Στήριξη του ΕΤΠΑ για την ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ: αστοχίες στον σχεδιασμό περιορίζουν την αποτελεσματικότητα της χρηματοδότησης

Σύνοψη

I Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) αποτελούν πυλώνα της ενωσιακής οικονομίας και η αύξηση της ανταγωνιστικότητάς τους συνιστά επιδίωξη της πολιτικής της ΕΕ. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) συμβάλλει στην επίτευξη αυτού του στόχου. Η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ ήταν ο δεύτερος μεγαλύτερος θεματικός στόχος του ΕΤΠΑ κατά την περίοδο προγραμματισμού 2014‑2020, με προϋπολογισμό περί τα 40,3 δισεκατομμύρια ευρώ.

II Εξετάσαμε κατά πόσον το ΕΤΠΑ συνέβαλε στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ κατά την περίοδο 2014‑2020, αξιολογώντας τον τρόπο με τον οποίο τα προγράμματα του ταμείου, καθώς και οι σχετικές προσκλήσεις και διαδικασίες επιλογής, αφενός, ανταποκρίθηκαν στις ανάγκες των ΜΜΕ, και, αφετέρου, εξασφάλισαν την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους. Επιλέξαμε προγράμματα του ΕΤΠΑ που εντάσσονται στον θεματικό στόχο 3, «Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ», από τη Γερμανία, την Ιταλία, την Πολωνία και την Πορτογαλία. Συνολικά, το δείγμα μας περιλάμβανε 24 έργα.

III Κατά την περίοδο 2014‑2020, τα κράτη μέλη δεν ήταν υποχρεωμένα να ευθυγραμμίσουν τα μέτρα για την ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ στα προγράμματα του ΕΤΠΑ με τις εθνικές/περιφερειακές στρατηγικές.

IV Έως το τέλος του 2019, ο προγραμματισμός του ΕΤΠΑ προέβλεπε την άμεση στήριξη 0,8 εκατομμυρίων από τις συνολικά σχεδόν 25 εκατομμύρια ΜΜΕ που αριθμεί η ΕΕ (3,3 %). Από τον έλεγχό μας προέκυψε ότι τα κράτη μέλη ακολούθησαν διαφορετικές προσεγγίσεις όσον αφορά τη χρηματοδότηση στο πλαίσιο των εθνικών ή περιφερειακών προγραμμάτων τους του ΕΤΠΑ. Αρκετά από αυτά επέλεξαν να χρηματοδοτήσουν έναν μεγάλο αριθμό ΜΜΕ αντί να εστιάσουν στους βασικούς παράγοντες που περιορίζουν την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων αυτής της κατηγορίας. Αυτό είχε συχνά ως αποτέλεσμα την υλοποίηση έργων μικρής κλίμακας, τα οποία δεν εξασφάλιζαν την κρίσιμη μάζα χρηματοδότησης που είναι αναγκαία προκειμένου να υπάρξει πραγματικός αντίκτυπος στην ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ.

V Συνολικά, για τα τέσσερα κράτη μέλη που κάλυψε ο εν προκειμένω έλεγχος, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι η στήριξη του ΕΤΠΑ για την περίοδο 2014‑2020 ενθάρρυνε τις ΜΜΕ να πραγματοποιήσουν επενδύσεις. Ωστόσο, δεν ήταν επαρκώς αποτελεσματική όσον αφορά την αύξηση της ανταγωνιστικότητάς τους, λόγω των αδυναμιών της προσέγγισης που εφάρμοσαν οι διαχειριστικές αρχές των κρατών μελών σε σχέση με τη χρηματοδότηση. Ειδικότερα, διαπιστώσαμε τα εξής:

• Οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων έργων στο πλαίσιο των περισσότερων από τα προγράμματα του ΕΤΠΑ απέτυχαν να αντιμετωπίσουν το σύνολο των εμποδίων για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας με τα οποία έρχονται αντιμέτωπες οι δικαιούχοι ΜΜΕ. Αντ’ αυτού, απλώς συγχρηματοδοτούσαν συγκεκριμένες παραγωγικές επενδύσεις, όπως η αγορά νέων μηχανημάτων. Ως εκ τούτου, σε πολλές περιπτώσεις, τα έργα στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ δεν είχαν ως αποτέλεσμα αποδείξιμη βελτίωση της ανταγωνιστικής θέσης των ΜΜΕ όσον αφορά τις δραστηριότητές τους και τη θέση τους στην αγορά, τη διεθνοποίησή τους, την οικονομική τους κατάσταση ή την ικανότητά τους να καινοτομούν.
• Η χρηματοδότηση έργων από το ΕΤΠΑ έγινε κυρίως μέσω μη ανταγωνιστικών προσκλήσεων υποβολής προτάσεων και διαδικασιών επιλογής. Στο πλαίσιο αυτών, χρηματοδοτούνταν όλες οι προτάσεις που πληρούσαν τα ελάχιστα κριτήρια επιλογής.
• Η χρηματοδότηση στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ έλαβε κατά κύριο λόγο τη μορφή επιχορηγήσεων και όχι χρηματοδοτικών μέσων, ήτοι επιστρεπτέων μορφών στήριξης, όπως δάνεια, εγγυήσεις ή επενδύσεις μετοχικού κεφαλαίου. Ωστόσο, καμία από τις ελεγχθείσες ΜΜΕ δεν ανέφερε τη δυσκολία πρόσβασης σε χρηματοδότηση ως βασικό παράγοντα περιορισμού της ανταγωνιστικότητας. Με τη χρήση επιστρεπτέων μορφών στήριξης θα είχε καταστεί δυνατή η στήριξη περισσότερων επιχειρήσεων από το ταμείο.

VI Παρά το γεγονός ότι ορισμένες δικαιούχοι ΜΜΕ του δείγματός μας κατόρθωσαν να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητά τους χάρη στο χρηματοδοτηθέν από το ΕΤΠΑ έργο, αυτό δεν συνέβη στην περίπτωση των περισσοτέρων. Πολλές θα είχαν πραγματοποιήσει την ίδια επένδυση και απουσία της ενωσιακής χρηματοδότησης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η χρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ επηρέασε αρνητικά τις οικονομικές προοπτικές μη δικαιούχων ΜΜΕ που ανταγωνίζονταν στις ίδιες αγορές με τις δικαιούχους. Το γεγονός αυτό μείωσε τη συνολική επίδραση της ενωσιακής στήριξης.

VII Παραθέτουμε τις διαπιστώσεις μας στο πλαίσιο της έναρξης της επόμενης γενιάς προγραμμάτων του ΕΤΠΑ, για την περίοδο 2021‑2027, και συνιστούμε στην Επιτροπή να καλέσει τα κράτη μέλη και να τα στηρίξει για:

• την επανεξέταση του σχεδιασμού των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ·
• την αναθεώρηση των διαδικασιών επιλογής του ΕΤΠΑ για τις επιχορηγήσεις·
• την απόδοση προτεραιότητας στη χρήση επιστρεπτέων ενισχύσεων για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ.

Η υλοποίηση των συστάσεων αυτών θα βοηθούσε την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν καλύτερα τη χρηματοδότηση του ΕΤΠΑ για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ κατά την περίοδο προγραμματισμού 2021‑2027.

Εισαγωγή

Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις στην ΕΕ

01 Το 2018, τα κράτη μέλη της ΕΕ των 28 αριθμούσαν σχεδόν 25 εκατομμύρια επιχειρήσεις. Σχεδόν όλες (99,8 %) κατατάσσονταν στην κατηγορία των ΜΜΕ (μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων), ενώ το 92,9 % απασχολούσε λιγότερους από 10 εργαζόμενους. Οι ΜΜΕ δραστηριοποιούνται σε όλους σχεδόν τους τομείς της οικονομίας και σε τοπικά και εθνικά περιβάλλοντα με εξαιρετικά ποικίλα χαρακτηριστικά. Μπορούν να είναι καινοτόμοι νεοφυείς ή παραδοσιακές επιχειρήσεις, και επίσης να έχουν διαφορετικές δομές ιδιοκτησίας (βλέπε πλαίσιο 1).

02 Οι ΜΜΕ αποτελούν σημαντική πηγή απασχόλησης και οικονομικής ανάπτυξης, καθώς απασχολούν το 63 % του εργατικού δυναμικού της Ένωσης και παράγουν το 52 % της προστιθέμενης αξίας στην ΕΕ (βλέπε πίνακα 1). Το 2018, τα αριθμητικά στοιχεία εμφάνιζαν αποκλίσεις μεταξύ των κρατών μελών, με την Ιταλία να έχει τον μεγαλύτερο αριθμό ΜΜΕ (3,7 εκατομμύρια) και τη Μάλτα τον μικρότερο (31 700).

Η πολιτική της ΕΕ για τις ΜΜΕ εστιάζει στην ανταγωνιστικότητα

03 Βάσει της αρχής της επικουρικότητας¹, τα κράτη μέλη και η Επιτροπή μοιράζονται την ευθύνη για τη στήριξη των ΜΜΕ. Η πολιτική της ΕΕ βασίζεται στο άρθρο 173 της ΣΛΕΕ², που αποσκοπεί στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ μέσω πρωτοβουλιών για τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και την αύξηση της παραγωγικότητας μιας βιομηχανικής βάσης με δυνατότητες ανταγωνισμού σε παγκόσμιο επίπεδο, διασφαλίζοντας παράλληλα τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την αποδοτική χρήση των πόρων. Τα κράτη μέλη φέρουν την πρωταρχική ευθύνη για την εφαρμογή των πολιτικών που αφορούν τις ΜΜΕ. Η στήριξη της Επιτροπής προς τις ΜΜΕ λαμβάνει τη μορφή ρυθμιστικών πρωτοβουλιών, χρηματοδότησης με ενωσιακούς πόρους, δραστηριοτήτων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, καθώς και ανταλλαγής ορθών πρακτικών.

04 Το κύριο στρατηγικό πλαίσιο της ενωσιακής πολιτικής για τη στήριξη των ΜΜΕ την περίοδο 2014‑2020 ήταν η «Small Business Act για την Ευρώπη» (SBA)³, η οποία αποσκοπούσε στη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος εντός του οποίου δραστηριοποιούνται οι ΜΜΕ. Το πλαίσιο επεκτάθηκε μέσω:

• της πρωτοβουλίας για τις νεοφυείς και τις αναπτυσσόμενες νέες επιχειρήσεις⁴ το 2016, και
• της στρατηγικής για τις ΜΜΕ⁵ το 2020, η οποία ενίσχυσε την εστίαση στη στήριξη των ΜΜΕ στο πλαίσιο της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης.

05 Τέλος, η διάσταση των ΜΜΕ λαμβάνεται επίσης υπόψη σε γενικότερες πολιτικές, όπως η βιομηχανική πολιτική⁶ της ΕΕ, η στρατηγική «Ευρώπη 2020»⁷ και, πιο πρόσφατα, η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία⁸.

Ηανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ μειώνεται σε σύγκριση με εκείνη των μεγάλων επιχειρήσεων

06 Η Επιτροπή περιγράφει την ανταγωνιστικότητα μιας επιχείρησης ως την ικανότητα απόκτησης πλεονεκτήματος στην αγορά μέσω της μείωσης του κόστους, της αύξησης της παραγωγικότητας, της βελτίωσης της ποιότητας των προϊόντων/υπηρεσιών, καθώς και της διαφοροποίησης και της καινοτομίας αυτών, και επίσης μέσω της βελτίωσης του μάρκετινγκ και της εδραίωσης της εμπορικής επωνυμίας της⁹.

07 Ο δείκτης που κατεξοχήν αποτυπώνει την ανταγωνιστικότητα μιας επιχείρησης είναι η παραγωγικότητά της. Επιπλέον, υπάρχουν και άλλοι τρόποι αξιολόγησης της ανταγωνιστικότητας¹⁰:

• Η ανταγωνιστικότητα μιας επιχείρησης, στο παρελθόν ή το παρόν, μπορεί να μετρηθεί βάσει της κερδοφορίας της, του μεριδίου αγοράς, συμπεριλαμβανομένων των εξαγωγών, της επιβίωσης και της ανάπτυξής της.
• Άλλοι δείκτες αντικατοπτρίζουν τη δυναμική φύση των αγορών και αποτυπώνουν τις δυνατότητες εξέλιξης της ανταγωνιστικότητας στο μέλλον, που εξαρτώνται κυρίως από την ικανότητα της επιχείρησης στον τομέα της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας (ΕΑ&Κ).

