Ειδική έκθεση
αριθ.14 2018

Χημικά, βιολογικά, ραδιολογικά και πυρηνικά κέντρα αριστείας της ΕΕ: απαιτείται μεγαλύτερη πρόοδος

Σχετικά με την έκθεση Η πρωτοβουλία της ΕΕ για τα ΧΒΡΠ κέντρα αριστείας αποτελεί το κύριο σύστημα μετριασμού των χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών απειλών και κινδύνων που προέρχονται από χώρες εκτός της ΕΕ. Η πιθανότητα επέλευσης των εν λόγω κινδύνων είναι μικρή, αλλά υπάρχουν ενδείξεις ότι αυξάνεται και, σε περίπτωση υλοποίησής τους, ο αντίκτυπος στην υγεία, το περιβάλλον και την οικονομία παγκοσμίως θα ήταν ενδεχομένως σημαντικός. Η πρωτοβουλία αποσκοπεί, μέσω έργων ανάπτυξης ικανοτήτων και ενός δικτύου συνεργασίας, στην ενίσχυση των ικανοτήτων των χωρών-εταίρων. Εξετάσαμε κατά πόσον η πρωτοβουλία της ΕΕ για τα ΧΒΡΠ κέντρα αριστείας συνέβαλε στον μετριασμό των ΧΒΡΠ απειλών και καταλήξαμε στο συμπέρασμα πως, παρά τη θετική συμβολή της, μένει να αντιμετωπιστούν ακόμη πολλές προκλήσεις. Διατυπώνουμε σειρά συστάσεων για τη βελτίωση της πρωτοβουλίας.

Η παρούσα δημοσίευση είναι διαθέσιμη σε 23 γλώσσες, καθώς και στον ακόλουθο μορφότυπο:
PDF
PDF General Report

Σύνοψη

I

Από το 2010, η ΕΕ επιδιώκει τον μετριασμό των προερχόμενων από τρίτες χώρες χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών (ΧΒΡΠ) κινδύνων, μέσω της πρωτοβουλίας της για τα ΧΒΡΠ κέντρα αριστείας (εφεξής «η πρωτοβουλία»). Πρόκειται για το μεγαλύτερο μη στρατιωτικό πρόγραμμα εξωτερικής ασφάλειας και χρηματοδοτείται από τον μηχανισμό συμβολής στη σταθερότητα και την ειρήνη, με προϋπολογισμό 130 εκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο 2014-2020. Η πρωτοβουλία αποτελεί ένα από τα κυριότερα μέσα1 για τον μετριασμό των ΧΒΡΠ απειλών και κινδύνων που προέρχονται από χώρες εκτός της ΕΕ.

II

Προκειμένου να αξιολογηθεί σε ποιον βαθμό η πρωτοβουλία συνέβαλε στον μετριασμό των ΧΒΡΠ κινδύνων που προέρχονται από χώρες εκτός της ΕΕ, εξετάσαμε την προσέγγιση διαχείρισης των κινδύνων, την εφαρμογή της πρωτοβουλίας στις χώρες-εταίρους, καθώς και τα συστήματα παρακολούθησης και αξιολόγησης. Στο πλαίσιο αυτό, εξετάσαμε επίσης τη συνέχεια που δόθηκε στις συστάσεις που διατυπώθηκαν στην ειδική έκθεση του ΕΕΣ αριθ. 17/2014 (με τίτλο «Μπορεί η πρωτοβουλία για τα κέντρα αριστείας της ΕΕ να συμβάλει αποτελεσματικά στην άμβλυνση των προερχόμενων από χώρες εκτός της ΕΕ χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών κινδύνων;»), η οποία αφορούσε την οργάνωση της πρωτοβουλίας.

III

Καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι, αν και η πρωτοβουλία έχει συμβάλει στον μετριασμό αυτών των ΧΒΡΠ απειλών, μένει να αντιμετωπιστούν ακόμη πολλές προκλήσεις. Η Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) υλοποίησαν πλήρως τρεις από τις έξι συστάσεις που διατυπώθηκαν στην ειδική έκθεσή μας αριθ. 17/2014, και εν μέρει δύο εξ αυτών. Οι χώρες-εταίροι συμμετέχουν πλέον πιο ενεργά στη δρομολόγηση και υλοποίηση των έργων, η οργάνωση σε περιφερειακό επίπεδο έχει ενισχυθεί και η συνεργασία μεταξύ των υπευθύνων για τη λήψη αποφάσεων και των φορέων υλοποίησης έχει βελτιωθεί. Μολονότι έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος, ο ρόλος των αντιπροσωπειών της ΕΕ και η ταχύτητα υλοποίησης των έργων δεν έχουν βελτιωθεί ακόμη σε ικανοποιητικό βαθμό. Μία από τις συστάσεις που διατυπώθηκαν στην προαναφερθείσα ειδική έκθεσή μας αφορούσε τη συγκέντρωση της χρηματοδότησης της ΕΕ στις περιοχές που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία για την ασφάλεια της Ένωσης, και μολονότι είχε γίνει δεκτή από την Επιτροπή, δεν υλοποιήθηκε.

IV

Δεν έχει αναπτυχθεί ακόμη η κατάλληλη προσέγγιση διαχείρισης των κινδύνων που συνδέονται με τις δραστηριότητες της πρωτοβουλίας, ούτε για την πρωτοβουλία στο σύνολό της, ούτε για το στάδιο επιλογής έργων, ούτε για τον προσδιορισμό των αναγκών των χωρών-εταίρων.

V

Η Επιτροπή παρέχει στις χώρες-εταίρους εργαλεία και μεθοδολογία προκειμένου να τις διευκολύνει στην εκτίμηση των αναγκών τους, καθώς και στην ανάπτυξη εθνικών σχεδίων δράσης για τον μετριασμό των ΧΒΡΠ κινδύνων. Ωστόσο, δεν τους παρέχει επαρκή καθοδήγηση για τον τρόπο προσδιορισμού των κινδύνων και της προτεραιοποίησής τους. Παρά το μειονέκτημα αυτό, το ερωτηματολόγιο εκτίμησης αναγκών και τα εθνικά σχέδια δράσης εξακολουθούν να αποτελούν βασικά στοιχεία υποστήριξης της πρωτοβουλίας. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν μπορεί να ανταποκρίνεται αρκετά γρήγορα σε όλα τα αιτήματα παροχής βοήθειας των χωρών-εταίρων όσον αφορά τον προσδιορισμό και την προτεραιοποίηση των αναγκών τους, με αποτέλεσμα να υπάρχει κίνδυνος σοβαρής καθυστέρησης στην κατάρτιση τόσο των ερωτηματολογίων όσο και των σχεδίων δράσης.

VI

Οι χώρες-εταίροι ανέπτυξαν αρκετές πτυχές της πρωτοβουλίας, επιπλέον των βελτιώσεων που επήλθαν από τις συστάσεις τις οποίες διατυπώσαμε στην παλαιότερη έκθεσή μας. Η πρωτοβουλία συνέβαλε την προώθηση πνεύματος ασφάλειας και συνεργασίας. Εθνικές ΧΒΡΠ ομάδες συγκροτήθηκαν στην πλειονότητα των χωρών-εταίρων. Τα έργα παρήγαγαν το μεγαλύτερο μέρος των προβλεπόμενων εκροών και οι ενδιαφερόμενοι έκριναν ιδιαιτέρως πολύτιμες τις δραστηριότητες ενίσχυσης των επιχειρησιακών ικανοτήτων.

VII

Η περιφερειακή συνεργασία έχει τεθεί σε εφαρμογή, αλλά εξακολουθεί να είναι ανεπαρκής λόγω της περιορισμένης αλληλεπίδρασης μεταξύ των χωρών-εταίρων και της προτεραιότητας που αποδίδουν οι τελευταίες στην αντιμετώπιση των εθνικών αναγκών τους.

VIII

Από την εποχή της δημοσίευσης της ειδικής έκθεσής μας αριθ. 17/2014, η συμμετοχή των αντιπροσωπειών της ΕΕ έχει αυξηθεί. Ωστόσο, δεν υπήρξαν αρκετά δραστήριες στην προώθηση της πρωτοβουλίας και την κινητοποίηση πολιτικής βούλησης. Οι ΧΒΡΠ κίνδυνοι δεν λαμβάνονταν συστηματικά υπόψη στο πλαίσιο του διαλόγου για θέματα στρατηγικής, ασφάλειας και πολιτικής. H αλληλεπίδραση μεταξύ των γενικών διευθύνσεων της Επιτροπής, καθώς και με την κοινότητα των χορηγών βοήθειας, ιδίως όσον αφορά το ζήτημα της δυνητικά διαθέσιμης χρηματοδότησης, ήταν περιορισμένη.

IX

Η έλλειψη σαφών στόχων, σχετικών δεικτών και δεδομένων που να έχουν συγκεντρωθεί επί τόπου επηρέασε αρνητικά την αξιολόγηση των επακόλουθων και του αντικτύπου των έργων, καθώς και της πρωτοβουλίας στο σύνολό της.

X

Η δικτυακή πύλη ΧΒΡΠ έχει σημαντικές προοπτικές ως επιχειρησιακή βάση δεδομένων για την υλοποίηση και τη διαχείριση των δραστηριοτήτων της πρωτοβουλίας, αλλά δεν αποτελεί ακόμη ένα αποτελεσματικό, πλήρες, επικαιροποιημένο και δομημένο αποθετήριο δραστηριοτήτων, ή μια βάση αντληθέντων διδαγμάτων και βέλτιστων πρακτικών.

XI

Ως εκ τούτου, συνιστούμε στην Επιτροπή και την ΕΥΕΔ τα εξής:

  • να ιεραρχούν κατά προτεραιότητα τις δραστηριότητες βάσει εκτίμησης του συστημικού κινδύνου·
  • να ενισχύσουν την περιφερειακή διάσταση της πρωτοβουλίας·
  • να ενισχύσουν περαιτέρω τον ρόλο των αντιπροσωπειών της ΕΕ στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας·
  • να προσδιορίσουν δυνητικές συνεργίες και άλλες διαθέσιμες πηγές χρηματοδότησης·
  • να ενισχύσουν την υποχρέωση λογοδοσίας και την προβολή των δραστηριοτήτων και αποτελεσμάτων, βελτιώνοντας την παρακολούθηση και την αξιολόγηση·
  • να αναμορφώσουν τη δικτυακή πύλη ώστε να εξασφαλίζεται ευχερής πρόσβαση στο σύνολο των πληροφοριών που αφορούν τις δραστηριότητες της πρωτοβουλίας.

Εισαγωγή

01

Γεγονότα όπως η πρόσφατη χρήση αερίου σαρίν και αερίου χλωρίου στο Ιράκ και τη Συρία, καθώς και του νευροπαραλυτικού παράγοντα VX στο αεροδρόμιο της Κουάλα Λουμπούρ τον Φεβρουάριο του 2017, η επιδημία του ιού Έμπολα στη Δυτική Αφρική την περίοδο 2014-2016 και η τήξη του πυρήνα του πυρηνικού αντιδραστήρα της Φουκουσίμα το 2011 αποτελούν σκληρή υπενθύμιση της απειλής που συνιστούν οι χημικοί, βιολογικοί, ραδιολογικοί και πυρηνικοί (ΧΒΡΠ) κίνδυνοι. Είτε προκύπτουν τυχαία είτε εκ προθέσεως, η ελευθέρωση χημικών παραγόντων, οι πανδημίες και επιζωοτίες, καθώς και η έκλυση ραδιολογικών και πυρηνικών ουσιών αποτελούν ενδεχομένως σοβαρές απειλές για την υγεία, το περιβάλλον και την οικονομία.

02

Η Επιτροπή εκτιμά ότι η πιθανότητα επέλευσης ΧΒΡΠ κινδύνων είναι μικρή, αλλά ο αντίκτυπος ενός τέτοιου συμβάντος μπορεί να είναι μεγάλος2. Παρότι το μεγαλύτερο μέρος της διεθνούς κοινότητας έχει υπογράψει τις διεθνείς συνθήκες και συμβάσεις3 για τη ρύθμιση της χρήσης των ΧΒΡΠ όπλων και υλικών, ορισμένα κράτη δεν τις έχουν θέσει σε εφαρμογή και άλλα δεν τις έχουν ακόμη κυρώσει. Η απόκτηση και η κακόβουλη χρήση ΧΒΡΠ υλικών αποτελεί πραγματικότητα και η απειλή αυτή προβλέπεται να ενισχυθεί στο προσεχές μέλλον4. Επιπλέον δε της κακόβουλης χρήσης ΧΒΡΠ υλικών, μπορούν να συμβούν φυσικά και ανθρωπογενή ατυχήματα.

03

H Γενική Διεύθυνση Μετανάστευσης και Εσωτερικών Υποθέσεων (ΓΔ Μετανάστευσης και Εσωτερικών Υποθέσεων) είναι αρμόδια, σε επίπεδο ΕΕ, για τον συντονισμό της ενωσιακής εσωτερικής πολιτικής στον ΧΒΡΠ τομέα5, με σκοπό τον μετριασμό των σχετικών απειλών και κινδύνων. Δεδομένου ότι οι ΧΒΡΠ απειλές δεν γνωρίζουν σύνορα, η ενωσιακή δράση δεν μπορεί να περιοριστεί στην επικράτεια της ΕΕ. Πράγματι, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης6 και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο7 έχουν επανειλημμένως τονίσει τη σημασία της σύνδεσης των πολιτικών της ΕΕ για την εσωτερική και την εξωτερική ασφάλεια, οι οποίες καλύπτουν τα θέματα των ΧΒΡΠ κινδύνων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επίσης δηλώσει ότι «η εξωτερική δράση της ΕΕ πρέπει να αντικατοπτρίζει, να συμπληρώνει και να συμβάλλει στην εσωτερική πολιτική της ΕΕ»8. Η αυξανόμενη στήριξη των τομέων της ασφάλειας βασίζεται στη συνολική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφαλείας του 20169.

04

Η πρωτοβουλία της ΕΕ για τα ΧΒΡΠ κέντρα αριστείας (εφεξής «η πρωτοβουλία»), που τελεί υπό τη διαχείριση της Γενικής Διεύθυνσης Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης), αποτελεί το κύριο σύστημα μετριασμού των ΧΒΡΠ απειλών που προέρχονται από χώρες εκτός της ΕΕ, όχι όμως και το μοναδικό. Η ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης υλοποιεί και άλλες δράσεις μετριασμού των απειλών, στις οποίες περιλαμβάνονται η ενίσχυση των συστημάτων ελέγχου των εξαγωγών ειδών διπλής χρήσης (ΧΒΡΠ υλικά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο σε μη στρατιωτικές όσο και σε στρατιωτικές εφαρμογές) και ο επαναπροσανατολισμός των επιστημόνων με γνώσεις επί των τεχνολογιών διπλής σκοπιμότητας.

05

Κύριος στόχος της πρωτοβουλίας είναι μακροπρόθεσμα η ενίσχυση των ικανοτήτων των εθνικών και των περιφερειακών αρχών, καθώς και των διοικητικών φορέων που είναι αρμόδιοι για την αντιμετώπιση των ΧΒΡΠ απειλών10, καθώς και η ενθάρρυνση της σταθερής μεταξύ τους συνεργασίας. Η πρωτοβουλία χρηματοδοτεί κυρίως έργα ανάπτυξης ικανοτήτων, αλλά τα οφέλη δεν περιορίζονται στα έργα. Πρωταρχικός σκοπός της είναι η δημιουργία και η εδραίωση δικτύων συνεργασίας στον τομέα ΧΒΡΠ (ή κέντρων αριστείας) μεταξύ και εντός των χωρών-εταίρων. Το δίκτυο οργανώνεται με άξονα περιφερειακές γραμματείες, στο πλαίσιο των οποίων ανταλλάσσονται γνώσεις και εμπειρογνωσία.

06

Η πρωτοβουλία είναι η σπουδαιότερη από οικονομική άποψη δράση στο πλαίσιο του μηχανισμού συμβολής στη σταθερότητα και την ειρήνη (IcSP)11 και το μεγαλύτερο μη στρατιωτικό πρόγραμμα εξωτερικής ασφάλειας της ΕΕ. Ο IcSP ασχολείται με ζητήματα συγκρούσεων, ειρήνης και ασφάλειας που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά στο πλαίσιο άλλων μέσων συνεργασίας της ΕΕ12.

07

Ο προϋπολογισμός της πρωτοβουλίας ανήλθε σε 109 εκατομμύρια ευρώ την περίοδο 2009-2013 και σε 130 εκατομμύρια ευρώ την περίοδο 2014-2020. Αυτό σημαίνει ότι ο ετήσιος μέσος όρος μειώθηκε από 22 εκατομμύρια ευρώ σε 19 εκατομμύρια ευρώ μεταξύ των δύο περιόδων (βλέπε παράρτημα Ι).

08

Η πρωτοβουλία δρομολογήθηκε τον Μάιο του 201013. Η συγκρότηση και η οργάνωσή της εξετάστηκαν στο πλαίσιο της ειδικής έκθεσης αριθ. 17/2014: «Μπορεί η πρωτοβουλία για τα κέντρα αριστείας της ΕΕ να συμβάλει αποτελεσματικά στην άμβλυνση των προερχόμενων από χώρες εκτός της ΕΕ χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών κινδύνων;» Καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι μπορεί πράγματι να συμβάλει, ωστόσο εκκρεμεί η οριστικοποίηση διαφόρων στοιχείων (βλέπε παράρτημα II). Η οργανωτική δομή της πρωτοβουλίας, αν και έχει μεταβληθεί ελαφρώς από τον τελευταίο έλεγχο, παραμένει πολύπλοκη, καθώς βασίζεται σε ένα εκτεταμένο δίκτυο οργανισμών της ΕΕ [Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ), ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης, Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕρ)], φορέων εκτός ΕΕ [Διαπεριφερειακό ίδρυμα ερευνών των Ηνωμένων Εθνών για το έγκλημα και τη δικαιοσύνη (UNICRI), ομάδα διακυβέρνησης, περιφερειακές γραμματείες, εθνικές ομάδες], ΧΒΡΠ εμπειρογνωμόνων, στρατιωτικών και μη στρατιωτικών φορέων και άλλων διεθνών οργανισμών (βλέπε γράφημα 1). Η πλέον αξιοσημείωτη μεταβολή από τον προηγούμενο έλεγχό μας είναι η μεγαλύτερη συμμετοχή του ΚΚΕρ και επί τόπου εμπειρογνωμόνων συμβληθέντων με την ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης.

Γράφημα 1

Επισκόπηση της οργάνωσης της πρωτοβουλίας για τα κέντρα αριστείας

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

09

Αυτή η οργάνωση της πρωτοβουλίας, που περιλαμβάνει πολλούς παράγοντες του ΧΒΡΠ τομέα και στο πλαίσιο της οποίας η προσέγγιση «από τη βάση προς την κορυφή»συνδυάζεται με τις εθνικές και περιφερειακές προσεγγίσεις, την καθιστά έναν μοναδικό μηχανισμό στήριξης. Οι κυβερνήσεις των χωρών-εταίρων ορίζουν έναν υπάλληλο-σύνδεσμο («εθνικό εστιακό σημείο»), που αποτελεί τον βασικό αντιπρόσωπό τους για τους σκοπούς της πρωτοβουλίας και λειτουργεί ως σύνδεσμος με τους ενδιαφερομένους του ΧΒΡΠ τομέα σε εθνικό (εθνική ομάδα, δικαιούχοι έργων και άλλοι τοπικοί φορείς) και σε διεθνές επίπεδο.

10

Τα κέντρα αριστείας διαρθρώνονται γύρω από οκτώ περιφερειακές γραμματείες (βλέπε παράρτημα III). Πρόκειται για πλατφόρμες που αποσκοπούν στην προώθηση και τη διευκόλυνση της συνεργασίας σε περιφερειακό και σε διεθνές επίπεδο. Λειτουργούν ως σύνδεσμος με τα εθνικά εστιακά σημεία στην περιφέρειά τους και παρέχουν στήριξη σε αυτά, διοργανώνουν συναντήσεις στρογγυλής τραπέζης σε περιφερειακό επίπεδο, μεσολαβούν για την ανταλλαγή πληροφοριών, παρακολουθούν, σε ορισμένο βαθμό, τις δραστηριότητες στην περιφέρειά τους και προβάλλουν το έργο της πρωτοβουλίας.

Εμβέλεια και τρόπος προσέγγισης του ελέγχου

11

Ένας από τους βασικούς στόχους του παρόντος ελέγχου επιδόσεων της πρωτοβουλίας της ΕΕ για τα ΧΒΡΠ κέντρα αριστείας ήταν η παρακολούθηση των μέτρων που έλαβαν η ΕΥΕΔ και η Επιτροπή για την υλοποίηση των συστάσεων που διατυπώθηκαν στην ειδική έκθεση αριθ. 17/2014. Οι εν λόγω συστάσεις ήταν οι εξής:

  1. να συγκεντρώσουν τη χρηματοδότηση της ΕΕ στις περιοχές οι οποίες έχουν τη μεγαλύτερη σημασία για την ασφάλεια της ΕΕ,
  2. να αυξήσουν τις ικανότητες των περιφερειακών γραμματειών,
  3. να ενισχύσουν τον ρόλο των αντιπροσωπειών της ΕΕ,
  4. να λάβουν μέτρα για τη συμμετοχή των χωρών-εταίρων τόσο στην εκκίνηση των έργων όσο και στην υλοποίησή τους,
  5. να μειωθεί το χρονικό διάστημα μεταξύ της υποβολής των προτάσεων έργων και της υλοποίησής τους,
  6. να βελτιωθεί η συνεργασία μεταξύ των φορέων λήψης αποφάσεων και των φορέων υλοποίησης.
12

Ενώ ο προηγούμενος έλεγχός μας επικεντρώθηκε στην οργάνωση της πρωτοβουλίας, αυτή τη φορά διευρύναμε την εμβέλεια του ελέγχου προκειμένου να εξετάσουμε επίσης την εφαρμοζόμενη προσέγγιση διαχείρισης των κινδύνων, την υλοποίηση της πρωτοβουλίας στις χώρες-εταίρους, καθώς και τα συστήματα παρακολούθησης και αξιολόγησης. Επιδιώξαμε να δώσουμε απάντηση στο εξής ερώτημα: Συνέβαλε σημαντικά η πρωτοβουλία για τα κέντρα αριστείας στον μετριασμό των προερχόμενων από χώρες εκτός της ΕΕ χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών κινδύνων;

13

Προκειμένου να απαντηθεί το ερώτημα αυτό, διατυπώθηκαν τα εξής τρία επιμέρους ερωτήματα:

  1. Ανέπτυξαν η Επιτροπή και η ΕΥΕΔ κατάλληλη προσέγγιση διαχείρισης των κινδύνων;
  2. Αναπτύχθηκε ικανοποιητικά η πρωτοβουλία στις χώρες-εταίρους;
  3. Θεσπίστηκαν αποτελεσματικά συστήματα παρακολούθησης και αξιολόγησης, με σκοπό τον εντοπισμό και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της πρωτοβουλίας για τα κέντρα αριστείας και την υποβολή στοιχείων σχετικά με αυτά;
14

Ο έλεγχός μας διενεργήθηκε το διάστημα μεταξύ Φεβρουαρίου και Οκτωβρίου 2017. Εξετάσαμε τη σχετική τεκμηρίωση και πραγματοποιήσαμε συνεντεύξεις με εκπροσώπους της Επιτροπής (ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης, ΚΚΕρ, ΓΔ Ευρωπαϊκής Πολιτικής Προστασίας και Επιχειρήσεων Ανθρωπιστικής Βοήθειας, ΓΔ Γειτονίας και Διαπραγματεύσεων για τη Διεύρυνση και ΓΔ Μετανάστευσης και Εσωτερικών Υποθέσεων), της ΕΥΕΔ, του UNICRI και της ομάδας διακυβέρνησης, καθώς και με συμμετέχοντες στην πέμπτη Διεθνή συνάντηση εθνικών εστιακών σημείων στις Βρυξέλλες.

15

Πραγματοποιήσαμε επισκέψεις ελέγχου σε τρεις χώρες-εταίρους: στη Γεωργία (τον Ιούνιο του 2017), την Ιορδανία και τον Λίβανο (τον Σεπτέμβριο του 2017). Οι χώρες αυτές αποτελούν μέρος της Γειτονίας, περιοχής προτεραιότητας στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας, και οι πρώτες δύο εξ αυτών φιλοξενούν περιφερειακές γραμματείες14. Πραγματοποιήσαμε συνεντεύξεις με τους προϊσταμένους των περιφερειακών γραμματειών, τους περιφερειακούς συντονιστές, επί τόπου εμπειρογνώμονες τεχνικής βοήθειας, υπαλλήλους των εθνικών εστιακών σημείων και των αντιπροσωπειών της ΕΕ, 15 δικαιούχους έργων και τρεις αναδόχους της ΕΕ (φορείς υλοποίησης έργων). Αποστείλαμε ερωτηματολόγιο σε όλες τις περιφερειακές γραμματείες (8), καθώς και σε δείγμα άλλων ενδιαφερομένων (που απαριθμούνται κατωτέρω), προκειμένου να συγκεντρώσουμε γενικές πληροφορίες σχετικά με την πρωτοβουλία. Εν συνεχεία, αναλύσαμε το σύνολο των γραπτών απαντήσεων που μας περιήλθαν από:

  1. τις περιφερειακές γραμματείες (απάντησαν οι 5 από τις 8)·
  2. εθνικά εστιακά σημεία (απάντησαν 11 από τα 18)·
  3. αντιπροσωπείες της ΕΕ (απάντησαν 14 από τις 18)·
  4. φορείς υλοποίησης έργων (απάντησαν 6 από τους 7)·
  5. ΧΒΡΠ σημεία επαφής της ΕΕ (απάντησαν 5 από τα 10).

Παρατήρησεις

Η προτεραιοποίηση των δραστηριοτήτων βάσει επικινδυνότητας δεν έχει ακόμη επιτευχθεί

Επείγουσα η ανάγκη προτεραιοποίησης των δραστηριοτήτων και των δαπανών

16

Προκειμένου να εξασφαλιστεί η καλύτερη δυνατή χρήση των περιορισμένων πόρων, συστήσαμε στην ειδική έκθεσή μας αριθ. 17/2014 την κατά προτεραιότητα διάθεση χρηματοδότησης στις περιοχές οι οποίες έχουν τη μεγαλύτερη σημασία για την ασφάλεια της ΕΕ. Σύμφωνα με τη ΓΔ Μετανάστευσης και Εσωτερικών Υποθέσεων, οι αμεσότεροι ΧΒΡΠ κίνδυνοι για την ασφάλεια της ΕΕ προέρχονται από τη Μέση Ανατολή και τις χώρες της ανατολικής εταιρικής σχέσης15, ακολουθούμενες από τις χώρες της Βόρειας Αφρικής, οι οποίες αντιστοιχούν από κοινού στο 20 % των χωρών-εταίρων. Εντούτοις, οι γεωγραφικές προτεραιότητες της ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης (Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη, Μέση Ανατολή, Βόρεια Αφρική και Σαχέλ, αφρικανική ακτή του Ατλαντικού και Ανατολική και Κεντρική Αφρική) καλύπτουν το 70 % των χωρών-εταίρων, πολλές από τις οποίες θεωρείται ότι δεν συνδέονται άμεσα με ΧΒΡΠ κινδύνους για την ΕΕ.

17

Η ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης και η ΕΥΕΔ ενθαρρύνουν μάλιστα περισσότερες χώρες-εταίρους να συμμετάσχουν στην πρωτοβουλία. Ως εκ τούτου, ο αριθμός των χωρών-εταίρων αυξάνεται σταθερά αντί οι προσπάθειες να επικεντρώνονται σε πιο περιορισμένο αριθμό χωρών16. Τον Οκτώβριο του 2017, ο αριθμός των χωρών-εταίρων είχε αυξηθεί κατά 15, από 43 σε 58, από τον προηγούμενο έλεγχό μας (βλέπε παράρτημα IV), και το ενδιαφέρον για την πρωτοβουλία αυξάνεται συνεχώς17. Δεδομένου ότι οι διαθέσιμοι πόροι είναι περιορισμένοι, η γεωγραφική επέκταση συνεπάγεται τη μείωση της μέσης χρηματοδοτικής συνδρομής ανά χώρα.

