ta’ lħuq kienet ta’ 40 % (ara l-Figura 7). Matul il-fażi tat-tfassil, il-Kummissjoni kienet ivvalutat bosta mill-miri mhux milħuqa bħala li jippreżentaw riskju baxx.

Figura 7

Ilħuq tal-miri

Settur ta’ appoġġ baġitarju Miri Miri milħuqa – Id-Delegazzjoni tal-UE Miri milħuqa – Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri
Saħħa – l-ewwel segment varjabbli 11 7 5
Saħħa – it-tieni segment varjabbli 10 5 4
Protezzjoni Soċjali – l-ewwel segment varjabbli 9 3 1
Ġustizzja – l-ewwel segment varjabbli 9 6 3,5
PACC – l-ewwel segment varjabbli 10 8 5
PACC – it-tieni segment varjabbli 5 4 3
Rata ta’ lħuq 54 62 % 40 %

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri.

67

Minkejja xi titjib fis-settur tas-saħħa (ara l-paragrafu 76), xi indikaturi importanti tal-programm ta’ appoġġ baġitarju kienu għadhom ma ntlaħqux: aċċess aħjar għaċ-ċentri tas-saħħa għall-popolazzjoni rurali, żieda fl-għadd ta’ nisa li jwelldu f’dawn iċ-ċentri, disponibbiltà mtejba tal-mediċini fiċ-ċentri tas-saħħa u spetturi tas-saħħa fir-reġjuni kollha.

68

Fis-settur tal-protezzjoni soċjali, ħames indikaturi minn disgħa kienu jikkonċernaw indikaturi tal-proċess u għalhekk ġew affettwati minn dewmien leġiżlattiv (ara l-paragrafu 50). Fir-rigward tal-indikaturi tar-riżultati, il-miri kruċjali li ġejjin kienu għadhom ma ntlaħqux: pjan baġitarju fuq tliet snin għas-settur tas-servizzi soċjali, kopertura medika globali għall-impjegati u kopertura medika għall-ħaddiema mingħajr paga.

69

Għas-settur tal-ġustizzja, żewġ indikaturi tal-proċess ġew affettwati mid-dewmien fl-approvazzjoni tal-kodiċi penali. Fir-rigward tal-indikaturi tar-riżultati, wieħed biss mit-tmien ċentri ġudizzjarji li kellhom jiġu attivati kien operazzjonali. Huwa impossibbli li jiġi vvalutat jekk kinitx intlaħqet jew le l-mira relatata mal-assistenza ġudizzjarja, billi s-sors ta’ verifikazzjoni użat biex jiġu identifikati l-benefiċjarji (id-detenturi tal-karta RAMED) ma kienx xieraq.

70

Skont id-Delegazzjoni tal-UE, il-biċċa l-kbira mill-miri tal-PACC kienu ntlaħqu. Madankollu, minħabba nuqqas ta’ dokumentazzjoni jew in-nuqqas ta’ kontrolli mid-Delegazzjoni tal-UE, meta sar il-pagament ma kienx hemm prova tal-ilħuq ta’ ħames indikaturi (ara l-Anness VI).

71

Minkejja l-estensjonijiet mogħtija mid-Delegazzjoni tal-UE għall-valutazzjoni tal-indikaturi (ara l-paragrafu 51), l-ilħuq tal-miri kien għadu f’livell baxx. Barra minn hekk, fl-2018 l-Kummissjoni stabbiliet miri inqas ambizzjużi għal ħames indikaturi fis-settur tal-ġustizzja, eliminat indikatur tal-PACC u naqqset il-miri ta’ tnejn oħra. B’dan il-mod, il-Kummissjoni naqqset il-kundizzjonijiet għall-ilħuq tal-objettivi.

L-appoġġ baġitarju ma kienx appoġġa r-riformi b’mod suffiċjenti
72

Fil-Marokk, il-fondi għall-appoġġ baġitarju mhumiex marbutin ma linja baġitarja speċifika. Skont il-Kummissjoni22, dan kien iġġenera sitwazzjoni mhux sodisfaċenti f’xi wħud mill-ministeri minħabba li dawn ħassew li l-isforzi tagħhom ma kinux (jew mhux dejjem kienu) ippremjati b’infiq baġitarju addizzjonali. Għalkemm l-awtoritajiet nazzjonali huma favur l-appoġġ baġitarju bħala metodu ta’ twassil tal-għajnuna, il-ministeri settorjali ma jindunawx bil-valur miżjud tiegħu, u jippreferu jirċievu assistenza teknika billi din hija aktar tanġibbli. Barra minn hekk, sal-2018 ma kinux saru previżjonijiet baġitarji pluriennali. Mill-2019 ’il quddiem, hemm pjan baġitarju fuq tliet snin, li jista’ jiġi allinjat mal-programmi pluriennali ta’ appoġġ baġitarju.

73

Minkejja r-rati ta’ eżekuzzjoni baġitarji kienu sodisfaċenti, kien għad fadal ammonti sinifikanti x’jintnefqu fil-baġits tal-ministeri awditjati għall-perjodu 2014-2016, u anke għall-2017 fil-każ tal-Ministeru għall-Industrija (ara l-Figura 8). Il-baġits annwali tal-ministeri ma żdiedux sostanzjalment, u saħansitra naqsu fil-każ tal-Ministeru għall-Enerġija (ara l-Figura 9). Dan jixħet dubju fuq il-valur miżjud tal-appoġġ baġitarju.

Figura 8

Baġit annwali mhux minfuq

Sors: Id-Delegazzjoni tal-UE.

Figura 9

Baġits ministerjali għall-perjodu 2014-2018

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri.

74

Barra minn hekk, l-appoġġ baġitarju mill-UE jirrappreżenta biss frazzjoni tal-prodott domestiku gross tal-pajjiż, u b’hekk dan jillimita l-lieva kumplessiva tiegħu (ara l-Figura 10).

Figura 10

Appoġġ baġitarju bħala % tal-PDG u n-nefqa baġitarja tal-Marokk

Perjodu PDG nominali tal-Marokk (miljun EUR) Nefqa baġitarja ġenerali tal-Marokk (miljun EUR) Appoġġ baġitarju mill-UE (miljun EUR)  % tal-appoġġ baġitarju mill-UE/ PDG tal-Marokk  % tal-appoġġ baġitarju mill-UE/ nefqa baġitarja tal-Marokk
2014 82 800 33 970 65.0 0.08 0.19
2015 91 200 35 400 115.98 0.13 0.32
2016 93 300 35 980 163.9 0.18 0.46
2017 97 300 36 800 164.2 0.17 0.47
2018 100 500 37 680 153.3 0.15 0.41

Sors: Id-Delegazzjoni tal-UE.

75

Għall-programm PACC, ftit li xejn hemm data statistika dwar il-Marokk li hija disponibbli għall-pubbliku. Ir-rapporti pprovduti mill-awtoritajiet nazzjonali ma jippermettux li l-progress settorjali jiġi mmonitorjat b’mod xieraq. Pereżempju, għal għadd ta’ ċifri ewlenin, id-Delegazzjoni tal-UE ma kellhiex statistika annwali biex timmonitorja l-pjan ta’ aċċellerazzjoni industrijali. Konsegwentement, huwa diffiċli li jiġi ddeterminat il-valur miżjud tal-programm.

Saħħa

76

Il progress li sar lejn l-objettivi tal-programm tas-saħħa kien limitat. L-aċċess għal kura tas-saħħa primarja xorta waħda ma kienx ugwali billi l-kundizzjonijiet differenti bejn is-settur pubbliku u dak privat, u bejn l-ambjent urban u dak rurali, ma kinux ġew indirizzati b’mod suffiċjenti permezz tal-indikaturi fil-programm ta’ appoġġ baġitarju.

77

Ma kienx hemm enfasi suffiċjenti fuq it-titjib tal-ħiliet tal-ħaddiema fis-qasam tas-saħħa jew il-ħtieġa li jiġu attirati aktar studenti lejn dan is-settur. Barra minn hekk, l-objettiv speċifiku li tiġi stabbilita sistema elettronika ta’ informazzjoni dwar il-qasam tal-kura tas-saħħa li tkun integrata u aċċessibbli ma ntlaħaqx. L-appoġġ baġitarju jista’ jindirizza b’mod aħjar l-għeruq prinċipali ta’ dak li jikkawża dan (jiġifieri l-proporzjon ta’ persunal mediku għal kull resident u d-disparitajiet bejn l-ambjent urban u dak rurali) fuq terminu twil, filwaqt li l-impatt tiegħu fuq terminu qasir jibqa’ limitat.

Protezzjoni Soċjali

78

L-appoġġ mill-UE kien ikkawża riformi fis-settur tal-protezzjoni soċjali, iżda, minħabba l-istadju bikri tal-programm ta’ appoġġ baġitarju, kien għadu kmieni wisq biex l-impatt globali ikun evidenti. L-appoġġ baġitarju wassal għall-formulazzjoni ta’ politika settorjali unika dwar il-protezzjoni soċjali. Madankollu, l-implimentazzjoni tal-politika ġiet affettwata minn dewmien leġiżlattiv.

79

Wieħed mill-effetti pożittivi ta’ dan il-programm ta’ appoġġ baġitarju huwa li l-introduzzjoni ta’ numri individwali tas-sigurtà soċjali se jiġu konnessi ma’ evalwazzjoni tal-impatt li tikkonċerna l-programmi Tayssir23, Régime d’assistance Médicale u DAAM24. Bis-saħħa ta’ dan in-numru individwali tas-sigurtà soċjali, il-benefiċjarji eliġibbli biss se jibbenefikaw minn dawn il-programmi, u dan se jkollu effett sinifikanti fuq l-ispejjeż tal-programmi. Barra minn hekk, in-numru tas-sigurtà soċjali se jkun il-punt tat-tluq għas-servizzi soċjali kollha. Fil-futur qarib, komponent kontra l-frodi se jiżdied man-numru individwali tas-sigurtà soċjali (permezz ta’ assistenza teknika pprovduta mill-UE).

Ġustizzja

80

Il-Gvern tal-Marokk kien diġà ta bidu għar-riformi fl-2011, iżda minħabba l-kumplessità tagħhom, l-implimentazzjoni mxiet bil-mod, speċjalment fir-rigward tal-kodiċi penali, li ilu taħt l-iskrutinju tal-parlament għal aktar minn sentejn. Madankollu, dawn ir-riformi huma partikolarment importanti fir-rigward il-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem (kundizzjonijiet tad-detenzjoni, eċċ.). Skont ir-rapporti25 tal-Freedom House26, is-settur tal-ġustizzja għadu mhux meqjus bħala indipendenti.

81

Il-Kummissjoni Internazzjonali ta’ Ġuristi indikat, f’wieħed mir-rapporti tagħha27, li mħallfin inkwirenti u prosekuturi normalment jinjoraw id-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali li jipprevedu li l-arrest preventiv jintuża biss f’każijiet ta’ eċċezzjoni. Fl-2017, 42 % tal-priġunieri nżammu taħt arrest preventiv. Dan jikkonferma wkoll ir-rapporti minn Freedom House, li jiddikjaraw li l-proċeduri ta’ kustodja tal-pulizija ma jikkonformawx mal-obbligi tal-Marokk skont id-dritt internazzjonali.

82

Kumplessivament, il-progress li sar lejn l-ilħuq tal-objettivi tal-programm ta’ appoġġ baġitarju kien limitat: settur tal-ġustizzja indipendenti, aċċess aħjar għad-drittijiet u għall-ġustizzja, protezzjoni ġudizzjarja aħjar tad-drittijiet u tal-libertajiet, u żieda fl-effettività u fl-effiċjenza tas-settur tal-ġustizzja.

PACC

83

Inġenerali, il-kompetittività tal-Marokk kienet qed titjieb, b’żieda fl-esportazzjonijiet, tkabbir tal-PDG, żieda fl-investiment dirett barrani u tnaqqis fid-defiċit fil-bilanċ ta’ kont kurrenti. Il-Marokk kien tela’ wkoll 27 post fl-indiċi “Doing Business” (Indiċi tan-Negozju) tal-Bank Dinji bejn l-2014 u l-2019 (ara l-Anness VII). Il-Kaxxa 4 turi kisba pożittiva marbuta mal-programm PACC.

Kaxxa 4

PACC: Promozzjoni ta’ proċeduri mingħajr karti

L-għan tal-Marokk huwa li jikseb sistema kummerċjali mingħajr karti sal-2021. Katina ta’ provvista purament diġitali tagħmel il-proċeduri tal-partijiet ikkonċernati aktar ċari, u jitnaqqsu l-ħin u l-ispejjeż.

  • Il-programm PACC qed jappoġġa d-diġitalizzazzjoni tal-proċeduri kummerċjali permezz ta’ sitt indikaturi u l-proċess ta’ riforma.
  • Il-komunikazzjoni online u l-iskambju ta’ dokumenti diġitali kkontribwew għall-effiċjenza doganali. Mill-1 ta’ Jannar 2019, is-sistema ta’ żdoganar saret kompletament mingħajr karti.
  • Fis-sena li għaddiet, il-Marokk tela’ disa’ postijiet fl-indiċi “Doing Business” (Indiċi tan-Negozju) tal-Bank Dinji.
84

Kien hemm ukoll rieda politika qawwija biex jiġi implimentat il-pjan ta’ aċċellerazzjoni industrijali28. Skont l-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi, minkejja l-għadd għoli ta’ riformi u l-appoġġ għan-negozji ġodda u l-innovazzjoni, fil-Marokk kienu ġew stabbiliti aktar kumpaniji internazzjonali milli SMEs.

85

Is-settur informali huwa estensiv Marokk (madwar 2.38 miljun unità kummerċjali29). Konsegwentement, anke jekk il-PACC kellu jifformalizza 45 000, dan ma kienx ikun sinifikanti. Ma hemm lanqas l-ebda garanzija li l-“awtoimprendituri” jirreġistraw uffiċjalment l-attivitajiet tagħhom wara li jiksbu l-karta rilevanti (ara l-paragrafu 59, il-punt(a)). L-appoġġ mill-PACC huwa limitat għal 250 SME, filwaqt li hemm madwar 735 000 SME fil-Marokk.

86

Barra minn hekk, ingħata appoġġ lil 100 kumpanija esportatriċi biss b’fatturat taħt MAD 5 miljun (bejn wieħed u ieħor EUR 460 000). Il-limitu massimu attwali (MAD 5 miljun) kien ifisser li 4 260 kumpanija kienu potenzjalment eliġibbli (jiġifieri 69 % tal-kumpaniji esportaturi). Peress li l-għan kien li jiġu appoġġati kumpaniji iżgħar u l-fondi setgħu jgħinu biss 100 kumpanija, kien ikun għaqli li jiġi stabbilit limitu aktar baxx.

Ir-rikonoxximent tal-appoġġ mill-UE mhuwiex viżibbli biżżejjed
87

Il-viżibbiltà tal-kooperazzjoni finanzjarja tal-UE, b’mod partikolari fir-rigward tar-riżultati miksuba, ma kinitx biżżejjed. Pereżempju, ma nħarġet l-ebda stqarrija konġunta għall-istampa u ma kienx hemm sinjali li jirrikonoxxu l-appoġġ li ngħata mill-UE. Waqt li d-djalogu politiku kien sospiż, il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin kien talab lill-ministeri l-oħra biex ma jikkomunikawx b’mod miftuħ dwar kwalunkwe appoġġ li jkunu rċevew mill-UE.

88

Il-programm fis-settur tal-protezzjoni soċjali kien jinkludi kundizzjoni fil-ftehim ta’ finanzjament relatata mal-komunikazzjoni u mal-viżibbiltà. Il-programm tas-saħħa kien jinkludi linja baġitarja speċifika ddedikata għall-viżibbiltà. Madankollu, l-avvenimenti f’dan is-settur bdew jiġu organizzati mill-2019 biss. Indikatur addizzjonali, “Reinforce communication on the reform of the justice sector and the visibility of EU support” (Rinforz tal-komunikazzjoni dwar ir-riforma tas-settur tal-ġustizzja u l-viżibbiltà tal-appoġġ li jingħata mill-UE), kien ġie miżjud mal-programm dwar il-ġustizzja permezz ta’ addendum fl-20 ta’ Diċembru 2018, bi skadenza fil-31 ta’ Diċembru 2018 għall-ilħuq tiegħu. Madankollu, il-konferenzi relatati mar-riforma tas-settur tal-ġustizzja kienu diġà ġew organizzati qabel ma ġie ffirmat l-addendum, u kien prinċipalment il-Ministeru għall-Ġustizzja li bbenefika minn viżibbiltà akbar.

89

Il-ftehim ta’ finanzjament tal-PACC kien jinkludi kundizzjoni ta’ komunikazzjoni u ta’ viżibbiltà. Il-ministeru kien meħtieġ li jabbozza u jippreżenta pjan ta’ komunikazzjoni bħala kundizzjoni għall-iżborż tal-ewwel segment varjabbli. Il-ministeru kellu jipprovdi wkoll rapport dwar l-implimentazzjoni tal-pjan ta’ komunikazzjoni qabel jew malli jippreżenta t-talba tiegħu għall-iżborż tas-segment varjabbli sussegwenti. Il-ministeru kien ipprovda pjan, li ġie approvat mill-Kummissjoni, iżda l-ebda waħda mill-azzjonijiet proposti ma kienet ġiet implimentata sa tmiem Diċembru 2018. Dan ma kienx jinvolvi xi konsegwenza finanzjarja għall-ministeri.

90

Il-logo tal-UE ma deherx fuq is-siti web tal-benefiċjarji għall-programmi awditjati. Konsegwentement, il-viżibbiltà tal-appoġġ li ngħata mill-UE lill-Marokk ma rriflettietx il-preżenza tagħha, bħala wieħed mill-akbar donaturi.

Progress limitat rigward sfidi ewlenin

91

Aħna eżaminajna jekk il-programmi ta’ appoġġ baġitarju tawx kontribut pożittiv għall-kwistjonijiet trażversali u għad-disparitajiet reġjonali.

Hemm evidenza li turi tnaqqis fil-faqar, iżda mhux fid-disparitajiet soċjali
92

Il-livell ta’ faqar30 fil-Marokk kien naqas sinifikattivament mill-2001 ’il hawn (ara l-Figura 11), għalkemm ma kinitx disponibbli data wara l-2014. Minkejja dan it-tnaqqis, ma kienx hemm evidenza li kien hemm titjib f’dak li jirrigwarda d-disparitajiet soċjali, la fil-livell nazzjonali, u lanqas f’żoni urbani jew rurali.

Figura 11

Evoluzzjoni tal-livell ta’ faqar fil-Marokk matul il-perjodu 2001-2014 (f’%)

Sors: Il-Bank Dinji.

93

Tqabbil tal-koeffiċjent Gini31 (2010-2017) għall-Marokk u l-pajjiżi l-oħra kollha b’introjtu medju li għalihom kien hemm data disponibbli, kif ukoll studji oħra reċenti, bħal dak li twettaq mill-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi u mill-Unjoni Afrikana32 jindikaw li d-disparitajiet soċjali fil-Marokk baqgħu għoljin. Madankollu, il-prestazzjoni tal-Marokk kienet f’livell medju meta mqabbel ma’ pajjiżi oħra b’introjtu medju (ara l-Figura 12).

Figura 12

Koeffiċjent Gini -Il-Marokk u pajjiżi b’introjtu medju

Sors: Il-Bank Dinji.