08 Για την ΕΕ συνολικά, από το 2011 έως το 2018, τα στατιστικά στοιχεία της Eurostat¹¹ δείχνουν ότι η ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ (ήτοι των επιχειρήσεων με λιγότερους από 250 εργαζομένους) μειώθηκε σημαντικά σε σύγκριση με εκείνη των μεγάλων επιχειρήσεων. Η τάση αυτή καταγράφεται σε τρεις βασικούς δείκτες:

• Η αύξηση του κύκλου εργασιών ήταν οκτώ φορές μικρότερη για τις ΜΜΕ από ό,τι για τις μεγάλες επιχειρήσεις, με αποτέλεσμα σημαντική απώλεια μεριδίου αγοράς για τις πρώτες (βλέπε γράφημα 1).

• Σχεδόν το σύνολο των νέων θέσεων εργασίας δημιουργήθηκε από μεγάλες επιχειρήσεις, με αποτέλεσμα το μερίδιο των ΜΜΕ στη συνολική απασχόληση να μειωθεί από 67 % σε 63 % (βλέπε γράφημα 2).

• Η προστιθέμενη αξία, η οποία αντικατοπτρίζει τα έσοδα εκμετάλλευσης, αυξήθηκε κατά 11 % στις μεγάλες επιχειρήσεις, αλλά παρέμεινε στάσιμη για τις ΜΜΕ. Ως εκ τούτου, οι ΜΜΕ αντιπροσώπευαν το 52 % της προστιθέμενης αξίας το 2018 έναντι 58 % το 2011 (βλέπε γράφημα 3).

09 Επιπλέον, μικρός μόνον αριθμός ευρωπαϊκών ΜΜΕ δραστηριοποιήθηκαν διεθνώς το 2018, με το 2,7 % να πραγματοποιεί εξαγωγές εκτός της ΕΕ και το 4,9 % σε άλλα κράτη μέλη. Από την άλλη πλευρά, το 59 % των μεγάλων επιχειρήσεων πραγματοποίησε εξαγωγές εκτός της ΕΕ και το 58 % σε άλλα κράτη μέλη¹².

Χρηματοδότηση των ΜΜΕ με ενωσιακούς πόρους

Το ΕΤΠΑ αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες πηγές ενωσιακής χρηματοδότησης ΜΜΕ, διατηρώντας ειδικό θεματικό στόχο για την ανταγωνιστικότητα

10 Τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία (ΕΔΕΤ), και ιδίως το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), συγκαταλέγονται μεταξύ των μεγαλύτερων προγραμμάτων της ΕΕ για τη χρηματοδοτική στήριξη των ΜΜΕ. Κατά την περίοδο 2014‑2020, διατέθηκαν από χρηματοδοτούμενα από το ΕΤΠΑ προγράμματα 54,4 δισεκατομμύρια ευρώ σε μέτρα που αφορούν τις ΜΜΕ, μέσω ειδικών προτεραιοτήτων που ονομάζονται «θεματικοί στόχοι» (ΘΣ).

11 Οι περισσότεροι ΘΣ του ΕΤΠΑ για την περίοδο 2014‑2020 μπορούν να συμβάλουν άμεσα ή έμμεσα στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ. Ο ΘΣ3, «Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ», είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος θεματικός στόχος από την άποψη της χρηματοδότησης από το ΕΤΠΑ, με 40,3 δισεκατομμύρια ευρώ επί συνόλου 201,5 δισεκατομμυρίων ευρώ από τον προϋπολογισμό της ΕΕ έως τον Ιούνιο του 2021 (βλέπε γράφημα 4).

12 Στο παράρτημα Ι παρουσιάζονται συνοπτικά τα διάφορα είδη μέτρων χρηματοδότησης ΜΜΕ στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ ανά κωδικό παρέμβασης, σε σχέση με διάφορους θεματικούς στόχους. Ο ΘΣ3 στηρίζει πρωτίστως την ενίσχυση του δυναμικού ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ, μέσω των εξής επενδυτικών προτεραιοτήτων:

• προώθηση της επιχειρηματικότητας·
• ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών μοντέλων, ιδίως σε σχέση με τη διεθνοποίηση·
• στήριξη για τη δημιουργία προηγμένων ικανοτήτων για την ανάπτυξη προϊόντων και υπηρεσιών· και
• υποστήριξη της ικανότητας των ΜΜΕ να αναπτύσσονται σε περιφερειακές, εθνικές και διεθνείς αγορές, και να συμμετέχουν σε διαδικασίες καινοτομίας.

13 Συνολικά, τα τρία τέταρτα (75 %) της χρηματοδότησης του ΕΤΠΑ για τις ΜΜΕ χρησιμοποιούνται για την παροχή άμεσης στήριξης στις επιχειρήσεις αυτής της κατηγορίας.

14 Χρηματοδότηση χορηγούν επίσης ο όμιλος ΕΤΕπ και τα ακόλουθα προγράμματα της ΕΕ: COSME (ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ)¹³, «Ορίζων 2020» (έρευνα και καινοτομία)¹⁴ και «Δημιουργική Ευρώπη» (πολιτισμός)¹⁵.

Αποδέσμευση πρόσθετων κονδυλίων της ΕΕ για ΜΜΕ στο πλαίσιο της απόκρισης στην πανδημία COVID-19

15 Το 2020 η ΕΕ ενέκρινε τους κανονισμούς CRII/CRII+¹⁶, προκειμένου τα εναπομένοντα κονδύλια της περιόδου 2014‑2020 να καταστεί δυνατό να χρησιμοποιηθούν με μεγαλύτερη ευελιξία για τον μετριασμό των οικονομικών επιπτώσεων της πανδημίας COVID-19. Οι πρωτοβουλίες αυτές εισήγαγαν επίσης ευέλικτες ρυθμίσεις που έδωσαν στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να δαπανούν ευκολότερα ενωσιακά κεφάλαια. Οι σημαντικότερες αλλαγές στο πλαίσιο αυτό, έως τον Οκτώβριο του 2021, ήταν οι εξής:

• η αύξηση των κονδυλίων του ΕΤΠΑ για γενικού χαρακτήρα παραγωγικές επενδύσεις με τη διάθεση πρόσθετου ποσού 5,8 δισεκατομμυρίων ευρώ, ήτοι ποσού κατά 38 % υψηλότερου του προβλεφθέντος το 2019·
• η μεταφορά 1,6 δισεκατομμυρίων ευρώ (περίπου 5 %) από τα κονδύλια του ΕΤΠΑ στις περισσότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες¹⁷· και
• η εστίαση στη στήριξη του κεφαλαίου κίνησης και στην παροχή βοήθειας στις ΜΜΕ που αντιμετώπισαν δυσκολίες.

16 Τον Δεκέμβριο του 2020, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκριναν την πρόταση της Επιτροπής για την πρωτοβουλία «Next Generation EU» (NGEU)¹⁸, που περιλαμβάνει τον μηχανισμό REACT-EU. Η εν λόγω πρωτοβουλία αποσκοπεί στην κάλυψη ενός ενδεχόμενου χρηματοδοτικού κενού κατά τη διάρκεια του 2021 και του 2022, εν αναμονή της έγκρισης των προγραμμάτων της περιόδου 2021‑2027. Τον Οκτώβριο του 2021, 6,6 δισεκατομμύρια ευρώ από κονδύλια του ΕΤΠΑ (ή το 19 % του συνολικού προϋπολογισμού του REACT-EU¹⁹) διατέθηκαν για την ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ και την ανάπτυξη των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων τους. Το ΕΕΣ διενεργεί επί του παρόντος έλεγχο με αντικείμενο την απόκριση της Επιτροπής στην πανδημία COVID-19 μέσω των πρωτοβουλιών CRII, CRII+ και του REACT-EU²⁰.

17 Κατά την περίοδο προγραμματισμού 2021‑2027, η ΕΕ θα συνεχίσει να χρηματοδοτεί μέτρα για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ:

• το ΕΤΠΑ²¹ θα στηρίξει την ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ στο πλαίσιο του ίδιου στόχου πολιτικής με την ΕΑ&Κ, τις ΤΠΕ και την ανάπτυξη δεξιοτήτων·
• μέσω του REACT-EU, έως τον Οκτώβριο του 2021 είχαν διατεθεί πρόσθετα κεφάλαια ύψους 6,6 δισεκατομμυρίων ευρώ σε τιμές 2020 για τη χρηματοδότηση επιχειρήσεων από το ΕΤΠΑ της περιόδου 2014‑2020·
• στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» δεσμεύθηκαν κονδύλια ύψους 7,1 δισεκατομμυρίων ευρώ ειδικά για την καινοτομία των ΜΜΕ²², ενώ από το InvestEU θα χρηματοδοτηθούν επιχειρηματικές επενδύσεις για ΜΜΕ και επιχειρήσεις μεσαίας κεφαλαιοποίησης·
• ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΜΑΑ)²³ επίσης θα στηρίξει τις ΜΜΕ. Η σχετική χρηματοδότηση πρέπει να διατεθεί έως το 2023 και οι δαπάνες να πραγματοποιηθούν έως το 2026.

Εμβέλεια και τρόπος προσέγγισης του ελέγχου

18 Στο πλαίσιο του ελέγχου μας εξετάσαμε τη συμβολή του ΕΤΠΑ στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ κατά την περίοδο προγραμματισμού 2014‑2020. Συγκεκριμένα, αξιολογήσαμε κατά πόσον:

• οι διαχειριστικές αρχές των κρατών μελών ακολούθησαν παρόμοιες προσεγγίσεις κατά τον σχεδιασμό των μέτρων που αποσκοπούσαν στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ στο πλαίσιο των εθνικών και περιφερειακών προγραμμάτων τους του ΕΤΠΑ, από την άποψη της στόχευσης των πόρων για τον ΘΣ3 και της επίτευξης της τιμής-στόχου για την εμβέλεια της στήριξης·
• η στήριξη του ΕΤΠΑ συνέβαλε στην αύξηση της ανταγωνιστικότητάς τους·
• η προσέγγιση χρηματοδότησης που εφαρμόστηκε στο πλαίσιο των προγραμμάτων του ΕΤΠΑ στα τέσσερα κράτη μέλη ανταποκρινόταν στις ανάγκες των ΜΜΕ·
• ο τρόπος οργάνωσης των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων και των διαδικασιών επιλογής στο πλαίσιο των προγραμμάτων του ΕΤΠΑ, καθώς και εκταμίευσης της σχετικής χρηματοδότησης, συνετέλεσαν στη μεγιστοποίηση του αντικτύπου των δαπανών του ταμείου στην ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ.

19 Ο έλεγχός μας κάλυψε την περίοδο 2014‑2020, έως το τέλος του 2019.

• Επιλέξαμε προγράμματα του ΕΤΠΑ που εντάσσονται στον θεματικό στόχο 3, «Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ», από τη Γερμανία, την Ιταλία, την Πολωνία και την Πορτογαλία. Αυτά τα τέσσερα κράτη μέλη είχαν προγραμματίσει να διαθέσουν τα μεγαλύτερα ποσά σε απόλυτες τιμές στο πλαίσιο του ΘΣ3 (βλέπε γράφημα 5). Σε καθένα από αυτά εξετάσαμε δύο περιφερειακά επιχειρησιακά προγράμματα (ΕΠ) της περιόδου 2014‑2020. Σε σχέση με τα οκτώ αυτά προγράμματα, αξιολογήσαμε 16 προσκλήσεις και διαδικασίες επιλογής που αντιστοιχούν στον ΘΣ3. Εξετάσαμε επίσης ένα εθνικό ή θεματικό ΕΠ για κάθε κράτος μέλος, προκειμένου να αξιολογήσουμε τον συντονισμό και τη συμπληρωματικότητα με τα περιφερειακά ΕΠ, με την εξαίρεση της Γερμανίας που δεν διαθέτει εθνικό πρόγραμμα.
• Συμπεριλάβαμε στο δείγμα μας τρία έργα από κάθε περιφερειακό ΕΠ, ήτοι 24 έργα συνολικά (βλέπε παράρτημα II). Εξ αυτών, 22 αφορούσαν την άμεση στήριξη επενδύσεων ΜΜΕ και δύο στήριζαν οντότητες που παρέχουν συνδρομή σε ΜΜΕ.
• Τα έργα επιλέχθηκαν κατά τρόπο ώστε να αποκομίσουμε ενδεικτική εικόνα του πώς λειτουργεί η διαδικασία των προσκλήσεων.

Η ανάλυσή μας δεν καλύπτει τα προγράμματα έκτακτης ανάγκης που θεσπίστηκαν στον απόηχο της πανδημίας COVID-19 (βλέπε σημεία 15-16), αλλά περιλαμβάνει επισκόπηση των τροποποιημένων προγραμμάτων. Αποκλείσαμε επίσης από την ανάλυση τις προσκλήσεις και τους δικαιούχους στους τομείς του τουρισμού, τους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς και τα μέτρα για τα οποία χρησιμοποιήθηκαν χρηματοδοτικά μέσα, δεδομένου ότι τα θέματα αυτά καλύφθηκαν στο πλαίσιο προηγούμενων ελέγχων μας²⁴.

