Sprawozdanie specjalne
nr14 2018

Europejskie centra doskonałości ds. substancji chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych – niezbędne są dalsze postępy

Ogólne informacje o sprawozdaniu Inicjatywa UE w zakresie centrów doskonałości ds. CBRJ to główny program na rzecz minimalizowania zagrożeń chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych pochodzących spoza UE. Choć zagrożenia te są niewielkie, istnieją oznaki ich nasilania się, a w przypadku gdyby miały one się urzeczywistnić, miałyby one poważne konsekwencje o zasięgu globalnym w obszarze zdrowia, środowiska i gospodarki. Inicjatywa ma przyczynić się do wzmocnienia zdolności krajów partnerskich dzięki sieciom współpracy oraz projektom mającym na celu budowanie potencjału w tej dziedzinie. W następstwie przeprowadzonej analizy kontrolerzy stwierdzili, że unijna inicjatywa w zakresie CBRJ doprowadziła do ograniczenia zagrożeń w tym obszarze, wciąż jednak nie rozwiązano wielu problemów. W związku z tym sformułowali oni szereg zaleceń dotyczących jej usprawnienia.

Publikacja jest dostępna w 23 językach i w następującym formacie:
PDF
PDF General Report

Streszczenie

I

Od 2010 r., za pośrednictwem inicjatywy UE w zakresie centrów doskonałości ds. substancji chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych (zwanej dalej „inicjatywą”), UE dąży do minimalizowania zagrożeń chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych (CBRJ) mających swe źródło poza granicami UE. Jest to największy unijny cywilny program bezpieczeństwa zewnętrznego, finansowany za pośrednictwem Instrumentu na rzecz Przyczyniania się do Stabilności i Pokoju z budżetem wynoszącym 130 mln euro na lata 2014–2020. Inicjatywa jest jednym z głównych narzędzi1 służących do minimalizowania zagrożeń CBRJ pochodzących spoza UE.

II

Aby ocenić stopień, w jakim inicjatywa przyczyniła się do ograniczenia zagrożeń CBRJ mających swe źródło poza UE, Trybunał przeanalizował podejście do zarządzania ryzykiem, wdrażanie inicjatywy w krajach partnerskich oraz systemy monitorowania i oceny. W trakcie prac kontrolerzy Trybunału sprawdzili stopień realizacji zaleceń zawartych w sprawozdaniu specjalnym Trybunału nr 17/2014 („Czy unijna inicjatywa w zakresie centrów doskonałości może skutecznie przyczynić się do ograniczenia zagrożeń chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych pochodzących spoza UE?”), które dotyczyło ustanowienia tego systemu.

III

Trybunał doszedł do wniosku, że inicjatywa przyczyniła się do ograniczenia zagrożeń CBRJ, wciąż jednak nie rozwiązano wielu problemów. Komisja oraz Europejska Służba Działań Zewnętrznych (ESDZ) w pełni wdrożyły trzy z sześciu zaleceń przedstawionych w sprawozdaniu specjalnym Trybunału nr 17/2014, a częściowo wdrożyły dwa z nich. Kraje partnerskie są teraz bardziej zaangażowane w inicjowanie i wdrażanie projektów, organizacja na szczeblu regionalnym została wzmocniona, a ponadto usprawniono współpracę między decydentami i instytucjami wdrażającymi. Mimo pewnego postępu rola delegatur UE oraz tempo wdrażania projektów nadal nie są zadowalające. Nie wdrożono jednego z wcześniejszych zaleceń Trybunału, zaakceptowanego przez Komisję, które dotyczyło skoncentrowania finansowania unijnego na obszarach o największym znaczeniu dla bezpieczeństwa UE.

IV

Jak dotąd nie wypracowano odpowiedniego podejścia do zarządzania ryzykiem dla działań w ramach inicjatywy w odniesieniu do całej inicjatywy, na etapie wyboru projektów i w celu określenia potrzeb krajów partnerskich.

V

Komisja udostępnia krajom partnerskim narzędzia i metodykę, aby wspomóc je w ocenie własnych potrzeb i opracowaniu krajowych planów działania, mających na celu minimalizowanie zagrożeń CBRJ. Brakuje jednak kompleksowych wytycznych co do sposobu identyfikowania zagrożeń i określania ich wagi. Pomimo tego uchybienia kwestionariusz oceny potrzeb i krajowe plany działania nadal są kluczowymi elementami leżącymi u podstaw inicjatywy. Komisja nie jest jednak w stanie odpowiednio szybko reagować na wszystkie wnioski krajów partnerskich o pomoc w zidentyfikowaniu potrzeb i nadawaniu im priorytetu, co wiąże się z ryzykiem poważnych opóźnień w przygotowaniu zarówno kwestionariusza, jak i planów działania.

VI

Poza usprawnieniami będącymi wynikiem wcześniejszych zaleceń Trybunału w krajach partnerskich rozwinięto szereg aspektów inicjatywy. Inicjatywa promuje kulturę bezpieczeństwa i współpracy. W większości krajów partnerskich powołano zespoły krajowe ds. CBRJ. W wyniku realizacji projektów udało się uzyskać większość zakładanych produktów; zainteresowane strony ceniły w szczególności działania operacyjne służące budowaniu potencjału.

VII

Zainicjowano co prawda współpracę regionalną, jednak jest ona wciąż niewystarczająca, gdyż brakuje odpowiedniego współdziałania między krajami partnerskimi, które w pierwszej kolejności chcą zaspokoić swoje potrzeby krajowe.

VIII

Od czasu sprawozdania specjalnego Trybunału nr 17/2014 wzrosło zaangażowanie ze strony delegatur UE. Nie były one jednak dostatecznie aktywne, jeśli chodzi o promowanie inicjatywy i mobilizowanie woli politycznej. Kwestie dotyczące CBRJ nie były systematycznie uwzględniane w dialogu dotyczącym polityki czy bezpieczeństwa. Współdziałanie między dyrekcjami generalnymi Komisji i społecznością darczyńców było ograniczone, w szczególności w kwestii potencjalnie dostępnego finansowania.

IX

Na ocenę wyników i oddziaływania projektów oraz inicjatywy jako całości negatywnie wpłynął brak jasnych celów, odpowiednich wskaźników i danych zgromadzonych w terenie.

X

Internetowy portal CBRJ ma znaczny potencjał jako operacyjna baza danych na potrzeby wdrażania działań inicjatywy i zarządzania nimi, jednak wciąż nie jest skutecznym, kompletnym, aktualnym i odpowiednio usystematyzowanym repozytorium informacji na temat działań, zdobytych doświadczeń i najlepszych praktyk.

XI

Trybunał zaleca zatem Komisji i ESDZ:

  • ustalanie priorytetów działań na podstawie wyników oceny ryzyka systemowego;
  • wzmocnienie regionalnego wymiaru inicjatywy;
  • zwiększenie roli delegatur UE w ramach inicjatywy;
  • określenie potencjalnych obszarów synergii i wskazanie innych dostępnych źródeł finansowania;
  • zwiększenie rozliczalności oraz lepsze wyeksponowanie działań i rezultatów przez poprawę monitorowania i oceny;
  • przebudowę portalu internetowego, aby umożliwić łatwy dostęp do wszystkich informacji dotyczących działań w ramach inicjatywy.

Wstęp

01

Wydarzenia takie jak niedawne wykorzystanie sarinu i chloru gazowego w Iraku i Syrii oraz środka paralityczno-drgawkowego VX na lotnisku w Kuala Lumpur w lutym 2017 r., wybuch epidemii wirusa Ebola w Afryce Zachodniej w latach 2014–2016 i awaria reaktorów jądrowych w Fukushimie w 2011 r. dobitnie przypominają o niebezpieczeństwach, do jakich może dojść w wyniku zagrożeń chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych (CBRJ). Czynniki chemiczne, pandemie i choroby odzwierzęce oraz substancje radiologiczne i jądrowe, niezależnie od tego, czy zostały uwolnione/wywołane przypadkowo, czy umyślnie, mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia na świecie, jak również dla środowiska i gospodarki.

02

Prawdopodobieństwo wystąpienia zagrożeń CBRJ uznawane jest przez Komisję za niskie, ale oddziaływanie takich zdarzeń może być duże2. Wprawdzie większość członków społeczności międzynarodowej podpisała międzynarodowe traktaty i konwencje3 regulujące użycie broni i materiałów CBRJ, wiele państw ich jednak nie wdrożyło, a inne państwa jeszcze ich nie ratyfikowały. Wciąż dochodzi do przypadków nabywania i wykorzystywania składników CBRJ w złych zamiarach i przewiduje się, że zagrożenie to wzrośnie w najbliższych latach4. Oprócz przypadków wykorzystania substancji CBRJ w złych zamiarach dochodzić może również do wypadków spowodowanych przez siły natury lub przez człowieka.

03

Na szczeblu UE politykę wewnętrzną w zakresie CBRJ5 mającą na celu ograniczenie związanych z nimi zagrożeń koordynuje Dyrekcja Generalna Komisji ds. Migracji i Spraw Wewnętrznych (DG HOME). Ponieważ zagrożenia CBRJ mają charakter transgraniczny, UE nie może ograniczać swoich działań wyłącznie do terytorium UE. Rada Europejska, Rada Unii Europejskiej6 oraz Parlament Europejski7 wielokrotnie zwracały uwagę na znaczenie powiązania wewnętrznej i zewnętrznej polityki bezpieczeństwa UE, co obejmuje również zagadnienia CBRJ. Komisja Europejska stwierdziła również, że „działania zewnętrzne prowadzone przez Unię muszą odzwierciedlać i uzupełniać bezpieczeństwo publiczne UE i przyczyniać się do niego”8. Rosnące wsparcie dla sektorów bezpieczeństwa jest poparte globalną strategią UE z 2016 r. na rzecz polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Unii Europejskiej9.

04

Inicjatywa UE w zakresie centrów doskonałości ds. CBRJ (zwana dalej „inicjatywą”), zarządzana przez Dyrekcję Generalną ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju (DG DEVCO), jest głównym, ale nie jedynym programem na rzecz minimalizowania zagrożeń CBRJ mających swe źródło poza granicami UE. DG DEVCO prowadzi również inne działania ograniczające ryzyko w tej dziedzinie, takie jak wzmacnianie systemów kontroli eksportu produktów podwójnego zastosowania (materiały CBRJ o zastosowaniu zarówno cywilnym, jak i wojskowym) czy przekwalifikowanie naukowców posiadających wiedzę na temat technologii podwójnego zastosowania.

05

Głównym celem inicjatywy jest wzmocnienie długoterminowych zdolności oraz promowanie długotrwałej współpracy między władzami krajowymi i regionalnymi a organami administracyjnymi odpowiedzialnymi za przeciwdziałanie zagrożeniom CBRJ10. W ramach inicjatywy finansowane są głównie projekty służące budowaniu zdolności, jednak korzyści nie ograniczają się wyłącznie do projektów. Głównym celem inicjatywy jest ustanawianie i konsolidowanie sieci CBRJ (lub centrów doskonałości) umożliwiających współpracę między krajami partnerskimi oraz między podmiotami w ramach tych krajów. Sieć jest zorganizowana wokół regionalnych sekretariatów, gdzie następuje wymiana wiedzy, w tym wiedzy specjalistycznej.

06

Inicjatywa jest największym pod względem finansowym pojedynczym działaniem w ramach Instrumentu na rzecz Przyczyniania się do Stabilności i Pokoju (IcSP)11 oraz największym unijnym cywilnym programem bezpieczeństwa zewnętrznego. IcSP zajmuje się kwestiami związanymi z konfliktami, pokojem i bezpieczeństwem, „zagadnieniami, których nie można skutecznie rozwiązać za pomocą innych instrumentów współpracy UE”12.

07

Budżet inicjatywy na lata 2009–2013 wynosił 109 mln euro, a na lata 2014–2020 130 mln euro. Oznacza to, że między tymi dwoma okresami średnia roczny budżet obniżył się z 22 mln euro do 19 mln euro (zob. załącznik I).

08

Inicjatywę uruchomiono w maju 2010 r.13 Trybunał przeanalizował jej strukturę w sprawozdaniu specjalnym nr 17/2004 pt. „Czy unijna inicjatywa w zakresie centrów doskonałości może skutecznie przyczynić się do ograniczenia zagrożeń chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych pochodzących spoza UE?”. Doszedł on do wniosku, że odpowiedź na to pytanie jest twierdząca, ale kilka elementów wciąż wymaga sfinalizowania (zob. załącznik II). Struktura organizacyjna inicjatywy, choć nieznacznie zmieniona od czasu ostatniej kontroli, pozostaje złożona, ponieważ opiera się na rozległej sieci zarówno organów UE (Europejska Służba Działań Zewnętrznych – ESDZ, DG DEVCO, Wspólne Centrum Badawcze – JRC), podmiotów spoza UE (Międzyregionalny Instytut Narodów Zjednoczonych ds. Badań nad Przestępczością i Wymiarem Sprawiedliwości – UNICRI, Zespół ds. Zarządzania, sekretariaty regionalne, zespoły krajowe), ekspertów ds. CBRJ, zainteresowanych podmiotów cywilnych i wojskowych oraz innych organizacji międzynarodowych (zob. rysunek 1). Najbardziej zauważalną zmianą od czasu ostatniej kontroli Trybunału było większe zaangażowanie JRC i ekspertów na miejscu zatrudnionych przez DG DEVCO.

Rysunek 1

Przegląd struktury organizacyjnej centrów doskonałości inicjatywy

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy.

09

Struktura organizacyjna, obejmująca wiele podmiotów CBRJ, oraz podejście oddolne, krajowe i regionalne, łączą się, tworząc z inicjatywy wyjątkowy mechanizm wsparcia. Rządy krajów partnerskich wyznaczają osobę pełniącą rolę krajowego punktu kontaktowego (KPK), która jest ich głównym przedstawicielem na potrzeby inicjatywy, odpowiedzialnym za kontakty z zainteresowanymi stronami w zakresie CBRJ na szczeblu krajowym (zespół krajowy, beneficjenci projektów i inne podmioty lokalne) oraz na szczeblu międzynarodowym.

10

Centra doskonałości są skupione wokół ośmiu sekretariatów regionalnych (zob. załącznik III). Sekretariaty to platformy promujące i ułatwiające współpracę na szczeblu regionalnym i międzynarodowym. Współpracują z osobami będącymi krajowymi punktami kontaktowymi w swoich regionach i zapewniają im wsparcie, organizują regionalne spotkania okrągłego stołu, ułatwiają wymianę informacji, monitorują do pewnego stopnia działalność regionalną i promują inicjatywę.

Zakres kontroli i podejście kontrolne

11

Jednym z głównych celów kontroli wykonania zadań dotyczącej inicjatywy UE w zakresie centrów doskonałości ds. CBRJ było sprawdzenie stopnia realizacji działań podjętych przez ESDZ i Komisję w celu wdrożenia zaleceń zawartych w sprawozdaniu specjalnym nr 17/2014. W zaleceniach tych zaproponowano:

  1. skoncentrowanie wydatkowania środków unijnych na obszarach o największym znaczeniu z punktu widzenia bezpieczeństwa UE;
  2. wzmocnienie zdolności sekretariatów regionalnych;
  3. zwiększenie roli delegatur UE;
  4. włączenie krajów partnerskich na etapie uruchamiania i realizacji projektów;
  5. skrócenie czasu między złożeniem wniosku projektowego a realizacją projektu;
  6. usprawnienie współpracy między organami decyzyjnymi i wdrażającymi.
12

Podczas gdy wcześniejsza kontrola Trybunału skoncentrowana była na strukturze inicjatywy, tym razem zakres kontroli rozszerzono, aby uwzględnić ocenę podejścia do zarządzania ryzykiem, wdrażanie inicjatywy w krajach partnerskich oraz systemy monitorowania i oceny. Trybunał dążył do uzyskania odpowiedzi na pytanie: „Czy inicjatywa w zakresie centrów doskonałości znacząco przyczyniła się do ograniczenia zagrożeń chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych pochodzących spoza UE?”.

13

Aby udzielić odpowiedzi na to pytanie, Trybunał skupił się na trzech pytaniach szczegółowych:

  1. Czy Komisja i ESDZ przyjęły odpowiednie podejście do zarządzania ryzykiem?
  2. Czy inicjatywa została wdrożona w zadowalający sposób w krajach partnerskich?
  3. Czy ustanowiono skuteczne systemy monitorowania i oceny na potrzeby określania, oceny i sprawozdawczości w odniesieniu do rezultatów inicjatywy w zakresie centrów doskonałości?
14

Trybunał przeprowadził kontrolę w okresie od lutego do października 2017 r. W tym celu przeanalizowano dokumentację i przeprowadzono wywiady z przedstawicielami Komisji (DG DEVCO, JRC, ECHO, NEAR i HOME), ESDZ, UNICRI, zespołem ds. zarządzania oraz uczestnikami 5. międzynarodowego posiedzenia krajowych punktów kontaktowych w Brukseli.

15

Wizyty kontrolne zostały przeprowadzone w trzech krajach partnerskich: w Gruzji (w czerwcu 2017 r.), Jordanii i Libanie (we wrześniu 2017 r.). Kraje te są częścią Sąsiedztwa, obszaru priorytetowego inicjatywy, a w pierwszych dwóch z nich znajdują się sekretariaty regionalne14. Kontrolerzy przeprowadzili wywiady z kierownikami sekretariatów regionalnych, koordynatorami regionalnymi, ekspertami ds. pomocy technicznej pracującymi na miejscu realizacji projektów, osobami wyznaczonymi jako krajowe punkty kontaktowe i przedstawicielami delegatur UE, jak również z 15 beneficjentami projektów i trzema wykonawcami (podmiotami wdrażającymi). W celu uzyskania ogólnych informacji na temat inicjatywy rozesłano ankietę do wszystkich sekretariatów regionalnych (8) i próby innych zainteresowanych podmiotów (wymienionych poniżej). Przeanalizowano wszystkie pisemne odpowiedzi otrzymane od:

  1. sekretariatów regionalnych (odpowiedziało 5 z 8),
  2. osób pełniących rolę krajowych punktów kontaktowych (odpowiedziało 11 z 18),
  3. delegatur UE (odpowiedziało 14 z 18),
  4. podmiotów wdrażających (odpowiedziało 6 z 7),
  5. punktów kontaktowych UE ds. CBRJ (odpowiedziało 5 z 10).

Ustalenia

Priorytetów działań nie ustala się jeszcze na podstawie wyników analizy ryzyka

Pilna potrzeba ustalenia priorytetów działań i wydatków

16

Aby zapewnić jak najlepsze wykorzystanie ograniczonych zasobów, w sprawozdaniu specjalnym nr 17/2014 Trybunał zalecił, by wydatkowanie środków unijnych skoncentrować na obszarach o największym znaczeniu z punktu widzenia bezpieczeństwa UE. Według DG HOME najbardziej bezpośrednie zagrożenia CBRJ dla bezpieczeństwa UE istnieją na Bliskim Wschodzie i w krajach Partnerstwa Wschodniego15, a następnie w krajach Afryki Północnej, które to regiony razem składają się na 20% krajów partnerskich. Mimo to priorytety geograficzne DG DEVCO (Europa Południowo-Wschodnia i Wschodnia, Bliski Wschód, Afryka Północna i Sahel, atlantyckie wybrzeże Afryki oraz Afryka Środkowa i Wschodnia) obejmują 70% krajów partnerskich, z których wiele nie jest uważanych za kraje, w których występują najbardziej bezpośrednie zagrożenia CBRJ dla UE.

17

DG DEVCO i ESDZ zachęcały kolejne kraje do przystąpienia do inicjatywy. W rezultacie liczba krajów partnerskich nadal rośnie, podczas gdy wysiłki należałoby skoncentrować na bardziej ograniczonej liczbie krajów16. Według stanu na październik 2017 r., od czasu ostatniej kontroli (zob. załącznik IV) liczba krajów partnerskich wzrosła o 15 (z 43 do 58), a zainteresowanie inicjatywą ciągle rośnie17. Ponieważ zasoby są ograniczone, ekspansja geograficzna oznacza, że ostateczna kwota pomocy w przeliczeniu na kraj się zmniejsza.