Titjib limitat fl-ugwaljanza bejn il-ġeneri u d-drittijiet tal-bniedem
94

Għalkemm il-Marokk għamel avvanzi fil-qasam tad-drittijiet tan-nisa f’dawn l-aħħar żewġ deċennji, skont ir-Rapport Dinji dwar id-Disparità bejn il-ġeneri tal-Forum Ekonomiku Dinji 2018, huwa għadu kklassifikat fit-137 post minn 149 pajjiż. Ir-riformi kostituzzjonali tal-2011 tal-Marokk kienu jinkludu bosta proposti biex tiżdied il-parteċipazzjoni politika u ekonomika tan-nisa. Minkejja dawn id-dikjarazzjonijiet, in-nisa jibqgħu rrappreżentati b’mod insuffiċjenti f’pożizzjonijiet maniġerjali, jitilqu mill-iskola f’etajiet iżgħar minn studenti maskili, u għadhom riżorsa ekonomika utilizzata b’mod insuffiċjenti fil-Marokk.

95

L-appoġġ mill-UE kien immirat lejn kwistjonijiet trażversali bħall-ugwaljanza bejn il-ġeneri u d-drittijiet tal-bniedem, kif ġej:

  1. Il-pjan ta’ azzjoni tal-UE (status avvanzat) kellu fokus qawwi fuq l-ugwaljanza bejn il-ġeneri, bħalma kellu l-SSF. Il-Kummissjoni mmonitorjat ir-riżultati mistennija permezz tal-eżerċizzju ta’ rappurtar annwali rigward il-Pjan ta’ Azzjoni dwar l-Ugwaljanza bejn il-Ġeneri.
  2. Il-Marokk huwa l-uniku pajjiż li jibbenefika minn programm ta’ appoġġ baġitarju ddedikat speċifikament għall-ugwaljanza bejn il-ġeneri. Minkejja r-riżultati mħallta tal-programm ta’ appoġġ baġitarju għall-perjodu 2012-2016, bi żborż ta’ 48 % biss, tnieda programm ġdid għall-perjodu 2018-2020. L-evalwazzjoni tal-ewwel programm ta’ appoġġ baġitarju relatat mal-ugwaljanza bejn il-ġeneri żvelat li, minħabba n-nuqqas ta’ indikaturi tar-riżultati, il-programm relatat mal-ugwaljanza bejn il-ġeneri kellu effett limitat fuq setturi oħra. Barra minn hekk, l-integrazzjoni ta’ kwistjonijiet ta’ ugwaljanza bejn il-ġeneri setgħet titwettaq b’mod aktar effettiv, u d-disparitajiet ekonomiċi bbażati fuq il-ġeneri ma kinux naqsu.
  3. Kwistjonijiet marbuta mal-ugwaljanza bejn il-ġeneri kienu ttieħdu inkunsiderazzjoni fl-appoġġ baġitarju għall-protezzjoni soċjali (2 indikaturi minn 15), għall-ġustizzja (2 indikaturi minn 10) u għas-saħħa (3 indikaturi minn 18). Għall-programm PACC, id-Delegazzjoni tal-UE ma kienx irnexxielha tinkludihom, minħabba l-oppożizzjoni tal-ministeru.
  4. Id-drittijiet tal-bniedem kienu ġew indirizzati b’mod speċifiku fis-settur tal-ġustizzja biss (3 indikaturi minn 10), iżda sa issa ma kienet intlaħqet l-ebda waħda minn dawn il-miri.
96

Minkejja dan l-immirar, ma ġie osservat l-ebda titjib għall-perjodu eżaminat. Barra minn hekk, il-valutazzjoni li twettqet mill-UE rigward id-drittijiet fundamentali indikat li s-sitwazzjoni ma kinitx tjiebet mill-2014 ’il hawn.

97

Il-progress limitat fl-ugwaljanza bejn il-ġeneri huwa kkonfermat permezz ta’ data mill-Programm ta’ Żvilupp tan-Nazzjonijiet Uniti rigward l-Indiċi tal-Inugwaljanza bejn il-ġeneri33 u l-Indiċi tal-Iżvilupp tal-Bniedem (HDI)34 għall-irġiel u n-nisa (ara l-Figura 13).

Figura 13

Disparità bejn il-ġeneri fil-Marokk

Sors: Il-Programm ta’ Żvilupp tan-Nazzjonijiet Uniti

98

Freedom House tikkonferma wkoll is-sitwazzjoni negattiva fil-Marokk rigward id-drittijiet tal-bniedem (ara l-Figura 14). Il-problemi prinċipali li jsemmu huma l-liġijiet ristrettivi relatati mal-istampa, in-nuqqas ta’ libertà relatata mal-internet, in-nuqqas ta’ permess ta’ libertà ta’ għaqda, u n-nuqqas ta’ indipendenza tas-settur tal-ġustizzja. Fl-2018, il-punteġġ għal-libertajiet ċivili tal-Marokk naqas minħabba risponsi ħorox mill-Istat għal dimostrazzjonijiet kbar matul is-sena. Il-Marokk huwa meqjus bħala “parzjalment ħieles” (ara l-Figura 15).

Figura 14

Indiċi ta’ Freedom House fil-Marokk

Sors: Freedom House.

Figura 15

Drittijiet tal-Bniedem fil-Marokk

Punteġġ aggregat: 0 = l-inqas liberu / 100 = l-aktar liberu

Sors: Freedom House.

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

99

L-awditu eżamina l-effettività tal-appoġġ baġitarju li ngħata mill-UE lis-setturi prijoritarji fil-Marokk. Abbażi ta’ analiżi xierqa tar-riskji u ta’ valutazzjoni adegwata tal-ħtiġijiet, il-Kummissjoni qieset li l-appoġġ baġitarju, bħala strument ta’ twassil tal-għajnuna, huwa l-aħjar għażla. Madankollu, aħna wasalna għall-konklużjoni li l-valur miżjud ta’ dan l-appoġġ u l-kapaċità tiegħu ta’ appoġġ għar-riformi kienu limitati, minħabba fokus mhux ottimu, implimentazzjoni dgħajfa u monitoraġġ insuffiċjenti. Id-dgħufijiet prinċipali kienu relatati mat-tfassil tal-indikaturi u mal-valutazzjoni tar-riżultati. La twasslu l-outputs mistennija kollha, u lanqas l-iżborżi ma kienu dejjem ibbażati fuq l-ilħuq tal-miri. Il-livell ta’ koordinazzjoni tad-donaturi kien ivarja. Barra minn hekk, ma kien hemm l-ebda evidenza li l-appoġġ baġitarju għen biex tiġi appoġġata implimentazzjoni effettiva tar-riformi.

100

Il-Kummissjoni indirizzat il-ħtiġijiet identifikati fl-istrateġiji nazzjonali u tal-UE. Madankollu, aħna sibna li t-tliet s-setturi prijoritarji kienu ddefiniti f’termini ġenerali wisq, li jfisser li l-appoġġ baġitarju kien mifrux fuq għadd kbir wisq ta’ setturi. Dan jista’ jdgħajjef l-impatt tiegħu (ara l-paragrafi 25 u 26). Il-Kummissjoni ma kinitx użat metodu trasparenti biex talloka fondi għall-programmi settorjali ta’ appoġġ baġitarju (ara l-paragrafu 27). Il-Kummissjoni ma kinitx użat il-perjodu ta’ waqfien politiku biex tivvaluta mill-ġdid il-prijoritajiet operazzjonali li kellha għall-Marokk u biex tiżviluppa strateġija ċara (ara l-paragrafi 3233). Rigward il-koordinazzjoni tad-donaturi, l-Istati Membri kienu ħerqana li jżommu l-viżibbiltà proprja tagħhom aktar milli jallinjaw l-objettivi tagħhom ma’ dawk tal-UE (ara l-paragrafu 35). Barra minn hekk, għas-setturi awditjati, bejn l-UE u donaturi oħra ftit li xejn kien hemm stabbiliti indikaturi, missjonijiet jew evalwazzjonijiet konġunti (ara l-paragrafu 38).

Rakkomandazzjoni 1 – Jissaħħaħ il-fokus tal-appoġġ baġitarju li ngħata mill-UE fil-Marokk

Għall-qafas ta’ appoġġ uniku li jmiss, jenħtieġ li l-Kummissjoni u s-SEAE:

  1. inaqqsu l-għadd ta’ setturi u jipprijoritizzawhom sabiex jiġi kkunsidrat l-objettiv li jiġi mmassimizzat l-impatt tal-assistenza tal-UE;
  2. japplikaw metodu li jkun aktar trasparenti u ddokumentat aħjar għal dak li jirrigwarda l-allokazzjoni ta’ fondi għall-programmi settorjali ta’ appoġġ baġitarju;
  3. jirrinforzaw l-ipprogrammar konġunt mal-Istati Membri biex tiżdied il-koordinazzjoni u l-effettività tal-għajnuna.

Data mmirata għall-implimentazzjoni: Ġunju 2021

101

Il-Kummissjoni ma kinitx żviluppat pjanijiet ta’ azzjoni kompleti b’data ta’ referenza, indikaturi tar-riżultati u valuri predefiniti. Aħna osservajna dgħufijiet fl-għażla u fl-użu tal-indikaturi, kif ukoll l-użu ta’ indikaturi tal-output minflok indikaturi tal-eżitu/tal-impatt, u linji bażi skaduti jew neqsin (ara l-paragrafi 4748).

Rakkomandazzjoni 2 – Jittejjeb it-tfassil tal-miri u tal-indikaturi tal-prestazzjoni

Jenħtieġ li l-Kummissjoni u s-SEAE jagħmlu użu aħjar mill-kundizzjonalità billi:

  1. jiddefinixxu indikaturi tal-prestazzjoni speċifiċi u rilevanti b’miri ambizzjużi biex jappoġġaw ir-riformi u juru l-progress/ir-riżultati li nkisbu;
  2. jagħmlu aktar użu minn indikaturi orjentati lejn l-eżitu;
  3. jistabbilixxu linji bażi aktar ċari, aktar rilevanti u aktar aġġornati għall-indikaturi kollha.

Data mmirata għall-implimentazzjoni: Diċembru 2020

102

Id-Delegazzjoni tal-UE ma kinitx ifformalizzat strateġiji għad-djalogu ta’ politika b’objettivi ċari, u l-laqgħat mal-ministeri ma kinux iddokumentati sistematikament. Il-kuntatti bejn il-ministeri u d-Delegazzjoni tal-UE mhux dejjem saru fil-livell xieraq (ara l-paragrafi 5456).

Rakkomandazzjoni 3 – Tisħiħ tad-djalogu ta’ politika

Jenħtieġ li l-Kummissjoni u s-SEAE jsaħħu l-qafas tagħhom ta’ djalogu ta’ politika billi jadottaw strateġija għad-djalogu ta’ politika għall-oqsma kollha li fihom l-UE tipprovdi appoġġ. Dan jirrikjedi:

  1. definizzjoni ċara u xierqa tal-objettivi u tar-riżultati mistennija tad-djalogu;
  2. l-abbozzar ta’ minuti;
  3. valutazzjonijiet tal-ilħuq tal-istrateġija għad-djalogu ta’ politika.

Data mmirata għall-implimentazzjoni: Diċembru 2020

103

Il-valutazzjoni mill-Kummissjoni tal-ilħuq ta’ miri relatati mal-indikaturi kienet imxekkla minn dgħufijiet bħal pagamenti li saru mingħajr ma ġiet ivverifikata l-affidabbiltà tad-data, kalkoli mhux xierqa, pagamenti li saru meta l-miri ma kinux intlaħqu, u żborżi li saru minkejja nuqqas ta’ progress. Barra minn hekk, l-ammont ta’ EUR 14,64 miljun ġie riportat għas-sena finanzjarja ta’ wara, għalkemm il-kundizzjonijiet stipulati fil-ftehim ta’ finanzjament ma ġewx issodisfati (ara l-paragrafi 5861).

Rakkomandazzjoni 4 – Tisħiħ tal-proċeduri ta’ verifikazzjoni tal-iżborżi

Jenħtieġ li l-Kummissjoni ssaħħaħ il-proċeduri tagħha ta’ verifikazzjoni tal-pagamenti billi:

  1. tapplika metodi ta’ kalkolu xierqa (fejn applikabbli);
  2. tiżborża fondi biss meta jkun hemm evidenza affidabbli li l-mira tkun fil-fatt intlaħqet;
  3. tirriporta l-miri u l-pagamenti relatati għal perjodu ieħor biss meta l-benefiċjarji jipprovdu ġustifikazzjoni li d-dewmien kien dovut għal fatturi esterni.

Data mmirata għall-implimentazzjoni: Diċembru 2020

104

Aħna sibna dgħufijiet fil-monitoraġġ, imwettaq mill-Kummissjoni, tal-operazzjonijiet relatati mal-appoġġ baġitarju. Pereżempju, il-Kummissjoni mmonitorjat il-programmi prinċipalment fil-mument meta saru l-pagamenti relatati mal-ilħuq tal-indikaturi, li ta’ spiss kien ikun tard wisq biex ikunu jistgħu jsiru korrezzjonijiet f’każ ta’ dewmien (ara l-paragrafi 476264).

Rakkomandazzjoni 5 – Titjib tal-proċeduri ta’ monitoraġġ

Jenħtieġ li l-Kummissjoni ttejjeb il-monitoraġġ tal-operazzjonijiet tagħha relatati mal-appoġġ baġitarju billi:

  1. twettaq iktar żjarat fuq il-post matul il-monitoraġġ tal-programm;
  2. issaħħaħ il-valutazzjonijiet tal-istrateġiji settorjali u timmonitorja l-implimentazzjoni tagħhom billi tuża l-indikaturi tal-istrateġiji settorjali;
  3. twettaq segwitu formali tar-rakkomandazzjonijiet li jkunu saru minn esperti esterni u timplimenta dawk li jitqiesu bħala rilevanti.

Data mmirata għall-implimentazzjoni: Diċembru 2020

105

Inqas minn nofs il-miri għall-appoġġ baġitarju kienu ntlaħqu (ara l-paragrafi 6671). Għalkemm sar progress lejn l-objettivi tal-programmi ta’ appoġġ baġitarju fis-setturi awditjati, dan kien limitat (ara l-paragrafi 7286). L-implimentazzjoni tal-baġits tal-ministeri kienet ittejbet, iżda kien għad fadal ammonti konsiderevoli x’jintnefqu. Dan jixħet dubju fuq il-valur miżjud tal-appoġġ baġitarju (ara l-paragrafi 7374).

106

Il-viżibbiltà tal-appoġġ li ngħata mill-UE fil-Marokk ma kinitx suffiċjenti. Il-programm ta’ appoġġ baġitarju fis-settur tal-protezzjoni soċjali kien jinkludi kundizzjoni ġenerali relatata mal-viżibbiltà. Il-pjan ta’ azzjoni meħtieġ, li kien stipulat fil-ftehim ta’ finanzjament tal-PACC, kien ġie abbozzat iżda mhux implimentat. Fis-settur tal-ġustizzja, indikatur relatat mal-viżibbiltà kien ġie miżjud fi stadju aktar tard, iżda l-miri kienu diġà ntlaħqu fil-mument tal-iffirmar tal-addendum. Fil-programm tas-saħħa, ġie pprovdut baġit għall-viżibbiltà, iżda l-avvenimenti bdew iseħħu biss mill-2019 (ara l-paragrafi 8790).

Rakkomandazzjoni 6 – Żieda fil-viżibbiltà tal-appoġġ mill-UE

Jenħtieġ li l-Kummissjoni u s-SEAE jistipulaw kundizzjonijiet jew indikaturi ta’ viżibbiltà fil-programmi ta’ appoġġ baġitarju, sabiex jiġi żgurat li l-appoġġ mogħti mill-UE fil-Marokk jingħata pubbliċità. Jenħtieġ li din tkun kundizzjoni obbligatorja għall-iżborż fil-ftehim ta’ finanzjament.

Data mmirata għall-implimentazzjoni: Ġunju 2020

107

L-appoġġ mill-UE kien immirat lejn kwistjonijiet trażversali bħall-ugwaljanza bejn il-ġeneri u d-drittijiet tal-bniedem. Minkejja dan l-immirar, ġie osservat titjib limitat biss għall-perjodu eżaminat. Ara l-paragrafi 94-98).

Dan ir-Rapport ġie adottat mill-Qorti tal-Awdituri fil-Lussemburgu fil-laqgħa tagħha tal-14 ta’ Novembru 2019.

Għall-Qorti tal-Awdituri

Klaus-Heiner Lehne
President

Annessi

Anness I – Fażijiet importanti ta’ kooperazzjoni UE-Marokk

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri.

Anness II – Deċiżjonijiet, kuntratti u pagamenti relatati mal-programmi ta’ appoġġ baġitarju (mill-2014 sal-2018)
[Strument Ewropew ta’ Viċinat – linja baġitarja 22 04]

Settur u Sena tad-Deċiżjoni Programm Allokati (miljun EUR) Ikkuntrattati (miljun EUR) Imħallsa (miljun EUR)
2014 170,00 163,75 73,26
Saħħa Programme d'appui sectoriel à la réforme de système de santé 90,00 89,73 47,93
Ġustizzja Programme d'appui sectoriel à la réforme de la justice 70,00 69,85 24,25
Għajnuna ġenerali relatata mal-appoġġ baġitarju Reussir le Statut Avancé (phase II) top-up Dec 2013/24-875 10,00 4,18 1,08
2015 175,00 165,60 69,19
Saħħa Programme d'appui sectoriel à la réforme de système de santé II 10,00 8,80 0,26
Ġustizzja Programme d'appui à la réforme du secteur de la Justice 5,50 5,50 0,00
Politika tas-settur pubbliku Financement additionnel 2015 au programme ''Hakama'' Gouvernance 9,50 5,24 1,32
PACC Financement additionnel n°1 (2015) au Programme Croissance Compétitivité 5,00 5,00 5,00
PACC Programme d'apppui à la croissance et la compétitivité au Maroc - PACC 100,00 96,06 47,84
Taħriġ Vokazzjonali Formation professionnelle: développement du capital humain au Maroc 45,00 45,00 14,77
2016 150,00 137,51 33,23
Politika tas-settur pubbliku Programme d'appui aux politiques migratoires du Maroc 35,00 33,00 7,85
Protezzjoni Soċjali Programme d'appui à la Protection sociale au Maroc 100,00 91,41 22,51
Taħriġ Vokazzjonali Formation professionnelle: développement du capital humain au Maroc 15,00 13,10 2,88
2017 116,20 45,00 0,00
Ħiliet bażiċi għall-ħajja għaż-żgħażagħ u l-adulti Programme d'appui à la stratégie nationale d'alphabétisation au Maroc - 3ème phase 50,00 45,00 0,00
Politika dwar il-forestrija Politika dwar il-forestrija u ġestjoni amministrattiva, Programme additionnel au PAPFM 12,50 0,00 0,00
Protezzjoni Soċjali Għajnuna multisettorjali għal servizzi soċjali bażiċi, Top up au programme d'appui à la Protection sociale 9,20 0,00 0,00
Organizzazzjonijiet u istituzzjonijiet għall-ugwaljanza tan-nisa Organizzazzjonijiet u istituzzjonijiet għall-ugwaljanza tan-nisa, Egalité- Moussawat 35,00 0,00 0,00
Għajnuna ġenerali relatata mal-appoġġ baġitarju Top-up au Programme Réussir le Statut Avancé phase II (RSA II) 9,50 0,00 0,00
2018 199,20 50,11 30,00
Ħiliet bażiċi għall-ħajja għaż-żgħażagħ u l-adulti Programme d'appui à la Jeunesse au Maroc 35,00 0,00 0,00
Politika tas-settur pubbliku Programme d'appui aux réformes de gouvernance publique - HAKAMA 2 62,00 0,00 0,00
Ġustizzja Top up convention justice 2,20 0,11 0,00
Żvilupp rurali Programme d'Appui au Développement Territorial au Maroc (PADT) 50,00 0,00 0,00
Għajnuna ġenerali relatata mal-appoġġ baġitarju Top up au programme ''Réussir le Statut Avancé II'' (RSA II) 50,00 50,00 30,00
Total 810,40 561,98 205,69
Koperti fl-ambitu tal-awditjar 391,90 366,46 147,78
48,36 % 65,21 % 71,85 %

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri.