18

Στο πλαίσιο της κατάρτισης της ειδικής έκθεσης αριθ. 17/2014, είχαμε εξετάσει τα συστήματα για την επιλογή και την υλοποίηση των πρώτων 40 έργων. Συγκρίναμε τη χρηματοδότηση που έλαβαν τα έργα αριθ. 1 έως 40 (της πρώτης περιόδου) με τη χρηματοδότηση που έλαβαν τα έργα αριθ. 41 έως 60 (της δεύτερης περιόδου). Όπως προκύπτει από το γράφημα 2, η Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη, περιφέρεια που αποτελεί προτεραιότητα για την ΕΕ, ήταν ο μεγαλύτερος αποδέκτης χρηματοδότησης για έργα (21 %), η οποία όμως μειώθηκε τη δεύτερη περίοδο. Από το έργο αριθ. 41 και έπειτα, μεγαλύτερος αποδέκτης χρηματοδότησης είναι η αφρικανική ακτή του Ατλαντικού, η οποία με εξαίρεση το Μαρόκο, δεν συμμετέχει στην πολιτική γειτονίας. Η περιφέρεια της Νοτιοανατολικής Ασίας αποτελεί τον τρίτο μεγαλύτερο αποδέκτη χρηματοδότησης, χωρίς ωστόσο να περιλαμβάνεται μεταξύ των περιοχών προτεραιότητας υψηλής επικινδυνότητας. Μολονότι οι κίνδυνοι είναι μεγαλύτεροι στη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια Αφρική και το Σαχέλ (βλέπε σημείο 16)18, οι εν λόγω περιφέρειες (εκτός από την περιοχή του Συμβουλίου Συνεργασίας του Περσικού Κόλπου) έλαβαν το μικρότερο μερίδιο χρηματοδότησης κατά τη δεύτερη περίοδο. Συνολικά, έλαβαν το 13 % και το 9 % αντίστοιχα της χρηματοδότησης για έργα. Οι περιφέρειες από τις οποίες προέρχονται οι πλέον άμεσοι ΧΒΡΠ κίνδυνοι για την ΕΕ (βλέπε σημείο 16) έλαβαν συνολικά το 43 % της συνολικής χρηματοδότησης για έργα. Συνεπώς, προκύπτει ότι η προτεραιοποίηση των έργων δεν γίνεται βάσει της επικινδυνότητας που συνδέεται με τη γεωγραφική θέση, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με τη σύσταση την οποία διατυπώσαμε παλαιότερα και έκανε δεκτή η Επιτροπή.

19

Ακολουθώντας τη βασιζόμενη στη ζήτηση (ή «από τη βάση προς την κορυφή») προσέγγιση19, οι περιφέρειες υποβάλλουν προτάσεις έργων στη ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης. Ωστόσο, η Επιτροπή επιλέγει τα έργα που χρηματοδοτηθούν χωρίς να εφαρμόζει κριτήρια επιλογής βάσει επικινδυνότητας, μολονότι σε έγγραφο εργασίας της διατυπώθηκε η παρατήρηση ότι θα ήταν επωφελής για την ασφάλεια της ΕΕ μια πιο εκτεταμένη χρήση των εκτιμήσεων των απειλών και των κινδύνων20. Αντ’ αυτού, οι προτάσεις έργων γίνονται δεκτές κατά σειρά χρονικής προτεραιότητας, κάτι που η Επιτροπή ευελπιστεί ότι θα τονώσει τον ανταγωνισμό μεταξύ των περιφερειών. Στην πράξη, τα κονδύλια της πρωτοβουλίας κατανέμονται μεταξύ μεγαλύτερου αριθμού χωρών-εταίρων.

Γράφημα 2

Χρηματοδοτική κατανομή ανά περιφέρεια από το 2010 έως τον Οκτώβριο του 2017

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, βάσει στοιχείων προερχόμενων από τη βάση δεδομένων CRIS και την πύλη ΧΒΡΠ, τα οποία παρασχέθηκαν από το ΚΚΕρ.

20

Επιπλέον, δεν παρέχεται προτεραιότητα σε συγκεκριμένα θεματικά πεδία. Ενώ η αρχική εσωτερική πολιτική της ΕΕ στον ΧΒΡΠ τομέα επικεντρωνόταν στα προληπτικά μέτρα21, το νομικό πλαίσιο του IcSP22 δεν διευκρινίζει σε ποια εξωτερικά μέτρα μετριασμού θα πρέπει να δίνεται προτεραιότητα (ετοιμότητα, πρόληψη, ανίχνευση ή αντίδραση). Ωστόσο, εμπειρογνώμονες της ΓΔ Μετανάστευσης και Εσωτερικών Υποθέσεων και της ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης συνιστούν, ως πρώτο βήμα, τον εντοπισμό και την ασφάλεια των ΧΒΡΠ υλικών. Εντοπίσαμε τρία μόνον έργα που επικεντρώνονταν στην ταυτοποίηση ΧΒΡΠ εγκαταστάσεων και των υλικών που υπάρχουν σε αυτές. Επιπλέον, μόνο πέντε έργα επί συνόλου 66, τα οποία αντιστοιχούν στο 9 % των δαπανών, αφορούσαν αποκλειστικά την αντιμετώπιση χημικών κινδύνων (βλέπε παράρτημα V), μολονότι το Κέντρο ανάλυσης πληροφοριών της ΕΕ (INTCEN) θεωρεί την απειλή αυτή εκείνη που είναι πιθανότερο να πραγματωθεί.

21

Το 2017, η Επιτροπή άρχισε να χρησιμοποιεί την πρωτοβουλία για την αντιμετώπιση θεμάτων που συνδέονται σε μεγαλύτερο βαθμό με την ασφάλεια, όπως η καταπολέμηση της τρομοκρατίας και της εγκληματικότητας στον κυβερνοχώρο, η προστασία των υποδομών ζωτικής σημασίας, η καταπολέμηση της παράνομης εμπορίας ψευδεπίγραφων φαρμάκων, η ασφάλεια στη θάλασσα και τα εκρηκτικά. Δεδομένου ότι οι πόροι της πρωτοβουλίας είναι περιορισμένοι, η Επιτροπή προτίθεται να χρηματοδοτήσει αυτές τις νέες δραστηριότητες από άλλα κονδύλια του προϋπολογισμού, αξιοποιώντας όμως τις δομές των κέντρων αριστείας. Ωστόσο, μένει να ληφθούν ακόμη πολλά μέτρα για την αντιμετώπιση των παραδοσιακών ΧΒΡΠ κινδύνων23. Τα εθνικά εστιακά σημεία έχουν καταβάλει σημαντικές προσπάθειες στον ΧΒΡΠ τομέα και προσδοκούν να δρέψουν καρπούς. Η επέκταση της πρωτοβουλίας σε άλλους θεματικούς τομείς απαιτεί πρόσθετες προσπάθειες, ενώ μένουν να γίνουν πολλά στον ΧΒΡΠ τομέα.

Η διαδικασία προσδιορισμού των αναγκών και των προτεραιοτήτων των χωρών-εταίρων εξακολουθεί να είναι εξαιρετικά χρονοβόρα και δεν βασίζεται σε εκτιμήσεις του συστημικού κινδύνου

22

Το ΚΚΕρ κατήρτισε ερωτηματολόγιο εκτίμησης αναγκών (ΕΕΑ) που απευθύνεται στις χώρες-εταίρους. Τα ερωτήματα ήταν γενικά και αφορούσαν θέματα όπως η ύπαρξη στη χώρα-εταίρο εθνικού νομικού πλαισίου και θεσμικού πλαισίου που να διέπει την ασφάλεια και την προστασία των ΧΒΡΠ υλικών και εγκαταστάσεων. Η έννοια της επικινδυνότητας δεν ενσωματώθηκε στη μεθοδολογία του ΚΚΕρ ούτε παρασχέθηκε επαρκής καθοδήγηση ως προς τον ενδεδειγμένο τρόπο προσδιορισμού και προτεραιοποίησης των κινδύνων. Τα κενά που εντοπίστηκαν μέσω του ερωτηματολογίου αποτέλεσαν τη βάση για την ανάπτυξη ενός εθνικού σχεδίου δράσης (ΕΣΔ) για τον μετριασμό των ΧΒΡΠ κινδύνων.

23

Οι εμπειρογνώμονες του ΚΚΕρ συνέδραμαν τις εθνικές ομάδες ΧΒΡΠ των χωρών-εταίρων24 στη συμπλήρωση του ερωτηματολογίου, παρότι πρόκειται για διαδικασία αυτοαξιολόγησης που διενεργείται από τις χώρες-εταίρους. Στο πλαίσιο των διαδικασιών του ΕΕΑ και του ΕΣΔ, η Επιτροπή συνιστά στη σύνθεση των εθνικών ομάδων να περιλαμβάνονται εκπρόσωποι ευρέος φάσματος υπουργείων (βλέπε γράφημα 1) και άλλων αναγνωρισμένων σημείων επαφής25. Από την ανάλυσή μας προκύπτει ότι οι εθνικές ομάδες δεν περιελάμβαναν συστηματικά εμπειρογνώμονες από ολόκληρο το φάσμα του ΧΒΡΠ τομέα.

24

Έως τον Οκτώβριο του 2017, 26 χώρες-εταίροι επί συνόλου 58 (45 %) είχαν ολοκληρώσει τη συμπλήρωση των ΕΕΑ τους και μόνον 18 χώρες-εταίροι (31 %) είχαν καταρτίσει ΕΣΔ. Τέσσερις χώρες-εταίροι το έπραξαν χωρίς να βασιστούν στο ερωτηματολόγιο (βλέπε παράρτημα I).

25

Το γεγονός ότι δεν διενήργησαν όλες οι χώρες-εταίροι τις διαδικασίες ΕΕΑ/ΕΣΔ οφείλεται, μεταξύ άλλων, στο ότι πρόκειται για εθελοντικές διαδικασίες που προϋποθέτουν πολιτική βούληση. Ένας άλλος λόγος για τον οποίο περιορισμένος μόνον αριθμός χωρών-εταίρων είχε ολοκληρώσει τα ΕΕΑ και ΕΣΔ είναι η πολιτική αστάθεια σε ορισμένες από τις χώρες αυτές, η οποία περιπλέκει τον σχεδιασμό. Τέλος, το ΚΚΕρ αδυνατούσε να ανταποκριθεί με την αναγκαία ταχύτητα σε όλα τα αιτήματα συνδρομής σε σχέση με τα ΕΕΑ/ΕΣΔ.

26

Η αυξανόμενη ζήτηση από πλευράς των χωρών-εταίρων για συμμετοχή στις δύο αυτές διαδικασίες και η συνεχιζόμενη επέκταση της πρωτοβουλίας ασκούν σημαντική πίεση στους ανθρώπινους πόρους του ΚΚΕρ. Οι πόροι που διατίθενται για την πρωτοβουλία μειώθηκαν από 200 ανθρωπομήνες το 2015 σε 105 το 2017. Η αδυναμία του ΚΚΕρ να αντεπεξέλθει στον φόρτο εργασίας του είχε ως αποτέλεσμα σημαντικές καθυστερήσεις στη διοργάνωση εργαστηρίων. Στις 31 Οκτωβρίου 2017, ο μέσος χρόνος αναμονής για τη διοργάνωση εργαστηρίου ΕΕΑ ή ΕΣΔ ήταν 19 μήνες από την υποβολή του αιτήματος ή τη συμμετοχή σε προηγούμενο εργαστήριο. Υπάρχει κίνδυνος απώλειας της δυναμικής όταν οι διαδικασίες ΕΕΑ και ΕΣΔ δεν διενεργούνται εγκαίρως, κάτι που πλήττει την αξιοπιστία της πρωτοβουλίας.

Ορισμένες πτυχές της πρωτοβουλίας αναπτύχθηκαν ικανοποιητικά σε χώρες-εταίρους

Η πρωτοβουλία συνέβαλε στην ενίσχυση της διακυβέρνησης του ΧΒΡΠ τομέα στις χώρες-εταίρους, καθώς και της περιφερειακής συνεργασίας…

27

Δύο σημαντικά επιτεύγματα της πρωτοβουλίας είναι η συγκρότηση των εθνικών ομάδων ΧΒΡΠ και η δρομολόγηση της περιφερειακής συνεργασίας. Για τη συγκρότηση των εθνικών δομών απαιτήθηκε μεγάλο χρονικό διάστημα, γεγονός που καθυστέρησε την υλοποίηση των δραστηριοτήτων. Εντούτοις, έως τα τέλη Οκτωβρίου 2017, στη συντριπτική τους πλειονότητα οι χώρες (βλέπε παράρτημα I) είχαν ορίσει εθνικά εστιακά σημεία και είχαν συγκροτήσει εθνικές ομάδες για την εξασφάλιση της συνεργασίας των επιμέρους φορέων και τη βελτίωση της διακυβέρνησης του ΧΒΡΠ τομέα σε εθνικό επίπεδο. Η διακυβέρνηση ενισχύεται περαιτέρω μέσω των διαδικασιών ΕΕΑ και ΕΣΔ (βλέπε σημεία 22 και 24).

28

Οι περιφερειακές γραμματείες26 επικουρούν τις χώρες-εταίρους στην εκτίμηση και την ικανοποίηση των αναγκών τους και διευκολύνουν τον συντονισμό τους. Επίσης, συμβάλλουν στη δημιουργία ενός ΧΒΡΠ δικτύου. Ωστόσο, στην ειδική έκθεση αριθ. 17/2014, επισημάναμε ότι διέθεταν περιορισμένη τεχνική εμπειρογνωμοσύνη. Η ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης υλοποίησε πλήρως τη σύστασή μας με τη διάθεση έξι εμπειρογνωμόνων τεχνικής βοήθειας («επί τόπου εμπειρογνώμονες») σε επτά περιφερειακές γραμματείες27. Οι εν λόγω εμπειρογνώμονες συμβάλλουν στην ανάπτυξη της διακυβέρνησης του ΧΒΡΠ τομέα στις χώρες-εταίρους με την παροχή τεχνικής υποστήριξης στις εθνικές ομάδες, τα εθνικά εστιακά σημεία και τις περιφερειακές γραμματείες. Διοργανώνουν επιμορφωτικά σεμινάρια και ασκήσεις, συνεισφέρουν στη διοργάνωση των συνεδριάσεων των εθνικών ομάδων και επίσης προετοιμάζουν τα εργαστήρια ΕΕΑ και ΕΣΔ και συμμετέχουν σε αυτά. Ακόμη, συμβάλλουν στη βελτίωση της περιφερειακής συνεργασίας κατά τον προσδιορισμό των αναγκών και τη διαμόρφωση των έργων, τη σύνταξη των όρων αναφοράς και την παρακολούθηση της υλοποίησης περιφερειακών έργων. Η γνώμη των χωρών-εταίρων για τους εν λόγω επί τόπου εμπειρογνώμονες είναι θετική.

29

Οι περιφερειακές γραμματείες συνέβαλαν επίσης στη βελτίωση της συνεργασίας και του συντονισμού με άλλους διεθνείς οργανισμούς28 (βλέπε πλαίσιο 1). Παραδείγματος χάριν, οι περιφερειακές γραμματείες συνέδραμαν έξι χώρες-εταίρους προκειμένου να εξασφαλίσουν στήριξη από τη Μονάδα υποστήριξης της εφαρμογής στο πλαίσιο της σύμβασης για τα βιολογικά όπλα.

Πλαίσιο 1

Ενίσχυση της συνεργασίας με άλλους διεθνείς οργανισμούς

Έπειτα από την κρίση του Έμπολα, η ιταλική προεδρία της παγκόσμιας εταιρικής σχέσης της ομάδας G7 και τα ΧΒΡΠ κέντρα αριστείας της ΕΕ διοργάνωσαν τον Οκτώβριο του 2017 εργαστήριο με τη συμμετοχή 11 αφρικανικών χωρών προκειμένου να προσδιοριστούν μέτρα για τη μείωση των κινδύνων για τη βιοασφάλεια και τη βιοπροστασία στην Αφρική.

Για πρώτη φορά, έγινε σύγκριση των εκτιμήσεων αναγκών και των σχεδίων δράσης που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο διάφορων διεθνών πρωτοβουλιών και υποχρεώσεων29, διαδικασία που κατέστησε δυνατό τον συντονισμό και την ενοποίηση των πληροφοριών σε σχέση με τις διάφορες πρωτοβουλίες. H ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης σχεδιάζει να δώσει συνέχεια στη διαδικασία αυτή, με στόχο να βελτιωθούν περαιτέρω στο μέλλον τα μέτρα που αφορούν τις κορυφαίες προτεραιότητες στους τομείς της βιοασφάλειας και της βιοπροστασίας.

30

Στην ειδική έκθεσή μας αριθ. 17/2014 αναφέραμε ότι οι χώρες-εταίροι δεν συμμετείχαν επαρκώς στην επιλογή των έργων, κάτι που δεν συνάδει με την προσέγγιση «από τη βάση προς την κορυφή» που χαρακτηρίζει την πρωτοβουλία.

31

Από το έργο αριθ. 33 (του Μαρτίου του 2013) και εξής, τα έργα εξετάζονται στο πλαίσιο περιφερειακών συναντήσεων στρογγυλής τραπέζης και η ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης έχει προτείνει διπλάσιο αριθμό έργων (20) που βασίζονται στην προσέγγιση «από τη βάση προς την κορυφή»30 από ό,τι έργα που βασίζονται στην «εκ των άνω προς τα κάτω» προσέγγιση (9) (βλέπε παράρτημα VI). Στην υλοποίηση τουλάχιστον του ημίσεος των έργων31 συμμετέχουν τοπικοί εμπειρογνώμονες. Η σχετική σύστασή μας, η οποία διατυπώθηκε στην παλαιότερη ειδική έκθεσή μας αριθ. 17/2014, υλοποιήθηκε πλήρως. Πλέον, τα έργα που υλοποιούνται στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας χαρακτηρίζονται σε μεγαλύτερο βαθμό από την ανάληψη δέσμευσης σε τοπικό επίπεδο, καθώς και από πνεύμα συναίνεσης.

32

Το χρονικό διάστημα μεταξύ της υποβολής των προτάσεων έργων και της υλοποίησής τους, το οποίο είχαμε συστήσει να συντομευθεί, εξακολουθεί να είναι μεγάλο (βλέπε παράρτημα VI), υπερβαίνοντας κατά μέσο όρο τους 18 μήνες. Η Επιτροπή πρόσφατα υιοθέτησε μια νέα προσέγγιση για τον προσδιορισμό των ειδικών αναγκών των δικαιούχων, αλλά είναι πολύ νωρίς για να διαπιστωθεί σε ποιον βαθμό η εν λόγω νέα μέθοδος θα επιταχύνει την έναρξη των δραστηριοτήτων των έργων. Ως εκ τούτου, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι η σύσταση υλοποιήθηκε εν μέρει.

33

Περιφερειακά σχέδια δράσης δεν υπάρχουν ακόμη. Τα εθνικά σχέδια δράσης των οποίων η κατάρτιση ολοκληρώθηκε προκάλεσαν συζητήσεις σχετικά με το ενδεχόμενο υλοποίησης δραστηριοτήτων ή έργων σε περιφερειακό επίπεδο. Επιπλέον, οι περιφερειακές γραμματείες, σε ορισμένες περιπτώσεις με την υποστήριξη των επί τόπου εμπειρογνωμόνων, συγκεντρώνουν πληροφορίες σχετικά με τις εθνικές ανάγκες για τον προσδιορισμό των περιφερειακών προτεραιοτήτων. Σε τρεις περιφέρειες, ως αποτέλεσμα της αυξημένης εμπιστοσύνης και του μεγαλύτερου αισθήματος ευθύνης, άρχισε να αναδύεται μια ενδογενής περιφερειακή προσέγγιση (βλέπε πλαίσιο 2).

Πλαίσιο 2

Προσδιορισμός των περιφερειακών αναγκών

Τον Απρίλιο του 2016, εθνικοί εμπειρογνώμονες από όλες τις χώρες-εταίρους της Νοτιοανατολικής Ασίας συνεδρίασαν για πρώτη φορά προκειμένου να συζητήσουν τις περιφερειακές προτεραιότητες (βάσει ανάλυσης των απαντήσεων στο ΕΕΑ, των ΕΣΔ, παλαιότερων/εν εξελίξει έργων και καταλόγων προτεραιοτήτων). Καρπός της συνεδρίασης αυτής ήταν η κατάρτιση επτά προτάσεων περιφερειακών έργων. Μολονότι αυτό αποτελεί θετική ένδειξη αυξανόμενης πρωτοβουλίας, οι προτάσεις έχρηζαν σημαντικής αναθεώρησης, με αποτέλεσμα να ληφθεί η απόφαση διάθεσης επί τόπου εμπειρογνώμονα στην περιφέρεια από το 2018.

Η γραμματεία της Νοτιοανατολικής και Ανατολικής Ευρώπης ανέλυσε τα υφιστάμενα ΕΣΔ της περιφέρειας, καθώς και παλαιότερες προτάσεις έργων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που είχαν απορριφθεί. Κάλεσε επίσης τα εθνικά εστιακά σημεία να δηλώσουν τις προτεραιότητές τους. Βάσει των εν λόγω πληροφοριών, η περιφέρεια ενέκρινε το 2016 περιφερειακή στρατηγική που περιλαμβάνει 10 προτεραιότητες. Επί του παρόντος, η περιφέρεια οριστικοποιεί τους όρους αναφοράς μιας πρότασης έργου για τη διαχείριση των χημικών και βιολογικών αποβλήτων.

Στην αφρικανική ακτή του Ατλαντικού, τα εθνικά εστιακά σημεία εκτίμησαν ότι οι δραστηριότητες που προτάθηκαν από τους φορείς υλοποίησης των έργων δεν ανταποκρίνονταν στις τοπικές ανάγκες, επειδή οι όροι αναφοράς δεν ήταν αρκούντως ειδικοί. Για τον λόγο αυτό, ανατέθηκε σε τοπικούς εμπειρογνώμονες να συλλέξουν και να αναλύσουν πληροφορίες προκειμένου να προσδιορίσουν τις πραγματικές ανάγκες και να καταρτίσουν προτάσεις έργων. Οι όροι αναφοράς δύο προτάσεων έργων που υποβλήθηκαν πρόσφατα32 καταρτίστηκαν επ’ αυτής της βάσης. Η πρακτική αυτή μπορεί δυνητικά να μειώσει τη διάρκεια του αρχικού σταδίου.

34

Οι προβλεπόμενες εκροές των έργων υλοποιήθηκαν στο σύνολό τους ή εν μέρει. Πολλά έργα περιελάμβαναν μια συνιστώσα επιμόρφωσης, η οποία κυμαινόταν από δραστηριότητες γενικής παρουσίασης και ενημέρωσης έως ασκήσεις ανάπτυξης επιχειρησιακής ικανότητας. Τα έργα σε ορισμένες περιπτώσεις περιελάμβαναν επισκέψεις μελέτης σε κράτη μέλη της ΕΕ, προμήθεια ΧΒΡΠ εξοπλισμού, παραγωγή εκπαιδευτικού υλικού, όπως εγχειρίδια, κατευθυντήριες οδηγίες περί βέλτιστων πρακτικών, εγχειρίδια μεθοδολογίας και εθνικά σχέδια αντίδρασης, και συνετέλεσαν στην έγκριση ή την αναθεώρηση νομοθετικών πράξεων και κανονισμών (βλέπε πλαίσιο 3).

Πλαίσιο 3

Επιβράβευση επιτυχιών

Τα εθνικά εστιακά σημεία και οι προϊστάμενοι των περιφερειακών γραμματειών ενθαρρύνονται να προβάλλουν τα επιτεύγματα της πρωτοβουλίας. Τα βραβεία των κέντρων αριστείας που απονεμήθηκαν στο πλαίσιο της πέμπτης ετήσιας συνεδρίασης των εθνικών εστιακών σημείων ανέδειξαν ορισμένα τέτοια επιτεύγματα.

Η Ζάμπια έλαβε το βραβείο για το σημαντικότερο εθνικό επίτευγμα, καθώς αναθεώρησε το εθνικό νομικό πλαίσιό της για τη διαχείριση των ΧΒΡΠ κινδύνων. Απόρροια της διαδικασίας αυτής ήταν η έγκριση του νόμου αριθ. 2 για την τροποποίηση του νόμου για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας του 2015 που οδήγησε στη δημιουργία εθνικού κέντρου για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, στις αρμοδιότητες του οποίου περιλαμβάνονται ο εντοπισμός, ο έλεγχος και η αντιμετώπιση των ΧΒΡΠ κινδύνων.

35

Οι χώρες-εταίροι33 κρίνουν ιδιαίτερα πολύτιμες τις ασκήσεις προσομοίωσης34, επί χάρτου και επί τόπου, οι οποίες διενεργούνται υπό την αιγίδα της πρωτοβουλίας (βλέπε πλαίσιο 4). Οι συμμετέχοντες στην έρευνα απάντησαν ότι θα επιθυμούσαν τη χρηματοδότηση περισσότερων επιτόπιων ασκήσεων (αφού έχουν προηγηθεί κατάλληλες δραστηριότητες επιμόρφωσης), καθώς τις θεωρούν την καλύτερη μορφή πρακτικής μάθησης.

Πλαίσιο 4

Άσκηση επί χάρτου «FALCON I»

Η περιφέρεια του Συμβουλίου Συνεργασίας του Περσικού Κόλπου είναι η τελευταία περιφέρεια που εντάχθηκε στην πρωτοβουλία. Μολονότι δεν έχει αναπτυχθεί ακόμη κάποιο περιφερειακό έργο, η περιφερειακή γραμματεία δημιούργησε δυναμική στην περιφέρεια με τη διοργάνωση τον Φεβρουάριο του 2016 εργαστηρίου και άσκησης επί χάρτου, με αντικείμενο τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση πυρηνικών κινδύνων και με χρηματοδότηση κυρίως από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την παγκόσμια πρωτοβουλία για την καταπολέμηση της πυρηνικής τρομοκρατίας. Η άσκηση «FALCON», η πρώτη αυτού του είδους, σχεδιάστηκε με σκοπό την ενίσχυση της περιφερειακής συνεργασίας και της ανταλλαγής πληροφοριών, καθώς και τη βελτίωση των εθνικών σεναρίων που ενέκρινε κάθε χώρα35. Η παγκόσμια πρωτοβουλία για την καταπολέμηση της πυρηνικής τρομοκρατίας, ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τελωνείων συμμετείχαν στην εκδήλωση ως παρατηρητές.

Μια δεύτερη άσκηση προγραμματίζεται να πραγματοποιηθεί το διάστημα 2018-2019. Η άσκηση FALCON ΙΙ θα επικεντρωθεί στην ανάπτυξη ικανοτήτων εντοπισμού και αντιμετώπισης ραδιολογικών κινδύνων, και εν συνεχεία σε ασκήσεις επί τόπου και επί χάρτου.

…αλλά υπάρχουν ακόμη σημαντικά εμπόδια για την πλήρη αξιοποίηση του δυναμικού της πρωτοβουλίας…

36

Παρά τα επιτεύγματα που αναφέρθηκαν στην προηγούμενη ενότητα, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά εμπόδια, τα οποία παρακωλύουν την πλήρη αξιοποίηση του δυναμικού της πρωτοβουλίας για τη δημιουργία μιας διασυνδεδεμένης ΧΒΡΠ κοινότητας σε εθνικό, περιφερειακό και διεθνές επίπεδο.

…στις χώρες-εταίρους

37

Είναι αρκετοί οι παράγοντες που επηρέασαν αρνητικά τον βαθμό ενίσχυσης της διακυβέρνησης και του μετριασμού των ΧΒΡΠ κινδύνων στις χώρες-εταίρους. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι περιορισμοί που επιβάλλουν η εντολή και το νομικό καθεστώς των εθνικών ομάδων γενικώς, και ιδίως των εθνικών εστιακών σημείων. Στα εμπόδια περιλαμβάνονται επίσης η έλλειψη διαθεσιμότητας των μελών των εθνικών ομάδων, η πολιτική αστάθεια και τα χρηματοδοτικά ελλείμματα. Οι επί τόπου εμπειρογνώμονες συμμετείχαν στη διοργάνωση των συνεδριάσεων των εθνικών ομάδων σε αρκετές χώρες, αλλά η στήριξη αυτή δεν είναι βιώσιμη μακροπρόθεσμα.

