Publication document thumbnail

Ontdek Europa!

Hallo! Welkom in Europa!

Wij komen uit verschillende landen en wij spreken verschillende talen, maar in dit werelddeel zijn wij thuis.

Kom met ons mee, dan gaan we samen Europa ontdekken! Het wordt een avontuurlijke reis door de tijd en de ruimte, en je zult een heleboel interessante dingen ontdekken.

In de loop van onze ontdekkingsreis kun je testen hoeveel je hebt geleerd. Ga naar onze website. Daar vind je het spel „Ontdek Europa!” en andere quizzen en spelletjes over Europa.

Zet je ontdekkingsreis voort op school! Vraag je leraar om meer te vertellen over de thema’s in dit boek. Ga dan verder op onderzoek in de schoolbibliotheek of op internet. Je kunt zelfs een eigen boekje schrijven over wat je hebt ontdekt.

Klaar? Dan gaan we van start!

  HTML PDF PRINT
Deze publicatie is beschikbaar in de volgende formaten HTML PDF Ontdek Europa! Paper Ontdek Europa!

Een werelddeel om te ontdekken

De Elbroes, de hoogste berg van Europa
De Elbroes, de hoogste berg van Europa
© Michael/Pixelio

Europa is een van de zeven werelddelen. De andere zijn Afrika, Noord-Amerika, Zuid-Amerika, Antarctica, Azië en Australië/Oceanië.

Europa strekt zich uit van de Noordpool in het noorden tot aan de Middellandse Zee in het zuiden en van de Atlantische Oceaan in het westen tot aan het Oeralgebergte (in Rusland) in het oosten. Het heeft een heleboel rivieren, meren en gebergten. Op de kaart hieronder zie je hoe de belangrijkste heten.

Het Meer van Genève, in de Alpen
Het Meer van Genève, in de Alpen
© Pixelio

De hoogste berg van Europa is de Elbroes in het Kaukasusgebergte, op de grens tussen Rusland en Georgië. De hoogste top van deze berg ligt 5 642 meter boven zeeniveau.

De hoogste berg van West-Europa is de Mont Blanc, in de Alpen, op de grens tussen Frankrijk en Italië. De top van deze berg ligt op 4 810 meter hoogte.

Ook in de Alpen ligt het Meer van Genève, het grootste zoetwatermeer van West-Europa. Het ligt op de grens tussen Frankrijk en Zwitserland, is wel 310 meter diep en bevat 89 biljoen liter water.

Het Saimaameer in Finland
Het Saimaameer in Finland
© Kratos May/Flickr

Het grootste meer van Midden-Europa is het Balatonmeer in Hongarije. Het is 77 kilometer (km) lang en beslaat ongeveer 600 vierkante kilometer (km2). In Noord-Europa zijn nog grotere meren, bijvoorbeeld het Saimaameer in Finland (1 147 km2) en het Vänermeer in Zweden (ruim 5 500 km2). Het grootste meer van heel Europa is het Ladogameer. Het ligt in Noordwest-Rusland en is qua grootte het veertiende meer ter wereld. De oppervlakte beslaat 17 700 km2.

Het werelddeel Europa

Het werelddeel Europa
De Donaudelta, Roemenië
De Donaudelta, Roemenië
© Pixelio

Een van de langste rivieren van Europa is de Donau. Hij ontspringt in het Zwarte Woud in Duitsland en stroomt vervolgens in oostelijke richting door Oostenrijk, Slowakije, Hongarije, Kroatië, Servië, Bulgarije, Moldavië, Oekraïne en Roemenië. Daar mondt hij in de vorm van een delta uit in de Zwarte Zee. Alles bij elkaar is de rivier zo’n 2 850 km lang.

De Loirevallei staat bekend om de mooie kastelen.
De Loirevallei staat bekend om de mooie kastelen.
© Flickr

Andere grote rivieren zijn de Rijn (ongeveer 1 320 km lang), de Elbe (ongeveer 1 170 km), de Loire en de Wisla (allebei ruim 1 000 km lang). Kun je ze vinden op de kaart?

Een vrachtschip op de Rijn
Een vrachtschip op de Rijn
© Fridmar Damn/Corbis

Grote rivieren zijn handig om dingen te vervoeren. Er worden allerlei soorten goederen op schepen geladen, die ze over de rivier vervoeren tussen de zeehavens van Europa en steden die ver in het binnenland liggen.

Vervoer

De „Raket” („the Rocket”) van Stephenson
De „Raket” („the Rocket”) van Stephenson
© Istock

Wist je dat de spoorweg in Europa is uitgevonden? George Stephenson bouwde in 1825 in Engeland de eerste passagierstrein. Zijn beroemdste locomotief, „de Raket” („the Rocket”), behaalde een snelheid van meer dan 40 kilometer per uur km/u. Dat was in die tijd razendsnel!

De Mont Blanctunnel tussen Frankrijk en Italië
De Mont Blanctunnel tussen Frankrijk en Italië
© Wikipedia/Kristoferb

De elektrische hogesnelheidstreinen die we vandaag de dag in Europa kennen, zijn niet te vergelijken met die eerste stoommachines. Ze zijn heel comfortabel en rijden met snelheden van soms wel 330 km/u over speciaal aangelegde spoorlijnen. Er worden voortdurend nieuwe spoorlijnen aangelegd, zodat mensen snel tussen de grote Europese steden heen en weer kunnen reizen.

Bij het aanleggen van deze wegen en spoorlijnen liggen gebergten, brede rivieren of zelfs de zee in de weg. Daarom hebben ingenieurs lange bruggen en tunnels gebouwd. De langste spoorwegtunnel van Europa is de Gotthardtunnel in Zwitserland.

De langste autotunnel in Europa is de Lærdaltunnel in Noorwegen, tussen Bergen en Oslo. Deze is meer dan 24 km lang en is in het jaar 2000 opengesteld. Een andere opmerkelijke tunnel in Europa is de 11,6 kilometer lange Mont Blanctunnel, die Frankrijk met Italië verbindt. Deze tunnel — die is aangelegd onder de Mont Blanc, de hoogste berg in de Alpen (4 810 m) — was ooit de langste autotunnel ter wereld.

Een van de hoogste bruggen ter wereld — het Millauviaduct in Frankrijk
Een van de hoogste bruggen ter wereld — het Millauviaduct in Frankrijk
© Jean-Pierre Lescourret/Corbis

Een van de hoogste bruggen ter wereld (336 meter) is het Millauviaduct in Frankrijk, dat in 2004 is opengesteld. Twee van de langste bruggen van Europa zijn de Øresundverkeers- en -spoorbrug (16 km lang) tussen Denemarken en Zweden, en de Vasco da Gamaverkeersbrug (ruim 17 km lang) over de Taag in Portugal. Deze laatste is genoemd naar de beroemde ontdekkingsreiziger Vasco da Gama, over wie je in het hoofdstuk „Een reis door de tijd” meer kunt lezen.

Natuurlijk wordt er ook per vliegtuig door Europa gereisd: vliegen gaat immers heel snel. Sommige van de beste vliegtuigen ter wereld worden in Europa gebouwd — de Airbus bijvoorbeeld. De onderdelen van de Airbus worden in verschillende Europese landen gemaakt, en daarna zet een team van technici het hele vliegtuig in elkaar.

Het snelste passagiersvliegtuig aller tijden, de Concorde, was door een team van Franse en Britse ingenieurs ontworpen. De Concorde kon een snelheid van 2 160 km/u bereiken — twee keer de snelheid van het geluid — en kon in minder dan drie uur de Atlantische Oceaan oversteken! (De meeste vliegtuigen doen daar acht uur over.) De Concorde maakte zijn laatste vlucht in 2003.

Het snelste passagiersvliegtuig ooit — de Concorde
Het snelste passagiersvliegtuig ooit — de Concorde
Het grootste passagiersvliegtuig ter wereld — de Airbus A380

Maar nog veel sneller dan vliegtuigen zijn ruimtevaartuigen zoals de Ariane, een project van verschillende Europese landen samen. De Arianeraket is niet bedoeld om mensen de ruimte in te sturen, maar om satellieten te lanceren die nodig zijn voor televisie- en mobiele netwerken, voor wetenschappelijk onderzoek en nog veel meer. Veel satellieten worden tegenwoordig met behulp van deze Europese raketten gelanceerd.

Het succes van de Concorde, de Airbus en de Ariane laat zien hoeveel er kan worden bereikt als Europese landen samenwerken.

Talen in Europa

In Europa worden veel verschillende talen gesproken. De meeste van deze talen behoren tot een van de drie grote taalgroepen of taalfamilies: Germaans, Slavisch en Romaans. De talen in elk van deze groepen lijken onderling op elkaar omdat ze van dezelfde stamtaal komen. Zo stammen de Romaanse talen af van het Latijn, de taal die de Romeinen spraken.

Zo zeg je „goedemorgen” of „hallo” in enkele van deze talen:

 

Germaans

Deens    Godmorgen
Duits    Guten Morgen
Engels    Good morning
Nederlands    Goedemorgen
Zweeds    God morgon

Romaans

Frans    Bonjour
Italiaans    Buongiorno
Portugees    Bom dia
Roemeens    Bună dimineaţa
Spaans    Buenos días

Slavisch

Bulgaars    Dobró útro
Kroatisch    Dobro jutro
Pools    Dzień dobre
Sloveens    Dobro jutro
Slowaaks    Dobré ráno
Tsjechisch    Dobré ráno

Het is niet moeilijk de overeenkomsten tussen deze voorbeelden te zien. Maar er zijn ook andere Europese talen die veel minder of zelfs helemaal niet met elkaar verwant zijn.

Zo zeg je „goedemorgen” of „hallo” in enkele van deze talen:

Ests    Tere hommikust
Fins    Hyvää huomenta
Grieks    Kalimera
Hongaars    Jo reggelt
Iers    Dia dhuit
Lets    Labrīt
Litouws    Labas rytas
Maltees    L-Ghodwa t-tajba

In de taal van het Roma-volk, dat verspreid over heel Europa woont, is „goedemorgen” Lasho dyes.

Talen leren is niet alleen leuk om te doen — het is ook belangrijk als je in een werelddeel als Europa woont. Velen van ons gaan in andere Europese landen op vakantie en leren daar mensen kennen. Dat is een prachtige kans om de verschillende talen die we hebben geleerd, te gebruiken.

Klimaat en natuur

De meeste delen van Europa hebben een gematigd klimaat — niet te warm en ook niet te koud. De koudste streken liggen in het hoge noorden en in de bergen. De warmste plekken liggen in het diepe zuiden en het zuidoosten.

Het warmst en droogst is het in de zomer (van pakweg juni tot september) en het koudst is het in de winter (van pakweg december tot maart).

De zomers van 2010 en 2015 in Europa hebben warmterecords gebroken. Wijst dit op een klimaatverandering? Dit is een wereldwijd probleem, dat alleen kan worden opgelost wanneer alle landen samenwerken.

De winter doorkomen

© Klaus Hackenberg/Corbis

Wilde dieren in koude gebieden hebben meestal een dikke vacht of een dicht verenkleed om zich warm te houden, vaak wit van kleur om niet op te vallen in de sneeuw. Sommige dieren slapen de hele winter om energie te sparen: ze houden een winterslaap.