Anness III – Finanzjament minn strumenti oħra tal-UE (2014-2018)

Dominju tal-appoġġ mill-UE (portafoll ta’ kuntratti għall-perjodu 2014 – 2018) Ammont ikkuntrattat (EUR)
(1) FIV – Faċilità ta’ Investiment tal-Viċinat 199 966 000
(2) EUTF – Proġetti tal-Fond Fiduċjarju tal-UE għall-Marokk 40 800 000
(3) EIDHR – Strument Ewropew għad-Demokrazija u għad-Drittijiet tal-Bniedem 4 750 288
(4) Allokazzjoni globali tal-ENI għall-Marokk 4 905 834
(5) OSĊ – GENR- LA – Soċjetà Ċivili, Ġeneri u Awtoritajiet lokali 3 732 747
(6) HUM – Żvilupp tal-bniedem 1 586 000
Total 255 740 869

Sors: Il-Kummissjoni Ewropea.

Anness IV – Ħarsa ġenerali lejn il-kuntratti/il-proġetti awditjati

Settur Tip Titolu tal-kuntratt Ammont impenjat miljun EUR Ammont imħallas
miljun EUR
Saħħa Appoġġ Baġitarju Contrat pour le versement des différentes tranches de l'appui budgétaire du programme PASS II 94,00 46,57
Saħħa Proġett Assistance Technique pour l'accompagnement du programme d'Appui à la réforme du secteur de la santé-Phase II (PASS II) 3,30 1,15
Saħħa Proġett Projet d’appui à la réforme des Soins de Santé Primaires-Contrat PAGODA UE/OMS 0,80 0,16
Saħħa Proġett Appui au développement des capacités de l'Ecole Nationale de Santé Publique (ENSP) pour un meilleur accompagnement des réformes de santé et des gestionnaires des structures de soins. 0,03 0,01
Saħħa - Total 98,13 47,89
Protezzjoni Soċjali Appoġġ Baġitarju Contrat pour le versement des 4 tranches de l'appui budgétaire du programme d'appui à la Protection Sociale 90,00 22,00
Protezzjoni Soċjali Proġett Contrat PAGODA UE/UNICEF - Programme d'appui à une protection sociale intégrée et sensible aux enfants au Maroc 1,10 0,44
Protezzjoni Soċjali - Total 91,10 22,44
Ġustizzja Appoġġ Baġitarju Contrat pour le versement des différentes tranches de l'appui budgétaire du programme Justice 65,50 19,60
Ġustizzja Proġett Assistance technique pour le programme d'appui sectoriel à la réforme de la justice au Maroc 3,29 0,64
Ġustizzja Proġett Accès des enfants à une justice adaptée et respectueuse de leurs droits - projet UNICEF 2,80 1,74
Ġustizzja Proġett Amélioration du fonctionnement de la justice au Maroc sur la base des outils dévelopés par la Commission européenne pour l’efficacité de la justice (CEPEJ)” 1,60 1,58
Ġustizzja Proġett Appui pour la réforme institutionnelle et le renforcement des capacités de l’Institut Supérieur de la Magistrature 1,20 0,59
Ġustizzja - Total 74,39 24,14
PACC Appoġġ Baġitarju Contrat d'appui budgétaire pour l'appui à la croissance verte et à la compétitivité du Maroc. 99,00 51,80
PACC Proġett Subvention à la GIZ pour l'opérationnalisation de la stratégie des Très Petites, Petites et Moyennes entreprises au Maroc 1,80 0,88
PACC Proġett Organisation du séminaire EIP (European External Plan of Investment) au Maroc 0,02 0,02
PACC - TOTAL 100,82 52,70

Sors: L-ABAC.

Anness V – Objettivi tal-programmi ta’ appoġġ baġitarju

Settur ta’ appoġġ baġitarju Objettiv ġenerali Objettivi Speċifiċi
Saħħa Żieda fl-aċċess ugwali għal kura tas-saħħa kwalitattiva.
  • aċċess ugwali għall-kura tas-saħħa primarja;
  • ġestjoni u ħiliet imtejba tal-persunal fil-qasam tal-kura tas-saħħa;
  • governanza mtejba; u
  • żvilupp ta’ sistema ta’ informazzjoni tal-kura tas-saħħa integrata, kompjuterizzata u aċċessibbli.
Protezzjoni Soċjali Kontribut għat-tnaqqis tal-inugwaljanza, it-titjib tal-koeżjoni soċjali u t-titjib tanġibbli tal-iżvilupp tal-bniedem fis-soċjetà Marokkina permezz tal-promozzjoni tal-aċċess ugwali għas-servizzi soċjali u bażiċi.
  • implimentazzjoni ta’ politika ta’ protezzjoni soċjali integrata u unifikata;
  • estensjoni ta’ kopertura medika bażika għall-kategoriji soċjoprofessjonali kollha u kopertura mtejba ta’ popolazzjonijiet żvantaġġati;
  • żvilupp tal-assistenza soċjali permezz ta’ mmirar aħjar lejn popolazzjonijiet f’sitwazzjonijiet prekarji; u
  • żvilupp tas-servizzi soċjali permezz ta’ ċentri akkreditati ta’ protezzjoni soċjali.
Ġustizzja Rinforz tal-istat tad-dritt permezz ta’ sistema ġudizzjarja aċċessibbli u indipendenti li tissodisfa l-istandards internazzjonali.
  • settur tal-ġustizzja indipendenti;
  • aċċess aħjar għad-drittijiet u għall-ġustizzja;
  • protezzjoni ġudizzjarja aħjar tad-drittijiet u tal-libertajiet; u
  • aktar effettività u effiċjenza tal-ġustizzja.
PACC Appoġġ għall-kompetittività u t-tkabbir tal-Marokk, bl-għan aħħari li jiġi appoġġat il-pajjiż fl-ambizzjoni tiegħu ta’ żvilupp sostenibbli u l-ħolqien ta’ impjiegi deċenti.
  • aktar kompetittività permezz tal-implimentazzjoni rinforzata tal-politika industrijali nazzjonali;
  • żieda fil-potenzjal tal-esportazzjoni tal-Marokk; u
  • appoġġ għal tranżizzjoni lejn ekonomija u industrija aktar ekoloġiċi.

Sors: Il-Kummissjoni Ewropea.

Anness VI – Problemi relatati mal-iżborż ta’ segmenti varjabbli

Settur Segment Indikatur Problema Fatti Impatt Finanzjarju (imħallsa b’mod skorrett)* Pagament regolari. Madankollu, ma jikkontribwix għall-objettiv tal-programm ta’ appoġġ baġitarju Proċeduri ta’ kontroll dgħajfin
Saħħa L-ewwel varjabbli I.1 Għadd ta’ kuntatti ta’ konsultazzjonijiet mediċi kurattivi mis-sistema rurali tal-kura tas-saħħa primarja per capita kull sena Stima eċċessiva tar-riżultat minħabba metodu ta’ kalkolu mhux xieraq
Pagament għar-“riżultati”, minkejja li s-sitwazzjoni marret għall-agħar
Linja bażi skaduta
Linja bażi (2012): 36; (2014) 38 - Mira (2015): 40 - Ilħuq: 37

(1) Linja bażi skaduta, billi ntużat data mill-2012.
(2) Metodu ta’ kalkolu mhux xieraq. Jenħtieġ li jitkejjel il-progress (37-36) / (40-36)=25 %.
NB.: Bil-metodu tal-KE (37/40=93 %), il-“progress” jitħallas anke jekk il-linja bażi tibqa’ l-istess. (36/40=90 %).
(3) Prestazzjoni: Il-bilanċ qed jonqos minn meta beda l-AB
2 394 000 €
Saħħa L-ewwel varjabbli I.11 Għadd ta’ prattikanti ġenerali
fil-post fiċ-ċentri tal kura tas-saħħa primarja “ESSP” f’żoni rurali
Pagament għar-“riżultati”, għalkemm is-sitwazzjoni marret għall-agħar
Stima eċċessiva tar-riżultat minħabba metodu ta’ kalkolu mhux xieraq
Linja bażi: 1066 - Mira: 1300 - Ilħuq: 1057

(1) Ma hemmx progress, il-bilanċ qed jonqos.
(2) Metodu ta’ kalkolu mhux xieraq mill-Kummissjoni (1057/1300=81 % tal-progress)
1 197 000 €
Saħħa L-ewwel varjabbli I.7 Għadd ta’ pazjenti bid-dijabete mmonitorjati ġewwa faċilitajiet tas-saħħa pubblika f’żoni rurali Stima eċċessiva tar-riżultat minħabba metodu ta’ kalkolu mhux xieraq
L-ebda impatt fuq l-objettiv speċifiku
Linja bażi: 183 962 (2013) - Mira: 225 000 - Ilħuq: 215 464
(1) Il-progress (2015) huwa stmat b’mod eċċessiv mill-KE bl-użu ta’ metodu ta’ kalkolu mhux korrett: (215.464/225.000)=96% li jwassal għal pagament ta’ 100%. Madankollu, l-aħjar progress jirrappreżenta (215094-183 962)/(225 000-183 962)=77%. Dan kellu jwassal għal pagament ta’ 50 % biss. (Il-punt tat-tluq biex jitkejjel il-progress hija l-linja bażi)
(2) Meta tintuża l-linja bażi aġġornata (2014), il-progress reali jkun fil-fatt jirrappreżenta biss: (215 464 - 191 250) / (225 000 - 191 250)=71 % (Li jwassal għall-istess riżultat: pagament ta’ 50 %)
(3) L-objettiv kien li tittejjeb id-disparità bejn iż-żoni urbani u ż-żoni rurali. Madankollu, l-indikatur ma jkejjilx dan u barra minn hekk ma sar l-ebda progress lejn l-ilħuq ta’ dan l-objettiv. Ir-rapport tal-espert jddikjara: “Il-proporzjon .. (bejn iż-żoni urbani u ż-żoni rurali)...baqa’ stabbli”.
1 197 000 € 1 197 000 €
Saħħa It-tieni varjabbli I.7 Għadd ta’ pazjenti bid-dijabete mmonitorjati ġewwa faċilitajiet tas-saħħa pubblika f’żoni rurali L-ebda impatt fuq l-objettiv speċifiku Mira: 235 000 - Ilħuq: 235 094
L-objettiv speċifiku kien li tittejjeb id-disparità bejn iż-żoni urbani u ż-żoni rurali. Madankollu, l-indikatur ma jkejjilx dan u ma sar l-ebda progress lejn l-ilħuq ta’ dan l-objettiv. Is-sitwazzjoni marret għall-agħar minkejja żieda nominali fiċ-ċifri. Ir-rapport tal-espert jddikjara: “Il-biċċa l-kbira minn din iż-żieda tiġi ġġenerata miż-żona urbana...”.
3 291 667 €
Saħħa L-ewwel varjabbli I.8 Għadd ta’ pazjenti ipertensivi ġewwa faċilitajiet tas-saħħa pubblika f’żoni rurali L-ebda impatt fuq l-objettiv speċifiku Mira: 300.000 - Ilħuq: 328.579
L-objettiv kien li tittejjeb id-disparità bejn iż-żoni urbani u ż-żoni rurali. Madankollu, l-indikatur ma jkejjilx dan u ma sar l-ebda progress lejn l-ilħuq ta’ dan l-objettiv. Is-sitwazzjoni marret għall-agħar (minkejja żieda nominali fiċ-ċifri). Ir-rapport tal-espert jddikjara: “..il-proporzjon relattiv taż-żona rurali juri tnaqqis żgħir..”
2 394 000 €
Saħħa It-tieni varjabbli I.8 Għadd ta’ pazjenti ipertensivi ġewwa faċilitajiet tas-saħħa pubblika f’żoni rurali L-ebda impatt fuq l-objettiv speċifiku Mira: 250.000 - Ilħuq: 281.677
L-objettiv kien li tittejjeb id-disparità bejn iż-żoni urbani u ż-żoni rurali. Madankollu, l-indikatur ma jkejjilx dan u ma sar l-ebda progress lejn l-ilħuq ta’ dan l-objettiv. Is-sitwazzjoni marret għall-agħar (minkejja żieda nominali fiċ-ċifri). Ir-rapport tal-espert jddikjara: “Iż-żieda li ġiet osservata fl-2016 tirriżulta għal 56,6 % taż-żona urbana...”
3 291 667 €
Saħħa It-tieni varjabbli I.6 Disponibbiltà ta’ mediċini essenzjali fi strutturi pubbliċi tal-kura tas-saħħa primarja (ESSPs) L-ebda linja bażi
Pagament għar-“riżultati”, għalkemm is-sitwazzjoni marret għall-agħar
Bilanċ dejjem jonqos mill-bidu tal-programm: Filwaqt li d-disponibbiltà kienet ta’ 82.71 % fl-2016, għall-2017 din kienet ta’ 79.71 %. 1 645 833 €
Saħħa L-ewwel varjabbli I.9 Eżistenza u implimentazzjoni ta’ pjan nazzjonali għas-saħħa għal persuni b’diżabbiltà Diġà nkisbu qabel l-iffirmar tal-ftehim ta’ finanzjament
Linja bażi skaduta
Il-pjan ġie ppubblikat f’Ottubru 2015, wara proċess ta’ konsultazzjoni li kien diġà nbeda fl-2014. L-AB ġie ffirmat f’Novembru 2015. 2 394 000 €
Saħħa L-ewwel varjabbli I.3 Proporzjon ta’ każijiet ta’ twelid (assistiti minn persunal ikkwalifikat) f’żoni rurali fi strutturi tas-saħħa pubblika Linja bażi skaduta
Pagament għar-“riżultati”, għalkemm is-sitwazzjoni marret għall-agħar
Linja bażi (2012): 71 %; (2014): 86 % - Mira (2015): 75 % - Ilħuq: 85.6 %
L-ebda progress reali: Bilanċ dejjem jonqos fl-2015 meta mqabbel mal-2014 (linja bażi/mira skaduta)
2 394 000 €
Saħħa It-tieni varjabbli I.3 Proporzjon ta’ każijiet ta’ twelid (assistiti minn persunal ikkwalifikat) f’żoni rurali fi strutturi tas-saħħa pubblika Linja bażi skaduta
Pagament għar-“riżultati”, għalkemm is-sitwazzjoni marret għall-agħar
Linja bażi (2012): 71 %; (2014): 86 % - Mira (2015): 75 %; (2016) - Ilħuq (2015): 85.6 %; (2016): 85 %
L-ebda progress reali: bilanċ dejjem jonqos mill-bidu tal-AB.
3 291 667 €
4 788 000 € 19 899 834 €
Settur Segment Indikatur Problema Fatti Impatt Finanzjarju (imħallsa b’mod skorrett) Pagament regolari. Madankollu, ma jikkontribwix għall-objettiv tal-programm ta’ appoġġ baġitarju Proċeduri ta’ kontroll dgħajfin
Protezzjoni Soċjali L-ewwel varjabbli 1.2. Hemm programmazzjoni tal-baġit fuq tliet snin għas-setturi soċjali Ma ntlaħaqx/Sors ta’ verifikazzjoni li ma kienx xieraq Sabiex l-indikatur jintlaħaq, kien meħtieġ pjan baġitarju fuq tliet snin għas-settur tas-servizzi għall-perjodu 2017-2020, iżda d-Delegazzjoni tal-UE kienet sodisfatta bi “progress suffiċjenti fl-investimenti fis-settur soċjali”. Id-Delegazzjoni tal-UE bbażat l-opinjoni tagħha kemm fuq iċ-ċifri storiċi tal-2017 u l-2018, kif ukoll fuq it-tbassir tal-2019. Il-Ministeru tal-Ekonomija u l-Finanzi rrikonoxxa li ma kienx hemm stabbilit pjan ta’ dan it-tip. Barra minn hekk, il-ministeru talab assistenza teknika, billi ma kellux l-għarfien espert meħtieġ biex jiżviluppa dan it-tip ta’ pjan baġitarju fuq tliet snin għas-settur soċjali. 2 000 000 €
Protezzjoni Soċjali L-ewwel varjabbli 2.4. Kopertura medika globali għall-popolazzjoni Sors ta’ verifikazzjoni li ma kienx xieraq / Kontradizzjoni ma’ sorsi oħra ta’ verifikazzjoni (l-ilħuq ma jistax jiġi ggarantit) L-ANAM ipprovda tabella tal-Excel b’data skont il-kategorija tal-popolazzjoni tan-nies assigurati. Id-data ma setgħetx tiġi ttraċċata lura għar-rapport annwali tagħhom, u d-Delegazzjoni tal-UE lanqas ma kkontroverifikat id-data ma’ sorsi oħra. Barra minn hekk, id-data tal-2017 tqabblet mal-popolazzjoni tal-2014 (li kienet aktar baxxa mill-popolazzjoni tal-2017) biex tiġi kkalkulata l-kopertura tal-popolazzjoni tal-Marokk. Skont rapporti mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika u l-“Office National du Développement Humain”, il-kopertura medika totali kienet biss ta’ 46.6 % u 53.8 % rispettivament fl-2017, li hija saħansitra aktar baxxa mis-sitwazzjoni bażi.