18

W ramach prac nad sprawozdaniem specjalnym nr 17/2014 Trybunał przeanalizował systemy wyboru i wdrażania pierwszych 40 projektów. Porównał także przydział środków na finansowanie projektów między projektami 1-40 (pierwszy okres) a projektami 41-60 (drugi okres). Jak wynika z rysunku 2, Europa Południowo-Wschodnia i Wschodnia, która stanowi priorytet dla UE, jest największym łącznym odbiorcą środków na finansowanie projektów (21%), jednak w ostatnim okresie otrzymała mniej środków. Począwszy od projektu 41 największym beneficjentem jest atlantyckie wybrzeże Afryki, które – poza Marokiem – nie jest częścią Sąsiedztwa. Trzecim największym odbiorcą środków finansowych jest region Azji Południowo-Wschodniej, mimo że nie należy do priorytetowych obszarów wysokiego ryzyka. Choć zagrożenia są większe na Bliskim Wschodzie i w rejonie Afryki Północnej i Sahelu (zob. pkt 16)18, regiony te (z wyjątkiem regionu Rady Współpracy Państw Zatoki) miały najmniejszy udział w finansowaniu przyznanym w drugim okresie. Łącznie otrzymały one odpowiednio 13% i 9% łącznych środków na finansowanie projektów. Regiony, w których występują najbardziej bezpośrednie zagrożenia CBRJ dla UE (zob. pkt 16), otrzymały ogółem 43% całkowitej kwoty przyznanej na projekty. Oznacza to, że ustalając priorytety w realizacji projektów, pod uwagę nie bierze się poziomu ryzyka wynikającego z lokalizacji geograficznej. Jest to sprzeczne z wcześniejszym zaleceniem Trybunału, które Komisja przyjęła.

19

Zgodnie z podejściem opartym na zapotrzebowaniu lub podejściem oddolnym19 regiony przedkładają wnioski projektowe do DG DEVCO. Komisja wybiera projekty do finansowania, ale nie stosuje kryteriów wyboru opartych na wynikach analizy ryzyka, nawet jeśli w swoim własnym dokumencie roboczym stwierdziła, że dla bezpieczeństwa UE korzystne byłoby szersze wykorzystanie ocen zagrożeń i ryzyka20. Zamiast tego wnioski projektowe są przyjmowane według kolejności zgłoszeń, co zdaniem Komisji powinno pobudzić konkurencję między regionami. W praktyce środki finansowe w ramach inicjatywy rozkładają się na większą liczbę krajów partnerskich.

Rysunek 2

Przydział środków finansowych w podziale na regiony od 2010 r. do października 2017 r.

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy, w oparciu o dane pochodzące ze wspólnego systemu informacyjnego RELEX (CRIS) i z portalu CBRJ oraz przekazane przez JRC.

20

Ponadto nie przyznaje się priorytetowego znaczenia żadnym polom tematycznym. Podczas gdy w pierwotnej polityce wewnętrznej UE w zakresie CBRJ główny nacisk położony był na działania zapobiegawcze21, w ramach prawnych IcSP22 nie określono, które zewnętrzne środki ograniczające ryzyko powinny być traktowane priorytetowo (gotowość, zapobieganie, wykrywanie czy reagowanie). Eksperci z DG HOME i DG DEVCO zalecają jednak, aby w pierwszej kolejności dążyć do identyfikacji materiałów CBRJ i ich zabezpieczenia. Tymczasem Trybunał zidentyfikował tylko trzy projekty, które dotyczyły identyfikacji obiektów CBRJ i przechowywanych w nich materiałów. Ponadto spośród 66 projektów tylko pięć, na które przypadło 9% wydatków, dotyczyło wyłącznie ryzyka chemicznego (zob. załącznik V), mimo że w opinii Centrum Analiz Wywiadowczych Unii Europejskiej (INTCEN) jest to zagrożenie o największym prawdopodobieństwie urzeczywistnienia.

21

W 2017 r. Komisja zaczęła wykorzystywać inicjatywę, aby zająć się większą liczbą kwestii związanych z bezpieczeństwem, takich jak zwalczanie terroryzmu, walka z cyberprzestępczością, ochrona infrastruktury krytycznej, przeciwdziałanie nielegalnemu handlowi sfałszowanymi lekami, bezpieczeństwo na morzu i materiały wybuchowe. Ponieważ zasoby inicjatywy są ograniczone, Komisja zamierza sfinansować te nowe działania z innych linii budżetowych, przy wykorzystaniu struktur centrów doskonałości. Nadal jednak potrzeba dużej liczby działań, by zniwelować tradycyjne zagrożenia CBRJ23. Osoby wyznaczone jako krajowe punkty kontaktowe zmobilizowały swoje wysiłki w zakresie CBRJ i spodziewają się rezultatów. Rozszerzenie inicjatywy na inne pola tematyczne wymaga dodatkowych nakładów pracy, podczas gdy w samym obszarze CBRJ wciąż jest jeszcze wiele do zrobienia.

Rozpoznanie potrzeb i priorytetów krajów partnerskich wciąż trwa zbyt długo i nie jest oparte na wynikach oceny ryzyka systemowego

22

JRC opracowało kwestionariusz oceny potrzeb dla krajów partnerskich. Pytania były sformułowane ogólnie i dotyczyły zagadnień takich jak istnienie lub brak w kraju partnerskim krajowych ram prawnych bądź ram instytucjonalnych regulujących bezpieczeństwo materiałów i obiektów CBRJ. W metodyce JRC nie uwzględniono koncepcji zagrożeń, nie było też wystarczających wskazówek co do sposobu identyfikowania zagrożeń i określania, które z nich powinny zostać potraktowane priorytetowo. Braki stwierdzone dzięki kwestionariuszowi stanowią podstawę do opracowania krajowego planu działań CBRJ, który ma na celu ograniczenie tego rodzaju zagrożeń.

23

Eksperci JRC pomagali wprawdzie krajowym zespołom CBRJ24 z krajów partnerskich w udzielaniu odpowiedzi na pytania, ale kwestionariusz oceny potrzeb ma charakter samooceny dokonywanej przez kraje partnerskie. Komisja zaleca, by w celu odpowiedzi na kwestionariusz oceny potrzeb i sporządzenia krajowych planów działania w skład zespołów krajowych wchodzili przedstawiciele wielu ministerstw (zob. rysunek 1) i innych uznanych punktów kontaktowych25. Analiza Trybunału wykazuje, że w pracach zespołów krajowych nie uczestniczyli systematycznie eksperci ze wszystkich dziedzin CBRJ.

24

Do października 2017 r. 26 z 58 krajów partnerskich (45%) sfinalizowało swoje kwestionariusze oceny potrzeb, a tylko 18 krajów partnerskich (31%) sporządziło krajowe plany działania. Cztery kraje partnerskie zrobiły to, nie korzystając z metodyki wypełniania kwestionariuszy oceny potrzeb (zob. załącznik I).

25

Jedną z przyczyn, dla których nie wszystkie kraje partnerskie wypełniły kwestionariusz oceny potrzeb / sporządziły krajowy plan działania, jest fakt, że jest to dobrowolne działanie wymagające woli politycznej. Innym powodem, dla którego jedynie ograniczona liczba krajów partnerskich sfinalizowała swoje kwestionariusze oceny potrzeb i krajowe plany działania, jest niestabilność polityczna w niektórych krajach partnerskich, która komplikuje planowanie. Ponadto JRC nie było w stanie zareagować wystarczająco szybko na wszystkie wnioski o pomoc przy pracach nad kwestionariuszem / krajowym planem działania.

26

Rosnące zapotrzebowanie ze strony krajów partnerskich na pomoc przy wypełnianiu kwestionariusza oceny potrzeb / sporządzaniu krajowego planu działania i ciągłe rozszerzanie zakresu inicjatywy spowodowały znaczne obciążenie dla zasobów kadrowych JRC. Zasoby przydzielone na rzecz inicjatywy zostały zmniejszone z 200 osobomiesięcy w 2015 r. do 105 w 2017 r. Z uwagi na trudności w radzeniu sobie z obciążeniem pracą przez JRC doszło do znacznych opóźnień w organizacji warsztatów. Na dzień 31 października 2017 r. średni czas oczekiwania na warsztaty dotyczące wypełniania kwestionariusza oceny potrzeb lub sporządzania krajowego planu działania, po wypełnieniu wniosku lub uczestnictwie we wcześniejszych warsztatach, wynosił 19 miesięcy. Tym samym istnieje ryzyko utraty tempa prac, jeśli przygotowanie kwestionariusza oceny potrzeb i sporządzenie krajowego planu działań nie zostanie wykonane na czas, co wpłynie niekorzystnie na wiarygodność inicjatywy.

Niektóre aspekty inicjatywy zostały wdrożone w sposób zadowalający w krajach partnerskich

Inicjatywa pomogła wzmocnić zarządzanie CBRJ w krajach partnerskich i zacieśnić współpracę regionalną…

27

Dwa główne sukcesy inicjatywy to ustanowienie krajowych zespołów CBRJ i zainicjowanie współpracy regionalnej. Tworzenie struktur krajowych zajęło dużo czasu, co spowodowało opóźnienia w realizacji działań. Jednak do października 2017 r. zdecydowana większość krajów (zob. załącznik I) wyznaczyła osoby pełniące rolę krajowych punktów kontaktowych i powołała zespoły krajowe w celu zapewnienia współpracy międzyinstytucjonalnej i poprawy zarządzania CBRJ w wymiarze krajowym. Do usprawnienia zarządzania przyczynia się dodatkowo opracowanie kwestionariusza oceny potrzeb i sporządzenie krajowego planu działań (zob. pkt 22 i 24).

28

Sekretariaty regionalne26 pomagają krajom partnerskim w ocenie i zaspokajaniu ich potrzeb i ułatwiają koordynację działań. Uczestniczą także w tworzeniu sieci CBRJ. W swoim sprawozdaniu specjalnym nr 17/2014 Trybunał zwrócił jednak uwagę, że brakuje im specjalistycznej wiedzy technicznej. DG DEVCO w pełni wdrożyła zalecenie Trybunału przez rozmieszczenie sześciu ekspertów ds. pomocy technicznej na miejscu (zwanych dalej „ekspertami na miejscu”) w siedmiu sekretariatach regionalnych27. Eksperci na miejscu przyczyniają się do rozwoju zarządzania CBRJ w krajach partnerskich, udzielając wsparcia technicznego zespołom krajowym, osobom wyznaczonym jako krajowe punkty kontaktowe i sekretariatom regionalnym. Organizują sesje szkoleniowe, ćwiczenia, ułatwiają spotkania zespołów krajowych oraz przygotowują warsztaty dotyczące kwestionariusza oceny potrzeb i krajowego planu działania, a także w nich uczestniczą. Przyczyniają się również do poprawy współpracy regionalnej w zakresie formułowania potrzeb, przygotowywania projektów, opracowywania dokumentów określających zakres zadań i obowiązków w ramach projektów i monitorowania realizacji projektów regionalnych. Kraje partnerskie pozytywnie oceniają pracę ekspertów na miejscu.

29

Sekretariaty regionalne usprawniły również współpracę i koordynację z innymi organizacjami międzynarodowymi28 (zob. ramka 1). Pomogły na przykład sześciu krajom partnerskim w uzyskaniu wsparcia od jednostki wspierającej realizację konwencji o broni biologicznej.

Ramka 1

Zacieśnienie współpracy z innymi organizacjami międzynarodowymi

W październiku 2017 r., w następstwie kryzysu związanego z epidemią eboli, włoska prezydencja globalnego partnerstwa G-7 i centra doskonałości UE ds. CBRJ zorganizowały warsztaty z udziałem 11 krajów afrykańskich w celu określenia działań na rzecz ograniczenia zagrożeń dla bezpieczeństwa biologicznego i ochrony biologicznej w Afryce.

Po raz pierwszy dokonano porównania ocen potrzeb i planów działania opracowanych zgodnie z różnymi międzynarodowymi inicjatywami i zobowiązaniami29, co umożliwiło koordynację i konsolidację istniejących informacji dotyczących różnych inicjatyw. DG DEVCO planuje kontynuację tych wysiłków, tak aby jeszcze bardziej usprawnić podejmowanie działań ukierunkowanych na najważniejsze priorytety w zakresie bezpieczeństwa biologicznego i ochrony biologicznej w przyszłości.

30

W sprawozdaniu specjalnym nr 17/2014 Trybunał stwierdził, że kraje partnerskie nie były wystarczająco zaangażowane w wybór projektów, chociaż inicjatywa miała mieć charakter oddolny.

31

Począwszy od projektu nr 33 (marzec 2013 r.) projekty są omawiane na regionalnych posiedzeniach okrągłego stołu, a liczba projektów oddolnych30 (20) jest dwa razy większa niż liczba projektów odgórnych (9) zaproponowanych przez DG DEVCO (zob. załącznik VI). W realizacji co najmniej połowy projektów31 uczestniczą eksperci lokalni. Zalecenie Trybunału przedstawione w sprawozdaniu specjalnym nr 17/2014 zostało w pełni wdrożone. Projekty w ramach inicjatywy sprzyjają obecnie zwiększeniu poczucia odpowiedzialności za sytuację lokalną i wykształceniu kultury konsensusu.

32

Czas między złożeniem wniosków projektowych a rozpoczęciem realizacji projektów, którego skrócenie Trybunał zalecił, jest wciąż długi (zob. załącznik VI) i wynosi średnio ponad 18 miesięcy. Komisja niedawno zmieniła podejście do określania konkretnych potrzeb beneficjentów, ale jest zbyt wcześnie, aby stwierdzić, w jakim stopniu ta nowa metoda przyspieszy rozpoczynanie działań w ramach projektów. Dlatego Trybunał doszedł do wniosku, że zalecenie to zostało częściowo wdrożone.

33

Nie ma jeszcze regionalnych planów działania. Krajowe plany działania, które zostały już opracowane, stały się podstawą do dyskusji na temat potencjalnych działań/projektów regionalnych. Ponadto sekretariaty regionalne, niekiedy przy wsparciu ekspertów na miejscu, gromadzą i konsolidują informacje na temat potrzeb krajowych w celu ustalenia priorytetów regionalnych. Dzięki wzrostowi zaufania i większemu poczuciu odpowiedzialności w trzech regionach zaczęto wypracowywać rodzime podejście regionalne (zob. ramka 2).

Ramka 2

Określanie potrzeb regionalnych

W kwietniu 2016 r. krajowi eksperci ze wszystkich krajów partnerskich w Azji Południowo-Wschodniej spotkali się po raz pierwszy, aby omówić priorytety regionalne (na podstawie analizy kwestionariuszy oceny potrzeb, krajowych planów działania, poprzednich/bieżących projektów i list priorytetów). Na posiedzeniu przygotowano siedem regionalnych wniosków projektowych. Jest to wprawdzie pozytywny wskaźnik świadczący o rozwoju inicjatywy, jednak wnioski te wymagały znacznych modyfikacji, co doprowadziło do podjęcia decyzji o oddelegowaniu do regionu eksperta na miejscu począwszy od 2018 r.

Sekretariat odpowiedzialny za Europę Południowo-Wschodnią i Wschodnią przeanalizował krajowe plany działania w regionie oraz wcześniejsze, w tym odrzucone, wnioski projektowe. Zwrócił się również do osób wyznaczonych jako krajowe punkty kontaktowe o wskazanie priorytetów. Na podstawie tych informacji w 2016 r. w regionie przyjęto strategię regionalną obejmującą 10 priorytetów. Region kończy właśnie pracę nad dokumentem określającym zakres zadań i obowiązków w ramach wniosku projektowego dotyczącego gospodarowania odpadami chemicznymi i biologicznymi.

Osoby pełniące rolę krajowych punktów kontaktowych na atlantyckim wybrzeżu Afryki oceniły, że działania proponowane przez podmioty wdrażające projekty nie odpowiadały lokalnym potrzebom, ponieważ dokumenty określające zakres zadań i obowiązków nie były wystarczająco szczegółowe. Zatrudniono lokalnych ekspertów w celu zebrania informacji, przeanalizowania i zdefiniowania faktycznych potrzeb oraz opracowania wniosków projektowych. Na tej podstawie opracowano dokumenty określające zakres zadań i obowiązków dla dwóch najnowszych wniosków projektowych32. Dzięki takiej praktyce mogłaby ulec skróceniu faza początkowa.

34

Dzięki realizacji projektów osiągnięto część lub całość planowanych produktów. Wiele projektów obejmowało szkolenia mające różny charakter – od ogólnego wprowadzenia i podnoszenia świadomości po bardziej operacyjne działania służące budowaniu zdolności. Projekty obejmowały niekiedy wizyty studyjne w państwach członkowskich UE, dostawy sprzętu CBRJ, przygotowywanie materiałów edukacyjnych – takich jak podręczniki, wytyczne dotyczące najlepszych praktyk, podręczniki metodyki czy krajowe plany reagowania – i innych materiałów, które posłużyły za wkład przy przyjmowaniu lub zmianie przepisów (zob. ramka 3).

Ramka 3

Nagrody za udane rozwiązania

Osoby wyznaczone jako krajowe punkty kontaktowe i kierownicy regionalnych sekretariatów są zachęcani do promowania udanych rozwiązań w ramach inicjatywy. Nagrody centrów doskonałości wręczone podczas 5. dorocznego posiedzenia krajowych punktów kontaktowych były wyrazem uznania dla niektórych takich osiągnięć.

Zambia otrzymała nagrodę za najbardziej udane krajowe działanie polegające na przeglądzie krajowych ram prawnych w zakresie zarządzania ryzykiem CBRJ. W wyniku tego działania doszło do zmiany ustawy nr 2 z 2015 r. o przeciwdziałaniu terroryzmowi, co poskutkowało utworzeniem krajowego centrum walki z terroryzmem, którego zadania obejmują między innymi wykrywanie i kontrolowanie zagrożeń związanych z CBRJ oraz reagowanie na nie.

35

Kraje partnerskie wysoko cenią teoretyczne i praktyczne ćwiczenia symulacyjne33 prowadzone pod auspicjami inicjatywy34 (zob. ramka 4). Ankietowani stwierdzili, że chcieliby, aby finansowaniem objęto więcej ćwiczeń praktycznych (poprzedzonych odpowiednim wcześniejszym szkoleniem), gdyż w ich opinii jest to najlepsza forma uczenia się w praktyce.

Ramka 4

Teoretyczne ćwiczenie symulacyjne FALCON I

Kraje Rady Współpracy Państw Zatoki były ostatnim regionem, który przystąpił do inicjatywy. Chociaż nie opracowano jeszcze żadnych projektów regionalnych, sekretariat regionalny podjął działania w tym regionie, organizując w lutym 2016 r. warsztaty i teoretyczne ćwiczenia symulacyjne koncentrujące się na wykrywaniu materiałów jądrowych i podejmowaniu odpowiednich działań, sfinansowane głównie przez Zjednoczone Emiraty Arabskie i globalną inicjatywę na rzecz zwalczania terroryzmu jądrowego. Pierwsze tego rodzaju ćwiczenie „FALCON” miało na celu wzmocnienie współpracy regionalnej, usprawnienie wymiany informacji oraz udoskonalenie krajowych scenariuszy przyjętych przez poszczególne kraje35. Globalna inicjatywa na rzecz zwalczania terroryzmu jądrowego, Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej i Światowa Organizacja Celna uczestniczyły w tym wydarzeniu w charakterze obserwatorów.

Drugie ćwiczenie zaplanowano na lata 2018-2019. FALCON II skupi się przede wszystkim na rozwijaniu zdolności w zakresie wykrywania skażeń radiologicznych i reagowania na nie, a ponadto obejmie teoretyczne i praktyczne ćwiczenia symulacyjne.

… ale istotne przeszkody wciąż utrudniają osiągnięcie pełnego potencjału inicjatywy …

36

Pomimo osiągnięć wymienionych w poprzedniej części nadal istnieją poważne przeszkody, które utrudniają osiągnięcie przez inicjatywę jej pełnego potencjału w zakresie tworzenia zintegrowanej społeczności CBRJ na szczeblu krajowym, regionalnym i międzynarodowym.

… w kraju partnerskim,

37

Na wzmocnienie zarządzania CBRJ i ograniczenie ryzyka w krajach partnerskich negatywnie wpłynął szereg czynników, m.in. ograniczenie mandatu i statusu prawnego zespołu krajowego jako całości, w szczególności zaś osoby wyznaczonej jako krajowy punkt kontaktowy. Inne przeszkody to na przykład niedostępność członków zespołu krajowego, niestabilność polityczna i niedobory finansowe. Eksperci na miejscu ułatwiali organizację spotkań zespołów krajowych w wielu krajach, ale wsparcie to nie jest trwałe w dłuższej perspektywie.

