Sprawozdanie specjalne
08 2022

Wsparcie z EFRR na rzecz konkurencyjności MŚP: Uchybienia w koncepcji osłabiły skuteczność finansowania

Informacje na temat sprawozdania:Trybunał ocenił, czy Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) przyczynił się do zwiększenia konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) w okresie 2014–2020. Jak stwierdzili kontrolerzy, szereg państw członkowskich postanowiło przyznać finansowanie dużej liczbie MŚP, a nie ukierunkować je na wyeliminowanie kluczowych czynników osłabiających konkurencyjność tych przedsiębiorstw.

W ramach większości naborów sfinansowano konkretne inwestycje produkcyjne, które nie wpłynęły w sposób trwały na konkurencyjność, przy czym finansowanie to przyznawano najczęściej w ramach niekonkurencyjnych procedur wyboru lub w postaci dotacji.

Wsparcie zwiększyło gotowość MŚP do podejmowania inwestycji, choć wiele z tych przedsiębiorstw zrealizowałoby te same inwestycje nawet bez środków publicznych. W niektórych przypadkach wsparcie wpłynęło niekorzystnie na perspektywy gospodarcze nieotrzymujących pomocy MŚP prowadzących działalność na tych samych rynkach. Trybunał zaleca udoskonalenie koncepcji naborów skierowanych do MŚP, przegląd procedur wyboru stosowanych w ramach EFRR przy przyznawaniu dotacji oraz przyznanie priorytetu zwrotnym formom pomocy.

Sprawozdanie specjalne Europejskiego Trybunału Obrachunkowego przedstawiono na mocy art. 287 ust. 4 akapit drugi TFUE.

Publikacja jest dostępna w 24 językach i w następującym formacie:
PDF
PDF Sprawozdanie specjalne – Unijne prawa własności intelektualnej

Streszczenie

I Małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) stanowią trzon unijnej gospodarki, a polityka UE ma na celu zwiększenie ich konkurencyjności. Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) przyczynia się do realizacji tego celu. Wzmocnienie konkurencyjności MŚP było drugim co do wielkości celem tematycznym EFRR w okresie programowania 2014–2020, z budżetem w wysokości około 40,3 mld euro.

II Kontrolerzy Trybunału zbadali, czy EFRR przyczynił się do wzmocnienia konkurencyjności MŚP w okresie 2014–2020. Ocenili, w jaki sposób potrzeby tych przedsiębiorstw zostały uwzględnione w programach, naborach – ogłaszanych w ramach programów – i procedurach wyboru. Miały one zapewnić, by MŚP będące beneficjentami zwiększyły swoją konkurencyjność. Trybunał wybrał do objęcia kontrolą programy EFRR dotyczące celu tematycznego 3 „Wzmacnianie konkurencyjności MŚP” realizowane w Niemczech, we Włoszech, w Polsce i Portugalii. Ogółem do próby Trybunału dobrano 24 projekty.

III W okresie 2014–2020 państwa członkowskie nie były zobowiązane do dostosowania działań w zakresie konkurencyjności MŚP prowadzonych w ramach programów EFRR do strategii regionalnych lub krajowych.

IV Do końca 2019 r. bezpośrednim wsparciem ze środków EFRR planowano objąć 0,8 mln MŚP z ogólnej liczby niemal 25 mln takich przedsiębiorstw prowadzących działalność w UE (3,3%). Kontrola Trybunału wykazała, że w ramach krajowych lub regionalnych programów EFRR państwa członkowskie przyjęły różne podejścia do kwestii finansowania – szereg państw postanowiło przyznać finansowanie dużej liczbie MŚP, a nie ukierunkować je na wyeliminowanie kluczowych czynników osłabiających konkurencyjność MŚP. To z kolei w wielu przypadkach sprawiło, że realizowano projekty na małą skalę, w których nie udało się przekroczyć krytycznej masy finansowania koniecznej, by rzeczywiście wpłynąć na konkurencyjność MŚP.

V Ogólnie rzecz biorąc, w odniesieniu do czterech państw członkowskich objętych niniejszą kontrolą Trybunał stwierdza, że wsparcie ze środków EFRR w okresie 2014–2020 zwiększyło gotowość MŚP do prowadzenia inwestycji. Na zdolność tego wsparcia do zwiększenia konkurencyjności MŚP niekorzystnie wpłynęły jednak niedociągnięcia w podejściu do kwestii finansowania przyjętym przez instytucje zarządzające w państwach członkowskich. W szczególności Trybunał stwierdził, że:

  • W przypadku większości programów EFRR w naborach wniosków o dofinansowanie nie uwzględniono wszystkich istotnych przeszkód dla konkurencyjności, z jakimi mierzyły się MŚP będące beneficjentami. Przyznawano po prostu dofinansowanie na rzecz konkretnych inwestycji produkcyjnych, takich jak zakup nowych maszyn. W konsekwencji w wielu przypadkach projekty realizowane w ramach EFRR nie doprowadziły do wymiernego wzmocnienia konkurencyjności MŚP, jeśli chodzi o prowadzoną działalność, pozycję rynkową, umiędzynarodowienie, sytuację finansową i zdolność do wprowadzania innowacji.
  • Finansowanie z EFRR na rzecz projektów przyznawano najczęściej w wyniku niekonkurencyjnych naborów i procedur wyboru, w ramach których każdy wniosek spełniający minimalne kryteria wyboru otrzymywał finansowanie.
  • Wsparcie z EFRR miało raczej postać dotacji niż instrumentów finansowych, czyli zwrotnych form wsparcia finansowego takich jak pożyczki, gwarancje lub inwestycje kapitałowe. Tymczasem żadne z MŚP objętych kontrolą nie uznało trudności w dostępie do finansowania za kluczowy czynnik osłabiający konkurencyjność. Zastosowanie form wsparcia zwrotnego pozwoliłoby objąć pomocą większą liczbę przedsiębiorstw.

VI Wprawdzie niektórym MŚP będącym beneficjentami ujętymi w próbie Trybunału udało się wzmocnić konkurencyjność dzięki projektom finansowanym ze środków EFRR, większość nie osiągnęła jednak poprawy. Niektóre z tych przedsiębiorstw zrealizowałyby te same inwestycje nawet bez finansowania unijnego. W niektórych przypadkach wsparcie z EFRR wpłynęło niekorzystnie na perspektywy gospodarcze MŚP niebędących beneficjentami prowadzących działalność na tych samych rynkach co beneficjenci programów. W ogólnym rozrachunku aspekty te osłabiły wpływ unijnego wsparcia.

VII Trybunał przedstawił swoje ustalenia w kontekście uruchomienia kolejnej generacji programów EFRR – na okres 2021–2027. Zaleca, by Komisja zachęcała i wspierała państwa członkowskie w zakresie:

  • dokonania przeglądu koncepcji naborów w ramach EFRR;
  • dokonania przeglądu procedur wyboru stosowanych w ramach EFRR przy przyznawaniu dotacji;
  • przyznania priorytetu stosowaniu zwrotnych form wsparcia na rzecz konkurencyjności MŚP.

Działania te powinny pomóc Komisji i państwom członkowskim lepiej wykorzystać finansowanie z EFRR do zwiększenia konkurencyjności MŚP w okresie programowania 2021–2027.

Wstęp

Małe i średnie przedsiębiorstwa w UE

01 W 2018 r. w 28 państwach członkowskich UE działalność prowadziło niemal 25 mln przedsiębiorstw. Niemal wszystkie (99,8%) były zaklasyfikowane jako małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), a w 92,9% z nich zatrudnionych było mniej niż 10 pracowników. MŚP prowadzą działalność w prawie wszystkich sektorach gospodarki i w bardzo zróżnicowanych warunkach krajowych i lokalnych. Do kategorii tej należą zarówno innowacyjne przedsiębiorstwa typu start-up, jak i tradycyjne firmy. Do tego mogą one charakteryzować się zróżnicowanymi strukturami własności (zob. ramka 1).

Ramka 1

Co to jest MŚP?

Zgodnie z definicją Komisji małe i średnie przedsiębiorstwa to przedsiębiorstwa zatrudniające mniej niż 250 pracowników i wykazujące roczny obrót nieprzekraczający 50 mln euro lub roczny bilans nieprzekraczający 43 mln euro. W definicji wprowadzono również rozróżnienie na trzy różne kategorie: mikroprzedsiębiorstwa, małe przedsiębiorstwa i średnie przedsiębiorstwa.

Definicja MŚP

Kategoria Pracownicy Obrót (w mln EUR) lub Suma bilansowa (w mln EUR)
Mikroprzedsiębiorstwo < 10 ≤ 2 ≤ 2
Małe przedsiębiorstwo < 50 ≤ 10 ≤ 10
Średnie przedsiębiorstwo < 250 ≤ 50 ≤ 43

Źródło: Zalecenie Komisji z dnia 6 maja 2003 r. dotyczące definicji mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (2003/361/WE).

02 MŚP są istotnym źródłem miejsc pracy i motorem wzrostu gospodarczego – zatrudniają 63% ludności aktywnej zawodowo w UE i generują 52% wartości dodanej w Unii (zob. tabela 1). Zgodnie z danymi z 2018 r. liczba tych przedsiębiorstw istotnie różniła się między poszczególnymi państwami członkowskimi – we Włoszech była ona największa (3,7 mln), na Malcie natomiast najmniejsza (31 700).

Tabela 1 – Liczba przedsiębiorstw, pracowników i wartość dodana (2018, dane dla UE‑281))

Wielkość Liczba przedsiębiorstw Wartość dodana2) Pracownicy
w mln % w mln EUR % w mln %
Mikroprzedsiębiorstwa (< 10) 23,13 92,9 1 484 106 18,9 41,54 27,8
Małe przedsiębiorstwa (< 50) 1,49 6,0 1 303 380 16,6 29,54 19,7
Średnie przedsiębiorstwa (< 250) 0,23 0,9 1 313 263 16,7 23,80 15,9
Łącznie MŚP 24,85 99,8 4 100 750 52,2 94,87 63,4
Duże przedsiębiorstwa (> 250) 0,05 0,2 3 753 154 47,8 54,76 36,6
Ogółem 24,90 100 7 853 904 100 149,63 100

Uwaga: 1) Dane dla UE‑28 obliczono na podstawie danych dla UE‑27 i Zjednoczonego Królestwa. 2) Wartość dodana oznacza zysk brutto z działalności operacyjnej po uwzględnieniu dotacji operacyjnych oraz podatków pośrednich.

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie danych statystycznych Eurostatu, w ramach których przedsiębiorstwa sklasyfikowano w oparciu o liczbę pracowników.

Polityka Unii dotycząca MŚP skupia się na ich konkurencyjności

03 Zgodnie z zasadą pomocniczości1 odpowiedzialność za zapewnienie wsparcia MŚP ponoszą państwa członkowskie i Komisja. Polityka Unii w tej dziedzinie opiera się na art. 173 TFUE2 i ma na celu wzmocnienie konkurencyjności MŚP za sprawą inicjatyw ukierunkowanych na poprawę otoczenia biznesowego i zwiększenie produktywności bazy przemysłowej mającej potencjał do konkurowania na globalnych rynkach. Jednocześnie polityka ta ma zapewnić tworzenie miejsc pracy i efektywne gospodarowanie zasobami. Za wdrażanie polityk odnoszących się do MŚP odpowiadają przede wszystkim państwa członkowskie. Komisja wspiera przedsiębiorstwa należące do tej kategorii za pośrednictwem inicjatyw regulacyjnych, finansowania unijnego, rozpowszechniania wiedzy i wymiany dobrych praktyk.

04 Główne ramy strategiczne regulujące unijną politykę w zakresie wsparcia MŚP w okresie 2014–2020 stanowi program Small Business Act dla Europy3, mający na celu poprawę otoczenia biznesowego, w którym MŚP prowadzą działalność. Ramy te rozszerzono za pomocą:

  • inicjatywy na rzecz przedsiębiorstw typu start-up i przedsiębiorstw scale-up4 z 2016 r.;
  • strategii MŚP5 z 2020 r., w ramach której działania ukierunkowano w większym stopniu na wspieranie MŚP w zakresie transformacji ekologicznej i cyfrowej.

05 Wreszcie MŚP zostały uwzględnione również w bardziej nadrzędnych politykach takich jak unijna polityka przemysłowa6 i strategia „Europa 2020”7, a także w niedawno przyjętym Europejskim Zielonym Ładzie8.

MŚP tracą na konkurencyjności w porównaniu z dużymi przedsiębiorstwami

06 Komisja definiuje konkurencyjność przedsiębiorstwa jako zdolność do uzyskania przewagi konkurencyjnej na rynku dzięki ograniczeniu kosztów, zwiększeniu produkcyjności, wprowadzeniu ulepszeń, unikalnych rozwiązań i innowacji, jeśli chodzi o jakość produktów i usług, a także dzięki udoskonaleniu działań marketingowych i z zakresu budowania marki9.

07 Głównym czynnikiem pozwalającym zmierzyć konkurencyjność danego przedsiębiorstwa jest jego produktywność. Istnieją też inne metody oceny konkurencyjności10:

  • Przeszłą lub obecną konkurencyjność przedsiębiorstwa można zmierzyć jego rentownością, udziałem w rynku z uwzględnieniem eksportu, zdolnością do przetrwania i wzrostu.
  • Inne czynniki pozwalają odzwierciedlić dynamiczne zmiany na rynkach i uchwycić potencjał w zakresie przyszłej konkurencyjności, zwłaszcza w odniesieniu do zdolności przedsiębiorstwa w obszarze działalności badawczej, rozwojowej i z zakresu innowacji (działalności B+R+I).