Id-data tal-ANAM kienet ibbażata fuq karti distribwiti (RAMED), u fuq ir-riżultati tal-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika mogħtija oralment mill-kampjun ta’ unitajiet domestiċi meta ġew mistoqsija jekk kellhomx karta RAMED. Studju ieħor li twettaq mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika sab li 30 % biss tad-detenturi tal-karti kellhom fil-fatt id-dritt li jkollhom il-karta RAMED. Id-detenturi l-oħra tal-karta kellhom biżżejjed introjtu biex ikopru assigurazzjoni medika regolari. Fil-fatt, iċ-ċifri tal-ANAM ma jistgħux jitqiesu bħala verament affidabbli.
2 000 000 €
2 000 000 € 2 000 000 €
Ġustizzja L-ewwel varjabbli 3: Razzjonalizzazzjoni tal-mappa ġudizzjarja Ma ntlaħaqx/Sors ta’ verifikazzjoni li ma kienx xieraq Il-Mira b tal-Indikatur 3 ma ntlaħqitx. Total ta’ 72 ċentru ġudizzjarju kellhom ikunu operazzjonali sa tmiem l-2017. Minn dawn, 64 kienu diġà attivi minn qabel u 8 ċentri ġudizzjarji kellhom jiġu attivati. Minn dawk it-8, wieħed biss ġie attivat (Tarfaya) sa Diċembru 2018, jiġifieri sena wara li ġie deċiż l-iżborżament. 800 000 €
Ġustizzja L-ewwel varjabbli 4: Disponibbiltà tal-assistenza ġudizzjarja Ma ntlaħaqx/Sors ta’ verifikazzjoni mhux xieraq Is-sors ta’ verifikazzjoni użat (RAMED) mhuwiex mezz xieraq biex jitkejjel l-ilħuq ta’ dan l-indikatur, u ma kienx ipprovdut bħala sors ta’ verifikazzjoni fil-ftehim ta’ finanzjament. Barra minn hekk, il-karta RAMED ma tistax titqies bħala sors affidabbli, minħabba l-fokus fuq it-titjib tal-affidabbiltà tagħha fil-programm ta’ appoġġ baġitarju dwar il-protezzjoni soċjali. 1 280 000 €
Ġustizzja L-ewwel varjabbli 9: Diġitalizzazzjoni tal-ġurisdizzjonijiet Sors ta’ verifikazzjoni li ma kienx xieraq Is-sors ta’ verifikazzjoni “annual report of the Ministry of Justice” (rapport annwali tal-Ministeru tal-Ġustizzja) ma ġiex ipprovdut. F’Jannar 2018 twettqet missjoni ta’ verifikazzjoni, filwaqt li l-pagament kien diġà sar f’Diċembru 2017. 1 600 000 €
3 680 000 €
Settur Segment Indikatur Problema Fatti Impatt finanzjarju (imħallsa b’mod skorrett) Pagament regolari. Madankollu, ma jikkontribwix għall-objettiv tal-programm ta’ appoġġ baġitarju Proċeduri ta’ kontroll dgħajfin
PACC L-ewwel varjabbli T1D1: Għadd ta’ awtoimprendituri u detenturi tal-karta rreġistrati Sors ta’ verifikazzjoni li ma kienx xieraq L-għadd ta’ awtoimprendituri (l-indikaturi T1D1 sa T1D4) huwa bbażat fuq rapporti minn Maroc PME. Il-bażi ta’ data hija mmaniġġjata minn Maroc Poste; ma twettqux kontrolli mid-Delegazzjoni tal-UE jew mill-esperti biex tiġi ċċekkjata l-preċiżjoni tal-informazzjoni. L-għadd ta’ detenturi tal-karta ma jiggarantix li dawn in-nies verament għandhom attività formali bħala awtoimprendituri. Kampjun ta’ “awtoimprendituri” li ġie ttestjat matul iż-żjara tagħna fil-Marokk ikkonferma li l-bażi ta’ data ma kinitx preċiża. Barra minn hekk, hemm diskrepanza sinifikanti bejn l-għadd ta’ detenturi tal-karta u dawk li jiddikjaraw it-taxxi. 2 400 000 €
PACC L-ewwel varjabbli T1D3: Żewġ studji tal-fattibbiltà għal parks industrijali Sors ta’ verifikazzjoni li ma kienx xieraq/Ma ntlaħaqx L-istudji tnedew għal żoni ta’ attività ekonomika u mhux għal parks industrijali integrati, kif previst fil-pjan ta’ aċċellerazzjoni industrijali. 2 400 000 €
PACC L-ewwel varjabbli T1D6: Evalwazzjoni tal-pjan nazzjonali tas-simplifikazzjoni tal-proċeduri Ma ntlaħaqx L-evalwazzjoni ma ġietx ippreżentata fi żmien debitu (sena wara biss). Konsegwentement, T1D5 ma setax jiġi vverifikat lanqas. 2 400 000 €
PACC It-tieni varjabbli T2D1: Għadd ta’ awtoimprendituri u detenturi tal-karta rreġistrati Sors ta’ verifikazzjoni li ma kienx xieraq Ara T1D1 2 400 000 €
9 600 000 €
6 788 000 € 19 899 834 € 15 280 000 €

* Fil-31 ta’ Mejju 2019, il-Kummissjoni infurmat lill-Ministeru tal-Ekonomija u l-Finanzi li l-ammonti relatati mal-Indikaturi 1 u 11 se jiġu kkumpensati mill-pagament tas-segment varjabbli li jmiss.

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri.

Anness VII – Evoluzzjoni tal-indikaturi ewlenin

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri.

Anness VIII – Klassifikazzjonijiet tal-kuntratti ta’ appoġġ baġitarju skont is-settur

Settur Saħħa Protezzjoni Soċjali Ġustizzja PACC
Durata tal-kuntratt, xhur 60 60 60 (estiża sa 84) 60 (estiża sa 72)
Sena tal-kuntratt 2014 2017 2015 2016
Mistoqsija tal-Awditjar 1. Il-Kummissjoni u s-SEAE mmaniġġjaw b’mod xieraq l-appoġġ li ngħata mill-UE lill-Marokk? 1.1. Il-Kummissjoni u s-SEAE identifikaw setturi prijoritarji u allokaw il-finanzjament kif xieraq? Hemm komplementarjetà ma’ appoġġ ieħor li jingħata mill-UE fil-pajjiż
1.2. Il-Kummissjoni fasslet il-programmi/il-proġetti sew? Il-kundizzjonijiet ta’ appoġġ baġitarju huma f’konformità mal-Pjan ta’ Azzjoni tal-UE għall-Marokk
Il-kundizzjonijiet ta’ appoġġ baġitarju huma mfassla biex jappoġġaw ir-riformi b’mod effettiv
L-azzjonijiet tal-UE jikkontribwixxu għall-ħtiġijiet tas-settur
L-azzjonijiet tal-UE huma mfassla b’mod li jiżgura t-twettiq ta’ monitoraġġ oġġettiv tal-prestazzjoni
It-tfassil tal-programmi jieħu inkunsiderazzjoni t-tagħlimiet meħuda minn programmi preċedenti ta’ appoġġ baġitarju L-ebda programm preċedenti L-ebda programm preċedenti
1.3. Il-programmi/il-proġetti ġew ikkoordinati sew ma’ atturi oħra? Il-programmazzjoni, l-allokazzjoni tal-fondi u l-implimentazzjoni tal-programmi huma kkoordinati sew ma’ donaturi oħra
Hemm stabbiliti arranġamenti ta’ koordinazzjoni tad-donaturi. Tiġi skambjata informazzjoni ma’ donaturi oħra fuq bażi regolari.
1.4. Il-Kummissjoni mmonitorjat u evalwat il-programmi/il-proġetti sew? L-implimentazzjoni sseħħ skont l-ippjanar (it-twaqqit, il-baġit, l-attivitajiet). Id-devjazzjonijiet huma ġġustifikati sew. Ittieħdet azzjoni korrettiva jekk meħtieġa.
Il-kundizzjonijiet ta’ appoġġ baġitarju ġew rispettati.
Id-djalogu ta’ politika (settorjali) sar regolarment u b’mod rilevanti, u l-programmi u l-kundizzjonijiet ġew diskussi f’biżżejjed dettall.
Il-Kummissjoni twettaq żjarat fuq il-post u evalwazzjonijiet b’mod regolari. Dawn jiġu ddokumentati u r-rakkomandazzjonijiet li jsiru jingħataw segwitu.
Mistoqsija tal-Awditjar 2. L-objettivi tal-appoġġ li ngħata mill-UE lill-Marokk kienu ntlaħqu? 2.1. Ir-riżultati ppjanati kienu nkisbu? L-outputs ippjanati kienu nkisbu. għadhom għaddejjin, iżda ddewmu għadhom għaddejjin għadhom għaddejjin, iżda ddewmu għadhom għaddejjin, iżda ddewmu
L-iżborżamenti kienu bbażati fuq l-ilħuq tal-miri stabbiliti għall-indikaturi, li kienu appoġġati minn evidenza għall-awditjar affidabbli u rilevanti
L-assistenza teknika mogħtija hija suffiċjenti, f’waqtha u mmirata sew, u tgħin lill-qafas tad-djalogu ta’ politika
L-appoġġ baġitarju appoġġa r-riformi mistennija fil-formulazzjoni tal-politika settorjali u/jew fil-proċessi ta’ implimentazzjoni
2.2. Il-Kummissjoni ħadet inkunsiderazzjoni b’mod effettiv il-kwistjonijiet trażversali (id-drittijiet relatati mal-ġeneri u d-drittijiet tal-bniedem) meta wasslet l-appoġġ lill-Marokk? L-appoġġ baġitarju kkontribwixxa għall-aderenza ma’ kwistjonijiet trażversali (id-drittijiet relatati mal-ġeneri u d-drittijiet tal-bniedem)
Id-drittijiet relatati mal-ġeneri u d-drittijiet tal-bniedem ġew indirizzati fid-djalogu ta’ politika (settorjali)

Didaskalija - Ġew stabbiliti l-klassifikazzjonijiet li ġejjin:

Kriterju ssodisfat
Kriterju ssodisfat parzjalment
Kriterju mhux issodisfat

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri.

Akronimi u abbrevjazzjonijiet

AfDB: Il-Bank Afrikan tal-Iżvilupp

AB: Appoġġ Baġitarju

ENI: Strument Ewropew ta’ Viċinat

PACC: Programme d’appui à la croissance verte et la compétitivité du Maroc

PEV: Politika Ewropea tal-Viċinat

QĠUE: Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea

SEAE: Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna

SME: Intrapriża Żgħira jew Medja

SSF: Qafas ta’ Appoġġ Uniku

UE: Unjoni Ewropea

WB: Il-Bank Dinji

Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE

Sommarju eżekuttiv

I

Il-Marokk huwa sieħeb ewlieni għall-UE, li miegħu naqsmu fruntieri, valuri u aspirazzjonijiet. Mill-adozzjoni tal-Kostituzzjoni l-ġdida tiegħu fl-2011, il-Marokk beda proċess ta’ riforma ambizzjuża li għandha l-għan li ġġib aktar libertà, demokrazija u prosperità għaċ-ċittadini Marokkini. Bħala parti mill-Politika tal-Viċinat, l-UE tappoġġja bis-sħiħ lill-Marokk fil-ħidma tiegħu lejn dawn l-għanijiet.

Minkejja l-klima politika diffiċli li fiha r-relazzjonijiet bejn l-UE u l-Marokk ħadmu f’dawn l-aħħar snin, il-kooperazzjoni tal-UE kkontribwiet għall-progress ekonomiku, soċjali u istituzzjonali konsiderevoli tal-Marokk.

Pereżempju:

  • Il-mortalità materna fil-Marokk naqset b’35 % bejn l-2012 u l-2016, u żdied l-aċċess għaċ-ċentri tas-saħħa għall-popolazzjoni rurali. L-aċċess għall-mediċini tjieb b’mod sinifikanti b’żieda ta’ 39 % fil-bejgħ tal-mediċini ġeneriċi. L-UE ilha tappoġġja r-riformi fis-settur tas-Saħħa sa mill-2009.
  • Il-klassifikazzjoni tal-Marokk fir-Rapport Doing Business tal-Bank Dinji telgħet mill-128 post fl-2010 għas-60 post fl-2018. L-UE ilha tappoġġja l-isforzi tal-Marokk biex itejjeb il-klima kummerċjali tiegħu sa mill-2009.
  • Permezz tal-appoġġ lis-settur tal-Ġustizzja, l-UE rat l-istabbiliment tal-Kunsill Ġudizzjarju Għoli, Awtorità Kostituzzjonali fdata bil-preservazzjoni tal-indipendenza tal-ġudikatura u tal-maġistrati. Din hija kisba kbira fil-kuntest istituzzjonali tal-Afrika ta’ Fuq.
  • L-appoġġ tal-UE fil-qasam tal-protezzjoni soċjali akkumpanja riformi u wassal għall-formulazzjoni ta’ politika settorjali unika. Issa qed jiġi introdott numru individwali tas-sigurtà soċjali, f’konformità mar-rakkomandazzjonijiet ta’ politika li għamlet l-UE. Dan se jtejjeb l-aċċess tal-persuni vulnerabbli u jistimula l-effiċjenzi.

Il-Kummissjoni u s-SEAE huma tal-opinjoni li valutazzjoni tal-firxa wiesgħa tal-kundizzjonalitajiet u attivitajiet oħra komplementari ffinanzjati mill-UE, li jmorru lil hinn mill-pagamenti tas-segmenti varjabbli tal-appoġġ baġitarju (AB), tipprovdi stampa aktar komprensiva tal-effettività u tal-impatt tal-kooperazzjoni tal-UE mal-Marokk u twassal għal fehim aktar preċiż tal-istrument tal-AB.

L-indikaturi tal-livell tal-impatt jiddependu minn varjetà ta’ fatturi li jikkontribwixxu, u jieħdu aktar żmien biex jinbidlu, mit-tul taż-żmien tal-programmi tal-AB.

Finalment il-Kummissjoni u s-SEAE jinnutaw li r-Rieżami bejn il-Pari dwar il-Kooperazzjoni tal-UE għall-Iżvilupp, li għamlet l-OECD fl-2018 jgħid li l-użu tal-appoġġ baġitarju jtejjeb is-sjieda u l-inklużività fil-pajjiżi sħab. Il-programmi allinjati mal-politiki nazzjonali u mal-istrutturi tal-implimentazzjoni jżidu l-akkontabbiltà domestika u jiżguraw is-sostenibbiltà tar-riformi. B’hekk, l-AB jinkoraġġixxi l-iżvilupp tal-kapaċità nazzjonali biex jitwettqu riformi biex l-impatt ikun dejjiemi. Fil-Marokk, dan ipprovda ingranaġġ sinifikanti biex wieħed jinvolvi ruħu mal-awtoritajiet fi djalogu sinifikanti ta’ politika dwar ir-riforma. Il-kundizzjonijiet ġenerali għall-AB jistimulaw it-trasparenza, l-immaninġġjar finanzjarju sod u politiki makroekonomiċi prudenti.

II

Iċ-ċifri indikati jikkorrispondu għall-kuntratti kollha tal-AB u għall-pagamenti fis-setturi kollha kkuntrattati fl-2014-2018, mhux għall-erba’ setturi awditjat biss. Aktar importanti minn hekk, iċ-ċifra tal-pagamenti tista’ tqarraq billi tagħti l-impressjoni li l-eżekuzzjoni tal-pagamenti hija baxxa meta mqabbla mal-ammont impenjat, peress li l-perjodu kopert mill-awditu (2014-2018) ma jkoprix il-perjodu kollu tal-implimentazzjoni tal-programmi AB.

Kuntratti AB iffirmati matul il-perjodu rieżaminat, għas-setturi kollha koperti mill-AB, ammontaw għal EUR 562 miljun u l-pagamenti ammontaw għal EUR 206 miljun. Il-pagamenti fuq bosta minn dawn il-kuntratti AB għadhom għaddejjin. Minħabba s-sehem kbir tan-nefqa rikorrenti u n-natura tal-appoġġ tal-UE, l-allokazzjonijiet AB għandhom jitqabblu mal-baġit tal-investiment. Matul il-perjodu awditjat, AB irrappreżenta madwar 2,0 % tal-baġit kumplessiv tal-investiment nazzjonali.

III

Il-programmi AB huma mfassla skont il-Linji Gwida tal-AB u jqisu l-kundizzjonijiet speċifiċi tal-pajjiż u għandhom proċessi ta’ monitoraġġ formali u strutturati.

Il-Kummissjoni tiżgura djalogu miftuħ u koordinazzjoni kontinwa mal-Istati Membri tal-UE permezz ta’ gruppi tematiċi, laqgħat regolari ta’ koordinazzjoni u programmazzjoni konġunta. Madankollu, filwaqt li l-Kummissjoni Ewropea u s-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna jagħmlu kull sforz biex jiffaċilitaw il-koordinazzjoni tad-donaturi fil-pajjiżi sħab, fl-aħħar mill-aħħar ir-responsabbiltà hija tal-gvern ospitanti.

IV

Il-Kummissjoni għandha strateġija ċara għar-relazzjonijiet tagħha mal-Marokk li hija inkorporata fil-Qafas ta’ Appoġġ Uniku (Single Support Framework - SSF) li huwa bbażat fuq il-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni.

Peress li d-djalogu ta’ politika qatt ma ġie sospiż matul il-perjodu ta’ relazzjonijiet politiċi diffiċli bejn l-UE u l-Marokk, il-Kummissjoni tqis li ma kien hemm l-ebda raġuni biex tiġi żviluppata strateġija alternattiva.

Ġiet segwita l-gwida dwar id-djalogu ta’ politika fil-qafas tal-AB kif stipulata fil-linji gwida tal-AB. L-eżiti tad-djalogu ta’ politika huma u se jibqgħu jkunu parti importanti minn kwalunkwe evalwazzjoni. Madankollu, il-Kummissjoni tixtieq tenfasizza s-sensittività politika tar-riformi u l-objettivi politiċi u għaldaqstant tisħaq li l-istrateġiji ta’ djalogu se jkomplu jiġu fformulati b’mod li jħarsu l-interessi tal-Kummissjoni.

Rigward id-djalogu ta’ politika, dan ġie żgurat għall-perjodu kollu permezz tal-koordinazzjoni mal-Ministeru tal-Ekonomija u l-Finanzi (Koordinatur Nazzjonali — qafas għad-djalogu globali); u għal proġetti/programmi speċifiċi, dan jiġi inkorporat fil-ftehimiet tal-finanzjament permezz ta’ kumitati ta’ tmexxija obbligatorji mal-MEF u mal-benefiċjarji.

V

Il-programmi AB awditjati ilhom fis-seħħ inqas minn erba’ snin, u l-Kummissjoni hija tal-opinjoni li sar progress sodisfaċenti. Jeħtieġ li titqies in-natura kumplessa u sensittiva tar-riformi li l-Marokk qed iwettaq bl-appoġġ tal-UE, u t-tul taż-żmien meħtieġ għat-twettiq sħiħ tagħhom.

Dawn il-programmi għandhom l-għan li jappoġġaw ir-riformi nazzjonali u l-indikaturi tagħhom jirriflettu l-livell ta’ ambizzjoni tal-aġenda ta’ riforma tal-pajjiż sieħeb.

Il-proċeduri ta’ monitoraġġ u l-metodoloġija għall-valutazzjoni tar-riżultati huma stabbiliti b’mod ċar fil-Linji Gwida, u ġew segwiti.

VI

Matul il-perjodu awditjat, ġie nnutat xi titjib fil-qasam tal-Ġeneru u tad-Drittijiet tal-Bniedem. Madankollu, bidla soċjali profonda sostenibbli hija proċess gradwali u fit-tul. Il-kejl tal-progress f’dawn l-oqsma fuq perjodu qasir ta’ żmien bl-użu ta’ indikaturi ta’ xejriet fit-tul ma jistax jagħti stampa preċiża tas-sitwazzjoni. Spjegazzjonijiet aktar dettaljati tal-pożizzjoni tal-Kummissjoni jingħataw fil-kummenti għall-paragrafi rilevanti (ara t-tweġibiet tal-Kummissjoni għall-paragrafi 96 sa 100).

VII

Ara t-tweġibiet tal-Kummissjoni għar-rakkomandazzjonijiet.

Introduzzjoni

Kaxxa 2 — Sommarji tas-Sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea (QĠUE)

Il-Kummissjoni tinnota li: 1) deċiżjonijiet oħra rilevanti tal-Qorti tal-Ġustizzja jeżistu (digrieti fil-kawżi T-180/14 u T-275/18), 2) l-implikazzjoni minn C-104/16P li l-kunsens huwa legalment meħtieġ mhuwiex neċessarjament ġej mir-raġunament tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-inapplikabbiltà tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni, 3) il-ftehim il-ġdid dwar is-sajd kien ftehim ġdid u mhux biss ftehim rivedut u 4) wara l-Iskambju ta’ Ittri, prodotti li joriġinaw mis-Saħara tal-Punent qed jiġu ttrattati bl-istess mod fir-rigward li jibbenefikaw mill-istess preferenzi tariffarji bħal prodotti mill-Marokk, imma dan ma għandux jinftiehem li dawn għandhom jitqiesu bħala assimilati.

Osservazzjonijiet

21

Il-ġlieda kontra l-korruzzjoni tiġi ttrattata wkoll permezz ta’ mezzi oħra bħad-djalogu ta’ politika regolari, il-ġemellaġġ, programmi reġjonali, appoġġ għas-soċjetà ċivili u l-kriterji ġenerali tal-eliġibbiltà dwar l-immaniġġjar tal-finanzi pubbliċi u t-trasparenza.

23

Ir-rapporti annwali tal-QEA jintużaw b’mod regolari bħala sors ta’ informazzjoni għal ħafna setturi appoġġjati mill-Kummissjoni kull meta jkun rilevanti.