38

Osoby wyznaczone jako krajowe punkty kontaktowe odgrywają kluczową rolę w ramach sieci, ponieważ koordynują prace zainteresowanych podmiotów w zakresie CBRJ w swoich krajach i są krajowymi punktami kontaktowymi na potrzeby inicjatywy. Komisja zmierza do tego, by stały się one pojedynczymi punktami kontaktowymi dla wszystkich kwestii związanych z CBRJ. Często jednak nie są one wystarczająco wyeksponowane i wyposażone w uprawnienia przez różne instytucje, które pełnią funkcję zespołu krajowego, i przez swoje własne rządy.

39

Od czasu sprawozdania specjalnego nr 17/2014 DG DEVCO rozmieściła urzędników odpowiedzialnych za długofalową współpracę regionalną w ramach IcSP tylko w czterech delegaturach UE36 (w Nairobi, Manili, Dakarze i Islamabadzie). Pierwsze dwa miasta to stolice państw, w których działają sekretariaty regionalne. W przypadku dwóch pozostałych takich sekretariatów nie ustanowiono. Urzędnicy IcSP odpowiedzialni za długofalową współpracę regionalną utrzymują kontakty z innymi delegaturami UE w regionie, w którym zostali rozmieszczeni. Jednak ich obowiązki nie ograniczają się wyłącznie do kwestii CBRJ, ale obejmują także inne działania związane z bezpieczeństwem37.

40

Udział delegatur UE w promowaniu inicjatywy i mobilizowaniu woli politycznej w kraju i regionach zwiększył się, ale nadal jest niewystarczający. Zagadnienia CBRJ nie były systematycznie włączane do dialogu dotyczącego polityki czy bezpieczeństwa. Zakres wymiany informacji był często zależny od obecności w regionie urzędników IcSP odpowiedzialnych za długofalową współpracę regionalną. W niektórych krajach w regionach priorytetowych delegatura UE nie była zaangażowana w kwestie CBRJ. W ogólnym ujęciu uznaje się zatem, że ESDZ i Komisja częściowo wdrożyły zalecenie z wcześniejszej kontroli przeprowadzonej przez Trybunał.

… lub w regionie i poza nim

41

Przekrojowa analiza Trybunału wykazała, że w większości projektów głównym celem nie była współpraca regionalna, ponieważ wszystkie kraje partnerskie chcą najpierw zaspokoić swoje potrzeby krajowe. Istnieje wprawdzie wyraźna potrzeba znalezienia równowagi między zwiększaniem krajowych zdolności w zakresie ograniczania ryzyka związanego z CBRJ i wzmacnianiem współpracy regionalnej, jednak stosunek działań krajowych do regionalnych wśród projektów, dla których Trybunał dysponował wystarczającymi informacjami, wyniósł 70:30.

42

Wzmocnienie sieci CBRJ na szczeblu krajowym i regionalnym jest kluczowym warunkiem, by zapewnić odpowiednią reakcję w przypadku incydentu z wykorzystaniem substancji CBRJ. Inicjatywa ma pomóc krajom partnerskim we współpracy. Jednak współdziałanie na poziomie regionalnym nie było częstym zjawiskiem. Regionalne posiedzenia okrągłego stołu (zob. rysunek 1 i załącznik I), na których omawiane są projekty, odbywają się zwykle dwa razy do roku, ale eksperci krajowi są zapraszani tylko raz, w związku z czym dostępność wiedzy fachowej jest ograniczona. DG DEVCO organizuje także coroczne spotkania z kierownikami sekretariatów regionalnych. Osoby wyznaczone jako krajowe punkty kontaktowe i eksperci na miejscu stwierdzili, że istnieje potrzeba organizowania bardziej regularnych spotkań regionalnych, zapraszania ekspertów międzynarodowych, organizowania krótkich warsztatów / sesji szkoleniowych oraz prowadzenia większej liczby teoretycznych i praktycznych ćwiczeń symulacyjnych.

43

Obecnie w obszarze CBRJ nie ma forum dyskusyjnego ani platformy, która umożliwiałaby krajom partnerskim dzielenie się wskazówkami, najlepszymi praktykami, badaniami lub doświadczeniami pochodzącymi od organizacji międzynarodowych lub z projektów UE finansowanych w ramach innych programów (na przykład programu zapobiegania i zwalczania przestępczości, siódmego ramowego programu badań, Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego – Policja i programu „Horyzont 2020”).

… pod względem badania innych możliwości finansowania

44

Przyszłość inicjatywy zależy w dużej mierze od realizacji krajowych planów działania. W planach tych wymieniono wiele działań (zob. przykłady w załączniku V), których nie można w pełni zrealizować wyłącznie z budżetów krajowych i zasobów inicjatywy. Tymczasem dostępne są również inne źródła finansowania, na przykład Europejski Instrument Sąsiedztwa, Europejski Fundusz Rozwoju lub Instrument Współpracy w dziedzinie Bezpieczeństwa Jądrowego.

45

Krajowy plan działania jest kluczowym dokumentem ułatwiającym koordynację darczyńców w dziedzinie CBRJ, a tym samym umożliwiającym skierowanie zasobów na budowanie zdolności krajowych (zob. ramka 5).

Ramka 5

Opracowanie gruzińskiego krajowego planu działań

W 2015 r. Gruzja przyjęła krajowy plan działania CBRJ na lata 2015–2019. Mimo że nie opracowano go przy użyciu metodyki oceny potrzeb przyjętej w ramach inicjatywy, plan ten był jednym z pierwszych przyjętych w krajach partnerskich.

Obejmuje on 30 priorytetów i 118 konkretnych działań. Międzyresortowa Rada Koordynacyjna Gruzji odbywa coroczne posiedzenia w celu omówienia realizacji krajowego planu działania. Na to spotkanie zapraszani są również darczyńcy.

Jednym z głównych wyników specjalnego posiedzenia koordynacyjnego darczyńców w listopadzie 2017 r. było opracowanie przez stronę gruzińską dokumentu obejmującego ocenę potrzeb, który powinien pomóc darczyńcom, w tym UE, w planowaniu pomocy w obszarze CBRJ. Dwa państwa członkowskie UE zaoferowały wsparcie w zakresie udzielania pomocy medycznej w nagłych wypadkach / ochrony ludności oraz przeszkolenie jednostek wojskowych CBRJ. Ponadto znaczący darczyńca spoza UE ogłosił, że cała przyszła pomoc dla Gruzji w dziedzinie CBRJ zostanie dostosowana do krajowego planu działania.

46

Delegatury UE mogą odgrywać istotną rolę w poszukiwaniu innych źródeł finansowania. Mogą one włączać zagadnienia CBRJ takie jak bezpieczeństwo żywności, bezpieczeństwo biologiczne, ochrona biologiczna, zanieczyszczenie chemiczne, normy bezpieczeństwa czy ramy prawne CBRJ do projektów finansowanych w tradycyjnych sektorach rozwoju (np. rolnictwo, środowisko, zdrowie, sprawiedliwość). Większość ankietowanych delegatur UE nie szukała jednak dodatkowych środków finansowych na działania CBRJ.

47

Zdecydowana większość ankietowanych delegatur UE wskazała, że nie odbyły się jeszcze spotkania koordynacyjne darczyńców z państwami członkowskimi UE.

48

Pomimo tego, że Sąsiedztwo jest obszarem priorytetowym dla inicjatywy i ogólnie dla UE, zaangażowanie DG NEAR było dotychczas ograniczone. Większe współdziałanie DG DEVCO z innymi dyrekcjami generalnymi Komisji, na przykład z DG NEAR i DG ECHO, ułatwiłoby również uporanie się ze stwierdzonymi niedostatkami, z którymi inicjatywa nie była w stanie sobie poradzić.

Niewystarczające monitorowanie i ocena

49

Inicjatywa powinna eksponować osiągnięte rezultaty, aby w ten sposób wpływać na przyszłe wybory strategiczne i operacyjne oraz generować poziom zainteresowania i zaangażowania politycznego, które są niezbędne do osiągnięcia przez nią sukcesu.

50

Chociaż ogólna odpowiedzialność za monitorowanie inicjatywy spoczywa na DG DEVCO, polega ona w tym względzie na informacjach zwrotnych uzyskiwanych od innych zainteresowanych stron, które gromadzą informacje oraz monitorują i oceniają działania w ramach inicjatywy poprzez:

  1. portal internetowy centrów doskonałości ds. CBRJ („portal”);
  2. spotkania komitetu sterującego z podmiotami wdrażającymi projekt;
  3. komitety koordynacyjne z udziałem ESDZ, JRC, UNICRI, zespołów ds. zarządzania i ekspertów na miejscu;
  4. sprawozdania UNICRI, zespołu ds. zarządzania, ekspertów na miejscu i podmiotów wdrażających projekty;
  5. misje monitorujące na miejscu ukierunkowane na osiągnięte rezultaty;
  6. sprawozdania z oceny sporządzane przez JRC.

Portal: potencjalne źródło informacji i narzędzie monitorowania

51

Portal jest platformą internetową o ograniczonym dostępie, która zgodnie z informacjami DG DEVCO powinna zawierać całą dokumentację projektów. Ponadto służy on do informowania zainteresowanych stron o planowanych działaniach oraz publikowania protokołów z najważniejszych spotkań i list kontaktów. Publikowane informacje są jednak sporadyczne, niekompletne, nieuporządkowane i nie są łatwo dostępne w formacie przyjaznym dla użytkownika (lub przyjaznym dla urządzeń przenośnych). Za utrzymanie portalu odpowiedzialne jest JRC, które polega jednak na DG DEVCO, jeśli chodzi o udostępnianie dokumentacji projektowej. Obecnie nie wykorzystuje się w pełni potencjału portalu jako narzędzia operacyjnego i narzędzia zarządzania (zob. załącznik VII) ani jako forum do dyskusji (zob. pkt 43).

52

Podmioty wdrażające projekty korzystają z portalu, aby uczyć się na poprzednich projektach. Ponieważ jednak portal jest niekompletny i nie zawiera spisu produktów wypracowanych w ramach projektów, podmioty wdrażające nie mają systematycznego dostępu do tych informacji. Doprowadziło to do pewnego powielania działań. Na przykład w kilku projektach zrealizowano pewne wprowadzające programy szkoleniowe w zakresie CBRJ, nie wykorzystano jednak w tym celu opracowanych już podobnych materiałów, co mogłoby obniżyć koszty tych projektów.

Inne narzędzia monitorujące

53

DG DEVCO, JRC, sekretariaty regionalne i osoby wyznaczone jako krajowe punkty kontaktowe nie gromadziły też ani nie konsolidowały systematycznie informacji poza portalem. Duża liczba zaangażowanych podmiotów, niewłaściwe prowadzenie dokumentacji i niekompletne informacje o projektach komplikują i utrudniają nadzór, monitorowanie i ocenę projektów przez Komisję.

54

DG DEVCO monitorowała działania w ramach projektów na posiedzeniach komitetu sterującego. Niemniej niedostateczne prowadzenie dokumentacji przez DG DEVCO uniemożliwiło Trybunałowi potwierdzenie, że spotkania odbywały się regularnie i że przestrzegano zobowiązań umownych.

55

W sprawozdaniu specjalnym nr 17/2014 Trybunał zalecił usprawnienie współpracy między organami decyzyjnymi i wdrażającymi, na przykład przez przywrócenie komitetu koordynacyjnego. Posiedzenia te zostały wznowione w 2014 r. i zwykle odbywały się dwa razy do roku. Ułatwiały one zarządzanie inicjatywą, zapewniając ogólny przegląd działań prowadzonych przez różne kluczowe podmioty38. Zalecenie Trybunału zawarte we wcześniejszym sprawozdaniu specjalnym nr 17/2014 uznaje się zatem za w pełni wdrożone.

56

DG DEVCO monitoruje również rezultaty na podstawie wizyt na miejscu przeprowadzonych przez ekspertów zewnętrznych. Do momentu przeprowadzenia kontroli sfinalizowano jedynie sześć sprawozdań monitorujących ukierunkowanych na rezultaty dla 60 projektów zrealizowanych w ramach inicjatywy, w tym dla jednego projektu pomocy technicznej na miejscu. W odniesieniu do projektów realizowanych przez JRC nie przeprowadzano wizyt monitorujących ukierunkowanych na rezultaty, chociaż projekty te nie mogą być oceniane przez samo JRC.

Ocena rezultatów nie jest zadowalająca

57

Brak jasnych, dobrze zdefiniowanych celów, a także brak odpowiednich wskaźników wyników/oddziaływania zarówno na szczeblu inicjatywy, jak i projektów39, uniemożliwił ocenę rezultatów pod względem wzrostu zdolności w zakresie ograniczania ryzyka i zagrożeń związanych z CBRJ i przygotowywania się do nich. Ponadto nie można było zmierzyć osiągnięć w ramach inicjatywy, ponieważ wyniki i oddziaływanie projektów nie były powiązane z nadrzędnymi celami.

58

JRC jest odpowiedzialne za wszystkie oceny projektów, ale od września 2016 r. w większości przypadków zlecało przeprowadzenie takich ocen zewnętrznym ekspertom. Wszystkie oceny zostały przeprowadzone na podstawie przeglądu dokumentacji i w oparciu o dane przekazane przez JRC. Trybunał stwierdził, że jedna trzecia ocen nie została zakończona ze względu na niewystarczającą dostępność dokumentacji projektowej (zob. pkt 51).

59

Mimo że oceny końcowe opierały się na przeglądzie dokumentacji, trwały one średnio 19 miesięcy od momentu opublikowania raportów końcowych (a nawet dłużej po zakończeniu projektu). Oceny śródokresowe były finalizowane tuż przed zakończeniem realizacji projektów. Zalecenia, o ile je formułowano, często były zbyteczne, ponieważ było za późno, aby je zrealizować40.

60

Fakt, że większość projektów to działania samodzielne, którym nie towarzyszy długoterminowy plan, nie sprzyja ich trwałości. Zdecydowana większość projektów skontrolowanych przez Trybunał nie zawierała zapisów zapewniających trwałość ich wyników. Nawet jeśli w ramach niektórych projektów dostarczono służbom pierwszego reagowania sprzęt CBRJ, wiele krajów partnerskich nie posiada podstawowego wyposażenia, co często sprawia, że realizowane działania są zbyt zaawansowane dla ich możliwości technicznych. Ponieważ kwestie CBRJ nie stanowią najwyższego priorytetu, krajowe środki finansowe na ten cel są ograniczone, co zagraża kontynuacji osiągniętych wyników. Tylko kilka działań szkoleniowych – w tym szkolenie dla instruktorów – było kontynuowanych po zakończeniu projektów.

Wnioski i zalecenia

61

Inicjatywa stanowi największy unijny cywilny program bezpieczeństwa zewnętrznego. Jej koncepcja obejmuje unikalne podejście regionalne i międzyagencyjne, z zaangażowaniem wiele podmiotów (zob. pkt 8-10). W ujęciu ogólnym inicjatywa jest jednym z głównych narzędzi służących do minimalizowania zagrożeń CBRJ pochodzących spoza UE (pkt 4). Trybunał doszedł do wniosku, że przyczyniła się ona wprawdzie do ograniczenia zagrożeń CBRJ, wciąż jednak nie rozwiązano wielu problemów (zob. pkt 16-60).

62

Komisja oraz ESDZ wdrożyły w pełni trzy z sześciu zaleceń, które były zawarte we wcześniejszym sprawozdaniu specjalnym Trybunału nr 17/2014, oraz częściowo wdrożyły dwa z nich (załącznik II i pkt 11, 16-21, 28, 30-32, 39-40 i 55). Kraje partnerskie są teraz bardziej zaangażowane w inicjowanie i wdrażanie projektów, organizacja na szczeblu regionalnym została wzmocniona, a ponadto usprawniono współpracę między decydentami i instytucjami wdrażającymi. Mimo pewnego postępu rola delegatur Unii oraz tempo wdrażania projektów nadal nie są zadowalające (pkt 27-48). Nie wdrożono jednego z wcześniejszych zaleceń Trybunału, zaakceptowanego przez Komisję, które dotyczyło skoncentrowania finansowania unijnego na obszarach o największym znaczeniu dla bezpieczeństwa UE (zob. pkt 16-21).

63

Sukces inicjatywy zależy od umiejętności dostosowania się i sprostania kluczowym wyzwaniom, przed którymi ona obecnie stoi. Poniższe zalecenia, mające na celu wyeliminowanie niedociągnięć stwierdzonych w trakcie kontroli, mają doprowadzić do dalszego wzmocnienia i większej trwałości inicjatywy.

64

Jak dotąd nie wypracowano odpowiedniego podejścia do zarządzania ryzykiem dla działań w ramach inicjatywy w odniesieniu do całej inicjatywy, na etapie wyboru projektów i w celu określenia potrzeb krajów partnerskich (pkt 18-23).

65

Komisja udostępnia krajom partnerskim narzędzia i metodykę, aby wspomóc je w ocenie własnych potrzeb i opracowaniu krajowych planów działania, mających na celu minimalizowanie zagrożeń CBRJ (zob. pkt 22 i 23). Brakuje jednak wystarczających wytycznych co do sposobu identyfikowania zagrożeń i określania ich wagi (zob. pkt 23). Pomimo tego uchybienia kwestionariusz oceny potrzeb i krajowe plany działania nadal są kluczowymi elementami leżącymi u podstaw inicjatywy. Komisja nie jest jednak w stanie odpowiednio szybko reagować na wszystkie wnioski krajów partnerskich o pomoc w zidentyfikowaniu potrzeb i nadawaniu im priorytetu, co wiąże się z ryzykiem poważnych opóźnień w przygotowaniu zarówno kwestionariusza, jak i planów działania (zob. pkt 26).

Zalecenie 1 – Ustalenie priorytetów działań na podstawie oceny ryzyka systemowego

Komisja i ESDZ powinny:

  1. przeprowadzić wspólną analizę na poziomie UE w celu określenia zewnętrznych zagrożeń CBRJ dla UE, tak aby w kompleksowy sposób powiązać działania wewnętrzne i zewnętrzne.

Komisja powinna:

  1. włączyć oceny ryzyka systemowego do metodyki oceny potrzeb i krajowego planu działania;
  1. szybko reagować na wnioski wszystkich krajów partnerskich o pomoc w sfinalizowaniu oceny potrzeb i krajowych planów działania.

Docelowy termin wdrożenia: czerwiec 2019 r.

66

Poza usprawnieniami będącymi wynikiem wcześniejszych zaleceń Trybunału w krajach partnerskich rozwinięto szereg aspektów inicjatywy. Inicjatywa promuje kulturę bezpieczeństwa i współpracy (zob. pkt 22 i 31). W większości krajów partnerskich powołano zespoły krajowe ds. CBRJ. W wyniku realizacji projektów udało się uzyskać większość zakładanych produktów; zainteresowane strony ceniły w szczególności działania operacyjne służące budowaniu potencjału (zob. pkt 34-35).

67

Zainicjowano co prawda współpracę regionalną, jednak jest ona wciąż niewystarczająca, gdyż brakuje odpowiedniego współdziałania między krajami partnerskimi, które w pierwszej kolejności chcą zaspokoić swoje potrzeby krajowe (zob. pkt 33, 41-43).

Zalecenie 2 – Wzmocnienie regionalnego wymiaru inicjatywy

Komisja powinna zwiększyć liczbę działań regionalnych, takich jak praktyczne i teoretyczne ćwiczenia symulacyjne.

Docelowy termin wdrożenia: grudzień 2019 r.

68

Od czasu sprawozdania specjalnego Trybunału nr 17/2014 wzrosło zaangażowanie delegatur UE we wdrażanie inicjatywy. Nie były one jednak dostatecznie aktywne, jeśli chodzi o promowanie inicjatywy i mobilizowanie woli politycznej. (zob. pkt 39 i 40). Kwestie dotyczące CBRJ nie były systematycznie uwzględniane w dialogu dotyczącym polityki czy bezpieczeństwa.

Zalecenie 3 – Zwiększenie roli delegatur UE w ramach inicjatywy

Komisja i ESDZ powinny wspólnie:

  1. przydzielić obowiązki w zakresie CBRJ osobom wyznaczonym jako punkty kontaktowe lub urzędnikom IcSP odpowiedzialnym za długofalową współpracę regionalną we wszystkich delegaturach UE;
  2. włączyć zagadnienia CBRJ do dialogu dotyczącego polityki i bezpieczeństwa.

Docelowy termin wdrożenia: grudzień 2018 r.

69

Współdziałanie między dyrekcjami generalnymi Komisji i społecznością darczyńców było ograniczone, w szczególności w kwestii potencjalnie dostępnego finansowania (zob. pkt 44-48).