38

Τα εθνικά εστιακά σημεία αποτελούν βασικούς παράγοντες του δικτύου, καθώς είναι αρμόδια για τον συντονισμό των εργασιών των ΧΒΡΠ φορέων στις χώρες τους και αποτελούν τα εθνικά σημεία επαφής της πρωτοβουλίας. Πρόθεση της Επιτροπής είναι να καταστούν το ενιαίο σημείο εισόδου για όλα τα θέματα που αφορούν τον ΧΒΡΠ τομέα. Συχνά, ωστόσο, οι διάφοροι φορείς που απαρτίζουν την εθνική ομάδα, καθώς και οι ίδιες οι κυβερνήσεις των χωρών, δεν τους αποδίδουν επαρκή σημασία και κύρος.

39

Από τον χρόνο δημοσίευσης της ειδικής έκθεσης αριθ. 17/2014, η ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης τοποθέτησε υπαλλήλους του IcSP αρμόδιους για την μακροπρόθεσμη περιφερειακή συνεργασία σε τέσσερις μόνον αντιπροσωπείες της ΕΕ36 (στο Ναϊρόμπι, τη Μανίλα, το Ντακάρ και το Ισλαμαμπάντ). Οι δύο πρώτες από τις χώρες αυτές φιλοξενούν περιφερειακές γραμματείες, ενώ οι δύο άλλες όχι. Οι εν λόγω υπάλληλοι του IcSP λειτουργούν ως σύνδεσμος με τις άλλες αντιπροσωπείες της ΕΕ στις περιφέρειες όπου τοποθετήθηκαν. Ωστόσο, οι αρμοδιότητές τους δεν περιορίζονται σε ζητήματα του ΧΒΡΠ τομέα, αλλά περιλαμβάνουν και άλλες δραστηριότητες στον τομέα της ασφάλειας37.

40

Η συμμετοχή των αντιπροσωπειών της ΕΕ στην προώθηση της πρωτοβουλίας και την κινητοποίηση πολιτικής βούλησης στο εσωτερικό των χωρών και των περιφερειών αυξήθηκε μεν, αλλά εξακολουθεί να είναι ανεπαρκής. Οι ΧΒΡΠ κίνδυνοι δεν λαμβάνονταν συστηματικά υπόψη στο πλαίσιο του διαλόγου για θέματα στρατηγικής, ασφάλειας ή πολιτικής. Ο βαθμός ενημέρωσης των αντιπροσωπειών εξαρτάτο συχνά από την παρουσία υπαλλήλων του IcSP αρμόδιων για την μακροπρόθεσμη περιφερειακή συνεργασία στην περιφέρεια. Σε ορισμένες χώρες σε περιφέρειες προτεραιότητας, η αντιπροσωπεία της ΕΕ δεν είχε καμία ανάμειξη σε ΧΒΡΠ θέματα. Συνολικά, θεωρούμε ότι η ΕΥΕΔ και η Επιτροπή υλοποίησαν εν μέρει τη σύσταση που διατυπώσαμε στην παλαιότερη έκθεσή μας.

…ή στις περιφέρειες και πέραν αυτών

41

Από τη συνολική ανάλυσή μας προέκυψε ότι τα περισσότερα έργα δεν προέβλεπαν ως πρωταρχικό στόχο την περιφερειακή συνεργασία, δεδομένου ότι όλες οι χώρες-εταίροι δίνουν προτεραιότητα στην αντιμετώπιση των εθνικών αναγκών τους. Παρά το γεγονός ότι είναι σαφής η ανάγκη να επιτευχθεί ισορροπία μεταξύ, αφενός, της ανάπτυξης εθνικών ικανοτήτων μετριασμού των ΧΒΡΠ κινδύνων και, αφετέρου, της ενίσχυσης της περιφερειακής συνεργασίας, η αναλογία των εθνικών δραστηριοτήτων προς τις περιφερειακές μεταξύ των έργων για τα οποία είχαμε στη διάθεσή μας επαρκή πληροφοριακά στοιχεία ήταν 70:30.

42

Η ενίσχυση των ΧΒΡΠ δικτύων σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο αποτελεί βασική προϋπόθεση για να εξασφαλιστεί η κατάλληλη αντίδραση σε περίπτωση συμβάντος με ΧΒΡΠ παράγοντες. Επιδίωξη της πρωτοβουλίας είναι να συμβάλλει στη συνεργασία και τη σύμπραξη των χωρών-εταίρων. Ωστόσο, η διάδραση σε επίπεδο περιφέρειας δεν ήταν συχνή. Συναντήσεις στρογγυλής τραπέζης σε περιφερειακό επίπεδο (βλέπε γράφημα 1 και παράρτημα Ι), στο πλαίσιο των οποίων εξετάζονται τα έργα, πραγματοποιούνται κατά κανόνα δύο φορές ετησίως. Ωστόσο, εθνικοί εμπειρογνώμονες καλούνται μόνο σε μία συνάντηση ετησίως, γεγονός που περιορίζει τη διαθέσιμη εμπειρογνωσία. Η ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης διοργανώνει επίσης σε ετήσια βάση συνεδρίαση στην οποία συμμετέχουν μόνον οι προϊστάμενοι των περιφερειακών γραμματειών. Τα εθνικά εστιακά σημεία και οι επί τόπου εμπειρογνώμονες αναφέρθηκαν στην ανάγκη τακτικότερης διεξαγωγής των περιφερειακών συνεδριάσεων, πρόσκλησης διεθνών εμπειρογνωμόνων, διοργάνωσης εργαστηρίων/επιμορφωτικών σεμιναρίων μικρής διάρκειας και διεξαγωγής περισσότερων ασκήσεων επί χάρτου και επί τόπου.

43

Επί του παρόντος δεν υπάρχει κάποιο φόρουμ ή βήμα διαλόγου για την ανταλλαγή με τις χώρες-εταίρους κατευθυντηρίων οδηγιών, βέλτιστων πρακτικών, μελετών ή διδαγμάτων που αντλήθηκαν από διεθνείς οργανισμούς ή έργα της ΕΕ που χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο άλλων προγραμμάτων (όπως το πρόγραμμα ««Πρόληψη και καταπολέμηση της εγκληματικότητας», το 7ο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα, το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας - Αστυνομική συνεργασία και το πρόγραμμα «Ορίζων 2020») στον ΧΒΡΠ τομέα.

…για τη διερεύνηση άλλων δυνατοτήτων χρηματοδότησης

44

Το μέλλον της πρωτοβουλίας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εφαρμογή των εθνικών σχεδίων δράσης. Στα εν λόγω ΕΣΔ απαριθμείται πληθώρα μέτρων (βλέπε παραδείγματα στο παράρτημα V), τα οποία δεν μπορούν να υλοποιηθούν στο σύνολό τους, απλώς και μόνο με τους πόρους των εθνικών προϋπολογισμών και της πρωτοβουλίας, ενώ υπάρχουν παράλληλα άλλες πηγές χρηματοδότησης οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν, όπως παραδείγματος χάριν, ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Γειτονίας, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης ή ο μηχανισμός συνεργασίας στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας.

45

Το ΕΣΔ αποτελεί βασικό έγγραφο για τη διευκόλυνση του συντονισμού των χορηγών βοήθειας στον ΧΒΡΠ τομέα και, συνεπώς, για τη διοχέτευση περαιτέρω πόρων στην ανάπτυξη ικανοτήτων σε εθνικό επίπεδο (βλέπε πλαίσιο 5).

Πλαίσιο 5

Κατάρτιση του εθνικού σχεδίου δράσης της Γεωργίας

Το 2015, η Γεωργία ενέκρινε το εθνικό σχέδιο δράσης της στον ΧΒΡΠ τομέα για την περίοδο 2015-2019. Μολονότι δεν αναπτύχθηκε βάσει της μεθοδολογίας εκτίμησης των αναγκών της πρωτοβουλίας, το ΕΣΔ της Γεωργίας ήταν ένα από τα πρώτα που εγκρίθηκαν από χώρες-εταίρους.

Περιλαμβάνει 30 προτεραιότητες και 118 συγκεκριμένα μέτρα. Το διυπηρεσιακό συντονιστικό συμβούλιο της Γεωργίας συνέρχεται ετησίως για να συζητήσει την υλοποίηση του ΕΣΔ. Στη συνεδρίαση αυτή προσκαλούνται και οι χορηγοί βοήθειας.

Ένα βασικό αποτέλεσμα της ειδικής συνόδου συντονισμού των χορηγών που πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 2017 ήταν ένα έγγραφο εκτίμησης αναγκών που καταρτίστηκε από την πλευρά της Γεωργίας και το οποίο αναμένεται να φανεί χρήσιμο στους χορηγούς βοήθειας, συμπεριλαμβανομένης της ΕΕ, κατά τον προγραμματισμό της βοήθειάς τους στον ΧΒΡΠ τομέα. Δύο κράτη μέλη της ΕΕ προσέφεραν βοήθεια στους τομείς της ταχείας ιατρικής επέμβασης/πολιτικής προστασίας και εκπαίδευσης στρατιωτικών μονάδων στον ΧΒΡΠ τομέα. Επιπλέον, ένας σημαντικός χορηγός βοήθειας εκτός της ΕΕ ανακοίνωσε ότι κάθε μελλοντική βοήθεια προς τη Γεωργία στον ΧΒΡΠ τομέα θα ευθυγραμμίζεται με το ΕΣΔ της χώρας.

46

Οι αντιπροσωπείες της ΕΕ μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στον εντοπισμό άλλων πηγών χρηματοδότησης. Μπορούν να καλύπτουν ΧΒΡΠ θέματα όπως η ασφάλεια των τροφίμων, η βιοασφάλεια, η βιοπροστασία, η χημική ρύπανση, τα πρότυπα ασφάλειας, τα νομικά πλαίσια που άπτονται της διαχείρισης ΧΒΡΠ κινδύνων για τα έργα που χρηματοδοτούνται σε παραδοσιακούς αναπτυξιακούς τομείς (π.χ. γεωργία, περιβάλλον, υγεία, δικαιοσύνη). Ωστόσο, οι περισσότερες από τις αντιπροσωπείες της ΕΕ που συμμετείχαν στην έρευνα δεν έχουν ζητήσει πρόσθετους πόρους για δραστηριότητες στον ΧΒΡΠ τομέα.

47

Στη συντριπτική τους πλειονότητα, οι αντιπροσωπείες της ΕΕ που συμμετείχαν στην έρευνα ανέφεραν ότι δεν είχαν μέχρι τότε πραγματοποιηθεί συνεδριάσεις συντονισμού των χορηγών βοήθειας με τα κράτη μέλη της ΕΕ.

48

Παρά το γεγονός ότι η Γειτονία αποτελεί περιφέρεια προτεραιότητας για την πρωτοβουλία και την ΕΕ γενικώς, η συμμετοχή της ΓΔ Γειτονίας και Διαπραγματεύσεων για τη Διεύρυνση είναι μέχρι στιγμής περιορισμένη. Η μεγαλύτερη αλληλεπίδραση της ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης με άλλες γενικές διευθύνσεις της Επιτροπής, παραδείγματος χάριν με τη ΓΔ Γειτονίας και Διαπραγματεύσεων για τη Διεύρυνση και τη ΓΔ Ευρωπαϊκής Πολιτικής Προστασίας και Επιχειρήσεων Ανθρωπιστικής Βοήθειας, θα διευκόλυνε επίσης την κάλυψη των εντοπισθέντων κενών που η πρωτοβουλία δεν έχει κατορθώσει να αντιμετωπίσει.

Ανεπαρκής παρακολούθηση και αξιολόγηση

49

Η πρωτοβουλία πρέπει να δημοσιοποιεί τα επιτυγχανόμενα αποτελέσματα, προκειμένου να παρέχει καθοδήγηση όσον αφορά μελλοντικές στρατηγικές και επιχειρησιακές επιλογές και να δημιουργεί το επίπεδο ενδιαφέροντος και την πολιτική δέσμευση που απαιτούνται για την επιτυχία της.

50

Παρότι έχει τη συνολική ευθύνη για την παρακολούθηση της πρωτοβουλίας, η ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης βασίζεται σε άλλους φορείς για την αναγκαία ανατροφοδότηση με πληροφορίες. Οι φορείς αυτοί συλλέγουν πληροφορίες και επίσης παρακολουθούν και αξιολογούν τις δραστηριότητες της πρωτοβουλίας μέσω:

  1. μιας δικτυακής πύλης (εφεξής «η πύλη») των ΧΒΡΠ κέντρων αριστείας·
  2. συνεδριάσεων της διευθύνουσας επιτροπής με τους φορείς υλοποίησης των έργων·
  3. επιτροπών συντονισμού με την ΕΥΕΔ, το ΚΚΕρ, το UNICRI, την ομάδα διακυβέρνησης και τους επί τόπου εμπειρογνώμονες·
  4. εκθέσεων του UNICRI, της ομάδας διακυβέρνησης, των επί τόπου εμπειρογνωμόνων και των φορέων υλοποίησης των έργων·
  5. επιτόπιων αποστολών παρακολούθησης προσανατολισμένων στα αποτελέσματα·
  6. εκθέσεων αξιολόγησης του ΚΚΕρ.

Η πύλη: εργαλείο ενημέρωσης και παρακολούθησης

51

Η πύλη είναι μια διαδικτυακή πλατφόρμα περιορισμένης πρόσβασης, η οποία, σύμφωνα με τη ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης, πρέπει να περιλαμβάνει το σύνολο της τεκμηρίωσης των έργων. Στόχος της είναι επίσης η ενημέρωση των ενδιαφερομένων για τις προγραμματιζόμενες δραστηριότητες και η δημοσίευση των πρακτικών σημαντικών συνεδριάσεων, καθώς και καταλόγων επαφών. Ωστόσο, οι πληροφορίες δημοσιεύονται σποραδικά, είναι ελλιπείς, ανεπαρκώς οργανωμένες και δεν είναι εύκολα προσβάσιμες σε μορφή φιλική προς τον χρήστη (ή εύχρηστες από κινητές συσκευές). Υπεύθυνο για τη διαχείριση της πύλης είναι το ΚΚΕρ, το οποίο όμως βασίζεται στη ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης για τη δημοσίευση των εγγράφων των έργων. Επί του παρόντος, οι δυνατότητες της πύλης ως επιχειρησιακού και διαχειριστικού εργαλείου (βλέπε παράρτημα VII) ή ως φόρουμ διαλόγου (βλέπε σημείο 43) δεν αξιοποιούνται πλήρως.

52

Οι φορείς υλοποίησης των έργων συμβουλεύονται την πύλη για να ενημερωθούν για προηγούμενα έργα και να αντλήσουν διδάγματα. Δεδομένου όμως ότι η πύλη είναι ελλιπής και δεν περιέχει πλήρη κατάλογο των εκροών των έργων, οι φορείς υλοποίησης των έργων δεν έχουν συστηματικά πρόσβαση στις εν λόγω πληροφορίες, γεγονός που έχει οδηγήσει, σε ορισμένο βαθμό, σε αλληλοεπικάλυψη δραστηριοτήτων. Παραδείγματος χάριν, ορισμένα εισαγωγικά προγράμματα επιμόρφωσης για θέματα που άπτονται του ΧΒΡΠ τομέα επαναλήφθηκαν στο πλαίσιο διαφόρων έργων χωρίς να επαναχρησιμοποιηθεί το παρόμοιου περιεχομένου ήδη διαθέσιμο υλικό, κάτι που θα μπορούσε να είχε μειώσει το κόστος του έργου.

Άλλα εργαλεία παρακολούθησης

53

Η ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης, το ΚΚΕρ, οι περιφερειακές γραμματείες και τα εθνικά εστιακά σημεία δεν συνέλεγαν ούτε ενοποιούσαν συστηματικά πληροφορίες είτε στο πλαίσιο της πύλης είτε εκτός αυτής. Ο μεγάλος αριθμός των εμπλεκόμενων φορέων, η πλημμελής τήρηση αρχείων και οι ελλιπείς πληροφορίες σχετικά με τα έργα περιπλέκουν και δυσχεραίνουν την εποπτεία, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των έργων από την Επιτροπή.

54

Η ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης παρακολουθούσε τη συνέχεια που δόθηκε στις δραστηριότητες των έργων στο πλαίσιο των συνεδριάσεων της διευθύνουσας επιτροπής. Ωστόσο, η πλημμελής τήρηση αρχείων από τη ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης δεν μας επέτρεψε να επιβεβαιώσουμε την τακτική διεξαγωγή των συνεδριάσεων και την τήρηση των συμβατικών υποχρεώσεων.

55

Στην ειδική έκθεσή μας αριθ. 17/2014 συστήσαμε να βελτιωθεί η συνεργασία μεταξύ των φορέων λήψης αποφάσεων και των φορέων υλοποίησης, παραδείγματος χάριν με την εκ νέου συγκρότηση της επιτροπής συντονισμού. Αυτές οι συνεδριάσεις άρχισαν να πραγματοποιούνται και πάλι το 2014 και κατά κανόνα λαμβάνουν χώρα δύο φορές ετησίως. Οι συνεδριάσεις διευκόλυναν τη διαχείριση της πρωτοβουλίας, παρέχοντας συνολική επισκόπηση των δραστηριοτήτων που υλοποιούν οι διαφορετικοί βασικοί παράγοντες38. Η σύσταση που διατυπώθηκε στην παλαιότερη ειδική έκθεσή μας αριθ. 17/2014 θεωρείται ότι υλοποιήθηκε πλήρως.

56

Η ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης παρακολουθεί επίσης τα αποτελέσματα βάσει επιτόπιων επισκέψεων που πραγματοποιούν εξωτερικοί εμπειρογνώμονες. Κατά τον χρόνο του ελέγχου μας, μόνον έξι εκθέσεις παρακολούθησης προσανατολισμένης στα αποτελέσματα είχαν ολοκληρωθεί για τα 60 έργα που υλοποιήθηκαν μέσω της πρωτοβουλίας, μία από τις οποίες αφορούσε την επιτόπια τεχνική βοήθεια. Στα έργα που υλοποιεί το ΚΚΕρ δεν πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις παρακολούθησης προσανατολισμένης στα αποτελέσματα, παρά το γεγονός ότι τα εν λόγω έργα δεν μπορούν να αξιολογηθούν από το ίδιο το ΚΚΕρ.

Η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων δεν είναι ικανοποιητική

57

Η έλλειψη σαφών και σαφώς καθορισμένων στόχων, σε συνδυασμό με την απουσία συναφών δεικτών επακολούθων/αντικτύπου τόσο στο επίπεδο της πρωτοβουλίας όσο και στο επίπεδο των έργων39, κατέστησε αδύνατη την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων από την άποψη της βελτίωσης των ικανοτήτων μετριασμού των ΧΒΡΠ κινδύνων και απειλών και της ετοιμότητας αντιμετώπισής τους. Επιπλέον, δεν ήταν δυνατή η μέτρηση των επιτευγμάτων της πρωτοβουλίας, διότι τα επακόλουθα και ο αντίκτυπος των έργων δεν συνδέονταν με τους γενικούς στόχους.

58

Το ΚΚΕρ είναι υπεύθυνο για τις αξιολογήσεις όλων των έργων, αλλά από τον Σεπτέμβριο του 2016 έχει αναθέσει την εκπόνηση των περισσότερων σε εξωτερικούς εμπειρογνώμονες. Όλες οι αξιολογήσεις βασίζονται στην εξέταση εγγράφων και στα στοιχεία που παρέχει το ΚΚΕρ. Διαπιστώσαμε ότι το ένα τρίτο των αξιολογήσεων δεν ολοκληρώθηκε, λόγω ανεπαρκούς τεκμηρίωσης για τα έργα (βλέπε σημείο 51).

59

Παρά το γεγονός ότι βασίζονταν στην εξέταση εγγράφων, χρειάστηκαν κατά μέσο όρο 19 μήνες από την ημερομηνία δημοσίευσης των τελικών εκθέσεων (και ακόμη περισσότερο σε σχέση με τον χρόνο ολοκλήρωσης των έργων), προκειμένου να ολοκληρωθούν οι τελικές αξιολογήσεις. Οι ενδιάμεσες αξιολογήσεις δεν οριστικοποιήθηκαν παρά όταν τα έργα είχαν σχεδόν ολοκληρωθεί. Οι συστάσεις, στις περιπτώσεις που διατυπώθηκαν, ήταν συχνά ουσιαστικά περιττές, καθώς δεν είχε πλέον νόημα η υλοποίησή τους40.

60

Το γεγονός ότι τα περισσότερα έργα είναι αυτόνομες δραστηριότητες, μη συνοδευόμενες από ένα περισσότερο μακροπρόθεσμο σχέδιο, δεν ευνοεί τη βιωσιμότητά τους. Στη μεγάλη τους πλειονότητα, τα έργα που εξετάσαμε δεν περιελάμβαναν διατάξεις για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας των αποτελεσμάτων τους. Μολονότι στο πλαίσιο ορισμένων έργων παρασχέθηκε ΧΒΡΠ εξοπλισμός σε φορείς πρώτης επέμβασης, πολλές χώρες-εταίροι δεν διαθέτουν βασικό εξοπλισμό, με αποτέλεσμα οι υλοποιούμενες δραστηριότητες να είναι συχνά πολύ προηγμένες για τις τεχνικές ικανότητές τους. Δεδομένου ότι οι ΧΒΡΠ κίνδυνοι και απειλές δεν αποτελούν ύψιστη προτεραιότητα, η εθνική χρηματοδότηση είναι περιορισμένη, γεγονός που υπονομεύει τη βιωσιμότητα των επιτευχθέντων αποτελεσμάτων. Μικρός μόνον αριθμός δραστηριοτήτων επιμόρφωσης, συμπεριλαμβανομένων δράσεων εκπαίδευσης εκπαιδευτών, συνεχίστηκε και μετά την ολοκλήρωση του έργου.

Συμπεράσματα και συστάσεις

61

Η πρωτοβουλία αποτελεί το μεγαλύτερο μη στρατιωτικό πρόγραμμα εξωτερικής ασφάλειας της ΕΕ. Πρόκειται για μια μοναδική περιφερειακή και διυπηρεσιακή προσέγγιση, στην οποία εμπλέκονται πολλοί παράγοντες (βλέπε σημεία 8 έως 10). Συνολικά, η πρωτοβουλία είναι ένα από τα κυριότερα μέσα για τον μετριασμό των ΧΒΡΠ απειλών και κινδύνων που προέρχονται από χώρες εκτός της ΕΕ (βλέπε σημείο 4). Καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι, αν και η πρωτοβουλία συνέβαλε πράγματι στον μετριασμό των εν λόγω ΧΒΡΠ απειλών, μένει να αντιμετωπιστούν ακόμη πολλές προκλήσεις (βλέπε σημεία 16 έως 60).

62

Η Επιτροπή και η ΕΥΕΔ υλοποίησαν πλήρως τρεις από τις έξι συστάσεις που διατυπώθηκαν στην ειδική έκθεσή μας αριθ. 17/2014 και εν μέρει δύο εξ αυτών (βλέπε παράρτημα ΙΙ και σημεία 11, 16 έως 21, 28, 30 έως 32, 39, 40 και 55). Οι χώρες-εταίροι συμμετέχουν πλέον πιο ενεργά στη δρομολόγηση και την υλοποίηση των έργων, η οργάνωση σε περιφερειακό επίπεδο έχει ενισχυθεί και η συνεργασία μεταξύ των υπευθύνων για τη λήψη αποφάσεων και των φορέων υλοποίησης έχει βελτιωθεί. Εντούτοις, παρά τη σημειωθείσα πρόοδο, ο ρόλος των αντιπροσωπειών της ΕΕ και η ταχύτητα υλοποίησης των έργων δεν έχουν βελτιωθεί ακόμη σε ικανοποιητικό βαθμό (βλέπε σημεία 27 έως 48). Μία από τις συστάσεις που διατυπώθηκαν στην προαναφερθείσα ειδική έκθεσή μας, η οποία αφορούσε τη συγκέντρωση της χρηματοδότησης της ΕΕ στις περιοχές με τη μεγαλύτερη σημασία για την ασφάλεια της ΕΕ, και η οποία είχε γίνει δεκτή από την Επιτροπή, δεν υλοποιήθηκε (βλέπε σημεία 16 έως 21).

63

Η επιτυχία της πρωτοβουλίας θα εξαρτηθεί από την ικανότητά της να προσαρμοστεί και να αντεπεξέλθει στις βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα. Οι συστάσεις που ακολουθούν, οι οποίες αποσκοπούν στην αντιμετώπιση των αδυναμιών που διαπιστώθηκαν κατά τον έλεγχο, έχουν ως στόχο την περαιτέρω ενίσχυση και στήριξη της πρωτοβουλίας.

64

Δεν έχει αναπτυχθεί ακόμη μια κατάλληλη προσέγγιση διαχείρισης των κινδύνων που συνδέονται με τις δραστηριότητες της πρωτοβουλίας, στο σύνολό της, στο στάδιο επιλογής έργων ή κατά τον προσδιορισμό των αναγκών των χωρών-εταίρων (βλέπε σημεία 18 έως 23).

65

Η Επιτροπή παρέχει στις χώρες-εταίρους εργαλεία και μεθοδολογία, προκειμένου να τις διευκολύνει στην εκτίμηση των αναγκών τους και στην ανάπτυξη εθνικών σχεδίων δράσης για τον μετριασμό των ΧΒΡΠ κινδύνων (βλέπε σημεία 22 και 23). Ωστόσο, δεν τους παρέχει επαρκή καθοδήγηση όσον αφορά τον τρόπο προσδιορισμού των κινδύνων και προτεραιοποίησής τους (βλέπε σημείο 23). Παρά το μειονέκτημα αυτό, το ερωτηματολόγιο εκτίμησης αναγκών και τα εθνικά σχέδια δράσης εξακολουθούν να αποτελούν βασικά στοιχεία στα οποία στηρίζεται η πρωτοβουλία. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν μπορεί να ανταποκρίνεται με την αναγκαία ταχύτητα σε όλα τα αιτήματα των χωρών-εταίρων για παροχή βοήθειας σχετικά με τον προσδιορισμό και την προτεραιοποίηση των αναγκών τους, με αποτέλεσμα να υπάρχει κίνδυνος σοβαρής καθυστέρησης στην κατάρτιση τόσο των ερωτηματολογίων όσο και των σχεδίων δράσης (βλέπε σημείο 26).

Σύσταση 1 – Ιεράρχηση των δραστηριοτήτων κατά προτεραιότητα βάσει εκτίμησης του συστημικού κινδύνου

Η Επιτροπή και η ΕΥΕΔ πρέπει:

  1. να διενεργήσουν από κοινού ανάλυση σε επίπεδο ΕΕ για τον προσδιορισμό των εξωτερικών ΧΒΡΠ κινδύνων για την ΕΕ με στόχο την πλήρη σύνδεση της εσωτερικής και της εξωτερικής δράσης.

    Η Επιτροπή πρέπει:

  2. να ενσωματώσει τις εκτιμήσεις του συστημικού κινδύνου στις μεθοδολογίες της εκτίμησης αναγκών και των εθνικών σχεδίων δράσης·
  3. να ανταποκρίνεται άμεσα στα αιτήματα όλων των χωρών-εταίρων που χρειάζονται βοήθεια για να ολοκληρώσουν τις διαδικασίες εκτίμησης των αναγκών τους και κατάρτισης των εθνικών σχεδίων δράσης.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: Ιούνιος 2019.

66

Αρκετές πτυχές της πρωτοβουλίας αναπτύχθηκαν σε χώρες-εταίρους, επιπλέον των βελτιώσεων που προέκυψαν ως αποτέλεσμα των συστάσεων που διατυπώσαμε στην παλαιότερη έκθεσή μας. Η πρωτοβουλία συνετέλεσε στην προώθηση πνεύματος ασφάλειας και συνεργασίας (βλέπε σημεία 22 και 31). Εθνικές ομάδες για θέματα ΧΒΡΠ συγκροτήθηκαν στην πλειονότητα των χωρών-εταίρων. Τα έργα παρήγαγαν το μεγαλύτερο μέρος των προβλεπόμενων εκροών και οι ενδιαφερόμενοι έκριναν ιδιαιτέρως πολύτιμες τις δραστηριότητες ανάπτυξης επιχειρησιακών ικανοτήτων (βλέπε σημεία 34 και 35).

67

Η περιφερειακή συνεργασία έχει δρομολογηθεί αλλά το επίπεδό της δεν είναι ακόμη ικανοποιητικό, επειδή η αλληλεπίδραση μεταξύ των χωρών-εταίρων δεν είναι επαρκής και οι τελευταίες δίνουν προτεραιότητα στην αντιμετώπιση των εθνικών αναγκών τους (βλέπε σημεία 33 και 41 έως 43).