20 Σε σχέση με τα 22 έργα στο πλαίσιο των οποίων το ΕΤΠΑ παρείχε άμεση χρηματοδοτική στήριξη σε ΜΜΕ, εξετάσαμε συνολικά την εξέλιξη της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων μετά την ολοκλήρωση των έργων. Ειδικότερα, αξιολογήσαμε τις δραστηριότητες και τη θέση τους στην αγορά, καθώς και τις πτυχές της διεθνοποίησης²⁵, της οικονομικής κατάστασης και της ικανότητάς τους να καινοτομούν. Όπου ήταν δυνατόν, χρησιμοποιήσαμε επίσης βάσεις δεδομένων προκειμένου να συγκρίνουμε τις επιδόσεις των δικαιούχων ΜΜΕ με εκείνες αντίστοιχων επιχειρήσεων (με παρόμοιο κύκλο εργασιών και αριθμό εργαζομένων, οι οποίες ανταγωνίζονται στις ίδιες τοπικές και περιφερειακές αγορές) (βλέπε σημείο 36).

21 Εξετάσαμε έγγραφα της Γενικής Διεύθυνσης Περιφερειακής Πολιτικής και Αστικής Ανάπτυξης (ΓΔ REGIO) και της Γενικής Διεύθυνσης Εσωτερικής Αγοράς, Βιομηχανίας, Επιχειρηματικότητας και ΜΜΕ (ΓΔ GROW) της Επιτροπής.

22 Ακόμη, εξετάσαμε συναφή έγγραφα που έθεσαν στη διάθεσή μας οι διαχειριστικές αρχές, οι δικαιούχοι ΜΜΕ και τρίτα μέρη στα τέσσερα κράτη μέλη, αναλύσαμε εκθέσεις και αξιολογήσαμε στοιχεία σχετικά με τα χρηματοδοτηθέντα με ενωσιακούς πόρους έργα.

23 Συνομιλήσαμε με εκπροσώπους των αρχών των επιλεγέντων κρατών μελών και με το σύνολο των 24 δικαιούχων του δείγματός μας, και τους καλέσαμε να απαντήσουν σε ερωτηματολόγιο που τους υποβάλαμε. Επίσης, συμβουλευθήκαμε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα που ασχολούνται με θέματα ΜΜΕ, ενώσεις επιχειρήσεων και άλλους περιφερειακούς, εθνικούς και ενωσιακούς φορείς.

24 Λόγω των ισχυόντων υγειονομικών περιορισμών, όλες οι συνεντεύξεις, συμπεριλαμβανομένων εκείνων με τις δικαιούχους ΜΜΕ, πραγματοποιήθηκαν ηλεκτρονικά, ενώ δεν κατέστη δυνατή η διενέργεια επιτόπιων ελέγχων. Ως εκ τούτου, δεν μπορέσαμε να αξιολογήσουμε πλήρως την πραγματική κατάσταση όσον αφορά τις συγχρηματοδοτηθείσες επενδύσεις, ούτε να ελέγξουμε την ακρίβεια των πληροφοριών παρακολούθησης που υπέβαλαν στην Επιτροπή οι εθνικές αρχές που υλοποιούν τα προγράμματα του ΕΤΠΑ.

25 Δεδομένων της οικονομικής σημασίας των ΜΜΕ για την οικονομία της ΕΕ και του ύψους της στήριξης από το ΕΤΠΑ, η έκθεσή μας μπορεί να παράσχει χρήσιμα στοιχεία που θα βοηθήσουν την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν καλύτερα τη χρηματοδότηση του ΕΤΠΑ την περίοδο 2021‑2027 προκειμένου να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ.

Παρατηρήσεις

Τα κράτη μέλη δεν χρησιμοποιούν το ΕΤΠΑ κατά τρόπο επαρκώς στοχευμένο για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ

26 Εξετάσαμε πώς τα κράτη μέλη είχαν σχεδιάσει τα προγράμματά τους στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ και την προσέγγιση χρηματοδότησης που εφαρμόζουν για τη στήριξη μέτρων τα οποία αποσκοπούν στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ. Ειδικότερα, εξετάσαμε κατά πόσον οι προσεγγίσεις χρηματοδότησης των κρατών μελών στόχευαν τους τομείς με το μεγαλύτερο αναπτυξιακό δυναμικό, ποιο ήταν το ποσοστό των ΜΜΕ που είχε προγραμματιστεί να καλυφθεί κατά την περίοδο προγραμματισμού 2014‑2020 και, κατά μέσο όρο, τη χρηματοδότηση που θα μπορούσε να αναμένει να λάβει κάθε δικαιούχος ΜΜΕ.

Δεδομένης της απουσίας απαίτησης για στόχευση των προγραμμάτων στους τομείς με το μεγαλύτερο αναπτυξιακό δυναμικό, υπάρχει κίνδυνος η στήριξη του ΕΤΠΑ να μην επιτύχει την αναγκαία κρίσιμη μάζα

27 Για την περίοδο προγραμματισμού 2014‑2020, ο κανονισμός για το ΕΤΠΑ δεν απαιτούσε από τα κράτη μέλη να καθορίσουν στρατηγικές για τη βέλτιστη δυνατή στήριξη της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ τους στο πλαίσιο του ΘΣ3. Συγκριτικά, στην περίπτωση της χρηματοδότησης από το ΕΤΠΑ στο πλαίσιο του θεματικού στόχου «έρευνα και καινοτομία» (ΘΣ1), τα κράτη μέλη όφειλαν να αναπτύξουν στρατηγικές έξυπνης εξειδίκευσης (RIS3), οι οποίες θα χρησίμευαν ως βάση για τον εντοπισμό των τομέων με το μεγαλύτερο δυναμικό απόκτησης ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος, προκειμένου να σχεδιάσουν αναλόγως τα προγράμματά τους.

28 Όσον αφορά τον ΘΣ3, η Επιτροπή ζητούσε από τα κράτη μέλη απλώς να αποδείξουν ότι τα μέτρα τους στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ ήταν συνεπή με το στρατηγικό πλαίσιο της SBA²⁶, με στόχο τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος των ΜΜΕ. Προέτρεπε τα κράτη μέλη να δώσουν προτεραιότητα, κατά την κατανομή των κονδυλίων για την ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ, στους τομείς που προσδιορίζονταν στις RIS3 τους. Ωστόσο, δεδομένου ότι δεν υπήρχε νομική απαίτηση για την ευθυγράμμιση των μέτρων του ΕΤΠΑ με τις εθνικές/περιφερειακές στρατηγικές για την ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ, η Επιτροπή διέθετε περιορισμένα μέσα για να διασφαλίσει τη στόχευση της χρηματοδότησης του ΕΤΠΑ στους τομείς με το υψηλότερο δυναμικό ανάπτυξης.

29 Για την περίοδο προγραμματισμού 2021‑2027, προβλέπονται αναγκαίοι πρόσφοροι όροι για τη χρηματοδότηση των ΜΜΕ στο πλαίσιο των ειδικών στόχων 1.1 (ΕΑ&Κ) και 1.4 (ανάπτυξη δεξιοτήτων), όχι όμως και όταν τα προγράμματα του ΕΤΠΑ διαθέτουν πόρους στον ειδικό στόχο 1.3 (ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ²⁷).

30 Για την περίοδο προγραμματισμού 2014‑2020, τα κράτη μέλη ακολούθησαν διάφορες προσεγγίσεις όσον αφορά την κατανομή της στήριξης από το ΕΤΠΑ για την ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ στο πλαίσιο του ΘΣ3. Το Λουξεμβούργο και οι Κάτω Χώρες δεν διέθεσαν πόρους του ΕΤΠΑ για την ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ, ενώ άλλα κράτη μέλη διέθεσαν σημαντικό ποσοστό της χρηματοδότησής τους από το ΕΤΠΑ για τον σκοπό αυτό. Η Πολωνία, η Ιταλία και η Πορτογαλία διέθεσαν τα μεγαλύτερα ποσά σε απόλυτες τιμές, ενώ η Πορτογαλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Σουηδία διέθεσαν τα μεγαλύτερα ποσοστά των κονδυλίων του ΕΤΠΑ (βλέπε γράφημα 5).

31 Επιδίωξη του ΕΤΠΑ της περιόδου 2014‑2020 ήταν να έχει στηρίξει ποσοστό 3,3 % του συνόλου των ΜΜΕ στην ΕΕ έως το 2023. Το ποσοστό αυτό ανήλθε σε 6,1 % μετά την αναθεώρηση του προγράμματος το 2020 (βλέπε σημείο 33). Έως το τέλος του 2019, είχαν στηριχθεί άμεσα με πόρους του ΕΤΠΑ 0,5 εκατομμύρια ΜΜΕ από τις συνολικά σχεδόν 25 εκατομμύρια επιχειρήσεις αυτής της κατηγορίας στην ΕΕ (1,9 %).

32 Τα κράτη μέλη ακολούθησαν επίσης διαφορετικές προσεγγίσεις στα προγράμματά τους στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ όσον αφορά τον αριθμό των ΜΜΕ που θα χρηματοδοτούσαν υπό τον θεματικό στόχο 3 (βλέπε γράφημα 6). Παραδείγματος χάριν, στην Ιρλανδία, το 2019 αναμενόταν να χρηματοδοτηθούν περισσότερες από 67 000 ΜΜΕ (ή άνω του 25 % του συνόλου των επιχειρήσεων της κατηγορίας αυτής). Σε απόλυτους αριθμούς, η Γαλλία είχε θέσει την υψηλότερη τιμή-στόχο (σχεδόν 160 000 ΜΜΕ). Συγκριτικά, άλλα κράτη μέλη είχαν θέσει ως στόχο τη στήριξη μερικών εκατοντάδων μόνον επιχειρήσεων (παραδείγματος χάριν, η Αυστρία, όπου χρηματοδοτήθηκαν 435 ΜΜΕ)²⁸.

33 Κατά μέσο όρο, οι δικαιούχοι ΜΜΕ θα λάμβαναν χρηματοδότηση ύψους περίπου 42 000 ευρώ στο πλαίσιο των προγραμμάτων του ΕΤΠΑ. Ωστόσο, από την ανάλυσή μας προκύπτει ότι υπήρχαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά το πραγματικό ποσό χρηματοδότησης που έλαβε κάθε δικαιούχος ΜΜΕ, το οποίο κυμαινόταν από περίπου 392 000 ευρώ ανά έργο στην Αυστρία έως κάτω των 1 000 ευρώ στην Ιρλανδία. Συνολικά, το 2019, έξι κράτη μέλη της ΕΕ διέθεσαν κατά μέσο όρο λιγότερα από 30 000 ευρώ ανά έργο (Ιρλανδία, Γαλλία, Δανία, Σουηδία, Ισπανία και Ηνωμένο Βασίλειο). Όμως, έργα που χρηματοδοτούνται με τόσο μικρά ποσά υπάρχει κίνδυνος να μην επιτύχουν την κρίσιμη μάζα που είναι αναγκαία προκειμένου να υπάρξει πραγματικός αντίκτυπος στην ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ.

34 Το 2019 η υλοποίηση των προγραμμάτων του ΕΤΠΑ βρισκόταν σε προχωρημένο στάδιο, με περισσότερες από τις μισές στοχευόμενες ΜΜΕ να έχουν ήδη λάβει στήριξη (βλέπε παράρτημα III). Η επιδημική έκρηξη της COVID-19 οδήγησε σε αναθεώρηση των προγραμμάτων, προκειμένου να στηριχθούν οι ΜΜΕ κατά τη διάρκεια της πανδημίας (βλέπε επίσης σημεία 15-16). Ως εκ τούτου, οι τιμές-στόχος αναθεωρήθηκαν προς τα πάνω και οι στοχευόμενες ΜΜΕ σχεδόν διπλασιάστηκαν (από περίπου 800 000 το 2019 σε 1,5 εκατομμύρια το 2020). Υπεύθυνη για την αύξηση αυτή είναι σε μεγάλο βαθμό η Ιταλία, η οποία έθεσε ως στόχο τη στήριξη εξαπλάσιου αριθμού ΜΜΕ (αύξηση που αντιστοιχεί σε περισσότερες από 500 000 επιχειρήσεις). Πέντε ακόμη κράτη μέλη υπερδιπλασίασαν τις τιμές-στόχο τους. Κατά τον χρόνο διενέργειας του ελέγχου, ήταν ακόμη νωρίς για να αξιολογήσουμε κατά πόσον οι αναθεωρημένες τιμές-στόχος είναι ρεαλιστικές και αν τα εν λόγω κράτη μέλη θα είναι σε θέση να στηρίξουν αποτελεσματικά έναν τόσο μεγαλύτερο αριθμό ΜΜΕ.