Zalecenie 4 – Określenie potencjalnych obszarów synergii i wskazanie innych dostępnych źródeł finansowania

DG DEVCO i ESDZ powinny współpracować z innymi odpowiednimi dyrekcjami generalnymi Komisji, w szczególności z DG NEAR, a także z innymi darczyńcami, w celu zidentyfikowania potencjalnych obszarów synergii i dostępnych źródeł finansowania, które mogłyby zostać lepiej wykorzystane do wspierania działań CBRJ.

Docelowy termin wdrożenia: czerwiec 2019 r.

70

Prowadzone przez Komisję monitorowanie i ocena były niewystarczające ze względu na niekompletne i sporadyczne informacje, niewłaściwe prowadzenie dokumentacji i niewystarczające zaangażowanie ze strony krajów partnerskich (zob. pkt 51-60). Na ocenie wyników i oddziaływania projektów oraz całej inicjatywy negatywnie odbił się brak jasnych celów, odpowiednich wskaźników i danych zgromadzonych w terenie.

Zalecenie 5 – Zwiększenie rozliczalności oraz lepsze wyeksponowanie działań i rezultatów przez poprawę monitorowania i oceny

Komisja powinna:

  1. przełożyć ogólny cel inicjatywy na cele bardziej szczegółowe, które mogą być bardziej użyteczne na poziomie projektów, umożliwiając pomiar rezultatów od poziomu projektu do poziomu krajowego, regionalnego i całej inicjatywy;
  2. określić wskaźniki wyników i oddziaływania, co pozwoli ocenić skuteczność inicjatywy w stosunku do wyznaczonych celów.

Docelowy termin wdrożenia: grudzień 2019 r.

71

Internetowy portal CBRJ ma znaczny potencjał jako operacyjna baza danych na potrzeby wdrażania działań inicjatywy i zarządzania nimi, jednak wciąż nie jest skutecznym, kompletnym, aktualnym i odpowiednio usystematyzowanym repozytorium informacji na temat działań, zdobytych doświadczeń i najlepszych praktyk (zob. pkt 51-59).

Zalecenie 6 – Przebudowa portalu internetowego, aby umożliwić łatwy dostęp do wszystkich informacji dotyczących działań w ramach inicjatywy

Komisja powinna zapewnić, aby:

  1. wszystkie istotne informacje były dostępne na jej portalu internetowym z odpowiednimi poziomami prawa dostępu;
  2. najlepsze praktyki i wytyczne były dostępne za pośrednictwem portalu CBRJ.

Docelowy termin wdrożenia: grudzień 2018 r.

Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Izbę III, której przewodniczył Karel PINXTEN, członek Trybunału Obrachunkowego, na posiedzeniu w Luksemburgu w dniu 24 kwietnia 2018 r.

W imieniu Trybunału Obrachunkowego

Klaus-Heiner LEHNE
Prezes

Załączniki

Załącznik I

Inicjatywa w liczbach

Okres 2009-2013 2014-2017 2020
Budżet 109 mln EUR
Średnia roczna = ± 22		 76 mln EUR
Średnia roczna = ± 19
130 mln EUR
Kwota przydzielona 97 mln EUR na projekty
41 mln EUR na pomoc (budowanie zdolności i zarządzanie)

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie CRIS.

8 regionów i 58 krajów partnerskich według stanu na październik 2017 r.

Liczba AAF NAS SEEE MIE RWPZ ECA CA SEA Łącznie
Kraje partnerskie 10 6 (+1) 10 3 3 11 5 10 58
KPK 10 6 10 3 3 11 5 9 57
Zespoły krajowe 10 1 9 3 0 10 3 8 46
Posiedzenia okrągłego stołu 12 7 14 9 5 9 6 13 ND
Sfinalizowane kwestionariusze oceny potrzeb 6 1 4 2 1 5 3 4 26
Sfinalizowane krajowe plany działania 4 0 3 1 0 4 0 6 18

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie dokumentów JRC, sprawozdań z pomocy technicznej na miejscu, protokołów z posiedzeń okrągłego stołu i CRIS.

Załącznik II

Działania podjęte w następstwie zaleceń przedstawionych w sprawozdaniu specjalnym nr 17/2014

Zalecenia Aktualny status Odniesienia w tekście
Skoncentrowanie wydatkowania środków unijnych na obszarach o największym znaczeniu z punktu widzenia bezpieczeństwa UE, tak aby uzyskać jak największe korzyści bezpośrednie. Niewdrożone pkt 16-21
Wzmocnienie zdolności sekretariatów regionalnych poprzez zwiększenie fachowej wiedzy technicznej. W pełni wdrożone pkt 28
Zwiększenie roli delegatur UE, zwłaszcza w krajach, w których ustanowiono sekretariaty regionalne. Częściowo wdrożone pkt 39-40
Poczynienie kroków w celu zaangażowania krajów partnerskich nie tylko na etapie uruchamiania projektów, ale również w trakcie ich realizacji. Przyczyniłoby się to do większego poczucia odpowiedzialności za realizowane działania i zapewniło ich trwałość. W pełni wdrożone pkt 30-31
Dążenie w dalszym ciągu do ulepszenia procedur, tak aby skrócić czas pomiędzy złożeniem wniosku projektowego a realizacją projektu. Częściowo wdrożone pkt 32
Usprawnienie współpracy pomiędzy organami decyzyjnymi i wdrażającymi, np. poprzez przywrócenie komitetu koordynacyjnego. W pełni wdrożone pkt 55

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy.

Załącznik III

Sekretariaty regionalne i kraje partnerskie według stanu na październik 2017 r.

Skrót Region Kraje
SEA Azja Południowo-Wschodnia Brunei, Kambodża, Indonezja, Laos, Malezja, Mjanma/Birma, Filipiny, Singapur, Tajlandia, Wietnam
AAF Atlantyckie wybrzeże Afryki Benin, Kamerun, Wybrzeże Kości Słoniowej, Gabon, Liberia, Mauretania, Maroko, Senegal, Sierra Leone, Togo
NAS Afryka Północna i Sahel Algieria, Burkina Faso, Libia, Mali, Maroko, Niger, Tunezja
SEEE Europa Południowo-Wschodnia i Wschodnia Albania, Armenia, Azerbejdżan, Bośnia i Hercegowina, była jugosłowiańska republika Macedonii, Gruzja, Mołdawia, Czarnogóra, Serbia, Ukraina
CA Azja Środkowa Afganistan, Kirgistan, Pakistan, Tadżykistan, Uzbekistan
MIE Bliski Wschód Irak, Jordania, Liban
ECA Afryka Wschodnia i Środkowa Burundi, Demokratyczna Republika Konga, Etiopia, Ghana, Kenia, Malawi, Rwanda, Seszele, Tanzania, Uganda, Zambia
RWPZ kraje Rady Współpracy Państw Zatoki Zjednoczone Emiraty Arabskie, Katar, Arabia Saudyjska

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie DG DEVCO i ESDZ.

Załącznik IV

Kraje uczestniczące w inicjatywie

Załącznik V

Przykłady priorytetów CBRJ zaczerpnięte z krajowych planów działania z czterech krajów partnerskich

Źródło: Plakaty UNICRI, na podstawie informacji przekazanych przez Wybrzeże Kości Słoniowej, Liban, Laotańską Republikę Ludowo-Demokratyczną i Gruzję.

Załącznik VI

Wykaz projektów

Lp. Nazwa projektu Budżet (EUR) Region Podejście oddolne Formułowanie pomysłu Data rozpoczęcia Data zakończenia Obszary CBRJ uwzględnione w projekcie
66 MEDISAFE – Zwalczanie nielegalnego handlu lekami i zwiększenie bezpieczeństwa leków w Afryce Wschodniej i Środkowej W przygotowaniu ECA łączone CB
65 Poprawa utylizacji odpadów chemicznych i biologicznych w krajach Azji Środkowej w celu ograniczenia zagrożeń dla bezpieczeństwa 3 000 000 CA Tak 2.6.2016 CB
64 Program EU P2P w zakresie kontroli eksportu dóbr podwójnego zastosowania 2017 3 000 000 NAS, SEEE Nie RJ
63 Dostarczenie specjalistycznego sprzętu CBRJ na potrzeby szkolenia personelu odpowiedzialnego za kontrolę transgraniczną 1 000 000 NAS Tak Związany z P 55 CBRJ
62 Wsparcie techniczne na miejscu dla centrum doskonałości ds. CBRJ W przygotowaniu SEA ND CBRJ
61 Prawidłowa utylizacja chemikaliów i związanych z nimi odpadów w Azji Południowo-Wschodniej (SEACHEM) 2 999 815 SEA Tak 3.4.2014 1.9.2017 1.9.2020 C
60 Wsparcie dla centrum doskonałości Afryki Wschodniej i Środkowej w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego 3 500 000 ECA Tak 8.11.2016 7.11.2019 RJ
59 Wzmocnienie regionalnego sekretariatu centrum doskonałości ds. CBRJ regionu Rady Współpracy Państw Zatoki 285 000 RWPZ ND 15.9.2015 14.9.2016 CBRJ
58 Zapewnienie specjalistycznego sprzętu na potrzeby ekspertyz w dziedzinie CBRJ dla centrów doskonałości w regionie Europy Południowo-Wschodniej i Wschodniej 1 871 115 SEEE Tak 8.4.2014 w powiązaniu z P 57 15.1.2017 30.4.2018 CBRJ
57 Wzmocnienie zdolności centrów doskonałości w regionie Europy Południowo-Wschodniej i Wschodniej w dziedzinie ekspertyz sądowych na miejscu przestępstwa w przypadku incydentów CBRJ 1 399 670 SEEE Tak 8.4.2014 14.1.2020 CBRJ
56 Pomoc techniczna na miejscu 2 Pomoc techniczna na miejscu dla sekretariatów centrów doskonałości ds. CBRJ w Algierze i Taszkiencie 2 130 250 CA, NAS ND 10.11.2019 CBRJ
55 Wzmocnienie transgranicznych zdolności w zakresie kontroli i wykrywania substancji CBRJ 3 500 000 NAS, AAF Tak 2.7.2013 30.9.2019 CBRJ
54 Budowanie zdolności w zakresie gotowości medycznej i reagowania na incydenty CBRJ 2 999 965 MIE Tak 26.2.2014 17.7.2019 CBRJ
53 Wzmocnienie krajowych ram prawnych i zapewnienie specjalistycznych szkoleń w zakresie bezpieczeństwa biologicznego w krajach Azji Środkowej 5 000 000 CA Tak 25.3.2015 22.12.2015 21.12.2018 B
52 Zapewnienie specjalistycznego sprzętu CBRJ dla służb pierwszego reagowania dla centrów doskonałości w regionie Europy Południowo-Wschodniej i Wschodniej 1 697 563 SEEE Tak 10.7.2013 w powiązaniu z P 44 11.12.2015 10.6.2018 CBRJ
51 Pomoc techniczna na miejscu dla sekretariatów centrów doskonałości ds. CBRJ w Gruzji, Kenii i Maroku 2 969 700 SEEE, CA, AAF ND 15.9.2015 14.9.2018 CBRJ
50 Zapewnienie specjalistycznego sprzętu w celu zwiększenia gotowości i zdolności reagowania w zakresie CBRJ 2 634 042 AAF, ECA Tak 1.4.2014 1.10.2015 30.6.2019 CBRJ
49 Projekt „Jedno zdrowie” w Pakistanie 927 608 CA Nie 5.1.2015 4.1.2018 B
48 Usprawnienie regionalnego zarządzania ogniskami epidemii w centrach doskonałości ds. CBRJ w krajach partnerskich w regionie atlantyckiego wybrzeża Afryki 3 499 600 AAF Tak 1.6.2014 1.1.2016 31.12.2018 B
47 Program działań informacyjnych UE dotyczących produktów podwójnego zastosowania – Azja Południowo-Wschodnia 3 472 100 SEA Tak 3.4.2014 1.9.2015 31.8.2018 CBRJ
46 Zwiększenie zdolności CBRJ w Azji Południowo-Wschodniej do ograniczania zagrożeń CBRJ, w zakresie pierwszej reakcji na zdarzenia CBRJ, bezpieczeństwa biologicznego i ochrony biologicznej, podnoszenia świadomości i ram prawnych 3 000 000 SEA Tak 3.4.2014 107,15 9.7.2018 CBRJ
45 Utworzenie mobilnego laboratorium do interwencji in situ w miejscach wybuchu epidemii wirusowej gorączki krwotocznej, w połączeniu z budowaniem zdolności CBRJ w Afryce Zachodniej (EUWAM-Lab) 2 579 854 AAF Nie 18.9.2014 17.11.2017 B
44 Wzmocnienie zdolności do pierwszej reakcji CBRJ oraz współpracy regionalnej w Europie Południowo-Wschodniej, na Południowym Kaukazie, w Mołdawii i na Ukrainie 2 953 550 SEEE Tak 10.7.2013 1.1.2015 30.4.2018 CBRJ
43 Program działań informacyjnych UE dotyczący produktów podwójnego zastosowania 2 249 250 SEEE, MIE, GCC, NAS, CA Nie 1.9.2015 30.6.2017 CBRJ
42 Bezpieczeństwo chemiczne w regionie Afryki Środkowej i Wschodniej 2 978 000 ECA, AAF Tak 6.5.2014 5.1.2015 4.1.2018 C
41 Obiekty chemiczne wysokiego ryzyka i ograniczanie ryzyka w regionie AAF 3 000 000 AAF, NAS Tak 1.6.2014 1.1.2015 31.12.2017 C
40 Wzmocnienie laboratoriów medycznych w celu zminimalizowania potencjalnych zagrożeń biologicznych 4 495 712 SEEE, NAS, MIE, CA Nie 18.12.2013 17.12.2017 B
39 Wzmocnienie bezpieczeństwa w dziedzinie zdrowia w portach, na lotniskach i na lądowych przejściach granicznych 1 432 757 CA, GCC, MIE, NAS Nie 24.7.2013 23.11.2015 B
38 Działania informacyjne dotyczące kontroli eksportu produktów podwójnego zastosowania 3 500 000 CA, MIE Nie 30.12.2013 29.7.2019 CBRJ
37 Zapobieganie wektorowym chorobom zakaźnym w rejonie Morza Śródziemnego i Morza Czarnego przez tworzenie nowych sieci MEDILABSECURE 3 626 410 SEEE, MIE, NAS Nie 6.1.2014 5.7.2018 B
36 Dalszy rozwój i konsolidacja śródziemnomorskiego programu szkoleń w zakresie epidemiologii interwencyjnej („MediPIET”) 6 400 000 SEEE, MIE, NAS Nie 1.1.2014 31.12.2017 B
35 AAF – Utylizacja odpadów 3 871 800 AAF Tak 20.3.2013 1.1.2014 31.12.2017 CB
34 Wzmocnienie zdolności reagowania na zdarzenia z zakresu CBRJ oraz w nadzwyczajnych sytuacjach zagrożenia zdrowia i sytuacjach związanych z zanieczyszczeniem chemicznym 3 914 034 MIE Tak 1.9.2012 23.12.2013 22.6.2017 CBRJ
33 Wzmocnienie krajowych ram prawnych w zakresie CBRJ i zapewnienie specjalistycznych i szkoleń technicznych w celu zwiększenia gotowości i zdolności reagowania na zdarzenia z zakresu CBRJ 2 699 069 AAF, ECA Tak 20.3.2013 15.9.2013 28.2.2017 CBRJ
32 Ustanowienie śródziemnomorskiego programu szkoleń w zakresie epidemiologii interwencyjnej (MediPIET) 400 000 MIE, NAS, SEEE, AAF Nie 1.1.2013 31.12.2014 B
31 Sieć uczelni wyższych i ośrodków prowadzących działalność informacyjną na temat problemów dotyczących materiałów chemicznych podwójnego zastosowania 614 883 CA, MIE, AAF, NAS, SEEE, SEA Tak 21.12.2012 20.4.2015 C
30 Sieć doskonałości w zakresie wiedzy kryminalistycznej w dziedzinie jądrowej w regionie Azji Południowo-Wschodniej 600 000 SEEE, SEA Tak 21.12.2012 20.12.2016 RJ
29 Program studiów magisterskich realizowany w Tajlandii w celu rozwoju regionalnych zasobów kadrowych w zakresie bezpieczeństwa i ochrony jądrowej oraz zarządzania zabezpieczeniami jądrowymi 624 451 SEA Tak 21.12.2012 20.3.2016 RJ
28 Wspieranie prac nad zintegrowanym krajowym systemem bezpieczeństwa w zakresie materiałów jądrowych i promieniotwórczych 1 000 000 SEA Tak 21.12.2012 20.12.2016 RJ
27 Zarządzanie ryzykiem biologicznym 480 000 SEA Tak 21.12.2012 30.6.2015 B
26 Stworzenie warunków do wzmocnienia krajowych ram prawnych w zakresie CBRJ 299 936 MIE, NAS Tak 17.12.2012 16.12.2014 CBRJ
25 Rozwój wiedzy i przekazywanie najlepszych praktyk w zakresie bezpieczeństwa biologicznego / ochrony biologicznej / zarządzania ryzykiem biologicznym 434 010 MIE Nie 12.12.2012 11.4.2015 B
24 Opracowanie metod wykrywania materiałów jądrowych i radiologicznych oraz zarządzania nimi, a także metod ochrony ludności 599 830 AAF Tak 18.12.2012 17.12.2017 RJ
23 Budowanie zdolności w zakresie identyfikowania zagrożeń ze strony substancji chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych i reagowania na nie 492 405 AAF, SEEE, MIE, NAS, SEA Nie 10.12.2012 9.12.2014 CBRJ
22 Zapewnienie specjalistycznych szkoleń technicznych w celu wzmocnienia zdolności służb pierwszego reagowania w przypadku wystąpienia zdarzeń dotyczących CBRJ 677 766 AAF, SEA Tak 17.12.2012 16.12.2014 CBRJ
21 Tworzenie zdolności regionalnych w zakresie kontroli granicznych w celu identyfikowania i wykrywania materiałów (CRJ) 700 000 AAF, SEA Tak 21.12.2012 20.12.2016 CRJ
20 nie zawarto umowy
19 Opracowanie procedur i wytycznych na potrzeby stworzenia i usprawnienia bezpiecznego systemu zarządzania informacjami i mechanizmów wymiany danych na temat materiałów CBRJ podlegających kontroli regulacyjnej 400 000 AAF, CA, ECA, MIE, NAS, SEEE, SEA Nie 1.3.2013 30.6.2015 CBRJ
18 Międzynarodowa sieć uczelni wyższych i ośrodków prowadzących działalność informacyjną na temat problemów dotyczących materiałów podwójnego zastosowania w dziedzinie biotechnologii 399 719 AAF, CA, MIE, NAS, SEEE, SEA Nie 1.3.2013 31.12.2014 B
17 Ustanowienie krajowych planów reagowania w Ghanie i Kenii ułatwiających podjęcie działań w odpowiedzi na nielegalne zdarzenia z wykorzystaniem materiałów chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych 240 000 ECA, AAF Tak 15.5.2013 15.5.2015 CBRJ
16 Wspieranie prac nad zintegrowanym krajowym systemem bezpieczeństwa jądrowego 400 000 NAS, AAF Tak 1.1.2013 30.9.2015 RJ
15 Wzmocnienie bezpieczeństwa biologicznego i ochrony biologicznej w laboratoriach poprzez stworzenie laboratoryjnego systemu izobanków 480 000 SEA Nie 1.8.2013 30.6.2015 CBRJ
14 Zapewnienie specjalistycznych szkoleń technicznych w celu wzmocnienia zdolności służb pierwszego reagowania (CBRJ FRstCap) 400 000 SEEE Nie 1.4.2013 31.3.2015 CBRJ
13 Tworzenie zdolności instytucjonalnych i prowadzenie działań informacyjnych w celu identyfikowania zagrożeń związanych z materiałami chemicznymi, biologicznymi, radiologicznymi i jądrowymi oraz reagowania na nie w krajach Afryki Subsaharyjskiej 319 924 ECA Nie 1.1.2013 30.6.2015 CBRJ
12 Wymiana doświadczeń pomiędzy UE i krajami Azji Południowo-Wschodniej na forum regionalnego centrum doskonałości w zakresie wzmacniania przepisów i regulacji w dziedzinie bezpieczeństwa biologicznego i ochrony biologicznej, jak również w zakresie systemów zarządzania laboratoriami – faza II 320 000 SEA Nie 1.4.2013 31.3.2015 B
11 Upowszechnianie dobrych praktyk i procedur międzyinstytucjonalnych w zakresie oceny ryzyka niewłaściwego wykorzystania substancji chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych 1 915 452 AAF, MIE, NAS, SEEE, SEA Nie 1.1.2013 31.12.2014 CBRJ
10 Opracowanie internetowych kursów szkoleniowych dotyczących ograniczania zagrożeń w zakresie CBRJ 399 806 AAF, CA, ECA, MIE, NAS, SEEE, SEA Tak 1.1.2013 31.3.2015 CBRJ
9 Krajowy plan reagowania w Libanie na wypadek zdarzeń CBRJ 159 900 MIE Nie 1.1.2013 31.12.2014 CBRJ
8 Stworzenie warunków do wzmocnienia krajowych ram prawnych w zakresie CBRJ 800 000 SEA Tak 1.1.2013 30.6.2015 CBRJ
7 Ujednolicenie wytycznych i procedur w zakresie bezpieczeństwa biologicznego / ochrony biologicznej 1 199 576 SEEE, SEA Tak 1.1.2013 31.3.2015 B
6 Rozwój wiedzy i przekazywanie najlepszych praktyk w zakresie utylizacji odpadów chemicznych i biologicznych 480 000 SEA Tak 1.1.2013 31.12.2014 CB
5 Rozwój wiedzy i przekazywanie najlepszych praktyk w zakresie monitorowania importu i eksportu substancji CBRJ 1 440 000 AAF, CA, MIE, NAS Nie 1.1.2013 31.12.2014 CBRJ
4 Międzyinstytucjonalny program reagowania CBRJ (ICP) 959 675 SEEE, SEA Tak 1.1.2013 31.12.2014 CBRJ
3 Rozwój wiedzy i przekazywanie najlepszych praktyk w zakresie bezpieczeństwa biologicznego / ochrony biologicznej / zarządzania ryzykiem biologicznym 1 920 000 AAF, NAS, SEEE, SEA Tak 1.1.2013 30.6.2015 B
2 Budowanie zdolności w zakresie identyfikowania zagrożeń ze strony substancji chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych i reagowania na nie (CBRNcap) 160 000 SEEE Nie 1.1.2013 31.3.2015 CBRJ
1 Określenie i wzmocnienie wiedzy kryminalistycznej w zakresie zapobiegania przestępczości zorganizowanej i nielegalnemu handlowi substancjami chemicznymi, w tym zapewnienie szkoleń i wyposażenia dla funkcjonariuszy celnych pracujących na pierwszej linii kontroli 640 000 SEEE Nie 1.1.2013 31.3.2015 C

Źródło: Portal CBRJ i CRIS.