Σύσταση 2 – Ενίσχυση της περιφερειακής διάστασης της πρωτοβουλίας

Η Επιτροπή πρέπει να αυξήσει τον αριθμό των περιφερειακών δραστηριοτήτων, όπως οι ασκήσεις επί τόπου και επί χάρτου.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: Δεκέμβριος 2019.

68

Από την εποχή της δημοσίευσης της ειδικής έκθεσής μας αριθ. 17/2014, η συμμετοχή των αντιπροσωπειών της ΕΕ στην πρωτοβουλία έχει αυξηθεί. Ωστόσο, οι αντιπροσωπείες της ΕΕ δεν υπήρξαν αρκούντως δραστήριες στην προώθηση της πρωτοβουλίας και την κινητοποίηση πολιτικής βούλησης (βλέπε σημεία 39 και 40). Οι ΧΒΡΠ κίνδυνοι δεν λαμβάνονταν συστηματικά υπόψη στο πλαίσιο του διαλόγου για θέματα στρατηγικής, ασφάλειας ή πολιτικής.

Σύσταση 3 – Περαιτέρω ενίσχυση του ρόλου των αντιπροσωπειών της ΕΕ στην πρωτοβουλία

Η Επιτροπή και η ΕΥΕΔ πρέπει από κοινού:

  1. να αναθέσουν αρμοδιότητες στον ΧΒΡΠ τομέα στα καθορισμένα εστιακά σημεία ή/και τους αρμόδιους για την μακροπρόθεσμη περιφερειακή συνεργασία υπαλλήλους του IcSP σε όλες τις αντιπροσωπείες της ΕΕ·
  2. να περιλάβουν τον ΧΒΡΠ τομέα στον διάλογο για θέματα στρατηγικής, ασφάλειας ή πολιτικής.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: Δεκέμβριος 2018.

69

H αλληλεπίδραση μεταξύ των γενικών διευθύνσεων της Επιτροπής και με την κοινότητα των χορηγών βοήθειας, ιδίως όσον αφορά το ζήτημα της δυνητικά διαθέσιμης χρηματοδότησης, ήταν περιορισμένη (βλέπε σημεία 44 έως 48).

Σύσταση 4 – Εντοπισμός δυνητικών συνεργιών και άλλων διαθέσιμων πηγών χρηματοδότησης

Η ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης και η ΕΥΕΔ πρέπει να συνεργαστούν με τις άλλες αρμόδιες γενικές διευθύνσεις της Επιτροπής, ιδίως δε με την ΓΔ Γειτονίας και Διαπραγματεύσεων για τη Διεύρυνση, καθώς και με άλλους χορηγούς βοήθειας, προκειμένου να εντοπίσουν δυνητικές συνεργίες και διαθέσιμες πηγές χρηματοδότησης που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν περισσότερο για τη στήριξη δραστηριοτήτων στον ΧΒΡΠ τομέα.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: Ιούνιος 2019.

70

Η παρακολούθηση και αξιολόγηση από την Επιτροπή δεν ήταν ικανοποιητική λόγω του ανεπαρκούς και σποραδικού χαρακτήρα των διαθέσιμων πληροφοριών, της πλημμελούς τήρησης αρχείων και της ανεπαρκούς συμμετοχής των χωρών-εταίρων (βλέπε σημεία 51 έως 60). Η απουσία σαφών στόχων, συναφών δεικτών και δεδομένων συλλεχθέντων επί τόπου επηρέασε αρνητικά την αξιολόγηση των επακόλουθων και του αντικτύπου των έργων και της πρωτοβουλίας συνολικά.

Σύσταση 5 – Ενίσχυση της υποχρέωσης λογοδοσίας και της προβολής των δραστηριοτήτων και των αποτελεσμάτων μέσω της βελτίωσης της παρακολούθησης και της αξιολόγησης

Η Επιτροπή πρέπει:

  1. να αναλύσει τον γενικό στόχο της πρωτοβουλίας σε ειδικότερους στόχους που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε επίπεδο έργου, καθιστώντας δυνατή τη μέτρηση των αποτελεσμάτων τόσο σε επίπεδο έργου όσο και σε επίπεδο χώρας, περιφέρειας και πρωτοβουλίας·
  2. να ορίσει δείκτες επακόλουθων και αντικτύπου που καθιστούν δυνατή την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της πρωτοβουλίας σε σύγκριση με τους καθορισμένους στόχους.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: Δεκέμβριος 2019.

71

Η δικτυακή πύλη ΧΒΡΠ έχει σημαντικές προοπτικές ως επιχειρησιακή βάση δεδομένων για την υλοποίηση και τη διαχείριση των δραστηριοτήτων της πρωτοβουλίας, αλλά δεν αποτελεί ακόμη ένα αποτελεσματικό, πλήρες, επικαιροποιημένο και δομημένο αποθετήριο δραστηριοτήτων, αντληθέντων διδαγμάτων και βέλτιστων πρακτικών (βλέπε σημεία 51 έως 59).

Σύσταση 6 – Αναμόρφωση της δικτυακής πύλης ώστε να εξασφαλίζεται ευχερής πρόσβαση στο σύνολο των πληροφοριών που αφορούν τις δραστηριότητες της πρωτοβουλίας

Η Επιτροπή πρέπει να μεριμνήσει ώστε:

  1. όλες οι σχετικές πληροφορίες να είναι διαθέσιμες στη δικτυακή πύλη της με τα προσήκοντα επίπεδα δικαιωμάτων πρόσβασης·
  2. μέσω της δικτυακής πύλης να παρέχεται πρόσβαση σε βέλτιστες πρακτικές και κατευθυντήριες οδηγίες.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: Δεκέμβριος 2018.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα ΙΙI, του οποίου προεδρεύει ο Karel PINXTEN, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 24ης Απριλίου 2018.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

Klaus-Heiner LEHNE
Πρόεδρος

Παραρτήματα

Παράρτημα Ι

Η πρωτοβουλία σε αριθμούς

Περίοδος 2009-2013 2014-2017 2020
Προϋπολογισμός 109 εκατομμύρια ευρώ
Ετήσιος μέσος όρος = ± 22		 76 εκατομμύρια ευρώ
Ετήσιος μέσος όρος = ± 19
130 εκατομμύρια ευρώ
Διατέθηκαν 97 εκατομμύρια ευρώ για έργα
41 εκατομμύρια ευρώ για παροχή βοήθειας (ανάπτυξη ικανοτήτων και διακυβέρνηση)

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, βάσει στοιχείων της βάσης δεδομένων CRIS.

8 περιφέρειες και 58 χώρες-εταίροι τον Οκτώβριο του 2017

Αριθμός ΑΑΑ ΒΑΣ ΝΑΑΕ ΜΑ ΣΣΠΚ ΑΚΑ ΚΑ ΝΑΑ Σύνολο
Χωρών-εταίρων 10 6 (+1) 10 3 3 11 5 10 58
Εθνικών εστιακών σημείων 10 6 10 3 3 11 5 9 57
Εθνικών ομάδων 10 1 9 3 0 10 3 8 46
Συναντήσεων στρογγυλής τραπέζης 12 7 14 9 5 9 6 13 ά.α.
Ολοκληρωθέντων ερωτηματολογίων εκτίμησης αναγκών 6 1 4 2 1 5 3 4 26
Ολοκληρωθέντων εθνικών σχεδίων δράσης 4 0 3 1 0 4 0 6 18

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, βάσει εγγράφων του ΚΚΕρ, εκθέσεων επιτόπιας τεχνικής βοήθειας, πρακτικών συναντήσεων στρογγυλής τραπέζης και στοιχείων της βάσης δεδομένων CRIS.

Παράρτημα ΙΙ

Παρακολούθηση της συνέχειας που δόθηκε στις συστάσεις που διατυπώθηκαν στην ειδική έκθεση αριθ. 17/2014

Συστάσεις Τρέχουσα κατάσταση Αναφορά στο κείμενο
Συγκέντρωση της χρηματοδότησης της ΕΕ στις περιοχές οι οποίες έχουν τη μεγαλύτερη σημασία για την ασφάλεια της ΕΕ, προκειμένου να αποκομισθεί το αμεσότερο δυνατό όφελος. Δεν υλοποιήθηκε Σημεία 16 έως 21
Αύξηση των ικανοτήτων των περιφερειακών γραμματειών με την προσθήκη τεχνικής εμπειρογνωμοσύνης. Υλοποιήθηκε πλήρως Σημείο 28
Ενίσχυση του ρόλου των αντιπροσωπειών της ΕΕ, ιδίως στις χώρες όπου έχουν δημιουργηθεί περιφερειακές γραμματείες. Υλοποιήθηκε εν μέρει Σημεία 39 έως 40
Λήψη μέτρων για τη συμμετοχή των χωρών-εταίρων τόσο στην εκκίνηση των έργων όσο και στην υλοποίησή τους. Αυτό θα ενισχύσει το αίσθημα ιδίας ευθύνης όσον αφορά τα μέτρα και θα εξασφαλίσει τη βιωσιμότητά τους. Υλοποιήθηκε πλήρως Σημεία 30 έως 31
Συνέχιση των προσπαθειών για τη βελτίωση των διαδικασιών προκειμένου να μειωθεί το χρονικό διάστημα μεταξύ της υποβολής των προτάσεων έργων και της υλοποίησής τους. Υλοποιήθηκε εν μέρει Σημείο 32
Βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ των φορέων λήψης αποφάσεων και των φορέων υλοποίησης, για παράδειγμα μέσω της εκ νέου συγκρότησης της επιτροπής συντονισμού. Υλοποιήθηκε πλήρως Σημείο 55

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

Παράρτημα IIΙ

Περιφερειακές γραμματείες και χώρες-εταίροι τον Οκτώβριο του 2017

Συντομογραφία Περιφέρεια Συμμετέχουσες χώρες
ΝΑΑ Νοτιοανατολική Ασία Μπρουνέι, Καμπότζη, Ινδονησία, Λάος, Μαλαισία, Μιανμάρ, Φιλιππίνες, Σιγκαπούρη, Ταϊλάνδη, Βιετνάμ
ΑΑΑ Αφρικανική Ακτή του Ατλαντικού Μπενίν, Καμερούν, Ακτή Ελεφαντοστού, Γκαμπόν, Λιβερία, Μαυριτανία, Μαρόκο, Σενεγάλη, Σιέρα Λεόνε, Τόγκο
ΒΑΣ Βόρεια Αφρική και Σαχέλ Αλγερία, Μπουρκίνα Φάσο, Λιβύη, Μάλι, Μαρόκο, Νίγηρας, Τυνησία
ΝΑΑΕ Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη Αλβανία, Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, Γεωργία, Μολδαβία, Μαυροβούνιο, Σερβία, Ουκρανία
ΚΑ Κεντρική Ασία Αφγανιστάν, Κιργιζία, Πακιστάν, Τατζικιστάν, Ουζμπεκιστάν
ΜΑ Μέση Ανατολή Ιράκ, Ιορδανία, Λίβανος
ΑΚΑ Ανατολική και Κεντρική Αφρική Μπουρούντι, Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, Αιθιοπία, Γκάνα, Κένυα, Μαλάουι, Ρουάντα, Σεϋχέλλες, Τανζανία, Ουγκάντα, Ζάμπια
ΣΣΠΚ Χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Περσικού Κόλπου Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κατάρ, Σαουδική Αραβία

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, βάσει στοιχείων της ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης και της ΕΥΕΔ.

Παράρτημα IV

Γεωγραφική κατανομή της πρωτοβουλίας

Παράρτημα V

Παραδείγματα ΧΒΡΠ προτεραιοτήτων προερχόμενα από τα εθνικά σχέδια δράσης τεσσάρων χωρών-εταίρων

Πηγή: Αφίσες του UNICRI βάσει πληροφοριών που διαβίβασαν η Ακτή Ελεφαντοστού, ο Λίβανος, η Λαϊκή Δημοκρατία του Λάος και η Γεωργία.

Παράρτημα VΙ

Κατάλογος των έργων

Αριθ. Τίτλος έργου Προϋπολογισμός (σε ευρώ) Περιφέρεια Από τη βάση προς την κορυφή Διατύπωση της ιδέας Ημερομηνία έναρξης Ημερομηνία ολοκλήρωσης Καλυπτόμενοι ΧΒΡΠ τομείς
66 MEDISAFE – Καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης και ενίσχυση της ασφάλειας των φαρμάκων στην Ανατολική και Κεντρική Αφρική υπό κατάρτιση ΑΚΑ Υβριδική προσέγγιση XB
65 Ενίσχυση της διαχείρισης των χημικών και βιολογικών αποβλήτων στις χώρες της Κεντρικής Ασίας με στόχο των μετριασμό των κινδύνων για την ασφάλεια και μετριασμό των κινδύνων ασφάλειας και προστασίας 3 000 000 ΚΑ Ναι 2.06.16 XB
64 «EU P2P» - Πρόγραμμα ελέγχου των εξαγωγών ειδών διπλής χρήσης 2017 3 000 000 ΒΑΣ, ΝΑΑΕ Όχι ΡΠ
63 Παροχή ειδικού ΧΒΡΠ εξοπλισμού για την εκπαίδευση προσωπικού επιφορτισμένου με τον διασυνοριακό έλεγχο 1 000 000 ΒΑΣ Ναι Συνδέεται με το έργο αριθ. 55 ΧΒΡΠ
62 Επιτόπια τεχνική υποστήριξη προς το ΧΒΡΠ κέντρο αριστείας υπό κατάρτιση ΝΑΑ ά.α. ΧΒΡΠ
61 Ορθή διαχείριση των χημικών και των συναφών αποβλήτων στη Νοτιοανατολική Ασία (SEACHEM) 2 999 815 ΝΑΑ Ναι 3.4.14 1.9.17 1.9.20 Χ
60 Στήριξη προς το κέντρο αριστείας της Ανατολικής και Κεντρικής Αφρικής στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας 3 500 000 ΑΚΑ Ναι 8.11.16 7.11.19 ΡΠ
59 Ενίσχυση του ΧΒΡΠ κέντρου αριστείας της περιφερειακής γραμματείας της περιοχής του Συμβουλίου Συνεργασίας του Περσικού Κόλπου 285 000 ΣΣΠΚ ά.α. 15.9.15 14.9.16 ΧΒΡΠ
58 Προμήθεια ειδικού ΧΒΡΠ εγκληματολογικού εξοπλισμού στο κέντρο αριστείας της περιφέρειας της ΝΑΑΕ 1 871 115 ΝΑΑΕ Ναι 8.4.14 Συνδέεται με το έργο αριθ. 57 15.1.17 30.4.18 ΧΒΡΠ
57 Ενίσχυση των εγκληματολογικών ικανοτήτων για τη διερεύνηση ΧΒΡΠ συμβάντων στα κέντρα αριστείας της περιφέρειας της Νοτιοανατολικής και Ανατολικής Ευρώπης 1 399 670 ΝΑΑΕ Ναι 8.4.14 14.1.20 ΧΒΡΠ
56 Επιτόπια τεχνική βοήθεια 2 Επιτόπια τεχνική βοήθεια προς τις γραμματείες των χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών κέντρων αριστείας στο Αλγέρι και την Τασκένδη 2 130 250 ΚΑ, ΒΑΣ ά.α. 10.11.19 ΧΒΡΠ
55 Ενίσχυση της διασυνοριακής ικανότητας ελέγχου και εντοπισμού ΧΒΡΠ ουσιών 3 500 000 ΒΑΣ, ΑΑΑ Ναι 2.7.13 30.9.19 ΧΒΡΠ
54 Ενίσχυση των ικανοτήτων ιατρικής ετοιμότητας και αντίδρασης σε ΧΒΡΠ συμβάντα 2 999 965 ΜΑ Ναι 26.2.14 17.7.19 ΧΒΡΠ
53 Ενίσχυση των εθνικών νομικών πλαισίων και παροχή ειδικής κατάρτισης σε θέματα βιοασφάλειας και βιοπροστασίας σε χώρες της Κεντρικής Ασίας 5 000 000 ΚΑ Ναι 25.3.15 22.12.15 21.12.18 Β
52 Προμήθεια ειδικού ΧΒΡΠ εξοπλισμού για τους πρώτους παρεμβαίνοντες στην περιφέρεια του κέντρου αριστείας της ΝΑΑ Ευρώπης 1 697 563 ΝΑΑΕ Ναι 10.7.13 Συνδέεται με το έργο αριθ. 44 11.12.15 10.6.18 ΧΒΡΠ
51 Επιτόπια τεχνική βοήθεια προς τις γραμματείες των χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών κέντρων αριστείας στη Γεωργία, την Κένυα και το Μαρόκο 2 969 700 ΝΑΑΕ, ΚΑ, ΑΑΑ ά.α. 15.9.15 14.9.18 ΧΒΡΠ
50 Προμήθεια ειδικού εξοπλισμού για την ενίσχυση των ικανοτήτων ετοιμότητας και αντίδρασης σε ΧΒΡΠ συμβάντα 2 634 042 AAA, ΑΚΑ Ναι 1.4.14 1.10.15 30.6.19 ΧΒΡΠ
49 Έργο στον τομέα της υγείας στο Πακιστάν 927 608 ΚΑ Όχι 5.1.15 4.1.18 Β
48 Βελτιωμένη διαχείριση σε περιφερειακό επίπεδο των επιδημικών κρίσεων στα ΧΒΡΠ κέντρα αριστείας των χωρών εταίρων της περιφέρειας της αφρικανικής ακτής του Ατλαντικού 3 499 600 ΑΑΑ Ναι 1.6.14 1.1.16 31.12.18 Β
47 Πρόγραμμα ευαισθητοποίησης της ΕΕ σχετικά με τα είδη διπλής χρήσης - Νοτιοανατολική Ασία 3 472 100 ΝΑΑ Ναι 3.4.14 1.9.15 31.8.18 ΧΒΡΠ
46 Ενίσχυση των ΧΒΡΠ ικανοτήτων της Νοτιοανατολικής Ασίας για τον μετριασμό των ΧΒΡΠ κινδύνων (ικανότητα πρώτης αντίδρασης, βιοασφάλεια και βιοπροστασία, ευαισθητοποίηση και νομικό πλαίσιο) 3 000 000 ΝΑΑ Ναι 3.4.14 10.7.15 9.7.18 ΧΒΡΠ
45 Δημιουργία κινητού εργαστηρίου για επιτόπιες παρεμβάσεις σε εστίες επιδημίας ιογενούς αιμορραγικού πυρετού σε συνδυασμό με την ανάπτυξη ΧΒΡΠ ικανοτήτων στη Δυτική Αφρική (EUWAM-Lab) 2 579 854 ΑΑΑ Όχι 18.9.14 17.11.17 Β
44 Ενίσχυση της ικανότητας πρώτης αντίδρασης στον ΧΒΡΠ τομέα και της περιφερειακής συνεργασίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, τον Νότιο Καύκασο, τη Μολδαβία και την Ουκρανία 2 953 550 ΝΑΑΕ Ναι 10.7.13 1.1.15 30.4.18 ΧΒΡΠ
43 Πρόγραμμα ευαισθητοποίησης της ΕΕ σχετικά με τα είδη διπλής χρήσης 2 249 250 ΝΑΑΕ, ΜΑ, ΣΣΠΚ, ΒΑΣ, ΚΑ Όχι 1.9.15 30.6.17 ΧΒΡΠ
42 Χημική ασφάλεια και προστασία στην περιφέρεια της Κεντρικής και Ανατολικής Αφρικής 2 978 000 ΑΚΑ, ΑΑΑ Ναι 6.5.14 5.1.15 4.1.18 Χ
41 Χημικές εγκαταστάσεις υψηλού κινδύνου και μείωση του κινδύνου στην περιφέρεια της ΑΑΑ 3 000 000 ΑΑΑ, ΒΑΣ Ναι 1.6.14 1.1.15 31.12.17 Χ
40 Ενίσχυση των εργαστηρίων του τομέα υγείας για την ελαχιστοποίηση δυνητικών βιολογικών κινδύνων 4 495 712 ΝΑΑΕ, ΒΑΣ, ΜΑ, ΚΑ Όχι 18.12.13 17.12.17 Β
39 Ενίσχυση της υγειονομικής ασφάλειας σε λιμένες, αερολιμένες και χερσαία σημεία διέλευσης 1 432 757 ΚΑ, ΣΣΠΚ, ΜΑ, ΒΑΣ Όχι 24.7.13 23.11.15 Β
38 Ευαισθητοποίηση σχετικά με τους ελέγχους εξαγωγών για είδη διπλής χρήσης 3 500 000 ΚΑ, ΜΑ Όχι 30.12.13 29.7.19 ΧΒΡΠ
37 MEDILABSECURE – Δημιουργία νέων δικτύων εργαστηρίων για την πρόληψη νοσημάτων που μεταδίδονται με διαβιβαστές στις περιφέρειες της Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας 3 626 410 ΝΑΑΕ, ΜΑ, ΒΑΣ Όχι 6.1.14 5.7.18 Β
36 Περαιτέρω ανάπτυξη και εδραίωση του μεσογειακού προγράμματος για την κατάρτιση στον τομέα της επιδημιολογικής παρέμβασης (MediPIET) 6 400 000 ΝΑΑΕ, ΜΑ, ΒΑΣ Όχι 1.1.14 31.12.17 Β
35 ΑΑΑ - Διαχείριση αποβλήτων 3 871 800 ΑΑΑ ΝΑΙ 20.3.13 1.1.14 31.12.17 XB
34 Ενίσχυση της ικανότητας αντίδρασης σε ΧΒΡΠ συμβάντα και σε περιπτώσεις έκτακτης ιατρικής ανάγκης και έκτακτης ανάγκης εξαιτίας χρήσης χημικών 3 914 034 ΜΑ Ναι 1.9.12 23.12.13 22.6.17 ΧΒΡΠ
33 Ενίσχυση του εθνικού νομικού πλαισίου στον τομέα των ΧΒΡΠ και παροχή εξειδικευμένης και τεχνικής κατάρτισης για τη βελτίωση της ετοιμότητας και των ικανοτήτων ετοιμότητας και αντίδρασης σε ΧΒΡΠ συμβάντα 2 699 069 AAA, ΑΚΑ Ναι 20.3.13 15.9.13 28.2.17 ΧΒΡΠ
32 Θέσπιση μεσογειακού προγράμματος για την κατάρτιση στον τομέα της επιδημιολογικής παρέμβασης (MediPIET) 400 000 MA, ΒΑΣ, ΝΑΑΕ, AAA Όχι 1.1.13 31.12.14 Β
31 Δίκτυο πανεπιστημίων και ιδρυμάτων για την ευαισθητοποίηση όσον αφορά τους κινδύνους από τα χημικά υλικά διπλής χρήσης 614 883 KA, MA, AAA, BAS, NAAE, NAA Ναι 21.12.12 20.4.15 Χ
30 Δίκτυο αριστείας για την πυρηνική εγκληματολογία στη Νοτιοανατολική Ασία 600 000 NAAE, NAA Ναι 21.12.12 20.12.16 ΡΠ
29 Περιφερειακή ανάπτυξη ανθρωπίνων πόρων για τη διαχείριση της πυρηνικής προστασίας, ασφάλειας και διασφαλίσεων μέσω ενός πανεπιστημιακού μεταπτυχιακού προγράμματος που πραγματοποιείται στην Ταϊλάνδη 624 451 ΝΑΑ Ναι 21.12.12 20.3.16 ΡΠ
28 Υποστήριξη της ανάπτυξης ενός ολοκληρωμένου εθνικού συστήματος ασφάλειας για τα πυρηνικά και τα ραδιενεργά υλικά 1 000 000 ΝΑΑ Ναι 21.12.12 20.12.16 ΡΠ
27 Διαχείριση βιολογικών κινδύνων 480 000 ΝΑΑ Ναι 21.12.12 30.6.15 Β
26 Προαπαιτούμενο για την ενίσχυση των εθνικών νομικών πλαισίων στον τομέα των ΧΒΡΠ 299 936 MA, ΒΑΣ Ναι 17.12.12 16.12.14 ΧΒΡΠ
25 Ανάπτυξη γνώσεων και μεταφορά των βέλτιστων πρακτικών για τη διαχείριση της βιοασφάλειας, της βιοπροστασίας και των βιολογικών κινδύνων 434 010 ΜΑ Όχι 12.12.12 11.4.15 Β
24 Ανάπτυξη μεθοδολογίας για την ανίχνευση, τη διαχείριση και τη δημόσια προστασία από ΡΠ υλικά 599 830 ΑΑΑ Ναι 18.12.12 17.12.17 ΡΠ
23 Ανάπτυξη ικανότητας για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση απειλών από χημικές, βιολογικές, ραδιολογικές και πυρηνικές ουσίες 492 405 ΑΑΑ, ΝΑΑΕ, ΜΑ, ΒΑΣ, ΝΑΑ Όχι 10.12.12 9.12.14 ΧΒΡΠ
22 Παροχή εξειδικευμένης τεχνικής κατάρτισης για τη βελτίωση των ικανοτήτων των πρώτων παρεμβαινόντων σε περίπτωση ΧΒΡΠ συμβάντων 677 766 ΑΑΑ, ΝΑΑ Ναι 17.12.12 16.12.14 ΧΒΡΠ
21 Ανάπτυξη της περιφερειακής ικανότητας ελέγχου των συνόρων για τον εντοπισμό και την ανίχνευση ΧΡΠ υλικών 700 000 ΑΑΑ, ΝΑΑ Ναι 21.12.12 20.12.16 ΧΡΠ
20 δεν έχει υπογραφεί σύμβαση
19 Ανάπτυξη διαδικασιών και οδηγιών για τη δημιουργία και τη βελτίωση ασφαλών συστημάτων διαχείρισης πληροφοριών και μηχανισμών ανταλλαγής πληροφοριών για τα ΧΒΡΠ υλικά υπό κανονιστικό έλεγχο 400 000 ΑΑΑ, ΚΑ, ΑΚΑ, ΜΑ, ΒΑΣ, ΝΑΑΕ, ΝΑΑ Όχι 01.03.13 30.6.15 ΧΒΡΠ
18 Διεθνές δίκτυο πανεπιστημίων και ιδρυμάτων για την ευαισθητοποίηση όσον αφορά τους κινδύνους από τη βιοτεχνολογία διπλής χρήσης 399 719 ΑΑΑ, ΚΑ, ΜΑ, ΒΑΣ, ΝΑΑΕ, ΝΑΑ Όχι 01.03.13 31.12.14 Β
17 Δημιουργία ενός εθνικού σχεδίου δράσης στη Γκάνα και την Κένυα για την αντιμετώπιση μη εγκεκριμένων συμβάντων με χημικά, βιολογικά, ραδιολογικά και πυρηνικά (ΧΒΡΠ) υλικά 240 000 ΑΚΑ, ΑΑΑ Ναι 15.5.13 15.5.15 ΧΒΡΠ
16 Υποστήριξη της ανάπτυξης ενός ενοποιημένου εθνικού συστήματος ασφαλείας για τα πυρηνικά 400 000 ΒΑΣ, ΑΑΑ Ναι 1.1.13 30.9.15 ΡΠ
15 Ενίσχυση της εργαστηριακής βιοασφάλειας και βιοπροστασίας με τη δημιουργία βάσης δεδομένων για την καταγραφή και αποθήκευση δειγμάτων 480 000 ΝΑΑ Όχι 1.8.13 30.6.15 ΧΒΡΠ
14 Παροχή εξειδικευμένης και τεχνικής κατάρτισης για τη βελτίωση των ικανοτήτων πρώτης αντίδρασης 400 000 ΝΑΑΕ Όχι 1.4.2013 31.3.15 ΧΒΡΠ
13 Ανάπτυξη ικανοτήτων και ευαισθητοποίηση για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση απειλών από χημικά, βιολογικά, ραδιολογικά και πυρηνικά υλικά στις χώρες της υποσαχάριας Αφρικής 319 924 ΑΚΑ Όχι 1.1.13 30.6.15 ΧΒΡΠ
12 Ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των χωρών της ΕΕ και της Νοτιοανατολικής Ασίας σχετικά με την ενίσχυση της νομοθεσίας και του κανονιστικού πλαισίου στο πεδίο της βιοασφάλειας και της βιοπροστασίας, καθώς επίσης των σχετικών συστημάτων διαχείρισης εργαστηρίων, μέσω του περιφερειακού κέντρου αριστείας - 2η φάση 320 000 ΝΑΑ Όχι 1.4.2013 31.3.15 Β
11 Προώθηση ορθών πρακτικών και διυπηρεσιακών διαδικασιών για την εκτίμηση των κινδύνων από την κακή χρήση χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών υλικών 1 915 452 ΑΑΑ, ΜΑ, ΒΑΣ, ΝΑΑΕ, ΝΑΑ Όχι 1.1.13 31.12.14 ΧΒΡΠ
10 Ανάπτυξη μαθημάτων ηλεκτρονικής εκπαίδευσης για την άμβλυνση των ΧΒΡΠ κινδύνων 399 806 ΑΑΑ, ΚΑ, ΑΚΑ, ΜΑ, ΒΑΣ, ΝΑΑΕ, ΝΑΑ Ναι 01.01.13 31.3.15 ΧΒΡΠ
9 Εθνικό σχέδιο αντίδρασης στον Λίβανο για ΧΒΡΠ συμβάντα 159 900 ΜΑ Όχι 01.01.13 31.12.14 ΧΒΡΠ
8 Προαπαιτούμενο για την ενίσχυση των εθνικών νομικών πλαισίων στον τομέα των ΧΒΡΠ 800 000 ΝΑΑ Ναι 01.01.13 30.6.15 ΧΒΡΠ
7 Οδηγίες, διαδικασίες και τυποποίηση σχετικά με τη βιοασφάλεια και τη βιοπροστασία 1 199 576 NAAE, NAA Ναι 01.01.13 31.3.15 Β
6 Ανάπτυξη γνώσεων και μεταφορά βέλτιστων πρακτικών για τη διαχείριση χημικών και βιολογικών αποβλήτων 480 000 ΝΑΑ Ναι 01.01.13 31.12.14 XB
5 Ανάπτυξη γνώσεων και μεταφορά βέλτιστων πρακτικών για την παρακολούθηση των εισαγωγών/εξαγωγών ΧΒΡΠ υλικών 1 440 000 ΑΑΑ, ΚΑ, ΜΑ, ΒΑΣ Όχι 01.01.13 31.12.14 ΧΒΡΠ
4 Διυπηρεσιακό πρόγραμμα αντιμετώπισης ΧΒΡΠ συμβάντων 959 675 ΝΑΑΕ, ΝΑΑ Ναι 01.01.13 31.12.14 ΧΒΡΠ
3 Ανάπτυξη γνώσεων και μεταφορά βέλτιστων πρακτικών για τη διαχείριση της βιοασφάλειας, της βιοπροστασίας και των βιολογικών κινδύνων 1 920 000 ΑΑΑ, ΒΑΣ, ΝΑΑΕ, ΝΑΑ Ναι 01.01.13 30.6.15 Β
2 Ανάπτυξη ικανότητας για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση απειλών από χημικές, βιολογικές, ραδιολογικές και πυρηνικές ουσίες 160 000 ΝΑΑΕ Όχι 01.01.13 31.3.15 ΧΒΡΠ
1 Προσδιορισμός και ενίσχυση των εγκληματολογικών ικανοτήτων στον τομέα της πρόληψης του οργανωμένου εγκλήματος και της παράνομης διακίνησης χημικών παραγόντων, συμπεριλαμβανομένων κατάρτισης και εξοπλισμού για τους υπαλλήλους των τελωνείων πρώτης γραμμής 640 000 ΝΑΑΕ Όχι 01.01.13 31.3.15 Χ

Πηγή: Πύλη ΧΒΡΠ και βάση δεδομένων CRIS.