Ηχρηματοδότηση του ΕΤΠΑ δεν βελτίωσε σημαντικά την ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ που έλαβαν στήριξη

35 Εξετάσαμε δείγμα 22 έργων στο πλαίσιο των οποίων ΜΜΕ είχαν λάβει άμεση χρηματοδοτική στήριξη από το ΕΤΠΑ, προκειμένου να διαπιστώσουμε πώς εξελίχθηκε η ανταγωνιστικότητά τους (τρέχουσα και δυνητική) μετά την ολοκλήρωση του έργου. Αξιολογήσαμε, σε σχέση με τις ΜΜΕ:

• τις δραστηριότητες και τη θέση τους στην αγορά (αύξηση των πωλήσεων, μερίδιο αγοράς, κόστος, κερδοφορία, παραγωγικότητα της εργασίας)·
• την πτυχή της διεθνοποίησης (ένταση εξαγωγών, μερίδιο εξαγωγών, παρουσία σε νέες ξένες αγορές)·
• την οικονομική κατάστασή τους (οικονομική αυτονομία, δείκτης γενικής ρευστότητας)· και
• την ικανότητά τους να καινοτομούν (καινοτομία προϊόντων ή υπηρεσιών, δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης).

Εξετάσαμε επίσης κατά πόσον η στήριξη του ΕΤΠΑ εστίαζε κατά τρόπο ολοκληρωμένο στους παράγοντες που επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα, προκειμένου οι ΜΜΕ να προετοιμαστούν να αντιμετωπίσουν τις μελλοντικές προκλήσεις.

36 Όπου ήταν δυνατόν, συγκρίναμε τις οικονομικές και χρηματοοικονομικές επιδόσεις των δικαιούχων ΜΜΕ με τους δείκτες αναφοράς του κλάδου, καθώς και με τις επιδόσεις επιχειρήσεων με παρόμοια χαρακτηριστικά (από άποψη κύκλου εργασιών και αριθμού εργαζομένων) που ανταγωνίζονται στην ίδια περιφερειακή ή εθνική αγορά. Για την ανάλυση αυτή χρησιμοποιήσαμε ευρωπαϊκές και εθνικές στατιστικές, καθώς και εμπορικές βάσεις δεδομένων (βλέπε παράρτημα IV για λεπτομερέστερα στοιχεία σχετικά με τους δείκτες).

Ορισμένες από τις ΜΜΕ που εξετάσαμε επωφελήθηκαν από τη στήριξη του ΕΤΠΑ, κάτι που όμως δεν ισχύει για την πλειονότητά τους

37 Η στήριξη του ΕΤΠΑ τόνωσε τις επενδύσεις στις δικαιούχους ΜΜΕ του δείγματός μας: οι δικαιούχοι την χρησιμοποίησαν για να αυξήσουν την παραγωγική ικανότητά τους με την προμήθεια νέου εξοπλισμού (14 επί συνόλου 22 έργων) ή με την επέκταση των εγκαταστάσεων παραγωγής (6 επί συνόλου 22 έργων).

38 Οι περισσότερες από τις ελεγχθείσες ΜΜΕ πέτυχαν μικρές προσαυξητικές αλλαγές στην ανταγωνιστικότητα, χωρίς ωστόσο να βελτιωθούν όλοι οι παράγοντες που επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα, όπως οι εξαγωγές ή η ικανότητα για Ε&Α. Στο πλαίσιο 2 παρουσιάζεται η συμβολή έργων του ΕΤΠΑ στην ανταγωνιστικότητα δύο δικαιούχων ΜΜΕ. Αμφότερα τα έργα έδωσαν στις ΜΜΕ τη δυνατότητα να παραμείνουν στην αγορά μέσω προσαυξητικών βελτιώσεων, παρά τον έντονο ανταγωνισμό.

39 Συνολικά, εκτιμούμε είναι ότι τα περισσότερα από τα εξετασθέντα έργα είχαν, στην καλύτερη περίπτωση, ως αποτέλεσμα προσαυξητικές βελτιώσεις σε συγκεκριμένα προϊόντα, υπηρεσίες ή διαδικασίες εντός της δικαιούχου ΜΜΕ. Παρά τις βελτιώσεις που ενδεχομένως επιτεύχθηκαν με τη στήριξη του ΕΤΠΑ, δεν υπήρξε αισθητή διαφορά στη συνολική ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ. Το γεγονός αυτό εγείρει αμφιβολίες σχετικά με τα οφέλη της στήριξης από το ταμείο (βλέπε σημεία 40-46).

Σχεδόν το ήμισυ των δικαιούχων ΜΜΕ σημείωσε αύξηση κερδοφορίας

40 Η χρηματοδότηση του ΕΤΠΑ συνέβαλε στην αύξηση των πωλήσεων 14 από τις 22 ΜΜΕ του δείγματος, ενώ δέκα παρουσίασαν αύξηση της κερδοφορίας τους. Τα άλλα τρία κριτήρια που χρησιμοποιήσαμε για την αξιολόγηση των δραστηριοτήτων τους και της θέσης τους στην αγορά κατέδειξαν μικρότερες βελτιώσεις. Το ένα τέταρτο βελτίωσε το μερίδιο αγοράς, ενώ περίπου το ένα τρίτο μείωσε το κόστος ή/και βελτίωσε την παραγωγικότητα της εργασίας (βλέπε γράφημα 7). Οι περισσότερες από τις δικαιούχους ΜΜΕ που ερωτήθηκαν ανέφεραν ότι οι επιδράσεις εξωτερικών παραγόντων (η είσοδος νέων προϊόντων και σημάτων στην αγορά, μεταβαλλόμενες τάσεις της αγοράς, εσωτερικές αναδιοργανώσεις) συχνά αναιρούσαν τον αντίκτυπο του έργου.

Λίγο περισσότερο από το ένα τρίτο των ΜΜΕ που αναλύθηκαν αύξησαν τις εξαγωγικές δραστηριότητές τους

41 Δεν έχουν όλες οι ΜΜΕ εξαγωγικό προσανατολισμό. Πριν από την έναρξη των έργων στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ, 17 από τις 22 ΜΜΕ του δείγματος διέθεταν τα προϊόντα τους κυρίως στην τοπική, περιφερειακή ή εθνική αγορά. Οι μισές εξήγαν λιγότερο από το 10 % των πωλήσεών τους ή δεν πραγματοποιούσαν εξαγωγές.

42 Η ανάλυσή μας κατέδειξε ότι εννέα από τις 22 δικαιούχους ΜΜΕ αύξησαν το διεθνές άνοιγμά τους χάρη στη στήριξη του ΕΤΠΑ. Εξ αυτών, επτά πέτυχαν να αυξήσουν την ένταση των εξαγωγών τους, πέντε αύξησαν το μερίδιο των διεθνών πωλήσεων και τέσσερις κατόρθωσαν να διεισδύσουν σε νέες ξένες αγορές (βλέπε γράφημα 8).

43 Στις περιπτώσεις που οι επιχειρήσεις επιδίωξαν την επέκταση ή τη διαφοροποίηση των δραστηριοτήτων τους μέσω ειδικών πρωτοβουλιών προκειμένου να διεισδύσουν σε νέες διεθνείς αγορές, οι προσπάθειες αυτές δεν οδήγησαν πάντοτε σε αύξηση των εξαγωγών. Οι πρωτοβουλίες αυτές συνίσταντο κυρίως σε έργα που αφορούσαν τη συμμετοχή ΜΜΕ σε εμπορικές εκθέσεις. Ωστόσο, δεν συνοδεύονταν από στρατηγική διεθνοποίησης ή διείσδυσης σε εξαγωγικές αγορές, από διεξοδική ανάλυση των αγορών-στόχου ή από επιμόρφωση του προσωπικού σε θέματα διεθνούς εμπορίου.

Λιγότερο από το ένα τρίτο των δικαιούχων ΜΜΕ βελτίωσαν την οικονομική τους κατάσταση

44 Από την ανάλυσή μας προέκυψε επίσης ότι οκτώ από τις 22 ΜΜΕ του δείγματός μας βελτίωσαν τους χρηματοοικονομικούς δείκτες τους. Ειδικότερα, βελτίωσαν την ικανότητά τους να ανταποκρίνονται στις μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις τους (οικονομική αυτονομία). Έξι μάλιστα από αυτές βελτίωσαν επίσης την ικανότητά τους αποπληρωμής βραχυπρόθεσμων υποχρεώσεων (δείκτης γενικής ρευστότητας). Η οικονομική κατάσταση των άλλων ΜΜΕ είτε δεν παρουσίασε αξιοσημείωτη μεταβολή είτε επιδεινώθηκε μετά την υλοποίηση του έργου (βλέπε γράφημα 9).

Παρά το γεγονός ότι όλα σχεδόν τα έργα αποσκοπούσαν στην καινοτομία προϊόντων/υπηρεσιών, ελάχιστα ήταν εκείνα που αξιοποίησαν πλήρως την ΕΑ&Κ

45 Από τα 22 έργα, 21 επένδυσαν στην καινοτομία, κυρίως όσον αφορά τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες τους, αλλά και τις διαδικασίες τους. Τα περισσότερα έργα ανέπτυξαν προσαυξητική καινοτομία μέσω της αγοράς νέου εξοπλισμού, που έδωσε στις ΜΜΕ τη δυνατότητα να αναπτύξουν τα ειδικά τεχνικά χαρακτηριστικά των προϊόντων τους. Σε εννέα περιπτώσεις, διαπιστώσαμε ότι το χρηματοδοτούμενο από το ΕΤΠΑ έργο έχει τη δυνατότητα να αυξήσει την ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ (βλέπε γράφημα 10). Σε έξι από τις εννέα περιπτώσεις, οι ΜΜΕ ανέπτυξαν προϊόντα που δεν υπήρχαν ακόμη στην αγορά στην οποία δραστηριοποιούνταν (μία μάλιστα κατοχύρωσε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας τη διανοητική ιδιοκτησία της).

46 Τρία έργα του ΕΤΠΑ είχαν επίσης θετικό αντίκτυπο στη μακροπρόθεσμη ικανότητα Ε&Α των δικαιούχων ΜΜΕ (βλέπε γράφημα 10). Τα υπόλοιπα 19 δεν κάλυψαν αυτόν τον βασικό παράγοντα, περιορίζοντας έτσι την ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ. Διαπιστώσαμε επίσης ότι η συντριπτική πλειονότητα των ΜΜΕ του δείγματός μας δεν συνεργάστηκε με άλλες οντότητες στους τομείς της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας (βλέπε σημείο 62).

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η στήριξη από το ΕΤΠΑ δημιούργησε «φαινόμενα μετατόπισης»

47 Οι κανόνες της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις αποσκοπούν στον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού και τυχόν αρνητικών επιδράσεων της δημόσιας παρέμβασης²⁹. Η στήριξη του ΕΤΠΑ για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ συνιστά πλεονέκτημα για ένα επιλεγμένο σύνολο επιχειρήσεων που επιχορηγούνται από τις αρχές με δημόσιους πόρους. Ωστόσο, οι ενισχύσεις του ΕΤΠΑ μπορούν να εξαιρούνται από τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, εφόσον οι αρμόδιες αρχές κρίνουν ότι δεν στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό³⁰.

48 Εντοπίσαμε πέντε περιπτώσεις στις οποίες η στήριξη του ΕΤΠΑ ενδέχεται να επηρέασε αρνητικά τις οικονομικές προοπτικές μη δικαιούχων ΜΜΕ που δραστηριοποιούνταν στις ίδιες αγορές και, ως εκ τούτου, τη συνολική ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ. Δύο συγκεκριμένες περιπτώσεις παρουσιάζονται στο πλαίσιο 3. Η κατάσταση αυτή είναι γνωστή ως «φαινόμενο μετατόπισης» και ο κίνδυνος είναι ιδιαίτερα αυξημένος όταν η στήριξη απευθύνεται σε ΜΜΕ που δραστηριοποιούνται κυρίως σε τοπικές ή/και περιφερειακές αγορές.

Η στήριξη αυτόνομων έργων περιορίζει τον δυνητικό αντίκτυπο του ΕΤΠΑ

49 Αξιολογήσαμε κατά πόσον η προσέγγιση χρηματοδότησης των προγραμμάτων του ΕΤΠΑ στα τέσσερα ελεγχθέντα κράτη μέλη ανταποκρινόταν στις ανάγκες των ΜΜΕ και αν συνετέλεσε στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους.