Załącznik VII

Informacje dostępne i niedostępne na portalu

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy.

Odpowiedzi Komisji i ESDZ

Streszczenie

III

Komisja i ESDZ zgadzają się wnioskiem Trybunału. Nie zgadzają się jednak z uwagami Trybunału związanymi z niewdrożeniem zalecenia, by skoncentrować finansowanie UE na obszarach o największym znaczeniu dla bezpieczeństwa UE.

Główną cechą inicjatywy w zakresie centrów doskonałości ds. substancji chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych jest oddolne i dobrowolne podejście obejmujące wszystkie rodzaje ryzyka, a jej nadrzędny cel stanowi propagowanie i wspieranie współpracy regionalnej w dziedzinie CBRJ, aby przyczynić się do ochrony UE przed zagrożeniami z zewnątrz.

W ramach celu 3 zmienionego unijnego planu działania w zakresie CBRJ (komunikat COM(2017) 610) pt. „Plan działania na rzecz zwiększania gotowości na wypadek chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych zagrożeń dla bezpieczeństwa” uznaje się pełny potencjał oraz osiągnięcia tej inicjatywy, zwłaszcza w kontekście tworzenia „efektu lustra” przy zacieśnieniu współpracy w zakresie inicjatywy oraz z innymi międzynarodowymi podmiotami, aby przyczynić się do bezpieczeństwa wewnętrznego UE.

Zgodnie z tymi podstawowymi cechami inicjatywę można postrzegać jako długookresowy wysiłek, którego celem jest budowanie skutecznych regionalnych zdolności ograniczania zagrożeń CBRJ. Pierwsze lata wdrażania poświęcono budowaniu zaufania wewnątrz krajów partnerskich oraz między tymi krajami w celu stworzenia dla nich podstaw do omawiania kwestii związanych z bezpieczeństwem i zaproponowania projektów regionalnych ukierunkowanych na coraz bardziej wrażliwe dziedziny związane z bezpieczeństwem. Biorąc pod uwagę oddolne i dobrowolne podejście, taki proces ten nie może być wymuszony, by inicjatywa nie straciła wiarygodności. W ciągu ostatnich dwóch lat inicjatywa osiągnęła poziom dojrzałości oraz zyskała głębokie zaufanie krajów partnerskich, co obecnie pozwala na dogłębną współpracę w kwestii bezpieczeństwa CBRJ. Większe zaufanie krajów partnerskich do inicjatywy, udział w niej i jej wspieranie pozwoliły Komisji na rozpoczęcie kierowania regionalnymi debatami okrągłego stołu i propozycjami projektów. Rozwój ten nie był jednorodny, gdyż każdy z 8 regionów ma własną charakterystykę i podlega zróżnicowanym czynnikom wpływającym na decyzję Komisji dotyczącą przydziałów środków finansowych. W związku z tym, chociaż Komisja jest świadoma i przekonana, że sąsiedztwo UE stanowi główny cel inicjatywy i jest głównym beneficjentem jej projektów, należy uwzględnić również sytuacje na niektórych obszarach sąsiedzkich oraz ich wpływ na możliwość przeprowadzenia pewnych działań.

Na przykład na Bliskim Wschodzie zainteresowanie krajów partnerskich współpracą regionalną zakłócają kryzys w Syrii i sytuacja w Iraku oraz wywołany nimi przepływ uchodźców i przesiedleńców. Wydarzenia te spowodowały, że Jordania, sam Irak oraz Liban (bliskowschodni członkowie centrów doskonałości) skoncentrowały się w większym stopniu na kwestiach wewnętrznych niż na współpracy regionalnej.

Również region Afryki Północnej i Sahelu, w którym współpraca rozpoczęła się później niż w innych regionach, został dotknięty kryzysami regionalnymi związanymi z sytuacją w Libii. Pomimo tak trudnych warunków sekretariat regionalny centrów doskonałości zdołał nie tylko utrzymać współpracę, ale także uruchomić projekt w zakresie kontroli granic, stanowiącej obszar, w którym budowanie regionalnych zdolności jest kluczowe, by poprawić ochronę UE przed zagrożeniami związanymi z przestępczością zorganizowaną, narkotykami i handlem ludźmi.

Zagadnieniami problematycznymi zaczęto się również zajmować poprzez dzielenie się informacjami w regionie Europy Południowo-Wschodniej i Wschodniej, gdzie projekt miał na celu „wzmocnienie zdolności w dziedzinie nauk sądowych na miejscu przestępstwa w badaniu incydentów CBRJ w regionie centrów doskonałości Europy Południowo-Wschodniej i Wschodniej”; niedawno rozpoczęto również organizację manewrów na szczeblu subregionalnym.

W odniesieniu do regionów centrów doskonałości znajdujących się poza sąsiedztwem UE należy zwrócić uwagę, że nie powinno się lekceważyć ich znaczenia dla bezpieczeństwa UE, jeśli chodzi o substancje CBRJ. Dotyczy to w szczególności dziedziny biologii: chorób zwierząt i ludzi, takich jak ebola i grypa ptaków, które pochodzą spoza sąsiedztwa UE, ale stanowiły konkretne zagrożenie dla zdrowia publicznego obywateli UE i jej gospodarki. Centra doskonałości przyczyniły się do zapobiegania takim zagrożeniom za pośrednictwem kilku projektów dotyczących zarządzania ogniskami chorób w regionach atlantyckiego wybrzeża Afryki i Południowo-Wschodniej Azji. W tym kontekście warto zauważyć, że odległość nie stanowi gwarancji ochrony. Jest to ostateczny powód, dla którego Komisja (DG DEVCO) rozważa budowę pomostu między sąsiedztwem UE a innymi regionami w zakresie bezpieczeństwa biologicznego i ochrony biologicznej: działania poza sąsiedztwem UE powinny odzwierciedlać działania w tym regionie, a za model mógłby posłużyć udany śródziemnomorski program szkolenia w zakresie epidemiologii interwencyjnej (MediPIET).

Istotne jest na przykład wdrażanie działań mających na celu ograniczanie zagrożeń CBRJ w regionie Afryki Wschodniej i Środkowej, ponieważ bezpieczeństwo CBRJ w tej części świata mogłoby łatwo wpłynąć na inne regiony, w tym na UE. Projekt 60 dotyczący wzmacniania bezpieczeństwa jądrowego w regionie Afryki Wschodniej i Środkowej pomaga wzmocnić systemy polityki jądrowej, aby zapobiegać nielegalnemu handlowi niebezpiecznymi substancjami radiologicznymi i jądrowymi, w tym źródłami niekontrolowanymi substancji radiologicznych i jądrowych. W przypadku takich materiałów radiologicznych i jądrowych wysokiego ryzyka istnieje zagrożenie, że będą one przedmiotem nielegalnego handlu i przez porty trafią do innych regionów świata. To samo dotyczy laboratoriów w regionie Afryki Wschodniej i Środkowej, z których to laboratoriów mogą zostać skradzione patogeny i czynniki biologiczne (biorąc pod uwagę niewystarczające środki bezpieczeństwa, by zapewnić ochronę tych laboratoriów).

Oprócz tych wysiłków w projekcie dokumentu dotyczącego działania w sprawie zmiany klimatu na 2018 r. przewidziano, że główną rolę odgrywać będą centra doskonałości – mają one stanowić platformę uwrażliwiania krajów partnerskich na powiązanie zmiany klimatu z bezpieczeństwem za pośrednictwem ich krajowych zespołów i krajowych punktów kontaktowych. W dokumencie zapewniono również dodatkowe zasoby dla centrów doskonałości, mając na celu rozpoczęcie nowych projektów ukierunkowanych na zajęcie się zagrożeniami dla UE i jej sąsiedztwa stwarzanymi przez przenoszenie się wektorów chorób w związku ze zmianą klimatu. Działanie to będzie opierać się na sieciach ochrony biologicznej ustanowionych przez projekt 37 MEDILABSECURE oraz projekty 32 i 36 wspierające program MediPIET.

W świetle tych rozważań Komisja uważa, że ocena, czy bieżące zalecenie należy uznać za spełnione, powinna opierać się na bardziej złożonej i kompleksowej definicji „obszarów o największym znaczeniu dla bezpieczeństwa UE”, z uwzględnieniem charakteru oraz zakresu ryzyka i zagrożeń CBRJ, jak również podstawowych cech inicjatywy UE w zakresie centrów doskonałości ds. substancji chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych.

IV

Komisja oraz ESDZ zgadzają się, że podejście obejmujące spójną i kompleksową ocenę ryzyka uwzględniającą celowe, naturalne i związane z wypadkami rodzaje ryzyka (którą to ocenę już rozpoczęto) będzie korzystne w odniesieniu do inicjatywy i lepiej pokaże jej wartość zarówno dla krajów i regionów partnerskich, jak i samej UE.

W ramach inicjatywy Komisja zapewniła krajom partnerskim narzędzia i wiedzę fachową, które umożliwiają identyfikację zagrożeń (w oparciu o 300 pytań kwestionariusza oceny potrzeb) oraz ryzyka w oparciu o zestawienie zdolności, których brakuje lub które są częściowo zadowalające (zidentyfikowane jako braki w wynikach kwestionariusza oceny potrzeb). Ustalenia te stanowią podstawę rozwoju krajowego planu działań CBRJ, którego celem jest ograniczanie zidentyfikowanych zagrożeń. Podczas rozmów wzywa się zespół krajowy do ustalania priorytetów działań według posiadanych wcześniej informacji dotyczących prawdopodobieństwa, że w danym kraju będzie przeważać konkretne zagrożenie. Podejście to wywołało zainteresowanie krajów partnerskich oraz zespołów Komisji bardziej kompleksową i obiektywną metodyką oceny ryzyka (przy wsparciu ze strony pomocy na miejscu), która stanowi przedmiot dyskusji i którą obecnie włącza się w proces kwestionariuszy oceny potrzeb / krajowych planów działania. To ulepszone narzędzie oceny ryzyka będzie dopasowywane do zagrożeń zidentyfikowanych podczas odpowiedzi na kwestionariusz oceny potrzeb i stanie się częścią dyskusji dotyczących krajowego planu działań CBRJ, aby wspierać ustalanie priorytetów działań w ramach krajowego planu działania CBRJ.

Aby wzmocnić podejście oparte na ryzyku, służby Komisji oraz ESDZ zaczęły wykorzystywać dodatkowe źródła informacji oraz oceny ryzyka pochodzące ze źródeł jawnych, źródeł komercyjnych albo źródeł niejawnych.

Należy jednak podkreślić, że źródła informacji związanych z bezpieczeństwem obejmują głównie zagrożenia zamierzone, a zatem nie obejmują pełnego zakresu zagrożeń CBRJ (naturalnych, związanych z wypadkami), do których odnosi się inicjatywa w zakresie centrów doskonałości. Zagrożenia niezamierzone (związane z wypadkami, naturalne) są zatem oceniane za pomocą metod uzupełniających, które są stopniowo włączane do metodyki centrów doskonałości.

V

Element stanowiący ocenę ryzyka zostanie wzmocniony i włączony do metodyki oceny potrzeb i krajowego planu działania. Powinno to pomóc w podniesieniu świadomości krajów partnerskich w kwestii znaczenia przeprowadzania oceny ryzyka, we wprowadzeniu odpowiedniego podejścia i wytycznych, jak również lepszym wsparciu krajów partnerskich w ustalaniu priorytetów działań.

Dodatkowo rosnące znaczenie i liczba teoretycznych i praktycznych ćwiczeń symulacyjnych podniesie jakość oceny ryzyka, gdyż ćwiczenia te pomogą określić braki zdolności w krajach partnerskich oraz zagrożenia powstałe ze względu na te braki.

VI

W ramach inicjatywy ustanowiono ponadto ujednoliconą regionalną i globalną sieć punktów kontaktowych zajmujących się kwestiami CBRJ, ufających sobie nawzajem i wymieniających informacje nawet poza oficjalnymi posiedzeniami centrów doskonałości.

W bardzo niedalekiej przeszłości (marzec 2018 r.) odnotowano sukces (na który pośredni wpływ miała sieć centrów doskonałości) w regionie atlantyckiego wybrzeża Afryki, gdzie krajowy punkt kontaktowy w Burkina Faso, poinformowany przez władze Burkina Faso o kradzieży substancji radiologicznej w kraju, natychmiast poinformował krajowy punkt kontaktowy w Mali, aby omówić możliwe środki celem zaradzenia temu problemowi i uruchomienia współpracy granicznej poprzez centra doskonałości.

VII

Sekretariaty regionalne i krajowe punkty kontaktowe zdają sobie sprawę, że mogą stopniowo stawać się punktami kompleksowej obsługi lub pojedynczymi punktami kontaktowymi w danym regionie na potrzeby zajmowania się kwestiami CBRJ na szczeblu regionalnym i krajowym. Odgrywają one kluczową rolę w tej koordynacji, jeżeli chodzi o wspieranie tworzenia wydarzeń regionalnych (np. warsztaty po epidemii eboli w Rabacie w Afryce Zachodniej w październiku 2017 r.), rozwijanie regionalnych planów działania lub prace przygotowawcze do teoretycznych ćwiczeń symulacyjnych na szczeblu regionalnym lub transgranicznym.

Przykładem takiej współpracy jest zaproponowanie w marcu 2018 r. przez przewodniczącego stowarzyszenia bezpieczeństwa biologicznego w Azji Środkowej i na Kaukazie BACAC (ang. Biosafety Association for Central Asia and the Caucasus) regionalnemu sekretariatowi centrum doskonałości w Azji Środkowej wspólnej organizacji corocznej konferencji regionalnej, która ma się odbyć pod koniec 2018 r., w ścisłym związku z Międzynarodowym Centrum Nauki i Techniki i bieżącym projektem 53 związanym z centrami doskonałości.

VIII

Służby Komisji oraz ESDZ rozpoczęły wspólnie proces prowadzący do większego zaangażowania delegatur Unii w omawianą inicjatywę. Osiągnięto pewne postępy, a kontakty z sekretariatami regionalnymi, podmiotami wdrażającymi i zespołem ds. zarządzania mają obecnie bardziej regularny i ścisły charakter. Niektóre delegatury zapewniły istotne wsparcie, włączając we współpracę kluczowe kraje partnerskie (Etiopię, Mongolię, Pakistan i Sierra Leone) lub zwiększając swój udział poprzez zwrócenie uwagi politycznej na inicjatywę.

Osiągnięcie pełnego zaangażowania wszystkich delegatur w 59 centrach doskonałości krajów partnerskich jest dość ambitnym celem, biorąc pod uwagę malejący budżet, rosnące obciążenie pracą oraz czas potrzebny na dokończenie tego procesu. Komisja oraz ESDZ z całą pewnością stwierdzają jednak, że są na dobrej drodze do osiągnięcia tego celu.

W styczniu 2018 r., aby osiągnąć bardziej systemowe zaangażowanie delegatur Unii w krajach partnerskich oraz w krajach, które potencjalnie mogą zostać krajami partnerskimi, oraz aby zwiększać eksponowanie polityczne inicjatywy w kraju lub w krajach ich akredytacji, w drodze oficjalnej noty zaproszono odpowiednich szefów delegatur do podjęcia konkretnych działań.

Ponadto pod koniec 2017 r. inicjatywę wprowadzono do programu dialogu dotyczącego polityki / „klastrów bezpieczeństwa”.

Dzięki pracy urzędników ds. współpracy regionalnej z Dakaru, Islamabadu, Manili i Nairobi delegatury tych regionów były dużo lepiej poinformowane o działaniach centrów doskonałości ds. substancji chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych.

IX

Po rozmowach z Komisją ESDZ wprowadziła do wieloletniego programu indykatywnego na lata 2018–2020 w ramach Instrumentu na rzecz Przyczyniania się do Stabilności i Pokoju dostosowane cele szczegółowe i wskaźniki skuteczności działania.

Rozpoczęto proces ulepszania wskaźników i ram logicznych z udziałem konsultanta zewnętrznego, aby poprawić dokumenty programowe, zakres zadań oraz sprawozdawczość.

X

Portal centrów doskonałości UE ds. CBRJ jest ważnym narzędziem współpracy dla inicjatywy; jest to narzędzie w pełni zdecentralizowane i funkcjonujące w 8 regionach na świecie. Uznaje się, że portal osiągnął już limit pod względem zdolności. Jest on z natury oparty na współpracy i zmieniał się wraz z rozwojem inicjatywy, która obecnie obejmuje 60 krajów; z tego faktu wynika potrzeba dostosowań. Trwa aktualizowanie struktury obecnego portalu.

Ze względu na szybki rozwój technologii informacyjnych podjęto decyzję o równoległej pracy nad zapleczem technicznym nowego portalu w oparciu o inny standardowy protokół oprogramowania, co poprawi jego możliwość przenoszenia, utrzymanie, ulepszanie i stabilność. JRC prowadzi obecnie studium wykonalności dotyczące prac nad portalem.

XI

Komisja i ESDZ akceptują wszystkie zalecenia Trybunału.

Wprowadzenie

02

Substancje CBRJ stanowią zmieniające się zagrożenie i istnieją oznaki tendencji wzrostowej, w szczególności jeżeli chodzi o substancje chemiczne.

04

DG DEVCO rzeczywiście zapewnia powiązanie i unika powielania wspomnianych działań, z których wszystkie mają na celu ograniczanie zagrożeń CBRJ. W ramach centrów doskonałości ds. substancji chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych DG DEVCO zajmuje się w szczególności elementem unijnej inicjatywy partnerskiej, jakim jest kontrola wywozu produktów podwójnego zastosowania (projekty 38, 43, 47, 64); natomiast Międzynarodowe Centrum Nauki i Techniki (ITSC) oraz Centrum nauki i techniki na Ukrainie (STCU) otrzymywały wsparcie w ramach kilku projektów (53, 52, 50), działań oraz ćwiczeń (Sunkar, Lionshield), a także były zaangażowane w nie jako podmiot wdrażający.