Παράρτημα VII

Πληροφορίες που περιέχονται ή όχι στη δικτυακή πύλη

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

Απαντήσεις της Επιτροπής και της ΕΥΕΔ

Σύνοψη

ΙΙΙ

Η Επιτροπή και η ΕΥΕΔ συμφωνούν με το συμπέρασμα του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Ωστόσο, διαφωνούν με τις παρατηρήσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου όσον αφορά τη μη υλοποίηση της σύστασης για συγκέντρωση της ενωσιακής χρηματοδότησης στις περιοχές που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία για την ασφάλεια της ΕΕ.

Η «από τη βάση προς την κορυφή», έναντι όλων των κινδύνων και εθελοντική προσέγγιση αποτελεί το βασικό χαρακτηριστικό της πρωτοβουλίας για τα ΧΒΡΠ κέντρα αριστείας (CoE), ενώ γενικότερος στόχος της είναι η προώθηση και η υποστήριξη της περιφερειακής συνεργασίας στον ΧΒΡΠ τομέα, με στόχο τη συμβολή στην προστασία της ΕΕ από εξωγενείς απειλές.

Ο στόχος 3 του αναθεωρημένου σχεδίου δράσης της ΕΕ στον ΧΒΡΠ τομέα (ανακοίνωση COM(2017) 610) με τίτλο «Σχέδιο δράσης για την ενίσχυση της ετοιμότητας έναντι κινδύνων για τη χημική, βιολογική, ραδιολογική και πυρηνική ασφάλεια» αναγνωρίζει το πλήρες δυναμικό και τα επιτεύγματα της πρωτοβουλίας, ιδίως στο πλαίσιο της δημιουργίας μιας «δράσης αντανάκλασης», κατά την ενίσχυση της συνεργασίας με την πρωτοβουλία και άλλους διεθνείς παράγοντες με σκοπό τη συμβολή στην εσωτερική ασφάλεια της ΕΕ.

Σύμφωνα με αυτά τα βασικά χαρακτηριστικά, η πρωτοβουλία εκλαμβάνεται ως μια μακρόπνοη προσπάθεια ανάπτυξης αποτελεσματικών περιφερειακών ικανοτήτων μετριασμού των ΧΒΡΠ κινδύνων. Τα πρώτα έτη υλοποίησης της πρωτοβουλίας αφιερώθηκαν στην οικοδόμηση της εμπιστοσύνης εντός και μεταξύ των χωρών-εταίρων, προκειμένου αφενός να τεθούν οι βάσεις για τη συζήτηση θεμάτων που αφορούν την ασφάλεια και αφετέρου να υποβληθούν προτάσεις για περιφερειακά έργα που εστιάζονται σε ολοένα και πιο ευαίσθητους, σχετικούς με την ασφάλεια τομείς. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη την «από τη βάση προς την κορυφή» εθελοντική προσέγγιση, μια τέτοια διαδικασία δεν είναι δυνατόν να επιβληθεί, ειδάλλως η πρωτοβουλία θα απολέσει την αξιοπιστία της. Την τελευταία διετία, η πρωτοβουλία έχει φτάσει σε ένα επίπεδο ωριμότητας και σε ένα υψηλό επίπεδο εμπιστοσύνης με τις χώρες-εταίρους. Ως εκ τούτου, καθίσταται πλέον δυνατή η σε βάθος συνεργασία για τη ΧΒΡΠ ασφάλεια. Η αυξημένη εμπιστοσύνη, η συμμετοχή και η στήριξη προς την πρωτοβουλία από τις χώρες-εταίρους έδωσαν στην Επιτροπή τη δυνατότητα να δρομολογήσει τον συντονισμό περιφερειακών συζητήσεων στρογγυλής τραπέζης και να προβεί στην καθοδήγηση προτάσεων έργων. Αυτές οι εξελίξεις δεν ήταν ομοιογενείς, καθώς καθεμία από τις 8 περιφέρειες παρουσιάζει τις ιδιαιτερότητές της και επηρεάζεται από πληθώρα παραγόντων που διαμορφώνουν την απόφαση της Επιτροπής όσον αφορά την κατανομή της χρηματοδότησης. Επομένως, παρότι η Επιτροπή αντιλαμβάνεται και είναι πεπεισμένη ότι η γειτονία της ΕΕ αντιπροσωπεύει το πρωτεύον σημείο εστίασης της πρωτοβουλίας και τον αρχικό αποδέκτη των έργων της, η κατάσταση σε ορισμένες από τις γειτονικές περιοχές και ο αντίκτυπός της στη σκοπιμότητα ορισμένων δράσεων πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη.

Για παράδειγμα, στη Μέση Ανατολή (ΜΑ), το ενδιαφέρον των χωρών-εταίρων για την επιδίωξη της περιφερειακής συνεργασίας παρεμποδίζεται από την κρίση στη Συρία, την κατάσταση στο Ιράκ, καθώς και τις συνεπακόλουθες ροές προσφύγων και εκτοπισμένων πληθυσμών. Τέτοιου είδους γεγονότα ώθησαν την Ιορδανία, το ίδιο το Ιράκ και τον Λίβανο (μέλη του κέντρου αριστείας της Μέσης Ανατολής) να επικεντρωθούν περισσότερο σε εσωτερικά θέματα παρά στην περιφερειακή συνεργασία.

Η περιφέρεια Βόρειας Αφρικής και Σαχέλ (ΒΑΣ), όπου η συνεργασία ξεκίνησε με καθυστέρηση σε σχέση με τις άλλες περιφέρειες, πλήττεται επίσης από περιφερειακές κρίσεις που συνδέονται με την κατάσταση στη Λιβύη. Παρά τις δύσκολες αυτές συνθήκες, η περιφερειακή γραμματεία των κέντρων αριστείας πέτυχε όχι μόνο να διατηρήσει ζωντανή τη συνεργασία, αλλά και να δρομολογήσει ένα έργο στο πεδίο του συνοριακού ελέγχου, έναν τομέα όπου η ανάπτυξη των περιφερειακών ικανοτήτων είναι καίριας σημασίας για την ενίσχυση της ασφάλειας της ΕΕ έναντι απειλών που συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα, τα ναρκωτικά και την εμπορία ανθρώπων.

Μέτρα για την αντιμετώπιση των ευαίσθητων θεμάτων άρχισαν να λαμβάνονται επίσης στην περιφέρεια Νοτιοανατολικής και Ανατολικής Ευρώπης (ΝΑΑΕ), όπου πρόσφατα δρομολογήθηκε ένα έργο με στόχο την «Ενίσχυση των ικανοτήτων εγκληματολογικής έρευνας στον τόπο του εγκλήματος κατά τη διερεύνηση ΧΒΡΠ συμβάντων στην περιφέρεια Νοτιοανατολικής και Ανατολικής Ευρώπης» («Strengthening crime scene forensics capabilities in investigating CBRN incidents in the South East and Eastern Europe region») μέσω της ανταλλαγής πληροφοριών και της οργάνωσης υποπεριφερειακών ασκήσεων.

Όσον αφορά τις περιφέρειες των κέντρων αριστείας που βρίσκονται εκτός της γειτονίας της ΕΕ, πρέπει να τονιστεί ότι η σημασία τους για την ασφάλεια της ΕΕ δεν θα πρέπει να υποτιμάται ως προς τον ΧΒΡΠ τομέα. Αυτό ισχύει, κυρίως, για τον βιολογικό τομέα: οι ασθένειες ανθρώπων και ζώων, όπως ο ιός Έμπολα και η γρίπη των πτηνών, προήλθαν από χώρες εκτός της γειτονίας της ΕΕ, ωστόσο ενείχαν συγκεκριμένους κινδύνους για τη δημόσια υγεία των πολιτών της ΕΕ και την οικονομία της. Η πρωτοβουλία για τα κέντρα αριστείας συνέβαλε στην πρόληψη τέτοιων κινδύνων, δεδομένου ότι αρκετά σχέδια πραγματεύονται τη διαχείριση αντιμετώπισης επιδημιών στις περιφέρειες της αφρικανικής ακτής του Ατλαντικού και της Νοτιοανατολικής Ασίας. Με βάση τα παραπάνω, αξίζει να σημειωθεί ότι η απόσταση δεν αποτελεί εγγύηση προστασίας. Γι’ αυτό άλλωστε η Επιτροπή (ΓΔ DEVCO) εξετάζει το ενδεχόμενο δημιουργίας γέφυρας ανάμεσα στη γειτονία της ΕΕ και σε άλλες περιφέρειες στον τομέα της βιοασφάλειας και της βιοπροστασίας: οι δράσεις εκτός της γειτονίας της ΕΕ θα πρέπει να αντανακλούν δράσεις εντός αυτής και το επιτυχημένο Μεσογειακό πρόγραμμα για την κατάρτιση στον τομέα της επιδημιολογικής παρέμβασης (MediPIET) μπορεί να λειτουργήσει ως υπόδειγμα.

Για παράδειγμα, η υλοποίηση δραστηριοτήτων μετριασμού των ΧΒΡΠ κινδύνων στην περιφέρεια Ανατολικής και Κεντρικής Αφρικής (ΑΚΑ) είναι σημαντική, καθώς η ΧΒΡΠ ασφάλεια σε αυτό το μέρος του κόσμου μπορεί κάλλιστα να έχει αντίκτυπο σε άλλες περιοχές, συμπεριλαμβανομένης της ΕΕ. Το έργο 60 για την ενίσχυση της πυρηνικής ασφάλειας στην περιφέρεια ΑΚΑ συμβάλλει στην ενίσχυση των συστημάτων πυρηνικής πολιτικής, με στόχο την πρόληψη της εμπορίας επικίνδυνων ραδιολογικών και πυρηνικών (ΡΠ) υλικών, συμπεριλαμβανομένων των ΡΠ έκθετων πηγών. Τέτοια ΡΠ υψηλού κινδύνου υλικά έχουν μεγάλες πιθανότητες να αποτελέσουν αντικείμενο εμπορίας και μέσω λιμένων να διοχετευτούν οπουδήποτε στον κόσμο. Το ίδιο ισχύει με τα εργαστήρια στην περιφέρεια ΑΚΑ, από όπου θα μπορούσαν να κλαπούν παθογόνοι και βιολογικοί παράγοντες (λόγω ανεπαρκών μέτρων ασφαλείας για την προστασία αυτών των εργαστηρίων).

Εκτός από τις προσπάθειες αυτές, το σχέδιο εγγράφου δράσης 2018 για την κλιματική αλλαγή προβλέπει πρωτεύοντα ρόλο για τα κέντρα αριστείας, τα οποία χαρακτηρίζονται ως πλατφόρμα για την ευαισθητοποίηση των χωρών-εταίρων σχετικά με την ασφάλεια της κλιματικής αλλαγής μέσω των εθνικών ομάδων και των εθνικών εστιακών σημείων (ΕΕΣ) τους. Το έγγραφο προβλέπει επίσης επιπρόσθετους πόρους για τα κέντρα αριστείας, με στόχο τη δρομολόγηση και τη χρηματοδότηση νέων έργων για την αντιμετώπιση των κινδύνων που η μετανάστευση φορέων ασθενειών εγκυμονεί για την ΕΕ και τους γείτονές της, λόγω της κλιματικής αλλαγής. Αυτή η δράση θα βασιστεί στα δίκτυα βιοπροστασίας που έχουν συσταθεί από το έργο P37 MEDILABSECURE και τα έργα 32 και 36 που στηρίζουν το πρόγραμμα MediPIET.

Βάσει των παραπάνω, η Επιτροπή πιστεύει ότι η αξιολόγηση σχετικά με το κατά πόσον η παρούσα σύσταση θα πρέπει να θεωρείται ότι έχει εφαρμοστεί ή μη βασίζεται σε έναν πιο περίπλοκο και σύνθετο ορισμό των «τομέων που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία για την ασφάλεια της ΕΕ», ο οποίος λαμβάνει υπόψη τη φύση και την εμβέλεια των ΧΒΡΠ κινδύνων και απειλών, καθώς και τα βασικά χαρακτηριστικά της πρωτοβουλίας για τα ΧΒΡΠ κέντρα αριστείας.

IV

Η Επιτροπή και η ΕΥΕΔ συμφωνούν ότι μια ολοκληρωμένη και συστηματική προσέγγιση εκτίμησης κινδύνου που καλύπτει τους κινδύνους που προκαλούνται εκ προθέσεως, λόγω ατυχήματος ή φυσικών αιτιών (η οποία έχει δρομολογηθεί) θα ωφελήσει την πρωτοβουλία και θα αναδείξει καλύτερα την αξία της, τόσο για τις χώρες-εταίρους όσο και για τις περιφέρειες και την ίδια την ΕΕ.

Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας, τα μέσα και η εμπειρογνωσία που παρέχει η Επιτροπή στις χώρες-εταίρους επιτρέπουν την ταυτοποίηση των πραγματικών κινδύνων (με βάση τις 300 ερωτήσεις του ερωτηματολογίου εκτίμησης αναγκών — ΕΕΑ) και των πιθανών κινδύνων με βάση την επισήμανση των δυνατοτήτων που είναι απούσες ή μερικώς ικανοποιητικές (που έχουν εντοπιστεί ως κενά στα αποτελέσματα του ερωτηματολογίου εκτίμησης αναγκών). Αυτά τα ευρήματα αποτελούν τη βάση για την ανάπτυξη ενός ΧΒΡΠ εθνικού σχεδίου δράσης (ΕΣΔ) για τον μετριασμό των εντοπισθέντων κινδύνων. Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων, η εθνική ομάδα καλείται να ιεραρχήσει κατά προτεραιότητα αυτές τις δράσεις σε συνάρτηση με τις πληροφορίες που διαθέτει ήδη όσον αφορά την πιθανότητα ο συγκεκριμένος κίνδυνος να είναι εκτεταμένος στη χώρα. Αυτή η προσέγγιση πυροδότησε το ενδιαφέρον των χωρών-εταίρων και των ομάδων της Επιτροπής για μια πιο ολοκληρωμένη και αντικειμενική μεθοδολογία εκτίμησης κινδύνου (με την υποστήριξη της επιτόπιας βοήθειας), η οποία έχει τεθεί υπό συζήτηση και βρίσκεται σε φάση ενσωμάτωσης στη διαδικασία ΕΕΑ-ΕΣΔ. Αυτό το αναβαθμισμένο εργαλείο εκτίμησης κινδύνου θα ευθυγραμμιστεί με τους κινδύνους που προσδιορίζονται κατά την άσκηση του ερωτηματολογίου εκτίμησης αναγκών και θα αποτελέσει αντικείμενο των συζητήσεων του εγγράφου του εθνικού σχεδίου δράσης στον ΧΒΡΠ τομέα, ώστε να υποστηριχθεί η προτεραιοποίηση των δράσεων του εθνικού σχεδίου δράσης.

Για να ενισχυθεί η προσέγγιση βάσει κινδύνου, οι υπηρεσίες της Επιτροπής και η ΕΥΕΔ άρχισαν να χρησιμοποιούν επιπρόσθετες πηγές πληροφοριών και εκτιμήσεις κινδύνου που παράγονται από ανοιχτές πηγές, εμπορικές πηγές ή διαβαθμισμένες πηγές.

Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι οι πηγές πληροφοριών που συνδέονται με την ασφάλεια αφορούν κυρίως διεθνείς κινδύνους και, επομένως, δεν καλύπτουν το πλήρες φάσμα των ΧΒΡΠ κινδύνων (φυσικών, τυχαίων κινδύνων) που αντιμετωπίζει η πρωτοβουλία για τα κέντρα αριστείας. Ως εκ τούτου, οι μη σκόπιμοι κίνδυνοι (τυχαίοι, φυσικοί) αξιολογούνται από συμπληρωματικές μεθοδολογίες, οι οποίες ενσωματώνονται σταδιακά στη μεθοδολογία των κέντρων αριστείας.

V

Η συνιστώσα της εκτίμησης κινδύνου θα ενισχυθεί και θα ενσωματωθεί στη μεθοδολογία της εκτίμησης αναγκών και του εθνικού σχεδίου δράσης. Τούτο θα συμβάλλει στην ευαισθητοποίηση των χωρών-εταίρων όσον αφορά τη σημασία διενέργειας μιας εκτίμησης κινδύνου, στην εισαγωγή πιθανών προσεγγίσεων και καθοδήγησης, καθώς και στην καλύτερη υποστήριξη των χωρών-εταίρων κατά την προτεραιοποίηση των δράσεων.

Επιπλέον, η αυξανόμενη σημασία και ο ολοένα και μεγαλύτερος αριθμός των ασκήσεων επί χάρτου και των επιτόπιων ασκήσεων θα ενισχύσουν την εκτίμηση κινδύνου, καθώς θα συμβάλουν στον προσδιορισμό της έλλειψης επαρκών ικανοτήτων στις χώρες-εταίρους και των κινδύνων που αυτή συνεπάγεται.

VI

Επιπλέον, η πρωτοβουλία έχει θεσπίσει ενοποιημένο περιφερειακό και παγκόσμιο δίκτυο εστιακών σημείων που ασχολούνται με ΧΒΡΠ θέματα, επιδεικνύουν αμοιβαία εμπιστοσύνη και ανταλλάσσουν πληροφορίες ακόμη και εκτός των επίσημων συναντήσεων των κέντρων αριστείας.

Μια πολύ πρόσφατη (Μάρτιος 2018) απόδειξη της επιτυχίας (έμμεσος αντίκτυπος του δικτύου των κέντρων αριστείας) έλαβε χώρα στην περιφέρεια της αφρικανικής ακτής του Ατλαντικού (ΑΑΑ), όπου το εθνικό εστιακό σημείο της Μπουρκίνα Φάσο, ενημερωμένο από τις αρχές σχετικά με την κλοπή ραδιολογικού υλικού στη χώρα, ενημέρωσε άμεσα το εθνικό εστιακό σημείο του Μάλι, προκειμένου να συζητηθούν τα πιθανά μέτρα για την αντιμετώπιση του ζητήματος και την ενεργοποίηση της συνοριακής συνεργασίας μέσω του κέντρου αριστείας.

VII

Οι περιφερειακές γραμματείες και τα εθνικά εστιακά σημεία κατανοούν ότι μπορούν να εξελιχθούν προοδευτικά σε υπηρεσία μίας στάσης ή σε ενιαίο σημείο εισόδου στην περιφέρεια για την αντιμετώπιση των ΧΒΡΠ περιφερειακών και εθνικών θεμάτων. Διαδραματίζουν βασικό ρόλο στον συντονισμό αυτό, στην υποστήριξη της οργάνωσης περιφερειακών εκδηλώσεων (π.χ. το εργαστήριο που έλαβε χώρα στο Ραμπάτ, τον Οκτώβριο του 2017, μετά την επιδημία του ιού Έμπολα στη Δυτική Αφρική), στην εκπόνηση περιφερειακών σχεδίων δράσης ή την προετοιμασία για τη διενέργεια περιφερειακών ασκήσεων επί χάρτου ή διασυνοριακών ασκήσεων.

Στο πλαίσιο αυτής της περιφερειακής συνεργασίας, για παράδειγμα, η γραμματεία των κέντρων αριστείας της Κεντρικής Ασίας δέχθηκε πρόταση, τον Μάρτιο του 2018, από τον πρόεδρο της BACAC (Ένωση βιοασφάλειας για την Κεντρική Ασία και τον Καύκασο) για την από κοινού διοργάνωση της ετήσιας περιφερειακής διάσκεψής τους στο τέλος του 2018 και σε στενή συνεργασία με το ISTC (Διεθνές Κέντρο Επιστήμης και Τεχνολογίας — ΔΚΕΤ) και το υπό εξέλιξη έργο 53 των κέντρων αριστείας.

VIII

Η διαδικασία προς μια μεγαλύτερη συμμετοχή των αντιπροσωπειών της ΕΕ στην πρωτοβουλία ξεκίνησε από κοινού από τις υπηρεσίες της Επιτροπής και την ΕΥΕΔ. Έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος. Οι τακτικές και στενότερες επαφές με τις περιφερειακές γραμματείες, τους φορείς υλοποίησης και την ομάδα διακυβέρνησης έχουν πλέον θεσπιστεί. Ορισμένες αντιπροσωπείες παρείχαν σημαντική στήριξη καθώς προώθησαν τη συμμετοχή σημαντικών χωρών-εταίρων (Αιθιοπία, Μογγολία, Πακιστάν, Σιέρα Λεόνε) ή προσέδωσαν νέα δύναμη στη συμμετοχή τους ενισχύοντας το πολιτικό ενδιαφέρον προς την πρωτοβουλία.

Η επίτευξη της πλήρους συμμετοχής όλων των αντιπροσωπειών στα κέντρα αριστείας των 59 χωρών-εταίρων είναι ένας μάλλον φιλόδοξος στόχος, λαμβάνοντας υπόψη τον συρρικνούμενο προϋπολογισμό, τον αυξανόμενο φόρτο εργασίας και τον χρόνο που απαιτείται για την ολοκλήρωση αυτής της διαδικασίας. Ωστόσο, η Επιτροπή και η ΕΥΕΔ διαβεβαιώνουν ότι αυτός ο στόχος βρίσκεται σε τροχιά επίτευξης.

Τον Ιανουάριο του 2018, προκειμένου αφενός να επιτευχθεί μια πιο συστημική συμμετοχή των αντιπροσωπειών της ΕΕ στις χώρες-εταίρους και στις δυνητικές χώρες-εταίρους και αφετέρου να αυξηθεί η πολιτική προβολή της πρωτοβουλίας στην χώρα (στις χώρες) όπου έχουν διαπιστευτεί, οι αντίστοιχοι επικεφαλής των αντιπροσωπειών (ΕΑ) έχουν προσκληθεί μέσω επίσημου σημειώματος να αναλάβουν συγκεκριμένες δράσεις.

Επιπλέον, από το τέλος του 2017, η πρωτοβουλία έχει ενσωματωθεί στο θεματολόγιο των πολιτικών διαλόγων/«πτυχών ασφαλείας».

Το έργο των υπαλλήλων περιφερειακής συνεργασίας που εδρεύουν στο Ντακάρ, το Ισλαμαμπάντ, τη Μανίλα και το Ναϊρόμπι, είχε ως αποτέλεσμα την πολύ καλύτερη ενημέρωση των αντιπροσωπειών των αντίστοιχων περιφερειών σχετικά με τις δραστηριότητες των ΧΒΡΠ κέντρων αριστείας.

ΙΧ

Προσαρμοσμένοι επιμέρους στόχοι και δείκτες επιδόσεων έχουν εισαχθεί από την ΕΥΕΔ στο πολυετές ενδεικτικό πρόγραμμα 2018-2020 του ΔΚΕΤ, κατόπιν συζήτησης με την Επιτροπή.

Μια άσκηση για τη βελτίωση των δεικτών και των λογικών πλαισίων έχει δρομολογηθεί με τη βοήθεια εξωτερικού συμβούλου, προκειμένου να βελτιωθούν τα έγγραφα προγραμματισμού, οι όροι αναφοράς καθώς και η υποβολή εκθέσεων.

Χ

Η πύλη των ΧΒΡΠ κέντρων αριστείας της ΕΕ αποτελεί σημαντικό μέσο συνεργασίας για μια πρωτοβουλία, η οποία είναι πλήρως αποκεντρωμένη και ενεργή σε 8 περιφέρειες του πλανήτη. Αναγνωρίζεται ότι έχει αγγίξει το όριο των ικανοτήτων της. Εκ φύσεως συνεργατική, η πύλη έχει σήμερα εξελιχθεί αφού η πρωτοβουλία έχει επεκταθεί σε 60 χώρες. Ως εκ τούτου, απαιτούνται προσαρμογές. Η δομή της σημερινής πύλης επικαιροποιείται.

Λόγω της ταχείας εξέλιξης των τεχνολογιών ΤΠ, έχει ληφθεί απόφαση για παράλληλη εργασία με σκοπό την επικουρική ανάπτυξη μιας νέας πύλης, βάσει ενός διαφορετικού τυποποιημένου πρωτοκόλλου λογισμικού, η οποία θα βελτιώσει τη φορητότητα, τη συντήρηση, την αναβάθμιση και τη βιωσιμότητά της. Το ΚΚΕρ διενεργεί επί του παρόντος μελέτη σκοπιμότητας προς τον σκοπό αυτό.

XI

Η Επιτροπή και η ΕΥΕΔ αποδέχονται όλες τις συστάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Εισαγωγή

02

O ΧΒΡΠ τομέας αποτελεί εξελισσόμενη απειλή και υπάρχουν ενδείξεις για εντεινόμενη τάση, ιδίως όσον αφορά τις χημικές ουσίες.

04

Πράγματι, η Γενική Διεύθυνση Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΓΔ DEVCO) εξασφαλίζει τη σύνδεση και αποτρέπει τις αλληλεπικαλύψεις ανάμεσα στις αναφερόμενες δράσεις, καθώς όλες στοχεύουν στον μετριασμό των ΧΒΡΠ κινδύνων. Ειδικότερα, η συνιστώσα των ελέγχων των εξαγωγών ειδών διπλής χρήσης της πρωτοβουλίας μεταξύ εταίρων της ΕΕ τελεί υπό τη διαχείριση της ΓΔ DEVCO στο πλαίσιο των ΧΒΡΠ κέντρων αριστείας (έργα 38, 43, 47, 64)· παράλληλα το Διεθνές Κέντρο Επιστήμης και Τεχνολογίας (ΔΚΕΤ) και το Κέντρο Επιστήμης και Τεχνολογίας στην Ουκρανία (STCU) έχουν λάβει στήριξη και έχουν συμμετάσχει ως φορείς υλοποίησης σε αρκετά έργα (53, 52, 50), δραστηριότητες και ασκήσεις (Sunkar, Lionshield).