De Europese bruine beer leeft in de bergen. Daar houdt hij een winterslaap.
De Europese bruine beer leeft in de bergen. Daar houdt hij een winterslaap.

Veel vogelsoorten leven van insecten, kleine waterdiertjes of ander voedsel dat in de koude wintermaanden moeilijk te vinden is. Daarom vliegen ze in de herfst naar het zuiden, om pas in het voorjaar weer terug te keren. Sommige vogels leggen duizenden kilometers af, over de Middellandse Zee en de Sahara, om de winter in Afrika door te brengen. Dit verschijnsel noemen we de vogeltrek.

Genieten van de lente en de zomer

Zomer in de bergweiden
Zomer in de bergweiden
© Aleaimage

Met het begin van de lente (van maart tot mei) wordt het warmer in Europa. De sneeuw en het ijs smelten; in de beekjes en vijvers krioelt het van de jonge visjes en insectenlarven. De trekvogels komen weer terug om een nest te bouwen en een gezin te stichten. De bloemen gaan open en bijen brengen stuifmeel over van de ene naar de andere plant.

De bomen krijgen nieuwe blaadjes die het zonlicht opvangen en die energie gebruiken om de boom te laten groeien. In de bergen brengen de boeren hun koeien naar hoger gelegen weiden, waar nu groen gras in overvloed is.

Hagedissen houden van warm weer.
Hagedissen houden van warm weer.

Koudbloedige dieren zoals reptielen hebben ook zon nodig voor energie. In de zomer kun je, zeker in het zuiden van Europa, vaak hagedissen in de zon zien bakken, en hoor je sprinkhanen en krekels tsjirpen.

De herfst: alles verandert

Ook wespen houden van fruit!
Ook wespen houden van fruit!

In de nazomer en de herfst worden de dagen korter en de nachten koeler. In deze tijd van het jaar rijpen veel soorten fruit en de boeren hebben het dan ook druk met oogsten. Ook noten worden in de herfst rijp en eekhoorns verzamelen ze en slaan een voorraad op voor de winter.

Eekhoorns slaan noten op voor hun wintervoorraad.
Eekhoorns slaan noten op voor hun wintervoorraad.
© Peter Bohot/Pixelio

Veel bomen laten in de herfst hun bladeren vallen omdat er niet genoeg zonlicht meer is, waardoor bladeren hun nut verliezen. Langzaam veranderen ze van groen naar verschillende tinten geel, rood, goud en bruin. Dan vallen ze op de grond en vormen daar een kleurig tapijt. De gevallen bladeren vergaan en verrijken zo de grond met voedsel voor nieuwe planten.

Kleurig herfsttapijt in het bos
Kleurig herfsttapijt in het bos
© The irish image collection/Corbis

De jaarlijks terugkerende seizoenen en alle veranderingen die ze met zich meebrengen, maken het Europese landschap uniek — mooi en heel afwisselend.

Landbouw

In het hooggebergte en in het hoge noorden van Europa is er geen landbouw, omdat het er te koud is om gewassen te verbouwen. Maar naaldbomen zoals dennen en sparren kunnen de koude winters wel overleven. Daarom zijn de koudste gebieden van Europa bedekt met naaldbossen. Het hout uit deze bossen wordt voor veel dingen gebruikt — van huizen en meubels tot papier en kartonnen verpakkingen.

Van deze druiven wordt rode wijn gemaakt.
Van deze druiven wordt rode wijn gemaakt.

Meer naar het zuiden is het meeste land wel geschikt voor landbouw. Daar worden veel verschillende gewassen verbouwd, zoals tarwe, maïs, suikerbieten, aardappels en allerlei soorten groenten en fruit.

In gebieden waar de zon veel schijnt en het bijna nooit vriest (langs de Middellandse Zee bijvoorbeeld), kunnen vruchten zoals sinaasappels en citroenen, druiven en olijven worden verbouwd. Olijven bevatten olie, die uit de vrucht kan worden geperst en kan worden gebruikt bij het koken. Druiven worden geperst voor het sap, waarvan wijn kan worden gemaakt. Europa is beroemd om zijn goede wijnen, die over de hele wereld worden verkocht.

Gewassen in droge streken moeten worden geïrrigeerd.
Gewassen in droge streken moeten worden geïrrigeerd.

In het gebied rond de Middellandse Zee doen ook veel andere soorten groenten en fruit het goed. Tomaten rijpen bijvoorbeeld uitstekend onder de zuidelijke zon. Maar groenten hebben veel water nodig en daarom moeten boeren in hete, droge gebieden hun gewassen vaak irrigeren. Dat betekent dat ze water uit de rivieren of uit de grond tot bij de gewassen leiden.

Grazende schapen
Grazende schapen

Gras groeit makkelijk als het genoeg regent, zelfs op een dunne laag aarde of op grond die niet erg vruchtbaar is. Veel Europese boeren houden dieren die gras eten — zoals koeien, schapen of geiten. Die zorgen voor melk, vlees en andere nuttige producten zoals wol en leer.

Kippen leggen eieren. Die zijn goed voor onze gezondheid, omdat ze boordevol eiwitten zitten.
Kippen leggen eieren. Die zijn goed voor onze gezondheid, omdat ze boordevol eiwitten zitten.

Veel boeren houden ook varkens of kippen. Deze dieren kunnen bijna overal worden gehouden omdat ze binnen kunnen blijven en speciaal voer krijgen. Kippen leveren niet alleen vlees, maar ook eieren, en sommige boerderijen produceren wel duizenden eieren per dag.

Varkens kunnen binnen gehouden worden.
Varkens kunnen binnen gehouden worden.

De boerderijen in Europa variëren van heel groot tot heel klein. Sommige hebben veel land, zodat er gemakkelijk kan worden geoogst met behulp van grote machines. Andere, bijvoorbeeld in bergachtige gebieden, hebben maar kleine stukken land. Muren of heggen tussen de akkers zorgen ervoor dat de wind en regen de grond niet wegspoelen. Ze zijn ook een goede schuilplaats voor dieren in het wild.

Een lappendeken van akkers en weiden in Europa
Een lappendeken van akkers en weiden in Europa
© Sylvain Saustier/Corbis

Veel stadsmensen brengen graag een weekend of hun vakantie door op het Europese platteland, waar ze genieten van het landschap, de rust en de frisse lucht. We moeten allemaal ons best doen om het platteland zo mooi te houden als het is.

De zee

Deze krijtkrotsen zijn gevormd door de zee.
Deze krijtkrotsen zijn gevormd door de zee.
© Pixelio

Europa heeft duizenden kilometers schitterende kustlijn, die door de natuur verschillende vormen heeft gekregen. Zo zijn er steile rotsen en mooie stranden van zand of kleurrijke steentjes die in de loop der eeuwen door de zee zijn gevormd.

Deze fjord is uitgekerfd door een gletsjer.
Deze fjord is uitgekerfd door een gletsjer.
© Brian Lawrence/ Van Parys
Het Duin van Pyla is het hoogste duin van Europa.
Het Duin van Pyla is het hoogste duin van Europa.
© Doug Pearson/Corbis
De monniksrob, een van de zeldzaamste dieren van Europa, leeft in de Middellandse Zee.
De monniksrob, een van de zeldzaamste dieren van Europa, leeft in de Middellandse Zee.

In Noorwegen hebben gletsjers diepe valleien in de kust uitgekerfd, die fjorden heten. In sommige andere landen hebben de zee en de wind van het zand duinen gevormd. Het hoogste duin van Europa is het Duin van Pyla bij Arcachon in Frankrijk. Het is 107 meter hoog.

Waadvogels zoeken naar voedsel in de monding van een rivier.
Waadvogels zoeken naar voedsel in de monding van een rivier.

In de zee langs de Europese kust leven veel soorten vissen en andere dieren. Waar rivieren uitmonden in de zee, verzamelen zich waadvogels, die zich bij laagwater voeden met diertjes die in de modder leven.

De mens en de zee

Containerschepen vervoeren vracht van en naar Europa.
Containerschepen vervoeren vracht van en naar Europa.
© Scott Barrow/Corbis

De zee is ook belangrijk voor de mens. De Middellandse Zee was voor de Romeinen zo belangrijk dat ze hem Mare nostrum noemden: „onze zee”. Door de eeuwen heen hebben Europeanen de wereldzeeën bevaren en andere werelddelen ontdekt en verkend: ze dreven er handel mee en bleven er wonen. In het hoofdstuk „Een reis door de tijd” lees je meer over deze ontdekkingsreizen.

Vrachtschepen uit de hele wereld brengen allerlei goederen (vaak in containers) naar de drukke havens van Europa. Daar worden ze overgeladen op treinen, vrachtwagens en boten. Dan worden de schepen weer volgeladen met goederen die hier zijn gemaakt en in andere werelddelen worden verkocht.

Een van de grootste passagiersschepen ter wereld — Harmony of the Seas.
Een van de grootste passagiersschepen ter wereld — Harmony of the Seas.

Een aantal van de mooiste schepen ter wereld zijn in Europa gebouwd. Een ervan heet de „Harmony of the Seas” — dit is momenteel een van de grootste passagiersschepen ter wereld. Het is gebouwd in Frankrijk en is voor het eerst uitgevaren in 2016.

Scubaduiken in de Middellandse Zee
Scubaduiken in de Middellandse Zee
© Pixelio

De badplaatsen van Europa zijn een prachtige vakantiebestemming. Je kunt er aan allerlei soorten watersport doen, van surfen en varen tot waterskiën en diepzeeduiken.

Of je kunt gewoon uitrusten — zonnebaden op het strand en af en toe verkoeling zoeken in de zee.

Visserij

Vissersboten
Vissersboten

De visvangst is voor de Europeanen altijd belangrijk geweest. Rond vishavens zijn hele dorpen ontstaan en duizenden mensen verdienen hun brood met het vangen en verkopen van vis, of werken voor de vissers en hun gezinnen.

Zalmkwekerij
Zalmkwekerij
© Nathalie Fobes/Corbis

Moderne vissersboten, zoals fabriekstrawlers, kunnen enorme hoeveelheden vis vangen. Om te zorgen dat er genoeg vis in de zee overblijft, hebben de Europese landen afgesproken hoeveel vis er mag worden gevangen, en dat er netten worden gebruikt waaruit jonge vissen kunnen ontsnappen.

Een andere manier om ervoor te zorgen dat de vis niet opraakt, is kweken. Aan de kust van Noord-Europa wordt zalm gekweekt in grote kooien in de zee. Ook schelpdieren zoals mosselen, oesters en kokkels kunnen op die manier worden gekweekt.

Bescherming van de Europese kust

De Europese kust en de zee zijn belangrijk voor de planten en dieren en ook voor de mens. We moeten er dus zuinig op zijn. We moeten voorkomen dat ze vervuild worden door afval van fabrieken en steden. Olietankers krijgen soms ongelukken waarbij grote hoeveelheden olie in de zee stromen. Soms zien de stranden dan zwart van de olie en komen er duizenden zeevogels om.

De Europese landen werken samen om zulke rampen te voorkomen en ervoor te zorgen dat onze mooie kustlijn voor de komende generaties bewaard blijft.

Een reis door de tijd

In de afgelopen duizenden jaren is Europa enorm veranderd. Het is een fascinerende geschiedenis! Maar het is ook een erg lang verhaal, dus we stippen hier alleen wat belangrijke punten aan.