09

Częścią roli delegatur Unii w kontekście inicjatywy w zakresie centrów doskonałości jest współpraca z organami krajowymi i ambasadami państw członkowskich UE w odpowiednich krajach w celu zapewnienia, aby organy krajowe i ambasady były świadome działań realizowanych przez krajowe punkty kontaktowe oraz udzielały wsparcia w tym zakresie. Wsparcie polityczne mają istotne znaczenie dla zapewnienia skuteczności prowadzonych przez krajowe punkty kontaktowe działań koordynacyjnych w zakresie CBRJ.

Ustalenia

16

Zob. również odpowiedź do pkt III.

DG HOME koncentruje się głównie na zagrożeniach zamierzonych i, co logiczne, koncentruje się na bezpośrednich zagrożeniach dla UE na jej granicach. Inicjatywa w zakresie centrów doskonałości jest programem długoterminowym, którego celem jest zapobieganie wszystkim zagrożeniom (nie tylko zamierzonym, ale również naturalnym i związanym z wypadkami). Działania centrów doskonałości obejmują projekty regionalne, ale także pomoc techniczną na miejscu, kwestionariusze oceny potrzeb, krajowe plany działania i wsparcie ogólnego zarządzania w zakresie substancji CBRJ. Wszystkie działania służą temu samemu celowi i uzupełniają się wzajemnie. Udziału projektu, jeżeli chodzi o finansowanie, nie powinno się zatem analizować w oderwaniu od pozostałych działań.

Kraje sąsiedzkie południowego regionu Morza Śródziemnego (Afryka Północna i Sahel oraz Bliski Wschód) rzeczywiście stanowią priorytet, ale jest to również bardzo złożony obszar, na którym trudno jest rozpoczynać projekty regionalne, zanim osiągnie się wystarczający poziom zaufania i dojrzałości, jak wyjaśniono poniżej.

Bliski Wschód jest regionem, w którym od lat sytuacja w zakresie bezpieczeństwa jest bardzo złożona. Takie warunki sprawiają, że cel, jakim jest promowanie współpracy regionalnej między krajami partnerskimi centrów doskonałości, stanowi duże wyzwanie. Liban, Irak i Jordania koncentrują się w dużo większym stopniu na własnych problemach i potrzebach. Dyskusje i wymiany jednak nadal trwają: Komisja jest zdania, że już sam ten fakt powinno się uważać za sukces inicjatywy.

Ponadto DG DEVCO już rozpoczęła odnoszenie się do bliskowschodnich partnerów centrów doskonałości jako priorytetu w ramach jej nowego programu szkolenia i nauczania, wspieranego przez centra doskonałości (projekt 68), mając na uwadze zwiększenie zdolności CBRJ. Jednocześnie DG DEVCO wywiera nacisk na delegatury UE, by zachęcały one do korzystania z innych instrumentów finansowych (głównie z Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju i Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa – ENI), aby zaspokajać potrzeby krajowe na zasadzie dwustronności. Istotą obu tych działań jest wykorzystane innych środków, by osiągać ten sam cel budowania zdolności centrów doskonałości, gdyż odpowiadanie na potrzeby partnerów sprawia, że w odpowiednim momencie są oni również gotowi na nowo podjąć współpracę regionalną. W kontekście tego planu największe znaczenie ma wyraźnie utrzymanie dyskusji w ramach centrów doskonałości, pomimo względnego zastoju w projektach i działaniach.

Jeżeli chodzi o region Europy Południowo-Wschodniej i Wschodniej, liczący 10 krajów, w tym kraje Bałkanów Zachodnich i Kaukazu, w ramach inicjatywy skutecznie sprostano wyzwaniom leżącym w zakresie zainteresowań UE, ponieważ kraje zaczęły koncentrować się na tematach związanych z „twardym bezpieczeństwem”, w tym na radiologicznych i jądrowych naukach sądowych oraz na pierwszej reakcji na incydenty związane z substancjami CBRJ, organizując również wspólne działania badające oddziaływanie projektów.

W regionie Afryki Północnej i Sahelu współpraca rozpoczęła się później niż w innych regionach, ale szybko dotarto do kwestii, które są kluczowe zarówno dla tego regionu, jak i dla interesu bezpieczeństwa UE. Projekt 55, wspierając „Wzmocnienie transgranicznych zdolności w zakresie kontroli i wykrywania substancji CBRJ”, ma wpływ na walkę z terroryzmem i przestępczością zorganizowaną. Trudności napotkane przy tym projekcie wynikają z faktu, iż dotyczy on szczególnie wrażliwych tematów oraz struktur „twardego bezpieczeństwa” krajów partnerskich, w tym struktur wojskowych.

17

Komisja oraz ESDZ zdają sobie sprawę, że dostępne środki są ograniczone. Jest to rzeczywiście powód uzasadniający decyzję, by pomimo globalnego charakteru inicjatywy i jej celów nie rozszerzać zakresu geograficznego centrów doskonałości ds. CBRJ celem włączenia południowej części Afryki (Afryka Południowa, Namibia itp.) czy Ameryki Południowej lub Centralnej. Działania są ukierunkowane jedynie na niewielką liczbę potencjalnych krajów partnerskich, głównie w (szerszym) sąsiedztwie UE, które to kraje stanowią główne „luki” w obszarze objętym inicjatywą w ramach istniejących sekretariatów regionalnych, ponieważ kraje te niosą ze sobą istotne zagrożenia lub wartości związane z substancjami CBRJ (np. Kazachstan) lub same w sobie są uważane za wartościowe z powodu ich domniemanej zdolności do stymulowania będącej w stagnacji współpracy regionalnej lub rozwoju inicjatywy (Kuwejt).

Wkład rzeczowy ze strony krajów partnerskich przyczynia się do zwiększenia poziomu zasobów dostępnych na potrzeby ograniczania zagrożeń CBRJ, podobnie jak dodatkowe finansowanie z pomocy dwustronnej z państw UE lub spoza UE (np. Polska i Stany Zjednoczone w Europie Południowo-Wschodniej i Wschodniej; Niemcy i Francja na atlantyckim wybrzeżu Afryki).

Choć ekspansja geograficzna rzeczywiście oznacza średnio mniejszą pomoc finansową w przeliczeniu na kraj, prawdą jest również to, że zakresem oraz celem inicjatywy jest wspieranie współpracy regionalnej, ponieważ zagrożenia CBRJ z natury nie uznają granic krajów. Etiopia, Kuwejt, Pakistan czy Azerbejdżan to nowe kraje partnerskie centrów doskonałości, które zwiększają wpływ regionalnej współpracy centrów doskonałości. Podczas ostatnich obrad okrągłego stołu Azji Środkowej w Duszanbe (marzec 2018 r.) Pakistan zaproponował na przykład, że podzieli się z krajami partnerskimi Azji Środkowej swoimi dużymi możliwościami biologicznymi, radiologicznymi i jądrowymi.

Jeśli projekty byłyby ograniczone do mniejszej liczby krajów, nie mogłyby tak skutecznie wpływać na bezpieczeństwo CBRJ, jak wtedy, gdy obejmują one cały region. Zwiększenie liczby krajów partnerskich powinno się zatem postrzegać raczej jako sposób na uzupełnienie inicjatywy i w rezultacie – na poprawę wyników w odniesieniu do celów ograniczania zagrożeń CBRJ, a w związku z tym – na zwiększenie bezpieczeństwa UE.

Dodatkowo Komisja wykorzystała dobrą reputację centrów doskonałości ds. CBRJ wśród krajów partnerskich oraz ich sieci, by skoncentrować działania na krajach, w odniesieniu do których UE wykazała największe zainteresowanie współpracą: miało to miejsce w przypadku Afganistanu, a następnie Pakistanu i Etiopii (które teraz są członkami), ale również w przypadku Nigerii i Egiptu, które Komisja zaangażowała w rozmowy dwustronne, mimo że kraje te nie przystąpiły jeszcze do inicjatywy.

Przywołano także wewnętrzny charakter inicjatywy w zakresie centrów doskonałości: jej oddolne i dobrowolne podejście sprawiłoby, że dla służb Komisji / ESDZ nienaturalne byłoby odrzucenie krajów, które zobowiązują się do udziału w regionalnych wysiłkach mających na celu ograniczanie zagrożeń CBRJ i walkę z tymi zagrożeniami.

18

Wyjaśnienie tej zmiany finansowania projektu można przedstawić dwutorowo.

Po pierwsze, w odniesieniu do sektora CBRJ pojęcie „zagrożenia dla UE” nie powinno ograniczać się do sąsiedztwa UE. Jak wyjaśniono w odpowiedzi do pkt III, ostatnimi zagrożeniami dla UE w dziedzinie biologii były choroby zwierząt i ludzi (ebola i grypa ptaków) pochodzące spoza sąsiedztwa UE. W tych przypadkach projektom ukierunkowanym na atlantyckie wybrzeże Afryki i Azję Południowo-Wschodnią przypisano priorytetowe znaczenie w bezpośrednim interesie UE, choć obszary te są poza jej sąsiedztwem. Ten przykład pokazuje, że odległość nie stanowi gwarancji bezpieczeństwa, szczególnie w dziedzinie biologii. Komisja jest zatem przekonana, że skoncentrowanie się na sąsiedztwie jest bardzo istotne, ale nie powinno być rozumiane zbyt sztywno, biorąc pod uwagę charakter zagrożeń CBRJ. W tym względzie DG DEVCO bada możliwość wykorzystania programu MediPIET opartego na sąsiedztwie (projekt 36) jako modelu, by uruchomić podobne projekty w innych regionach celem zapobiegania zagrożeniom w dziedzinie biologii i ich ograniczania.

Wdrażanie działań mających na celu ograniczenie zagrożeń CBRJ w regionie Afryki Wschodniej i Środkowej jest istotne, ponieważ bezpieczeństwo CBRJ w tej części świata mogłoby łatwo wpłynąć na inne regiony, w tym na UE. Projekt 60 dotyczący wzmacniania bezpieczeństwa jądrowego w regionie Afryki Wschodniej i Środkowej pomaga wzmocnić systemy polityki jądrowej, aby zapobiegać nielegalnemu handlowi niebezpiecznymi substancjami radiologicznymi i jądrowymi, w tym źródłami niekontrolowanymi substancji radiologicznych i jądrowych. W przypadku takich materiałów radiologicznych i jądrowych wysokiego ryzyka istnieje zagrożenie, że będą one przedmiotem nielegalnego handlu i przez porty trafią do innych regionów świata. To samo dotyczy laboratoriów w regionie Afryki Wschodniej i Środkowej, z których to laboratoriów mogą zostać skradzione patogeny i czynniki biologiczne (biorąc pod uwagę niewystarczające środki bezpieczeństwa, by zapewnić ochronę tych laboratoriów).

Po drugie, szczególne warunki niektórych obszarów sąsiedzkich UE, jak wyjaśniono w odpowiedzi do punkt III, wpływają negatywnie na zdolność do formułowania projektów regionalnych przy okrągłych stołach, jak również na decyzje Komisji dotyczące możliwości finansowania tych projektów. Na przykład skoncentrowanie się przez kraje partnerskie na priorytetach krajowych w regionie Bliskiego Wschodu nie doprowadziło do wybierania w pierwszej kolejności wniosków w sprawie projektów o zakresie regionalnym, co jest ostatecznym celem inicjatywy. W regionie Afryki Północnej i Sahelu współpraca regionalna rozpoczęła się później niż w innych regionach, a jednak w tak wrażliwym regionie uruchomiono projekt dotyczący tak ważnego i newralgicznego tematu, jakim jest kontrola granic. Trudne sytuacje w obu tych obszarach były dla Komisji zarówno okazją do uruchomienia projektów dotyczących tematów związanych ściśle z „twardym bezpieczeństwem”, jak i wyzwaniem, jeżeli chodzi o liczbę projektów.

Sytuacja przedstawia się inaczej w przypadku Europy Południowo-Wschodniej i Wschodniej. Region ten jest jednym z najbardziej zaawansowanych spośród ośmiu regionów centrów doskonałości, jeżeli chodzi o zaangażowanie partnerów oraz ich chęć do współpracy i do wspólnego działania w zakresie wrażliwych tematów (jak ostatnio w kwestii radiologicznych i jądrowych nauk sądowych). Region ten został wybrany, by sprawdzić nową inicjatywę Komisji dotyczącą konkursu w dziedzinie badań dotyczących CBRJ, który to zostanie uruchomiony w czerwcu 2018 r. podczas corocznego posiedzenia wszystkich krajowych punktów kontaktowych. W 2017 r. Europa Południowo-Wschodnia i Wschodnia jako pierwsza skorzystała z bliższego związku z centrum doskonałości ds. CBRJ NATO w Vyškovie i jako pierwsza wdrożyła projekty DG HOME w ramach programu „Horyzont 2020”, takie jak EDEN i elektroniczne powiadomienia wzmacniające zewnętrzny i wewnętrzny wymiar CBRJ, jako priorytetowe działania określone w nowym unijnym planie działania w zakresie CBRJ. DG DEVCO już zaangażowała swoje dyrekcje geograficzne i DG NEAR w celu wykorzystania finansowania w ramach Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju i Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa, by finansować projekty dotyczące problemów dwustronnych.

19

Wybór projektów według kolejności zgłoszeń niekoniecznie powinien być postrzegany sensu stricto. Jest to raczej oznaka priorytetowego traktowania projektów, które są najbardziej dojrzałe, by finansować je wcześniej niż inne, które wymagają dalszych konsultacji lub współpracy regionalnej (jak w regionie Afryki Północnej i Sahelu, gdzie dojście do pierwszego dojrzałego projektu regionalnego zajęło dużo czasu – projekt 55). Jednym z najbardziej uznanych osiągnięć centrów doskonałości jest to, że były one w stanie stworzyć prawdziwą globalną społeczność CBRJ. W tym sensie wspiera się pozytywną dynamikę naśladowania, poprzez decyzję, by wspierać finansowaniem członków oraz regiony, które są najbardziej aktywne.

Stymulowanie pozytywnej konkurencji między 59 krajami partnerskimi było również ostatecznie celem nagród za udane rozwiązania, rozdanych podczas ostatniego corocznego posiedzenia krajowych punktów kontaktowych.

W odniesieniu do zwiększania liczby krajów partnerskich, zob. odpowiedź do pkt 17.

20

Ogólnie rzecz ujmując, oddolny charakter inicjatywy pozwala Komisji kierować dyskusjami i prowadzić je, ale nie zmuszać krajów partnerskich do omawiania tematów i do uruchamiania projektów w dziedzinach (nawet w zakresie CBRJ), które nie są uważane za wspólne potrzeby regionalne. Takie działanie miałoby negatywny wpływ na wiarygodność inicjatywy i stworzyłoby zagrożenie dla postępów, które poczyniono w ramach inicjatywy, nawet we wrażliwych obszarach.

Rzeczywiście kilka spośród projektów znajdujących się na liście i zaklasyfikowanych jako dotyczące CBRJ odnosi się do materiałów chemicznych i biologicznych, a także (czasami) radiologicznych i jądrowych. Na przykład projekt 54 „Budowanie zdolności w zakresie gotowości medycznej i reagowania na incydenty CBRJ” obejmuje całe spektrum CBRJ, ale został opracowany w związku z potrzebami regionu po przeprowadzonych w Syrii atakach chemicznych z użyciem sarinu; w tym przypadku szkolenie ludzi w dziedzinie chemii oznacza także przyczynianie się do budowania zdolności biologicznych. To samo rozumowanie można zastosować do projektów 34, 46 i 54. Projekty mające na celu wzmocnienie krajowych ram prawnych CBRJ również należy uważać za obejmujące problemy w całym tym obszarze (tj. projekt 33).

Komisja zgadza się jednak, że w kontekście rozwoju inicjatywy w kierunku tematów bardziej zorientowanych na bezpieczeństwo należy wzmacniać współpracę z INTCEN. Ze względu na wprowadzenie w nowym planie działania z dnia 18 października 2017 r. na rzecz zwiększania gotowości na wypadek chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych zagrożeń dla bezpieczeństwa (zob. COM(2017) 610 final) celu 3, jakim jest stworzenie ściślejszych wewnętrznych i zewnętrznych powiązań z kluczowymi regionalnymi i międzynarodowymi partnerami UE i zapewnienie ich zaangażowania na rzecz bezpieczeństwa CBRJ, przewiduje się bardziej systematyczną współpracę międzyinstytucjonalną.

21

Komisja zgadza się z Trybunałem, że nie można osłabiać inicjatywy przez rozszerzanie jej znacznie poza jej zakres tematyczny, w szczególności biorąc po uwagę pracę strukturalną, jaka wiąże się ze skoncentrowaniem na nowych tematach, jeżeli chodzi o rozwój zdolności w ramach zespołów krajowych.

Komisja i ESDZ wierzą jednak, że potencjał struktur centrów doskonałości do wspierania innych działań w interesie UE finansowanych przez różne linie budżetowe powinno się wykorzystać w najlepszym interesie UE, by osiągać cele związane z bezpieczeństwem CBRJ.

W tym sensie rozszerzanie inicjatywy o inne pola tematyczne (mianowicie materiały wybuchowe) jest bezpośrednio związane z politycznym przydzielaniem zadań wynikającym z wdrażania efektu „lustra” globalnej strategii UE; zob. Plan działania na rzecz zwiększania gotowości na wypadek chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych zagrożeń dla bezpieczeństwa, COM(2017) 610 final.

Podejście oddolne inicjatywy może ponadto być postrzegano jako zabezpieczenie przed ryzykiem wykroczenia zbyt daleko poza zakres CBRJ: kilka krajów partnerskich i sekretariatów regionalnych rzeczywiście wyraziło już swoje zaniepokojenie taką możliwością.

W świetle tych kwestii i postępów Komisja uważa również, że interpretacja dziedziny CBRJ nie może być zbyt szeroka i powinna ograniczać się do tych zagrożeń, które mieszczą się w zakresie między CBRJ a przestępczością zorganizowaną (np. sfałszowane leki i handel nimi); dziedzinę CBRJ powinno się oceniać w poszczególnych przypadkach.

22

Komisja włączy element stanowiący ocenę ryzyka do metodyki oceny potrzeb i krajowego planu działania. Powinno to pomóc w podniesieniu świadomości krajów partnerskich w kwestii znaczenia przeprowadzania oceny ryzyka, we wprowadzeniu odpowiedniego podejścia i wytycznych, jak również lepszym wsparciu krajów partnerskich w ustalaniu priorytetów działań.

23

Kraj partnerski oraz krajowy punkt kontaktowy w pełni odpowiadają za skład zespołu krajowego, a także za zaangażowanie innych krajowych ekspertów nienależących do zespołu krajowego w proces kwestionariuszy oceny potrzeb / krajowych planów działania. Komisja często proponuje jednak dodatkowych uczestników, których krajowe punkty kontaktowe mogą brać pod uwagę.

Komisja rekrutuje zespoły ds. pomocy na miejscu również w oparciu o konkretne potrzeby w każdym regionie, mając na celu także wypełnienie zidentyfikowanych braków zdolności.

Obecnie pomoc na miejscu obejmuje wszystkie regiony.

25

Zakłada się, że zwiększanie ekspozycji politycznej inicjatywy będzie stymulować wolę polityczną krajów partnerskich do wdrażania procesów kwestionariuszy oceny potrzeb / krajowych planów działania.

Ze względu na wdrażanie ogólnej polityki redukcji zatrudnienia, która wpływa na liczbę pracowników zaangażowanych w inicjatywę w zakresie centrów doskonałości, w 2017 r. niezwykle trudno było towarzyszyć wszystkim krajom partnerskim w ich wnioskach o przeprowadzenie kwestionariuszy oceny potrzeb i krajowych planów działania.

JRC przygotowuje wstępny harmonogram na lata 2018–2019, uwzględniający różne wnioski otrzymane od krajów partnerskich. Zapewniając, aby przestrzegano w pełni metodyki kwestionariuszy oceny potrzeb / krajowych planów działania podczas wspierania krajów partnerskich przez Komisję Europejską i aby proces ten przebiegał pod jej przewodnictwem, JRC będzie polegać na wsparciu udzielanym przez ekspertów ds. pomocy technicznej na miejscu lub ekspertów zewnętrznych. Na lata 2018 i 2019 zwiększono środki (dostępność ekspertów i budżet na podróże i spotkania) w celu przeprowadzania kwestionariuszy oceny potrzeb i krajowych planów działania.