08 Dane statystyczne Eurostatu11 wskazują, że w UE jako całości w okresie od 2011 do 2018 r. konkurencyjność MŚP (tj. przedsiębiorstw zatrudniających mniej niż 250 pracowników) istotnie spadła w porównaniu z dużymi przedsiębiorstwami. Tendencję tę potwierdzają trzy kluczowe wskaźniki:

  • Zwiększenie obrotów było w przypadku MŚP osiem razy mniejsze niż w przypadku dużych przedsiębiorstw, co doprowadziło do istotnego spadku udziału MŚP w rynku (zob. rys. 1).

Rys. 1 – Wzrost obrotów w MŚP i dużych przedsiębiorstwach (lata 2011–2018)

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie danych Eurostatu dotyczących przedsiębiorstw. Na potrzeby tych danych przedsiębiorstwa klasyfikuje się na podstawie liczby zatrudnionych pracowników. Dane obejmują gospodarkę przedsiębiorstw ogółem z wyłączeniem działalności finansowej i ubezpieczeniowej.

  • Niemal wszystkie nowe miejsca pracy utworzono w dużych przedsiębiorstwach, w związku z czym udział MŚP w ogólnym zatrudnieniu spadł z 67% do 63% (zob. rys. 2).

Rys. 2 – Wzrost liczby pracowników w MŚP i dużych przedsiębiorstwach (lata 2011–2018)

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie danych Eurostatu dotyczących przedsiębiorstw. Na potrzeby tych danych przedsiębiorstwa klasyfikuje się na podstawie liczby zatrudnionych pracowników. Dane obejmują gospodarkę przedsiębiorstw ogółem z wyłączeniem działalności finansowej i ubezpieczeniowej.

  • Wartość dodana, która odzwierciedla zysk z prowadzonej działalności operacyjnej, wzrosła o 11% w przypadku dużych przedsiębiorstw, lecz pozostała na niezmienionym poziomie w MŚP. W związku z tym wartość dodana wygenerowana przez MŚP stanowiła w 2018 r. 52% ogółu tej wartości, podczas gdy w 2011 r. odsetek ten wynosił 58% (zob. rys. 3).

Rys. 3 – Wzrost wartości dodanej w MŚP i dużych przedsiębiorstwach (lata 2011–2018)

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie danych Eurostatu dotyczących przedsiębiorstw. Na potrzeby tych danych przedsiębiorstwa klasyfikuje się na podstawie liczby zatrudnionych pracowników. Dane obejmują gospodarkę przedsiębiorstw ogółem z wyłączeniem działalności finansowej i ubezpieczeniowej.

09 Ponadto w 2018 r. jedynie niewielka liczba europejskich MŚP prowadziła działalność na rynkach międzynarodowych – 2,7% eksportowało poza UE, a 4,9% – do innych państw członkowskich. Tytułem porównania 59% dużych przedsiębiorstw prowadziło wywóz poza UE, a 58% – do innych państw członkowskich12.

Finansowanie unijne na rzecz MŚP

EFRR jest jednym z największych źródeł finansowania unijnego na rzecz MŚP, a jeden z jego celów tematycznych odnosi się konkretnie do konkurencyjności

10 Europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne (fundusze ESI), a w szczególności Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR), są jednymi z największych programów unijnych zapewniających wsparcie finansowe na rzecz MŚP. W okresie 2014–2020 w ramach programów finansowanych ze środków EFRR przydzielono 54,4 mld euro na działania dotyczące MŚP w ramach szczegółowych priorytetów zwanych celami tematycznymi (CT).

11 Większość CT w ramach EFRR na okres 2014–2020 może przyczyniać się bezpośrednio lub pośrednio do zwiększenia konkurencyjności MŚP. CT3 – „Wzmocnienie konkurencyjności MŚP” – jest drugim co do wielkości celem tematycznym, jeśli chodzi o kwotę środków EFRR. Zgodnie ze stanem na czerwiec 2021 r. przyznano na jego rzecz 40,3 mld euro z ogólnej puli 201,5 mld euro z budżetu UE (zob. rys. 4).

Rys. 4 – Okres programowania 2014–2020 – planowane finansowanie z EFRR w podziale na cele tematyczne (w mld euro)

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie portalu otwartych danych na temat funduszy ESI.

12 załączniku I podsumowano różne rodzaje działań w zakresie finansowania MŚP realizowanych w ramach EFRR w związku z różnymi celami tematycznymi, w podziale na poszczególne kody interwencji. W ramach CT3 zapewnia się wsparcie na rzecz rozwoju potencjału MŚP w zakresie konkurencyjności przede wszystkim przez uwzględnienie następujących priorytetów inwestycyjnych:

  • promowanie przedsiębiorczości;
  • opracowywanie nowych modeli biznesowych, w szczególności w celu umiędzynarodowienia;
  • wspieranie zaawansowanych zdolności w zakresie opracowywania produktów i usług;
  • wspieranie zdolności MŚP do osiągania wzrostu na rynkach regionalnych, krajowych i międzynarodowych oraz do zaangażowania się w procesy innowacji.

13 Ogólnie rzecz biorąc, trzy czwarte (75%) finansowania z EFRR na rzecz MŚP przeznaczone jest na wsparcie bezpośrednie.

14 Dodatkowe finansowanie zapewniła również grupa EBI, a także udostępniono je w ramach następujących programów unijnych: COSME (program na rzecz konkurencyjności MŚP)13, program „Horyzont 2020” (badania naukowe i innowacje)14 oraz program „Kreatywna Europa” (sektor kultury)15.

Dodatkowe środki unijne udostępnione MŚP w związku z wybuchem pandemii COVID-19

15 2020 r. UE przyjęła rozporządzenia w sprawie inicjatywy inwestycyjnej w odpowiedzi na koronawirusa oraz inicjatywy inwestycyjnej w odpowiedzi na koronawirusa plus (odpowiednio CRII oraz CRII+)16, tak aby pozostałe do wykorzystania środki z okresu 2014–2020 można było spożytkować w bardziej elastyczny sposób w celu złagodzenia gospodarczych skutków pandemii COVID-19. W ramach tych inicjatyw wprowadzono elastyczne rozwiązania, które miały pozwolić państwom członkowskim łatwiej wydatkować środki UE. Najistotniejsze zmiany w tym względzie wprowadzone w okresie do października 2021 r. obejmowały:

  • zwiększenie kwoty środków EFRR przeznaczonych na ogólne inwestycje produkcyjne o dodatkowe 5,8 mld euro, tj. 38% więcej niż kwoty zaplanowane w 2019 r.;
  • przesunięcie 1,6 mld euro (około 5%) środków EFRR na rzecz regionów bardziej rozwiniętych17;
  • skupienie działań na wspieraniu kapitału obrotowego i udzieleniu pomocy MŚP, które znalazły się w trudnej sytuacji.

16 grudniu 2020 r. Rada i Parlament Europejski przyjęły wniosek Komisji dotyczący inicjatywy Next Generation EU18, która obejmuje również instrument REACT-EU. Instrument ten ma wypełnić ewentualną lukę w finansowaniu w latach 2021 i 2022 aż do przyjęcia programów na okres 2021–2027. W październiku 2021 r. 6,6 mld euro środków EFRR (tj. 19% całego budżetu instrumentu REACT-EU19) przydzielono na konkurencyjność MŚP i rozwój działalności biznesowej tych przedsiębiorstw. Trybunał prowadzi obecnie kontrolę dotyczącą bezpośredniej reakcji Komisji na pandemię COVID-19 za pośrednictwem inicjatyw CRII, CRII+ i REACT-EU20.

17 W okresie programowania 2021–2027 UE będzie nadal finansowała działania mające na celu wzmocnienie konkurencyjności MŚP:

  • w przypadku EFRR21 konkurencyjność MŚP będzie wspierana w ramach celu polityki dotyczącego również działalności B+R+I, technologii cyfrowych i podnoszenia umiejętności;
  • Ze środków instrumentu REACT-EU przydzielono w okresie do października 2021 r. dodatkowe 6,6 mld euro (w cenach z 2020 r.) na rzecz finansowania przedsiębiorstw z EFRR na okres 2014–2020.
  • W ramach programu „Horyzont Europa” zarezerwowano odrębną kwotę 7,1 mld euro na innowacje w MŚP22, natomiast z programu InvestEU sfinansowane zostaną inwestycje biznesowe dla MŚP i spółek o średniej kapitalizacji.
  • Wsparcie na rzecz MŚP zostanie również udzielone za pośrednictwem Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RFF)23. Finansowanie to powinno zostać przydzielone do 2023 r., a wydatki poniesione do 2026 r.

Zakres kontroli i podejście kontrolne

18 W ramach kontroli Trybunał zbadał, w jaki sposób EFRR przyczynił się do zwiększenia konkurencyjności MŚP w okresie programowania 2014–2020. W szczególności Trybunał ocenił, czy:

  • instytucje zarządzające w państwach członkowskich przyjęły podobne podejścia przy opracowywaniu koncepcji działań mających na celu zwiększenie konkurencyjności MŚP w ramach krajowych i regionalnych programów EFRR, jeśli chodzi o ukierunkowanie środków w ramach CT3 i osiągnięcie ogólnego celu dotyczącego zasięgu działań;
  • wsparcie ze środków EFRR przyczyniło się do zwiększenia konkurencyjności odnośnych przedsiębiorstw;
  • podejście do finansowania przyjęte w ramach programów EFRR w czterech objętych kontrolą państwach członkowskich odpowiadało potrzebom MŚP;
  • w ramach programów EFRR organizowano nabory i procedury wyboru oraz wydatkowano środki w taki sposób, by zmaksymalizować oddziaływanie finansowania z Funduszu na konkurencyjność MŚP.

19 W ramach kontroli uwagę skupiono na okresie programowania 2014–2020, aż do końca 2019 r.:

  • Trybunał wybrał do objęcia kontrolą programy EFRR dotyczące celu tematycznego 3 „Wzmacnianie konkurencyjności MŚP” realizowane w Niemczech, we Włoszech, w Polsce i Portugalii. W tych czterech państwach członkowskich zaplanowano największe wydatki (w wartościach bezwzględnych) w ramach wspomnianego celu szczegółowego (zob. rys. 5). W każdym z wybranych państw kontrolerzy Trybunału zbadali dwa regionalne programy operacyjne (PO) z okresu 2014–2020. W ramach ośmiu zbadanych programów Trybunał skontrolował 16 naborów i procedur wyboru powiązanych z CT3. Zbadał również po jednym krajowym lub tematycznym PO w każdym z wybranych państw członkowskich, aby ocenić koordynację i komplementarność działań względem regionalnych PO (z wyjątkiem Niemiec, gdzie nie ustanowiono żadnego programu krajowego).
  • W ramach każdego regionalnego PO skontrolowano trzy projekty, a zatem cała próba liczyła 24 projekty (zob. załącznik II). Spośród tych projektów w ramach 22 udzielono bezpośredniego wsparcia na rzecz inwestycji MŚP, w ramach dwóch natomiast – pomocy podmiotom wspierającym MŚP.
  • Projekty wybrano z myślą o uzyskaniu przykładów obrazujących sposób realizowania naboru.

Z zakresu analizy wyłączono programy nadzwyczajne uruchomione w następstwie wybuchu pandemii COVID-19 (zob. pkt 1516), przeprowadzono jednak przegląd zmienionych programów. Trybunał wyłączył ponadto z zakresu kontroli nabory i beneficjentów z sektorów turystyki, pośredników finansowych, a także działania, w ramach których wykorzystano instrumenty finansowe, ponieważ kwestie te zostały omówione przez Trybunał w ramach wcześniejszych kontroli24.

20 W przypadku 22 projektów, w ramach których udzielono MŚP bezpośredniego wsparcia finansowego, kontrolerzy Trybunału zbadali, jak zmieniła się ogólna konkurencyjność przedsiębiorstw po zakończeniu projektu. Ocenili w szczególności działalność operacyjną tych przedsiębiorstw oraz ich pozycję na rynku, umiędzynarodowienie25, sytuację finansową i zdolność do wprowadzania innowacji. W miarę możliwości korzystali również z baz danych, aby porównać wyniki uzyskane przez MŚP będące beneficjentami z wynikami podobnych przedsiębiorstw (charakteryzujących się podobnym obrotem i liczbą pracowników oraz konkurujących na tych samych rynkach lokalnych i regionalnych) (zob. pkt 36).

21 Trybunał przeanalizował dokumenty sporządzone przez Dyrekcję Generalną Komisji ds. Polityki Regionalnej i Miejskiej (DG REGIO) oraz Dyrekcję Generalną ds. Rynku Wewnętrznego, Przemysłu, Przedsiębiorczości i MŚP (DG GROW).

22 Kontrolerzy Trybunału zbadali również stosowne dokumenty udostępnione przez instytucje zarządzające, MŚP będące beneficjentami oraz podmioty trzecie działające we wspomnianych czterech państwach członkowskich. Przeanalizowali też sprawozdania i dane dotyczące projektów finansowanych ze środków UE.

23 Przeprowadzono wywiady z przedstawicielami organów wybranych państw członkowskich oraz wszystkich 24 beneficjentów ujętych w próbie Trybunału oraz przesłano im stosowne kwestionariusze. Trybunał zasięgnął też opinii ośrodków uniwersyteckich i badawczych zajmujących się MŚP, stowarzyszeń biznesowych i innych podmiotów działających na szczeblu regionalnym, krajowym i unijnym.