09

Μέρος του ρόλου των αντιπροσωπειών της ΕΕ στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας για τα κέντρα αριστείας είναι η διασύνδεση με τις εθνικές αρχές και τις πρεσβείες των κρατών μελών της ΕΕ στις αντίστοιχες χώρες, ώστε να διασφαλίζεται ότι το έργο των εθνικών εστιακών σημείων γίνεται γνωστό και υποστηρίζεται και από τις δύο πλευρές. Η πολιτική στήριξη είναι σημαντική για την αποτελεσματικότητα του έργου συντονισμού των εθνικών εστιακών σημείων στον ΧΒΡΠ τομέα.

Παρατήρησεις

16

Βλέπε επίσης απάντηση στην παράγραφο ΙΙΙ.

Η Γενική Διεύθυνση Μετανάστευσης και Εσωτερικών Υποθέσεων (ΓΔ HOME) εστιάζεται κυρίως στους σκόπιμους κινδύνους και επικεντρώνεται λογικά στις άμεσες απειλές για την ΕΕ στα σύνορά της. Η πρωτοβουλία για τα κέντρα αριστείας είναι ένα μακροπρόθεσμο πρόγραμμα που στοχεύει στην πρόληψη όλων των κινδύνων (όχι μόνο των σκόπιμων, αλλά και των τυχαίων και των φυσικών κινδύνων). Οι δραστηριότητες των κέντρων αριστείας περιλαμβάνουν τα περιφερειακά έργα, αλλά και την επιτόπια τεχνική βοήθεια (OSA), το ερωτηματολόγιο εκτίμησης αναγκών, το εθνικό σχέδιο δράσης και τη στήριξη στη συνολική καθοδήγηση στον ΧΒΡΠ τομέα. Όλες οι δραστηριότητες υπηρετούν τον ίδιο στόχο και είναι αλληλοσυμπληρωματικές. Επομένως, η πτυχή του έργου που αφορά τη χρηματοδότηση δεν θα πρέπει να εξετάζεται ξεχωριστά από τις υπόλοιπες δραστηριότητες.

Η γειτονία της Νότιας Μεσογείου (ΒΑΣ και ΜΑ) αποτελεί πράγματι προτεραιότητα, αλλά πρόκειται επίσης για πολυσύνθετη περιοχή, όπου τα περιφερειακά έργα δύσκολα ξεκινούν εάν δεν έχει επιτευχθεί ικανοποιητικό επίπεδο εμπιστοσύνης και ωριμότητας, όπως διευκρινίζεται παρακάτω.

Η ΜΑ είναι μια περιφέρεια που, εδώ και χρόνια, αντιμετωπίζει μια ιδιαίτερα περίπλοκη κατάσταση ασφάλειας. Αυτές οι συνθήκες έχουν αναδείξει σε εξαιρετικά μεγάλη πρόκληση τον στόχο προαγωγής της περιφερειακής συνεργασίας μεταξύ των χωρών-εταίρων των κέντρων αριστείας. Από την άλλη πλευρά, ο Λίβανος, το Ιράκ και η Ιορδανία επικεντρώνονται πολύ περισσότερο στα εθνικά θέματα και στις ανάγκες τους. Ωστόσο, η συζήτηση και οι ανταλλαγές συνεχίστηκαν: η Επιτροπή πιστεύει ότι αυτό θα πρέπει να θεωρείται επιτυχία της ίδιας της πρωτοβουλίας.

Επιπλέον, η ΓΔ DEVCO έχει ήδη αρχίσει να προσεγγίζει τους εταίρους των κέντρων αριστείας της ΜΑ, κατά προτεραιότητα στο πλαίσιο του νέου προγράμματος κατάρτισης και καθοδήγησης που υποστηρίζεται από τα κέντρα αριστείας (P68), με σκοπό την ενίσχυση των ΧΒΡΠ ικανοτήτων τους. Παράλληλα, η ΓΔ DEVCO πιέζει τις αντιπροσωπείες της ΕΕ να ενθαρρύνουν τη χρήση άλλων χρηματοδοτικών μέσων (κυρίως του μηχανισμού αναπτυξιακής συνεργασίας — ΜΑΣ, του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Γειτονίας — ΕΜΓ), με σκοπό την κάλυψη των εθνικών αναγκών σε διμερή βάση. Η ιδέα στην οποία βασίζονται αμφότερες οι δράσεις είναι η χρήση άλλων μέσων, με σκοπό την επιδίωξη των ίδιων στόχων ανάπτυξης ικανοτήτων για τα κέντρα αριστείας, καθώς η κάλυψη των αναγκών των εταίρων διατηρεί τις αντιπροσωπείες σε ετοιμότητα για την επαναδρομολόγηση της περιφερειακής συνεργασίας την κατάλληλη στιγμή. Με βάση αυτό το προσχέδιο, η σημασία της συνέχισης των συζητήσεων στο πλαίσιο των κέντρων αριστείας, παρά τη σχετική καθυστέρηση των έργων και των δραστηριοτήτων, είναι σαφώς εξέχουσα.

Όσον αφορά την περιφέρεια ΝΑΑΕ, η οποία αριθμεί 10 χώρες, μεταξύ άλλων χώρες από τα Δυτικά Βαλκάνια και τον Καύκασο, έχει αποτελεσματικά αντιμετωπίσει προκλήσεις που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για την ΕΕ, καθώς οι χώρες έχουν αρχίσει να επικεντρώνονται σε θέματα «σκληρής ασφάλειας», συμπεριλαμβανομένων των εγκληματολογικών ερευνών στον ΡΠ τομέα και της πρώτης αντίδρασης σε ΧΒΡΠ συμβάντα, και ταυτόχρονα οργανώνουν κοινές ασκήσεις που ελέγχουν τον αντίκτυπο των έργων.

Στην περιφέρεια ΒΑΣ, η συνεργασία ξεκίνησε με κάποια καθυστέρηση σε σχέση με τις άλλες περιφέρειες, ωστόσο γρήγορα έθιξε θέματα καίριας σημασίας τόσο για την ίδια την περιφέρεια όσο και για τα συμφέροντα ασφαλείας της ΕΕ. Το έργο P55, στόχος του οποίου είναι η «Ενίσχυση της διασυνοριακής ικανότητας ελέγχου και εντοπισμού ΧΒΡΠ ουσιών » (Strengthening cross-border capacity for control and detection of CBRN substances) έχει αντίκτυπο στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας και του οργανωμένου εγκλήματος. Οι δυσκολίες που συναντά το έργο οφείλονται στο γεγονός ότι πραγματεύεται ιδιαιτέρως ευαίσθητα θέματα και δομές «σκληρής ασφάλειας» των χωρών-εταίρων, μεταξύ άλλων στρατιωτικές δομές.

17

Η Επιτροπή και η ΕΥΕΔ έχουν επίγνωση των περιορισμένων διαθέσιμων πόρων. Αυτός είναι πράγματι ο λόγος που οδηγεί στην απόφαση τα ΧΒΡΠ κέντρα αριστείας να μην επεκταθούν γεωγραφικά και, ως εκ τούτου, να μην συμπεριληφθεί το νότιο τμήμα της Αφρικής (Νότια Αφρική, Ναμίμπια κ.λπ.) ούτε η Νότια ή η Κεντρική Αμερική, παρά την παγκόσμια εμβέλεια της πρωτοβουλίας και των στόχων της. Μόνο ένας πολύ μικρός αριθμός δυνητικών χωρών-εταίρων, κυρίως στην (ευρύτερη) γειτονία της ΕΕ, που αντιπροσωπεύουν τα κυριότερα «κενά» στην κάλυψη της πρωτοβουλίας εντός των υφιστάμενων περιφερειακών γραμματειών, είναι στοχοθετημένος, δεδομένου ότι αυτές οι χώρες ενέχουν σημαντικούς ΧΒΡΠ κινδύνους/προσκομίζουν σημαντικά πλεονεκτήματα (π.χ. Καζαχστάν), ή θεωρούνται αυτές καθαυτές πλεονέκτημα χάρη στην τεκμαιρόμενη ικανότητά τους να τονώνουν τη λιμνάζουσα περιφερειακή συνεργασία/ανάπτυξη της πρωτοβουλίας (Κουβέιτ).

Η συνεισφορά σε είδος από τις χώρες-εταίρους συμβάλλει στην αύξηση του επιπέδου των πόρων που είναι διαθέσιμοι για τον μετριασμό των ΧΒΡΠ κινδύνων, καθώς και της επιπρόσθετης χρηματοδότησης από διμερή βοήθεια από χώρες μέλη και χώρες μη μέλη της ΕΕ (π.χ. Πολωνία και ΗΠΑ στην περιφέρεια ΝΑΑΕ· Γαλλία και Γερμανία στην περιφέρεια ΑΑΑ).

Ωστόσο, αν και είναι γεγονός ότι η γεωγραφική επέκταση συνεπάγεται μικρότερη χρηματοδοτική συνδρομή κατά μέσο όρο ανά χώρα, είναι επίσης γεγονός ότι πεδίο και στόχος της πρωτοβουλίας είναι η παροχή στήριξης στην περιφερειακή συνεργασία, καθώς εκ φύσεως οι ΧΒΡΠ κίνδυνοι δεν γνωρίζουν εθνικά σύνορα. Η Αιθιοπία, το Κουβέιτ, το Πακιστάν ή το Αζερμπαϊτζάν είναι όλες νέες χώρες-εταίροι των κέντρων αριστείας που ενισχύουν τον αντίκτυπο της περιφερειακής συνεργασίας των κέντρων αριστείας. Κατά την πρόσφατη συνάντηση στρογγυλής τραπέζης της Κεντρικής Ασίας που έλαβε χώρα στο Dushanbe (Μάρτιος του 2018), το Πακιστάν, για παράδειγμα, προσφέρθηκε να μοιραστεί τις υψηλού επιπέδου βιολογικές και ΡΠ ικανότητές του με τις χώρες-εταίρους της Κεντρικής Ασίας.

Εάν τα έργα αφορούσαν λιγότερες χώρες, ο αντίκτυπός τους δεν θα ήταν τόσο αποτελεσματικός για την ΧΒΡΠ ασφάλεια όσο όταν καλύπτεται μια ολόκληρη περιφέρεια. Επομένως, η αύξηση του αριθμού των χωρών-εταίρων εκλαμβάνεται κυρίως ως τρόπος ολοκλήρωσης της πρωτοβουλίας και εν τέλει βελτίωσης των αποτελεσμάτων των στόχων μετριασμού των ΧΒΡΠ κινδύνων της και, εξ αντανακλάσεως, της ασφάλειας της ΕΕ.

Επιπλέον, η Επιτροπή αξιοποίησε την καλή φήμη που έχουν τα ΧΒΡΠ κέντρα αριστείας μεταξύ των χωρών-εταίρων και το δίκτυό της, προκειμένου να στοχοθετήσει τις χώρες για τις οποίες η ΕΕ εκδήλωσε στρατηγικό ενδιαφέρον για συνεργασία: πρόκειται για την περίπτωση του Αφγανιστάν, έπειτα του Πακιστάν και της Αιθιοπίας (που τώρα είναι μέλη), αλλά και της Νιγηρίας και της Αιγύπτου, τις οποίες η Επιτροπή έχει δεσμεύσει σε διμερείς συνομιλίες παρότι δεν έχουν ακόμη συμμετάσχει στην πρωτοβουλία.

Τέλος, υπενθυμίζεται η ίδια η φύση της πρωτοβουλίας για τα κέντρα αριστείας: λόγω της εθελοντικής και «από τη βάση προς την κορυφή» προσέγγισης της πρωτοβουλίας θα ήταν αφύσικο οι υπηρεσίες της Επιτροπής/η ΕΥΕΔ να απορρίπτουν χώρες που δεσμεύονται να συμμετάσχουν σε περιφερειακές προσπάθειες για τον μετριασμό των ΧΒΡΠ κινδύνων και την καταπολέμηση των ΧΒΡΠ απειλών.

18

Η επεξήγηση για τη μετάβαση της χρηματοδότησης έργου μπορεί να διαρθρωθεί σε δύο άξονες.

Πρώτον, όσον αφορά τον ΧΒΡΠ τομέα, η έννοια του «κινδύνου για την ΕΕ» δεν θα πρέπει να περιορίζεται στις χώρες της γειτονίας της ΕΕ. Όπως αναλύεται στην απάντηση στην παράγραφο ΙΙΙ, οι πιο πρόσφατοι κίνδυνοι για την ΕΕ στον τομέα των βιολογικών κινδύνων ήταν οι ασθένειες ανθρώπων και ζώων (ιός Έμπολα και γρίπη πουλερικών), οι οποίες προήλθαν από χώρες εκτός της γειτονίας της ΕΕ. Στις περιπτώσεις αυτές, τα έργα για τις περιφέρειες ΑΑΑ και ΝΑΑ έδωσαν προτεραιότητα σε ένα άμεσο ενδιαφέρον της ΕΕ, αν και εκτός της γειτονίας τους. Το παράδειγμα αυτό καταδεικνύει ότι, ιδίως στον βιολογικό τομέα, η απόσταση δεν αποτελεί εγγύηση ασφάλειας. Επομένως, η Επιτροπή είναι πεπεισμένη ότι η εστίαση στη γειτονία είναι πολύ σημαντική. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση των ΧΒΡΠ κινδύνων, ο σχεδιασμός δεν θα πρέπει να κινείται σε αυστηρά πλαίσια. Με αυτήν τη λογική, η ΓΔ DEVCO διερευνά τη δυνατότητα χρήσης του προγράμματος MediPIET που βασίζεται στη γειτονία (έργο 36) ως μοντέλου για τη δρομολόγηση παρεμφερών έργων σε άλλες περιφέρειες, με στόχο την πρόληψη και τον μετριασμό των κινδύνων στον βιολογικό τομέα.

Η υλοποίηση δραστηριοτήτων μετριασμού των ΧΒΡΠ κινδύνων στην περιφέρεια Ανατολικής και Κεντρικής Αφρικής (ΑΚΑ) είναι σημαντική, καθώς η ΧΒΡΠ ασφάλεια σε αυτό το μέρος του κόσμου μπορεί κάλλιστα να έχει αντίκτυπο σε άλλες περιφέρειες, συμπεριλαμβανομένης της ΕΕ. Το έργο 60 για την ενίσχυση της πυρηνικής ασφάλειας στην περιφέρεια ΑΚΑ συμβάλλει στην ενίσχυση των συστημάτων πυρηνικής πολιτικής, προκειμένου να προληφθεί η εμπορία επικίνδυνων ραδιολογικών και πυρηνικών (ΡΠ) υλικών, συμπεριλαμβανομένων των ΡΠ έκθετων πηγών. Τέτοια ΡΠ υψηλού κινδύνου υλικά έχουν μεγάλες πιθανότητες να αποτελέσουν αντικείμενο εμπορίας και μέσω λιμένων να διοχετευτούν οπουδήποτε στον κόσμο. Το ίδιο ισχύει με τα εργαστήρια στην περιφέρεια ΑΚΑ, από όπου θα μπορούσαν να κλαπούν παθογόνοι και βιολογικοί παράγοντες (λόγω ανεπαρκών μέτρων ασφαλείας για την προστασία αυτών των εργαστηρίων).

Δεύτερον, οι ιδιαίτερες συνθήκες ορισμένων γειτονικών της ΕΕ περιφερειών, όπως επεξηγείται στην απάντηση στην παράγραφο ΙΙΙ, έχουν επηρεάσει αρνητικά την ικανότητα των συναντήσεων στρογγυλής τραπέζης να εκπονούν περιφερειακά έργα, καθώς και τις αποφάσεις της Επιτροπής σχετικά με τη δυνατότητα χρηματοδότησής τους. Για παράδειγμα, η εστίαση σε εθνική κλίμακα από τις χώρες-εταίρους στην περιφέρεια ΜΑ δεν ευνόησε τις προτάσεις έργων με περιφερειακή εμβέλεια, οι οποίες αποτελούν τον πρωταρχικό στόχο της πρωτοβουλίας. Στην περιφέρεια Βόρειας Αφρικής και Σαχέλ, η συνεργασία ξεκίνησε με καθυστέρηση σε σχέση με άλλες περιφέρειες, ωστόσο σε αυτήν την ευαίσθητη περιφέρεια δρομολογήθηκε ένα έργο σχετικά με ένα πολύ ευαίσθητο και σημαντικό θέμα, όπως ο συνοριακός έλεγχος. Οι δύσκολες καταστάσεις και στις δύο αυτές περιοχές αποτέλεσαν για την Επιτροπή αφενός ευκαιρία για τη δρομολόγηση έργων με θέματα που αφορούν τη «σκληρή ασφάλεια» και αφετέρου πραγματική πρόκληση ως προς τον αριθμό των έργων.

Για την περιφέρεια ΝΑΑΕ, η κατάσταση είναι διαφορετική. Η περιφέρεια είναι μία από τις πιο προηγμένες μεταξύ των οκτώ περιφερειών των κέντρων αριστείας, σε επίπεδο δέσμευσης των εταίρων και διάθεσης για συνεργασία και από κοινού διενέργεια ασκήσεων σε ευαίσθητα θέματα (όπως, πρόσφατα, οι εγκληματολογικές έρευνες στον ΡΠ τομέα). Η περιφέρεια αυτή επιλέχθηκε για να δοκιμαστεί μια νέα πρωτοβουλία της Επιτροπής για έναν διαγωνισμό ΧΒΡΠ έρευνας που θα δρομολογηθεί τον Ιούνιο του 2018, κατά την ετήσια συνάντηση όλων των εθνικών εστιακών σημείων. Η περιφέρεια ΝΑΑΕ ήταν η πρώτη που επωφελήθηκε από μια στενότερη συνεργασία με το ΧΒΡΠ κέντρο Vyskov του ΝΑΤΟ το 2017, αλλά και η πρώτη που ενσωμάτωσε έργα της ΓΔ Μετανάστευσης και Εσωτερικών Υποθέσεων (ΓΔ HOME) στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020», όπως το EDEN και η ηλεκτρονική κοινοποίηση που ενισχύουν την εσωτερική και εξωτερική ΧΒΡΠ διάσταση ως προτεραιότητα που ορίζεται στο νέο ΧΒΡΠ σχέδιο δράσης της ΕΕ. Η ΓΔ DEVCO έχει ήδη δεσμεύσει τις γεωγραφικές διευθύνσεις της και τη Γενική Διεύθυνση Γειτονίας και Διαπραγματεύσεων για τη Διεύρυνση (ΓΔ NEAR), προκειμένου η χρηματοδότηση από τον μηχανισμό αναπτυξιακής συνεργασίας (ΜΑΣ) και τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Γειτονίας (ΕΜΓ) να χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση έργων που αφορούν διμερή θέματα.

19

Η επιλογή των έργων με κριτήρια χρονολογικής σειράς δεν θα πρέπει κατ’ ανάγκη να ακολουθείται υπό αυστηρή έννοια. Πρόκειται μάλλον για ένα είδος προτεραιότητας που δίνεται σε σχέδια που είναι πιο ώριμα για χρηματοδότηση, ώστε να προηγούνται άλλων τα οποία χρήζουν περαιτέρω διαβούλευσης ή περιφερειακής συνεργασίας (όπως στην περιφέρεια ΒΑΣ, όπου χρειάστηκε χρόνος για τη δημιουργία του πρώτου ώριμου περιφερειακού έργου, του P55). Ένα από τα πλέον αναγνωρισμένα επιτεύγματα των κέντρων αριστείας είναι ότι πέτυχαν να εδραιώσουν μια πραγματική παγκόσμια ΧΒΡΠ κοινότητα. Υπό αυτήν την έννοια, η θετική δυναμική της πρωτοβουλίας ενθαρρύνεται από την επιλογή της στήριξης, μέσω χρηματοδότησης, των πιο ενεργών μελών και περιφερειών.

Η ενίσχυση της ευγενούς άμιλλας μεταξύ των 59 χωρών-εταίρων ήταν επίσης, τελικά, ο στόχος των βραβείων για τις «ιστορίες επιτυχίας» που εγκαινιάστηκαν στην τελευταία ετήσια συνάντηση των εθνικών εστιακών σημείων.

Όσον αφορά τη διεύρυνση των χωρών-εταίρων, βλέπε απάντηση στο σημείο 17.

20

Συνολικά, η «από τη βάση προς την κορυφή» φύση της πρωτοβουλίας επιτρέπει στην Επιτροπή να διευθύνει και να καθοδηγεί συζητήσεις, αλλά όχι να υποχρεώνει τις χώρες-εταίρους να συζητούν θέματα και να δρομολογούν έργα σε τομείς (ακόμη και εντός του ΧΒΡΠ φάσματος) που δεν θεωρούνται κοινές περιφερειακές ανάγκες. Κάτι τέτοιο θα υπονόμευε την αξιοπιστία της πρωτοβουλίας και να έθετε σε κίνδυνο την πρόοδο που επιτεύχθηκε από την πρωτοβουλία, ακόμη και σε ευαίσθητους τομείς.

Στην πραγματικότητα, αρκετά από τα έργα του καταλόγου που εντάσσονται στην κατηγορία «ΧΒΡΠ» πραγματεύονται τις συνιστώσες Χ και Β, αλλά και (μερικές φορές) τη ΡΠ συνιστώσα επίσης. Για παράδειγμα, το έργο P54 «Ανάπτυξη ικανοτήτων για την ιατρική ετοιμότητα και επέμβαση σε ΧΒΡΠ συμβάντα» («Capacity building for medical preparedness and response to CBRN incidents») καλύπτει ολόκληρο το ΧΒΡΠ φάσμα, ωστόσο αναπτύχθηκε κατόπιν αιτημάτων από την περιφέρεια, τα οποία ακολούθησαν τις επιθέσεις με το αέριο Σαρίν στη Συρία· στην περίπτωση αυτή, η εκπαίδευση ατόμων στον χημικό τομέα συνεπάγεται επίσης συμβολή στην ανάπτυξη ικανοτήτων στον βιολογικό τομέα. Η ίδια λογική μπορεί να εφαρμοστεί στα έργα 34, 46 και 54. Επιπλέον, τα έργα που στοχεύουν στην ενίσχυση των εθνικών ΧΒΡΠ νομικών πλαισίων θεωρούνται επίσης ότι καλύπτουν θέματα σε ολόκληρο τον τομέα (π.χ. P33).

Ωστόσο, η Επιτροπή συμφωνεί ότι, λαμβάνοντας υπόψη την εξέλιξη της πρωτοβουλίας προς θέματα που προσανατολίζονται περισσότερο στην ασφάλεια, η συνεργασία με το INTCEN ενισχύεται. Λόγω της εισαγωγής του στόχου 3 με τίτλο «Ενίσχυση·των εσωτερικών και εξωτερικών δεσμών και της ανάληψης δέσμευσης στον τομέα της ΧΒΡΠ ασφάλειας στο πλαίσιο των σχέσεων με βασικούς περιφερειακούς και διεθνείς εταίρους της ΕΕ» στο νέο «Σχέδιο δράσης για την ενίσχυση της ετοιμότητας έναντι κινδύνων για τη χημική, βιολογική, ραδιολογική και πυρηνική ασφάλεια», της 18ης Οκτωβρίου 2017 (βλέπε COM (2017) 610 final), προβλέπεται πιο συστηματική διοργανική συνεργασία.

21

Η Επιτροπή συμφωνεί με το Ελεγκτικό Συνέδριο σχετικά με την ανάγκη να μην υπονομεύεται η πρωτοβουλία με την επέκτασή της πολύ πέρα από τη θεματική της εμβέλεια, ιδίως λαμβάνοντας υπόψη το διαρθρωτικό έργο που η εστίαση σε νέα θέματα συνεπάγεται ως προς τη διεύρυνση των ικανοτήτων εντός των εθνικών ομάδων.

Ωστόσο, η Επιτροπή και η ΕΥΕΔ πιστεύουν ότι το δυναμικό των δομών των κέντρων αριστείας για τη στήριξη άλλων δράσεων ενωσιακού ενδιαφέροντος που χρηματοδοτούνται από διαφορετικά κονδύλια του προϋπολογισμού θα πρέπει να χρησιμοποιείται προς το συμφέρον της ΕΕ για την επιδίωξη στόχων που σχετίζονται με τη ΧΒΡΠ ασφάλεια.

Υπό αυτήν την έννοια, η επέκταση της πρωτοβουλίας σε άλλα θεματικά πεδία (συγκεκριμένα, εκρηκτικές ύλες) συνδέεται άμεσα με την πολιτική ανάθεση που απορρέει από την υλοποίηση της δράσης «αντανάκλασης» της Συνολικής στρατηγικής της ΕΕ· βλέπε «Σχέδιο δράσης για την ενίσχυση της ετοιμότητας έναντι κινδύνων για τη χημική, βιολογική, ραδιολογική και πυρηνική ασφάλεια», COM(2017) 610 final.

Τέλος, η «από τη βάση προς την κορυφή» προσέγγιση της πρωτοβουλίας θα μπορούσε να θεωρηθεί εγγύηση έναντι του κινδύνου υπέρβασης του ΧΒΡΠ τομέα: αρκετές χώρες-εταίροι και περιφερειακές γραμματείες έχουν, για την ακρίβεια, ήδη εκφράσει την ανησυχία τους για το ενδεχόμενο αυτό.

Υπό το πρίσμα αυτών των εκτιμήσεων και εξελίξεων, η Επιτροπή θεωρεί επίσης ότι η ερμηνεία του ΧΒΡΠ τομέα δεν είναι πολύ διασταλτική και περιορίζεται στους κινδύνους που βρίσκονται στο σημείο τομής ανάμεσα στον ΧΒΡΠ τομέα και το οργανωμένο έγκλημα (όπως τα ψευδεπίγραφα φάρμακα και η εμπορία τους) και, εκ των πραγμάτων, αξιολογείται κατά περίπτωση.

22

Η Επιτροπή θα εντάξει τη συνιστώσα της εκτίμησης κινδύνου στη μεθοδολογία της εκτίμησης αναγκών και του εθνικού σχεδίου δράσης. Τούτο θα συμβάλλει στην ευαισθητοποίηση των χωρών-εταίρων όσον αφορά τη σημασία διενέργειας μιας εκτίμησης κινδύνου, στην εισαγωγή πιθανών προσεγγίσεων και καθοδήγησης, καθώς και στην καλύτερη υποστήριξη των χωρών-εταίρων κατά την προτεραιοποίηση των δράσεων.

23

Η σύνθεση της εθνικής ομάδας αποτελεί αποκλειστικά ευθύνη της χώρας-εταίρου και του εθνικού εστιακού σημείου, όπως και η συμμετοχή στη διαδικασία του ερωτηματολογίου εκτίμησης αναγκών/εθνικού σχεδίου δράσης άλλων εθνικών εμπειρογνωμόνων που δεν ανήκουν στην εθνική ομάδα. Παρά ταύτα, η Επιτροπή συχνά προτείνει επιπρόσθετους συμμετέχοντες που μπορεί να λαμβάνονται υπόψη από τα εθνικά εστιακά σημεία.

Η Επιτροπή προσλαμβάνει ομάδες επιτόπιας βοήθειας, με γνώμονα επίσης τις συγκεκριμένες ανάγκες σε κάθε περιφέρεια και με στόχο να αντιμετωπιστούν οι διαπιστωθείσες ελλείψεις ικανοτήτων.

Επί του παρόντος, όλες οι περιφέρειες καλύπτονται από την επιτόπια βοήθεια.

25

Υποτίθεται ότι η αύξηση της πολιτικής προβολής της πρωτοβουλίας θα ενισχύσει την πολιτική βούληση των χωρών-εταίρων για υλοποίηση των διαδικασιών ΕΣΔ/ΕΕΑ.

Λόγω της υλοποίησης μιας συνολικής πολιτικής μείωσης προσωπικού, της οποίας ο αντίκτυπος γίνεται εμφανής στο προσωπικό που ασχολείται με την πρωτοβουλία για τα κέντρα αριστείας, η πλαισίωση όλων των χωρών-εταίρων στο αίτημά τους για υλοποίηση των ερωτηματολογίων εκτίμησης αναγκών και των εθνικών σχεδίων δράσης ήταν εξαιρετικά μεγάλη πρόκληση για το 2017.