Het stenen tijdperk

Prehistorische rotswandschilderingen in Lascaux, Frankrijk
Prehistorische rotswandschilderingen in Lascaux, Frankrijk
Wikimedia

De vroegste Europeanen waren jagers en verzamelaars. In sommige grotten hebben ze prachtige wandschilderingen van jachttaferelen gemaakt. Later leerden ze het land te bewerken en gingen ze vee fokken, gewassen verbouwen en in dorpen wonen.

Ze maakten wapens en gereedschap van steen, bijvoorbeeld door stukjes vuursteen te slijpen.

Het bronzen en het ijzeren tijdperk — metaal leren gebruiken

Een bronzen bijlkop
Een bronzen bijlkop

Een paar duizend jaar v. Chr. (voor de geboorte van Christus) ontdekten de mensen hoe ze verschillende metalen konden verkrijgen door allerlei soorten steen in een heel heet vuur te verhitten. Brons — een mengsel van koper en tin — was hard genoeg om gereedschappen en wapens van te maken. Goud en zilver zijn zachte maar heel mooie metalen die tot sieraden werden verwerkt.

Later werd een nog harder metaal ontdekt: ijzer. Het beste soort ijzer was staal, dat sterk was en niet snel brak, waardoor je er goede zwaarden van kon maken. Maar staal maken was erg lastig, dus goede zwaarden waren zeldzaam en duur!

Deze Griekse vaas met rode afbeelding is gemaakt in 530 voor Christus.
Deze Griekse vaas met rode afbeelding is gemaakt in 530 voor Christus.

Het oude Griekenland
(ongeveer 2000 tot 200 v. Chr.)

Ongeveer 4 000 jaar geleden werden in Griekenland de eerste steden gebouwd. In het begin werden die geregeerd door koningen. Later, rond 500 v. Chr., introduceerde de stad Athene de „democratie” — dat betekent „regering door het volk”. (In plaats van een koning namen de mannen van Athene besluiten door te stemmen.) Democratie is een belangrijke Europese vinding, die zich over de hele wereld heeft verspreid.

Maar de oude Grieken hebben ons nog meer dingen gebracht:

Plato, een van de grootste denkers uit de geschiedenis
Plato, een van de grootste denkers uit de geschiedenis
© Marie-LanNguyen/Wikimedia

  • prachtige verhalen over goden en helden, oorlogen en avonturen;
  • sierlijke tempels, marmeren beelden en schitterend aardewerk;
  • de Olympische Spelen;
  • mooi ontworpen theaters en toneelstukken van grote schrijvers, die vandaag de dag nog steeds worden opgevoerd;
  • leermeesters, zoals Socrates en Plato, die mensen leerden logisch te denken;
  • wiskundigen, zoals Euclides en Pythagoras, die de patronen en regels van de wiskunde hebben uitgewerkt;
  • wetenschappers, zoals Aristoteles (die planten en dieren bestudeerde) en Eratosthenes (die bewees dat de aarde rond is, en uitrekende hoe groot ze is).

Het Romeinse Rijk
(ongeveer 500 v. Chr tot 500)

In het begin was Rome een gewoon dorp in Italië. Maar de Romeinen waren heel goed georganiseerd en hadden een leger dat erg goed kon vechten: langzaam veroverden ze alle landen rond de Middellandse Zee. Uiteindelijk strekte het Romeinse Rijk zich uit van Noord-Engeland tot aan de Sahara en van de Atlantische Oceaan tot aan Azië.

Ook de Romeinen hebben ons een aantal dingen gebracht:

Een Romeins aquaduct dat nog altijd bestaat: de Pont du Gard in Frankrijk
Een Romeins aquaduct dat nog altijd bestaat: de Pont du Gard in Frankrijk
© Alexander Barti/Pixelio
  • goede, rechte wegen die alle delen van het rijk met elkaar verbonden;
  • mooie huizen met binnenplaatsen, centrale verwarming en mozaïekvloeren;
  • sterke bruggen en aquaducten (om water over lange afstanden te vervoeren);
  • ronde bogen — waardoor hun gebouwen stevig en duurzaam waren;
  • nieuwe bouwmaterialen, zoals cement en beton;
  • grote schrijvers, zoals Cicero en Vergilius;
  • het Romeinse recht, dat in veel Europese landen nog steeds wordt toegepast.
Mozaïeken worden gemaakt van kleine stukjes steen, email, glas of aardewerk en dienen als versiering van gebouwen.

Mozaïeken worden gemaakt van kleine stukjes steen, email, glas of aardewerk en dienen als versiering van gebouwen.

De middeleeuwen
(ongeveer 500 tot 1500)

Toen het Romeinse Rijk instortte, werden delen van Europa ingenomen door verschillende stammen. Zo waren er …

De Kelten

Vóór de Romeinse tijd woonden de Keltische volkeren in veel delen van Europa. Hun afstammelingen leven vandaag de dag vooral in Bretagne (Frankrijk), Cornwall (Engeland), Galicië (Spanje), Ierland, Schotland en Wales. In deze delen van Europa zijn de Keltische talen en cultuur nog springlevend.

De Germaanse volkeren

Niet al deze volkeren hebben zich op het Germaanse grondgebied gevestigd:

De Vikingen waren erg goede zeelieden die zelfs helemaal naar Amerika voeren (maar dat hebben ze aan niemand verteld!).
De Vikingen waren erg goede zeelieden die zelfs helemaal naar Amerika voeren (maar dat hebben ze aan niemand verteld!).
  • De Angelen en de Saksen trokken naar Engeland en heersten daar tot 1066.
  • De Franken veroverden — tussen 500 en 800 — een groot deel van Europa, waaronder Frankrijk. Hun beroemdste koning was Karel de Grote.
  • De Goten (Visigoten en Ostrogoten) stichtten koninkrijken in Spanje en Italië.
  • De Vikingen woonden in Scandinavië. In de negende en de tiende eeuw gingen zij per schip naar andere landen, waar ze kostbaarheden roofden, handel dreven en zich vestigden op plekken met goede landbouwgrond.

De Noormannen

De Noormannen („mannen uit het noorden”) waren Vikingen die zich in Frankrijk vestigden (in het gebied dat nu Normandië heet) en van daaruit Engeland veroverden in 1066. Een beroemd Normandisch tapijt beeldt deze verovering uit. Het is te zien in een museum in het Franse stadje Bayeux.

Middeleeuwse kastelen werden gebouwd om de vijand buiten te houden.
Middeleeuwse kastelen werden gebouwd om de vijand buiten te houden.

De Slaven vestigden zich in verschillende gebieden in het oosten van Europa en werden de voorouders van de Slavisch sprekende volkeren van nu, zoals de Bulgaren, de Kroaten, de Oekraïeners, de Polen, de Russen, de Serven, de Slovenen, de Slowaken, de Tsjechen en de Witrussen.

De Magyaren vestigden zich in de negende en tiende eeuw op de Pannonische vlakte (ook wel „Karpatenbekken” genoemd) en stichtten in het jaar 1000 het koninkrijk Hongarije. Hun afstammelingen leven nu in Hongarije en de daaraan grenzende landen.

Gotische architectuur was een belangrijke uitvinding van de middeleeuwen. Dit is een waterspuwer of „gargouille” op de kathedraal van Milaan.
Gotische architectuur was een belangrijke uitvinding van de middeleeuwen. Dit is een waterspuwer of „gargouille” op de kathedraal van Milaan.
© SXC

In de middeleeuwen ruzieden de koningen en edelen van Europa vaak en waren er veel oorlogen. Dit was in de tijd dat ridders in harnas te paard met elkaar vochten. Om zichzelf te verdedigen tegen aanvallen, leefden de koningen en edelen vaak in versterkte kastelen met dikke stenen muren. Sommige van die kastelen waren zo sterk dat ze nog steeds bestaan.

De grote middeleeuwse moskee in Cordoba (Spanje)
De grote middeleeuwse moskee in Cordoba (Spanje)
© Dieter Scütz/Pixelio

Het christendom werd in de middeleeuwen de belangrijkste godsdienst van Europa en bijna overal werden kerken gebouwd. Sommige daarvan zijn heel indrukwekkend — vooral de grote kathedralen met hun hoge torens en kleurrijke glas-in-loodramen.

De monniken werkten op het land en hielpen bij het ontwikkelen van de landbouw in heel Europa. Zij richtten ook scholen op en maakten prachtig geïllustreerde boeken. Veel kloosters hadden een bibliotheek waar belangrijke oude boeken werden bewaard.

In het zuiden van Spanje, waar de islam de belangrijkste godsdienst was, bouwden de heersers prachtige moskeeën en minaretten. De beroemdste daarvan die nu nog over zijn, zijn de moskee in Cordoba en de minaret van Giralda in Sevilla, beide in Spanje.

De renaissance
(ongeveer 1300 tot 1600)

Een van de beroemdste beelden ter wereld: de David van Michelangelo
Een van de beroemdste beelden ter wereld: de David van Michelangelo
© David Gaya/Wikimedia

In de middeleeuwen konden de meeste mensen niet lezen of schrijven en wisten ze niet meer dan de dingen die ze in de kerk leerden. Alleen kloosters en universiteiten hadden kopieën van de boeken die de oude Grieken en Romeinen hadden geschreven. Maar in de 14e en 15e eeuw kregen studenten weer belangstelling voor deze oude boeken. Ze stonden versteld van de prachtige ideeën en de kennis die ze daarin vonden, en deze raakten steeds beter bekend.

Een van de belangrijkste schilderijen uit de renaissance: de Venus van Botticelli
Een van de belangrijkste schilderijen uit de renaissance: de Venus van Botticelli
Wikimedia

Dit trok de belangstelling van rijke en gestudeerde mensen, bijvoorbeeld in Florence (Italië). Zij hadden geld om boeken te kopen — vooral nadat in 1445 de boekdrukkunst in Europa was uitgevonden — en ze raakten in de ban van het oude Griekenland en Rome. Ze bouwden hun huizen naar het voorbeeld van de Romeinse paleizen en betaalden getalenteerde schilders en beeldhouwers om die te verfraaien met taferelen uit Griekse en Romeinse verhalen en met beelden van goden, helden en keizers.

Het leek wel of een verloren wereld van schoonheid en kennis weer tot leven kwam. Daarom noemen we deze periode de „renaissance” (dat betekent „wedergeboorte”). Een greep uit wat de renaissance heeft voortgebracht:

  • grote schilders en beeldhouwers, zoals Michelangelo en Botticelli;
  • getalenteerde architecten, zoals Brunelleschi;
  • de legendarische uitvinder en kunstenaar Leonardo da Vinci;
  • grote denkers, zoals Thomas More, Erasmus en Montaigne;
  • wetenschappers, zoals Copernicus en Galileo (die ontdekten dat de aarde en de andere planeten om de zon draaien);
  • prachtige gebouwen, zoals de kastelen in de Loirevallei;
  • hernieuwde belangstelling voor wat de mens allemaal kan.
Leonardo da Vinci heeft deze „helikopter” 500 jaar geleden ontworpen!
Leonardo da Vinci heeft deze „helikopter” 500 jaar geleden ontworpen!
Wikimedia

De industriële revolutie
(ongeveer 1750 tot 1880)

Rond 250 jaar geleden ontstond een nieuwe revolutie in Europa — in de wereld van de industrie. Het begon allemaal met een energiecrisis. Duizenden jaren lang had men hout en houtskool als brandstof gebruikt. Maar nu raakten in delen van Europa de bossen uitgeput! Wat kon er nu als brandstof worden gebruikt?