24 Ze względu na obowiązujące ograniczenia zdrowotne i sanitarne wszystkie wywiady przeprowadzono w formie zdalnej, w tym również z przedstawicielami MŚP będących beneficjentami. Nie można było przeprowadzić wizyt na miejscu. W związku z tym kontrolerzy Trybunału nie mogli w pełni ocenić faktycznej realizacji współfinansowanych inwestycji. Nie byli też w stanie zweryfikować poprawności informacji z monitorowania przekazanych Komisji przez organy krajowe wdrażające programy EFRR.

25 Ze względu na ekonomiczne znaczenie MŚP dla gospodarki UE oraz kwotę wsparcia ze środków EFRR na ich rzecz sprawozdanie Trybunału może pomóc Komisji i państwom członkowskim usprawnić wykorzystanie środków z EFRR do zwiększenia konkurencyjności MŚP w okresie 2021–2027.

Uwagi

Państwa członkowskie wykorzystują EFRR do zwiększenia konkurencyjności MŚP w sposób niewystarczająco ukierunkowany

26 Trybunał sprawdził, jak państwa członkowskie zaprojektowały krajowe programy EFRR i jakie przyjęły podejście do finansowania, aby wesprzeć działania mające na celu zwiększenie konkurencyjności MŚP. W szczególności Trybunał przeanalizował, czy państwa członkowskie przyjęły podejście gwarantujące, że finansowanie zostanie ukierunkowane na obszary o największym potencjale wzrostu. Zbadał, jaki odsetek MŚP miał zostać objęty działaniami w okresie programowania 2014–2020, oraz średnią kwotę finansowania, jakiej mógł spodziewać się każdy beneficjent.

Ponieważ nie wprowadzono wymogu, by programy były ukierunkowane na obszary o największym potencjale wzrostu, wsparcie z EFRR może nie osiągnąć masy krytycznej

27 W przypadku okresu programowania 2014–2020 w rozporządzeniu w sprawie EFRR nie nałożono na państwa członkowskie wymogu ustanowienia strategii dotyczących tego, w jaki sposób najlepiej wspierać krajowe MŚP w ramach CT3. Tymczasem jeśli chodzi o finansowanie z EFRR w ramach celu tematycznego „Badania naukowe i innowacje” (CT1), państwa członkowskie miały obowiązek sporządzić strategie inteligentnej specjalizacji (strategie RIS3), które miały stać się podstawą do wskazania obszarów o największym potencjale w zakresie uzyskania przewagi konkurencyjnej, a także opracować swoje programy zgodnie z informacjami zawartymi w strategiach.

28 Jeśli chodzi o CT3, Komisja zwróciła się do państw członkowskich jedynie o wykazanie, że przewidziane przez nie działania w ramach EFRR były zgodne ze strategicznymi ramami Small Business Act26 mającymi na celu poprawę otoczenia biznesowego, w którym działają MŚP. Komisja zachęciła przy tym państwa do przyznania pierwszeństwa obszarom wskazanym w strategiach RIS3 przy przydzielaniu środków na rzecz konkurencyjności MŚP. Niemniej nie było żadnego wymogu prawnego, by dostosować działania w ramach EFRR do krajowych lub regionalnych strategii dotyczących konkurencyjności MŚP, a zatem Komisja dysponowała jedynie ograniczonymi możliwościami, by zagwarantować, że finansowanie z Funduszu ukierunkowane będzie na obszary o największym potencjale wzrostu.

29 przypadku okresu programowania 2021–2027 przewidziano warunki podstawowe dotyczące finansowania na rzecz MŚP w ramach celów szczegółowych 1.1 (działalność B+R+I) oraz 1.4 (rozwój umiejętności), nie wprowadzono jednak takich warunków w przypadkach, gdy w ramach programu EFRR środki przydziela się na rzecz celu szczegółowego 1.3 (konkurencyjność MŚP27).

30 okresie programowania 2014–2020 państwa członkowskie przyjęły zróżnicowane podejścia do przyznawania środków z EFRR na rzecz konkurencyjności MŚP w ramach CT3. Luksemburg i Niderlandy nie przyznały żadnych środków z EFRR na konkurencyjność MŚP, podczas gdy inne państwa przyznały na ten obszar istotną część finansowania z Funduszu. Polska, Włochy i Portugalia przyznały największe kwoty w wartościach bezwzględnych, natomiast Portugalia, Zjednoczone Królestwo i Szwecja przeznaczyły na konkurencyjność MŚP największą część środków z EFRR (zob. rys. 5).

Rys. 5 – Lata 2014–2020 – wsparcie z EFRR w ramach CT3 w podziale na państwa członkowskie w 2020 r. (w mld euro – kwoty planowane w perspektywie do 2023 r.)

Uwaga: WT – PO realizowane w ramach współpracy terytorialnej lub Interreg. Brak jest informacji na temat kwot wsparcia z EFRR w ramach PO WT w rozbiciu na poszczególne państwa członkowskie, stąd zastosowano wspólne oznaczenie WT.

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie portalu otwartych danych na temat funduszy ESI.

31 Zgodnie z założeniami wsparcie z EFRR na okres 2014–2020 miało objąć 3,3% wszystkich MŚP w UE do 2023 r., przy czym po przeglądzie programu w 2020 r. odsetek ten wzrósł do 6,1% (zob. pkt 33). Do końca 2019 r. bezpośrednie wsparcie z EFRR otrzymało 0,5 mln MŚP z niemal 25 mln takich przedsiębiorstw w UE (1,9%).

32 W programach EFRR w poszczególnych państwach członkowskich przyjęto również zróżnicowane podejście, jeśli chodzi o liczbę MŚP finansowanych w ramach celu tematycznego 3 (zob. rys. 6). Przykładowo w Irlandii finansowanie w 2019 r. miało otrzymać ponad 67 000 MŚP (czyli ponad 25% ogólnej ich liczby). Największą liczbę przedsiębiorstw – w liczbach bezwzględnych – wsparciem objęła Francja (niemal 160 000 MŚP). Tymczasem inne państwa członkowskie planowały wesprzeć jedynie kilkaset przedsiębiorstw. Do tego grona zalicza się Austria (435 MŚP)28.

Rys. 6 – Wsparcie z EFRR na rzecz konkurencyjności MŚP (CT3) w podziale na państwa członkowskie (dane liczbowe z 2019 r.)

Uwaga: Luksemburg i Niderlandy nie przypisały żadnych środków do CT3. W przypadku PO Interreg (współpraca terytorialna) brak jest informacji na temat kwot wsparcia z EFRR w rozbiciu na poszczególne państwa członkowskie, stąd zastosowano wspólne oznaczenie Interreg.

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie portalu otwartych danych na temat funduszy ESI.

33 Średnio w ramach programów EFRR zapewniono wsparcie w kwocie około 42 000 euro na jedno MŚP będące beneficjentem. Niemniej jak wykazała analiza Trybunału, między poszczególnymi państwami członkowskimi występowały istotne różnice, jeśli chodzi o faktyczną kwotę finansowania przyznaną każdemu MŚP będącemu beneficjentem – od około 392 000 euro na jeden projekt w Austrii do mniej niż 1 000 euro w Irlandii. Ogólnie rzecz biorąc, w 2019 r. sześć państw członkowskich przyznało średnio poniżej 30 000 euro na jeden projekt (Irlandia, Francja, Dania, Szwecja, Hiszpania i Zjednoczone Królestwo). W przypadku projektów, w ramach których przyznano tak niewielkie kwoty finansowania, występuje ryzyko, że nie uda się osiągnąć masy krytycznej koniecznej, by rzeczywiście wpłynąć na konkurencyjność MŚP.

34 2019 r. wdrażanie programów EFRR było na zaawansowanym etapie – ponad połowa z docelowej liczby MŚP już otrzymała wsparcie (zob. załącznik III). Jednocześnie w związku z wybuchem pandemii COVID-19 wprowadzono zmiany w programach, tak aby wesprzeć MŚP w czasie pandemii (zob. również pkt 1516). W konsekwencji tych zmian wartości docelowe zostały skorygowane w górę, a liczba MŚP, które miały zostać objęte wsparciem, niemal się podwoiła (z około 800 000 MŚP w 2019 r. do 1,5 mln MŚP w 2020 r.). Na zmianę tych danych wpłynęła szczególnie sytuacja we Włoszech. Państwo to podjęło decyzję o objęciu wsparciem sześciokrotnie większej liczby MŚP – co oznaczało zwiększenie liczby wspieranych przedsiębiorstw o ponad pół miliona. Ponadto pięć innych państw członkowskich podniosło krajowe wartości docelowe ponad dwukrotnie. W momencie przeprowadzania kontroli Trybunał nie mógł jeszcze ocenić, czy te skorygowane wartości docelowe są osiągalne i czy wspomniane państwa członkowskie będą w stanie zapewnić skuteczne wsparcie na rzecz tak bardzo zwiększonej liczby MŚP.

Wsparcie z EFRR nie zwiększyło istotnie konkurencyjności otrzymujących je MŚP

35 Trybunał skontrolował próbę 22 zakończonych projektów, w ramach których udzielono przedsiębiorstwom bezpośredniego wsparcia finansowego ze środków EFRR, aby sprawdzić, jak po zakończeniu projektów ogólnie zmieniła się ich konkurencyjność i potencjał w zakresie konkurencyjności. Trybunał poddał ocenie następujące aspekty MŚP:

  • działalność operacyjna i pozycja na rynku (wzrost sprzedaży, udział w rynku, koszty, rentowność, wydajność pracy);
  • umiędzynarodowienie (intensywność eksportowa, udział w rynku eksportowym, obecność na nowych rynkach zagranicznych);
  • sytuacja finansowa (samodzielność finansowa, wskaźnik kapitału obrotowego);
  • zdolność do wprowadzania innowacji (innowacje w zakresie produktów lub usług, działalność badawczo-rozwojowa).

Trybunał ocenił również, czy w ramach wsparcia z EFRR uwzględniono w sposób kompleksowy czynniki wpływające na konkurencyjność, tak aby przygotować MŚP na wyzwania przyszłości.

36 miarę możliwości kontrolerzy Trybunału porównali wyniki ekonomiczne i finansowe MŚP będących beneficjentami z poziomami odniesienia dla danej branży oraz wynikami podobnych przedsiębiorstw (pod względem wartości obrotu i liczby pracowników) prowadzących działalność na tych samych rynkach regionalnych lub krajowych. Do celów analizy wykorzystano europejskie i krajowe dane statystyczne oraz komercyjne bazy danych (w załączniku IV zamieszczono bardziej szczegółowe informacje na temat zastosowanych wskaźników).

Niektóre ze skontrolowanych MŚP odniosły korzyści ze wsparcia z EFRR, ale większość – nie

37 Wsparcie z EFRR pobudziło inwestycje w ujętych w próbie Trybunału MŚP będących beneficjentami: beneficjenci wykorzystali je do zwiększenia zdolności produkcyjnych przez zakup nowego sprzętu (14 z 22 projektów) lub rozbudowę obiektów produkcyjnych (sześć z 22 projektów).

38 W większości skontrolowanych MŚP odnotowano niewielkie stopniowe zmiany w poziomie konkurencyjności, ale nie w przypadku wszystkich czynników wpływających na konkurencyjność dało się zauważyć poprawę. Pozytywnej zmiany nie stwierdzono przykładowo, jeśli chodzi o eksport i zdolności badawczo-rozwojowe (B+R). W ramce 2 przedstawiono wkład, jaki projekty finansowane z EFRR wniosły w poprawę konkurencyjności dwóch MŚP będących beneficjentami. Oba te projekty pozwoliły odnośnym przedsiębiorstwom utrzymać się na rynku dzięki wprowadzeniu stopniowych ulepszeń, pomimo silnej konkurencji.

Ramka 2

Ograniczony wkład w konkurencyjność MŚP

Portugalskie MŚP zajmujące się dziewiarstwem wykorzystało finansowanie z EFRR, by uzupełnić istniejący park 38 urządzeń o nowe dziewiarki kołowe. Zakupione urządzenia pracowały szybciej oraz umożliwiały ustawienie różnych szerokości roboczych i produkcję luźniejszych ściegów. Inwestycja przyniosła jedynie ograniczone korzyści, ponieważ MŚP będące beneficjentem nie było w stanie utrzymać zwiększonej konkurencyjności. Po początkowym wzroście rentowności w momencie uruchomienia projektu (którego raczej nie można przypisać projektowi) wiele wskaźników – sprzedaż, wartość dodana brutto, produktywność, zysk operacyjny i marża – spadło przed zakończeniem projektu.

MŚP z Włoch produkujące makaron będący tradycyjnym wyrobem regionalnym wykorzystało z kolei finansowanie z EFRR do zakupu technicznie zaawansowanych urządzeń. Dzięki temu udało się poprawić jakość produktu i zmniejszyć stałe koszty produkcji. Pomimo wzrostu produkcji nie udało się jednak zwiększyć sprzedaży, a wspomniane MŚP straciło udział w rynku krajowym i regionalnym na rzecz bezpośredniej konkurencji.

39 Jak wynika z ogólnej oceny Trybunału, w wyniku większości zbadanych projektów w najlepszym razie udało się wprowadzić cząstkowe ulepszenia dotyczące konkretnych produktów, usług lub procesów w danym MŚP będącym beneficjentem. Wprawdzie dzięki wsparciu z EFRR poprawiono pewne aspekty, nie wpłynęło ono jednak w sposób zauważalny na ogólną konkurencyjność MŚP. Stawia to pod znakiem zapytania korzyści płynące ze wsparcia z EFRR (zob. pkt 4046).