26

Il-Qafas ta’ Appoġġ Uniku huwa l-għodda ta’ implimentazzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni tal-Istatus Avvanzat. Is-setturi prijoritarji identifikati ġejjin mill-aġenda ta’ riforma tal-Marokk stess li ħarġet mill-Kostituzzjoni tal-2011.

Filwaqt li hemm lok għal xi konsolidazzjoni u konċentrazzjoni, il-limitazzjoni għal tliet setturi (tradizzjonali) biss kienet tnaqqas l-ingranaġġ tal-politika tal-Kummissjoni u kienet tmur kontra l-ispirtu tal-Pjan ta’ Azzjoni tal-Istatus Avvanzat. Minħabba l-importanza tar-riformi mwettqa mill-Marokk, kien politikament opportun li jiġu appoġġjati dawk ir-riformi li kienu i) konformi mal-SSF u ii) importanti għall-iżvilupp tal-Marokk.

27

Wara l-informazzjoni pprovduta lid-Delegazzjoni mill-kwartieri ġenerali dwar l-ammont tal-PAA, l-allokazzjoni finanzjarja indikattiva għal kull programm tiġi diskussa bejn id-Delegazzjoni u s-sħab Marokkini. Il-proposti tad-delegazzjoni mbagħad jiġu fformalizzati f’nota mid-DĠ NEAR lill-Kummissarju fejn jiġi propost it-tqassim fi programmi tal-pakkett tal-PAA. Dan imbagħad jiġi adottat mill-Kummissjoni wara l-opinjoni tal-Istati Membri fil-proċedura tal-komitoloġija. Il-Kummissjoni tqis li l-fajl tal-preparazzjoni għal kull intervent huwa komprensiv u dokumentat bis-sħiħ.

32

Fid-dawl tar-rilevanza strateġika antika tal-Marokk għall-Unjoni Ewropea, il-Kummissjoni, flimkien mas-SEAE u mal-Istati Membri, qieset li l-ewwel prijorità kienet li jerġgħu jiġu stabbiliti r-rabtiet u li tinħoloq kooperazzjoni mal-Marokk, inkluża kooperazzjoni teknika u finanzjarja u, għalhekk l-AB. L-Istati Membri approvah bil-qawwa dan l-approċċ tal-Kummissjoni li tkompli tipprogramma l-attivitajiet ta’ kooperazzjoni tal-2016 filwaqt li approvaw l-approċċ tal-Kummissjoni għall-programmazzjoni tal-futur. Barra minn hekk, f’Ottubru 2018, l-Istati Membri fil-qafas tal-Kumitat ENI kkonkludew li l-prijoritajiet tal-Qafas ta’ Appoġġ Uniku (SSF) kienu għadhom pertinenti u approvaw unanimament il-proposta tal-Kummissjoni li testendi l-SSF għall-2018. L-istess konklużjonijiet u approvazzjonijiet reġgħu ġew imtennija għall-perjodu 2019–2020 matul il-laqgħa tal-Kumitat ENI tat-03/07/2019.

Il-SSF attwali kopra l-perjodu sa tmiem l-2017, għalhekk ma kienx hemm bżonn li l-prijoritajiet jiġu rieżaminati fl-2015. Il-fatt li fl-2017 il-Kummissjoni ddeċidiet li testendi l-Istatus Avvanzat u l-SSF għall-2018 minflok ma ddiskutiet “Prijoritajiet tas-Sħubija” ġodda bl-ebda mod ma xekkel il-programmazzjoni tal-ENI għall-perjodu 2018–2020. Il-prijoritajiet identifikati fl-SSF tal-2014–2017 baqgħu validi u ppermettew lill-Kummissjoni tipprogramma r-riżorsi tal-ENI skonthom u li tiżgura l-kontinwità u l-koerenza fl-attivitajiet ta’ kooperazzjoni.

Ir-rilevanza kontinwa tas-setturi identifikati fl-SSF inizjali tal-2014–2017 ġiet ikkonfermata mill-prijoritajiet “ġodda” identifikati matul il-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni bejn l-UE u l-Marokk li sar fis-27 ta’ Ġunju 2019, li ġew diskussi fil-fond mal-Istati Membri u mal-Marokk bħala l-linji gwida għall-futur tas-sħubija.

33

Matul il-perjodu ta’ waqfien, il-Kummissjoni adottat approċċ pragmatiku ta’ kooperazzjoni u kompliet l-AB kif ukoll l-kooperazzjoni f’oqsma koperti mill-SSF. Dan l-approċċ ġie approvat mill-Istati Membri fil-Kunsill.  Filwaqt li d-Djalogu ta’ Politika formali kif stipulat fil-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni ma seħħx matul dan il-perjodu ta’ waqfien, kompla d-djalogu ta’ politika f’livell għoli, pereżempju l-laqgħa bejn il-Viċi Ministru tal-Affarijiet Barranin Bourita u l-President Juncker u r-RGħ/VP fis-07/02/2017.

34

Peress l-Indja u ċ-Ċina mhumiex membri tal-OECD/DAC, huma inqas marbutin b’impenji internazzjonali biex jikkoordinaw.

39

Il-Kummissjoni tixtieq tenfasizza li l-impatt huwa r-riżultat ta’ perjodu medju sa twil ta’ riformi li jiġu implimentati fi stadji. Meta l-programmi AB jiġu fil-bidu tar-riforma, l-impatt ma jkunx jista’ jitkejjel qabel xi ftit taż-żmien u x’aktarx wara li jintemm il-programm AB ta’ tliet snin.

Filwaqt li l-indikaturi għall-iżborż tas-segmenti varjabbli huma biss element wieħed, il-livell ta’ żborż jista’ jkun indikatur approssimattiv tal-ambizzjoni (jew tal-inqas tad-diffikultà, li għandha tkun korrelatata) tal-indikaturi. Iċ-ċifri tal-operazzjonijiet kumplessivi tal-AB tal-UE juru tnaqqis fis-sehem tal-iżborżi fuq il-potenzjal li jista’ jiġi żborżat, li jissuġġerixxi żieda fl-ambizzjoni jew tal-inqas li l-kundizzjonijiet saru aktar stretti u/jew li żdiedet id-diffikultà tal-Gvern biex jimplimenta l-aġenda ta’ riforma tiegħu.

41

L-għażla tan-natura tal-indikaturi fil-programmi awditjati, aktar orjentata lejn l-output u l-proċess, hija dovuta għall-grad ta’ maturità tar-riformi fil-mira. L-indikaturi tal-output u tal-proċessi huma biss rilevanti u importanti matul l-implimentazzjoni ta’ riforma bħala indikaturi tal-eżitu. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni applikat kif xieraq il-linji gwida tal-AB tal-2017 dwar l-indikaturi li jridu jintużaw għall-iżborż tas-segmenti varjabbli (it-Taqsima 4.4.3 u l-Anness VIII).

Peress li l-eżiti jitkejlu fuq perjodu itwal ta’ żmien, ma kienx ikun xieraq li wieħed jespandi aktar l-użu tal-indikaturi tal-eżitu f’dan il-każ.

Barra minn hekk, f’konformità mal-prinċipju tas-sjieda, l-indikaturi tal-iżborż għandhom jintgħażlu prinċipalment fost dawk li ġew identifikati fil-passaport tal-indikaturi tar-riforma tal-pajjiż benefiċjarju.

42

Il-Kummissjoni tivvaluta li sitt miri biss minn 86 jistgħu jitqiesu bħala mhux ambizzjużi biżżejjed u l-Kummissjoni qiegħda fil-proċess li tirrieżaminahom.

Fir-rigward tal-livell ġenerali ta’ ambizzjoni tal-miri, il-Kummissjoni hija tal-opinjoni li l-maġġoranza kbira tal-indikaturi kienu ambizzjużi biżżejjed u ppermettew lill-AB jaqdi r-rwol sħiħ tiegħu. Il-finanzjament tal-baġit jappoġġja l-isforzi ta’ riforma tal-Gvern. Il-valutazzjoni tal-kriterji tal-eliġibbiltà għal kull pagament u l-kisba tal-indikaturi turi li kien hemm progress suffiċjenti fir-riformi matul l-implimentazzjoni tal-programmi AB. Is-sejbiet tal-evalwazzjoni jenfasizzaw b’mod konsistenti li “l-appoġġ baġitarju ma jistax jixtri riformi” — u dan mhuwiex l-għan tiegħu.

Il-Programm tas-Settur tas-Saħħa huwa bbażat fuq l-Istrateġija tal-Ministeru tas-Saħħa għall-2012–2016. Fil-Programm, l-iżvilupp tar-riżorsi umani huwa indirizzat permezz tal-kundizzjonijiet ġenerali tal-indikaturi tas-segmenti varjabbli tal-AB, u permezz tal-attivitajiet tal-komponenti tal-assistenza teknika. L-indikatur 12 (jitħarrġu “biss” 13-il tabib) kien fil-fatt immirat biex jiġi stabbilit taħriġ speċifiku għat-tobba tal-familja u fil-mira kien hemm it-tobba li jgħixu f’żoni rurali. It-13-il tabib imsemmija mill-QEA jikkostitwixxu l-ewwel lott ta’ gradwati.

43

L-isfidi msemmija mill-QEA huma tabilħaqq importanti u ġew indirizzati mill-Kummissjoni f’diversi modi kemm permezz ta’ indikaturi AB, attivitajiet ta’ assistenza teknika u programm tad-WHO ffinanzjat mill-UE li għandu l-għan li jtejjeb il-kwalità tas-servizzi tas-saħħa fiż-żoni rurali. B'mod partikolari: 

L-assenteiżmu għoli fost il-persunal huwa indirizzat billi l-maniġers tal-isptarijiet fir-reġjuni tħarrġu permezz ta’ attivitajiet ta’ assistenza teknika (ara t-tweġiba għall-paragrafu 42 aktar ‘il fuq) u permezz tal-programm tad-WHO (l-iżvilupp u t-titjib tal-kapaċità tal-immaniġġjar tal-kura tas-saħħa primarja).

L-attraenza baxxa taż-żoni remoti hija indirizzata permezz ta’ indikatur tal-programm AB (l-Indikatur 12 li jistabbilixxi Masters għat-tobba tal-familja), AT biex titjieb l-orjentazzjoni lejn is-servizz tal-persunal tal-kura tas-saħħa primarja, u l-programm tad-WHO mmirat biex itejjeb is-servizzi f’żoni rurali.

Is-sottoitulizzazzjoni tal-infrastruttura tal-isptarijiet hija indirizzata permezz ta’ attivitajiet tal-AT li għandhom l-għan li jtejbu s-sħubiji pubbliċi privati u jtejbu l-governanza tal-isptarijiet. Barra minn hekk, din il-kwistjoni hija ċentrali għall-Programm ta’ riforma tal-Protezzjoni Soċjali, li timmira lejn kopertura medika universali, u b’hekk il-Kummissjoni ġustament evitat attivitajiet li jirkbu fuq il-programm tas-Saħħa.

44

Il-Ministeru iddeċieda fl-2018 li japplika l-liġijiet il-ġodda għaċ-ċentri kollha tal-protezzjoni soċjali. B’rikonoxximent ta’ dan, fl-2019 il-Kummissjoni se tirrieżamina l-mira tal-indikaturi li hija skedata għal pagament fl-2020.

47

Għaddejjin sforz biex jittejbu l-oqfsa tal-monitoraġġ tal-istrateġiji settorjali. Il-kwalità tal-istrateġiji settorjali u tas-sistemi ta’ monitoraġġ li jakkumpanjawhom qed tissaħħaħ bil-programm tar-riforma tal-Immaniġġjar Finanzjarju Pubbliku appoġġjat mill-UE. Din il-ħidma għandha l-għan li tintroduċi elementi ta’ prestazzjoni fil-proċess baġitarju u se tkun enfasizzata fl-operazzjonijiet il-ġodda kollha tal-AB.

48

a) L-objettivi speċifiċi huma relatati mal-objettivi usa’ tal-proċess ta’ riforma politika li l-progress tiegħu jiġi mmonitorjat b’mod olistiku permezz tal-kundizzjonijiet ġenerali. L-indikaturi annwali tal-prestazzjoni tas-segmenti varjabbli awditjati mhumiex imfassla biex isegwu dan il-progress.

c) Il-Kummissjoni tqis li dawn iż-żewġ indikaturi kienu rilevanti peress li kienu qed jikkontribwixxu għall-objettivi tal-programm AB. Il-Kummissjoni użat iż-żieda fl-għadd assolut ta’ pazjenti kkurati fiż-żoni rurali bħala indikatur approssimattiv tajjeb għat-tnaqqis tad-disparitajiet fl-aċċess għall-kura. Peress li t-tnaqqis tad-disparitajiet ma jistax jitkejjel permezz tal-indikatur tas-segmenti varjabbli sena wara l-oħra, l-indikaturi jkejlu l-għoti tas-servizz minflok: l-iżgurar li l-pazjenti morda b’waħda minn żewġ mardiet kroniċi mhux trasmissibbli fost l-iżjed komuni jirċievu trattament regolari huwa kejl funzjonali tajjeb tat-titjib fl-għoti tas-servizzi tas-saħħa fiż-żoni rurali.

d) Kif indikat fin-nota ta’ qiegħ il-paġna, il-linji bażi ma kinux meħtieġa għall-indikaturi kollha. Il-Kummissjoni stabbiliet linji bażi kull meta qieset meħtieġ biex jirnexxilha tkejjel il-miri b’mod adegwat. Il-linji bażi msejħa “skaduti” jikkonċernaw prinċipalment il-programm tas-saħħa fejn iċ-ċifri użati bħala linji bażi kienu l-aħħar ċifri uffiċjali disponibbli fil-mument tal-iffirmar tal-ftehim tal-finanzjament. Il-Kummissjoni ma tqisx li huwa xieraq li jiġu ġudikati skaduti a posteriori.

Perjodu ta’ tnax-il xahar biex jitlesta l-ftehim ta’ finanzjament huwa previst matul il-proċess tal-programmazzjoni skont ir-regoli tal-Kummissjoni.

F’dan il-kuntest, xi miri ġew fil-fatt issodisfati qabel l-iffirmar tal-ftehim tal-finanzjament (pereż. is-sottomissjoni tal-“Pjan dwar id-Diżabbiltà” 21/10/2015 , jew il-finalizzazzjoni tal-Istrateġija għall-Iżvilupp Sostenibbli). Dan huwa fil-fatt prova ta’ impenn mill-gvern u r-riżultat ta’ djalogu ta’ politika kontinwu matul in-negozjati. Il-prospett tal-programm AB li jmiss u d-djalogu ta’ politika kontinwu jikkontribwixxu mhux bi ftit biex jixprunaw il-momentum ta’ dawn ir-riformi. Għalhekk, meta jiġu vvalutati l-kisbiet tal-programm AB, huwa xieraq li jitqiesu l-isforzi li saru matul il-perjodu tan-negozjar. Jekk dan ma jsirx, il-Kummissjoni tqis li jkun qed jiġi penalizzat il-gvern sieħeb talli għamel progress matul il-perjodu tan-negozjar.

50

Għalkemm l-implimentazzjoni tar-riformi setgħet kellha xi dewmien, il-Kummissjoni ħadet il-passi meħtieġa biex taġġusta l-programmi tagħha biex iżżomm il-fokus u l-ambizzjoni tal-appoġġ.

Dewmien fl-implimentazzjoni tar-riformi ġieli jseħħ fil-programmi AB. Dan huwa evidenza ta’ i) il-pertinenza u l-ambizzjoni tal-miri AB, ii) il-kumplessità tar-riformi li qed jiġu appoġġjati, li jkunu jeħtieġu aktar żmien biex jitniedew milli kien ippjanat inizjalment, u iii) ir-rilevanza tal-AB bħala għodda li tappoġġja l-proċess b’mod flessibbli.

51

L-estensjoni tad-durata tal-Ftehimiet ta’ Finanzjament fil-programmi tal-Ġustizzja u l-PACC ġiet miftiehma biex tespandi l-attivitajiet tal-assistenza teknika (ġustizzja) jew biex tinkludi indikaturi strateġiċi ġodda (Strateġija tal-inklużjoni finanzjarja għall-PACC).

52

Il-Kummissjoni tqis li l-appoġġ komplementari disponibbli saħħaħ b’mod xieraq il-programm AB, u meta l-Kummissjoni tfassal id-Dokument ta’ Azzjoni, iż-żmien meħtieġ biex jiġi kuntrattat appoġġ komplementari jiġu kkunsidrat. Fil-każ tal-programmi tal-ġustizzja u tas-saħħa, ġew iffirmati kuntratti ma’ organizzazzjonijiet internazzjonali (UNICEF, il-Kunsill tal-Ewropa u d-WHO) fi żmien tliet xhur mill-iffirmar tal-Ftehim ta’ Finanzjament.

Barra minn hekk, jingħata appoġġ komplementari permezz ta’ programmi oħra li diġà jinsabu għaddejjin, bħall-“Réussir le Statut Avancé” li jiffinanzja t-tisħiħ istituzzjonali u l-approssimazzjoni leġislattiva ma’ standards tal-UE permezz ta’ ġemellaġġi u assistenza teknika għall-programmi tal-PACC u tas-Saħħa jew il-“Couverture Médicale de Base III” għall-programm tal-Protezzjoni Soċjali.

55

F’konformità mal-gwida li tinsab fil-linji gwida tal-AB, il-missjonijiet ta’ monitoraġġ indipendenti kollha twettqu kif skedat.

Id-delegazzjoni tal-UE żammet djalogu settorjali fil-livelli kollha fis-setturi kollha ta’ intervent li għandhom l-għan li jimmonitorjaw li r-riformi stabbiliti fl-istrateġiji settorjali nazzjonali jimxu ‘l quddiem kif ippjanat. Bħala konklużjoni, il-Kummissjoni tqis li d-djalogu ta’ politika mal-awtoritajiet Marokkini kien biżżejjed biex jintlaħqu l-objettivi tal-programmi awditjati.

58

Is-sorsi ta’ informazzjoni indikati fl-FAs huma indikattivi, peress li d-delegazzjonijiet u s-servizzi tal-KĠ għandhom il-mandat mil-linji gwida tal-Appoġġ Baġitarju tal-UE biex jużaw l-informazzjoni rilevanti kollha disponibbli biex tittieħed deċiżjoni dwar l-eliġibbiltà, il-kundizzjonijiet speċifiċi, kif ukoll l-indikaturi tas-segmenti varjabbli.

Waħda mir-raġunijiet għal dan hija relatata mal-fatt li l-valur tal-indikaturi jeħtieġ li jiġi vvalutat fil-kuntest. Jekk, pereżempju, fattur eżoġenu ċar, li jista’ jiġi aċċertat, influwenza l-prestazzjoni tal-indikatur, dan jista’ jiġi kkunsidrat fil-ġudizzju finali. L-informazzjoni dwar dan il-fattur eżoġenu tista’ tiġi minn kwalunkwe sors.

59

a) Il-Kummissjoni tqis li s-sorsi tal-verifika użati kienu xierqa meta saru l-iżborżi. Il-valutazzjoni tal-prestazzjoni twettqet skont il-linji gwida dwar l-appoġġ baġitarju (it-Taqsima 4.4.4), li jippromwovu proċess immexxi mill-gvern u bbażat fuq il-qafas tal-monitoraġġ tal-pajjiż, kull meta jkun possibbli. F’konformità mal-impenji internazzjonali dwar l-effettività tal-għajnuna u mal-Kunsens Ewropew dwar l-Iżvilupp, l-użu tas-sistemi tal-pajjiżi għandu l-għan li jsaħħaħhom u jagħmilhom aktar inklużivi u li jsaħħaħ l-akkontabbiltà domestika.

Il-kontrolli li saru mill-Kummissjoni biex jiġi vverifikat l-għadd ta’ awtoimprendituri (AI) kienu raġonevoli u proporzjonati, billi ngħatat kunsiderazzjoni xierqa lis-sistema ta’ monitoraġġ u tar-rappurtar uffiċjali pprovduti mill-Gvern.