Το μεγαλύτερο μέρος της στήριξης από το ΕΤΠΑ διατίθεται σε αυτόνομα έργα, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι βασικοί παράγοντες που περιορίζουν την ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ

50 Συνολικά, για την περίοδο προγραμματισμού 2014‑2020 και για μια σειρά θεματικών στόχων από κοινού, διατέθηκαν 40,6 δισεκατομμύρια ευρώ (75 % της συνολικής χρηματοδότησης από το ΕΤΠΑ) για τη στήριξη των ΜΜΕ μέσω αυτόνομων έργων που απευθύνονταν σε μεμονωμένες μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (βλέπε παράρτημα I). Από την ανάλυσή μας δείγματος 11 προγραμμάτων του ΕΤΠΑ, 24 έργων που χρηματοδοτήθηκαν από το ΕΤΠΑ στο πλαίσιο του ΘΣ3 και των 16 σχετικών προσκλήσεων (βλέπε επίσης σημείο 63), προκύπτει ότι τα εν λόγω έργα παρήγαγαν μόνο περιορισμένες δευτερογενείς συνέπειες. Αυτό σημαίνει ότι τα οφέλη από τη στήριξη του ΕΤΠΑ προς τις μεμονωμένες ΜΜΕ που εξετάστηκαν δεν επεκτάθηκαν σε εκείνες που δεν έλαβαν άμεση χρηματοδοτική στήριξη.

51 Ζητήσαμε επίσης από τις ΜΜΕ του δείγματός μας να προσδιορίσουν τους κύριους παράγοντες που τις εμποδίζουν να αυξήσουν την ανταγωνιστικότητά τους (βλέπε γράφημα 11). Οι περισσότερες μάς επισήμαναν μια σειρά εμποδίων. Αυτά που αναφέρθηκαν συχνότερα ήταν οι δυσκολίες εξεύρεσης ειδικευμένου εργατικού δυναμικού, τα κανονιστικά εμπόδια και ο διοικητικός φόρτος. Τα αποτελέσματα αυτά απηχούν τις διαπιστώσεις άλλων πρόσφατων μελετών της Επιτροπής, της ΕΚΤ και της ΕΤΕπ³¹.

52 Ωστόσο, και για τα οκτώ περιφερειακά προγράμματα του ΕΤΠΑ που εξετάστηκαν, διαπιστώσαμε ότι τα έργα συνήθως αντιμετώπιζαν έναν συγκεκριμένο παράγοντα της ανταγωνιστικότητας χωρίς να καλύπτουν τις ευρύτερες ανάγκες των επιχειρήσεων, κάτι που ενδέχεται να έχει αντίκτυπο στην αποτελεσματικότητα της στήριξης από το ΕΤΠΑ.

53 Στην πλειονότητά τους, τα έργα του δείγματός μας επικεντρώθηκαν στην προμήθεια νέων μηχανημάτων παραγωγής ή περισσότερο προηγμένου τεχνολογικά εξοπλισμού. Με τον τρόπο αυτό, οι δικαιούχοι αύξησαν την παραγωγική ικανότητά τους και μπόρεσαν να αναπτύξουν προϊόντα υψηλότερης ποιότητας, με περισσότερο προηγμένα χαρακτηριστικά. Ωστόσο, δεν αντιμετώπιζαν όλα τα έργα επαρκώς τις κρίσιμες ανάγκες τους ώστε να εξασφαλίζουν την αποτελεσματικότητά τους και, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ΜΜΕ κατέληξαν να επενδύσουν σημαντικούς πόρους χωρίς να επιτύχουν βελτίωση της συνολικής ανταγωνιστικότητάς τους (βλέπε παράδειγμα στο πλαίσιο 4).

54 Από την ανάλυσή μας προέκυψε επίσης ότι κανένα από τα ελεγχθέντα έργα δεν αντιμετώπισε το ζήτημα της πρόσβασης σε ειδικευμένο εργατικό δυναμικό, το οποίο, σύμφωνα με τις ΜΜΕ του δείγματός μας, ήταν ο κύριος παράγοντας περιορισμού της ανταγωνιστικότητάς τους. Παραδείγματος χάριν, κανένα από τα έργα δεν συνδύαζε τη στήριξη για την πραγματοποίηση επενδύσεων με την αναβάθμιση των διαθέσιμων δεξιοτήτων στην επιχείρηση. Μολονότι οι δραστηριότητες αυτές στηρίζονται γενικώς από το ΕΚΤ, διαπιστώσαμε ότι δύο μόνον προσκλήσεις παρείχαν τη δυνατότητα συνδυασμού στήριξης από το ΕΤΠΑ και το ΕΚΤ στο ίδιο έργο.

55 Εξετάσαμε επίσης κατά πόσον οι διαχειριστικές αρχές ενήργησαν προδραστικά όσον αφορά τον προσδιορισμό του βέλτιστου τρόπου εντοπισμού και κάλυψης των αναγκών των ΜΜΕ προκειμένου να αυξήσουν την ανταγωνιστικότητά τους. Από την ανάλυσή μας προκύπτει ότι οι περισσότερες από τις προσκλήσεις που εξετάστηκαν θα μπορούσαν να είχαν ακολουθήσει μια περισσότερο ολοκληρωμένη προσέγγιση, για την από κοινού αντιμετώπιση περισσότερων εμποδίων για την ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ. Παραδείγματος χάριν, οι περισσότερες προσκλήσεις υποβολής προτάσεων απαιτούσαν από τις ΜΜΕ να συμπεριλάβουν στην αίτησή τους επιχειρηματικό σχέδιο, στο οποίο να εξειδικεύονται οι ανάγκες τους και οι προκλήσεις με τις οποίες είναι αντιμέτωπες.

56 Εντούτοις, διαπιστώσαμε ότι οι περισσότερες διαχειριστικές αρχές δεν χρησιμοποίησαν τα εν λόγω επιχειρηματικά σχέδια ως βάση για την πρόταση ενός πακέτου χρηματοδοτικής και μη χρηματοδοτικής στήριξης. Αντ’ αυτού, τα χρησιμοποίησαν κυρίως για να αξιολογήσουν τη συνάφεια της προτεινόμενης επένδυσης.

57 Οι περισσότερες προσκλήσεις υποβολής προτάσεων δεν επέτρεπαν την ταυτόχρονη υποβολή προτάσεων έργων απτόμενων διαφόρων πτυχών της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ (παραδείγματος χάριν, ΕΑ&Κ, παραγωγική καινοτομία, εξειδίκευση/επιμόρφωση του προσωπικού και διεθνοποίηση). Μόνο τρεις από τις 14 προσκλήσεις που εξετάσαμε επιδίωκαν να καλύψουν διάφορους παράγοντες (βλέπε παράδειγμα στο πλαίσιο 5). Ως εκ τούτου, οι ΜΜΕ που επιθυμούσαν στήριξη για να αντιμετωπίσουν διάφορους παράγοντες που περιόριζαν την ανταγωνιστικότητά τους, ήταν υποχρεωμένες να υποβάλουν προτάσεις στο πλαίσιο περισσότερων, χωριστών προσκλήσεων.

58 Επιπλέον, οι διαχειριστικές αρχές δεν επιδίωξαν να σχεδιάσουν προσκλήσεις, οι οποίες να συνδυάζουν χρηματοδοτική και μη χρηματοδοτική στήριξη, με μία μόνον εξαίρεση (βλέπε πλαίσιο 6).

Ανεπαρκής εστίαση στην ικανότητα καινοτομίας και έρευνας των ΜΜΕ

Μη επαρκώς φιλόδοξοι στόχοι για τη χρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ νέων για την επιχείρηση ή νέων για την αγορά προϊόντων

59 Το 2020, η τιμή-στόχος του ΕΤΠΑ ήταν η στήριξη 23 153 επιχειρήσεων για τη διάθεση στην αγορά νέων για την οικεία επιχείρηση προϊόντων³² και 8 209 επιχειρήσεων για την εισαγωγή προϊόντων νέων για την αγορά³³ έως το 2023. Αυτό σημαίνει ότι μόλις το 2 % περίπου των δικαιούχων ΜΜΕ προβλεπόταν να λάβει χρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ κατά την περίοδο 2014‑2020.

60 Οι περισσότερες από τις προσκλήσεις που εξετάσαμε βοήθησαν τις ΜΜΕ να αναπτύξουν καινοτόμες για την επιχείρηση λύσεις σε προϊόντα, υπηρεσίες ή διαδικασίες (βλέπε σημείο 45). Ωστόσο, δεν κινητροδότησαν αποτελεσματικά τις ΜΜΕ να διαθέσουν νέα για την αγορά προϊόντα, να αναπτύξουν την Ε&Α ή να συνεργαστούν με οντότητες εκτός του επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Στο πλαίσιο 7 παρουσιάζεται ένα από τα λίγα παραδείγματα του δείγματός μας με έντονη επικέντρωση στην ΕΑ&Κ.

Το ένα τρίτο των δικαιούχων ΜΜΕ που εξετάστηκαν συνεργάζονταν με ερευνητικά ιδρύματα

61 Η συνεργασία με ερευνητικά ιδρύματα προσφέρει τη δυνατότητα υπερπήδησης ενός από τα σημαντικότερα εμπόδια για την ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ, της ανεπαρκούς μετάφρασης των αποτελεσμάτων της ΕΑ&Κ σε προϊόντα ή υπηρεσίες προς διάθεση στην αγορά. Έξι από τις 22 ΜΜΕ του δείγματός μας δήλωσαν ότι είχαν ήδη συνεργαστεί με ερευνητικά ιδρύματα ή είχαν συμμετάσχει σε συλλογικά έργα ΕΑ&Κ (βλέπε παράδειγμα στο πλαίσιο 8).

Τα έργα που στηρίζουν περισσότερες ΜΜΕ αποτελούν εξαίρεση, παρότι πολλές επωφελούνται από τη χρήση συμβουλευτικών υπηρεσιών

62 Τα συλλογικά έργα, τα οποία ανταποκρίνονται στις κοινές ανάγκες περισσότερων ΜΜΕ και προσφέρουν τη δυνατότητα από κοινού αξιοποίησης ευκαιριών, τους παρέχουν επίσης τη δυνατότητα να μοιράζονται τους κινδύνους και το κόστος, μειώνοντας την απροθυμία ανάληψης κινδύνων, και να επιτυγχάνουν ταχύτερα τους στόχους τους. Ωστόσο, από την ανάλυσή μας προέκυψε ότι ελάχιστα μόνον έργα του δείγματός μας υλοποιήθηκαν από ομίλους επιχειρήσεων ή άλλες οντότητες (παραδείγματος χάριν, ενώσεις επιχειρήσεων, κέντρα τεχνολογίας κ.λπ.). Στο πλαίσιο 9 παρουσιάζεται το παράδειγμα ενός τέτοιου συλλογικού έργου, με θετικές δευτερογενείς επιδράσεις σε μεγάλο αριθμό άλλων ΜΜΕ.

63 Οι ΜΜΕ με εκπροσώπους των οποίων συνομιλήσαμε τόνισαν την ανάγκη για συλλογικές δράσεις με σκοπό την προώθηση ή την προστασία της τοπικής παραγωγής, αλλά έκριναν ότι τα επιχειρηματικά δίκτυα δεν αποφέρουν παρά ελάχιστη προστιθέμενη αξία. Καμία μάλιστα δεν έκρινε ότι η πρόσβαση σε τέτοια δίκτυα συνιστά ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

64 Οι εσωτερικές δομές διοίκησης των ΜΜΕ, σε σύγκριση με τις αντίστοιχες των μεγάλων επιχειρήσεων, είναι λιγότερο ολοκληρωμένες και ανεπτυγμένες. Ως εκ τούτου, μια βασική ανάγκη των ΜΜΕ είναι η πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας συμβουλευτική, καθοδήγηση και ευκαιρίες δικτύωσης³⁴ (βλέπε παράδειγμα στο πλαίσιο 10).

65 Το 2019, το ΕΤΠΑ παρείχε μη χρηματοδοτική συνδρομή (συμβουλευτικές υπηρεσίες και υπηρεσίες καθοδήγησης) στο 44 % των υποστηριζόμενων επιχειρήσεων (382 000 επί συνόλου 861 600 επιχειρήσεων). Το 2020, λόγω του αναπρογραμματισμού και της επακόλουθης αύξησης του αριθμού των υποστηριζόμενων από το ΕΤΠΑ ΜΜΕ, το ποσοστό αυτό μειώθηκε στο 27 % (περίπου 400 000 επί συνόλου 1,5 εκατομμυρίων ΜΜΕ)³⁵.