Rentowność wzrosła w niemal połowie MŚP będących beneficjentami

40 Finansowanie z EFRR pomogło zwiększyć sprzedaż w przypadku 14 z ogólnej liczby 22 MŚP, podczas gdy w przypadku 10 odnotowano poprawę rentowności. W odniesieniu do trzech innych kryteriów, które kontrolerzy Trybunału wykorzystali do oceny działalności operacyjnej i pozycji na rynku, zauważono mniejszą poprawę – jedna czwarta przedsiębiorstw zwiększyła udział w rynku, a około jedna trzecia zmniejszyła koszty lub poprawiła wydajność pracy (zob. rys. 7). Przedstawiciele większości MŚP będących beneficjentami, z którymi przeprowadzono wywiady, wskazywali, że w wielu wypadkach wpływ czynników zewnętrznych (pojawienie się na rynku nowych produktów i marek, zmieniające się tendencje rynkowe, wewnętrzne reorganizacje) był ogólnie większy niż oddziaływanie realizowanego projektu.

Rys. 7 – Zmiany działalności operacyjnej i pozycji na rynku (liczba MŚP)

Źródło: Ocena Europejskiego Trybunału Obrachunkowego obejmująca 22 projekty finansowane z EFRR.

Niewiele ponad jedna trzecia MŚP objętych analizą zwiększyła działalność eksportową

41 Nie wszystkie MŚP ukierunkowują swoją działalność na eksport. Przed rozpoczęciem realizacji odnośnych projektów sfinansowanych z EFRR 17 z 22 MŚP ujętych w próbie sprzedawało swoje produkty głównie na rynkach lokalnych, regionalnych i krajowych. W przypadku połowy przedsiębiorstw wywóz stanowił mniej niż 10% sprzedaży lub nie prowadziły one wcale wywozu.

42 Analiza Trybunału wykazała, że zakres działalności międzynarodowej dziewięciu spośród 22 MŚP będących beneficjentami zwiększył się po otrzymaniu wsparcia z EFRR. Z tej liczby siedmiu MŚP udało się zwiększyć intensywność eksportową, pięciu – udział sprzedaży na rynkach międzynarodowych w ogólnej kwocie sprzedaży, a czterem – wejść na nowe rynki zagraniczne (zob. rys. 8).

43 W przypadkach gdy przedsiębiorstwa starały się rozszerzyć lub dywersyfikować działalność w ramach konkretnych inicjatyw w celu wejścia na nowe rynki międzynarodowe, nie zawsze udawało się zwiększyć wywóz. Inicjatywy te polegały najczęściej na udziale MŚP w targach. Udział ten jednak nie został uzupełniony strategią dotyczącą umiędzynarodowienia lub penetracji rynku eksportowego, pogłębioną analizą rynków docelowych ani szkoleniem pracowników w zakresie handlu międzynarodowego.

Rys. 8 – Zmiany poziomu umiędzynarodowienia (liczba MŚP)

Źródło: Ocena Europejskiego Trybunału Obrachunkowego obejmująca próbę 22 projektów finansowanych z EFRR.

Mniej niż jedna trzecia MŚP będących beneficjentami poprawiła swoją sytuację finansową

44 Analiza Trybunału wykazała również, że osiem z 22 MŚP ujętych w próbie poprawiło swoje wskaźniki finansowe – zwiększyły one zdolność do wypełniania długoterminowych zobowiązań (samodzielność finansowa). Sześć spośród nich poprawiło również swoją zdolność do spłacania zadłużeń krótkoterminowych (wskaźnik kapitału obrotowego). W przypadku innych MŚP nie odnotowano istotnych zmian sytuacji finansowej albo sytuacja ta pogorszyła się po zakończeniu realizacji projektu (zob. rys. 9).

Rys. 9 – Zmiany sytuacji finansowej (liczba MŚP)

Źródło: Ocena Europejskiego Trybunału Obrachunkowego obejmująca próbę 22 projektów finansowanych z EFRR.

W ramach niemal wszystkich projektów starano się wprowadzić innowacje dotyczące produktów lub usług, jednak w niewielu z nich w pełni wykorzystano działalność badawczą, rozwojową i w zakresie innowacji (B+R+I)

45 Zogólnej liczby 22 projektów w ramach 21 zrealizowano inwestycje w innowacje, głównie w zakresie produktów i usług, ale również procesów. Większość projektów zakładała wprowadzenie cząstkowych innowacji przez zakup nowego sprzętu, pozwalającego MŚP na uzyskanie konkretnych cech technicznych produktów oferowanych przez przedsiębiorstwo w danym momencie. W dziewięciu przypadkach Trybunał uznał, że projekt realizowany w ramach EFRR wykazywał potencjał w zakresie zwiększenia konkurencyjności MŚP (zob. rys. 10), przy czym w sześciu spośród tych dziewięciu przypadków MŚP opracowały produkty, które nie były wcześniej dostępne na rynkach, na których prowadziły działalność (jedno z nich zgłosiło patent w celu ochrony wypracowanej własności intelektualnej).

46 Ponadto trzy projekty sfinansowane z EFRR miały korzystny wpływ na długoterminowe zdolności B+R MŚP będącego beneficjentem (zob. rys. 10). W pozostałych 19 projektach nie uwzględniono tego kluczowego czynnika, co osłabiło konkurencyjność MŚP. Trybunał odnotował również, że zdecydowana większość MŚP ujętych w próbie nie współpracowała z żadnymi innymi podmiotami w zakresie działalności B+R+I (zob. pkt 62).

Rys. 10 – Zmiany pod względem zdolności do wprowadzania innowacji (liczba MŚP)

Źródło: Ocena Europejskiego Trybunału Obrachunkowego obejmująca próbę 22 projektów finansowanych z EFRR.

W szeregu przypadków wsparcie ze środków EFRR skutkowało powstaniem tzw. efektów przesunięcia

47 Unijne zasady pomocy państwa mają na celu ograniczenie zakłóceń konkurencji oraz wszelkich niekorzystnych skutków interwencji publicznych29. Wsparcie z EFRR mające na celu zwiększenie konkurencyjności MŚP zapewnia wybranej grupie przedsiębiorstw przewagę ze względu na przyznanie zasobów państwowych przez organy publiczne. Wsparcie to może jednak zostać wyłączone z zakresu obowiązywania zasad pomocy państwa, o ile właściwe organy uznają, że nie zakłóca ono konkurencji30.

48 Trybunał wykrył pięć przypadków, w których wsparcie z EFRR mogło niekorzystnie wpłynąć na perspektywy ekonomiczne MŚP niebędących beneficjentami prowadzących działalność na tych samych rynkach co beneficjenci, a tym samym na ogólną konkurencyjność MŚP. Dwa konkretne przypadki omówiono w ramce 3. Zjawisko to nazywa się efektem przesunięcia, a ryzyko wystąpienia takiej sytuacji jest szczególnie wysokie, gdy wsparcie trafia do MŚP prowadzących działalność głównie na rynkach lokalnych lub regionalnych.

Ramka 3

Efekty przesunięcia spowodowane realizacją projektów w ramach EFRR

W Polsce przedsiębiorstwo specjalizujące się w robotach drogowych otrzymało dotację ze środków EFRR na opracowanie asfaltu bardziej przyjaznego środowisku naturalnemu. Dzięki dotacji przedsiębiorstwu udało się udoskonalić procesy budowlane, co z kolei pozwoliło mu składać niższe oferty cenowe w lokalnych i regionalnych postępowaniach o udzielenie zamówienia. Ponieważ decydującym czynnikiem w tych postępowaniach była cena, MŚP zwiększyło udział w rynku kosztem swoich lokalnych konkurentów.

We Włoszech MŚP prowadzące działalność w sektorze obróbki metalu otrzymało dotację na zakup urządzenia CNC. Przedsiębiorstwo to istotnie zwiększyło swój udział w rynku, spowalniając tym samym wzrost sprzedaży u bezpośrednich konkurentów (lub nawet prowadząc do spadku tej sprzedaży).

Sprzedaż – wyniki MŚP będących beneficjentami w zestawieniu z wynikami lokalnej konkurencji

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie informacji finansowych pochodzących z komercyjnej bazy danych.

Przyznawanie wsparcia na rzecz jednostkowych projektów ogranicza potencjalne oddziaływanie EFRR

49 Trybunał ocenił, czy podejście do finansowania programów EFRR przyjęte w czterech państwach członkowskich objętych kontrolą pozwoliło zaspokoić potrzeby MŚP i pomogło zwiększyć konkurencyjność tych przedsiębiorstw.

Większą część wsparcia z EFRR przydzielono jednostkowym projektom, nie uwzględniając jednocześnie kluczowych czynników osłabiających konkurencyjność MŚP

50 Ogólnie rzecz biorąc, w okresie programowania 2014–2020 – jeśli wziąć pod uwagę łącznie szereg celów tematycznych – 40,6 mld euro, czyli 75% całej kwoty wsparcia z EFRR, przeznaczono na wsparcie na rzecz MŚP w formie jednostkowych projektów dotyczących pojedynczych przedsiębiorstw (zob. załącznik I). Przeprowadzona przez Trybunał analiza próby 11 programów EFRR, 24 projektów objętych wsparciem ze środków EFRR w ramach CT3 oraz 16 powiązanych z nimi naborów (zob. również pkt 63) wykazała, że projekty te pozwoliły osiągnąć jedynie niewielkie efekty, jeśli chodzi o korzyści dla ogółu MŚP. Oznacza to, że korzyści ze wsparcia z EFRR na rzecz pojedynczych skontrolowanych MŚP nie sięgnęły szerzej i nie objęły przedsiębiorstw, które nie otrzymały żadnego bezpośredniego wsparcia finansowego.

51 Trybunał zwrócił się ponadto do MŚP wybranych do próby, aby wskazały główne czynniki utrudniające im zwiększenie konkurencyjności (zob. rys. 11). W większości odpowiedzi zwrócono uwagę na kilka przeszkód. Najczęściej wskazywano na trudności w znalezieniu wykwalifikowanych pracowników, przeszkody regulacyjne i obciążenia administracyjne. Wyniki odzwierciedlają ustalenia z innych badań przeprowadzonych niedawno przez Komisję, EBC i EBI31.

Rys. 11 – Główne przeszkody dla konkurencyjności (liczba MŚP)

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie odpowiedzi na kwestionariusz Trybunału skierowany do 22 MŚP ujętych w próbie.

52 W odniesieniu do wszystkich ośmiu skontrolowanych regionalnych programów EFRR Trybunał stwierdził, że projekty ukierunkowane były zazwyczaj na konkretny czynnik związany z konkurencyjnością, nie uwzględniały jednak potrzeb przedsiębiorstwa w szerszym sensie. Może to osłabić skuteczność wsparcia z EFRR.

53 Większość projektów ujętych w próbie Trybunału polegała na zakupie nowych maszyn produkcyjnych lub nowego bardziej zaawansowanego technicznie sprzętu. Pozwoliło to beneficjentom na zwiększenie zdolności produkcyjnych i wytwarzanie produktów lepszej jakości lub oferujących bardziej zaawansowane funkcje. Niemniej nie we wszystkich projektach w wystarczającym stopniu uwzględniono kluczowe potrzeby, tak aby zagwarantować skuteczność działań. W niektórych wypadkach MŚP zainwestowały znaczne zasoby, a ostatecznie ich ogólna konkurencyjność nie poprawiła się (zob. przykład opisany w ramce 4).

Ramka 4

Stracona okazja

Włoskie MŚP wytwarzające dobrej jakości produkty odzieżowe otrzymało wsparcie z EFRR w celu stworzenia nowej własnej marki i wejścia na nowe rynki. Wprawdzie przedsiębiorstwo opracowało nową linię produktów, ale nie udało mu się wprowadzić tych produktów do obrotu rynkowego. W projekcie nie uwzględniono podstawowych działań uzupełniających koniecznych do zorganizowania sprzedaży nowej linii produktów i wprowadzenia na rynek nowej marki. Sprzedaż przedsiębiorstwa spadła po zrealizowaniu projektu, a osiągnięte wyniki były gorsze niż wyniki rynku krajowego i regionalnego oraz wyniki bezpośrednich konkurentów przedsiębiorstwa.

54 Analiza Trybunału wykazała, że w żadnym ze skontrolowanych projektów nie uwzględniono kwestii dostępu do wykwalifikowanej siły roboczej (który był głównym czynnikiem, jakie MŚP ujęte w próbie Trybunału wskazały jako ograniczenie dla własnej konkurencyjności). Przykładowo w żadnym projekcie nie połączono wsparcia na rzecz inwestycji z podnoszeniem umiejętności posiadanych przez pracowników. Choć działania tego rodzaju mogą, ogólnie rzecz biorąc, być wspierane ze środków EFS, kontrolerzy Trybunału odnotowali, że jedynie w dwóch naborach przewidziano możliwość połączenia wsparcia z EFRR i EFS w ramach jednego projektu.

55 Trybunał zbadał również, czy instytucje zarządzające starały się aktywnie rozpoznać, jaki jest najlepszy sposób, by ustalić i zaspokoić potrzeby MŚP w celu zwiększenia ich konkurencyjności. Jak wskazują wyniki analizy, w większości skontrolowanych naborów można było przyjąć bardziej kompleksowe podejście, które mogło być ukierunkowane jednocześnie na szereg przeszkód dla konkurencyjności MŚP. Przykładowo w większości naborów nałożono na MŚP wymóg załączenia do wniosku o dofinansowanie biznesplanu wskazującego potrzeby i wyzwania konkretnego przedsiębiorstwa.

56 Trybunał stwierdził niemniej, że większość instytucji zarządzających nie wykorzystała tych biznesplanów, by zaproponować pakiet wsparcia finansowego i niefinansowego. Skorzystały z nich natomiast, by ocenić adekwatność proponowanej inwestycji.