F’dan il-kuntest, il-Kummissjoni ma għandha l-ebda raġuni — u l-ebda evidenza — biex tiddubita mill-preċiżjoni tal-bażi tad-data biex tiddetermina jekk intlaħqux l-indikaturi li kellhom l-għan li jevalwaw kemm hija attreanti l-iskema tal-AI, l-aderenza tal-popolazzjoni fil-mira (inklużi kemm dawk li jaħdmu għar-rashom li huma attivi kif ukoll dawk li bħalissa mhumiex attivi) u s-saħħa tal-miżuri ta’ sensitizzazzjoni. Dan ma jkejjilx żieda fil-livell tal-attività ta’ dawk li jaħdmu għal rashom minħabba li dan huwa objettiv ta’ livell ogħla fuq perjodu medju.

b) Il-linji bażi ma kinux skaduti minħabba li l-Kummissjoni użat l-aktar data reċenti disponibbli meta nnegozjat il-Ftehimiet ta’ Finanzjament (FF). L-iżborżi saru skont id-dispożizzjonijiet tal-FF.

Fir-rigward tal-indikatur dwar it-twelid tat-tfal fiż-żoni rurali, dan l-indikatur ikejjel is-sehem ta’ twelid assistit fiċ-ċentri tas-saħħa rurali. Iż-żewġ linji bażi u l-miri kienu konformi mal-istrateġija tal-Gvern u mal-impenn tiegħu li jikseb l-Għanijiet ta' Żvilupp tal-Millennju sal-2015.

Peress li l-objettiv huwa li tiġi appoġġjata xejra, tnaqqis żgħir ta’ 0,2 % f’sena partikolari ma jistax jiġi kkunsidrat bħala sinifikanti meta wieħed iqabbel max-xejra matul l-aħħar 5 snin meta l-mortalità materna naqset b’14 %. F’dan il-kuntest ir-rata ta’ 85 % ta’ twelid assistit hija l-evidenza li l-programm implimentat mill-Gvern biex titnaqqas il-mortalità materna huwa mtawwal maż-żmien u ta’ suċċess.

c) Il-Kummissjoni stabbiliet linji bażi meta qieset meħtieġ biex tkejjel il-miri b’mod adegwat.

Fir-rigward tal-mira għall-għadd ta’ pazjenti dijabetiċi li qed jingħataw kura, il-kalkolu kien korrett u kien jirrifletti l-kopertura dejjem tiżdied ta’ pazjenti fiż-żoni rurali. Minħabba li d-dijabete hija marda kronika, huwa importanti li tkompli tiġi kkurata linja bażi ta’ pazjenti. L-adozzjoni ta’ metodu ta’ kalkolu li jħallas biss f’każ ta’ żieda fl-għadd ta’ pazjenti ma tippremjax l-isforzi tal-Gvern biex iżomm kura adegwata tal-marda fiż-żoni rurali.

d) Il-Kummissjoni tqis li għal tlettax-il mira l-progress kien suffiċjenti u l-miri nkisbu b’mod li jiġġustifika l-iżborżi, li saru f’konformità mad-dispożizzjonijiet tal-Ftehimiet ta’ Finanzjament u mal-objettivi tal-programm AB.

Għall-mira li tikkonċerna l-għadd ta’ tobba tal-familja kif ukoll għal mira oħra, il-progress ġie kkalkulat ħażin u l-Kummissjoni bdiet l-irkupru tal-ammonti mħallsa.

60

Il-Kummissjoni ma tikkondividix il-konklużjoni dwar il-kwistjonijiet ta’ żborż li tqajmu mill-QEA fl-Anness VI tar-rapport.

Total ta’ EUR 147 miljun tħallas għall-programmi awditjati li minnhom EUR 140 miljun kienu għall-komponent AB (inklużi EUR 88 miljun ta’ pagamenti ta’ segmenti varjabbli). Il-Kummissjoni tqis li l-indikaturi kollha magħżula huma rilevanti għall-objettivi tal-programm AB u għar-riformi settorjali li qed jappoġġaw. Il-Kummissjoni tqis li l-pagamenti kollha ġew iċċekkjati kif xieraq u li ntużaw sorsi xierqa ta’ verifika konformi mal-linji gwida eżistenti tal-AB, ħlief għal żewġ miri fil-programm tas-saħħa fejn EUR 3,59 miljun huma fil-proċess li jiġu rkuprati. Għalhekk il-pagamenti regolari tal-komponent tal-AB ammontaw għal EUR 136,41 miljun.

Fir-rigward taż-żewġ indikaturi l-oħra identifikati mill-QEA bħala mħallsa b’mod mhux xieraq: i) il-pagament tal-Indikatur 7 fis-settur tas-saħħa tħallas skont id-dispożizzjonijiet tal-FF u l-Kummissjoni ssostni li l-metodu tal-kalkolu applikat huwa xieraq għall-objettiv fil-mira, u ii) il-pagament tal-indikatur 1.2 fil-programm dwar il-Protezzjoni Soċjali sar f’konformità mad-dispożizzjonijiet tal-FF peress li l-qafas ta’ finanzjament ta’ nofs it-terminu (2017–2020) tal-ministeri tas-settur soċjali kien disponibbli pubblikament permezz tal-Proġetti ta’ Prestazzjoni tal-ministeri meħtieġa mil-Liġi Finanzjarja, ivvalidati mid-dipartiment tal-Baġit tal-Ministeru tal-Finanzi u ppreżentati lill-Parlament. Barra minn hekk, il-Kummissjoni rċeviet mingħand il-Ministeru tal-Finanzi l-allokazzjonijiet baġitarji tal-2017–2019 li juru li l-allokazzjonijiet baġitarji għal dawn il-Ministeri kienu qed jiżdiedu b’mod kostanti sena wara l-oħra.

61

Il-Kummissjoni applikat b’mod xieraq il-flessibbiltà prevista fil-Ftehim ta’ Finanzjament biex tittrasferixxi għall-perjodu ta’ wara, l-evalwazzjoni tal-indikaturi meta ċirkostanzi esterni jiġġustifikaw dan u meta t-trasferiment ikollu l-potenzjal li jżomm l-inċentiv għall-Gvern biex jimplimenta riformi importanti.

It-trasferiment ta’ xi indikaturi ġie vvalutat wara talba formali mill-Gvern abbażi ta’ argumenti mressqa mill-Ministeru rispettiv matul il-laqgħat uffiċjali appoġġjati mill-valutazzjoni tal-missjonijiet ta’ monitoraġġ estern. Ġie ffirmat addendum formali tal-Ftehim ta’ Finanzjament bejn il-Gvern u l-Kummissjoni wara proċess intern ta’ validazzjoni appoġġjat minn nota ta’ ġustifikazzjoni dettaljata.

64

L-attivitajiet ta’ monitoraġġ jitwettqu matul is-sena kollha. Dawn jinkludu djalogu ta’ politika u tekniku regolari bejn il-persunal tad-Delegazzjoni, l-Awtoritajiet u partijiet konċernati rilevanti oħra. Barra minn hekk, il-monitoraġġ isir permezz ta’ żjarat ta’ fuq il-post darbtejn fis-sena u ta’ missjoni annwali biex jitħejja l-fajl tal-iżborż, li jinkludi taqsima dwar il-progress li jkun sar fl-implimentazzjoni tal-politika settorjali.

Kaxxa 3 — Dgħufijiet fil-proċeduri ta’ monitoraġġ tal-Kummissjoni

Il-programm Ġustizzja ma jipprovdix finanzjament għall-ħolqien ta’ xi ġurisdizzjoni b’mod partikolari, iżda jipprovdi inċentivi għar-riforma ta’ xi aspetti tal-mappa ġudizzjarja.

Il-Ftehim ta’ Finanzjament jgħid li r-riforma taċ-Ċentri għall-Imħallfin Residenti (CRJs) hija ekwivalenti għal mill-inqas 60 % tal-mappa ġudizzjarja. Għalhekk il-mira nkisbet bl-adozzjoni mill-Kunsill tal-gvern tal-mappa ġudizzjarja u bir-riforma u bir-riallokazzjoni tas-CRJs.

It-tieni sottomira N+2 tal-indikatur 3 ma tkejjilx jekk is-CRJs humiex operattivi jew le.

66

Fir-rigward tal-livell ta’ riskju fil-kisba tal-miri, il-valutazzjoni tar-riskju ssir darbtejn fis-sena mill-Kummissjoni. Tabilħaqq, hekk kif iċ-ċirkostanzi qed jevolvu, hija prattika amministrattiva tajba li tiġi rieżaminata l-probabbiltà li l-miri stabbiliti jintlaħqu.

67

Il-Kummissjoni tqis li filwaqt li xi indikaturi ma ntlaħqux, il-progress kien notevoli u aktar progress huwa mistenni. L-aċċess għas-servizzi tas-saħħa fiż-żoni rurali tjieb matul il-ħajja tal-programm kif muri miż-żieda fl-għadd ta’ pazjenti dijabetiċi u ipertensivi li qed jingħataw kura jew jiġu mmonitorjati. Mill-2012 sal-2016, l-aċċess imtejjeb għaċ-ċentri tal-kura tas-saħħa primarja rriżulta fi tnaqqis ta’ 35 % fil-mortalità materna. 81,2 % tan-nisa tqal fiż-żoni rurali kellhom konsultazzjoni ta’ qabel it-twelid fi struttura tas-saħħa pubblika fl-2017, (żieda minn 71,2 % fl-2015). Il-prezzijiet ta’ 3600 mediċina naqsu u l-bejgħ tal-mediċini ġeneriċi żdied b’39 %, u b’hekk żdied l-aċċess. Fl-aħħar nett, mill-2019, inħatru spetturi reġjonali fir-reġjuni kollha.

68

Il-Kummissjoni tqis li mit-tliet miri tal-indikaturi tar-riżultati huwa biss dak relatat mal-kopertura medika għall-ħaddiema mhux b’salarju li għadu ma ntlaħaqx. L-istrumenti leġiżlattivi għal dan l-indikatur għandhom jiġu adottati fil-futur qrib.

69

Il-Kummissjoni ħadet miżuri xierqa biex timmitiga l-impatt tad-dewmien fl-approvazzjoni tal-kodiċi penali fuq il-programm fil-limitu tal-flessibbiltà permessa mill-Ftehim ta’ Finanzjament.

Il-mira għall-mappa ġudizzjarja kellha l-għan li tgħin ir-riallokazzjoni taċ-Ċentri għall-Imħallfin Residenti. Għaldaqstant, l-adozzjoni tal-att regolatorju implimentat 60 % tal-mappa ġudizzjarja l-ġdida, kif previst fil-Ftehim ta’ Finanzjament.

Dwar il-mira mmirata lejn l-iffaċilitar tal-assistenza ġudizzjarja, din kienet mira ta’ proċess. L-użu tal-kard RAMED biex il-persuni vulnerabbli jingħataw aċċess għal assistenza ġudizzjarja jikkorrispondi għall-mira stabbilita fil-Ftehim ta’ Finanzjament li tipprevedi l-unifikazzjoni u s-simplifikazzjoni tad-dokumenti meħtieġa għall-aċċess għall-assistenza ġudizzjarja.

70

Il-Kummissjoni tqis li l-pagamenti kollha huma ġġustifikati. Il-valutazzjoni tagħha hija appoġġata minn i) l-evidenzi pprovduti mill-amministrazzjoni, ii) il-verifika mill-Kummissjoni tad-dokumenti ta’ sostenn, u iii) ir-riżultati tal-missjoni ta’ monitoraġġ indipendenti.

B’mod partikolari, is-sorsi kollha tal-verifika kienu konformi mal-preskrizzjonijiet tal-Ftehim ta’ Finanzjament. L-istatistika użata hija l-istatistika pubblika disponibbli; l-istess data tintuża mill-Ministeru tal-Finanzi.

71

Il-modifiki fil-Ftehim ta’ Finanzjament li jagħtu estensjoni u/jew modifika ta’ xi indikaturi ngħataw mill-Kummissjoni f’konformità mad-dispożizzjonijiet tal-linji gwida tal-AB u f’konformità mar-regoli u mal-proċeduri applikabbli.

Meta rilevanti, il-Kummissjoni aġġustat l-indikatur tal-programmi biex timmassimizza l-ingranaġġ pożittiv tal-SRPC u l-effikaċja tal-finanzjament tal-UE, u aġġustatu għall-evoluzzjoni tal-kuntest istituzzjonali.

Fl-aħħar nett, huwa importanti li wieħed jinnota li mhuwiex il-programm AB, li jilħaq il-miri tiegħu, iżda l-Gvern, li bl-implimentazzjoni tar-riforma li nieda jikseb l-objettivi tiegħu. It-trasferiment għal perjodu ta’ wara tal-evalwazzjoni ta’ indikaturi/miri meta ġġustifikat huwa l-aktar mod effettiv biex tiġi massimizzata l-effettività tal-appoġġ tal-UE.

72

Il-politika AB tal-Kummissjoni tipprovdi għal AB immirat f’xi każijiet speċifiċi, pereżempju b’kuntratti ta’ bini tal-istat u ta’ bini tar-reżiljenza. Dawn il-kuntratti jintużaw b’mod komuni f’sitwazzjonijiet ta’ wara konflitt. L-AB tappoġġja r-riformi iżda la tixtrihom u lanqas ma tista’ tixtrihom. Is-suċċess u s-sostenibbiltà ta’ kwalunkwe riforma jiddependu ħafna mis-sjieda tal-gvern u tal-poplu tal-pajjiż.

L-objettiv tal-AB mhuwiex li jipprovdi baġits ogħla lill-ministeri settorjali iżda li jiżgura li l-baġit ikun adegwat fir-rigward tal-objettivi tal-istrateġija u/jew tal-programm nazzjonali. L-AB tista’ tiżgura i) li r-riforma tiġi implimentata malajr kemm jista’ politikament ikun, ii) li r-riforma hija ta’ “kwalità” suffiċjenti, li taqbel mal-aħjar prattika internazzjonali u li tirċievi l-aqwa għarfien espert professjonali.

73

Il-Kummissjoni tqis li l-implimentazzjoni tar-riformi mhijiex dipendenti fuq l-eżekuzzjoni tal-linja baġitarja settorjali. Minkejja dan, il-Kummissjoni tirrimarka li r-rati tal-eżekuzzjoni baġitarja kemm tal-Ministeri tal-Ġustizzja u tas-Saħħa huma rispettivament ogħla minn 90 % u 95 % fuq il-perjodi 2014–2016 u aktar minn 100 % fl-2017.

74

Għalkemm l-ammont ta’ finanzjament mill-AB jista’ jkun limitat f’termini ta’ sehem mill-PDG, in-natura tiegħu bħala għotja kif ukoll il-valutazzjoni rigoruża u l-appoġġ komplementari li jakkumpanja l-programmi tal-UE jipprovdi ingranaġġ akbar minn dak tal-biċċa l-kbira tad-donaturi l-oħra.

75

Id-Delegazzjoni tal-UE tirċievi u tuża l-istatistika pubblika disponibbli, l-istess data tintuża mill-Ministeru tal-Finanzi. Is-settijiet ta’ data identifikati jistgħu tabilħaqq jipprovdu informazzjoni utli dwar l-implimentazzjoni tal-politiki settorjali. Il-Kummissjoni bħalissa qed tiddiskuti mal-Ministeru tal-Finanzi l-possibbiltà li tappoġġja lid-dipartimenti biex jipproduċu settijiet ta’ data statistika aktar kompleti.

Is-sistema tal-istatistika Marokkina hija avvanzata sew — aħjar minn f’ħafna pajjiżi oħra — kif indikat mill-Indiċi tal-Kapaċità Statistika tal-Bank Dinji. Għalhekk hija tipprovdi bażi suffiċjenti għall-monitoraġġ u għall-analiżi tal-progressi settorjali. Minbarra d-data statistika, il-Kummissjoni tuża sorsi oħra ta’ informazzjoni biex tagħmel kontroverifika tal-informazzjoni pprovduta u biex tivvalida l-livell tal-kisbiet.

76

Il-Kummissjoni tirreferi għat-tweġibiet tagħha fil-paragrafu 69.

77

Il-kwistjoni tal-persunal mediku ġiet indirizzata b’mod konsistenti mill-Gvern. Infetħu għadd ta’ fakultajiet tal-mediċina mill-Gvern fil-pajjiż kollu. Barra minn hekk, mill-adozzjoni tal-liġi dwar is-Sħubijiet Pubbliċi Privati (2015), fil-Marokk infetħu fakultajiet mis-settur privat li jipprovdu varjetà ta’ kurrikuli komplementarji fi professjonijiet mediċi għal tipi differenti ta’ ħaddiema mediċi. Din il-kwistjoni ġiet indirizzata mill-UE fid-djalogu ta’ politika tagħha.

B’finanzjament mill-Bank Dinji kien mistenni li titfassal sistema elettronika tal-informazzjoni dwar il-kura tas-saħħa. Sfortunatament, l-appoġġ tal-Bank Dinji ma mmaterjalizzax fil-ħin. Il-Ministeru tas-Saħħa għadu kif ivvalida pjan majjistru għall-implimentazzjoni tiegħu. Ma kienx hemm bżonn li l-UE tiddupplika din l-attività.

80

Il-progress fir-riformi sensittivi u diffiċli xi drabi huwa aktar kajman milli mistenni, iżda l-kwalità tal-kisbiet u s-sjieda mill-Amministrazzjoni u mill-popolazzjoni huma vitali għas-suċċess tagħhom.

81

Bħala rikonoxximent tal-importanza tat-tnaqqis fid-detenzjoni ta’ qabel il-proċess ġudizzjarju, il-Gvern neħħa l-artikoli rilevanti mill-kodiċi penali, u dan l-aħħar issottomettihom bħala liġi separata biex titħaffef ir-riforma tagħhom.

Fil-Ftehim ta’ Finanzjament il-Kummissjoni indikat din il-kwistjoni bħala waħda ewlenija li għandha tiġi indirizzata fil-programm AB. Għal dan il-għan ġew żviluppati tliet indikaturi.

Inkisbu riżultati inkoraġġanti bi tnaqqis għal 39 % tal-għadd ta’ priġunieri miżmuma taħt detenzjoni preventiva fl-2018.

82

Riformi profondi bħal dawk fis-settur tal-ġustizzja (li jimmiraw lejn settur tal-ġustizzja indipendenti, aċċess aħjar għad-drittijiet u għall-ġustizzja, protezzjoni ġudizzjarja akbar tad-drittijiet u tal-libertajiet u żieda fl-effettività u fl-effiċjenza tal-ġudikatura), ma jistgħux jipprovdu evidenza tal-impatt f’perjodu ta’ żmien daqshekk qasir partikolarment peress li tali riformi jeħtieġu li jirbħu appoġġ minn fi ħdan l-amministrazzjoni, mill-maġistrati u mill-popolazzjoni inġenerali.

Il-progress li qed isir fl-oqsma differenti tar-riforma (għalkemm limitat fejn jidħol il-kodiċi penali) huwa sinifikanti u l-impatt se jitkejjel fis-snin li ġejjin.

85

L-għan tal-PACC kien li juri li sett ġdid ta’ regolamenti u vantaġġi speċifiċi setgħu jipprovdu l-inċentivi neċessarji biex ifeġġu negozji b’persuna waħda. Il-valur miżjud tal-programm huwa li jiżgura l-kwalità u s-sostenibbiltà tal-arranġamenti fis-seħħ għall-awtoimprendituri. Il-programm mhuwiex immirat biex jisforza riforma, jew biex inaqqas b’mod sinifikanti l-perċentwal nazzjonali tal-unitajiet ta’ negozju informali fi tliet snin, iżda għandu l-għan li jesplora modi innovattivi biex tintrebaħ ir-retiċenza tal-awtoimprendituri biex jifformalizzaw l-attività tagħhom.