Henry Bessemer — uitvinder van de moderne staalproductie
Henry Bessemer — uitvinder van de moderne staalproductie
Wikimedia

Het antwoord was steenkool. Daar was genoeg van in Europa en mijnwerkers groeven het op. Steenkool was de brandstof voor stoommachines, die net waren uitgevonden. Steenkool kon door verhitting ook worden verwerkt tot cokes, een veel schonere brandstof, die ideaal is voor het produceren van ijzer en staal.

Zo’n 150 jaar geleden vond de Engelsman Henry Bessemer de hoogoven uit, die heel goedkoop grote hoeveelheden staal kon produceren. Al snel produceerde Europa staal in enorme hoeveelheden, en de wereld is daardoor sterk veranderd! Dankzij het goedkope staal konden wolkenkrabbers, gigantische bruggen, oceaanstomers, auto’s en koelkasten worden gebouwd … maar ook krachtige wapens en bommen.

Grote ontdekkingen en nieuwe ideeën
(ongeveer 1500 tot 1900)

Replica’s (kopieën) van de schepen van Columbus
Replica’s (kopieën) van de schepen van Columbus
© E.Benjamin Andrews

Tijdens de renaissance werd de handel met verre landen heel belangrijk voor de Europese kooplieden. Zij verkochten bijvoorbeeld goederen in India en brachten kostbare specerijen en edelstenen mee terug. Maar over land reizen was moeilijk en tijdrovend, dus wilden de kooplieden liever over zee naar India. Het probleem was: Afrika lag in de weg — en daar vaar je niet zomaar omheen!

Vasco da Gama, die als eerste van Europa naar India zeilde
Vasco da Gama, die als eerste van Europa naar India zeilde
© Gregorio Lopes

Maar als de aarde echt rond was (zoals men toen begon te geloven), dan moesten de Europese schepen in India kunnen komen door naar het westen te varen. Zo gebeurde het dat in 1492 Christoffel Columbus en zijn matrozen vanuit Spanje de Atlantische Oceaan overstaken. Maar in plaats van India te bereiken, ontdekten ze de Bahama’s (eilanden in de Caraïbische Zee, vlak bij de kust van de Verenigde Staten).

De dodo, een vogel die niet kon vliegen en die ooit leefde op een eiland in de Indische Oceaan. Hij is uitgeroeid door Europese kolonisten.
De dodo, een vogel die niet kon vliegen en die ooit leefde op een eiland in de Indische Oceaan. Hij is uitgeroeid door Europese kolonisten.
Wikimedia

Al snel volgden andere ontdekkingsreizigers. In 1497-98 was Vasco da Gama — een Portugese marineofficier — de eerste Europeaan die India bereikte door om Afrika heen te varen. In 1519 leidde een andere Portugese ontdekkingsreiziger — Ferdinand Magellaan, die voor de koning van Spanje werkte — de eerste Europese expeditie die rond de wereld voer!

Charles Darwin publiceerde zijn evolutietheorie in 1859.
Charles Darwin publiceerde zijn evolutietheorie in 1859.
© Julia Margaret Cameron

Het duurde niet lang of de Europeanen gingen op verkenning naar de andere Caraïbische eilanden en Amerika (dat zij de Nieuwe Wereld noemden) en stichtten daar koloniën. Met andere woorden, zij namen het land in en beweerden dat het nu eigendom was van hun vaderland in Europa. Zij brachten hun eigen overtuigingen, gewoontes en talen mee — en zo werden het Engels en Frans de belangrijkste talen in Noord-Amerika en werden het Spaans en Portugees de voertalen in Midden- en Zuid-Amerika.

In de loop van de tijd voeren de Europeanen steeds verder weg — naar China, Japan, Zuidoost-Azië, Australië en Oceanië. De zeevaarders die terugkwamen uit deze verre landen, vertelden over vreemde wezens die in Europa niet bekend waren. Daarom gingen onderzoekers deze gebieden verkennen en brachten zij dieren en planten mee terug voor de musea in Europa. In de 19e eeuw trokken Europese onderzoekers diep het Afrikaanse continent in en in 1910 hadden de Europese landen het grootste deel van Afrika gekoloniseerd.

Ondertussen ontdekten de wetenschappers in Europa steeds meer over hoe het heelal in elkaar steekt. Geologen, die stenen en fossielen bestuderen, begonnen zich af te vragen hoe de aarde was ontstaan en hoe oud zij eigenlijk was. Twee grote wetenschappers, Jean-Baptiste Lamarck (in Frankrijk) en Charles Darwin (in Engeland), kwamen uiteindelijk tot de slotsom dat dieren en planten waren „geëvolueerd” — in de loop van miljoenen jaren waren ze van de ene soort in de andere veranderd.

In de 18e eeuw stelde men zich ook andere belangrijke vragen — bijvoorbeeld hoe landen moeten worden bestuurd en welke rechten en vrijheden mensen moeten hebben. De schrijver Jean-Jacques Rousseau zei dat iedereen gelijk moet zijn. Een andere schrijver, Voltaire, zei dat de wereld beter af zou zijn als de rede en kennis de plaats zouden innemen van onwetendheid en bijgeloof.

Dit tijdperk van nieuwe ideeën heet de verlichting. In sommige landen leidde het tot grote veranderingen — bijvoorbeeld de Franse Revolutie van 1789, toen de mensen besloten dat zij niet meer door koningen en koninginnen wilden worden geregeerd. Een van hun revolutionaire leuzen was „vrijheid, gelijkheid en broederschap” — dit werd later de nationale wapenspreuk van Frankrijk.

Voltaire, een van de grootste schrijvers van de verlichting
Voltaire, een van de grootste schrijvers van de verlichting
© Catherine Lusurier

De moderne tijd
van 1880 tot nu

Er zijn nog meer Europese uitvindingen uit de 19e en de 20e eeuw die hebben bijgedragen aan de wereld zoals we die nu kennen. Bijvoorbeeld:

De eerste telefoon — uitgevonden door Alexander Graham Bell, die in Schotland werd geboren. Tegenwoordig worden in Europa de modernste mobiele telefoons gemaakt.
De eerste telefoon — uitgevonden door Alexander Graham Bell, die in Schotland werd geboren. Tegenwoordig worden in Europa de modernste mobiele telefoons gemaakt.
© Zubro/Wikimedia
1886 De benzinemotor
1901 De eerste radioberichten
1909 Bakeliet, de eerste kunststof
1912 Neonverlichting
jaren 1920 Televisie en snelwegen
1935 Radar en de balpen
1937 Oploskoffie
1939 Het eerste straalvliegtuig
jaren 1940 De eerste computer
jaren 1980 Internet

Ongeveer een kwart van de mensen die in Europa werken, maakt dingen die nodig zijn in de moderne maatschappij: eten en drinken; mobiele telefoons en computers; kleding en meubels; wasmachines en televisies; auto’s, bussen, vrachtwagens en nog veel meer.

De meeste Europese werknemers werken in de dienstverlening. Met andere woorden, ze werken in winkels en op postkantoren, bij banken en verzekeringsmaatschappijen, in hotels en restaurants, ziekenhuizen en op scholen enzovoorts — óf ze verkopen dingen, óf ze verlenen een dienst die mensen nodig hebben.

Wat kunnen we leren van de geschiedenis?

Helaas draait de geschiedenis van Europa niet alleen om grote verdiensten waar we trots op kunnen zijn. Er zijn ook veel dingen waar we ons voor moeten schamen. Door de eeuwen heen hebben Europese landen vreselijke oorlogen tegen elkaar gevoerd. Die gingen meestal over macht en bezit of over godsdienst.

De Europese kolonisten hebben miljoenen mensen op andere werelddelen de dood ingejaagd — door gevechten of mishandeling of door onbedoeld Europese ziektes te verspreiden. De Europeanen hebben ook miljoenen Afrikanen weggevoerd als slaven.

Er moest een les worden getrokken uit deze afschuwelijke wandaden. De Europese slavenhandel is in de 19e eeuw afgeschaft. De koloniën zijn in de 20e eeuw onafhankelijk geworden. En in Europa werd het uiteindelijk toch vrede.

Hoe dat gebeurde, lees je in het hoofdstuk „De hele familie bij elkaar: het verhaal van de Europese Unie”.

Oorlog …

Helaas heeft de Europese familie ook veel ruzie gemaakt. Vaak ging die ruzie over wie de baas moest zijn in een land of aan welk land een stuk grondgebied toebehoorde. Soms wilde een heerser meer macht krijgen door zijn buurlanden te veroveren, of wilde hij bewijzen dat zijn volk sterker en beter was dan de andere volken.

Europa werd dus honderden jaren lang geteisterd door vreselijke oorlogen. In de 20e eeuw zijn twee grote oorlogen in dit werelddeel begonnen, waarbij uiteindelijk landen in de hele wereld betrokken raakten. Daarom worden ze de wereldoorlogen genoemd. Door deze oorlogen zijn miljoenen mensen omgekomen en na afloop bleef Europa noodlijdend en aan de rand van de afgrond achter.

Kon er iets worden gedaan om te voorkomen dat dit opnieuw zou gebeuren? Zouden de Europeanen ooit leren om samen rond de tafel te gaan zitten en te praten in plaats van met elkaar te vechten?

Het antwoord is „ja”.

Dat is het verhaal van ons volgende hoofdstuk: het verhaal van de Europese Unie.

… en vrede

Wij Europeanen behoren tot verschillende landen, met elk hun eigen taal en tradities, gewoontes en overtuigingen. Toch horen we bij elkaar, als één grote familie.

Hier zie je hoe.

  • We wonen al duizenden jaren in hetzelfde werelddeel.
  • Onze talen lijken vaak op elkaar.
  • Veel mensen in ieder land stammen af van mensen uit andere landen.
  • Onze tradities, gewoontes en feestdagen hebben vaak dezelfde herkomst.
  • We genieten van dezelfde prachtige muziek en kunst en de vele toneelstukken en verhalen die mensen uit heel Europa ons door de eeuwen heen hebben nagelaten.
  • Bijna iedereen in Europa gelooft in dingen als rechtvaardigheid, behulpzaamheid, vrijheid van meningsuiting, respect voor elkaar en zorgen voor mensen die hulp nodig hebben.
  • We houden dus van de dingen die anders en speciaal zijn aan ons eigen land en onze regio, maar ook van de dingen die we als Europeanen gemeen hebben.

Het verhaal van de Europese Unie

De Tweede Wereldoorlog was in 1945 afgelopen. Deze tijd van vreselijke verwoesting en doodslag was in Europa begonnen. Hoe konden de leiders van de Europese landen ervoor zorgen dat zulke verschrikkelijke dingen nooit meer zouden gebeuren? Ze hadden een heel goed plan nodig: iets wat nog nooit was uitgeprobeerd.