57 W większości naborów nie było możliwe przedstawienie wniosków o dofinansowanie obejmujących jednocześnie różne elementy związane z konkurencyjnością MŚP (np. działalność B+R+I, innowacje produkcyjne, kwalifikacje i umiędzynarodowienie). Jedynie trzy z 14 skontrolowanych naborów miały na celu uwzględnienie różnych czynników (zob. przykład w ramce 5). Oznaczało to, że MŚP musiały składać wnioski w wielu odrębnych naborach, jeśli chciały podjąć działania dotyczące szeregu czynników osłabiających ich konkurencyjność.

Ramka 5

Nabór, w którym uwzględniono potrzeby MŚP w kompleksowy sposób

W regionie Apulii we Włoszech ogłoszono dwa nabory mające na celu zaspokojenie różnych potrzeb MŚP i wypracowanie synergii między różnymi rodzajami inwestycji realizowanych przez MŚP. Wprawdzie region finansował głównie rzeczowe aktywa trwałe, inwestycjom tym musiały jednak towarzyszyć inwestycje w działalność B+R+I. MŚP mogły również sfinansować inwestycje uzupełniające, takie jak zakup usług lub pokrycie kosztów umiędzynarodowienia.

58 Ponadto instytucje zarządzające nie dążyły do opracowania koncepcji naborów, w ramach których łączono by wsparcie finansowe i niefinansowe, z jednym wyjątkiem (zob. ramka 6).

Ramka 6

Łączenie usług doradczych na rzecz MŚP ze wsparciem finansowym

W Niemczech banki publiczne pełnią funkcję pośredników w procesie zarządzania programami EFRR. Oferują również MŚP doradztwo i informacje na temat pakietów działań dostosowanych do ich potrzeb biznesowych dostępnych w ramach unijnych, krajowych i regionalnych programów wsparcia i gwarancji. Pozwala to MŚP ograniczyć koszty administracyjne i koszty związane z pozyskiwaniem informacji.

W ograniczonym stopniu skupiono się na zdolności MŚP w zakresie badań i innowacji

Wyznaczono mało ambitne wartości docelowe, jeśli chodzi o finansowanie z EFRR wprowadzania nowych produktów do oferty przedsiębiorstwa lub nowatorskich produktów na rynek

59 Do 2020 r. poziom docelowy dla EFRR zakładał wsparcie do 2023 r. 23 153 przedsiębiorstw wprowadzających nowe produkty do swojej oferty32 oraz 8 209 przedsiębiorstw, które wprowadzą nowatorskie produkty na rynek33. Oznacza to, że jedynie około 2% MŚP będących beneficjentami otrzyma finansowanie z EFRR na okres 2014–2020.

60 W większości naborów zbadanych przez kontrolerów Trybunału udzielono pomocy MŚP w opracowywaniu produktów, usług lub procesów, które były innowacyjne dla danego przedsiębiorstwa (zob. pkt 45). Niemniej nie zapewniły one MŚP skutecznych zachęt do wprowadzania produktów, które byłyby nowe na danym rynku, rozbudowania działalności B+R lub współpracy z podmiotami spoza otoczenia biznesowego. W ramce 7 omówiono jeden z nielicznych w próbie Trybunału przykładów położenia dużego nacisku na działalność B+R+I.

Ramka 7

Nabór, w którym duży nacisk położono na działalność B+R+I

W Polsce województwo łódzkie ogłosiło nabór na wysoce innowacyjne projekty regionalne realizowane przez MŚP. Kryteria wyboru obejmowały dostosowanie do regionalnych strategii inteligentnej specjalizacji, innowacje i wdrożenie wyników działalności B+R. Za ten ostatni aspekt można było otrzymać największą liczbę punktów, w szczególności gdy beneficjenci przeprowadzali badania samodzielnie.

Jedna trzecia skontrolowanych MŚP będących beneficjentami współpracowała z instytucjami badawczymi

61 Współpraca z instytucjami badawczymi może przyczynić się do wyeliminowania jednego z najważniejszych uchybień osłabiających konkurencyjność MŚP – dotyczy ono niewystarczającego przełożenia wyników działalności B+R+I na produkty lub usługi komercyjne. Trybunał ustalił, że przedstawiciele sześciu z 22 MŚP ujętych w próbie Trybunału potwierdzili, że do tej pory współpracowali z instytucjami badawczymi lub uczestniczyli w grupowych projektach z zakresu działalności B+R+I (w ramce 8 omówiono stosowny przykład).

Ramka 8

Wspólny projekt mający na celu transfer technologiczny w sektorze przemysłowym

Ze środków EFRR sfinansowano wspólny projekt polegający na dzieleniu się wiedzą w portugalskim sektorze obuwniczym. Działanie obejmowało dzielenie się metodami i wynikami wypracowanymi w różnych projektach B+R, z których niektóre również były finansowane w ramach EFRR. Dzięki projektowi zastosowano technologię laserową do cięcia i grawerowania, co przyspieszyło produkcję obuwia, zwiększyło dokładność i zmniejszyło koszty pracy. Działanie przyczyniło się również do przetestowania i demonstracji nowych rozwiązań technologicznych, opracowania prototypów ukierunkowanych na potrzeby konsumentów, wykorzystania nowych materiałów oraz stworzenia narzędzi Przemysłu 4.0 takich jak interaktywny sklep internetowy.

Projekty, w ramach których wsparcia udziela się wielu MŚP, stanowią wyjątek, lecz duża liczba MŚP korzysta z usług doradztwa

62 Projekty wspólne, w ramach których uwzględnia się wspólne potrzeby i możliwości wielu przedsiębiorstw, mogłyby umożliwić MŚP dzielenie się ryzykiem, zmniejszenie skłonności do unikania ryzyka, podzielenie kosztów i szybsze osiągnięcie założonych celów. Analiza Trybunału wykazała jednak, że jedynie niewielka liczba projektów ujętych w próbie została zrealizowana przez grupy przedsiębiorstw lub innych podmiotów (np. stowarzyszenia biznesowe, ośrodki technologiczne itd.). W ramce 9 omówiono przykład takiego wspólnego projektu, którego korzystne efekty odczuła również duża liczba innych MŚP.

Ramka 9

Wspólny projekt mający na celu promowanie marki regionalnej

W Polsce województwo wielkopolskie podjęło decyzję o promowaniu za granicą własnej marki regionalnej, tak aby zwiększyć swój potencjał ekonomiczny. Projekt obejmował kampanię reklamową i zewnętrzne działania promocyjne. Zaangażowanie ze strony władz wydatnie zwiększyło wiarygodność przedsiębiorstw regionalnych i ułatwiło kontakty z inwestorami zagranicznymi. Takie podejście do działań marketingowych na szczeblu regionalnym może przysłużyć się wielu MŚP.

63 Przedstawiciele MŚP, z którymi przeprowadzono wywiady, kładli nacisk na potrzebę prowadzenia wspólnych działań mających na celu promowanie i ochronę lokalnej produkcji, uznawali jednak, że sieci biznesowe wnoszą niewielką wartość dodaną. Żaden z nich nie uważał, by dostęp do takich sieci zapewniał przewagę konkurencyjną.

64 W porównaniu z dużymi przedsiębiorstwami wewnętrzne struktury zarządzania MŚP są mniej kompleksowe i rozwinięte. Stąd jedną z kluczowych potrzeb tej kategorii przedsiębiorstw jest dostęp do doradztwa i coachingu dobrej jakości oraz zapewnienie możliwości nawiązywania kontaktów34 (przykład omówiono w ramce 10).

Ramka 10

Usługi doradztwa na rzecz większej liczby przedsiębiorstw za pośrednictwem stowarzyszeń biznesowych

Szacuje się, że w Niemczech około 150 000 przedsiębiorstw zatrudniających łącznie 2,4 mln pracowników przejdzie wkrótce zmianę pokoleniową. Ze środków EFRR finansowane są projekty, w ramach których stowarzyszenia biznesowe zapewniają wyspecjalizowane usługi doradztwa na rzecz MŚP znajdujących się na tym etapie. W szczególności usługi te pomagają znaleźć następców w momencie odchodzenia wyższej kadry kierowniczej na emeryturę, pozwalając uniknąć zakłóceń działalności i sprawiając, że MŚP nie muszą zaprzestawać funkcjonowania. To wspólne działanie przynosi korzyści dużej liczbie MŚP.

65 W 2019 r. w ramach EFRR wsparcie o charakterze niefinansowym (wytyczne i doradztwo) udzielono 44% przedsiębiorstw objętych wsparciem (382 000 z ogólnej liczby 861 600 przedsiębiorstw). W 2020 r. – ze względu na przeprogramowanie i wynikające stąd zwiększenie liczby MŚP wspieranych ze środków EFRR – odsetek ten spadł do 27% (400 000 z ogólnej liczby 1,5 mln MŚP)35.

Procedury wyboru projektów w ramach EFRR nie są wystarczająco konkurencyjne, a większą część wsparcia udostępnia się w postaci dotacji, a nie pomocy zwrotnej

66 Za wybór operacji do objęcia finansowaniem odpowiadają instytucje zarządzające wdrażające programy EFRR w poszczególnych państwach członkowskich36. Powinny przy tym zadbać, by wybrane operacje przyczyniały się do osiągnięcia celów szczegółowych i rezultatów w ramach odpowiednich priorytetów. Rodzaj ogłaszanego naboru (konkurencyjny lub niekonkurencyjny) wybiera się przy uwzględnieniu celu szczegółowego i oczekiwanych rezultatów wsparcia. W szczególności w rozporządzeniu w sprawie wspólnych przepisów na okres 2021–2027 nałożono wymóg, by zastosowane kryteria wyboru zapewniały jak największą wartość dodaną wkładu z funduszy ESI.

67 Trybunał zbadał, w jaki sposób zorganizowano procedury wyboru w ramach programów EFRR, i przeanalizował, czy przyznano finansowanie unijne wyłącznie na rzecz projektów najbardziej zasługujących na otrzymanie wsparcia. Kontrolerzy Trybunału przyjrzeli się również, w jakim stopniu do wsparcia konkurencyjności MŚP w ramach projektów wykorzystano poszczególne formy finansowania ze środków EFRR, w tym instrumenty finansowe (pomoc zwrotna taka jak pożyczki, gwarancje lub instrumenty kapitałowe) i dotacje. Sprawdzili też, czy uwzględniono, jakiego rodzaju finansowanie było potrzebne MŚP będącym beneficjentami.

Koncepcja procedur wyboru w większości programów EFRR nie była ukierunkowana na przyznanie finansowania najlepszym proponowanym projektom

68 Jak wykazała analiza Trybunału, w większości skontrolowanych naborów nie zapewniono konkurencji między wnioskodawcami, a zdecydowana większość wniosków musiała spełniać jedynie minimalne wymogi (zob. ramka 11). W większości naborów dokonano wyboru wszystkich projektów, które osiągnęły minimalną liczbę punktów, niezależnie od punktacji osiągniętej przez inne projekty. Trybunał zwrócił już we wcześniejszym sprawozdaniu uwagę na brak konkurencji między poszczególnymi wnioskami w ramach procedur wyboru37.

Ramka 11

Nieambitne procedury wyboru

W regionach Niemiec kwalifikujących się do objęcia wsparciem z EFRR MŚP mogą skorzystać z indywidualnego wsparcia inwestycyjnego w celu rozpoczęcia nowej działalności biznesowej bądź rozszerzenia lub dywersyfikacji istniejącej działalności. Ogólnie rzecz biorąc, wsparcie jest udzielane pod warunkiem, że beneficjenci utworzą miejsca pracy. W Dolnej Saksonii, gdzie w ramach programu finansowane jest również przejęcie istniejących MŚP, wszystkie kwalifikujące się projekty są klasyfikowane według systemu punktacji. Nie wprowadzono jednak wystarczającego rozróżnienia między poszczególnymi projektami poza spełnieniem podstawowych warunków kwalifikowalności.

Po pierwsze, warunki, jakie muszą spełnić MŚP składające wniosek, aby osiągnąć założoną minimalną liczbę punktów, nie są ambitne. Przedsiębiorstwa muszą być po prostu małymi przedsiębiorstwami związanymi zapisami porozumienia zbiorowego i stworzyć przynajmniej jedno miejsce pracy w wyniku inwestycji.

Po drugie, w okresie do końca 2021 r. nie było żadnej konkurencji między poszczególnymi wnioskami – każda propozycja, która osiągnęła minimalną liczbę punktów, otrzymała finansowanie. Czynniki takie jak trwały wzrost konkurencyjności lub ekspansja rynkowa nie zostały wzięte pod uwagę, natomiast innowacyjność (nowe produkty i technologie) jedynie w niewielki stopniu wpłynęła na decyzje o finansowaniu.

69 Termin ogłoszenia naboru jest kolejnym czynnikiem, który może uniemożliwić wybór najbardziej obiecujących projektów:

  • Nabory zamknięte (procedury, w których określono termin ich zakończenia) zachęcają przedsiębiorstwa do ubiegania się o środki, gdy są one dostępne, a nie – gdy są one potrzebne. Ma to szczególnie doniosłe znaczenie w przypadku wspierania innowacji, ponieważ nabory zamknięte mogą być niedostosowane do zaspokajania potrzeb przedsiębiorstw w zakresie regularnego wprowadzania innowacji i niezsynchronizowane z tendencjami rynkowymi38. Większość skontrolowanych naborów stanowiły nabory zamknięte.
  • Nabory otwarte, trwające nieprzerwanie, w ramach których na bieżąco ocenia się projekty i przyznaje finansowanie, nie zapewniają konkurencji między wnioskami. Wszystkie projekty spełniające minimalne kryteria wyboru otrzymują finansowanie, jeśli tylko jest ono dostępne, co oznacza, że terminy mają większe znaczenie niż kwestie merytoryczne.