Minħabba d-daqs u l-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu, il-programm PACC jappoġġa l-aktar proċessi promettenti stabbiliti mill-gvern Marokkin biex jiżdied il-grad tal-formalizzazzjoni tal-ekonomija u jħeġġeġ il-ħolqien tal-impjiegi (jiġifieri l-ħolqien ta’ status ta’ awtoimprenditur). Bl-istess mod, fil-każ tal-programmi ta’ investiment, il-proġett tal-PACC qed jakkumpanja ż-żieda fil-portafoll tal-proġetti appoġġjati mill-Aġenzija Marokkina għall-SMEs.

86

Il-Kummissjoni tqis li l-programm tal-ewwel esportatur huwa mmirat lejn żieda mdaqqsa fl-għadd ta’ esportaturi regolari.

87

Il-Kummissjoni taqbel li l-viżibbiltà kienet limitata matul il-perjodu meta r-relazzjonijiet politiċi ġew sospiżi; madankollu, mill-2017, il-viżibbiltà tal-UE tjiebet sew.

88

Il-Kummissjoni tikkonferma li mill-2017 ġew organizzati u kien hemm attendenza għal avvenimenti uffiċjali ta’ livell għoli bil-parteċipazzjoni tad-Delegazzjoni tal-UE.

89

Għall-Programm PACC, minn nofs l-2018 il-viżibbiltà żdiedet ħafna, inkluż permezz ta’ kopertura komprensiva mill-istampa.

90

Fis-siti web tal-Ministeri ma jidher l-ebda logo ta’ sħab Tekniċi u Finanzjarji oħra.

92

Il-Kummissjoni tqis li għalkemm għad hemm disparitajiet, mill-2012 kien hemm titjib notevoli fl-aċċess għall-isptarijiet pubbliċi, li żdied b’80 % u l-konsultazzjonijiet pubbliċi speċjalizzati żdiedu b’78 %.

93

Il-Kummissjoni tixtieq tenfasizza li d-data dwar il-prevalenza tal-faqar u tal-inugwaljanza fil-Marokk tmur lura għall-2013 u l-2014, bl-użu tad-data tal-2010. L-istess data tintuża minn pubblikazzjonijiet aktar reċenti bħall-African Development Dynamics 2018. Minħabba li data aktar reċenti mhijiex disponibbli, il-Kummissjoni tiddubita l-konklużjonijiet tal-QEA li l-programmi AB implimentati bejn l-2014 u l-2018 ma kellhom l-ebda impatt sinifikanti fuq dawn iż-żewġ indikaturi. Barra minn hekk, mhuwiex metodoloġikament korrett li l-impatt tal-programmi AB jiġi vvalutat abbażi ta’ data li tappartjeni għal perjodi ta’ qabel l-implimentazzjoni ta’ dawk il-programmi.

94

Il-Kummissjoni tqis li għalkemm ma sarux avvanzi fid-drittijiet tan-nisa fl-oqsma kollha kien hemm titjib notevoli fil-parteċipazzjoni politika tan-nisa kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll f’dak lokali. Il-Marokk jikklassifika fil-123 post minn 189 fl-Indiċi tan-NU tal-Ugwaljanza bejn il-Ġeneri tal-2017.

95

b) Il-Kummissjoni tqis li l-programm AB preċedenti għall-ugwaljanza bejn il-ġeneri kien ta’ importanza ewlenija għall-istituzzjonalizzazzjoni tal-kwistjonijiet relatati mal-ġeneru f’politiki settorjali ewlenin.

Filwaqt li l-ħtieġa li tissaħħaħ il-koordinazzjoni bejn il-partijiet konċernati istituzzjonali differenti hija rikonoxxuta, l-integrazzjoni effettiva tal-kwistjonijiet marbuta mal-ġeneru tibqa’ diffiċli.

B’rikonoxximent ta’ dan u biex tiżgura li jkun hemm fokus aktar b’saħħtu fuq il-ġeneri, fil-programmi AB l-aktar reċenti, filwaqt li żammet l-attenzjoni fuq id-diżaggregazzjoni tad-data fl-AB settorjali, il-Kummissjoni kkumplimentat il-programmi billi żiedet mill-inqas indikatur speċifiku wieħed iddedikat għall-ġeneru bbażat fuq analiżi settorjali tal-ġeneri.

c) Minħabba li l-emanċipazzjoni ekonomika tan-nisa hija sfida kbira, il-Kummissjoni qed tistabbilixxi strateġija xierqa permezz ta’ strumenti differenti (mhux AB biss) bħal pereżempju permezz ta’ programm speċifiku “In-nisa fin-Negozju” iffinanzjat permezz tal-PIN.

Minħabba djalogu settorjali kontinwu f’dan il-qasam, it-tieni programm dwar il-ġeneru għandu indikatur speċifiku li jiffoka fuq l-emanċipazzjoni ekonomika tan-nisa.

B’addizzjoni mal-PACC u sabiex ikun hemm attivitajiet speċifiċi mmirati lejn l-intraprendituri nisa, il-Kummissjoni pprovdiet għotjiet permezz tal-FIV għal programm speċifiku ta’ appoġġ għas-settur privat implimentat mill-BERŻ.

d) Il-Kummissjoni tixtieq issemmi li l-kwistjonijiet tad-drittijiet tal-bniedem huma indirizzati wkoll permezz ta’ kanali politiċi u ta’ kooperazzjoni differenti. Fl-erba’ programmi awditjati, tliet indikaturi fis-settur tal-ġustizzja relatati direttament mad-drittijiet tal-bniedem ma nkisbux minħabba d-dewmien fl-approvazzjoni tal-kodiċi penali.

Madankollu, għandu jiġi nnutat li peress li l-programm tal-Protezzjoni tas-Saħħa kif ukoll dak tal-Protezzjoni Soċjali jimmiraw lejn li jtejbu l-aċċess għas-servizzi soċjali, dawn jikkontribwixxu direttament biex jissaħħu d-drittijiet soċjali u ekonomiċi.

96

Matul dan il-perjodu kien hemm xi żviluppi pożittivi (it-twaqqif tal-Awtorità għall-Ugwaljanza u l-Ġlieda kontra d-Diskriminazzjoni fl-2017, l-adozzjoni tal-liġi 103.13 dwar il-vjolenza fuq in-nisa u l-bniet fl-2018), anke jekk s’issa l-progress kien bl-iskossi. Skont ir-Rapporti Annwali tal-UE dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u d-Demokrazija li jkopru s-snin 2015–2018, minkejja x-xejriet pożittivi f’xi oqsma, inklużi s-sistema tal-Ġustizzja, il-Qafas istituzzjonali tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-korruzzjoni, għad hemm sfidi sinifikanti għad-drittijiet tal-bniedem fil-Marokk.

98

Freedom House tqis lill-Marokk bħala pajjiż “parzjalment ħieles”, b’punteġġ ta’ 39/100 għal-Libertà fir-Rapport Dinji tal-2019 (ara l-Figura 15). Il-kwistjonijiet ewlenin imsemmija f’dan ir-rapport huma r-restrizzjonijiet fuq il-libertà tal-istampa u fuq il-libertà tal-għaqda, in-nuqqas ta’ libertà tal-internet u n-nuqqas ta’ indipendenza tas-settur tal-ġustizzja. Fl-2018, il-punteġġ għal-libertajiet ċivili tal-Marokk naqas minn 4'5 għal 5 minn 7 minħabba r-reazzjonijiet tal-Istat għad-dimostrazzjonijiet kbar matul is-sena (ara l-Figura 14).

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

99

Fid-dawl tal-elementi ppreżentati fit-tweġibiet tagħha, il-Kummissjoni tikkonkludi li l-kooperazzjoni tal-UE kkontribwixxiet għall-implimentazzjoni tar-riformi fil-Marokk. Dan kellu impatt pożittiv fuq l-iżvilupp soċjoekonomiku tal-pajjiż, u ntwera b’mod konsistenti mill-monitoraġġ tal-Kummissjoni: kemm l-evalwazzjonijiet annwali indipendenti interni kif ukoll dawk esterni vvalutaw b’mod favorevoli l-proċess kostanti ta’ riforma.

100

Is-setturi prijoritarji identifikati ġejjin mill-aġenda ta’ riforma tal-Marokk stess li ħarġet mill-Kostituzzjoni tal-2011. Filwaqt li jista’ jkun hemm lok għal xi konsolidazzjoni u konċentrazzjoni, il-limitazzjoni għal tliet setturi biss kienet tkun kontra l-ispirtu tal-Pjan ta’ Azzjoni tal-Istatus Avvanzat u tnaqqas l-ingranaġġ tal-politika tal-Kummissjoni. Il-Kummissjoni tqis li l-ammonti huma allokati għall-programmi settorjali tal-AB bi proċess trasparenti u metodoloġiku li huwa kompletament dokumentat (ara t-tweġiba tal-Kummissjoni għall-paragrafu 27). L-istaġnar politiku ġie diskuss fil-fond fil-grupp ta’ ħidma tal-Kunsill Ewropew mal-Istati Membri li approvaw l-istrateġija tal-Kummissjoni (ara t-tweġiba tal-Kummissjoni għall-paragrafu 32).

Rakkomandazzjoni 1 — It-tisħiħ tar-rwol tal-AB tal-UE fil-Marokk

L-ewwel inċiż: Il-Kummissjoni u s-SEAE jaċċettaw ir-rakkomandazzjoni parzjalment.

Kif mitlub fil-linji gwida tal-Aġenda tal-UE għall-Bidla u fil-programmazzjoni, kemm il-Kummissjoni kif ukoll is-SEAE jaqblu li jikkonċentraw fuq għadd aktar limitat ta’ setturi. Madankollu, il-prijoritizzazzjoni ta’ dawn is-setturi tmur kontra l-linji gwida attwali.

It-tieni inċiż: Il-Kummissjoni u s-SEAE jaċċettaw ir-rakkomandazzjoni u jqisu li diġà qiegħda tiġi implimentata.

Il-Kummissjoni u s-SEAE qed jaġġustaw regolarment il-metodoloġija fid-dawl tal-esperjenza miksuba.

Il-Kummissjoni u s-SEAE jqisu r-rakkomandazzjonijiet tal-QEA fir-rieżamijiet regolari tagħhom tal-metodoloġija u tal-mod li bih tiġi implimentata.

It-tielet inċiż: Il-Kummissjoni u s-SEAE jaċċettaw ir-rakkomandazzjoni.

Il-proċess tal-Programmazzjoni Konġunta (PK) tnieda fl-2015 u l-UE u l-Istati Membri lestew analiżi konġunta tal-isfidi ewlenin tal-iżvilupp tal-pajjiż. Fl-2017, ġie deċiż li l-PK jiġi kkonċentrat fi tliet setturi ewlenin (il-ġeneru, il-migrazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali). Dawn it-tliet setturi ma kinux fl-ambitu tal-awditu. Matul il-perjodu ta’ programmazzjoni attwali saru sforzi sostanzjali fl-implimentazzjoni tal-programmazzjoni konġunta fil-Marokk. Il-Kummissjoni u s-SEAE ser isegwu dawn l-isforzi b’mod aktar vigoruż fl-eżerċizzju tal-programmazzjoni l-ġdid.

101

Il-Ftehim ta’ Finanzjament ta’ Appoġġ Baġitarju u l-annessi tiegħu fihom il-miri, l-indikaturi u l-linji bażi kollha meħtieġa għall-implimentazzjoni tal-programm. Il-Linji Gwida tal-Appoġġ Baġitarju ma jitolbux li jiġi żviluppat pjan ta’ azzjoni.

Ara t-tweġibiet tal-Kummissjoni għall-paragrafi 47 u 48.

Rakkomandazzjoni 2 — Titjib fit-tfassil tal-miri u tal-indikaturi tal-prestazzjoni

L-ewwel inċiż: Il-Kummissjoni u s-SEAE ma jaċċettawx ir-rakkomandazzjoni.

Il-Kummissjoni tindika li l-għażla ta’ indikaturi tal-prestazzjoni speċifiċi u rilevanti diġà hija prattika standard, f’konformità mal-Linji Gwida tal-Appoġġ Baġitarju.

Il-Kummissjoni tqis li l-miri u l-indikaturi tal-prestazzjoni użati fil-programmi awditjati kienu kkalibrati kif xieraq għall-kuntest tal-Marokk. Ir-raġunament huwa spjegat fil-loġika ta’ intervent ta’ kull programm, li hija parti mid-dokument ta’ azzjoni vvalidat mis-servizzi tal-Kummissjoni u mill-Istati Membri. Għandu jiġi nnotat li l-AB mhuwiex limitat għall-indikaturi ta’ prestazzjoni.

It-tieni inċiż: Il-Kummissjoni u s-SEAE jaċċettaw ir-rakkomandazzjoni u jagħmlu użu minn indikaturi orjentati lejn ir-riżultati kull fejn ikun xieraq.

It-tielet inċiż: Il-Kummissjoni u s-SEAE jaċċettaw ir-rakkomandazzjoni u jagħmlu użu minn linji bażi kull fejn dan ikun pertinenti.

102

Il-Kummissjoni tinnota li d-djalogu politiku jsir kuljum u fil-livelli kollha. Kwistjonijiet ewlenin jitqajmu sistematikament meta jkun meħtieġ fil-livell xieraq. Id-dokumentazzjoni sħiħa ta’ dan il-proċess kollu tkun tinvolvi spejjeż amministrattivi enormi u tista’ jkollha implikazzjonijiet fuq diskussjonijiet sensittivi u xi kultant kunfidenzjali. Il-laqgħat annwali huma dokumentati u l-minuti ntbagħtu lill-QEA.

Il-Kummissjoni taderixxi mal-Linji Gwida tal-Appoġġ Baġitarju dwar id-djalogu politiku fil-kuntest tal-AB. L-eżiti tad-djalogu ta’ politika huma u se jibqgħu jkunu parti importanti minn kwalunkwe evalwazzjoni. Madankollu, il-Kummissjoni tixtieq tiġbed l-attenzjoni dwar is-sensittività politika tar-riformi u tal-objettivi politiċi u għaldaqstant tinsisti li l-istrateġiji ta’ djalogu se jkomplu jiġu fformulati b’mod li jħarsu l-interessi tal-Kummissjoni.

Il-kuntatti mal-amministrazzjoni Marokkina jinżammu fil-livelli kollha u l-kwistjonijiet jiġu indirizzati fil-livell xieraq f’konformità mal-prinċipji ta’ ġestjoni tajba, u fir-rigward tal-protokoll diplomatiku u tan-neċessità operazzjonali.

Ara wkoll it-tweġibiet tal-Kummissjoni għall-paragrafi 56 u 57.

Rakkomandazzjoni 3 — Tisħiħ tad-djalogu ta’ politika

Id-djalogu ta’ politika huwa parti ewlenija mill-prattika tal-għajnuna għall-iżvilupp u mill-identifikazzjoni, il-formulazzjoni, l-implimentazzjoni, il-monitoraġġ u l-valutazzjoni tal-programmi AB fil-Marokk. Dan mhuwiex marbuta mal-finanzjament biss iżda jkopri l-oqsma kollha tal-Pjan ta’ Azzjoni tal-Istatus Avvanzat.

Il-Kummissjoni tista’ tikkunsidra, kif irrakkomandat, li tirrapporta b’mod aktar formali u regolari dwar id-djalogu ta’ politika. Madankollu, id-djalogu ta’ politika informali jibqa’ rilevanti u effettiv f’ċerti ċirkostanzi (kif ikkonfermat matul il-perjodu tal-waqfien politiku fir-relazzjonijiet bejn l-UE u l-Marokk).

L-ewwel inċiż: Il-Kummissjoni u s-SEAE jaċċettaw ir-rakkomandazzjoni.

Gwida aħjar dwar id-djalogu ta’ politika fil-qafas tal-AB hija integrata fil-linji gwida aġġornati tal-AB.

Madankollu, il-Kummissjoni tixtieq tenfasizza s-sensittività politika ta’ xi riformi u objettivi politiċi u għaldaqstant tinsisti li l-istrateġiji ta’ djalogu se jiġu fformulati biex iħarsu l-interessi tal-Kummissjoni.

It-tieni inċiż: Il-Kummissjoni u s-SEAE jaċċettaw ir-rakkomandazzjoni parzjalment.

Il-minuti tal-laqgħat ewlenin kollha jiġu abbozzati u segwiti kif meħtieġ. Il-Kummissjoni u s-SEAE se jagħmlu ħilithom biex jiddokumentaw id-djalogu ta’ politika b’mod aktar sistematiku.

It-tielet inċiż: Il-Kummissjoni u s-SEAE jaċċettaw ir-rakkomandazzjoni parzjalment.

Ir-rapportar regolari dwar id-djalogu ta’ politika jiġi żgurat fi ħdan il-qafas tar-rappurtar tar-Rapporti dwar il-Ġestjoni tal-Għajnuna Esterna u fin-noti tal-iżborżi. Il-Kummissjoni u s-SEAE se jagħmlu ħilithom biex jiddokumentaw id-djalogu ta’ politika b’mod aktar sistematiku.

103

Ara t-tweġibiet tal-Kummissjoni għall-paragrafi minn 59 sa 63.

Il-Kummissjoni tikkunsidra li:

  • is-sorsi tal-verifika użati jitqiesu xierqa.
  • ma’ kienx hemm sorsi ta’ verifika għal indikatur wieħed biss u għal mira waħda biss peress li dawn kellhom jiġu pprovduti mill-Gvern qabel il-ħlas.
  • il-kwalità u l-affidabbiltà tad-data ġew ivverifikati kull meta jitqies meħtieġ peress li, f’konformità mal-aħjar prattika internazzjonali, il-Kummissjoni toqgħod fuq sistemi nazzjonali tal-istatistika.
  • l-iżbalji fil-pagamenti affettwaw biss il-ħlas ta’ żewġ miri u nbdiet proċedura ta’ rkupru.
  • l-iżborżi l-oħra kollha saru f’konformità mid-dispożizzjonijiet tal-FF.
  • it-trasferiment għall-perjodu ta’ wara ta’ miri sar b’mod regolari fuq talba mill-Ministeru rilevanti wara l-evalwazzjoni kemm mill-missjonijiet ta’ monitoraġġ indipendenti kif ukoll mis-servizzi tal-Kummissjoni.
Rakkomandazzjoni 4 — Tisħiħ tal-proċeduri ta’ verifikazzjoni tal-iżborżi

L-ewwel inċiż: Il-Kummissjoni ma tistax ir-rakkomandazzjoni peress li hija bbażata fuq osservazzjonijiet u konklużjonijiet li l-Kummissjoni ma tikkondividix.

Il-Kummissjoni tindika li, skont il-prattiki tal-immaninġġjar finanzjarju sod u l-Linji Gwida tal-Appoġġ Baġitarju, jintużaw metodi ta’ kalkolu xierqa u jiġu deskritti b’mod espliċitu fl-annessi tal-ftehim ta’ finanzjament. F’okkażjonijiet rari fejn saru żbalji, dawn jiġu kkoreġuti fil-waqt.

It-tieni inċiż: Il-Kummissjoni ma tistax ir-rakkomandazzjoni peress li hija bbażata fuq osservazzjonijiet u konklużjonijiet li l-Kummissjoni ma tikkondividix.

Il-Kummissjoni tosserva li din diġà hija prattika standard. Skont il-Linji Gwida dwar l-Appoġġ Baġitarju, il-fondi jiġu żborżati biss meta jkun hemm evidenza affidabbli li l-miri ntlaħqu.