Οι διαδικασίες επιλογής του ΕΤΠΑ δεν είναι επαρκώς ανταγωνιστικές και το μεγαλύτερο μέρος της στήριξης λαμβάνει τη μορφή επιχορηγήσεων και όχι επιστρεπτέων ενισχύσεων

66 Οι διαχειριστικές αρχές που υλοποιούν προγράμματα του ΕΤΠΑ στα κράτη μέλη είναι υπεύθυνες για την επιλογή των πράξεων³⁶. Στο πλαίσιο αυτό, διασφαλίζουν τη συμβολή των πράξεων στην επίτευξη των ειδικών στόχων και των αποτελεσμάτων της σχετικής προτεραιότητας. Το είδος της πρόσκλησης (ανταγωνιστική ή μη) πρέπει να επιλέγεται λαμβανομένων υπόψη του ειδικού στόχου και των αναμενόμενων αποτελεσμάτων της στήριξης. Ειδικότερα, ο κανονισμός περί κοινών διατάξεων για την περίοδο 2021‑2027 προβλέπει ότι τα εφαρμοζόμενα κριτήρια επιλογής πρέπει να μεγιστοποιούν την προστιθέμενη αξία της συνεισφοράς των ΕΔΕΤ.

67 Εξετάσαμε τον τρόπο με τον οποίο τα προγράμματα του ΕΤΠΑ είχαν οργανώσει τις διαδικασίες επιλογής τους και κατά πόσον χρηματοδοτούσαν μόνο τις αξιολογότερες προτάσεις έργων. Επίσης, εξετάσαμε σε ποιον βαθμό τα προγράμματα χρησιμοποίησαν διάφορες μορφές χρηματοδότησης έργων του ΕΤΠΑ για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ, συμπεριλαμβανομένων χρηματοδοτικών μέσων (ήτοι επιστρεπτέων ενισχύσεων, όπως δάνεια, εγγυήσεις ή επενδύσεις μετοχικού κεφαλαίου) και επιχορηγήσεων, καθώς και κατά πόσο είχαν διερευνήσει τι μορφής χρηματοδότηση χρειάζονταν οι δικαιούχοι ΜΜΕ.

Οι διαδικασίες επιλογής των περισσότερων προγραμμάτων του ΕΤΠΑ δεν έχουν σχεδιαστεί για τη χρηματοδότηση των ανταγωνιστικότερων προτάσεων έργων

68 Από την ανάλυσή μας προέκυψε ότι οι περισσότερες από τις προσκλήσεις που ελέγξαμε δεν διασφάλιζαν τον ανταγωνισμό μεταξύ των αιτούντων, καθώς η συντριπτική πλειονότητα των αιτήσεων αρκούσε να πληροί τις ελάχιστες απαιτήσεις επιλογής (βλέπε πλαίσιο 11). Στο πλαίσιο των περισσότερων προσκλήσεων επιλέγονταν όλα τα έργα που συγκέντρωναν τον ελάχιστο αριθμό μορίων, ανεξαρτήτως της βαθμολογίας των άλλων έργων. Σε παλαιότερη έκθεσή μας επισημάναμε ήδη την έλλειψη ανταγωνισμού μεταξύ των αιτήσεων έργων κατά τις διαδικασίες επιλογής³⁷.

69 Ένας άλλος παράγοντας που μπορεί να εμποδίσει την επιλογή των πλέον υποσχόμενων έργων είναι το χρονοδιάγραμμα των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων:

• Οι κλειστές προσκλήσεις (παραδείγματος χάριν, χρονικά περιορισμένες διαδικασίες) ωθούν τις επιχειρήσεις να υποβάλουν πρόταση όταν υπάρχουν διαθέσιμα κονδύλια, και όχι όταν χρειάζονται χρηματοδότηση. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό από την άποψη της στήριξης της καινοτομίας, καθώς οι κλειστές προσκλήσεις ενδέχεται να μην είναι κατάλληλες για την κάλυψη της ανάγκης των επιχειρήσεων για συνεχή καινοτομία και συγχρονισμό με τις τάσεις της αγοράς³⁸. Οι περισσότερες από τις ελεγχθείσες προσκλήσεις ήταν κλειστές.
• Οι ανοικτές προσκλήσεις, χωρίς χρονικό περιορισμό, με διαρκή επιλογή και χρηματοδότηση έργων, δεν διασφαλίζουν τον ανταγωνισμό μεταξύ των αιτήσεων. Χρηματοδοτούνται όλα τα έργα που πληρούν τα ελάχιστα κριτήρια επιλογής για όσο διάστημα υπάρχουν διαθέσιμοι πόροι. Ως εκ τούτου, το στοιχείο του χρονισμού έχει μεγαλύτερη βαρύτητα από την αξία της πρότασης.

Οι ανοικτές προσκλήσεις με ενδιάμεσες προθεσμίες καθιστούν δυνατή την παράκαμψη αυτών των μειονεκτημάτων, διασφαλίζοντας παράλληλα τον ανταγωνισμό μεταξύ των αιτήσεων και τη χρηματοδότηση των έργων που επιτυγχάνουν την υψηλότερη βαθμολογία.

Το ΕΤΠΑ στηρίζει την ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ κυρίως μέσω επιχορηγήσεων, ενώ αποτελεσματικότερα θα ήταν τα χρηματοδοτικά μέσα και οι επιστρεπτέες επιχορηγήσεις

70 Εδώ και πολλά χρόνια, η Επιτροπή συμβουλεύει τις διαχειριστικές αρχές των κρατών μελών να μην παρέχουν αποκλειστικά επιχορηγήσεις στις ΜΜΕ, καθώς υπάρχουν ενδείξεις ότι η ενωσιακή στήριξη είναι εξίσου (ή σχεδόν εξίσου) αποτελεσματική ακόμη και όταν το ύψος της επιχορήγησης μειώνεται ή όταν η επιχορήγηση αντικαθίσταται από χρηματοδοτικά μέσα (π.χ. επιστρεπτέες ενισχύσεις, όπως δάνεια ή εγγυήσεις)³⁹.

71 Ωστόσο, την περίοδο προγραμματισμού 2014‑2020, οι επιχορηγήσεις συνέχισαν να αποτελούν μακράν την ευρύτερα χρησιμοποιούμενη μορφή άμεσης χρηματοδοτικής στήριξης για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ. Συνολικά, αντιπροσώπευαν το 66 % της συνολικής χρηματοδότησης που διατέθηκε από το ΕΤΠΑ για την ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ (βλέπε γράφημα 12).

72 Από την ανάλυσή μας προέκυψε ότι 18 από τις 22 δικαιούχους ΜΜΕ του δείγματός μας έλαβαν αποκλειστικά επιχορηγήσεις. Στο πλαίσιο αυτό, εντοπίσαμε στην Πορτογαλία μια καινοτόμο προσέγγιση, η οποία, μέσω του συνδυασμού επιχορηγήσεων και επιστρεπτέων ενισχύσεων, κινητροδοτεί τις δικαιούχους ΜΜΕ να υπερβούν τις τιμές-στόχο του έργου, υπό την προϋπόθεση ότι αυτές είναι επαρκώς φιλόδοξες (βλέπε πλαίσιο 12).

73 Καμία από τις ΜΜΕ που ερωτήθηκαν δεν δήλωσε ότι η πρόσβαση σε κεφάλαια συνιστούσε δυνητικό φραγμό στην ανταγωνιστικότητα (βλέπε γράφημα 11). Ωστόσο, είχαν εισπράξει επιχορηγήσεις για την αγορά νέων μηχανημάτων, που δυνητικά θα μείωναν το κόστος, αν και το κόστος της επένδυσης θα μπορούσε να είχε καλυφθεί, εν όλω ή εν μέρει, από δάνεια με μηδενικό ή με χαμηλό επιτόκιο. Αυτό θα καθιστούσε δυνατή τη μόχλευση των διαθέσιμων πόρων του ΕΤΠΑ και τη στήριξη σημαντικά μεγαλύτερου αριθμού ΜΜΕ.

Οι περισσότερες από τις δικαιούχους ΜΜΕ θα είχαν πραγματοποιήσει παρόμοιες επενδύσεις χωρίς χρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ ή οποιαδήποτε άλλη δημόσια χρηματοδότηση

74 Από την ανάλυσή μας προέκυψε επίσης ότι 19 από τις 22 ΜΜΕ θα είχαν πραγματοποιήσει τις ίδιες ή παρόμοιες επενδύσεις ακόμη και χωρίς χρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ ή οποιαδήποτε άλλη δημόσια χρηματοδότηση (βλέπε σημείο 50). Δύο ΜΜΕ δήλωσαν ότι θα είχαν πραγματοποιήσει την ίδια ακριβώς επένδυση, ενώ 17 δήλωσαν ότι η επένδυση θα είχε πραγματοποιηθεί αργότερα ή σε μικρότερη κλίμακα.

75 Τρεις μόνον από τις δικαιούχους ΜΜΕ δήλωσαν ότι δεν θα είχαν πραγματοποιήσει την επένδυση χωρίς δημόσια ενίσχυση. Αυτό επιβεβαιώνει, όπως έχει ήδη διαπιστωθεί σε παλαιότερες εκθέσεις του ΕΕΣ, τον κίνδυνο εμφάνισης του φαινομένου μη αποδοτικής δαπάνης σε αυτό το είδος καθεστώτων στήριξης του ΕΤΠΑ⁴⁰. Το φαινόμενο μη αποδοτικής δαπάνης μπορεί να αποφευχθεί μόνον εάν η χρηματοδότηση στοχεύει σε έργα τα οποία η ιδιωτική οντότητα δεν θα υλοποιούσε διαφορετικά, καθώς το κόστος θα υπερέβαινε τα οικονομικά οφέλη.

Συμπεράσματα και συστάσεις

76 Κατά την περίοδο προγραμματισμού 2014‑2020, ο κανονισμός για το ΕΤΠΑ δεν απαιτούσε από τα κράτη μέλη να ευθυγραμμίζουν τα μέτρα για την ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ στο πλαίσιο των προγραμμάτων του ταμείου με τις εθνικές/περιφερειακές στρατηγικές. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν διέθετε παρά περιορισμένα μέσα για να διασφαλίσει τη στόχευση της χρηματοδότησης στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ στους τομείς με το μεγαλύτερο δυναμικό ανάπτυξης (βλέπε σημεία 26-29).

77 Έως το τέλος του 2019, τελευταίο έτος πριν από την εκδήλωση της πανδημίας COVID-19, στόχος του ΕΤΠΑ ήταν η άμεση στήριξη 0,8 εκατομμυρίων από τις συνολικά σχεδόν 25 εκατομμύρια ΜΜΕ στην ΕΕ (3,3 %). Διαπιστώσαμε ότι οι προσεγγίσεις των κρατών μελών διέφεραν, με ορισμένα να εστιάζουν τη στήριξη του ΕΤΠΑ σε μερικές εκατοντάδες εταιρείες και άλλα να κατανέμουν ευρύτερα τη διαθέσιμη χρηματοδότηση. Παραδείγματος χάριν, στην Ιρλανδία αναμενόταν να χρηματοδοτηθούν από το ΕΤΠΑ περισσότερες από 67 000 ΜΜΕ (αριθμός που αντιστοιχεί σε άνω του 25 % του συνόλου των ΜΜΕ στη χώρα), ενώ το αυστριακό πρόγραμμα στο πλαίσιο του ταμείου στήριξε μόνο 435 επιχειρήσεις. Συνεπώς, το ύψος της χρηματοδότησης ανά ΜΜΕ ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών. Όμως, όταν τα προγράμματα του ΕΤΠΑ κατανέμουν τη διαθέσιμη χρηματοδότηση σε υπερβολικά μεγάλο αριθμό ΜΜΕ, υπάρχει μεγάλος κίνδυνος η στήριξη από το ταμείο να μην επιτύχει την κρίσιμη μάζα που απαιτείται για να υπάρξει πραγματικός αντίκτυπος στην ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ (βλέπε σημεία 30-33).

78 Το 2020, ως απάντηση στην πανδημία COVID-19, πολλά κράτη μέλη αναπρογραμμάτισαν τους πόρους των προγραμμάτων του ΕΤΠΑ, στο πλαίσιο των πρωτοβουλιών CRII/CRII+ και του REACT-EU. Αυτός ο αναπρογραμματισμός είχε ως αποτέλεσμα πρόσθετη χρηματοδότηση για τις ΜΜΕ, καθώς και σημαντική αύξηση του αριθμού των στοχευόμενων ΜΜΕ. Αυτό ισχύει όλως ιδιαιτέρως στην περίπτωση της Ιταλίας, όπου η στήριξη του ΕΤΠΑ απευθύνεται πλέον σε περισσότερες από 630 000 ΜΜΕ (ήτοι σε περισσότερες από μισό εκατομμύριο επιπλέον επιχειρήσεις) (βλέπε σημείο 34).