26

Fakt, iż kraje partnerskie oczekują teraz w kolejce, aby otrzymać wsparcie w zakresie kwestionariuszy oceny potrzeb i krajowych planów działania, należy postrzegać jako pozytywną oznakę rozwoju inicjatywy. Dane dotyczące krajowych potrzeb w zakresie CBRJ są bardzo często szczególnie chronione i z tego powodu zajęło trochę czasu, zanim partnerzy stali się chętni i ufni, by podzielić się tymi informacjami z podmiotem zewnętrznym, jakim jest UE. Wydaje się jednak, że etap wahania już się zakończył, a jego miejsce zajęła pozytywna, konkurencyjna dynamika, by pokazywać zaangażowanie w inicjatywę lub by przedstawiać krajowy plan działania jako osiągnięcie.

W tym sensie inicjatywa w zakresie centrów doskonałości jest po części ofiarą własnego sukcesu, gdyż Komisja musi teraz zwiększać swoją zdolność zapewniania wsparcia technicznego pod względem ilościowym, pomimo wyraźnego braku zasobów.

37

Instytucjonalne uznanie wsparcia politycznego dla krajowych punktów kontaktowych zazwyczaj zależy od znaczenia przypisywanego inicjatywie w zakresie centrów doskonałości przez organy polityczne wysokiego szczebla. Zwiększanie ekspozycji politycznej inicjatywy jest przedmiotem bardziej systematycznego zaangażowania delegatur Unii w promowanie inicjatywy, w tym poprzez dyplomatycznie wsparcie roli krajowych punktów kontaktowych. Kluczowa jest także rola oficera ds. współpracy regionalnej, kiedy taka funkcja istnieje.

Ważne jest również eksponowanie sekretariatów regionalnych. Z tego względu DG DEVCO zdecydowała się na zwiększenie budżetu na działania sekretariatów regionalnych począwszy od 2018 r.

38

Temu celowi jednoznacznie służą dyspozycje wysłane przez ESDZ dnia 26 stycznia 2018 r. szefom delegatur Unii w krajach partnerskich centrów doskonałości i zawierające m.in. zalecenie dotyczące rozwijania działań ukierunkowanych na „zwiększanie wśród państw członkowskich, odpowiednich organizacji międzynarodowych i innych istotnych darczyńców wiedzy na temat inicjatywy, jej celów i wyników” – „działanie to może też zaowocować stopniową transformacją krajowego punktu kontaktowego / zespołu krajowego w pojedynczy punkt kontaktowy dla wszystkich związanych z CBRJ projektów oraz działań w odpowiednich krajach”.

W celu zwiększenia znaczenia krajowych punktów kontaktowych istotna jest współpraca DG DEVCO oraz ESDZ, aby umożliwić lepszą koordynację i współpracę między samymi krajowymi punktami kontaktowymi, sekretariatami regionalnymi i delegaturami Unii. Punktem wyjścia może być prosta koordynacja logistyczna: delegatury Unii zachęca się do organizowania okrągłych stołów albo nieformalnych zebrań ad hoc z szefem sekretariatu regionalnego i niektórymi krajowymi punktami kontaktowymi z regionu w delegaturach, włączając również ambasady państw członkowskich UE oraz władze lokalne. Koszty byłyby ograniczone, zwłaszcza biorąc pod uwagę rosnący budżet na eksponowanie/logistykę przyznany sekretariatom regionalnym, ale wpływ byłby znaczący, jeżeli chodzi o eksponowanie i upoważnienie krajowych punktów kontaktowych.

39

Aby podkreślić znaczenie roli urzędników ds. współpracy regionalnej dla inicjatywy, dnia 21 lutego 2018 r. wysłano wspólną notę ESDZ / DG DEVCO do tych delegatur Unii, w których takie wsparcie uznano za konieczne.

40

DG DEVCO oraz ESDZ rozpoczęły wspólnie proces prowadzący do większego zaangażowania delegatur Unii w omawianą inicjatywę. Osiągnięto pewne postępy. Kontakty z sekretariatami regionalnymi, podmiotami wdrażającymi i zespołem ds. zarządzania mają obecnie bardziej regularny i ścisły charakter. Niektóre delegatury zapewniły istotne wsparcie, włączając we współpracę kluczowe kraje partnerskie lub zwiększając swój udział poprzez zwrócenie uwagi politycznej na inicjatywę.

Osiągnięcie pełnego zaangażowania wszystkich delegatur w 59 centrach doskonałości krajów partnerskich jest dość ambitnym celem do osiągnięcia w ciągu 3–4 lat, biorąc pod uwagę malejący budżet, rosnące obciążenie pracą oraz czas potrzebny na dokończenie tego projektu. Komisja oraz ESDZ z całą pewnością stwierdzają jednak, że są na dobrej drodze do osiągnięcia tego celu.

Ostatnio sekretarz generalny ESDZ dodatkowo przyśpieszył ten proces poprzez wysłanie not urzędowych do wiadomości szefów delegatur w krajach partnerskich centrów doskonałości (styczeń 2018 r.), jak również do zastępcy sekretarza generalnego ds. politycznych ESDZ oraz do dyrektorów regionalnych (listopad 2017 r.), aby zwiększyć odpowiednio zaangażowanie delegatur Unii i ekspozycję polityczną inicjatywy.

Dzięki pracy urzędników ds. współpracy regionalnej z Dakaru, Islamabadu, Manili i Nairobi delegatury tych regionów były dużo lepiej poinformowane o działaniach centrów doskonałości ds. substancji chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych. W Azji Południowo-Wschodniej powszechną praktyką stało się wygłaszanie przez delegatury przemówień inauguracyjnych podczas wydarzeń związanych z projektem. Urzędnicy umożliwili również działania informacyjne skierowane do przedstawicielstw dyplomatycznych państw członkowskich UE.

Inicjatywa zyskała polityczne znaczenie, kiedy w ramach warsztatów Forum Regionalnego ASEAN pt. „Zwiększanie świadomości w zakresie ograniczania zagrożeń chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych (CBRJ) oraz promowanie współpracy Forum Regionalnego ASEAN w tym zakresie” zorganizowanych na Filipinach we wrześniu 2015 r., którym współprzewodniczyła UE, odbył się panel centrów doskonałości ds. CBRJ z udziałem krajowych punktów kontaktowych, sekretariatu regionalnego, UNICRI i JRC KE.

Inicjatywa wchodziła w skład działań wymienionych w planie działania z Bandar Seri Begawanu na rzecz wzmocnienia pogłębionego partnerstwa UE–ASEAN (2013–2017) oraz jest częścią planu następczego – planu działania ASEAN–UE (2018–2022). Była również częścią planu prac ASEAN–UE na rzecz zwalczania terroryzmu i przestępczości transgranicznej (2014–2017). Prowadzono stałą sprawozdawczość dotyczącą działań centrów doskonałości ds. CBRJ w odniesieniu do planów.

41

Chociaż DG DEVCO przyznaje, że ostatecznie kilka projektów skupiało się w większym stopniu na zdolnościach rozwojowych krajów partnerskich zamiast na szczeblu regionalnym, prawdą jest jednak również to, że realizacja jakiegokolwiek podejścia regionalnego nie jest w pełni możliwa w przypadku braku odpowiednich zdolności krajowych.

Zakres i podejście kilku przeprowadzonych projektów miały rzeczywiście charakter regionalny – MediPIET był skierowany do wszystkich krajów sąsiedzkich UE, projekt 41 dotyczył obiektów chemicznych wysokiego ryzyka i ograniczania ryzyka w regionie atlantyckiego wybrzeża Afryki, a projekt 48 – usprawnienia regionalnego zarządzania ogniskami epidemii przez centra doskonałości ds. CBRJ w krajach partnerskich w regionie atlantyckiego wybrzeża Afryki.

42

Organizacja spotkań należy do działań sekretariatów regionalnych, a DG DEVCO, mając to na uwadze, podjęła decyzję o zwiększeniu budżetu sekretariatów regionalnych począwszy od 2018 r.

Od 2016 r. DG DEVCO zaczęła uwzględniać teoretyczne i praktyczne ćwiczenia symulacyjne we wszystkich odpowiednich projektach.

Wszystkie wzmocnione wymiany między służbami DG DEVCO, DG ECHO i DG NEAR dotyczące regionalnych programów zarządzania katastrofami i badające możliwości pewnych wspólnych ćwiczeń i szkoleń począwszy od krajów wspólnego zainteresowania, w których ustanowiono centra (Algieria, Maroko, Jordania, Gruzja), będą miały na celu konsolidację inicjatywy i przekształcenie jej w wyjątkową i potężną sieć.

44

Komisja i ESDZ w pełni zgadzają się z tym punktem. Faktycznie zaczęły już angażować odpowiednie dyrekcje geograficzne w DG DEVCO i DG NEAR w celu ustanowienia synergii i zwiększenia źródeł finansowania inicjatywy.

Proces ten ułatwia fakt, że regionalna sieć ustanowiona za pośrednictwem centrów doskonałości pozwala pozostałym organom UE wykorzystywać inicjatywę jako platformę dla ich programów i projektów.

Przykład zdolności dostosowania centrów doskonałości przedstawiono w projekcie dokumentu dotyczącego działania w sprawie zmiany klimatu z 2018 r., w którym główną rolę przewiduje się dla centrów doskonałości – mają one stanowić platformę służącą uwrażliwianiu krajów partnerskich na powiązania zmian klimatu z bezpieczeństwem za pośrednictwem ich krajowych zespołów i krajowych punktów kontaktowych. W dokumencie zapewniono również dodatkowe zasoby dla centrów doskonałości, mając na celu rozpoczęcie nowego projektu ukierunkowanego na zajęcie się zagrożeniami dla UE i jej sąsiedztwa stwarzanymi przez przenoszenie się chorób i ich wektorów w związku ze zmianą klimatu.

Prowadzi się ponadto wstępne rozmowy na temat możliwego przeniesienia MediPIET (finansowanego obecnie w ramach projektów centrów doskonałości 32 i 36) do DG NEAR po 2019 r. jako atutu w ramach europejskiego sąsiedztwa. Jeżeli działanie to się powiedzie, taki model będzie można powtórzyć w przypadku innych projektów centrów doskonałości, zwłaszcza w sąsiedztwie UE.

46

W instrukcji, którą ESDZ przesłał dnia 26 stycznia 2018 r. do szefów delegatur Unii w krajach partnerskich centrów doskonałości, wyraźnie dąży się do osiągnięcia tego celu (zob. również odpowiedź do pkt 38). Wezwanie do „wyznaczenia pracownika z politycznej sekcji delegatury do pełnienia roli punktu kontaktowego w kraju lub krajach akredytacji” również zachęca delegatury Unii do realizacji tego zadania.

Delegatury Unii w regionie Azji Południowo-Wschodniej wspierają kraje partnerskie w wykorzystywaniu ich (projektów) krajowych planów działania w celu zbadania możliwości finansowania od innych darczyńców. Na przykład podczas warsztatów Forum Regionalnego ASEAN pt. „Zwiększanie świadomości w zakresie ograniczenia zagrożeń chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych (CBRJ) oraz promowanie współpracy Forum Regionalnego ASEAN w tym zakresie” zorganizowanych na Filipinach we wrześniu 2015 r., którym współprzewodniczyła UE, przeznaczono czas na sesje służące nawiązywaniu kontaktów, a kraje partnerskie mogły w ich trakcie poznać potencjalne państwa-darczyńców i organizacje międzynarodowe (Światowa Organizacja Zdrowia – WHO, Organizacja ds. Zakazu Broni Chemicznej – OPCW, Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej).

48

Komisja zgadza się z tą uwagą. Wymiana informacji między DG DEVCO a DG NEAR / DG ECHO jest już prowadzona, ale mogłaby zyskać status formalny.

Jeżeli chodzi o Gruzję, w styczniu 2018 r. DG ECHO dołączyła do prowadzonej przez DG NEAR misji związanej z identyfikowaniem w ramach rocznego programu działań w zakresie bezpieczeństwa, państwa prawa i zapobiegania kryzysom i zarządzania kryzysowego. W oparciu o ocenę potrzeb dostarczoną przez rząd Gruzji DG NEAR określa ponadto pomoc w zakresie CBRJ w rocznym programie działań na 2018 r. Dzięki większemu zaangażowaniu UE zajmie się niedociągnięciami strukturalnymi w krajowej koordynacji CBRJ.

Oprócz tego od końca 2017 r. DG NEAR i DG DEVCO badały wykonalność przekazania DG NEAR od 2020 r. projektu MediPIET.

50

Jednym z głównych zadań urzędników ds. współpracy regionalnej (personelu DG DEVCO) jest monitorowanie inicjatywy w ich odpowiednich regionach. Ich informacje są łączone z monitorowaniem umownym przeprowadzanym przez kierownika projektu w DG DEVCO. Uwzględnia się też informacje przekazane przez inne zainteresowane strony, które to informacje obejmują narzędzia wymienione przez Trybunał.

Komisja zgadza się, że należy lepiej zdefiniować ogólne ramy logiczne (w tym wskaźniki wyników/oddziaływania) począwszy od poziomu projektu do poziomu inicjatywy. Realizacja tego założenia będzie możliwa w bliskiej przyszłości dzięki zastosowaniu podejścia spójnej i kompleksowej oceny ryzyka oraz wykorzystaniu kwestionariuszy oceny potrzeb i krajowych planów działania jako narzędzi do mierzenia postępów w krajach partnerskich.

Zaangażowanie krajów partnerskich w proces monitorowania projektów jest coraz większe. Kilka sekretariatów regionalnych podjęło ostatnio decyzję o organizowaniu w sekretariatach dla wszystkich podmiotów wdrażających regularnych (odbywających się 2–4 razy w roku) spotkań w sprawie postępów, oprócz spotkań w sprawie postępów odbywających się co sześć miesięcy z Komisją Europejską.

51

Portal centrów doskonałości UE ds. CBRJ jest ważnym narzędziem współpracy inicjatywy; jest to narzędzie w pełni zdecentralizowane i funkcjonujące w 8 regionach na świecie. Jest on z natury oparty na współpracy i zmieniał się wraz z rozwojem inicjatywy, która obecnie obejmuje 60 krajów; z tego faktu wynika potrzeba dostosowań. Trwa aktualizowanie struktury obecnego portalu.

Ze względu na szybki rozwój technologii informacyjnych podjęto decyzję o równoległej pracy nad zapleczem technicznym nowego portalu w oparciu o inny standardowy protokół oprogramowania, co poprawi jego możliwość przenoszenia, utrzymanie, ulepszanie i stabilność. JRC prowadzi obecnie studium wykonalności dotyczące prac nad portalem. Obejmuje ono usprawnienie poziomów prawa dostępu i ról zarejestrowanych użytkowników, reorganizację struktury modułu repozytorium dokumentów oraz reaktywację forum dyskusyjnego. JRC będzie dalej aktualizować portal centrów doskonałości, ponieważ JRC ma dostęp do związanych z projektem dokumentów oraz wyników, które są przechowywane z zachowaniem odpowiednich poziomów prawa dostępu.

Najlepsze praktyki i wytyczne dotyczące pozostałych projektów UE w zakresie CBRJ (finansowanych w ramach planu działania UE w zakresie CBRJ albo w miarę możliwości w ramach programu badań w dziedzinie bezpieczeństwa) będą dostępne za pośrednictwem portalu centrów doskonałości.

52

Sprawozdania z postępu prac (składane co sześć miesięcy) udostępnia się sekretariatom regionalnym i krajowym punktom kontaktowym. Dostęp do konkretnych wyników projektu podlega wcześniejszemu zatwierdzeniu ze strony krajów partnerskich (klauzula poufności dotycząca danych szczególnie chronionych odnoszących się do określonego kraju).

Związane z projektami centrów doskonałości dokumenty i wyniki są przechowywane w portalu centrów doskonałości z zachowaniem odpowiednich poziomów prawa dostępu i odpowiednich praw oglądania/edycji. Aby uzyskać bardziej przyjazne dla użytkownika repozytorium dokumentów, przygotowuje się reorganizację struktury modułu repozytorium dokumentów, a także bardziej sprawny system w odniesieniu do praw oglądania/edycji.

53

Jak przyznano w odpowiedzi do pkt 51, systematyczne gromadzenie informacji od wszystkich zaangażowanych podmiotów oraz prowadzenie dokumentacji powinno zostać i zostanie usprawnione. Będzie to jednak trudne, dopóki portal nie będzie w pełni operacyjny i niezawodny, co do tej pory nie zawsze miało miejsce, co z kolei prowadziło do niejasności i wspomnianej niekompletności informacji.

54

Zob. odpowiedzi do pkt 51 i 53.

56

Oceny monitorującej ukierunkowanej na rezultaty (którą zarządza siedziba główna DG DEVCO w przypadku wszystkich jednostek) nie przeprowadza się w odniesieniu do wszystkich projektów, ale wyłącznie w odniesieniu do ograniczonej próby projektów, których budżet przekracza 1 mln EUR, zgodnie z priorytetami nadawanymi co roku przez szefów jednostek.

Nie oznacza to oczywiście, że Komisja nie musi zapewniać odpowiedniego monitorowania projektu i dodatkowych narzędzi oceny, aby śledzić rezultaty projektu. Dlatego też zlecono JRC przeprowadzanie systematycznych ocen technicznych wszystkich projektów centrów doskonałości.

57

Komisja uznaje to niedociągnięcie w odniesieniu do celów, wskaźników, a także potrzeby stworzenia między nimi wyraźnego związku. Aby wypełnić tę lukę, DG DEVCO i JRC pracują właśnie nad opracowaniem wskaźników, wykorzystując jako podstawę wysiłki już poczynione w dziedzinie kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania. Jednocześnie położenie większego nacisku w ramach inicjatywy na organizację teoretycznych i praktycznych ćwiczeń symulacyjnych na szczeblu regionalnym i niższym również przyczyni się do wypełnienia tej luki, ponieważ ćwiczenia mogą służyć jako wskaźniki oddziaływania projektów.

58

Podejmuje się dodatkowy wysiłek w celu zapewniania, aby portal centrów doskonałości był regularnie aktualizowany o dokumenty związane z projektem dostępne dla JRC. Portal centrów doskonałości wykorzystuje się jako repozytorium dokumentów stworzonych w ramach procesu oceny.

W niektórych przypadkach ocenę uzupełniono informacjami zwrotnymi pozyskanymi ze źródeł innych niż dokumentacja związana z projektem.

Zbieranie informacji na potrzeby oceny przeprowadza się systematycznie na posiedzeniach komitetu sterującego projektem oraz za pośrednictwem specjalnych formularzy służących przekazywaniu informacji zwrotnych (w przypadku elementów szkoleniowych). Od dwóch lat w proces zaangażowani są również zarówno eksperci wysokiego szczebla z państw członkowskich, jak i eksperci ds. pomocy technicznej na miejscu, a przekazane przez nich informacje zwrotne są wykorzystywane.

59

Ze względu na wdrażanie ogólnej polityki redukcji zatrudnienia, która ma wpływ na liczbę pracowników JRC zaangażowanych w inicjatywę w zakresie centrów doskonałości, JRC w porozumieniu z DG DEVCO powołało i koordynowało pracę niezależnych ekspertów ds. badań naukowych i innowacji w dziedzinach materiałów chemicznych i biologicznych, a także radiologicznych i jądrowych do celów oceny wdrażania projektu zgodnie z metodyką oceny zatwierdzoną przez DG DEVCO.

Zespół ekspertów przypisany do zadania pod nadzorem grupy zadaniowej JRC wydał ujednolicone sprawozdania z oceny w odniesieniu do każdego projektu. JRC podejmuje ponadto wysiłki, aby ocena projektów centrów doskonałości była aktualna oraz aby wydawać sprawozdania z oceny w czasie odpowiednim do przeprowadzenia specjalnych działań dotyczących możliwych zaleceń, co przyniosło już poprawę.

60

Oczekuje się, że zwiększenie zaangażowania delegatur Unii również wzmocni trwałość rezultatów osiągniętych dzięki wdrażaniu projektów w ramach inicjatywy.

Wnioski i zalecenia

62

Komisja nie zgadza się, że nie zostało wdrożone zalecenie, aby skoncentrować wydatkowanie środków unijnych na obszarach o największym znaczeniu z punktu widzenia bezpieczeństwa UE.

Zob. odpowiedź do pkt III, a także odpowiedzi do pkt 16, 17, 18 i 19.