Een heel nieuw idee

Jean Monnet
Jean Monnet
© EU

De Fransman Jean Monnet dacht hier diep over na. Hij besefte dat een land twee dingen nodig had om oorlog te voeren: ijzer voor het produceren van staal (om tanks, wapens, bommen enz. mee te maken) en steenkool om de fabrieken en treinen van energie te voorzien. Europa had veel kolen en staal: daarom konden Europese landen gemakkelijk wapens maken en oorlog voeren.

Jean Monnet kwam toen met een heel gedurfd nieuw idee. Zijn idee was dat de regeringen van Frankrijk en Duitsland — en misschien ook van andere Europese landen — niet langer de baas moesten zijn over hun eigen steenkool- en staalindustrie. In plaats daarvan moest deze industrie georganiseerd worden door mensen uit alle betrokken landen, die rond de tafel zouden gaan zitten en samen besluiten zouden nemen. Zo zouden ze nooit meer oorlog kunnen voeren!

Robert Schuman
Robert Schuman
© EU

Jean Monnet was ervan overtuigd dat zijn plan echt zou werken als de Europese leiders het maar wilden proberen. Hij sprak erover met zijn vriend Robert Schuman, die minister in de Franse regering was. Robert Schuman vond het een briljant idee en kondigde het op 9 mei 1950 aan in een belangrijke toespraak.

Deze toespraak overtuigde niet alleen de Franse en Duitse leiders, maar ook die van België, Italië, Luxemburg en Nederland. Samen besloten zij al hun steenkool- en staalindustrieën samen te voegen en een club te vormen die ze de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) noemden. Die zou zich bezighouden met vreedzame activiteiten en Europa helpen op te staan uit de puinhopen van de oorlog. De EGKS werd in 1951 opgericht.

De gemeenschappelijke markt

Wachten aan de grens … Lange rijen waren vroeger heel gewoon in Europa.
Wachten aan de grens … Lange rijen waren vroeger heel gewoon in Europa.
© Keystone

De zes landen bleken zo goed samen te werken dat ze al snel besloten een andere club op te richten: de Europese Economische Gemeenschap (EEG). Dat gebeurde in 1957.

„Economisch” betekent dat het te maken heeft met de economie — het gaat dus over geld, bedrijven, banen en handel.

Een van de belangrijkste ideeën was dat de EEG-landen een „gemeenschappelijke markt” zouden krijgen, zodat ze makkelijker handel met elkaar konden drijven. Tot dan toe moesten vrachtwagens, treinen en boten die goederen van het ene naar het andere land vervoerden, altijd stoppen bij de grens. Daar moesten papieren worden gecontroleerd en moest geld worden betaald, de zogenaamde „invoerrechten”. Dit kostte veel tijd en hierdoor waren producten uit het buitenland duurder.

De bedoeling van een gemeenschappelijke markt was van al deze grenscontroles en vertragingen en invoerrechten af te komen, zodat de landen met elkaar konden handelen alsof ze één land waren.

Voedsel en landbouw

Deze machines worden gebruikt om tarwe en andere gewassen te oogsten.
Deze machines worden gebruikt om tarwe en andere gewassen te oogsten.
© Randy Wells/Corbis

Door de Tweede Wereldoorlog was het voor Europa heel moeilijk geworden om voedsel te produceren of uit andere werelddelen in te voeren. Europa had tot aan het begin van de jaren 1950 nog steeds een tekort aan voedsel. Daarom besloot de EEG een regeling te treffen om boeren meer te betalen om voedsel te produceren, en ervoor te zorgen dat ze een behoorlijke boterham konden verdienen met de landbouw.

Deze regeling heette het „gemeenschappelijk landbouwbeleid” (of GLB) en werkte goed. Zo goed zelfs dat de boeren te veel voedsel gingen produceren en de regeling moest worden aangepast! Vandaag de dag betaalt het GLB boeren vooral om het platteland te onderhouden.

Van EEG tot Europese Unie

Daar teken ik voor! Op deze foto wordt Griekenland lid.
Daar teken ik voor! Op deze foto wordt Griekenland lid.
© EU

Dankzij de gemeenschappelijke markt werd het leven van mensen in de EEG er al snel makkelijker op.

Ze hadden meer geld om uit te geven, meer te eten en er lagen meer gevarieerde producten in de winkel. Andere buurlanden zagen dit ook en in de jaren 60 vroegen sommige van hen of zij ook mee konden doen.

Milieubescherming houdt ook vermindering van de luchtvervuiling in — bijvoorbeeld door elektriciteit te maken met windenergie.
Milieubescherming houdt ook vermindering van de luchtvervuiling in — bijvoorbeeld door elektriciteit te maken met windenergie.

Na jarenlang gepraat werden het Verenigd Koninkrijk*, Denemarken en Ierland in 1973 lid. In 1981 was Griekenland aan de beurt, in 1986 gevolgd door Portugal en Spanje en in 1995 door Oostenrijk, Finland en Zweden.

Nu had de club dus 15 leden.

Een politieman en zijn hond controleren bagage op drugs.
Een politieman en zijn hond controleren bagage op drugs.

In de loop van de jaren veranderde de club. Tegen het einde van 1992 was de „interne markt” (zoals hij inmiddels werd genoemd) een feit, en daarnaast gebeurden er nog veel andere dingen. De EEG-landen werkten bijvoorbeeld samen om het milieu te beschermen en om in heel Europa betere wegen en spoorwegen te bouwen. De rijkere landen hielpen de armere bij de wegenbouw en andere belangrijke projecten.

Om reizigers het leven makkelijker te maken, hadden de meeste EEG-landen de paspoortcontroles aan de grens afgeschaft. Iemand die in de ene lidstaat woonde, was vrij om in een andere lidstaat te gaan wonen en werken. De regeringen praatten ook over andere ideeën — bijvoorbeeld over de vraag hoe politiemensen uit verschillende landen elkaar konden helpen om misdadigers, drugssmokkelaars en terroristen op te pakken.

Kortom, de club was zo anders en zo veel sterker dat in 1992 werd besloten de naam te veranderen in „Europese Unie” (EU).

De hele familie bij elkaar

In de tussentijd gebeurden er spannende dingen buiten de grenzen van de EU. Jarenlang waren het oostelijk en het westelijk deel van Europa van elkaar gescheiden. De leiders van het oostelijk deel geloofden in een staatsvorm die „communisme” heet, waardoor de mensen daar een moeilijk leven hadden. De mensen werden onderdrukt en velen die kritiek hadden op het regime, werden naar gevangeniskampen gestuurd.

Toen steeds meer mensen van het oosten naar het westen vluchtten, werden de machthebbers in het oosten bang. Zij bouwden hoge hekken en een hoge muur, zoals de muur die door de stad Berlijn liep, om te voorkomen dat de mensen hun land verlieten. Veel mensen die probeerden om zonder toestemming de grens over te steken, werden doodgeschoten. Deze scherpe scheiding werd vaak het „IJzeren Gordijn” genoemd.

1989: De Berlijnse Muur wordt neergehaald.
1989: De Berlijnse Muur wordt neergehaald.

In 1989 kwam er eindelijk een einde aan deze scheiding. De Berlijnse Muur werd neergehaald en het „IJzeren Gordijn” behoorde tot het verleden. Korte tijd later was Duitsland weer verenigd. De volkeren van Midden- en Oost-Europa kozen nieuwe regeringen voor zichzelf, die het oude, strenge communistische systeem afschaften.

Eindelijk waren ze vrij! Het was een feestelijke tijd.

De landen die hun vrijheid hadden gekregen, begonnen te vragen of ze ook lid konden worden van de Europese Unie, en algauw stond er een hele rij „kandidaat-landen” te wachten om bij de EU te komen.

Voordat een land lid mag worden van de Europese Unie, moet het een goedlopende economie hebben. Ook moet het democratisch zijn — dat wil zeggen dat het volk vrij moet zijn om zijn regering te kiezen. Daarnaast moet het de mensenrechten respecteren. Mensenrechten zijn bijvoorbeeld het recht om te zeggen wat je denkt, het recht om niet zonder eerlijk proces in de gevangenis te worden gezet, het recht om niet te worden gemarteld en nog veel meer belangrijke rechten.

De vlaggen van de 27 lidstaten van de EU
De vlaggen van de 27 lidstaten van de EU

De vroegere communistische landen hebben hard aan al deze dingen gewerkt en na een paar jaar waren acht van hen er klaar voor: Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Polen, Slovenië, Slowakije en Tsjechië.

Ze zijn op 1 mei 2004 lid geworden van de EU, samen met twee eilanden in de Middellandse Zee — Cyprus en Malta. Op 1 januari 2007 werden nog twee voormalige communistische landen — Bulgarije en Roemenië — lid van de groep. Op 1 juli 2013 werd Kroatië lid van de EU en daarmee kwam het totaal op 28 landen.

Nog nooit waren er in zo korte tijd zo veel landen tegelijk bij de EU gekomen. Dit is een echte „familiereünie”: eindelijk zijn het oosten, het midden en het westen van Europa weer bij elkaar.

In juni 2016 heeft het Verenigd Koninkrijk besloten de Europese Unie te verlaten, en in 2020 bedroeg het totale aantal EU-landen 27.

Wat doet de EU?

De EU probeert op allerlei manieren het leven beter te maken. Hier zie je hoe.

Klimaatverandering en milieu

Omdat vervuiling niet bij de landsgrenzen ophoudt, werken de EU-landen samen om het milieu te beschermen.
Omdat vervuiling niet bij de landsgrenzen ophoudt, werken de EU-landen samen om het milieu te beschermen.
© Javier Larrea /Van Parys

Het milieu is van iedereen en dus moeten landen samenwerken om het te beschermen. De EU heeft regels over het tegengaan van vervuiling en over de bescherming van bijvoorbeeld wilde vogels. Deze regels gelden in alle EU-landen en alle regeringen moeten ervoor zorgen dat ze worden nageleefd.

De klimaatverandering — ook bekend als de opwarming van de aarde — is een ander probleem dat landen niet alleen kunnen oplossen. De EU-landen hebben daarom afgesproken om samen te werken om minder schadelijke stoffen uit te stoten die slecht zijn voor de atmosfeer en de opwarming van de aarde veroorzaken. De EU probeert andere landen ervan te overtuigen hetzelfde te doen.

De euro

De euro wordt in veel EU-landen gebruikt.
De euro wordt in veel EU-landen gebruikt.
© Harald Reiss/Pixelio

Vroeger had ieder land in Europa zijn eigen munt oftewel „valuta”. Nu is er één valuta, de euro, waaraan alle EU-landen mee mogen doen als ze daar klaar voor zijn. Door de euro is het makkelijker geworden in de hele EU zaken te doen of te reizen en te winkelen zonder van de ene op de andere munt over te hoeven schakelen. Ook zorgt de euro voor een stabielere economie in tijden van crisis. Op dit moment hebben 19 lidstaten van de EU de euro als munt.

Als je euromunten vergelijkt, zie je aan de ene kant een afbeelding uit het land waar de munt vandaan komt. De andere kant is voor alle landen hetzelfde.

Vrijheid!

Studenten uit verschillende landen studeren samen, met hulp van de EU.
Studenten uit verschillende landen studeren samen, met hulp van de EU.
© SXC

De mensen in de EU mogen in elk EU-land gaan wonen, werken of studeren, en de EU doet zo veel mogelijk om het makkelijker te maken om van het ene naar het andere land te verhuizen. In de meeste EU-landen hoef je je paspoort niet meer te tonen als je de grens overgaat. De EU moedigt studenten en jongeren aan een tijdje in een ander Europees land te studeren of een opleiding te volgen.