Το ΚΚΕρ εκπονεί προσωρινό χρονοδιάγραμμα για τα έτη 2018 και 2019, το οποίο αφορά τα διαφορετικά αιτήματα που λήφθηκαν από τις χώρες-εταίρους. Αφού διασφαλίσει ότι η μεθοδολογία των ερωτηματολογίων εκτίμησης αναγκών-των εθνικών σχεδίων δράσης τηρείται πλήρως όταν οι χώρες-εταίροι επικουρούνται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ότι η διαδικασία βρίσκεται υπό την καθοδήγησή της, το ΚΚΕρ θα βασιστεί στη στήριξη που παρέχουν οι εμπειρογνώμονες της ομάδας επιτόπιας βοήθειας (OSA) και/ή οι εξωτερικοί εμπειρογνώμονες. Οι πόροι (διαθεσιμότητα εμπειρογνωμόνων και προϋπολογισμός για ταξίδια και συναντήσεις) για την υλοποίηση των ΕΕΑ και των ΕΣΔ έχουν αυξηθεί για τα έτη 2018 και 2019.

26

Το γεγονός ότι οι χώρες-εταίροι δηλώνουν τώρα πρόθυμες να λάβουν στήριξη για το ερωτηματολόγιο εκτίμησης αναγκών και το εθνικό σχέδιο δράσης θα πρέπει να εκλαμβάνεται ως θετική ένδειξη των επιτευγμάτων της πρωτοβουλίας. Τα δεδομένα σχετικά με τις εθνικές ΧΒΡΠ ανάγκες είναι συχνά πολύ ευαίσθητα και, για τον λόγο αυτό, χρειάστηκε χρόνος προτού οι εταίροι αισθανθούν πρόθυμοι και σίγουροι για την ανταλλαγή τέτοιων πληροφοριών με έναν εξωτερικό φορέα όπως η ΕΕ. Ωστόσο, αυτή η φάση διστακτικότητας φαίνεται να έχει πλέον παρέλθει και τη θέση της έχει πάρει μια θετική, ανταγωνιστική δυναμική επίδειξης δέσμευσης προς την πρωτοβουλία και/ή ανάδειξης του εθνικού σχεδίου δράσης ως επιτεύγματος.

Υπό αυτήν την έννοια, η πρωτοβουλία για τα κέντρα αριστείας είναι εν μέρει θύμα της ίδιας της επιτυχίας της, καθώς η Επιτροπή πρέπει τώρα να ενισχύσει την ικανότητά της να παρέχει τεχνική στήριξη με ποσοτικούς όρους, παρά τη σαφή έλλειψη πόρων προς αυτήν την κατεύθυνση.

37

Η θεσμική αναγνώριση του εθνικού εστιακού σημείου και η πολιτική στήριξη προς αυτό συνήθως εξαρτάται από τη σημασία που αποδίδουν οι πολιτικές αρχές στην πρωτοβουλία για τα κέντρα αριστείας. Η αύξηση της πολιτικής προβολής της πρωτοβουλίας αποτελεί αντικείμενο πιο συστημικής συμμετοχής των αντιπροσωπειών της ΕΕ στην προώθηση της πρωτοβουλίας, συμπεριλαμβανομένης της υποστήριξης του ρόλου των εθνικών εστιακών σημείων. Ο ρόλος του υπαλλήλου περιφερειακής συνεργασίας, όπου υπάρχει, είναι επίσης ουσιαστικός.

Η προβολή των περιφερειακών γραμματειών είναι εξίσου σημαντική. Για τον λόγο αυτό, η ΓΔ DEVCO αποφάσισε να αυξήσει τον προϋπολογισμό των δραστηριοτήτων των περιφερειακών γραμματειών από το 2018.

38

Οι οδηγίες που απέστειλε η ΕΥΕΔ στις 26 Ιανουαρίου 2018 στους επικεφαλής των αντιπροσωπειών της ΕΕ στις χώρες-εταίρους των κέντρων αριστείας επιδιώκουν ρητώς αυτόν τον στόχο, αφού ζητούν, μεταξύ άλλων, να αναπτυχθούν δραστηριότητες που στοχεύουν «στην αύξηση της ευαισθητοποίησης των κρατών μελών της ΕΕ, των αρμόδιων διεθνών οργανισμών και άλλων σημαντικών χορηγών σχετικά με την πρωτοβουλία, τους στόχους και το αποτέλεσμά της», μια «άσκηση που θα μπορούσε επίσης να καταλήξει στην προοδευτική μεταμόρφωση του εθνικού εστιακού σημείου/της εθνικής ομάδας σε ενιαίο σημείο εισόδου για όλα τα ΧΒΡΠ έργα και τις δραστηριότητες στις αντίστοιχες χώρες τους».

Προκειμένου να αναδειχθεί η σπουδαιότητα των εθνικών εστιακών σημείων, είναι σημαντικό η ΓΔ DEVCO και η ΕΥΕΔ να συνεργαστούν, ώστε να ενισχυθεί ο συντονισμός και η συνεργασία μεταξύ των ίδιων των εθνικών εστιακών σημείων, των περιφερειακών γραμματειών και των αντιπροσωπειών της ΕΕ. Σημείο εκκίνησης θα μπορούσε να είναι ο απλός συντονισμός της υλικοτεχνικής υποστήριξης: οι αντιπροσωπείες της ΕΕ ενθαρρύνονται να οργανώνουν είτε συναντήσεις στρογγυλής τραπέζης είτε ad hoc ανεπίσημες συναντήσεις με τον επικεφαλής της περιφερειακής γραμματείας και ορισμένα εθνικά εστιακά σημεία από την περιφέρεια στις αντιπροσωπείες, με τη συμμετοχή επίσης πρεσβειών κρατών μελών της ΕΕ, καθώς και τοπικών αρχών. Το κόστος θα είναι συγκρατημένο, ιδίως λαμβάνοντας υπόψη τον αυξανόμενο προϋπολογισμό προβολής/υλικοτεχνικής υποστήριξης που χορηγείται στις περιφερειακές γραμματείες, ωστόσο ο αντίκτυπος θα είναι σημαντικός ως προς την προβολή και το κύρος για το εθνικό εστιακό σημείο.

39

Για να τονιστεί η σημασία του ρόλου των υπαλλήλων περιφερειακής συνεργασίας στην πρωτοβουλία, ένα κοινό σημείωμα των ΕΥΕΔ/ΓΔ DEVCO εστάλη στις 21 Φεβρουαρίου 2018 στις αντιπροσωπείες της ΕΕ, όπου η στήριξη αυτού του είδους θεωρήθηκε απαραίτητη.

40

Η διαδικασία προς τη μεγαλύτερη συμμετοχή των αντιπροσωπειών της ΕΕ στην πρωτοβουλία ξεκίνησε από κοινού από τη ΓΔ DEVCO και την ΕΥΕΔ. Έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος. Οι τακτικές και πιο στενές επαφές με τις περιφερειακές γραμματείες, τους φορείς υλοποίησης και την ομάδα διακυβέρνησης έχουν πλέον θεσπιστεί. Ορισμένες αντιπροσωπείες παρείχαν σημαντική υποστήριξη, καθώς προώθησαν τη συμμετοχή σημαντικών χωρών-εταίρων ή προσέδωσαν νέα δύναμη στη συμμετοχή τους ενισχύοντας το πολιτικό ενδιαφέρον για την πρωτοβουλία.

Η επίτευξη της πλήρους συμμετοχής όλων των αντιπροσωπειών στις 59 χώρες-εταίρους των κέντρων αριστείας είναι ένας αρκετά φιλόδοξος στόχος ώστε να επιτευχθεί σε 3-4 χρόνια, λαμβάνοντας υπόψη τον συρρικνούμενο προϋπολογισμό, τον αυξανόμενο φόρτο εργασίας και τον χρόνο που απαιτείται για την ολοκλήρωση αυτού του έργου. Ωστόσο, η Επιτροπή και η ΕΥΕΔ διαβεβαιώνουν ότι αυτός ο στόχος βρίσκεται σε τροχιά επίτευξης.

Προσφάτως, η γενική γραμματεία της ΕΥΕΔ επιτάχυνε περαιτέρω τη διαδικασία αποστέλλοντας επίσημα σημειώματα στους επικεφαλής των αντιπροσωπειών στις χώρες-εταίρους των κέντρων αριστείας (Ιανουάριος του 2018), καθώς και στον αναπληρωτή γενικό γραμματέα πολιτικών υποθέσεων της ΕΥΕΔ και στους περιφερειακούς διευθυντές (Νοέμβριος του 2017), προκειμένου να ενισχυθεί η συμμετοχή των αντιπροσωπειών της ΕΕ και η πολιτική προβολή της πρωτοβουλίας αντιστοίχως.

Το έργο των υπαλλήλων περιφερειακής συνεργασίας που εδρεύουν στο Ντακάρ, το Ισλαμαμπάντ, τη Μανίλα και το Ναϊρόμπι, είχε ως αποτέλεσμα την πολύ καλύτερη ενημέρωση των αντιπροσωπειών των αντίστοιχων περιφερειών σχετικά με τις δραστηριότητες των ΧΒΡΠ κέντρων αριστείας. Στη Νοτιοανατολική Ασία, αποτελεί κοινή πρακτική οι αντιπροσωπείες να εκφωνούν τις εναρκτήριες ομιλίες σε εκδηλώσεις έργων. Επίσης, μέσω των υπαλλήλων κατέστη δυνατή η προσέγγιση με τις διπλωματικές αντιπροσωπείες των κρατών μελών της ΕΕ.

Η πρωτοβουλία απέκτησε πολιτική προβολή όταν ένα ΧΒΡΠ πάνελ των κέντρων αριστείας με τα εθνικά εστιακά σημεία, την περιφερειακή γραμματεία, το Ερευνητικό Ίδρυμα των Ηνωμένων Εθνών για το Διαπεριφερειακό Έγκλημα και τη Δικαιοσύνη (UNICRI) και το ΚΚΕρ-ΕΚ διοργανώθηκε στο πλαίσιο ενός εργαστηρίου του περιφερειακού φόρουμ ASEAN (ARF) με τη συμπροεδρία της ΕΕ με θέμα «Ευαισθητοποίηση και προαγωγή της συνεργασίας του ARF για τον μετριασμό των χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών (ΧΒΡΠ) κινδύνων», που έλαβε χώρα στις Φιλιππίνες τον Σεπτέμβριο του 2015.

Η πρωτοβουλία αποτέλεσε μέρος των ενεργειών που περιλαμβάνονται στο σχέδιο δράσης BANDAR SERI BEGAWAN για την ενδυνάμωση της ενισχυμένης εταιρικής σχέσης ASEAN-EE (2013-2017) και μέρος του σχεδίου που το διαδέχτηκε, του σχεδίου δράσης ASEAN-EE (2018-2022). Επίσης, αποτέλεσε μέρος του σχεδίου εργασίας ASEAN-ΕΕ για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και του διεθνικού εγκλήματος (2014-2017). Όσον αφορά τα σχέδια, έχουν επανειλημμένως αναφερθεί ΧΒΡΠ δράσεις των κέντρων αριστείας.

41

Παρότι η ΓΔ DEVCO αναγνωρίζει ότι αρκετά έργα κατέληξαν να εστιάζονται περισσότερο στις αναπτυσσόμενες ικανότητες των χωρών-εταίρων παρά στο περιφερειακό επίπεδο, είναι επίσης γεγονός ότι ουδεμία περιφερειακή προσέγγιση μπορεί να υλοποιηθεί πλήρως χωρίς τις κατάλληλες εθνικές ικανότητες.

Επιπλέον, αρκετά υλοποιηθέντα έργα είχαν πράγματι περιφερειακή εμβέλεια και προσέγγιση — MediPIET με εστίαση σε ολόκληρη τη γειτονία της ΕΕ· έργο P41 για τις χημικές εγκαταστάσεις υψηλού κινδύνου και τον μετριασμό κινδύνων στην περιφέρεια ΑΑΑ· και P48 για τη βελτιωμένη περιφερειακή διαχείριση των επιδημιών στα ΧΒΡΠ κέντρα αριστείας των χωρών-εταίρων της ΑΑΑ.

42

Η οργάνωση συναντήσεων συγκαταλέγεται στις δραστηριότητες των περιφερειακών γραμματειών. Για τις δραστηριότητες αυτές, η ΓΔ DEVCO έχει αποφασίσει να αυξήσει τον προϋπολογισμό των περιφερειακών γραμματειών από το 2018.

Από το 2016, η ΓΔ DEVCO άρχισε να συμπεριλαμβάνει ασκήσεις επί χάρτου και επιτόπιες ασκήσεις σε όλα τα συναφή έργα.

Οι ενισχυμένες ανταλλαγές μεταξύ των υπηρεσιών της ΓΔ DEVCO, της Γενικής Διεύθυνσης Ευρωπαϊκής Πολιτικής Προστασίας και Επιχειρήσεων Ανθρωπιστικής Βοήθειας (ΓΔ ECHO) και της ΓΔ NEAR που ασχολούνται με περιφερειακά προγράμματα διαχείρισης καταστροφών και διερευνούν το ενδεχόμενο κοινών ασκήσεων και κατάρτισης, ξεκινώντας από τις χώρες κοινού ενδιαφέροντος όπου έχουν ιδρυθεί κέντρα αριστείας (Αλγερία, Μαρόκο, Ιορδανία, Γεωργία), θα έχουν στο σύνολό τους στόχο την εδραίωση της πρωτοβουλίας και τη μετατροπή της σε ένα μοναδικό και ισχυρό δίκτυο.

44

Η Επιτροπή και η ΕΥΕΔ συμφωνούν πλήρως με αυτό το σημείο. Πράγματι, επιχειρούν ήδη να πετύχουν τη συμμετοχή σχετικών γεωγραφικών διευθύνσεων στη ΓΔ DEVCO και στη ΓΔ NEAR, προκειμένου να εδραιωθούν συνέργειες και να αυξηθούν οι πηγές χρηματοδότησης για την πρωτοβουλία.

Αυτή η διαδικασία διευκολύνεται από το γεγονός ότι το περιφερειακό δίκτυο, το οποίο συστάθηκε μέσω των κέντρων αριστείας επιτρέπει σε άλλα όργανα της ΕΕ να χρησιμοποιούν την πρωτοβουλία ως πλατφόρμα για τα προγράμματα και τα έργα τους.

Παράδειγμα της προσαρμοστικότητας των κέντρων αριστείας αποτελεί το σχέδιο εγγράφου δράσης 2018 για την κλιματική αλλαγή, το οποίο προβλέπει πρωτεύοντα ρόλο για τα κέντρα αριστείας, τα οποία αναφέρονται ως πλατφόρμα για την ευαισθητοποίηση των χωρών-εταίρων σχετικά με το πλέγμα ασφαλείας της κλιματικής αλλαγής μέσω των εθνικών ομάδων και των εθνικών εστιακών σημείων τους. Το έγγραφο προβλέπει επίσης επιπρόσθετους πόρους για τα κέντρα αριστείας, με στόχο τη δρομολόγηση ενός νέου έργου για την αντιμετώπιση των κινδύνων που ενέχει η μετανάστευση των ασθενειών και των φορέων τους για την ΕΕ και τους γείτονές της, λόγω της κλιματικής αλλαγής.

Επιπλέον, διεξάγονται διερευνητικές συζητήσεις για την πιθανή μεταφορά του προγράμματος MediPIET (το οποίο επί του παρόντος χρηματοδοτείται από τα έργα 32 και 36 των κέντρων αριστείας) στη ΓΔ NEAR μετά το 2019, ως πλεονέκτημα της ευρωπαϊκής γειτονίας. Εφόσον επιτύχει, αυτό το μοντέλο μπορεί να επαναληφθεί για άλλα έργα των κέντρων αριστείας, ιδίως στη γειτονία της ΕΕ.

46

Οι οδηγίες που απέστειλε η ΕΥΕΔ, στις 26 Ιανουαρίου 2018, στους επικεφαλής των αντιπροσωπειών της ΕΕ στις χώρες-εταίρους των κέντρων αριστείας επιδιώκουν ρητώς αυτόν τον στόχο (βλέπε επίσης απάντηση στο σημείο 38). Η πρόσκληση για τον «διορισμό μέλους του προσωπικού εντός του πολιτικού τμήματος της αντιπροσωπείας ώστε να λειτουργήσει ως σημείο επαφής στη χώρα (στις χώρες) όπου έχετε διαπιστευτεί» δίνει επίσης ώθηση στις αντιπροσωπείες της ΕΕ για την υλοποίηση αυτού του καθήκοντος.

Οι αντιπροσωπείες της ΕΕ στην περιφέρεια ΝΑΑ στηρίζουν τις χώρες-εταίρους στη χρήση των (προτάσεων) των εθνικών σχεδίων δράσης τους, ώστε να διερευνούν τις πιθανότητες χρηματοδότησης από άλλους χορηγούς. Για παράδειγμα, στο πλαίσιο ενός εργαστηρίου του περιφερειακού φόρουμ ASEAN (ARF) που διοργανώθηκε με τη συμπροεδρία της ΕΕ με θέμα «Ευαισθητοποίηση και προαγωγή της συνεργασίας του ARF για τον μετριασμό των χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών (ΧΒΡΠ) κινδύνων» και έλαβε χώρα στις Φιλιππίνες τον Σεπτέμβριο του 2015, δόθηκε χρόνος σε «συνεδρίες σύναψης επαφών», όπου οι χώρες-εταίροι μπορούσαν να συναντήσουν χώρες και διεθνείς οργανισμούς που ήταν δυνητικοί χορηγοί (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας — ΠΟΥ, Οργανισμός για την Απαγόρευση των Χημικών Όπλων — ΟΑΧΑ, Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας — ΔΟΑΕ).

48

Η Επιτροπή συμφωνεί με την παρατήρηση. Οι ανταλλαγές πληροφοριών ανάμεσα στη ΓΔ DEVCO και στις ΔΓ NEAR/ECHO υφίστανται ήδη, ωστόσο θα μπορούσαν να επισημοποιηθούν.

Όσον αφορά τη Γεωργία, τον Ιανουάριο του 2018, η ΓΔ ECHO συμμετείχε σε μια αποστολή αναγνώρισης υπό την ηγεσία της ΓΔ NEAR για το ετήσιο πρόγραμμα δράσης (ΕΑΔ) σχετικά με την ασφάλεια, το κράτος δικαίου και την πρόληψη και τη διαχείριση κρίσεων. Επίσης, με βάση την εκτίμηση αναγκών που παρείχε η κυβέρνηση της Γεωργίας, η ΓΔ NEAR καθορίζει τη συνδρομή στον ΧΒΡΠ τομέα στο ΕΑΔ 2018. Στο πλαίσιο περαιτέρω δέσμευσης, η ΕΕ θα αντιμετωπίσει τις διαρθρωτικές αδυναμίες στον εθνικό συντονισμό του ΧΒΡΠ τομέα.

Επιπλέον, από το τέλος του 2017, η ΓΔ NEAR και η ΓΔ DEVCO διερευνούν τη σκοπιμότητα παράδοσης του προγράμματος MediPIET στη ΓΔ NEAR από το 2020.

50

Μία από τις βασικές αρμοδιότητες των υπαλλήλων περιφερειακής συνεργασίας (του προσωπικού της ΓΔ DEVCO) είναι η παρακολούθηση της πρωτοβουλίας στις αντίστοιχες περιφέρειές τους. Οι πληροφορίες τους συνδυάζονται με τη συμβατική παρακολούθηση του υπευθύνου διαχείρισης έργων στη ΓΔ DEVCO. Οι πληροφορίες από άλλα ενδιαφερόμενα μέρη λαμβάνονται υπόψη και περιλαμβάνουν τα εργαλεία που αναφέρει το Ελεγκτικό Συνέδριο.

Η Επιτροπή συμφωνεί ότι το συνολικό λογικό πλαίσιο (συμπεριλαμβανομένων των δεικτών αποτελέσματος/αντικτύπου) από το επίπεδο του έργου έως το επίπεδο της πρωτοβουλίας πρέπει να οριστεί καλύτερα. Η χρήση μιας ολοκληρωμένης και συστηματικής προσέγγισης εκτίμησης κινδύνου, καθώς και η χρήση των ερωτηματολογίων εκτίμησης αναγκών και των εθνικών σχεδίων δράσης ως εργαλείων για τη μέτρηση της προόδου στις χώρες-εταίρους, καθιστά δυνατή την επίτευξη αυτού του στόχου στο εγγύς μέλλον.

Η συμμετοχή των χωρών-εταίρων στην παρακολούθηση των έργων αυξάνεται. Αρκετές περιφερειακές γραμματείες αποφάσισαν πρόσφατα να οργανώνουν τακτικά (2 έως 4 φορές ετησίως) συναντήσεις προόδου στις γραμματείες με τη συμμετοχή όλων των φορέων υλοποίησης έργων, επιπλέον των εξαμηνιαίων συναντήσεων προόδου με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

51

Η ΧΒΡΠ πύλη της ΕΕ είναι ένα σημαντικό μέσο συνεργασίας για την πρωτοβουλία, πλήρως αποκεντρωμένο και ενεργό στις 8 περιφέρειες του πλανήτη. Εκ φύσεως συνεργατική, η πύλη έχει σήμερα εξελιχθεί αφού η πρωτοβουλία έχει επεκταθεί σε 60 χώρες. Ως εκ τούτου, απαιτούνται προσαρμογές. Η δομή της σημερινής πύλης επικαιροποιείται.

Λόγω της ταχείας εξέλιξης των τεχνολογιών ΤΠ, έχει ληφθεί απόφαση για παράλληλη εργασία με σκοπό την επικουρική ανάπτυξη μιας νέας πύλης, βάσει ενός διαφορετικού τυποποιημένου πρωτοκόλλου λογισμικού, η οποία θα βελτιώσει τη φορητότητα, τη συντήρηση, την αναβάθμιση και τη βιωσιμότητά της. Το ΚΚΕρ διενεργεί επί του παρόντος μελέτη σκοπιμότητας προς τον σκοπό αυτό. Η μελέτη περιλαμβάνει τον εξορθολογισμό των επιπέδων πρόσβασης και των ρόλων των καταχωρισμένων χρηστών, την αναδιοργάνωση της δομής της ενότητας του αποθετηρίου εγγράφων και την επανενεργοποίηση ενός φόρουμ για τη διενέργεια συζητήσεων. Το ΚΚΕρ θα συνεχίσει να επικαιροποιεί την πύλη των κέντρων αριστείας, καθώς τίθενται στη διάθεσή του έγγραφα και παραδοτέα που αφορούν τα έργα και αποθηκεύονται με κατάλληλα επίπεδα πρόσβασης.

Οι βέλτιστες πρακτικές και οι κατευθυντήριες γραμμές άλλων ΧΒΡΠ έργων της ΕΕ (που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο είτε των ΧΒΡΠ σχεδίων δράσης της ΕΕ είτε του προγράμματος έρευνας στον τομέα της ασφάλειας, όπου αυτό είναι δυνατόν) θα είναι διαθέσιμες μέσω της πύλης των κέντρων αριστείας.

52

Οι (εξαμηνιαίες) εκθέσεις προόδου καθίστανται διαθέσιμες στην περιφερειακή γραμματεία και στα εθνικά εστιακά σημεία. Η πρόσβαση σε συγκεκριμένα παραδοτέα έργων υπόκειται στην προηγούμενη έγκριση των χωρών-εταίρων (ρήτρα εμπιστευτικότητας για τις ευαίσθητες πληροφορίες ανά χώρα).

Τα έγγραφα και τα παραδοτέα που συνδέονται με τα έργα των κέντρων αριστείας αποθηκεύονται στην πύλη των κέντρων αριστείας με κατάλληλα επίπεδα πρόσβασης και δικαιώματα προβολής/επεξεργασίας. Προκειμένου να υπάρχει ένα πιο εύχρηστο αποθετήριο εγγράφων, προωθείται μια αναδιάρθρωση της ενότητας του αποθετηρίου εγγράφων, καθώς και ένα πιο εξορθολογισμένο σύστημα αναφορικά με τα δικαιώματα προβολής/επεξεργασίας.

53

Όπως αναγνωρίζεται στην απάντηση στο σημείο 51, η συστηματική συλλογή πληροφοριών και η τήρηση αρχείων από όλους τους εμπλεκόμενους παράγοντες θα πρέπει και πρόκειται να βελτιωθεί. Ωστόσο, κάτι τέτοιο θα είναι δύσκολο όσο η πύλη δεν είναι πλήρως λειτουργική και αξιόπιστη, κάτι που δεν ίσχυε πάντα στο παρελθόν, με αποτέλεσμα να υπάρχει σύγχυση και η αναφερόμενη ελλιπής πληροφόρηση.

54

Βλέπε απαντήσεις στα σημεία 51 και 53.

56

Η αξιολόγηση της προσανατολισμένης στα αποτελέσματα (ROM) παρακολούθησης (υπό τη διαχείριση των κεντρικών υπηρεσιών της ΓΔ DEVCO για όλες τις μονάδες) δεν πραγματοποιείται για όλα τα έργα, αλλά μόνο για ένα περιορισμένο δείγμα έργων ανάλογα με τις προτεραιότητες που δίνουν οι προϊστάμενοι των μονάδων σε ετήσια βάση και με έναν προϋπολογισμό άνω του 1 εκατ. EUR.

Τούτο, φυσικά, δεν σημαίνει ότι η Επιτροπή δεν πρέπει να διασφαλίσει τα επιπρόσθετα εργαλεία για την κατάλληλη παρακολούθηση και αξιολόγηση των έργων, προκειμένου να μεριμνά για τα αποτελέσματα των έργων. Για τον λόγο αυτό, έχει ανατεθεί στο ΚΚΕρ η διενέργεια συστηματικής τεχνικής αξιολόγησης όλων των έργων των κέντρων αριστείας.

57

Η Επιτροπή αναγνωρίζει αυτήν την αδυναμία ως προς τους στόχους και τους δείκτες, καθώς και την ανάγκη ανάπτυξης σαφούς σύνδεσης μεταξύ τους. Για να καλυφθεί το κενό, η ΓΔ DEVCO και το ΚΚΕρ εργάζονται ήδη για την ανάπτυξη δεικτών, αξιοποιώντας τις προσπάθειες που έχουν ήδη καταβληθεί στον τομέα ελέγχου εξαγωγών ειδών διπλής χρήσης. Παράλληλα, η μεγαλύτερη εστίαση της πρωτοβουλίας στην οργάνωση περιφερειακών και υποπεριφερειακών ασκήσεων επί χάρτου και επιτόπιων ασκήσεων συμβάλλει επίσης προς αυτήν την κατεύθυνση, καθώς οι ασκήσεις μπορούν να χρησιμεύσουν ως δείκτες του αντικτύπου των έργων.

58

Επιπρόσθετη προσπάθεια καταβάλλεται προκειμένου να εξασφαλίζεται η τακτική ενημέρωση της πύλης των κέντρων αριστείας με έγγραφα που αφορούν τα έργα και είναι διαθέσιμα στο ΚΚΕρ. Η πύλη των κέντρων αριστείας χρησιμοποιείται ως αποθετήριο εγγράφων που παράγονται στο πλαίσιο της διαδικασίας αξιολόγησης.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αξιολόγηση συμπληρώθηκε από ανατροφοδότηση που συλλέχθηκε από άλλες πηγές, εκτός της τεκμηρίωσης που αφορά τα έργα.

Η συγκέντρωση πληροφοριών για τους σκοπούς της αξιολόγησης πραγματοποιείται συστηματικά στο πλαίσιο των διευθυνουσών επιτροπών των έργων και μέσω ειδικών εντύπων ανατροφοδότησης (για τις συνιστώσες της κατάρτισης). Εδώ και μία διετία, ανατροφοδότηση παρέχουν επίσης οι εμπειρογνώμονες υψηλού επίπεδου από τα κράτη μέλη και οι εμπειρογνώμονες επιτόπιας βοήθειας.

59

Λόγω της υλοποίησης μιας συνολικής πολιτικής μείωσης προσωπικού, η οποία έχει επιπτώσεις στο προσωπικό του ΚΚΕρ που είναι αρμόδιο για την πρωτοβουλία των κέντρων αριστείας, το ΚΚΕρ, σε συμφωνία με τη ΓΔ DEVCO, διόρισε και συντόνισε ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες στο πεδίο της έρευνας και της καινοτομίας στους Χ, B και ΡΠ τομείς για την αξιολόγηση της υλοποίησης των έργων βάσει της εγκεκριμένης από τη ΓΔ DEVCO μεθοδολογίας αξιολόγησης.