65

Komisja włączy element stanowiący ocenę ryzyka do metodyki oceny potrzeb i krajowego planu działania. Powinno to pomóc w podniesieniu świadomości krajów partnerskich w kwestii znaczenia przeprowadzania oceny ryzyka, we wprowadzeniu odpowiedniego podejścia i wytycznych, jak również lepszym wsparciu krajów partnerskich w ustalaniu priorytetów działań.

Zalecenie 1

Komisja i ESDZ przyjmują to zalecenie.

  1. ESDZ i służby Komisji będą badać możliwość przeprowadzenia takiej analizy.

    Współdziałanie między DG HOME, jej grupą doradczą ds. CBRJ i nowo powołanymi koordynatorami ds. CBRJ z państw członkowskich UE będzie kontynuowane i w stosownych przypadkach wzmacnianie, jeżeli możliwe będzie stworzenie synergii (np. przyporządkowanie istniejących obiektów szkoleniowych ds. CBRJ i ekspertów; udział w transgranicznych teoretycznych i praktycznych ćwiczeniach symulacyjnych).
  2. Element stanowiący ocenę ryzyka zostanie włączony do metodyki oceny potrzeb i krajowego planu działania centrów doskonałości. Powinno to pomóc w podniesieniu świadomości krajów partnerskich w kwestii znaczenia przeprowadzania oceny ryzyka, we wprowadzeniu odpowiedniego podejścia i wytycznych, jak również lepszym wsparciu krajów partnerskich w ustalaniu priorytetów działań.
  3. Komisja (DG DEVCO i JRC) przygotowała wstępny harmonogram na lata 2018–2019, uwzględniający różne wnioski otrzymane od krajów partnerskich. Zapewniając, aby przestrzegano w pełni metody kwestionariuszy oceny potrzeb / krajowych planów działania podczas wspierania krajów partnerskich przez Komisję Europejską i aby proces ten przebiegał pod jej przewodnictwem, JRC będzie polegać na wsparciu udzielanym przez ekspertów ds. pomocy technicznej na miejscu lub ekspertów zewnętrznych i przeznaczy na to odpowiednie zasoby przydzielone dla misji.
Zalecenie 2

Komisja przyjmuje to zalecenie, a także rozpoczęła już realizację działań regionalnych obejmujących teoretyczne i praktyczne ćwiczenia symulacyjne na szczeblu regionalnym i niższym.

Regionalne posiedzenia okrągłego stołu centrów doskonałości wykazują stale zwiększający się poziom odpowiedzialności i stopień inicjatyw w odniesieniu do regionalnego tworzenia sieci kontaktów, współpracy i ustalania działań, a także działań informacyjnych skierowanych do organizacji międzynarodowych lub regionalnych (Unia Afrykańska, ASEAN, ISTC, STCU, WHO, OPCW, Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Komitet ustanowiony w rezolucji Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych nr 1540, konwencja o zakazie broni biologicznej i toksycznej, BACAC itp.).

Dokładniej zbadana zostanie możliwość organizowania wspólnych ćwiczeń i szkoleń wraz z obecnymi programami zarządzania katastrofami kierowanymi przez DG ECHO i DG NEAR.

Zalecenie 3

Komisja i ESDZ przyjmują to zalecenie.

  1. ESDZ i Komisja zbadają możliwość rozszerzenia odpowiedzialności w zakresie CBRJ na ekspertów ds. zwalczania terroryzmu w tych delegaturach, w których zostali oni wyznaczeni.
  2. Do niektórych dialogów dotyczących bezpieczeństwa włączono już zagadnienia CBRJ. W przyszłości może odbywać się to bardziej regularnie.
Zalecenie 4

Komisja i ESDZ przyjmują to zalecenie.

DG DEVCO rozpoczęła już dyskusję z DG NEAR, swoimi właściwymi dyrekcjami geograficznymi i DG ECHO na temat zarządzania katastrofami.

Zalecenie 5

Komisja przyjmuje to zalecenie.

JRC i istniejący zewnętrzny zespół wsparcia monitorowania zorientowanego na rezultaty DG DEVCO udzielają wsparcia DG DEVCO w odniesieniu do poprawy i usprawnienia wskaźników oraz ujednolicenia wieloletniego programu indykatywnego, rocznych programów działań i realizowanych projektów.

Zalecenie 6

Komisja przyjmuje to zalecenie.

Portal centrów doskonałości UE ds. CBRJ jest ważnym narzędziem współpracy dla inicjatywy; jest to narzędzie w pełni zdecentralizowane i funkcjonujące w 8 regionach na świecie. Jest on z natury oparty na współpracy i zmieniał się wraz z rozwojem inicjatywy, która obecnie obejmuje 60 krajów; z tego faktu wynika potrzeba dostosowań. Trwa aktualizowanie struktury obecnego portalu.

Ze względu na szybki rozwój technologii informacyjnych podjęto decyzję o równoległej pracy nad zapleczem technicznym nowego portalu w oparciu o inny standardowy protokół oprogramowania, co poprawi jego możliwość przenoszenia, utrzymanie, ulepszanie i stabilność. JRC prowadzi obecnie studium wykonalności dotyczące prac nad portalem.

  1. Trwa aktualizowanie struktury obecnego portalu centrów doskonałości. Obejmuje ono usprawnienie poziomów prawa dostępu i ról zarejestrowanych użytkowników, reorganizację struktury modułu repozytorium dokumentów oraz reaktywację forum dyskusyjnego. JRC będzie dalej aktualizować portal centrów doskonałości, ponieważ JRC ma dostęp do związanych z projektem dokumentów oraz wyników, które są przechowywane z zachowaniem odpowiednich poziomów prawa dostępu.
  2. Najlepsze praktyki i wytyczne dotyczące pozostałych projektów UE w zakresie CBRJ (finansowanych w ramach planu działania UE w zakresie CBRJ albo w miarę możliwości w ramach programu badań w dziedzinie bezpieczeństwa) będą dostępne za pośrednictwem portalu centrów doskonałości.

Wykaz skrótów

AAF: Atlantyckie wybrzeże Afryki

CA: Azja Środkowa

CBRJ: chemiczny, biologiczny, radiologiczny i jądrowy

DG DEVCO: Dyrekcja Generalna ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju

DG ECHO: Dyrekcja Generalna ds. Prowadzonych przez UE Operacji Ochrony Ludności i Pomocy Humanitarnej (ECHO)

DG NEAR: Dyrekcja Generalna ds. Polityki Sąsiedztwa i Negocjacji w sprawie Rozszerzenia

ECA: Afryka Wschodnia i Środkowa

ESDZ: Europejska Służba Działań Zewnętrznych

IcSP: Instrument na rzecz Przyczyniania się do Stabilności i Pokoju

INTCEN: Centrum Analiz Wywiadowczych Unii Europejskiej

JRC: Wspólne Centrum Badawcze

KPK: krajowy punkt kontaktowy

MIE: Bliski Wschód

NAS: Afryka Północna i Sahel

RWPZ: Rada Współpracy Państw Zatoki

SEA: Azja Południowo-Wschodnia

SEEE: Europa Południowo-Wschodnia i Wschodnia

UNICRI: Międzyregionalny Instytut Narodów Zjednoczonych ds. Badań nad Przestępczością i Wymiarem Sprawiedliwości

Przypisy

1 Istnieją również inne działania, takie jak wzmocnienie systemu kontroli eksportu produktów podwójnego zastosowania (materiały CBRJ o zastosowaniu zarówno cywilnym, jak i wojskowym) czy przekwalifikowanie naukowców posiadających wiedzę na temat technologii podwójnego zastosowania.

2 COM(2017) 610 final z dnia 18 października 2017 r. „Plan działania na rzecz zwiększania gotowości na wypadek chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych zagrożeń dla bezpieczeństwa”.

3 Na przykład rezolucja RB ONZ nr 1540, konwencja o zakazie broni chemicznej, konwencja o zakazie broni biologicznej oraz traktat o zakazie broni jądrowej.

4 Pool Reinsurance Company, „Terrorism threat and mitigation report” [Sprawozdanie na temat zagrożeń i ograniczenia terroryzmu], sierpień–grudzień 2016. Clingendael Strategic Monitor 2017.

5 Konkluzje Rady w sprawie poprawy bezpieczeństwa chemicznego, biologicznego, radiologicznego i jądrowego (CBRJ) w UE – plan działania UE w obszarze CBRJ. Dok. 15505/1/09 REV 1, 12 listopada 2009 r.
COM(2014) 247 final „Komunikat w sprawie nowego podejścia UE do wykrywania i zmniejszania zagrożeń związanych z materiałami CBRJ i materiałami wybuchowymi”.
COM(2017) 610 final.

6 Projekt konkluzji Rady w sprawie odnowionej strategii bezpieczeństwa wewnętrznego Unii Europejskiej na lata 2015–2020, 10 czerwca 2015 r., dokument 9798/15.
Konkluzje Rady dotyczące sprawozdania specjalnego Europejskiego Trybunału Obrachunkowego nr 17/2014 „Czy unijna inicjatywa w zakresie centrów doskonałości może skutecznie przyczynić się do ograniczenia zagrożeń chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych pochodzących spoza UE?”, 26 października 2015 r., dok. 13279/15.
Wspólna deklaracja przewodniczącego Rady Europejskiej, przewodniczącego Komisji oraz sekretarza generalnego Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego. Wspólna deklaracja UE-NATO 2016.
Konkluzje Rady w sprawie zewnętrznych działań UE w odniesieniu do walki z terroryzmem. Dokument 10384/17, 19 czerwca 2017 r.

7 Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 29 kwietnia 2015 r. w sprawie sprawozdań specjalnych Trybunału Obrachunkowego w kontekście absolutorium dla Komisji za rok 2013. Dokument P8_TA(2015)0119.
Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 9 lipca 2015 r. w sprawie Europejskiej agendy bezpieczeństwa. P8_TA(2015)0269.
Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 23 listopada 2016 r. w sprawie wdrażania wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony. P8_TA(2016)0440.

8 SWD(2017) 278 final „Kompleksowa ocena polityki bezpieczeństwa UE, towarzysząca dokumentowi: Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej i Rady – Dziewiąte sprawozdanie z postępu prac nad stworzeniem rzeczywistej i skutecznej unii bezpieczeństwa.

9 Wspólna wizja, wspólne działanie: Silniejsza Europa. Globalna strategia dla polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Unii Europejskiej, czerwiec 2016.

10 Roczny program działań na rok 2017 dla art. 5 Instrumentu na rzecz Przyczyniania się do Stabilności i Pokoju: Dokument roboczy dotyczący ograniczania zagrożeń związanych z materiałami lub związkami CBRJ i gotowości na wypadek takich zagrożeń.

11 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 230/2014 z dnia 11 marca 2014 r. ustanawiające Instrument na rzecz przyczyniania się do Stabilności i Pokoju (Dz.U. L 77 z 15.3.2014, s. 1).

12 Instrument na rzecz Przyczyniania się do Stabilności i Pokoju (IcSP) – tematyczny dokument strategiczny 2014–2020. Wieloletni program indykatywny na lata 2014–2017 (załącznik).

13 Projekty pilotażowe i faza planowania finansowane były w ramach rocznego programu działań na rok 2009 w zakresie ograniczania zagrożeń związanych z materiałami lub związkami CBRJ i gotowości na wypadek takich zagrożeń.

14 Sekretariaty regionalne z Europy Południowo-Wschodniej i Wschodniej oraz z Bliskiego Wschodu.

15 Armenia, Azerbejdżan, Białoruś, Gruzja, Mołdawia i Ukraina.

16 Etiopia, Kuwejt, Pakistan i Sierra Leone dołączyły do inicjatywy w 2017 r., a Mongolia w marcu 2018 r.

17 Kazachstan wyraził zainteresowanie przystąpieniem do inicjatywy.

18 Stockholm International Peace Research Institute Yearbook [Rocznik Sztokholmskiego Międzynarodowego Instytutu Badań nad Pokojem] 2017.

19 Kraje partnerskie (zespół krajowy) określają konkretne potrzeby swojego kraju i omawiają na szczeblu regionalnym działania, które można by zrealizować, aby zniwelować wspólne zagrożenia CBRJ.

20 SWD(2017) 278 final CZĘŚĆ 1/2, s. 13.

21 Konkluzje Rady w sprawie poprawy bezpieczeństwa chemicznego, biologicznego, radiologicznego i jądrowego (CBRJ) w UE – plan działania UE w obszarze CBRJ. Dok. 15505/1/09 REV 1, 12 listopada 2009 r.

22 Rozporządzenie (UE) nr 230/2014.
Instrument na rzecz Przyczyniania się do Stabilności i Pokoju (IcSP) – tematyczny dokument strategiczny 2014–2020.

23 Analogicznie, w ramach pierwszego planu działania w obszarze CBRJ państwa członkowskie UE zostały zobowiązane do realizacji 124 działań w zakresie zapobiegania, wykrywania, gotowości i reagowania.

24 Krajowe zespoły CBRJ koordynują pracę i odpowiadają za wymianę informacji w swoich krajach między instytucjami takimi jak ministerstwa, agencje oraz ośrodki badawcze i edukacyjne zaangażowane na różnych szczeblach w minimalizowanie zagrożeń CBRJ.

25 Na przykład punkty kontaktowe Interpolu, Światowej Organizacji Zdrowia, Komitetu Rady Bezpieczeństwa ustanowionego na mocy rezolucji RB ONZ nr 1540, konwencji o zakazie broni biologicznej, Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa, Organizacji ds. Zakazu Broni Chemicznej, Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej, Programu na rzecz Zapobiegania, Gotowości i Reagowania na klęski żywiołowe i katastrofy spowodowane przez człowieka itd.

26 Sekretariat regionalny składa się z kierownika sekretariatu i koordynatora regionalnego UNICRI.

27 Jeden ekspert na miejscu jest odpowiedzialny za dwa regiony: Afrykę Północną Sahel i Bliski Wschód.

28 Światowa Organizacja Zdrowia, konwencja o broni biologicznej, konwencja o broni chemicznej, Interpol i Rada Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych.

29 Inicjatywa w zakresie centrów doskonałości UE ds. CBRJ, międzynarodowe przepisy zdrowotne Światowej Organizacji Zdrowia, rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1540 i konwencja o broni biologicznej.

30 Kontrola Trybunału objęła swoim zakresem projekty do projektu 60 włącznie. Jednak na potrzeby tych wyliczeń uwzględnione zostały wszystkie projekty do projektu 66. Wyłączono natomiast projekty pomocy technicznej na miejscu.

31 Z wyłączeniem pomocy technicznej na miejscu i umów o dostawę sprzętu.

32 Transport towarów niebezpiecznych i bezpieczeństwo żywności.

33 Teoretyczne ćwiczenia symulacyjne polegają na dyskusjach między uczestnikami w celu określenia zagrożeń i zaproponowania działań w reakcji na nie. Praktyczne ćwiczenia symulacyjne służą z kolei do przetestowania zdolności operacyjnych do reagowania w przypadku wystąpienia incydentu CBRJ.

34 Na przykład projekty 4, 9, 17, 21, 22, 23, 33, 34, 42, 44, 46 i 47.

35 Organizatorem wydarzenia były Zjednoczone Emiraty Arabskie, z udziałem Jordańskiego Królestwa Haszymidzkiego, Królestwa Marokańskiego, Państwa Katar, Królestwa Arabii Saudyjskiej, Państwa Kuwejt, Sułtanatu Omanu i Królestwa Bahrajnu.

36 Stanowisko urzędnika IcSP odpowiedzialnego za długofalową współpracę regionalną przypisane do Ammanu zostało przeniesione do DG NEAR.

37 Takie jak walka z terroryzmem, ochrona infrastruktury krytycznej i walka z nielegalnym handlem.

38 DG DEVCO, ESDZ, ekspert na miejscu, UNICRI i zespół ds. zarządzania.

39 Dla prawie 70% projektów.

40 Przykładowo w ocenie końcowej projektu nr 6 zalecono „usprawnienie zarządzania czasem i zasobami finansowymi. Jeśli środki są niewystarczające, należy poinformować o tym nadzorujących projekt na wczesnym etapie”. W ramach oceny ex post projektu nr 22 zalecono „rozszerzenie definicji dziedzin interwencji w sytuacjach kryzysowych, tak aby obejmowały one szersze grono zainteresowanych stron, w tym dostawców usług medycznych”.

Wydarzenie Data
Przyjęcie ramowego programu kontroli / rozpoczęcie kontroli 25.4.2017
Oficjalne przesłanie projektu sprawozdania do Komisji (lub innej jednostki kontrolowanej) 2.3.2018
Przyjęcie sprawozdania końcowego po przeprowadzeniu postępowania kontradyktoryjnego 24.4.2018
Data otrzymania oficjalnych odpowiedzi Komisji i ESDZ we wszystkich językach 25.5.2018

Zespół kontrolny

Sprawozdania specjalne Trybunału przedstawiają wyniki kontroli dotyczących wybranych obszarów polityki i programów unijnych bądź kwestii związanych z zarządzaniem w wybranych obszarach budżetowych. Trybunał wybiera i opracowuje zadania kontrolne w taki sposób, aby miały one jak największe oddziaływanie, biorąc pod uwagę kryteria takie jak zagrożenia dla wykonania zadań lub zgodności, poziom dochodów lub wydatków w danym obszarze, nadchodzące zmiany oraz interes polityczny i społeczny.

Niniejsza kontrola wykonania zadań została przeprowadzona przez Izbę III, która zajmuje się obszarami wydatków dotyczącymi działań zewnętrznych, bezpieczeństwa i sprawiedliwości.
W momencie przyjęcia sprawozdania z kontroli przewodniczącym Izby i członkiem sprawozdawcą był Karel Pinxten. Po upływie jego kadencji w dniu 30 kwietnia 2018 r. obowiązki członka sprawozdawcy i przewodniczącego Izby przejęła Bettina Jakobsen. W skład zespołu kontrolnego weszli: Sabine Hiernaux-Fritsch, kierownik; Aurelia Petliza, koordynator zadania, a także kontrolerzy: Michiel Sweerts i Dirk Neumeister. Wsparcie językowe zapewniła Hannah Critoph.

Od lewej: Dirk Neumeister, Aurelia Petliza, Bettina Jakobsen, Michiel Sweerts.

Kontakt

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY
12 rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
LUKSEMBURG

Tel.: +352 4398-1
Formularz kontaktowy: eca.europa.eu/pl/Pages/ContactForm.aspx
Strona internetowa: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Więcej informacji o Unii Europejskiej można znaleźć w portalu Europa (http://europa.eu).

Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2018

PDF ISBN 978-92-872-5363-7 ISSN 1977-5768 doi:10.2865/77744 QJ-AB-18-011-PL-N
HTML ISBN 978-92-872-9640-5 ISSN 1977-5768 doi:10.2865/472232 QJ-AB-18-011-PL-Q

© Unia Europejska, 2018

W celu wykorzystania lub powielenia zdjęć lub innych materiałów nieobjętych prawem autorskim Unii Europejskiej należy wystąpić o zgodę bezpośrednio do właścicieli praw autorskich.

JAK SKONTAKTOWAĆ SIĘ Z UE

Osobiście
W całej Unii Europejskiej istnieje kilkaset centrów informacyjnych Europe Direct. Adres najbliższego centrum można znaleźć na stronie: https://europa.eu/european-union/contact_pl.

Telefonicznie lub drogą mailową
Europe Direct to serwis informacyjny, który udziela odpowiedzi na pytania na temat Unii Europejskiej. Można się z nim skontaktować:

Wyszukiwanie informacji o UE

Online
Informacje o Unii Europejskiej są dostępne we wszystkich językach urzędowych UE w portalu Europa: https://europa.eu/european-union/contact_pl.

Publikacje UE
Bezpłatne i odpłatne publikacje UE można pobrać lub zamówić w serwisie EU Bookshop: https://op.europa.eu/pl/publications. Większą liczbę egzemplarzy bezpłatnych publikacji można otrzymać, kontaktując się z serwisem Europe Direct lub z lokalnym centrum informacyjnym (zob. https://europa.eu/european-union/contact_pl).

Prawo UE i powiązane dokumenty
Informacje prawne dotyczące UE, w tym wszystkie unijne akty prawne od 1951 r., są dostępne we wszystkich językach urzędowych UE w portalu EUR-Lex: http://eur-lex.europa.eu.

Portal Otwartych Danych UE
Unijny portal otwartych danych (http://data.europa.eu/euodp/pl/home?) umożliwia dostęp do zbiorów danych pochodzących z instytucji i innych organów UE. Dane można pobierać i wykorzystywać bezpłatnie, zarówno do celów komercyjnych, jak i niekomercyjnych.