Banen

Scholing voor nieuwe banen is heel belangrijk.
Scholing voor nieuwe banen is heel belangrijk.
© Javier Larrea /Van Parys

Het is belangrijk voor mensen om werk te hebben dat ze prettig vinden en waar ze goed in zijn. Een deel van het geld dat ze verdienen, wordt besteed aan ziekenhuizen en scholen en aan de zorg voor ouderen. Daarom doet de EU alles wat ze kan om nieuwe en betere banen te scheppen voor iedereen die kan werken. Ze helpt mensen om een bedrijf op te zetten en geeft geld om mensen op te leiden, zodat ze ander werk kunnen doen.

Hulp voor regio’s in moeilijkheden

De EU betaalt mee aan nieuwe wegen.
De EU betaalt mee aan nieuwe wegen.
© Stephen Mosweeny/Van Parys

Het leven is niet overal in Europa even makkelijk. Op sommige plaatsen is er niet genoeg werk voor iedereen, omdat er mijnen of fabrieken zijn gesloten. In andere gebieden kunnen moeilijk gewassen worden verbouwd vanwege het klimaat of is handel moeilijk doordat er niet genoeg wegen en spoorwegen zijn.

De EU gaat deze problemen te lijf door bij alle lidstaten geld in te zamelen en dat te gebruiken voor regio’s die problemen hebben. Daarmee kunnen ze bijvoorbeeld nieuwe wegen of spoorwegverbindingen betalen, of kunnen bedrijven nieuwe banen scheppen.

Hulp voor arme landen

De EU geeft voedselhulp bij hongersnood.
De EU geeft voedselhulp bij hongersnood.
© Annie Griffiths, Belt/Corbis

In veel landen in de hele wereld gaan er mensen dood of hebben ze een moeilijk leven door oorlog, ziektes en natuurrampen zoals aardbevingen, droogte of overstromingen. Vaak hebben deze landen niet genoeg geld om de scholen, ziekenhuizen, wegen en huizen te bouwen die de mensen nodig hebben.

De EU geeft deze landen geld en stuurt er leraren, dokters, ingenieurs en andere deskundigen naartoe om de levensomstandigheden te verbeteren. Ze koopt ook veel dingen die deze landen produceren zonder dat ze daarvoor invoerrechten hoeven te betalen. Zo kunnen de arme landen meer geld verdienen.

Vrede

De Europese vlag
De Europese vlag

De Europese Unie heeft vriendschap tussen veel Europese landen gesmeed. Ze zijn het niet altijd over alles eens, maar de leiders van de EU-landen gaan om de tafel zitten om hun meningsverschillen op te lossen in plaats van ze uit te vechten.

De droom van Jean Monnet en Robert Schuman is dus uitgekomen.

De EU heeft haar lidstaten vrede gebracht. Ze werkt ook aan duurzame vrede tussen haar buurlanden en in de rest van de wereld.

Dit zijn maar een paar dingen die de EU doet: er zijn er nog veel meer. Eigenlijk maakt de Europese Unie een verschil in bijna alle aspecten van ons leven. Wat moet de EU doen en wat niet? Dat moet de bevolking in de EU beslissen. Hoe kunnen wij inspraak hebben? Kijk in het volgende hoofdstuk.

Europa heeft een eigen vlag en een eigen volkslied — de Ode aan de Vreugde uit de negende symfonie van Beethoven. De oorspronkelijke tekst is in het Duits, maar als Europees volkslied wordt het zonder woorden gespeeld — alleen de melodie. Je kunt het volkslied op internet beluisteren.

De landen van de Europese Unie

De landen staan in alfabetische volgorde volgens de naam van het land in de eigen taal of talen (tussen haakjes).

Vlag Land Hoofdstad Bevolking
België
(Belgique/België)
Brussel
(Brussel)
11,4 miljoen
Bulgarije
(България/Bulgaria)
Sofia
(София/Sofia)
7,1 miljoen
Tsjechië
(Česká republika)
Praag
(Praha)
10,6 miljoen
Denemarken
(Danmark)
Kopenhagen
(København)
5,8 miljoen
Duitsland
(Deutschland)
Berlijn
(Berlin)
82,8 miljoen
Estland
(Eesti)
Tallinn
(Tallinn)
1,3 miljoen
Ierland
(Éire/Ireland)
Dublin
(Baile Atha Cliath/Dublin)
4,8 miljoen
Griekenland
(Ελλάδα/Ellada)
Athene
(Αθήνα/Athinai)
10,7 miljoen
Spanje
(España)
Madrid
(Madrid)
46,7 miljoen
Frankrijk
(Frankrijk)
Parijs
(Paris)
66,9 miljoen
Kroatië
(Hrvatska)
Zagreb
(Zagreb)
4,1 miljoen
Italië
(Italia)
Rome
(Roma)
60,5 miljoen
Cyprus
(Κύπρος/Kypros)
(Kibris)
Nicosia
(Λευκωσία/Lefkosia)
(Lefkosa)
0,9 miljoen
Letland
(Latvija)
Riga
(Rīga)
1,9 miljoen
Litouwen
(Lietuva)
Vilnius
(Vilnius)
2,8 miljoen
Luxemburg
(Luxembourg)
Luxemburg
(Luxembourg)
0,6 miljoen
Hongarije
(Magyarország)
Boedapest
(Budapest)
9,8 miljoen
Malta
(Malta)
Valletta
(Valletta)
0,5 miljoen
Nederland
(Nederland)
Amsterdam
(Amsterdam)
17,2 miljoen
Oostenrijk
(Österreich)
Wenen
(Wien)
8,8 miljoen
Polen
(Polska)
Warschau
(Warszawa)
38,0 miljoen
Portugal
(Portugal)
Lissabon
(Lisboa)
10,3 miljoen
Roemenië
(România)
Boekarest
(București)
19,5 miljoen
Slovenië
(Slovenija)
Ljubljana
(Ljubljana)
2,1 miljoen
Slowakije
(Slovensko)
Bratislava
(Bratislava)
5,4 miljoen
Finland
(Suomi/Finland)
Helsinki
(Helsinki, Helsingfors)
5,5 miljoen
Zweden
(Sverige)
Stockholm
(Stockholm)
10,1 miljoen

De bevolkingscijfers zijn van januari 2019.

Bron: Eurostat.

Hoe neemt de EU besluiten?

Je kunt je voorstellen dat er veel mensen hard moeten werken om de EU te organiseren en alles goed te laten verlopen. Wie doet wat?

Het Europees Parlement

Het Europees Parlement vertegenwoordigt alle burgers van de EU. Elke maand houdt het een grote vergadering in Straatsburg (Frankrijk) om de nieuwe wetten voor Europa te bespreken en vast te stellen. De leden van het Parlement komen uit alle lidstaten. De grote landen hebben meer leden dan de kleinere.

De leden van het Europees parlement worden iedere vijf jaar gekozen bij ver kiezingen waaraan alle volwassen mensen in de EU mogen deelnemen. Door onze Europarlementariërs te kiezen en met hen te praten, hebben wij invloed op de besluiten in de EU.

De Europese Raad

Alle leiders van de EU-landen komen regelmatig bij elkaar op „topconferenties” om te praten over de toestand in Europa en om de toekomst uit te stippelen. Zij praten niet over details, zoals de precieze woorden van nieuwe wetten.

De Raad

De nieuwe wetten voor Europa moeten niet alleen worden besproken door de Europarlementariërs, maar ook door de ministers van de regeringen in alle EU-landen. Wanneer de ministers vergaderen, worden zij samen „de Raad” genoemd.

Eerst bespreekt de Raad het voorstel en daarna wordt erover gestemd. Er zijn regels die bepalen hoeveel stemmen elk land heeft en hoeveel stemmen er nodig zijn om een wet goed te keuren. Voor sommige wetten moeten alle ministers van de Raad het met elkaar eens zijn.

Zodra de Raad en het Parlement een nieuwe wet hebben aangenomen, moeten de EU-landen deze uitvoeren.

De Europese Commissie

In Brussel komt elke woensdag een groep vrouwen en mannen (één uit elke lidstaat) bij elkaar om te overleggen wat er moet gebeuren. Deze mensen worden voorgesteld door de regering van hun land, maar deze keuze moet worden goedgekeurd door het Europees Parlement.

Zij worden commissarissen genoemd en vormen samen de Europese Commissie. Zij moeten bedenken wat het beste voor de hele EU is en nieuwe wetten voor de EU voorstellen. Deze wetten worden daarna goedgekeurd door het Europees Parlement en de Raad.

De commissarissen worden bij hun werkzaamheden geholpen door deskundigen, juristen, secretaresses, vertalers enz., die het dagelijkse werk van de Europese Unie doen.

Het Hof van Justitie

Wanneer een land zich niet goed aan een wet houdt, geeft de Europese Commissie dat land een waarschuwing en kan zij een klacht indienen bij het Hof van Justitie in Luxemburg. Het Hof moet zorgen dat de wetten van de EU worden nageleefd en dat ze overal op dezelfde manier worden toegepast. Voor iedere EU-lidstaat heeft het Hof één rechter.

Er zijn ook andere groepen mensen (bijvoorbeeld comités van deskundigen) bij de besluiten in de EU betrokken, want het is belangrijk dat die helemaal in orde zijn.

Morgen …

Het is belangrijk dat alle jonge mensen in Europa werk en een goede toekomst krijgen.

Er zijn andere grote problemen die we alleen kunnen oplossen wanneer landen in de hele wereld samenwerken, bijvoorbeeld:

  • internationale misdaad en terrorisme;
  • honger en armoede;
  • milieuvervuiling en klimaatverandering.

De Europese Unie werkt aan deze problemen, maar het is niet altijd gemakkelijk voor zo veel verschillende regeringen en het Europees Parlement om het eens te worden.

Ook vinden veel mensen dat ze niet veel te zeggen hebben over wat er in Brussel of Straatsburg wordt besloten als ze alleen maar elke vijf jaar een lid van het Europees Parlement mogen kiezen.

… en daarna

We moeten er ook voor zorgen dat iedereen over de besluiten van de Europese Unie kan meepraten.

Hoe kunnen we dat doen? Heb jij goede ideeën? Wat zijn volgens jou de belangrijkste problemen die de EU moet aanpakken, en wat zou jij eraan willen doen?

Praat met je leraar en je klasgenoten over je ideeën, schrijf ze op en stuur ze naar jouw Europarlementariër! De namen en adressen van de Europarlementariërs zijn te vinden op de volgende website.

Ook kun je contact opnemen met de Europese Commissie of het Parlement op een van de adressen achter in dit boek, en misschien kun je zelfs met je klas op bezoek komen bij deze twee instellingen.

Vandaag zijn we de kinderen van Europa, maar morgen zijn we de volwassenen van Europa.

Europa: een mooi werelddeel met een boeiende geschiedenis. Hier komen veel wereldberoemde wetenschappers, uitvinders, kunstenaars en componisten vandaan, maar ook populaire artiesten en succesvolle sportmensen.