79 Στα τέσσερα κράτη μέλη που κάλυψε ο εν προκειμένω έλεγχος, η στήριξη του ΕΤΠΑ για την περίοδο 2014‑2020 για την ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ ενθάρρυνε τις επιχειρήσεις αυτής της κατηγορίας να πραγματοποιήσουν επενδύσεις. Ωστόσο, δεν ήταν επαρκώς αποτελεσματική όσον αφορά την αύξηση της ανταγωνιστικότητάς τους, λόγω των εξής αδυναμιών της προσέγγισης που εφάρμοσαν οι διαχειριστικές αρχές των κρατών μελών σε σχέση με τη χρηματοδότηση (βλέπε σημεία 35-48):

• Οι περισσότερες προσκλήσεις υποβολής προτάσεων έργων απέτυχαν να αντιμετωπίσουν το σύνολο των εμποδίων για την ανταγωνιστικότητα που αντιμετωπίζουν οι δικαιούχοι ΜΜΕ, και περιορίζονταν στη συγχρηματοδότηση συγκεκριμένων παραγωγικών επενδύσεων (όπως η αγορά νέων μηχανημάτων). Σε πολλές από τις περιπτώσεις που εξετάσαμε, τα έργα στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ δεν είχαν ως αποτέλεσμα αποδείξιμη βελτίωση της ανταγωνιστικής θέσης των ΜΜΕ όσον αφορά τις δραστηριότητές τους και τη θέση τους στην αγορά, τη διεθνοποίησή τους, την οικονομική τους κατάσταση ή την ικανότητά τους να καινοτομούν.
• Στο πλαίσιο των προσκλήσεων σπανίως χρηματοδοτούνταν επενδύσεις σε άλλες διαδικασίες προσθήκης αξίας για την αύξηση της μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ (παραδείγματος χάριν, ενίσχυση των ικανοτήτων ΕΑ&Κ των ΜΜΕ ή διείσδυσή τους σε νέες αγορές). Μικρός αριθμός έργων προσέφερε στις ΜΜΕ εξατομικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες για την υπέρβαση συγκεκριμένων εμποδίων στην ανταγωνιστικότητα.
• Τα έργα στήριζαν κυρίως μεμονωμένες ΜΜΕ και όχι ομίλους επιχειρήσεων, με αποτέλεσμα τον περιορισμό της εμβέλειας της στήριξης του ΕΤΠΑ.
• Η χρηματοδότηση έργων έγινε κυρίως μέσω μη ανταγωνιστικών προσκλήσεων υποβολής προτάσεων και διαδικασιών επιλογής, στο πλαίσιο των οποίων χρηματοδοτούνταν όλες οι προτάσεις που πληρούσαν τα ελάχιστα κριτήρια επιλογής.
• Η χρηματοδότηση λάμβανε ως επί το πλείστον τη μορφή επιχορηγήσεων και όχι επιστρεπτέων μορφών στήριξης (όπως δάνεια ή εγγυήσεις). Ωστόσο, καμία από τις ελεγχθείσες ΜΜΕ δεν ανέφερε ως βασικό εμπόδιο για την αύξηση της ανταγωνιστικότητάς της τη δυσκολία πρόσβασης σε χρηματοδότηση. Η χρήση επιστρεπτέων μορφών στήριξης θα είχε δώσει στο ταμείο τη δυνατότητα να στηρίξει περισσότερες επιχειρήσεις.

80 Διαπιστώσαμε επίσης ότι αρκετές δικαιούχοι ΜΜΕ θα είχαν προβεί στις ίδιες επενδύσεις ακόμη και χωρίς χρηματοδότηση από την ΕΕ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η χρηματοδότηση του ΕΤΠΑ επηρέασε αρνητικά τις οικονομικές προοπτικές μη δικαιούχων ΜΜΕ που ανταγωνίζονταν στις ίδιες εθνικές ή περιφερειακές αγορές με τις δικαιούχους. Το γεγονός αυτό μείωσε την καθαρή συνολική επίδραση της ενωσιακής στήριξης (βλέπε σημεία 49-75).

Σύσταση 1 – Να επανεξεταστεί ο σχεδιασμός των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ

Η Επιτροπή πρέπει να καλέσει και να στηρίξει τα κράτη μέλη να σχεδιάζουν τις προσκλήσεις κατά τρόπο ώστε να ενθαρρύνουν την υποβολή προτάσεων με μεγαλύτερες πιθανότητες να συντελέσουν στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ. Στην πράξη, αυτό μεταφράζεται στη διοργάνωση προσκλήσεων οι οποίες θα αποσκοπούν:

1. στην κάλυψη διάφορων παραγόντων που περιορίζουν την ανταγωνιστικότητα στο πλαίσιο ενός έργου. Θα μπορούσαν, παραδείγματος χάριν, να συνδυάζουν την έρευνα και την καινοτομία με επενδύσεις, τη στήριξη της επιμόρφωσης με την ανάπτυξη ικανοτήτων, τον σχεδιασμό στρατηγικής για τις εξαγωγικές αγορές κ.λπ.·
2. στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ ΜΜΕ και άλλων φορέων (παραδείγματος χάριν, άλλων ΜΜΕ, ενώσεων επιχειρήσεων, πανεπιστημίων/ερευνητικών οργανισμών)·
3. στην υποστήριξη της συμμετοχής των ΜΜΕ σε συμβουλευτικές υπηρεσίες και δίκτυα (όπως, παραδείγματος χάριν, το Europe Enterprise Network, συνεργατικοί σχηματισμοί, τα Κέντρα επιχειρηματικής καινοτομίας, το Ευρωπαϊκό δίκτυο κέντρων επιχειρήσεων και καινοτομίας κ.α.).

Χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση της σύστασης: έως τα τέλη του 2023.

Σύσταση 2 – Να αναθεωρηθούν οι διαδικασίες επιλογής του ΕΤΠΑ για τη χορήγηση επιχορηγήσεων

Η Επιτροπή πρέπει να καλέσει τα κράτη μέλη και να τα στηρίξει να επανεξετάσουν τις διαδικασίες επιλογής στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ, ιδίως όσον αφορά τη χρηματοδότηση μέσω επιχορηγήσεων, με στόχο την επιλογή έργων:

1. μέσω μη ανταγωνιστικής διαδικασίας μόνον σε δεόντως αιτιολογημένες περιπτώσεις· και
2. βάσει περισσότερο φιλόδοξων κριτηρίων επιλογής και κατώτατων ορίων, προκειμένου να επιτευχθεί η βέλτιστη δυνατή σχέση μεταξύ του ύψους της στήριξης, των αναλαμβανόμενων δραστηριοτήτων και της επίτευξης των στόχων.

Χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση της σύστασης: έως τα τέλη του 2023.

Σύσταση 3 – Να δοθεί προτεραιότητα στη χρήση επιστρεπτέων ενισχύσεων για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ

Η Επιτροπή πρέπει να καλέσει τα κράτη μέλη και να τα στηρίξει, προκειμένου:

1. να δίδεται προτεραιότητα σε χρηματοδοτικά μέσα, ήτοι επιστρεπτέες ενισχύσεις, όπως δάνεια, εγγυήσεις ή επενδύσεις μετοχικού κεφαλαίου, για τη χρηματοδότηση της στήριξης της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ·
2. η χρήση των επιχορηγήσεων να περιοριστεί σε περιπτώσεις που είναι σαφώς αναγκαία (όπως για την αντιμετώπιση ανεπαρκειών της αγοράς) ή στις περιπτώσεις που απαιτείται για την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων πολιτικής (παραδείγματος χάριν, καλύτερα πρότυπα για μια κυκλική, πράσινη και δικαιότερη οικονομία). Όποτε είναι δυνατόν, οι επιχορηγήσεις πρέπει να συνδυάζονται με χρηματοδοτικά μέσα.

Χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση της σύστασης: έως τα τέλη του 2023.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα II, του οποίου προεδρεύει η Iliana Ivanova, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, στις 6 Απριλίου 2022.

Παραρτήματα

Παράρτημα I–Περίοδος 2014‑2020: Χρηματοδότηση ΜΜΕ από το ΕΤΠΑ ανά κωδικό παρέμβασης (σε εκατομμύρια ευρώ)

Παράρτημα II–Κατάλογος των επιλεγέντων έργων

Παράρτημα III–Χρηματοδότηση του ΕΤΠΑ για τον ΘΣ3 και προβλεπόμενος/πραγματικός αριθμός ΜΜΕ προς στήριξη έως το 2023 ανά κράτος μέλος (στοιχεία έως το τέλος του 2019)· τροποποιήσεις το 2020 στο πλαίσιο της απόκρισης στην πανδημία COVID-19

Παράρτημα IV–Δείκτες που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της μεταβολής στην ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ

Αρκτικόλεξα και συντομογραφίες

E&A: Έρευνα και ανάπτυξη

ΕΑ&ΚI: Έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία

ΕΔΕΤ: Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία

ΕΚΤ: Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο

ΕΠ: Επιχειρησιακό Πρόγραμμα

ΕΤΠΑ: Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης

ΘΣ: Θεματικός στόχος

ΘΣ1: Ενίσχυση της έρευνας, της τεχνολογικής ανάπτυξης και της καινοτομίας

ΘΣ3: Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ

ΜΑΑ: Μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας

ΜΜΕ: Μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις

NGEU: Μέσο «Next Generation EU»

RIS3: Στρατηγική έξυπνης εξειδίκευσης

SBA: Small Business Act

Γλωσσάριο

Αναγκαίος πρόσφορος όρος: Απαιτούμενη προϋπόθεση για την αποτελεσματική και αποδοτική υλοποίηση των ειδικών στόχων.

Ανταγωνιστικότητα: Στο πλαίσιο μιας επιχείρησης, πλεονέκτημα που αποκτάται μέσω της μείωσης του κόστους, της αύξησης της παραγωγικότητας, της βελτίωσης, της διαφοροποίησης και της καινοτομίας σε προϊόντα και υπηρεσίες, καθώς και μέσω της βελτίωσης του μάρκετινγκ και της εδραίωσης της εμπορικής επωνυμίας της.

Διαχειριστική αρχή: Εθνική, περιφερειακή ή τοπική αρχή (του δημόσιου ή ιδιωτικού τομέα) που ορίζεται από κράτος μέλος για τη διαχείριση προγράμματος χρηματοδοτούμενου από την ΕΕ.

Επιχείρηση: Οντότητα που ασκεί οικονομική δραστηριότητα.

Επιχειρησιακό πρόγραμμα: Το βασικό πλαίσιο για την υλοποίηση χρηματοδοτούμενων από την ΕΕ έργων στον τομέα της συνοχής, εντός συγκεκριμένης περιόδου, το οποίο αντανακλά τις προτεραιότητες και τους στόχους που ορίζονται στις συμφωνίες εταιρικής σχέσης μεταξύ Επιτροπής και επιμέρους κρατών μελών.

Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία Τα πέντε βασικά ταμεία της ΕΕ που από κοινού στηρίζουν την οικονομική ανάπτυξη σε ολόκληρη την ΕΕ: το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας.

Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης: Ταμείο της ΕΕ για την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής στην ΕΕ, με τη χρηματοδότηση επενδύσεων που μειώνουν τις ανισορροπίες μεταξύ περιφερειών.

Θεματικός στόχος: Το επιδιωκόμενο συνολικό αποτέλεσμα μιας επενδυτικής προτεραιότητας, αναλυόμενο σε ειδικούς στόχους για τους σκοπούς της υλοποίησης.

Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας: Ο μηχανισμός χρηματοδοτικής στήριξης της ΕΕ, που σκοπό έχει τον μετριασμό του οικονομικού και κοινωνικού αντίκτυπου της πανδημίας COVID-19 και την τόνωση της ανάκαμψης, προωθώντας παράλληλα την πράσινη μετάβαση και τον ψηφιακό μετασχηματισμό.

Περίοδος προγραμματισμού: Το διάστημα κατά το οποίο σχεδιάζεται και υλοποιείται ένα πρόγραμμα δαπανών της ΕΕ.

Πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο: Το συνήθως επταετούς διάρκειας πρόγραμμα εκτέλεσης των δαπανών της ΕΕ στο οποίο ορίζονται προτεραιότητες (βάσει των στόχων πολιτικής) και ανώτατα όρια, υπό έξι βασικές θεματικές ενότητες. Διαμορφώνει τη δομή στο πλαίσιο της οποίας καθορίζονται οι ετήσιοι προϋπολογισμοί της ΕΕ, με ανώτατα όρια για κάθε κατηγορία δαπανών. Το τρέχον ΠΔΠ καλύπτει την περίοδο 2021‑2027, ενώ το προηγούμενο την περίοδο 2014‑2020.

Στρατηγική έξυπνης εξειδίκευσης: Εθνική ή περιφερειακή στρατηγική που καθορίζει προτεραιότητες για τη δημιουργία ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος μέσω της ανάπτυξης των πλεονεκτημάτων της έρευνας και της καινοτομίας και της αντιστοίχισης τους με τις ανάγκες των επιχειρήσεων, καθώς και της επίτευξης σύγκλισης των επιδόσεων στον τομέα της καινοτομίας.