Για κάθε έργο εκδόθηκαν τυποποιημένες εκθέσεις αξιολόγησης από την ομάδα των αρμόδιων εμπειρογνωμόνων, υπό την επίβλεψη της ειδικής ομάδας του ΚΚΕρ. Επιπλέον, το ΚΚΕρ προσπαθεί να ενημερώνει την αξιολόγηση των έργων των κέντρων αριστείας και εκδίδει εγκαίρως τις εκθέσεις αξιολόγησης, προκειμένου να αναλαμβάνονται συγκεκριμένες ενέργειες σχετικά με τις πιθανές συστάσεις. Ήδη έχει σημειωθεί βελτίωση.

60

Η αύξηση της συμμετοχής των αντιπροσωπειών της ΕΕ αναμένεται να ενισχύσει τη βιωσιμότητα των αποτελεσμάτων που επιτυγχάνονται μέσω της υλοποίησης των έργων, επίσης στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας.

Συμπεράσματα και συστάσεις

62

Η Επιτροπή δεν συμφωνεί ότι η σύσταση για συγκέντρωση της χρηματοδότησης της ΕΕ στις περιοχές που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία για την ασφάλεια της ΕΕ δεν έχει υλοποιηθεί.

Βλέπε απάντηση στην παράγραφο ΙΙΙ, καθώς και τις απαντήσεις στα σημεία 16, 17, 18 και 19.

65

Η Επιτροπή θα εντάξει τη συνιστώσα της εκτίμησης κινδύνου στη μεθοδολογία της εκτίμησης αναγκών και του εθνικού σχεδίου δράσης. Τούτο θα συμβάλλει στην ευαισθητοποίηση των χωρών-εταίρων όσον αφορά τη σημασία διενέργειας μιας εκτίμησης κινδύνου, στην εισαγωγή πιθανών προσεγγίσεων και καθοδήγησης, καθώς και στην καλύτερη υποστήριξη των χωρών-εταίρων κατά την προτεραιοποίηση των δράσεων.

Σύσταση 1

Η Επιτροπή και η ΕΥΕΔ αποδέχονται τη σύσταση.

  1. Οι υπηρεσίες της ΕΥΕΔ και της Επιτροπής θα διερευνήσουν το ενδεχόμενο διενέργειας μιας τέτοιας ανάλυσης.

    Οι αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στη ΓΔ HOME και στη ΧΒΡΠ συμβουλευτική ομάδα της που περιλαμβάνουν τους νεοδιορισθέντες ΧΒΡΠ συντονιστές από κράτη μέλη της ΕΕ θα συνεχίσουν και θα ενισχυθούν κατά περίπτωση και όπου είναι δυνατόν να βρεθούν συνέργειες (π.χ. χαρτογράφηση υφιστάμενων εγκαταστάσεων κατάρτισης και εμπειρογνωμόνων στον ΧΒΡΠ τομέα· συμμετοχή σε διασυνοριακές ασκήσεις επί χάρτου και επιτόπιες ασκήσεις).
  2. Η συνιστώσα της εκτίμησης κινδύνου θα ενσωματωθεί στη μεθοδολογία εκτίμησης αναγκών των κέντρων αριστείας και των εθνικών σχεδίων δράσης. Τούτο θα συμβάλλει στην ευαισθητοποίηση των χωρών-εταίρων για τη σημασία διενέργειας εκτίμησης κινδύνου, στην εισαγωγή πιθανών προσεγγίσεων και καθοδήγησης, καθώς και στην καλύτερη υποστήριξή τους κατά την προτεραιοποίηση των δράσεων.
  3. Η Επιτροπή (ΓΔ DEVCO και ΚΚΕρ) έχει εκπονήσει προσωρινό χρονοδιάγραμμα για τα έτη 2018 και 2019, το οποίο αφορά τα αιτήματα που λαμβάνονται από τις χώρες-εταίρους. Αφού διασφαλίσει ότι η μεθοδολογία των ερωτηματολογίων εκτίμησης αναγκών-των εθνικών σχεδίων δράσης τηρείται πλήρως όταν οι χώρες-εταίροι επικουρούνται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ότι η διαδικασία βρίσκεται υπό την καθοδήγησή της, το ΚΚΕρ θα βασιστεί στη στήριξη που παρέχουν οι εμπειρογνώμονες της ομάδας επιτόπιας βοήθειας (OSA) και/ή οι εξωτερικοί εμπειρογνώμονες και θα διατεθούν κατάλληλοι πόροι για την αποστολή.
Σύσταση 2

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση και έχει ήδη αρχίσει να υλοποιεί περιφερειακές δραστηριότητες, μεταξύ άλλων ασκήσεις επί χάρτου και επιτόπιες ασκήσεις σε περιφερειακό και υποπεριφερειακό επίπεδο.

Οι περιφερειακές συναντήσεις στρογγυλής τραπέζης των κέντρων αριστείας επιδεικνύουν ένα διαρκώς αυξανόμενο επίπεδο αισθήματος ίδιας ευθύνης και ανάληψης πρωτοβουλιών για την περιφερειακή δικτύωση, συνεργασία και οργάνωση δραστηριοτήτων καθώς και την προβολή προς τους διεθνείς ή περιφερειακούς οργανισμούς (Αφρικανική Ένωση, ASEAN, ΔΚΕΤ, STCU, ΠΟΥ, ΔΟΑΕ, Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ), επιτροπή συσταθείσα δυνάμει της απόφασης 1540 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, Σύμβαση για τα Βιολογικά και Τοξικά Όπλα, BACAC κ.λπ.).

Η δυνατότητα οργάνωσης ασκήσεων και κατάρτισης από κοινού με υπό εξέλιξη προγράμματα διαχείρισης καταστροφών, υπό τη διεύθυνση της ΓΔ ECHO και της ΓΔ NEAR, θα διερευνηθεί περαιτέρω.

Σύσταση 3

Η Επιτροπή και η ΕΥΕΔ αποδέχονται τη σύσταση.

  1. Η ΕΥΕΔ και η Επιτροπή θα διερευνήσουν το ενδεχόμενο επέκτασης της ΧΒΡΠ αρμοδιότητας στους εμπειρογνώμονες αντιτρομοκρατικής δράσης στις αντιπροσωπείες όπου έχουν διοριστεί.
  2. Ο ΧΒΡΠ τομέας περιλαμβάνεται ήδη στον διάλογο για θέματα ασφάλειας. Στο μέλλον, αυτό μπορεί να γίνεται σε πιο τακτική βάση.
Σύσταση 4

Η Επιτροπή και η ΕΥΕΔ αποδέχονται τη σύσταση.

Η ΓΔ DEVCO έχει ήδη ξεκινήσει συζητήσεις με τη ΓΔ NEAR και τις δικές της αρμόδιες γεωγραφικές διευθύνσεις, καθώς και με τη ΓΔ ECHΟ για τη διαχείριση των καταστροφών.

Σύσταση 5

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση.

Το ΚΚΕρ και η υφιστάμενη μονάδα εξωτερικής βοήθειας για την προσανατολισμένη στα αποτελέσματα παρακολούθηση της ΓΔ DEVCO παρέχουν στήριξη στη ΓΔ DEVCO για τη βελτίωση και τον εξορθολογισμό των δεικτών και την ευθυγράμμιση ανάμεσα στο πολυετές ενδεικτικό πρόγραμμα, τα ετήσια προγράμματα δράσης και τα υλοποιηθέντα έργα.

Σύσταση 6

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση.

Η ΧΒΡΠ πύλη των κέντρων αριστείας της ΕΕ αποτελεί σημαντικό εργαλείο συνεργασίας για μια πρωτοβουλία που είναι πλήρως αποκεντρωμένη και ενεργή σε 8 περιφέρειες του πλανήτη. Εκ φύσεως συνεργατική, η πύλη έχει σήμερα εξελιχθεί αφού η πρωτοβουλία έχει επεκταθεί σε 60 χώρες. Ως εκ τούτου, απαιτούνται προσαρμογές. Η δομή της σημερινής πύλης επικαιροποιείται.

Λόγω της ταχείας εξέλιξης των τεχνολογιών ΤΠ, έχει ληφθεί απόφαση για παράλληλη εργασία με σκοπό την επικουρική ανάπτυξη μιας νέας πύλης, βάσει ενός διαφορετικού τυποποιημένου πρωτοκόλλου λογισμικού, η οποία θα βελτιώσει τη φορητότητα, τη συντήρηση, την αναβάθμιση και τη βιωσιμότητά της. Το ΚΚΕρ διενεργεί επί του παρόντος μελέτη σκοπιμότητας προς τον σκοπό αυτό.

  1. Η δομή της υφιστάμενης πύλης των κέντρων αριστείας επικαιροποιείται. Τούτο περιλαμβάνει την ευθυγράμμιση των επιπέδων πρόσβασης και των ρόλων των καταχωρισμένων χρηστών, την αναδιοργάνωση της δομής της ενότητας του αποθετηρίου εγγράφων και την επανενεργοποίηση ενός φόρουμ για τη διενέργεια συζητήσεων. Το ΚΚΕρ θα συνεχίσει να επικαιροποιεί την πύλη των κέντρων αριστείας, καθώς τίθενται στη διάθεσή του έγγραφα και παραδοτέα που αφορούν τα έργα και αποθηκεύονται με κατάλληλα επίπεδα πρόσβασης.
  2. Οι βέλτιστες πρακτικές και οι κατευθυντήριες γραμμές άλλων ΧΒΡΠ έργων της ΕΕ (που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο είτε των ΧΒΡΠ σχεδίων δράσης της ΕΕ είτε του προγράμματος έρευνας στον τομέα της ασφάλειας, όπου αυτό είναι δυνατόν) θα είναι διαθέσιμες μέσω της πύλης των κέντρων αριστείας.

Συντομογραφίες και ακρωνύμια

IcSP: Μηχανισμός συμβολής στη σταθερότητα και την ειρήνη

INTCEN: Κέντρο ανάλυσης πληροφοριών της ΕΕ

UNICRI: Διαπεριφερειακό ίδρυμα ερευνών των Ηνωμένων Εθνών για το έγκλημα και τη δικαιοσύνη

ΑΑΑ: Αφρικανική ακτή του Ατλαντικού

ΑΚΑ: Ανατολική και Κεντρική Αφρική

ΒΑΣ: Βόρεια Αφρική και Σαχέλ

ΓΔ Ευρωπαϊκής Πολιτικής Προστασίας και Επιχειρήσεων Ανθρωπιστικής Βοήθειας: Γενική Διεύθυνση Ευρωπαϊκής Πολιτικής Προστασίας και Επιχειρήσεων Ανθρωπιστικής Βοήθειας

ΓΔ Γειτονίας και Διαπραγματεύσεων για τη Διεύρυνση: Γενική Διεύθυνση Γειτονίας και Διαπραγματεύσεων για τη Διεύρυνση

ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης: Γενική Διεύθυνση Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης

ΕΕΑ: Ερωτηματολόγιο εκτίμησης αναγκών

ΕΣΔ: Εθνικό σχέδιο δράσης

ΕΥΕΔ: Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης

ΚΑ: Κεντρική Ασία

ΚΚΕρ: Κοινό Κέντρο Ερευνών

ΜΑ: Μέση Ανατολή

ΝΑΑ: Νοτιοανατολική Ασία

ΝΑΑΕ: Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη

ΣΣΠΚ: Συμβούλιο Συνεργασίας του Περσικού Κόλπου

ΧΒΡΠ: Χημικός/-ή/ό, βιολογικός/-ή/ό, ραδιολογικός/-ή/ό και πυρηνικός/-ή/ό (κίνδυνος, απειλή, υλικό…)

Παραπομπές

1 Υπάρχουν και άλλες δράσεις, όπως η ενίσχυση των συστημάτων ελέγχου των εξαγωγών ειδών διπλής χρήσης (ΧΒΡΠ υλικά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο σε μη στρατιωτικές όσο και σε στρατιωτικές εφαρμογές) και ο επαναπροσανατολισμός των επιστημόνων με γνώσεις επί των τεχνολογιών διπλής σκοπιμότητας.

2 COM(2017) 610 final, της 18ης Οκτωβρίου 2017, με τίτλο «Σχέδιο δράσης για την ενίσχυση της ετοιμότητας έναντι κινδύνων για τη χημική, βιολογική, ραδιολογική και πυρηνική ασφάλεια».

3 Παραδείγματος χάριν, η απόφαση 1540 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, η σύμβαση για τα χημικά όπλα, η σύμβαση για τα βιολογικά όπλα και η συνθήκη για την απαγόρευση των πυρηνικών όπλων.

4 Pool Reinsurance Company. Terrorism threat and mitigation report. Αύγουστος-Δεκέμβριος 2016. Clingendael Strategic Monitor 2017.

5 Συμπεράσματα του Συμβουλίου για την ενίσχυση της ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης έναντι χημικών, βιολογικών ακτινολογικών και πυρηνικών (ΧΒΑΠ) κινδύνων - σχέδιο δράσης της ΕΕ στον τομέα ΧΒΡΠ. Doc 15505/1/09 REV 1, της 12ης Νοεμβρίου 2009.
COM(2014) 247 final «Ανακοίνωση σχετικά με μια νέα προσέγγιση της ΕΕ για την ανίχνευση και τον μετριασμό των κινδύνων ΧΒΡΠ-Ε».
COM(2017) 610 final.

6 Σχέδιο συμπερασμάτων του Συμβουλίου για την ανανεωμένη στρατηγική εσωτερικής ασφάλειας 2015-2020, της 10ης Ιουνίου 2015, έγγραφο 9798/15.
Συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με την ειδική έκθεση αριθ. 17/2014 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου με τίτλο «Μπορεί η πρωτοβουλία για τα κέντρα αριστείας της ΕΕ να συμβάλει αποτελεσματικά στην άμβλυνση των προερχόμενων από χώρες εκτός της ΕΕ χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών κινδύνων;» της 26ης Οκτωβρίου 2015, έγγραφο 13279/15.
Κοινή δήλωση του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, του Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Γενικού Γραμματέα του Οργανισμού Βορειοατλαντικού Συμφώνου. Κοινή δήλωση ΕΕ-ΝΑΤΟ του 2016.
Συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με την εξωτερική δράση της ΕΕ για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Έγγραφο 10384/17 της 19ης Ιουνίου 2017.

7 Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 29ης Απριλίου 2015, σχετικά με τις ειδικές εκθέσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου στο πλαίσιο της απαλλαγής της Επιτροπής για το 2013. Έγγραφο P8_TA (2015) 0119.
Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 9ης Ιουλίου 2015, σχετικά με το ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την ασφάλεια. P8_TA/2015/0269.
Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 23ης Νοεμβρίου 2016, σχετικά με την εφαρμογή της κοινής πολιτικής ασφάλειας και άμυνας. P8_TA/2016/0440.

8 SWD(2017) 278 final «Comprehensive Assessment of EU Security Policy, accompanying the document: Communication from the Commission to the European Parliament, the European Council and the Council – Ninth progress report towards an effective and genuine Security Union.»

9 Κοινό όραμα, κοινές δράσεις: Μία ισχυρότερη Ευρώπη. Μια συνολική στρατηγική για την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Ιούνιος 2016.

10 Ετήσιο πρόγραμμα δράσης του 2017 σύμφωνα με το άρθρο 5 του μηχανισμού συμβολής στη σταθερότητα και την ειρήνη: Action document for mitigation of and preparedness against risks related to CBRN materials or agents.

11 Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 230/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαρτίου 2014, για τη θέσπιση μηχανισμού συμβολής στη σταθερότητα και την ειρήνη (ΕΕ L 77 της 15.3.2014, σ. 1).

12 Θεματικό έγγραφο στρατηγικής για την περίοδο 2014-2020 του μηχανισμού συμβολής στη σταθερότητα και την ειρήνη. Πολυετές ενδεικτικό πρόγραμμα για την περίοδο 2014-2017 (παράρτημα).

13 Τα πιλοτικά έργα και ο σχεδιασμός χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο του ετήσιου προγράμματος δράσης του 2009 για τον μετριασμό των κινδύνων που σχετίζονται με ΧΒΡΠ υλικά ή παράγοντες, καθώς και για την ετοιμότητα αντιμετώπισής τους.

14 Τις περιφερειακές γραμματείες της Νοτιοανατολικής και Ανατολικής Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής.

15 Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν, Λευκορωσία, Γεωργία, Μολδαβία και Ουκρανία.

16 Το 2017 εντάχθηκαν στην πρωτοβουλία η Αιθιοπία, το Κουβέιτ, το Πακιστάν και η Σιέρα Λεόνε και τον Μάρτιο του 2018 η Μογγολία.

17 Το Καζαχστάν έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον να συμμετάσχει στην πρωτοβουλία.

18 Stockholm International Peace Research Institute Yearbook 2017.

19 Οι χώρες-εταίροι (οι εθνικές ομάδες) προσδιορίζουν τις συγκεκριμένες ανάγκες τους και συζητούν σε περιφερειακό επίπεδο τις δράσεις που θα μπορούσαν να υλοποιήσουν για την αντιμετώπιση κοινών ΧΒΡΠ κινδύνων και απειλών.

20 SWD(2017) 278 final, μέρος 1/2, σ. 13.

21 Συμπεράσματα του Συμβουλίου για την ενίσχυση της ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης έναντι χημικών, βιολογικών, ακτινολογικών και πυρηνικών (ΧΒΑΠ) κινδύνων - σχέδιο δράσης της ΕΕ στον τομέα ΧΒΡΠ. Doc 15505/1/09 REV 1, της 12ης Νοεμβρίου 2009.

22 Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 230/2014.
Θεματικό έγγραφο στρατηγικής για την περίοδο 2014-2020 του μηχανισμού συμβολής στη σταθερότητα και την ειρήνη.

23 Κατ’ αναλογία, το πρώτο σχέδιο δράσης στον ΧΒΡΠ τομέα απαιτούσε από τα κράτη μέλη της ΕΕ να υλοποιήσουν 124 δράσεις στους τομείς της πρόληψης, της ανίχνευσης, της ετοιμότητας και της αντίδρασης.

24 Οι εθνικές ομάδες ΧΒΡΠ συντονίζουν τις εργασίες και παρέχουν πληροφορίες σε φορείς των χωρών τους όπως υπουργεία, υπηρεσίες, ερευνητικά και εκπαιδευτικά ιδρύματα που συμμετέχουν σε διάφορα επίπεδα στον μετριασμό των ΧΒΡΠ κινδύνων.

25 Παραδείγματος χάριν, τα σημεία επαφής της INTERPOL, του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, της επιτροπής της απόφασης 1540 του Συμβουλίου Ασφαλείας των ΗΕ, της σύμβασης για τα βιολογικά όπλα, του Οργανισμού Επισιτισμού και Γεωργίας (FAO), του Οργανισμού για την Απαγόρευση των Χημικών Όπλων, του Διεθνή Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, του Προγράμματος για την πρόληψη, την προετοιμασία και την αντίδραση στις φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές κ.λπ.

26 Η περιφερειακή γραμματεία απαρτίζεται από τον προϊστάμενο της γραμματείας και τον περιφερειακό συντονιστή του UNICRI.

27 Ένα από τους επί τόπου εμπειρογνώμονες καλύπτει δύο περιφέρειες: Βόρεια Αφρική και Σαχέλ, και Μέση Ανατολή.

28 Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, Σύμβαση για τα βιολογικά όπλα, Σύμβαση για τα χημικά όπλα, Ιντερπόλ και Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.

29 Η πρωτοβουλία της ΕΕ για τα ΧΒΡΠ κέντρα αριστείας, οι διεθνείς υγειονομικοί κανονισμοί του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, η απόφαση 1540 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και η Σύμβαση για τα βιολογικά όπλα.

30 Ο έλεγχός μας κάλυψε έως και το έργο αριθ. 60. Ωστόσο, για τον υπολογισμό αυτό λάβαμε επίσης υπόψη όλα τα έργα έως το έργο αριθ. 66. Εξαιρέθηκαν τα έργα επιτόπιας τεχνικής βοήθειας.

31 Εξαιρουμένων των συμβάσεων επιτόπιας τεχνικής βοήθειας και παράδοσης εξοπλισμού.

32 Αφορούν τη μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων και την ασφάλεια των τροφίμων.

33 Παραδείγματος χάριν, έργα αριθ. 4, 9, 17, 21, 22, 23, 33, 34, 42, 44, 46 και 47.

34 Οι ασκήσεις επί χάρτου περιλαμβάνουν συζήτηση μεταξύ των συμμετεχόντων προκειμένου να προσδιοριστούν και να προταθούν δράσεις για την αντιμετώπιση κινδύνων. Στο πλαίσιο των επιτόπιων ασκήσεων δοκιμάζονται οι επιχειρησιακές ικανότητες αντιμετώπισης ενός ΧΒΡΠ συμβάντος.

35 Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα φιλοξένησαν την εκδήλωση, στην οποία συμμετείχαν επίσης το Χασεμιτικό Βασίλειο της Ιορδανίας, το Βασίλειο του Μαρόκου, το κράτος του Κατάρ, το Βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας, το κράτος του Κουβέιτ, το Σουλτανάτο του Ομάν και το Βασίλειο του Μπαχρέιν.

36 Η θέση του αρμόδιου για την μακροπρόθεσμη περιφερειακή συνεργασία υπαλλήλου του IcSP, η οποία είχε διατεθεί στην αντιπροσωπεία στο Αμμάν, μεταφέρθηκε στη ΓΔ Γειτονίας και Διαπραγματεύσεων για τη Διεύρυνση.

37 Όπως η καταπολέμηση της τρομοκρατίας, η προστασία των υποδομών ζωτικής σημασίας και η καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης.

38 Η ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης, η ΕΥΕΔ, ο επί τόπου εμπειρογνώμονας, το UNICRI και η ομάδα διακυβέρνησης.

39 Για το 70 % σχεδόν των έργων.

40 Παραδείγματος χάριν, στην τελική αξιολόγηση του έργου αριθ. 6 διατυπώθηκε η σύσταση να βελτιωθεί η διαχείριση του χρόνου και των χρηματοδοτικών πόρων και εάν οι πόροι δεν επαρκούν, αυτό να διαπιστωθεί εγκαίρως για τους σκοπούς της παρακολούθησης του έργου. Στην εκ των υστέρων αξιολόγηση του έργου αριθ. 22 διατυπώθηκε η σύσταση να διευρυνθούν οι ορισμοί των επαγγελματικών κλάδων αντιμετώπισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης ώστε να καλύπτουν ευρύτερο φάσμα ενδιαφερομένων, το οποίο να περιλαμβάνει τους παρόχους ιατρικών υπηρεσιών.

Στάδιο Ημερομηνία
Έγκριση του υπομνήματος σχεδιασμού του ελέγχου / Έναρξη του ελέγχου 25.4.2017
Επίσημη διαβίβαση του σχεδίου έκθεσης στην Επιτροπή (ή σε άλλη ελεγχόμενη μονάδα) 2.3.2018
Έγκριση της τελικής έκθεσης μετά τη διαδικασία εκατέρωθεν ακρόασης 24.4.2018
Επίσημες απαντήσεις της Επιτροπής και της ΕΥΕΔ διαβιβασθείσες σε όλες τις γλώσσες 25.5.2018

Κλιμάκιο ελέγχου

Οι ειδικές εκθέσεις του ΕΕΣ παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των ελέγχων που αυτό διενεργεί επί των πολιτικών και προγραμμάτων της ΕΕ ή επί διαχειριστικών θεμάτων που αφορούν συγκεκριμένους τομείς του προϋπολογισμού. Το ΕΕΣ επιλέγει και σχεδιάζει τα εν λόγω ελεγκτικά έργα κατά τρόπον ώστε αυτά να αποφέρουν τον μέγιστο αντίκτυπο, λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων για τις επιδόσεις ή για τη συμμόρφωση, του επιπέδου των σχετικών εσόδων ή δαπανών, των επικείμενων εξελίξεων και του πολιτικού και δημόσιου συμφέροντος.

O παρών έλεγχος επιδόσεων διενεργήθηκε από το Τμήμα IΙΙ του ΕΕΣ, το οποίο είναι αρμόδιο για τον έλεγχο των δαπανών που αφορούν τις εξωτερικές δράσεις, την ασφάλεια και τη δικαιοσύνη.
Κατά τον χρόνο έγκρισης της έκθεσης ελέγχου, Πρόεδρος του Τμήματος και αρμόδιος για την έκθεση ήταν ο Karel Pinxten. Μετά τη λήξη της θητείας του στις 30 Απριλίου 2018, η Bettina Jakobsen ανέλαβε την Προεδρία του Τμήματος και την αρμοδιότητα της έκθεσης. Το κλιμάκιο ελέγχου απαρτιζόταν από τους Sabine Hiernaux-Fritsch, ανώτερο διοικητικό στέλεχος, Aurelia Petliza, υπεύθυνη έργου, Michiel Sweerts και Dirk Neumeister, ελεγκτές. Η Hannah Critoph παρείχε γλωσσική υποστήριξη.

Από αριστερά: Dirk Neumeister, Aurelia Petliza, Bettina Jakobsen, Michiel Sweerts.

Επικοινωνία

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ

Τηλ:. +352 4398-1
Πληροφορίες: eca.europa.eu/el/Pages/ContactForm.aspx
Ιστότοπος: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται από το διαδίκτυο (https://europa.eu/european-union/index_el).

Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2018

PDF ISBN 978-92-872-4667-7 ISSN 1977-5660 doi:10.2865/615355 QJ-AB-18-011-EL-N
HTML ISBN 978-92-872-6705-4 ISSN 1977-5660 doi:10.2865/501111 QJ-AB-18-011-EL-Q

© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2018

Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά της πηγής. Για οποιαδήποτε χρήση ή αναπαραγωγή φωτογραφιών ή άλλου υλικού που δεν αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πρέπει να ζητηθεί άδεια απευθείας από τους δικαιούχους των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΗΣΤΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΕ

Αυτοπροσώπως
Σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχουν εκατοντάδες κέντρα πληροφόρησης Europe Direct. Μπορείτε να βρείτε τη διεύθυνση του πλησιέστερου σε σας κέντρου στον δικτυακό τόπο https://europa.eu/european-union/index_el

Τηλεφωνικά ή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου
Η Europe Direct είναι μια υπηρεσία που απαντά στις ερωτήσεις σας για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μπορείτε να επικοινωνήσετε με αυτήν την υπηρεσία:

  • καλώντας ατελώς τον αριθμό 00 800 6 7 8 9 10 11 (ορισμένα δίκτυα τηλεφωνίας ενδέχεται να χρεώνουν τις κλήσεις αυτές),
  • καλώντας ατελώς τον αριθμό +32 22999696 ή
  • μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από τον δικτυακό τόπο https://europa.eu/european-union/contact/write-to-us_el

ΒΡΕΙΤΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΕ

Στο διαδίκτυο
Πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ είναι διαθέσιμες στον δικτυακό τόπο Europa: https://europa.eu/european-union/contact_el

Στις εκδόσεις της ΕΕ
Μπορείτε να τηλεφορτώσετε ή να παραγγείλετε δωρεάν και επί πληρωμή εκδόσεις της ΕΕ στην ακόλουθη διεύθυνση: https://op.europa.eu/el/publications. Μπορείτε να ζητήσετε πολλαπλά αντίγραφα δωρεάν εκδόσεων επικοινωνώντας με την υπηρεσία Europe Direct ή με το τοπικό σας κέντρο πληροφόρησης (βλ. https://europa.eu/european-union/contact_el).

Στη νομοθεσία της ΕΕ και σε σχετικά έγγραφα
Για πρόσβαση σε νομικές πληροφορίες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του συνόλου της ενωσιακής νομοθεσίας από το 1951 σε όλες τις επίσημες γλώσσες, μεταβείτε στον δικτυακό τόπο EUR-Lex, στην ακόλουθη διεύθυνση: http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=el

Στα δημόσια δεδομένα από την ΕΕ
Η Πύλη Δημόσιων Δεδομένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (http://data.europa.eu/euodp/el/home?) παρέχει πρόσβαση σε σύνολα δεδομένων από την ΕΕ. Τα δεδομένα μπορούν να τηλεφορτωθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν δωρεάν, τόσο για εμπορικούς όσο και για μη εμπορικούς σκοπούς.