Eeuwenlang was Europa het toneel van oorlogen en verdeeldheid. Maar de afgelopen zestig jaar zijn de landen van dit oude werelddeel samengekomen in vrede, vriendschap en eenheid, om aan een beter Europa en een betere wereld te werken.

In dit boek voor kinderen van ongeveer 9 tot 12 jaar wordt het verhaal simpel en duidelijk verteld. Aan de hand van interessante feiten en kleurige illustraties geeft het een levendig overzicht van Europa en legt het in het kort uit wat de Europese Unie is en hoe deze werkt.

Ga naar onze website

Je vindt hier veel leuke quizzen en spelletjes om je kennis te testen!

We wensen je een leuke ontdekkingstocht!

Ontdek Europa! Quiz

(Hint: Je kunt alle antwoorden in dit boekje vinden)

 1.  Hoeveel werelddelen zijn er in de wereld?  7.  Welke brandstof voor stoommachines maakte de industriële revolutie mogelijk?
 2.  Welke twee landen worden door de Mont Blanctunnel met elkaar verbonden?  8.  Welke historische gebeurtenis vond er plaats in 1789?
 3.  Hoe noem je het verschijnsel waarbij vogels in de herfst naar het zuiden vliegen om de winter in warmere streken door te brengen?  9.  In welke periode werd de computer uitgvonden?
 4.  Hoe noem je het verschijnsel waarbij boeren hun velden bevloeien met water uit de grond of uit rivieren? 10. Hoeveel landen van de Europese Unie gebruiken de euro als munt?
 5.  Noem een zeedier dat kan worden gekweekt. 11. Waar is het Hof van Justitie van de EU gevestigd?
 6.  Wat betekent „democratie”? 12. Hoe vaak worden er Europese verkiezingen gehouden?

Wil je spelletjes doen, je kennis testen en Europa verder ontdekken?
Ga dan naar europa.eu/learning-corner

1. Zeven: Europa, Afrika, Noord-Amerika, Zuid-Amerika, Antarctica, Azië en Australië/Oceanië / 2. Frankrijk en Italië / 3. Vogeltrek / 4. Irrigatie / 5. Zalm, mosselen, oesters, kokkels / 6. De bevolking kiest de regering / 7. Kolen / 8. De Franse Revolutie / 9. De jaren 1940 / 10. 19 / 11. Luxemburg / 12. Elke vijf jaar

Veertig beroemde gezichten, van A tot Z

Europa heeft veel grote kunstenaars, componisten, artiesten, uitvinders, wetenschappers en sportmensen voortgebracht. Een aantal van hen hebben we al in eerdere hoofdstukken genoemd. Van sommigen heb je misschien wel eens gehoord; anderen zullen nieuw voor je zijn. We kunnen ze natuurlijk niet allemaal in dit boekje opnemen, dus hieronder staan veertig namen, in alfabetische volgorde en uit verschillende Europese landen.

Albert Einstein
© Philippe Halsman/Belga/AFP

Wetenschapper: Duitsland

Ontdekte in 1905 de „relativiteit” — met andere woorden hoe massa, energie en tijd met elkaar samenhangen.

Alfred Nobel
WikiCommons / Public domain

Scheikundige, uitvinder en ingenieur: Zweden

Heeft ten minste 355 uitvindingen op zijn naam; de bekendste daarvan is dynamiet. Hij besteedde een groot deel van zijn vermogen aan het instellen van de Nobelprijs voor uitblinkers op vijf verschillende vakgebieden.

Anne Frank
© Jewish Chron

Schrijfster: Nederland

Een van de bekendste Joodse slachtoffers van de Holocaust; zij overleed op vijftienjarige leeftijd in een concentratiekamp. Haar dagboek is nu een van de meest gelezen boeken ter wereld.

Antonio Vivaldi
Wikimedia

Componist: Italië

Heeft veel muziekstukken geschreven, zoals De Vier Jaargetijden (1725).

Bono
© European Union

Zanger: Ierland

Paul David Hewson, bekend onder zijn artiestennaam Bono, is de leadzanger en songwriter van de rockband U2. Bono is een fervente voorvechter van de Europese Unie en staat bekend om zijn actieve strijd voor sociale gerechtigheid en duurzame ontwikkeling.

Carmen Kass
© Pierre Vauthey/Sygma/Corbis

Mannequin en zakenvrouw: Estland

Is verschenen op de omslag van het modeblad Vogue en heeft geposeerd voor merken zoals Chanel en Gucci. Ook was zij kandidaat voor het Europees Parlement.

Christo
© Lynn Goldsmith/Corbis

Kunstenaar: Bulgarije

Beroemd geworden met het „inpakken” van gebouwen, monumenten en zelfs bomen in textiel, zoals het Duitse parlement in 1995.

Cristiano Ronaldo
WikiCommons/
И. Хохлов/I. Khokhlov

Voetballer: Portugal

Hij won vijf keer de „Voetballer van het jaar"-trofee van de FIFA. Hij speelde voor Sporting Portugal, Manchester United, Real Madrid en Juventus.

Edward de Bono
© Corbis

Denker: Malta

Het begrip „lateraal denken” is van hem afkomstig. Hij is vooral beroemd vanwege zijn boek Zes denkhoeden.

Ernő Rubik
WikiCommons / Babak Mansouri

Architect en uitvinder: Hongarije

Vond de draaikubus (Rubiks kubus) en andere mechanische puzzels uit.

Fryderyk Chopin
Wikimedia

Componist en pianist: Polen

Schreef veel pianostukken, waaronder zijn beroemde Nocturnes.

Gabrielle „Coco” Chanel
© Man Ray

Modeontwerpster: Frankrijk

Door haar vernieuwende damesmode had zij veel invloed op de mode van de 20e eeuw.

George Michael
© MAXPPP

Internationale popster: Cyprus

Werd beroemd met hits zoals Last Christmas en verkocht wereldwijd meer dan 90 miljoen singles.

Georges Remi (Hergé)
© Belga/AFP

Striptekenaar: België

Vooral bekend om de verhalen van Kuifje, die hij schreef en tekende van 1929 tot aan zijn dood in 1983.

Greta Thunberg
© European Union

Activiste: Zweden

Deze 16-jarige klimaatactiviste zet zich in voor een beter bewustzijn van de dringende noodzaak om de klimaatverandering aan te pakken, en roept de Europese Unie en de Verenigde Naties op om ambitieuzere doelen te stellen voor de bescherming van de planeet.

Hans Christian Andersen
© AKG

Schrijver: Denemarken

Miljoenen kinderen in de hele wereld kennen zijn prachtige sprookjes — zoals Het Lelijke Eendje en De Kleine Zeemeermin.

Helena Rubinstein
© Interfoto

Zakenvrouw: Polen

Oprichtster van het bedrijf Helena Rubinstein (schoonheidsmiddelen), en een van de rijkste en meest succescvolle vrouwen van haar tijd.

Homerus
Wikimedia

Dichter: Griekenland

Een legendarische Griekse dichter uit de oudheid, die waarschijnlijk de verhalende gedichten de Ilias en de Odysee heeft geschreven.

Ivana Kobilca
Wikimedia

Schilderes: Slovenië

De belangrijkste schilderes uit Slovenië: zij maakte realistische en impressionistische stillevens, portretten en landschappen.

Jean Monnet
© European Union

Staatsman: Frankrijk

Ontwikkelde de eerste ideeën om de Europese Unie op te richten en hielp bij de oprichting van de Europese Gemeenschap van Kolen en Staal.

Jeanne d’Arc
Wikimedia

Historische figuur: Frankrijk

Zij leidde het Franse leger naar grote overwinningen tijdens de Honderdjarige Oorlog. Zij werd later gevangengenomen en stierf op de brandstapel, 19 jaar oud.

Kati Levoranta
© Rovio

Ondernemer: Finland

Hoofd van de onderneming die van de Angry Birds- spellen een wereldwijd succes heeft gemaakt.

Krišjānis Barons
© Jānis Rieksts

Schrijver: Letland

Werd bekend als de vader van de „dainas”, traditionele Baltische muziek en teksten.

Leonardo da Vinci
Wikimedia

Schilder, beeldhouwer, architect, wetenschapper, uitvinder en filosoof: Italië

Schilderde het beroemde portret van Mona Lisa en ontwierp al in 1493 het eerste helicoptermodel.

Luka Modrić
© Shutterstock

Voetballer: Kroatië

Speelde voor topclubs zoals Tottenham Hotspur en Real Madrid, maar ook voor Kroatië in verschillende Wereldcup- en Europacuptoernooien.

Maria Callas
© WikiCommons / Houston Rogers

Operazangeres: Griekenland

Stond ook bekend als La Divina, en was een van de bekendste en invloedrijkste operazangeressen van de 20e eeuw.

Marie Skłodowska Curie
© Bettman/Corbis

Wetenschapper: Polen

Samen met haar echtgenoot Pierre ontdekte zij radium — een radioactief metaal. Zij kregen in 1903 de Nobelprijs voor de Natuurkunde.

Marlene Dietrich
© CinemaPhoto/Corbis

Actrice: Duitsland

Speelde in veel films, bijvoorbeeld de originele versie van Reis om de wereld in 80 dagen (1956).

Michael Schumacher
© European Union

Formule 1-coureur: Duitsland

Hij wordt beschouwd als een van de grootste formule 1-coureurs ooit, en won zeven wereldtitels.

Mikalojus Konstantinas Čiurlionis
© RIA/Novosti

Schilder en componist: Litouwen

Een van de bekendste kunstenaars van Litouwen. Hij componeerde 250 muziekstukken en maakte 300 schilderijen.

Nadia Comăneci
© Wally McNamee/Corbis

Atlete: Roemenië

De eerste mens die ooit een perfecte score (10 op 10) behaalde voor turnen tijdens de Olympische Spelen (1976).

Rafael Nadal
WikiCommons

Tennisser: Spanje

Heeft talloze toptoernooien gewonnen en wordt door velen beschouwd als de beste tennisser aller tijden.

Robert Schuman
© European Union

Politicus: Luxemburg

Werd geboren in Luxemburg, maar werd eerste minister in Frankrijk. Hij wordt beschouwd als de „vader van Europa”. Schuman legde zijn beroemde verklaring af op 9 mei 1950 en daarom is 9 mei uitgeroepen tot „Dag van Europa”.

Saoirse Ronan
© WikiCommons / Siebbi

Actrice: Ierland

Ster op het toneel en het scherm. Zij is meerdere keren genomineerd voor een Academy Award. Zij is verschenen op de omslag van het tijdschrift TIME Magazine als een van de tien jongeren die worden aangemerkt als leiders van de nieuwe generatie.

Štefan Banič
© SXC

Uitvinder: Slowakije

Vond de parachute uit in 1913.

Stromae
© WikiCommons

Musicus, zanger en songwriter: België

Zijn single Alors on Danse bereikte in 2009 in veel Europese landen de eerste plaats in de hitparade. Hij werd genomineerd voor, en ontving, veel muziekprijzen.

Václav Havel
© Massimo Barbaglia

Toneelschrijver, politicus en dissident: Tsjechië

Hij had kritiek op de communistische regering en leidde de zogeheten „fluwelen revolutie”. Hij was de laatste president van Tsjechosowakije en de eerste president van Tsjechië.