Nabory otwarte z określonymi okresowymi terminami mogą wyeliminować te niedogodności, zapewniając jednocześnie konkurencję między wnioskami i przyznawanie finansowania na rzecz projektów otrzymujących największą liczbę punktów.

Konkurencyjność MŚP jest wspierana z EFRR głównie za pomocą dotacji, tymczasem instrumenty finansowe i pomoc zwrotna mogłyby zapewnić większe zachęty

70 Przez wiele lat Komisja odradzała instytucjom zarządzającym państw członkowskich, by udostępniać MŚP wyłącznie dotacje, ponieważ dostępne informacje wskazują, że wsparcie UE jest równie skuteczne (lub niemal tak samo skuteczne), gdy ograniczy się kwotę dotacji lub zastąpi ją instrumentami finansowymi (tj. pomocą zwrotną pod postacią na przykład pożyczek lub gwarancji)39.

71 Niemniej w okresie programowania 2014–2020 dotacje były zdecydowanie najbardziej rozpowszechnioną formą bezpośredniego wsparcia finansowego na rzecz konkurencyjności MŚP. Ogólnie rzecz biorąc, stanowiły one 66% całości finansowania z EFRR przyznanego w tym obszarze (zob. rys. 12).

Rys. 12 – Planowany przydział środków z EFRR na rzecz konkurencyjności MŚP (CT3) zgodnie ze stanem na koniec 2019 r.

Uwagi: 1) Trybunał zdecydował się przyjąć 2019 r. jako rok wyjściowy, aby wyników analizy nie zaburzyły zmiany związane z pandemią COVID-19. 2) Łączna kwota nie jest równa przydziałowi środków z EFRR na CT3, ponieważ nie można wyodrębnić poszczególnych rodzajów wsparcia finansowego dla każdego celu tematycznego.

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie portalu otwartych danych na temat funduszy ESI.

72 Analiza Trybunału wykazała również, że 18 z 22 MŚP ujętych w próbie skorzystało wyłącznie z dotacji. W tym kontekście Trybunał odnotował innowacyjne podejście przyjęte w Portugalii. Polegało ono na połączeniu dotacji i pomocy zwrotnej, aby zachęcić MŚP będące beneficjentami do przekroczenia wartości docelowych założonych dla projektu, pod warunkiem że wartości te były wystarczająco ambitne (zob. ramka 12).

Ramka 12

Dotacje połączone z pomocą zwrotną

Do 2018 r. władze portugalskie udzielały wsparcia na rzecz projektów w zakresie innowacji produkcyjnych za pośrednictwem programu finansowania mieszanego. MŚP będące beneficjentami otrzymywały pomoc zwrotną, która mogła zostać częściowo przekształcona w pomoc bezzwrotną na zakończenie realizacji projektu, o ile przekroczone zostały założone wartości docelowe.

Celem przyznawania pomocy zwrotnej było rozszerzenie wykorzystania finansowania unijnego, tak aby mogło skorzystać z niego więcej przedsiębiorstw. Pomoc bezzwrotna natomiast może stworzyć zachęty dla MŚP do wykorzystywania środków UE w taki sposób, by osiągnąć jak najlepsze wyniki.

73 W przesłanych odpowiedziach żadne z MŚP nie stwierdziło, by dostęp do kapitału stanowił ewentualną przeszkodę dla zwiększenia konkurencyjności (zob. rys. 11). Niemniej przedsiębiorstwa te otrzymały dotacje na zakup nowego sprzętu, potencjalnie obniżającego koszty, choć pożyczki o zerowym bądź niskim oprocentowaniu mogłyby pokryć całość lub przynajmniej część kosztów inwestycji. Umożliwiłoby to dalsze wykorzystanie dostępnych środków z EFRR oraz wsparcie istotnie większej liczby MŚP.

Większość MŚP będących beneficjentami poczyniłoby podobne inwestycje nawet bez wsparcia z EFRR bądź innego wsparcia publicznego

74 Analiza Trybunału wykazała, że 19 z przedmiotowych 22 MŚP dokonałoby takich samych lub podobnych inwestycji nawet przy braku wsparcia z EFRR lub z jakichkolwiek innych publicznych źródeł finansowania (zob. pkt 50). Dwa MŚP stwierdziły, że przeprowadziłyby inwestycję w dokładnie ten sam sposób, natomiast 17 przedsiębiorstw utrzymywało, że inwestycja zostałaby zrealizowana później lub w ograniczonym zakresie.

75 Przedstawiciele jedynie trzech MŚP będących beneficjentami stwierdzili, że inwestycje nie zostałyby przeprowadzone bez wsparcia ze środków publicznych. Jak wynika z tych odpowiedzi, w ramach tego rodzaju programów wsparcia z EFRR może pojawić się efekt zdarzenia występującego niezależnie. Na problem ten zwrócono już uwagę we wcześniejszych sprawozdaniach40. Efektowi temu można zapobiec jedynie wtedy, gdy finansowanie przyznawane jest na rzecz projektów, których podmioty prywatne nie zrealizowałyby bez wsparcia, ponieważ koszty przekroczyłyby korzyści finansowe.

Wnioski i zalecenia

76 W okresie 2014–2020 w rozporządzeniu w sprawie EFRR nie nałożono na państwa członkowskie wymogu dostosowania działań w zakresie konkurencyjności MŚP prowadzonych w ramach programów EFRR do strategii regionalnych lub krajowych. W konsekwencji Komisja miała jedynie ograniczone możliwości, by zagwarantować, że środki z EFRR zostaną przyznane na rzecz obszarów o największym potencjale wzrostu (zob. pkt 2629).

77 Do końca 2019 r. – ostatniego roku przed wybuchem pandemii COVID-19 – bezpośrednim wsparciem ze środków EFRR zamierzano objąć 0,8 mln MŚP z ogólnej liczby niemal 25 mln takich przedsiębiorstw prowadzących działalność w UE (3,3%). Trybunał ustalił, że podejścia poszczególnych państw członkowskich różniły się w tym zakresie – niektóre skierowały wsparcie z EFRR do kilkuset przedsiębiorstw, inne natomiast rozdysponowały te środki między większą liczbę podmiotów. Przykładowo w Irlandii planowano, że finansowanie z EFRR trafi do ponad 67 000 MŚP (tj. ponad 25% wszystkich MŚP w tym państwie), podczas gdy w ramach austriackiego programu EFRR zapewniono wsparcie na rzecz jedynie 435 przedsiębiorstw. W konsekwencji kwota finansowania w przeliczeniu na jedno MŚP różni się istotnie między poszczególnymi państwami członkowskimi. W przypadku gdy w programach EFRR środki rozdysponowane są między zbyt dużą liczbę MŚP, występuje ryzyko, że finansowanie nie osiągnie masy krytycznej koniecznej, by rzeczywiście wpłynąć na ich konkurencyjność (zob. pkt 3033).

78 W 2020 r. – w ramach reakcji na pandemię COVID-19 – wiele państw członkowskich dokonało przeprogramowania krajowych programów EFRR w kontekście inicjatyw CRII/CRII+ oraz REACT-EU. Przeprogramowanie to doprowadziło do zwiększenia kwoty finansowania na rzecz MŚP oraz istotnego wzrostu liczby MŚP, do których finansowanie to trafiło. Uwaga ta dotyczy w szczególności Włoch, w przypadku których wsparcie z EFRR obejmuje obecnie ponad 630 000 MŚP (tj. ponad pół miliona przedsiębiorstw więcej niż wcześniej) (zob. pkt 34).

79 W czterech skontrolowanych państwach członkowskich wsparcie ze środków EFRR w okresie 2014–2020 zwiększyło gotowość MŚP do prowadzenia inwestycji. Na zdolność tego wsparcia do zwiększenia konkurencyjności MŚP niekorzystnie wpłynęły jednak następujące niedociągnięcia w podejściu do kwestii finansowania przyjętym przez instytucje zarządzające w państwach członkowskich (zob. pkt 3548):

  • W naborach wniosków nie uwzględniono wszystkich istotnych przeszkód dla konkurencyjności, z jakimi mierzyły się MŚP będące beneficjentami, ale przyznawano po prostu dofinansowanie na rzecz konkretnych inwestycji produkcyjnych (takich jak zakup nowych maszyn). W wielu przeanalizowanych przypadkach projekty realizowane w ramach EFRR nie doprowadziły do wymiernej poprawy konkurencyjności MŚP, jeśli chodzi o prowadzoną działalność, pozycję rynkową, umiędzynarodowienie, sytuację finansową i zdolność do wprowadzania innowacji.
  • W ramach naborów rzadko finansowano inwestycje w inne procesy mające na celu zwiększenie wartości dodanej, tak aby zwiększyć konkurencyjność MŚP w perspektywie długoterminowej (np. zwiększenie zdolności MŚP w zakresie działalności B+R+I lub w odniesieniu do penetracji nowych rynków). W ramach niewielkiej liczby projektów zaproponowano MŚP dostosowane indywidualnie usługi doradztwa, aby mogły one przezwyciężyć konkretne przeszkody dla konkurencyjności.
  • W projektach tych wsparcia udzielano głównie pojedynczym MŚP, a nie grupom przedsiębiorstw, co zmniejszyło zasięg działań EFRR skierowanych do MŚP.
  • Finansowanie na rzecz projektów przyznawano najczęściej w wyniku niekonkurencyjnych naborów i procedur wyboru, w ramach których każdy wniosek spełniający minimalne kryteria wyboru otrzymywał finansowanie.
  • Finansowanie miało postać dotacji, a nie zwrotnych form wsparcia (takich jak pożyczki lub gwarancje). Tymczasem żadne z MŚP objętych kontrolą nie uznało trudności w dostępie do finansowania za istotną przeszkodę dla zwiększenia konkurencyjności. Zastosowanie form wsparcia zwrotnego pozwoliłoby objąć pomocą większą liczbę przedsiębiorstw

80 Trybunał ustalił również, że pewna liczba MŚP będących beneficjentami dokonałaby tych samych inwestycji nawet bez finansowania UE. W niektórych przypadkach wsparcie ze środków EFRR wpłynęło niekorzystnie na perspektywy gospodarcze innych MŚP niebędących beneficjentami prowadzących działalność na tych samych rynkach regionalnych lub krajowych co beneficjenci. W ogólnym rozrachunku problemy te osłabiły wpływ unijnego wsparcia (zob. pkt 4975).

Zalecenie 1 – Dokonanie przeglądu koncepcji naborów w ramach EFRR

Komisja powinna zachęcać i wspierać państwa członkowskie w zakresie opracowywania takich naborów, które zachęcą do składania wniosków dających większe szanse na poprawienie konkurencyjności MŚP. W praktyce oznaczałoby to organizowanie naborów mających na celu:

  1. uwzględnienie w ramach projektu szeregu czynników osłabiających konkurencyjność przedsiębiorstw. Może polegać to przykładowo na łączeniu działalności B+I z inwestycjami, wsparciu na rzecz szkoleń i budowania zdolności, opracowaniu rynkowej strategii eksportowej itd.;
  2. zacieśnienie współpracy między MŚP i innymi organami (np. innymi MŚP, stowarzyszeniami biznesowymi, organizacjami akademickimi i badawczymi);
  3. wspieranie korzystania przez MŚP z usług doradczych i sieci kontaktów (takich jak Europejska Sieć Przedsiębiorczości, organizacje klastrowe, centra biznesu i innowacji, Europejska Sieć Centrów Biznesu i Innowacji itd.).

Termin realizacji: do końca 2023 r.

Zalecenie 2 – Dokonanie przeglądu procedur wyboru stosowanych w ramach EFRR przy przyznawaniu dotacji

Komisja powinna zachęcać i wspierać państwa członkowskie w przeglądzie procedur wyboru w ramach EFRR, w szczególności w odniesieniu do udzielania dotacji, tak aby wyboru projektów dokonywano:

  1. w ramach procedur niekonkurencyjnych wyłącznie w należycie uzasadnionych przypadkach;
  2. na podstawie ambitnych kryteriów wyboru oraz progów, tak aby uzyskać jak najkorzystniejszą relację między kwotą wsparcia, podejmowanymi działaniami i osiąganymi celami.

Termin realizacji: do końca 2023 r.

Zalecenie 3 – Przyznanie priorytetu stosowaniu form wsparcia zwrotnego na rzecz konkurencyjności MŚP

Komisja powinna zachęcać i wspierać państwa członkowskie, tak aby:

  1. instrumentom finansowym (tj. pomocy zwrotnej takiej jak pożyczki, gwarancje lub instrumenty kapitałowe) przyznano pierwszeństwo przy finansowaniu na rzecz konkurencyjności MŚP;
  2. dotacje stosowano wyłącznie w przypadkach, gdy jest ku temu wyraźna potrzeba (np. wyeliminowanie niedoskonałości rynku) lub gdy jest to konieczne do osiągnięcia konkretnych celów polityki (np. lepszych norm na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym, zielonej gospodarki i gospodarki bardziej sprawiedliwej). W miarę możliwości dotacje powinny być oferowane w połączeniu z instrumentami finansowymi.

Termin realizacji: do końca 2023 r.

Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Izbę II, której przewodniczy członkini Trybunału Obrachunkowego Iliana Ivanova, w Luksemburgu w dniu 6 kwietnia 2022 r.