L-affidabbiltà u l-konsistenza tas-sorsi tal-verifika huma vverifikati bir-reqqa mill-Kummissjoni tul il-ħajja kollha tal-programm.

Is-sistema nazzjonali tal-ġbir tad-data fis-setturi awditjati ġiet ivvalutata bħala affidabbli matul il-formulazzjoni tal-programm. Din il-valutazzjoni hija sostnuta mill-pożizzjoni tal-Marokk fl-Indiċi tal-Kapaċità Statistika tal-Bank Dinji (SCI) fejn il-pajjiż għandu punteġġi ogħla mill-medja reġjonali għall-kwalità tad-data statistika tiegħu.

F’konformità mal-impenji internazzjonali dwar l-effettività tal-għajnuna u mal-Kunsens Ewropew dwar l-Iżvilupp, l-użu tas-sistemi tal-pajjiżi għandu l-għan li jsaħħaħhom u jagħmilhom aktar inklużivi u li jsaħħaħ l-akkontabbiltà domestika. Għalhekk, meta tivvaluta l-prestazzjoni tal-indikaturi ta’ segment varjabbli, il-Kummissjoni tuża l-informazzjoni uffiċjali, rilevanti u affidabbli kollha sakemm din tipprovdi biżżejjed aċċertament dwar il-livell tal-kisba.

Fejn ikun hemm dubji serji dwar il-kwalità tad-data pprovduta, jitwettqu eżerċizzji ta’ verifika biex jiggwidaw id-deċiżjonijiet tal-pagamenti.

It-tielet inċiż: Il-Kummissjoni ma taċċettax r-rakkomandazzjoni peress li hija bbażata fuq osservazzjonijiet u konklużjonijiet li l-Kummissjoni ma tikkondividix.

Id-Delegazzjoni tivvaluta l-pertinenza tat-talba għat-trasferiment għall-perjodu ta’ wara fuq il-bażi tal-argumenti ppreżentati mill-pajjiż sieħeb. Din il-valutazzjoni tiġi vverifikata mill-ġdid u vvalidata mis-servizzi tal-KĠ. Dawn l-argumenti jistgħu jkunu f’ittra mill-Gvern jew riflessi fil-minuti tal-laqgħat u/jew fir-rapporti tal-missjonijiet ta’ monitoraġġ indipendenti.

Spjegazzjonijiet dettaljati jinsabu fil-paragrafi rilevanti tar-rapport.

104

Monitoraġġ formali u dettaljat tal-progress għal kull programm ta’ riforma AB isir fuq bażi annwali, tipikament bl-għajnuna ta’ konsulenti esterni indipendenti, meta jitħejja l-fajl tal-iżborż. Dan il-monitoraġġ jinkludi taqsima dwar il-progress fil-politika settorjali. Djalogu ta’ politika kostanti, żjarat u gruppi ta’ ħidma jikkostitwixxu monitoraġġ regolari li jippermetti twissija bikrija f’każ li jseħħu devjazzjonijiet (ara t-tweġibiet tal-Kummissjoni għall-paragrafi 64 sa 66 għall-kummenti speċifiċi relatati mal-programm).

Rakkomandazzjoni 5 — Titjib tal-proċeduri ta’ monitoraġġ

L-ewwel inċiż: Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni parzjalment.

Madankollu, mhux il-programmi kollha jiġġustifikaw żjarat fuq il-post.

It-tieni inċiż: Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni.

It-tielet inċiż: Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni.

105

Il-Kummissjoni tikkunsidra li 62 % tal-miri nkisbu.

Ir-rati tal-eżekuzzjoni baġitarja mill-ministeri, kemm tal-Ministeru tal-Ġustizzja kif ukoll minn dak tas-Saħħa huma rispettivament ogħla minn 90 % u 95 % fuq il-perjodi 2014–2016 u ta’ aktar minn 100 % fl-2017. Għalhekk huwa żbaljat li jingħad li “għad fadal ammonti sinifikanti x’jintnefqu”.

Il-valur miżjud tal-AB huwa li tiġi appoġġjata l-implimentazzjoni ta’ riformi lokali u ta’ pjanijiet ta’ azzjoni, li huma programmi ta’ riforma reali, kredibbli u rilevanti, b’benefiċċji trasformattivi fit-tul għas-soċjetajiet tal-pajjiżi sħab.

106

Il-viżibilità hija r-riżultat ta’ proċess kontinwu ta’ komunikazzjoni u teħtieġ approċċ differenzjat skont il-kuntest. Il-ftehimiet ta’ finanzjament għall-AB u għal azzjonijiet esterni oħra diġà jinkludu dispożizzjonijiet li jirrikjedu l-viżibbiltà.

Il-viżibbiltà kienet minima fl-2016 biss. Mill-2017 il-viżibbiltà tal-appoġġ mill-UE ssaħħet b’mod konsiderevoli.

L-istess bħall-iffirmar tal-ftehim ta’ finanzjament inizjali, l-inċentiv għall-prestazzjoni ma jibdiex bl-iffirmar ta’ addendum. L-addendum huwa r-riżultat ta’ djalogu u negozjati, li kien ilhom sejrin xhur sħaħ qabel l-addendum ġie attwalment iffirmat.

Spjegazzjonijiet aktar dettaljati tal-pożizzjoni tal-Kummissjoni jingħataw fil-kummenti għall-paragrafi rilevanti (ara t-tweġibiet tal-Kummissjoni għall-paragrafi 89 sa 92).

Rakkomandazzjoni 6 — Żieda fil-viżibbiltà tal-appoġġ mill-UE

Il-Kummissjoni u s-SEAE jaċċettaw ir-rakkomandazzjoni parzjalment.

L-introduzzjoni ta’ kundizzjonijiet speċifiċi għall-iżborż rigward il-viżibbiltà ma tkunx xierqa u tista’ tkun kontroproduttiva f’xi każijiet, bħal pereżempju matul il-perjodu ta’ relazzjonijiet diffiċli bejn il-Marokk u l-UE.

107

Il-Kummissjoni tqis li l-Ugwaljanza bejn il-Ġeneri u d-Drittijiet tal-Bniedem huma sfidi soċjetali kumplessi u profondi li jeħtieġu ż-żmien biex isir progress fihom.

L-użu ta’ indikaturi integrati ħafna tal-impatt fit-tul (bħal HDI jew l-Indiċi tal-Inugwaljanza bejn il-Ġeneri) mhuwiex xieraq biex jitkejjel l-impatt ta’ programm AB tul perjodu ta’ żmien tant qasir. Barra minn hekk, għandu jiġi nnutat li kemm l-HDI kif ukoll l-Indiċi tal-Ugwaljanza bejn il-Ġeneri qed jitjiebu fil-Marokk.

Spjegazzjonijiet aktar dettaljati tal-pożizzjoni tal-Kummissjoni jingħataw fil-kummenti għall-paragrafi rilevanti (ara t-tweġibiet tal-Kummissjoni għall-paragrafi 96 sa 100).

Tim tal-awditjar

Ir-rapporti speċjali tal-QEA jistabbilixxu r-riżultati tal-awditi tagħha tal-politiki u l-programmi tal-UE, jew ta’ suġġetti relatati mal-ġestjoni minn oqsma baġitarji speċifiċi. Il-QEA tagħżel u tfassal dawn il-kompiti tal-awditjar biex timmassimizza l-impatt tagħhom billi tqis ir-riskji għall-prestazzjoni jew għall-konformità, il-livell ta’ introjtu jew ta’ nfiq involut, l-iżviluppi li jkunu għad iridu jseħħu u l-interess politiku u pubbliku.

Dan l-awditu tal-prestazzjoni twettaq mill-Awla III tal-Awditjar, Azzjonijiet esterni/Sigurtà u ġustizzja, li hija mmexxija minn Bettina Jakobsen, Membru tal-QEA. L-awditu tmexxa minn Hannu Takkula, Membru tal-QEA, li ngħata appoġġ minn Turo Hentila, Kap tal-Kabinett; Helka Nykaenen, Attaché tal-Kabinett; Kim Hublé, Kap tal-Kompitu; u Aurélia Petliza u Dirk Neumeister, Awdituri.

Noti finali

1 Sors: Iċ-ċifri tal-Kummissjoni għall-2017 (id-DĠ Kummerċ).

2 Il-Kunsill tad-Drittijiet tal-Bniedem tan-Nazzjonijiet Uniti – Eżaminar Perjodiku Universali tal-Marokk, Mejju 2017.

3Euro-Mediterranean Agreement establishing an association between the European Communities and their Member States, of the one part, and the Kingdom of Morocco, of the other part” (Il-Ftehim Ewro-Mediterranju li jistabbilixxi assoċjazzjoni bejn, min-naħa l-waħda, il-Komunitajiet Ewropej u l-Istati Membri tagħhom, u min-naħa l-oħra, ir-Renju tal-Marokk) – ĠU L 70, 18.3.2000, p. 2.

4 Document conjoint UE-Maroc sur le renforcement des relations bilatérales/ Statut Avancé, (Dokument konġunt UE-Marokk dwar it-tisħiħ tar-relazzjonijiet bilaterali/Statut Avvanzat), (13 653/08).

5 Is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-UE tal-10 ta’ Diċembru 2015 (Il-Kawża T-512/12).

6 2012/497/UE: Deċiżjoni tal-Kunsill, (ĠU L 241, 7.9.2012, p. 2).

7 Is-sentenza mill-QĠUE tal-21 ta’ Diċembru 2016 (il-Kawża C-104/16 P).

8 Is-sentenza tal-QĠUE tas-27 ta’ Frar 2018 (il-Kawża C-266/16).

9 Jiġifieri 65 % tal-infiq allokat u 72 % tal-pagamenti.

10 Qafas ta’ Appoġġ Uniku 2014-2017. Is-sottosetturi jinkludu pereżempju s-saħħa, l-edukazzjoni, il-ġustizzja u l-iżvilupp rurali.

11 Inżidu l-impatt tal-Politika tal-UE għall-Iżvilupp: Aġenda għall-Bidla (KUMM(2011)637 finali).

12 L-allokazzjonijiet indikattivi previsti fl-SSF, il-livell ta’ finanzjament li fih l-UE tista’ tiżgura lieva ta’ politika suffiċjenti, il-finanzjament addizzjonali meħtieġ għall-implimentazzjoni ta’ strateġiji, il-kapaċità ta’ assorbiment u interventi oħra minn partijiet ikkonċernati.

13 Laqgħa bejn l-awtoritajiet tal-Marokk, immexxija mill-Ministru għall-Affarijiet Barranin, ir-Rappreżentant Għoli tal-UE għall-Politika Estera u ta’ Sigurtà Komuni, il-Kummissarju tal-UE għall-Politika Ewropea tal-Viċinat u n-Negozjati tat-tkabbir u r-rappreżentanti tal-Istati Membri.

14 Mill-54 mira kkunsidrati għall-iżborż, 24 kellu jkollhom linja bażi xierqa. Madankollu, kienet ġiet stabbilita waħda għal 7 miri biss. Kien hemm 8 miri li kellhom linja bażi mhux preċiża jew inkella ma kellhom l-ebda linja bażi, filwaqt li 9 miri kellhom linja bażi skaduta.

15 Mill-24 mira li kellu jkollhom linja bażi, 9 kellhom linja bażi skaduta. Mill-54 mira kkunsidrati għall-iżborż, 8 kienu diġà ntlaħqu qabel ma ġie ffirmat il-ftehim ta’ finanzjament.

16 Il-fażi tat-tfassil tieħu l-ħin (madwar sena) u hija suġġetta għal diversi livelli ta’ approvazzjoni. Il-Kummissjoni ma għandhiex il-flessibbiltà biex tibdel il-miri jew l-indikaturi fi tmiem il-proċedura ta’ negozjati.

17 Ara l-Kaxxa 1.

18 Għal 12-il mira (jiġifieri 29 %) minn 42 li għalihom dan kien applikabbli.

19 Mira tista’ tappartjeni għal subintestatura waħda jew aktar minn dawn li ġejjin.

20 Li kienet tinkludi l-ħolqien ta’ Qorti tal-Appell f’Guelmim u 13-il Qorti tal-Prim’Istanza (permezz tal-ħolqien ta’ Qorti tal-Prim’Istanza f’Tahenaout u t-trasformazzjoni ta’ 12-il ċentru ġudizzjarju fi Qrati tal-Prim’Istanza, inkluż Sidi Ifni).

21 Skont ir-rapport tal-missjoni ta’ esperti (Novembru 2017), li ġie approvat mill-Kummissjoni Ewropea, din ir-rata ta’ implimentazzjoni ta’ 60 % tirriżulta mit-tnaqqis fl-għadd ta’ ċentri ġudizzjarji minn 120 għal 72 (li 8 minnhom kellhom jiġu attivati) kif ipprovdut permezz ta’ deċiżjoni ministerjali.

22 Il-Kummissjoni Ewropea -Issues Paper: a review of the budget support instrument in Morocco (Dokument dwar Kwistjonijiet: eżaminar tal-istrument ta’ appoġġ baġitarju fil-Marokk), Marzu 2015 u Ottubru 2018.

23 Programm nazzjonali għall-appoġġ għat-tagħlim.

24 Programm nazzjonali għal appoġġ dirett għar-romol bit-tfal.

25 E.g., https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2018/morocco.

26 Freedom House hija organizzazzjoni nongovernattiva li twettaq riċerka u tipprovdi sensibilizzazzjoni rigward id-demokrazija, il-libertà politika u d-drittjiet tal-bniedem.

27 Il-Kummissjoni Internazzjonali ta’ Ġuristi, “Reform the criminal justice system in Morocco: strengthen pre-trial rights, guarantees and procedures” (Riforma tas-sistema tal-ġustizzja kriminali fil-Marokk: tisħiħ tad-drittijiet, il-garanziji u l-proċeduri ta’ qabel il-proċess), (April 2017).

28 Din hija waħda mill-istrateġiji maġġuri tal-Gvern tal-Marokk li għandha l-għan li (i) iżżid l-għadd ta’ impjiegi fis-settur industrijali, (ii) tibdel l-istruttura tal-ekonomija tal-Marokk billi żżid is-sehem tal-industrija fil-PDG, (iii) iżżid l-esportazzjonijiet ta’ prodotti industrijali, (iv) iżżid l-investimenti diretti barranin fl-industrija u (v) ittejjeb il-produttività tas-settur.

29 Ibbażat fuq stħarriġ li sar mill-Konfederazzjoni Ġenerali tal-Intrapriżi tal-Marokk fl-2014.

30 L-individwi kollha li n-nefqa tal-konsum tagħhom tkun taħt is-soll nazzjonali tal-faqar (USD 2.15 kuljum) jitqiesu bħala foqra (dijanjostika tal-pajjiż ta’ Ġunju 2018 mill-Bank Dinji).

31 Il-koeffiċjent Gini jintuża biex ikejjel id-distribuzzjoni tal-introjtu bejn perċentili f’popolazzjoni partikolari. Aktar ma dan il-koeffiċjent ikun għoli, aktar ikun hemm inugwaljanza fil-pajjiż, fejn individwi b’introjtu għoli jirċievu perċentwali ħafna akbar tal-introjtu totali tal-popolazzjoni mill-perċentwal medju per capita.

32 African Development Dynamics 2018 (11 ta’ Lulju 2018).

33 Indiċi kompost li jirrifletti l-inugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel fi tliet dimensjonijiet ta’ kisbiet: is-saħħa riproduttiva, l-awtonomizzazzjoni u s-suq tax-xogħol; 100 % = inugwaljanza u 0 % = ugwaljanza.

34 Indiċi kompost li jkejjel l-ilħuq medju fi tliet dimensjonijiet bażiċi tal-iżvilupp tal-bniedem — ħajja twila u b’saħħitha, għarfien u standard tal-għajxien deċenti.

Kronoloġija

Avveniment Data
Il-Memorandum ta’ Ppjanar tal-Awditjar (APM) jiġi adottat / L-awditu jinbeda 25.9.2018
L-abbozz ta’ rapport jintbagħat uffiċjalment lill-Kummissjoni (jew lill-entità l-oħra awditjata) 3.6.2019
Ir-rapport finali jiġi adottat wara l-proċedura kontradittorja 14.11.2019
Ir-risposti uffiċjali tal-Kummissjoni u tas-SEAE jaslu bil-lingwi kollha 5.12.2019

Kuntatt

IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
LUXEMBOURG

Tel. +352 4398-1
Mistoqsijiet: eca.europa.eu/mt/Pages/ContactForm.aspx
Sit web: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Ħafna informazzjoni addizzjonali dwar l-Unjoni Ewropea hija disponibbli fuq l-Internet.
Jista’ jsir aċċess għaliha permezz tas-server Europa (http://europa.eu).

Il-Lussemburgu: L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, 2019

PDF ISBN 978-92-847-4024-6 ISSN 1977-5741 doi:10.2865/44853 QJ-AB-19-022-MT-N
HTML ISBN 978-92-847-4029-1 ISSN 1977-5741 doi:10.2865/649823 QJ-AB-19-022-MT-Q

© L-Unjoni Ewropea, 2019

Ir-riproduzzjoni hija awtorizzata kemm-il darba jissemma s-sors oriġinali.
Għal kull użu jew riproduzzjoni ta’ ritratti jew materjal ieħor li mhuwiex taħt id-drittijiet tal-awtur tal- L-Unjoni Ewropea, għandu jintalab permess direttament mingħand id-detenturi tad-drittijiet.

Kif tikkuntattja lill-UE

Personalment
Madwar l-Unjoni Ewropea kollha hemm mijiet ta’ ċentri ta’ informazzjoni tal-Europe Direct. Tista’ ssib l-indirizz tal-eqreb ċentru għalik f'dan is-sit: https://europa.eu/european-union/contact_mt

Bit-telefown jew bil-posta elettronika
Europe Direct huwa servizz li jwieġeb il-mistoqsijiet tiegħek dwar l-Unjoni Ewropea. Tista’ tikkuntattja dan is-servizz:

  • bit-telefown bla ħlas: 00 800 6 7 8 9 10 11 (ċerti operaturi jafu jimponu ħlas għal dawn it-telefonati),
  • fuq dan in-numru standard: +32 22999696, jew
  • bil-posta elettronika permezz: https://europa.eu/european-union/contact_mt

Kif issib tagħrif dwar l-UE

Onlajn
L-informazzjoni dwar l-Unjoni Ewropea bil-lingwi uffiċjali kollha tal-UE hija disponibbli fuq is-sit web Europa fuq: https://europa.eu/european-union/index_mt

Pubblikazzjonijiet tal-UE
Tista’ tniżżel mill-internet jew tordna l-pubblikazzjonijiet tal-UE, li xi wħud minnhom huma bla ħlas u xi oħrajn bil-ħlas, minn: https://op.europa.eu/mt/publications. Kopji multipli ta’ pubblikazzjonijiet bla ħlas tista’ tiksibhom billi tikkuntattja lil Europe Direct jew liċ-ċentru tal-informazzjoni lokali tiegħek (ara https://europa.eu/european-union/contact_mt).

Il-liġi tal-UE u dokumenti relatati
Għal aċċess għall-informazzjoni legali tal-UE, inkluż il-liġijiet kollha tal-UE mill-1952 ’l hawn, fil-verżjonijiet lingwistiċi uffiċjali kollha, żur is-sit EUR-Lex hawnhekk: http://eur-lex.europa.eu

Dejta Miftuħa mill-UE
Il-portal tad-Dejta Miftuħa mill-UE (http://data.europa.eu/euodp/mt) jipprovdi aċċess għal settijiet tad-dejta mill-UE. Id-dejta tista’ titniżżel mill-internet u tintuża mill-ġdid bla ħlas, kemm għal skopijiet kummerċjali kif ukoll mhux kummerċjali.