Vasco da Gama
© Leemage

Ontdekkingsreiziger: Portugal

Een van de meest succesvolle ontdekkingsreizigers van zijn tijd. Hij is de eerste die rechtstreeks van Europa naar India is gevaren.

Vincent van Gogh
WikiCommons / Public domain

Schilder: Nederland

Een van de bekendste kunstenaars van de 20e eeuw. Hij werd beïnvloed door impressionistische schilders van die periode, en ontwikkelde hieruit zijn eigen unieke stijl. Enkele van zijn bekendste werken zijn Vaas met twaalf zonnebloemen en De Slaapkamer.

Wolfgang Amadeus Mozart
Wikimedia

Musicus: Oostenrijk

Componeerde meer dan 600 klassieke muziekstukken en schreef zijn eerste opera in 1770, toen hij 14 jaar oud was.

DOCENTENHANDLEIDING

EEN PUBLICATIE EN EDUCATIEF ONLINESPEL VOOR KINDEREN VAN 9-12 JAAR

I. DOELSTELLINGEN

  • de belangstelling voor Europa en de Europese Unie bevorderen bij kinderen in de leeftijdsgroep 9-12 jaar;
  • kinderen voorlichten omtrent de voornaamste aspecten van het leven in Europa;
  • kinderen bewust maken van de gemeenschappelijke Europese geschiedenis en ontwikkeling;
  • de oprichting en verdere ontwikkeling van de EU in deze context plaatsen.

II. INHOUD

In afzonderlijke hoofdstukken komen de voornaamste aspecten van Europa en het leven in Europa als volgt aan de orde:

  • Een werelddeel om te ontdekken — reliëfkaart van de hoogste bergen, grootste meren en langste rivieren.
  • Vervoer — spoor en weg, langste tunnels en bruggen, vliegen en ruimtevaart.
  • Talen in Europa — Germaanse, Romaanse en Slavische talen en talen van andere oorsprong en van minderheden, Romani.
  • Klimaat en natuur — temperatuur, klimaatverandering, dierentrek (vogeltrek) en seizoenen.
  • Landbouw — gewassen, dieren, irrigatie en van het platteland genieten.
  • De zee — kustlijnen, vissen en zeezoogdieren, handelsroutes en visvangst, behoud en bescherming.
  • Een reis door de tijd — het stenen, bronzen en ijzeren tijdperk, het oude Griekenland, het Romeinse Rijk, de middeleeuwen, de renaissance, de industriële revolutie, ontdekkingen en ideeën, de moderne wereld, kolonialisme en slavernij, van oorlog tot vrede.
  • Het verhaal van de EU — van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal tot de uitbreiding na 1989.
  • Wat doet de EU? —Klimaatverandering en milieu, de euro, het vrije verkeer, banen en opleiding, hulp voor regio’s, hulp aan arme landen en vrede stichten.
  • Hoe neemt de EU besluiten? — Werkwijze en instellingen van de EU.
  • Morgen … en daarna? — Een grotere democratische rol voor de Europese burgers.
  • „Veertig beroemde gezichten, van A tot Z”; een kaart van de EU en haar buren; de Ontdek Europa!-quiz en nuttige links voor leerlingen en docenten.

III. LEERPLANTHEMA'S

Aardrijkskunde: soorten landschappen; de invloed van het klimaat; conclusies trekken uit feitenmateriaal; het gebruik van kaarten; locatie en plaatselijke omstandigheden, natuurlijke en door de mens geschapen aspecten van het milieu; de invloed van de mens op het milieu; duurzame ontwikkeling.

Geschiedenis: mensen, gebeurtenissen en veranderingen in het juiste tijdperk onderbrengen; gebruik van data en tijdgebonden termen; kennis van overtuigingen, opvattingen en ervaringen van mensen in het verleden; onderzoek naar de oorzaken en gevolgen van veranderingen; verandering en continuïteit; interpretatie van het verleden.

Moderne vreemde talen: lees-, spreek- en luistervaardigheid; zinvolle communicatie; besef van verschillen en overeenkomsten; begrip voor andere landen en culturen.

Sociale en burgerschapscompetentie: verantwoordelijkheid in de persoonlijke en openbare sfeer; democratie; rechten en verantwoordelijkheden; voorbereiding op de rol van actief burger; etnische identiteit; individuele en collectieve keuzen en gebruik van hulpbronnen.

Wiskunde: bevolkingsgegevens, lengte, oppervlakte.

Natuurwetenschap: geologie, sterrenkunde, evolutie.

Technologie en ontwerp: gebruik van gereedschappen, uitvindingen en windenergie.

IV. VOORBEELDEN VAN MOGELIJKE KLASSIKALE ACTIVITEITEN

Aardrijkskunde

  • Kies een rivier uit en bespreek de rol ervan in de waterkringloop (verdamping, condensatie, neerslag en verzameling van water). Beschrijf de voornaamste kenmerken van een rivier; maak een diagram om ze te verduidelijken; gebruik deze kenmerken of de waterkringloop voor een spel waarbij de kinderen de juiste definitiekaarten bij de juiste woordkaarten zoeken. Gebruik Google Earth om afbeeldingen van Europese rivieren te bekijken.
  • Vraag welke Europese landen de leerlingen hebben bezocht en of ze belangrijke verschillen in aardrijkskundig/landschappelijk/klimatologisch enz. opzicht hebben opgemerkt.
  • Ga de positieve en negatieve gevolgen na van vervoer en toerisme in een stad/kustgebied in Europa. Speel voor journalist en onderzoek (bijvoorbeeld door een vragenlijst op te stellen) waarom meer of minder mensen die stad/dat kustgebied bezoeken.

Geschiedenis

  • Kies een beroemde Europeaan uit; de leerlingen schrijven een blog over „een dag uit het leven van”, dat door de anderen kan worden gelezen.
  • Bespreek het Griekse of Romeinse erfgoed in je land. Ontwerp en maak een bordspel, bijvoorbeeld een ganzenbord, met gebruikmaking van Romeinse getallen of een Griekse of Romeinse versie van „Monopoly”.
  • De Tweede Wereldoorlog: praat over het leven van je grootouders in de Tweede Wereldoorlog. Denk je dat ze na de oorlog vriendschap konden sluiten met mensen met wie ze oorlog hadden gevoerd?.

Moderne vreemde talen

  • Maak een eenvoudige toeristenbrochure/gids voor een Europese kustplaats in een andere taal. Maak een tv-spot of folder waarin mensen worden aangemoedigd om die plaats te bezoeken.
  • Zoek „Ontdek Europa!” op in de vreemde taal die je leert. Vertaal een stukje van het boekje in je eigen taal en vergelijk dat met de publicatie in jouw taal. (Dit publicatie is verschenen in 24 taalversies, die allemaal op de website te vinden zijn).

Wiskunde

  • Bepaal met behulp van de kaart de afstand tussen steden en landen, waarbij je verschillende schalen gebruikt. Ga na hoe lang de verschillende soorten vervoer nodig hebben om de afstand af te leggen.
  • Maak een schatkaart van een Europese stad/een Europees land en geef verschillende roostercoördinaten om de schat te vinden.

Natuurwetenschap

  • Onderzoek de duurzaamheid en doorlaatbaarheid van gesteenten. Van welk soort gesteente zijn sommige beroemde standbeelden in onze steden vervaardigd en waarom?

Technologie

  • Gebruik materialen en voorwerpen om een object te ontwerpen dat symbolisch is voor jouw stad of land, of bouw een model van een beroemd historisch monument.

Europese Commissie

Directoraat-generaal Communicatie, 2020
Eenheid „Redactie en publieksinformatie”

Hergebruik toegestaan.

PrintISBN 978-92-76-11081-1doi:10.2775/333301NA-02-19-742-NL-C
PDFISBN 978-92-76-11075-0doi:10.2775/932616NA-02-19-742-NL-N
HTMLISBN 978-92-76-11897-8doi:10.2775/626309NA-02-19-742-NL-Q

Hoe neemt u contact op met de EU?

ONLINE

Informatie over de Europese Unie in alle officiële talen van de EU is beschikbaar op de Europa-website op:

https://europa.eu/european-union/index_nl

KOM LANGS

Er zijn honderden Europe Direct-informatiecentra overal in de Europese Unie.

U vindt het adres van het dichtstbijzijnde informatiecentrum op: https://europa.eu/european-union/contact_nl

BEL OF MAIL

Europe Direct is een dienst die uw vragen over de Europese Unie beantwoordt. U kunt met deze dienst contact opnemen door:
— te bellen naar het gratis nummer: 00 800 6 7 8 9 10 11 (bepaalde telecomaanbieders kunnen wel kosten in rekening brengen),
— te bellen naar het gewone nummer: +32 22999696, of
— een e-mail te sturen via: https://europa.eu/european-union/contact_nl

LEZEN OVER EUROPA

U kunt publicaties van de EU downloaden of bestellen op: https://op.europa.eu/nl/publications (sommige zijn gratis, andere niet).

Informatie en publicaties over de Europese Unie in het Nederlands zijn ook verkrijgbaar bij:

VERTEGENWOORDIGINGEN VAN DE EUROPESE COMMISSIE

De Europese Commissie heeft kantoren (vertegenwoordigingen) in alle lidstaten van de Europese Unie: https://ec.europa.eu/info/contact/local-offices-eu-member-countries_nl

INFORMATIEBUREAUS VAN HET EUROPEES PARLEMENT

Het Europees Parlement heeft een liaisonbureau in elke lidstaat van Europese Unie: http://www.europarl.europa.eu/atyourservice/nl/information_offices.html

DELEGATIES VAN DE EUROPESE UNIE

De Europese Unie heeft ook delegaties in andere delen van de wereld:
https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/area/geo_nl

Kom meer te weten over Europa

Europa

Informatie over de EU, in alle 24 officiële EU-talen:
europa.eu

Leerhoek

Leermiddelen, spelletjes en veel meer over de Europese Unie en haar activiteiten, voor leraren, kinderen en tieners:
europa.eu/learning-corner

Europe Direct

Informatiecentra over de Europese Unie in heel Europa. Je kunt je vragen telefonisch (gratis nummer: 00 800 6 7 8 9 10 11) of per e-mail stellen of een centrum bij jou in de buurt bezoeken:
europa.eu/european-union/contact_nl

De geschiedenis van de Europese Unie

Informatie en video’s over de geschiedenis van de Europese Unie, onder meer over de grondleggers:

Uw Europa

Hulp en advies voor burgers van een EU-land en hun gezinnen:
europa.eu/youreurope/citizens/index_nl.htm

Meer informatie

Deze brochure „Ontdek Europa!” en de bijbehorende docentenhandleiding zijn te vinden op:
europa.eu/learning-corner/home_nl
op.europa.eu/nl/publications

Europese Commissie
Directoraat-generaal Communicatie
Redactie en publieksinformatie
1049 Brussel
BELGIË

Manuscript voltooid in januari 2020
Illustraties: Birte Cordes en Ronald Köhler

Luxemburg:
Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2020

Identifiers

Print ISBN 978-92-76-01578-9doi:10.2775/99977NA-04-19-264-NL-C
PDF ISBN 978-92-76-01536-9doi:10.2775/534948NA-04-19-264-NL-N
HTML ISBN 978-92-76-15350-4doi:10.2775/561124NA-04-19-264-NL-Q