 

W imieniu Europejskiego Trybunału Obrachunkowego

Klaus-Heiner Lehne
Prezes

Załączniki

Załącznik I – Okres 2014–2020: finansowanie z EFRR na rzecz MŚP w podziale na kody interwencji (w mln EUR)

Rodzaj wsparcia Kod interwencji Kwota wydana do końca 2019 r. Planowane wydatki do 2023 r. (n+3) % planowanych wydatków
Wsparcie na rzecz pojedynczych MŚP 001. Ogólne inwestycje produkcyjne w MŚP 15 649 19 154 35
056. Inwestycje w infrastrukturę, zdolności i wyposażenie w MŚP, związane bezpośrednio z działalnością B+R+I 3 175 4 518 9
064. Procesy badawcze i innowacyjne w MŚP 4 306 7 710 14
067. Rozwój działalności MŚP, wsparcie przedsiębiorczości i tworzenia przedsiębiorstw 5 757 9 271 17
Łącznie wsparcie w ramach indywidualnych projektów 28 887 40 652 75
Budowanie sieci kontaktów i współpraca 062. Transfer technologii i współpraca między uczelniami a przedsiębiorstwami, z korzyścią głównie dla MŚP 2 272 5 095 9
063. Wsparcie dla klastrów i sieci przedsiębiorstw, z korzyścią głównie dla MŚP 667 2 338 4
004. Inwestycje produkcyjne związane ze współpracą dużych przedsiębiorstw z MŚP w celu rozwoju produktów i usług w zakresie technologii informacyjnych i komunikacyjnych 48 209 1
Usługi doradcze 066. Usługi w zakresie zaawansowanego wsparcia dla MŚP i grup MŚP 2 200 3 822 7
Infrastruktura 072. Infrastruktura biznesowa dla MŚP 905 2 289 4
Łącznie wsparcie w ramach projektów grupowych 6 012 13 753 25
Łącznie wsparcie na rzecz MŚP 34 899 54 405 100

Uwaga: Kwoty odnoszą się do szeregu celów tematycznych.

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie portalu otwartych danych na temat funduszy ESI.

Załącznik II – Wykaz wybranych projektów

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy.

Załącznik III – Finansowanie z EFRR na CT3 oraz planowana i faktyczna liczba MŚP objętych wsparciem w perspektywie do 2023 r. w poszczególnych państwach członkowskich (zgodnie ze stanem na koniec 2019 r.), z uwzględnieniem zmian wprowadzonych w 2020 r. w reakcji na pandemię COVID-19

  Finansowanie z EFRR na CT3 Liczba przedsiębiorstw otrzymujących wsparcie (wspólny wskaźnik CO01)
Państwo członkowskie Plan z 2019 r.
(w mln EUR)
Plan z 2020 r.
(w mln EUR)

(w mln EUR)
∆ (%) Na jedno MŚP w 2019 r.
(w EUR)
Na jedno MŚP w 2020 r.
(w EUR)
Faktyczne dane na 2019 r. Plan na 2019 r. % MŚP objętych wsparciem Plan na 2020 r.
(planowana liczba MŚP)

(planowany odsetek MŚP)
Belgia 242,7 255,8 13,0 5% 35 701 11 677 18 245 6 799 268% 21 902 15 103 222%
Bułgaria 592,9 946,3 353,5 60% 74 341 33 558 5 620 7 975 70% 28 200 20 225 254%
Czechy 969,5 1 127,7 158,2 16% 161 618 156 974 2 825 5 999 47% 7 184 1 185 20%
Dania 68,0 61,9 -6,1 -9% 24 286 24 300 1 570 2 800 56% 2 546 - 254 -9%
Niemcy 2 142,9 2 112,2 -30,7 -1% 41 241 27 859 26 035 51 960 50% 75 816 23 856 46%
Estonia 296,9 274,7 -22,2 -7% 51 367 24 529 9 102 5 780 157% 11 200 5 420 94%
Irlandia 65,2 21,2 -43,9 -67% 961 994 65 057 67 838 96% 21 370 - 46 468 -68%
Grecja 1 410,3 2 635,2 1 224,8 87% 56 196 31 056 1 797 25 097 7% 84 853 59 756 238%
Hiszpania 2 554,0 2 328,4 -225,6 -9% 25 030 30 389 63 057 102 039 62% 76 620 - 25 419 -25%
Francja 1 392,5 1 543,9 151,4 11% 8 735 9 161 49 717 159 412 31% 168 534 9 122 6%
Chorwacja 970,0 1 470,8 500,8 52% 150 855 80 004 8 651 6 430 135% 18 384 11 954 186%
Włochy 3 837,8 5 873,7 2 035,9 53% 42 462 9 313 53 191 90 381 59% 630 709 540 328 598%
Cypr 70,0 67,0 -3,0 -4% 97 765 76 136 442 716 62% 880 164 23%
Łotwa 296,2 310,0 13,8 5% 107 902 72 940 3 413 2 745 124% 4 250 1 505 55%
Litwa 546,7 566,7 20,0 4% 245 158 254 127 6 038 2 230 271% 2 230 0 0%
Węgry 2 215,3 2 820,3 605,0 27% 96 736 163 119 8 194 22 901 36% 17 290 - 5 611 -25%
Malta 57,7 64,7 7,0 12% 40 037 39 065 1 044 1 440 73% 1 655 215 15%
Austria 170,4 171,5 1,1 1% 391 686 394 223 186 435 43% 435 0 0%
Polska 6 674,2 7 193,9 519,8 8% 161 161 129 916 20 611 41 413 50% 55 374 13 961 34%
Portugalia 4 139,6 4 191,3 51,6 1% 299 193 283 538 9 041 13 836 65% 14 782 946 7%
Rumunia 1 229,7 1 982,8 753,1 61% 108 850 27 795 3 539 11 297 31% 71 338 60 041 531%
Słowenia 445,1 427,4 -17,7 -4% 59 345 56 985 4 836 7 500 64% 7 500 0 0%
Słowacja 802,1 761,6 -40,5 -5% 76 172 62 860 6 232 10 530 59% 12 116 1 586 15 %
Finlandia 272,4 273,2 0,8 0% 49 173 75 880 2 673 5 540 48% 3 600 - 1 940 -35%
Szwecja 311,5 340,3 28,8 9% 25 868 27 046 19 009 12 042 158% 12 581 539 4%
Zjednoczone Królestwo 2 058,2 1 991,7 -66,5 -3% 15 134 15 065 56 267 135 997 41% 132 204 - 3 793 -3%
Interreg 515,9 510,9 -5,0 -1% 33 233 22 697 14 720 15 523 95% 22 510 6 987 45%
UE 34 347,7 40 325,0 5 977,3 17% 42 059 26 775 461 112 816 655 56% 1 506 063 689 408 84%

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie portalu otwartych danych na temat funduszy ESI.

Załącznik IV – Wskaźniki wykorzystywane do oceny zmiany konkurencyjności MŚP

Działalność operacyjna i pozycja na rynku
Wzrost sprzedaży Wzrost sprzedaży
Udział w rynku Sprzedaż uzyskana przez przedsiębiorstwo wyrażona jako odsetek sprzedaży w danej branży lub sprzedaży uzyskanej przez konkurencyjne podmioty
Koszty
  1. Jednostkowe koszty pracy (koszty pracy / wartość dodana brutto)
  2. Koszty bezpośrednie [(obrót – wartość dodana brutto) / obrót]
Rentowność
  1. Zysk brutto / koszty pracy
  2. Zwrot na sprzedaży (wartość dodana brutto lub zysk / sprzedaż)
  3. Zwrot z inwestycji (dochód netto / składnik aktywów)
  4. Zwrot z kapitału (dochód netto / kapitałny)
Wydajność pracy
  1. Sprzedaż / liczba pracowników
  2. Zysk z działalności operacyjnej / liczba pracowników
  3. Wartość dodana brutto / liczba pracowników
Umiędzynarodowienie
Eksport Intensywność eksportowa (eksport przedsiębiorstwa / sprzedaż)
Udział w rynku eksportowym Eksport przedsiębiorstwa / eksport branży
Nowe państwa Czy beneficjent wprowadził eksport do nowych państw
Sytuacja finansowa
Samodzielność finansowa Kapitał własny / aktywa
Wskaźnik kapitału obrotowego Aktywa obrotowe / zobowiązania krótkoterminowe
Zdolność do wprowadzania innowacji
Innowacje w zakresie produktów lub usług Czy beneficjent opracował innowacyjne produkty lub usługi
Działalność B+R Czy beneficjent rozwinął swoją działalność B+R

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy.

Wykaz akronimów i skrótów

B+R – działalność badawczo-rozwojowa

B+R+I – działalność badawczo-rozwojowa i w zakresie innowacji

CT – cel tematyczny

CT1 – wzmacnianie badań naukowych, rozwoju technologicznego i innowacji

CT3 – wzmacnianie konkurencyjności MŚP

EFRR – Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

EFS – Europejski Fundusz Społeczny

Fundusze ESI – europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne

MŚP – małe i średnie przedsiębiorstwa

PO – program operacyjny

RIS3 – strategia inteligentnej specjalizacji

RRF – Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności

Glosariusz

Cel tematyczny – zamierzony ogólny rezultat wdrażania priorytetu inwestycyjnego, podzielony na szczegółowe cele na potrzeby realizacji.

Efekt przesunięcia – poprawa wyników danego MŚP wynikająca z otrzymania środków publicznych, kosztem konkurentów przedsiębiorstwa.

Efekt zdarzenia występującego niezależnie – sytuacja, w której dana działalność finansowana ze środków UE zostałaby podjęta nawet bez otrzymania pomocy publicznej.

Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego – fundusz unijny mający na celu wzmacnianie spójności gospodarczej i społecznej w UE poprzez finansowanie inwestycji, które niwelują nierówności między regionami.

Europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne – pięć głównych funduszy unijnych, których wspólnym zadaniem jest wspieranie rozwoju gospodarczego w całej Unii. Są to: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Europejski Fundusz Społeczny, Fundusz Spójności, Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejski Fundusz Morski i Rybacki.

Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności – unijny mechanizm wsparcia finansowego mający na celu złagodzenie gospodarczych i społecznych skutków pandemii COVID-19 oraz pobudzenie odbudowy, przy jednoczesnym promowaniu transformacji ekologicznej i cyfrowej.

Instytucja zarządzająca – organ krajowej, regionalnej lub lokalnej władzy publicznej (lub podmiot prywatny) wyznaczony przez państwo członkowskie do zarządzania programem finansowanym przez UE.

Konkurencyjność – w odniesieniu do przedsiębiorstwa oznacza przewagę osiągniętą dzięki obniżeniu kosztów, zwiększeniu produkcyjności, udoskonaleniom, wprowadzeniu unikalnych rozwiązań oraz innowacjom w zakresie produktów i usług, a także dzięki lepszym działaniom marketingowym i działaniom z zakresu budowania marki.

Okres programowania – okres, na jaki zaplanowana jest realizacja unijnego programu wydatkowania.

Program operacyjny – podstawowe ramy, w oparciu o które realizuje się projekty finansowane przez UE w obszarze spójności w danym okresie czasu. Odzwierciedlają one priorytety i cele określone w umowach partnerstwa zawieranych między Komisją a poszczególnymi państwami członkowskimi.

Przedsiębiorstwo – podmiot prowadzący działalność gospodarczą.

Strategia inteligentnej specjalizacji – strategia krajowa lub regionalna, w ramach której określa się priorytety dotyczące osiągania przewagi konkurencyjnej dzięki rozwijaniu potencjału w zakresie badań i innowacji i dopasowywaniu go do potrzeb biznesowych oraz dzięki sprzyjaniu konwergencji w zakresie wyników dotyczących innowacji.

Warunek podstawowy – warunek konieczny do skutecznej i efektywnej realizacji celów szczegółowych.

Wieloletnie ramy finansowe – unijny plan wydatków, przyjmowany zazwyczaj na okres siedmiu lat, w którym określane są priorytety (w oparciu o cele polityki) i pułapy. Podzielony jest na sześć głównych działów. Plan ten stanowi ramy, w obrębie których ustala się roczne budżety UE i wyznacza limity dla każdej kategorii wydatków. Obecne WRF obejmują lata 2021–2027, poprzednie natomiast 2014–2020.

Zespół kontrolny

Sprawozdania specjalne Trybunału przedstawiają wyniki kontroli dotyczących obszarów polityki i programów unijnych bądź kwestii związanych z zarządzaniem w wybranych obszarach budżetowych. Trybunał wybiera i opracowuje zadania kontrolne tak, aby osiągnąć jak największe oddziaływanie, biorąc przy tym pod uwagę kryteria takie jak zagrożenia dla wykonania zadań lub zgodności, poziom dochodów lub wydatków w danym obszarze, nadchodzące zmiany oraz interes polityczny i społeczny.

Niniejsza kontrola wykonania zadań została przeprowadzona przez Izbę II zajmującą się takimi obszarami wydatków jak inwestycje na rzecz spójności, wzrostu i włączenia społecznego. Izbie tej przewodniczy członkini Trybunału Iliana Ivanova. Kontrolą kierował Pietro Russo, członek Trybunału, a w działania kontrolne zaangażowani byli: Chiara Cipriani, szefowa gabinetu; Benjamin Jakob, attaché; Niels-Erik Brokopp, kierownik; Enrico Grassi, koordynator zadania, a także kontrolerki: Angela Ramallo Ros, Angelika Zych i Sara Pimentel.

Od lewej: Sara Pimentel, Enrico Grassi, Pietro Russo, Angela Ramallo Ros, Benjamin Jakob, Niels-Erik Brokopp.

Przypisy

1 Art. 5 TUE.

2 Art. 173 TFUE („Unia i Państwa Członkowskie czuwają nad zapewnieniem warunków niezbędnych dla konkurencyjności przemysłu Unii”).

3 Komunikat pt. „»Najpierw myśl na małą skalę« – Program »Small Business Act« dla Europy” (COM(2008) 394 final z 25.6.2008) oraz aktualizacja tego komunikatu (COM(2011) 78 final z 23.2.2011).

4 Komunikat pt. „Przyszli liderzy Europy: inicjatywa na rzecz przedsiębiorstw typu start-up i przedsiębiorstw scale-up” (COM(2016) 733 final).

5 Komunikat pt. „Strategia MŚP na rzecz zrównoważonej i cyfrowej Europy” (COM(2020) 103 final).

6 Komunikat pt. „Zintegrowana polityka przemysłowa w erze globalizacji – Konkurencyjność i zrównoważony rozwój na pierwszym planie” (COM(2010) 614 final z 28.10.2010) oraz zaktualizowana wersja tej polityki w komunikatach pt. „Nowa strategia przemysłowa dla Europy” (COM(2020) 102 final z 10.3.2020) oraz pt. „Aktualizacja nowej strategii przemysłowej z 2020 r. – tworzenie silniejszego jednolitego rynku sprzyjającego odbudowie Europy” (COM(2021) 350 final z 5.5.2021).

7 Komunikat pt. „Europa 2020 – Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu” (COM(2010) 2020 final z 3.3.2010).

8 Komunikat pt. „Europejski Zielony Ład” (COM(2019) 640 final z 11.12.2019).

9 Komisja, projekt wytycznych tematycznych dla urzędników dotyczących konkurencyjności MŚP, wersja 2 z 13.3.2014.

10 Zob. np. sprawozdanie robocze Komisji z 1.3.2018 pt. „Background documents for the European Semester – Measuring Competitiveness”, nr ref. Ares (2018)1159686.

11 Dane Eurostatu dla przedsiębiorstw różnej wielkości są dostępne jedynie w podziale na liczbę zatrudnianych pracowników.

12 Na podstawie danych Eurostatu dotyczących działalności handlowej, w ramach których przedsiębiorstwa sklasyfikowano w oparciu o wielkość.

13 Rozporządzenie (UE) nr 1287/2013 ustanawiające program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (COSME) (Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 33).

14 Rozporządzenie (UE) nr 1291/2013 ustanawiające „Horyzont 2020” – program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji (Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 104).

15 Rozporządzenie (UE) nr 1295/2013 ustanawiające program „Kreatywna Europa” (Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 221).

16 Rozporządzenie (UE) 2020/460 z dnia 30 marca 2020 r. zmieniające rozporządzenia (UE) nr 1301/2013 i (UE) nr 1303/2013 (Inicjatywa inwestycyjna w odpowiedzi na koronawirusa) oraz rozporządzenie (UE) 2020/558 z dnia 23 kwietnia 2020 r. zmieniające rozporządzenia (UE) nr 1301/2013 i (UE) nr 1303/2013 w odniesieniu do szczególnych środków zapewniających wyjątkową elastyczność na potrzeby wykorzystania europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w odpowiedzi na epidemię COVID-19 (Inicjatywa inwestycyjna w odpowiedzi na koronawirusa plus).

17 Publikacja Komisji pt. „Coronavirus dashboard: EU cohesion Policy response to the crisis”.

18 Komunikat Komisji pt. „Decydujący moment dla Europy: naprawa i przygotowanie na następną generację” (COM(2020) 456 final z 27.5.2020).

19 Portal otwartych danych, tablica wyników dotyczących REACT-EU.

20 Europejski Trybunał Obrachunkowy, program prac 2022+, grudzień 2021 r.

21 Rozporządzenie (UE) 2021/1058 z dnia 24 czerwca 2021 r. (Dz.U. L 231 z 30.6.2021, s. 60).

22 Rozporządzenie (UE) 2021/695 z dnia 28 kwietnia 2021 r. ustanawiające program „Horyzont Europa”. Kwota ta obejmuje 70% budżetu przyznanego Europejskiej Radzie ds. Innowacji.

23 Rozporządzenie (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17): „[…] inteligentny, zrównoważony wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu, w tym spójność gospodarcza, miejsca pracy, produktywność, konkurencyjność, badania naukowe, rozwój i innowacje, a także dobrze funkcjonujący rynek wewnętrzny z silnymi MŚP”.

24 Sprawozdanie specjalne 19/2016 pt. „Wykonywanie budżetu UE za pośrednictwem instrumentów finansowych” oraz sprawozdanie specjalne 27/2021 pt. „Wsparcie UE na rzecz turystyki – potrzeba nowej orientacji strategicznej i lepszego podejścia do finansowania”.

25 Zob. również sprawozdanie specjalne 07/2022 „Instrumenty służące umiędzynarodowieniu MŚP”.

26 Warunek wstępny 3.1: „Przeprowadzono konkretne działania wspierające promowanie przedsiębiorczości z uwzględnieniem programu »Small Business Act«”.

27 Art. 15 rozporządzenia (UE) 2021/1060 ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury, a także załącznik IV do rozporządzenia dotyczący tematycznych warunków podstawowych (Dz.U. L 231 z 30.6.2021, s. 159).

28 Wspólny wskaźnik EFRR „Liczba przedsiębiorstw otrzymujących wsparcie” (CO01). Na podstawie portalu otwartych danych na temat funduszy ESI.

29 Rozdział 1 tytułu VII TFUE oraz rozporządzenie Rady nr 994/98 z dnia 7 maja 1998 r. w sprawie wyłączeń blokowych w zakresie pomocy państwa.

30 Zob. zasady dotyczące pomocy de minimis (rozporządzenie Komisji (UE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie pomocy de minimis – Dz.U. L 352 z 24.12.2013, s. 1) oraz ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych (rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym – Dz.U. L 187 z 26.6.2014, s. 1).

31 Komisja Europejska, badanie Flash Eurobarometer nr 486 pn. „SMEs, start-ups, scale-ups and entrepreneurship”, wrzesień 2020 r.; Europejski Bank Centralny, ankieta dotycząca dostępu przedsiębiorstw do finansowania (badanie SAFE), czerwiec 2021 r.; Europejski Bank Inwestycyjny, publikacja pt. „Regional Cohesion in Europe 2020–2021 – Insights from the EIB Investment Survey”, wrzesień 2021 r.

32 Poziom docelowy ustalony w 2020 r. na 2023 r. odnoszący się do wspólnego wskaźnika produktu CO29 – „Badania naukowe, innowacje – liczba przedsiębiorstw objętych wsparciem w celu wprowadzenia produktów nowych dla firmy”. Wskaźnik ten związany jest z CT3.

33 Poziom docelowy ustalony w 2020 r. na 2023 r. odnoszący się do wspólnego wskaźnika produktu CO28 – „Badania naukowe, innowacje – liczba przedsiębiorstw objętych wsparciem w celu wprowadzenia produktów nowych dla rynku”. Wskaźnik ten związany jest z CT3.

34 Komisja Europejska, ocena ex post programów polityki spójności z okresu 2007–2013 pt. „Support to SMEs – Increasing Research and Innovation in SMEs and SME Development”, luty 2016 r.

35 Portal otwartych danych na temat europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Poziom docelowy ustalony w 2020 r. na 2023 r. odnoszący się do wspólnego wskaźnika produktu CO04 – „Liczba przedsiębiorstw otrzymujących wsparcie niefinansowe (doradztwo)” związanego z CT3.

36 Art. 125 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego (Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 320).

37 Sprawozdanie specjalne 21/2018 pt. „Wybór i monitorowanie projektów finansowanych w ramach EFRR i EFS w latach 2014–2020 są nadal ukierunkowane głównie na produkty”.

38 Komisja Europejska, dokument pt. „Regional policy for smart growth of SMEs, Guide for Managing Authorities and bodies in charge of the development and implementation of Research and Innovation Strategies for Smart Specialisation”, 2013.

39 Komisja Europejska, dokument pt. „What are counterfactual impact evaluations teaching us about enterprise and innovation support”, 2012, DG REGIO.

40 Sprawozdanie specjalne 04/2011 na temat systemu poręczeń dla MŚP, sprawozdanie roczne dotyczące wykonania budżetu za rok budżetowy 2013 (Dz.U. C 398 z 12.11.2014, s. 1) oraz sprawozdanie specjalne 08/2018 pt. „Unijne wsparcie dla inwestycji produkcyjnych w przedsiębiorstwach – wymagany większy nacisk na trwałość”.

Kontakt

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
LUKSEMBURG

Tel. +352 4398-1
Formularz kontaktowy: eca.europa.eu/pl/Pages/ContactForm.aspx
Strona internetowa: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Więcej informacji o Unii Europejskiej można znaleźć w portalu Europa (https://europa.eu).

Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2022

PDF ISBN 978-92-847-7949-9 ISSN 1977-5768 doi:10.2865/584914 QJ-AB-22-010-PL-N
HTML ISBN 978-92-847-7965-9 ISSN 1977-5768 doi:10.2865/533137 QJ-AB-22-010-PL-Q

PRAWA AUTORSKIE

© Unia Europejska, 2022

Polityka Europejskiego Trybunału Obrachunkowego w zakresie ponownego wykorzystywania dokumentów została określona w decyzji Trybunału nr 6/2019 w sprawie polityki otwartych danych oraz ponownego wykorzystywania dokumentów.

O ile nie wskazano inaczej (np. nie zamieszczono szczegółowych adnotacji o prawach autorskich), treści Europejskiego Trybunału Obrachunkowego będące własnością UE objęte są licencją Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe (CC BY 4.0). Oznacza to, że co do zasady ponowne wykorzystanie jest dozwolone, pod warunkiem że treści zostaną odpowiednio oznaczone i zostaną wskazane wszelkie dokonane w nich zmiany. W przypadku ponownego wykorzystania treści Trybunału niedozwolone jest zmienianie ich oryginalnego znaczenia albo przesłania. Trybunał nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek konsekwencje ponownego wykorzystywania.

Jeżeli konkretna treść wskazuje na możliwą do zidentyfikowania osobę fizyczną – tak jak w przypadku zdjęć, na których widoczni są pracownicy Trybunału – lub zawiera prace stron trzecich, wymagane jest uzyskanie dodatkowego zezwolenia.

W takim przypadku uzyskane dodatkowe zezwolenie na ponowne wykorzystanie określonej treści unieważnia i zastępuje wspomniane wcześniej zezwolenie ogólne. Powinny być w nim wyraźnie wskazane wszelkie ograniczenia dotyczące wykorzystania treści.

W celu wykorzystania lub powielenia treści niebędącej własnością UE konieczne może być wystąpienie o zgodę bezpośrednio do właścicieli praw autorskich.

Oprogramowanie lub dokumenty objęte prawem własności przemysłowej, takie jak patenty, znaki towarowe, wzory użytkowe, znaki graficzne i nazwy, nie są objęte polityką Europejskiego Trybunału Obrachunkowego w zakresie ponownego wykorzystywania.

Na stronach internetowych instytucji Unii Europejskiej dostępnych w domenie europa.eu zamieszczane są odsyłacze do stron zewnętrznych. Trybunał nie ma kontroli nad ich zawartością i w związku z tym zachęca użytkowników, aby we własnym zakresie zapoznali się z polityką ochrony prywatności i polityką w zakresie praw autorskich obowiązującymi na tych stronach.

Wykorzystywanie znaku graficznego Europejskiego Trybunału Obrachunkowego

Znak graficzny Europejskiego Trybunału Obrachunkowego nie może być wykorzystywany bez uprzedniej zgody Trybunału.

JAK SKONTAKTOWAĆ SIĘ Z UE

Osobiście
W całej Unii Europejskiej istnieje kilkaset centrów informacyjnych Europe Direct. Adres najbliższego centrum można znaleźć na stronie: https://europa.eu/european-union/contact_pl.

Telefonicznie lub drogą mailową
Europe Direct to serwis informacyjny, który udziela odpowiedzi na pytania na temat Unii Europejskiej. Można się z nim skontaktować:

  • dzwoniąc pod bezpłatny numer telefonu: 00 800 6 7 8 9 10 11 (niektórzy operatorzy mogą naliczać opłaty za te połączenia),
  • dzwoniąc pod standardowy numer telefonu: +32 22999696,
  • drogą mailową: https://europa.eu/european-union/contact_pl.

WYSZUKIWANIE INFORMACJI O UE

Online
Informacje o Unii Europejskiej są dostępne we wszystkich językach urzędowych UE w portalu Europa: https://europa.eu/european-union/index_pl.

Publikacje UE
Bezpłatne i odpłatne publikacje UE można pobrać lub zamówić na stronie: https://op.europa.eu/pl/publications. Większą liczbę egzemplarzy bezpłatnych publikacji można otrzymać, kontaktując się z serwisem Europe Direct lub z lokalnym centrum informacyjnym (zob. https://europa.eu/european-union/contact_pl).

Prawo UE i powiązane dokumenty
Informacje prawne dotyczące UE, w tym wszystkie unijne akty prawne od 1951 r., są dostępne we wszystkich językach urzędowych UE w portalu EUR-Lex: https://eur-lex.europa.eu.

Portal Otwartych Danych UE
Unijny portal otwartych danych (https://data.europa.eu/pl) umożliwia dostęp do zbiorów danych pochodzących z instytucji i innych organów UE. Dane można pobierać i wykorzystywać bezpłatnie, zarówno do celów komercyjnych, jak i niekomercyjnych.