Φαινόμενο μετατόπισης: Η βελτίωση των επιδόσεων μιας ΜΜΕ συνεπεία δημόσιας στήριξης, εις βάρος των ανταγωνιστών της.

Φαινόμενο μη αποδοτικής δαπάνης: Κατάσταση που προκύπτει όταν μια δραστηριότητα που χρηματοδοτήθηκε από την ΕΕ θα είχε πραγματοποιηθεί και χωρίς δημόσια στήριξη.

Απαντήσεις της Επιτροπής

https://www.eca.europa.eu/el/Pages/DocItem.aspx?did=61108

Χρονογραμμή

https://www.eca.europa.eu/el/Pages/DocItem.aspx?did=61108

Κλιμάκιο ελέγχου

Οι ειδικές εκθέσεις του ΕΕΣ παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των ελέγχων που αυτό διενεργεί επί των πολιτικών και προγραμμάτων της ΕΕ ή επί διαχειριστικών θεμάτων που αφορούν συγκεκριμένους τομείς του προϋπολογισμού. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο επιλέγει και σχεδιάζει τα εν λόγω ελεγκτικά έργα κατά τρόπον ώστε αυτά να αποφέρουν τον μέγιστο αντίκτυπο, λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων για τις επιδόσεις ή για τη συμμόρφωση, του επιπέδου των σχετικών εσόδων ή δαπανών, των επικείμενων εξελίξεων και του πολιτικού και δημόσιου συμφέροντος.

Ο εν προκειμένω έλεγχος επιδόσεων διενεργήθηκε από το Τμήμα Ελέγχου IΙ (Επενδύσεις υπέρ της συνοχής, της ανάπτυξης και της κοινωνικής ένταξης), του οποίου προεδρεύει η Iliana Ivanova, Μέλος του ΕΕΣ. Επικεφαλής του ελέγχου ήταν ο Pietro Russo, Μέλος του ΕΕΣ, συνεπικουρούμενος από την Chiara Cipriani, προϊσταμένη του ιδιαίτερου γραφείου του, τον Benjamin Jakob, σύμβουλο στο ιδιαίτερο γραφείο του, τον Niels-Erik Brokopp, διοικητικό στέλεχος, τον Enrico Grassi, υπεύθυνο έργου, και τις Angela Ramallo Ros, Angelika Zych και Sara Pimentel, ελέγκτριες.

Από αριστερά: Sara Pimentel, Enrico Grassi, Pietro Russo, Angela Ramallo Ros, Benjamin Jakob, Niels-Erik Brokopp.

Παραπομπές

¹ Άρθρο 5, ΣΕΕ.

² Άρθρο 173, ΣΛΕΕ («Η Ένωση και τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε να εξασφαλίζονται οι αναγκαίες προϋποθέσεις για την εξασφάλιση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας της Ένωσης»).

³ Προτεραιότητα στις μικρές επιχειρήσεις, Μια «Small Business Act» για την Ευρώπη, COM(2008) 394 τελικό της 25.6.2008, και ανασκόπηση της πρωτοβουλίας COM(2011) 78 τελικό της 23.2.2011.

⁴ «Οι μελλοντικοί οδηγοί της Ευρώπης: Η πρωτοβουλία για τις νεοφυείς και τις αναπτυσσόμενες νέες επιχειρήσεις», COM(2016) 733 final.

⁵ Στρατηγική για τις ΜΜΕ με στόχο μια βιώσιμη και ψηφιακή Ευρώπη, COM(2020) 103 final.

⁶ «Ολοκληρωμένη βιομηχανική πολιτική για την εποχή της παγκοσμιοποίησης, Η ανταγωνιστικότητα και η βιωσιμότητα τίθενται στο επίκεντρο», COM(2010) 614 τελικό, της 28.10.2010, και η επικαιροποιημένη εκδοχή της ανακοίνωσης, με τίτλο «Μια νέα βιομηχανική στρατηγική για την Ευρώπη», COM(2020) 102 final της 10.3.2020, και «Επικαιροποίηση της νέας βιομηχανικής στρατηγικής του 2020: προς μια ισχυρότερη ενιαία αγορά για την ανάκαμψη της Ευρώπης», COM(2021) 350 final της 5.5.2021.

⁷ Ευρώπη 2020 – Στρατηγική για έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, COM(2010) 2020 τελικό, της 3.3.2010.

⁸ Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, COM(2019) 640 final της 11.12.2019.

⁹ Επιτροπή, Draft thematic guidance fiche for desk officers on SME competitiveness, έκδοση 2, της 13.3.2014.

¹⁰ Βλέπε, παραδείγματος χάριν, την έκθεση «Background documents for the European Semester – Measuring Competitiveness», που εκπονήθηκε κατ’ ανάθεση της Επιτροπής, Ares (2018)1159686 της 1.3.2018.

¹¹ Στα στατιστικά στοιχεία της Eurostat οι επιχειρήσεις κατατάσσονται βάσει του μεγέθους τους, το οποίο καθορίζεται βάσει του αριθμού των εργαζομένων.

¹² Βάσει στοιχείων της Eurostat για την εμπορική δραστηριότητα ανά μέγεθος επιχείρησης.

¹³ Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1287/2013 για τη θέσπιση προγράμματος για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (COSME) (ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 33).

¹⁴ Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1291/2013 για τη θέσπιση του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων 2020» για την έρευνα και την καινοτομία (ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 104).

¹⁵ Κανονισμός (ΕE) αριθ. 1295/2013 για τη θέσπιση του προγράμματος «Δημιουργική Ευρώπη» (ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 221).

¹⁶ Κανονισμός (ΕΕ) 2020/460 για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1301/2013 και (ΕΕ) αριθ. 1303/2013, της 30.3.2020 (Πρωτοβουλία επενδύσεων για την αντιμετώπιση του κορωνοϊού - CRII), και κανονισμός (ΕΕ) 2020/558 για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1301/2013 και (ΕΕ) αριθ. 1303/2013 όσον αφορά ειδικά μέτρα για την παροχή έκτακτης ευελιξίας στη χρήση των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων για την αντιμετώπιση της επιδημικής έκρηξης της COVID-19, της 23.4.2020 (Πρωτοβουλία επενδύσεων για την αντιμετώπιση του κορωνοϊού+ – CRII+).

¹⁷ Πίνακας αποτελεσμάτων της Επιτροπής για τον κορονοϊό:Απάντηση της πολιτικής συνοχής της ΕΕ στην κρίση του κορονοϊού.

¹⁸ Ανακοίνωση της Επιτροπής, με τίτλο «Η ώρα της Ευρώπης:ανασύνταξη και προετοιμασία για την επόμενη γενιά», COM(2020) 456 final της 27.5.2020.

¹⁹ Πύλη ανοικτών δεδομένων, πίνακας αποτελεσμάτων REACT-EU.

²⁰ ΕΕΣ, Πρόγραμμα εργασίας 2022+, Δεκέμβριος 2021.

²¹ Κανονισμός 2021/1058, της 24.6.2021 (ΕΕ L 231 της 30.6.2021, σ. 60).

²² Κανονισμός 2021/695 για τη θέσπιση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», της 28ης Απριλίου 2021. Το 70 % των κονδυλίων αυτών διατέθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας.

²³ Κανονισμός (ΕΕ) 2021/241 για τη θέσπιση του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, της 12ης Φεβρουαρίου 2021 (ΕΕ L 57 της 18.2.2021, σ. 17): «έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, με οικονομική συνοχή, απασχόληση, παραγωγικότητα, ανταγωνιστικότητα, έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία, και μια εύρυθμα λειτουργούσα εσωτερική αγορά με ισχυρές ΜΜΕ».

²⁴ Ειδική έκθεση 19/2016, με τίτλο «Εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ διά χρηματοοικονομικών μέσων» και ειδική έκθεση 27/2021, με τίτλο «Στήριξη της ΕΕ στον τουρισμό: ανάγκη νέου στρατηγικού προσανατολισμού και βελτίωσης της χρηματοδοτικής προσέγγισης».

²⁵ Βλέπε επίσης την ειδική έκθεση 7/2022, με τίτλο «Μέσα διεθνοποίησης των ΜΜΕ».

²⁶ Εκ των προτέρων αιρεσιμότητα 3.1: «Έχουν υλοποιηθεί ειδικές δράσεις ώστε να στηριχθεί η προώθηση της επιχειρηματικότητας, λαμβανομένης υπόψη της πρωτοβουλίας «Small Business Act”».

²⁷ Άρθρο 15 και συναφές παράρτημα IV για τους θεματικούς αναγκαίους πρόσφορους όρους του κανονισμού (ΕΕ) 2021/1060 για τον καθορισμό κοινών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+, το Ταμείο Συνοχής, το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας (ΕΕ L 231 της 30.6.2021, σ. 159).

²⁸ Κοινός δείκτης ΕΤΠΑ «Όλες οι επιχειρήσεις που λαμβάνουν στήριξη» (CO01). Στοιχεία από την πύλη ανοιχτών δεδομένων των ΕΔΕΤ.

²⁹ Κεφάλαιο 1 του τίτλου VII της ΣΛΕΕ και κανονισμός αριθ. 994/98 του Συμβουλίου σχετικά με τους κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία για τις κρατικές ενισχύσεις, της 7ης Μαΐου 1998.

³⁰ Βλέπε τους κανόνες για τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας (κανονισμός αριθ. 1407/2013 της Επιτροπής, της 18ης Δεκεμβρίου 2013, σχετικά με τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας – ΕΕ L 352 της 24.12.2013, σ. 1) και τον γενικό κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία (κανονισμός αριθ. 651/2014 της Επιτροπής, της 17ης Ιουνίου 2014, για την κήρυξη ορισμένων κατηγοριών ενισχύσεων ως συμβατών με την εσωτερική αγορά – ΕΕ L 187 της 26.6.2014, σ. 1).

³¹ Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο 486, «SMEs, start-ups, scale-ups and entrepreneurship», Σεπτέμβριος 2020· Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, μελέτη με τίτλο «Survey on the access to finance of enterprises» (SAFE), Ιούνιος 2021· Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, «Regional Cohesion in Europe 2020‑2021 - Insights from the EIB Investment Survey», Σεπτέμβριος 2021.

³² Τιμή-στόχος που τέθηκε το 2020 με ορίζοντα το 2023 για τον κοινό δείκτη εκροών CO29 «Έρευνα και καινοτομία: Αριθμός επιχειρήσεων που ενισχύονται για να εισάγουν προϊόντα νέα στην εταιρεία» σε σχέση με τον ΘΣ3.

³³ Τιμή-στόχος που τέθηκε το 2020 με ορίζοντα το 2023 όσον αφορά τον κοινό δείκτη εκροών CO28 «Έρευνα και καινοτομία: Αριθμός επιχειρήσεων που ενισχύονται για να εισάγουν προϊόντα νέα στην αγορά» σε σχέση με τον ΘΣ3.

³⁴ Επιτροπή, «Ex-post evaluation of Cohesion Policy programmes 2007‑2013, Support to SMEs – Increasing Research and Innovation in SMEs and SME Development», Φεβρουάριος 2016.

³⁵ Πύλη ανοικτών δεδομένων των ΕΔΕΤ. Τιμή-στόχος που τέθηκε το 2020 με ορίζοντα το 2023 όσον αφορά τον κοινό δείκτη εκροών «CO04:Επιχειρήσεις που λαμβάνουν μη οικονομική στήριξη (συμβουλές)» σε σχέση με τον ΘΣ3.

³⁶ Άρθρο 125 του κανονισμού (ΕΕ) 1303/2013 περί καθορισμού κοινών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας (ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 320).

³⁷ Ειδική έκθεση 21/2018, με τίτλο «Η επιλογή και η παρακολούθηση των έργων του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ την περίοδο 2014‑2020 εξακολουθούν να εστιάζουν κυρίως στις εκροές».

³⁸ Ευρωπαϊκή Επιτροπή, «Regional policy for smart growth of SMEs, Guide for Managing Authorities and bodies in charge of the development and implementation of Research and Innovation Strategies for Smart Specialisation», 2013.

³⁹ Ευρωπαϊκή Επιτροπή, «What are counterfactual impact evaluations teaching us about enterprise and innovation support», 2012, ΓΔ REGIO.

⁴⁰ Ειδική έκθεση 4/2011, με τίτλο «Έλεγχος του μηχανισμού εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ», ετήσια έκθεση σχετικά με την εκτέλεση του προϋπολογισμού για το οικονομικό έτος 2013, (ΕΕ C 398 της 12.11.2014, σ. 1), και ειδική έκθεση 8/2018, με τίτλο «Στήριξη των παραγωγικών επενδύσεων σε επιχειρήσεις από την ΕΕ: χρειάζεται μεγαλύτερη έμφαση στη βιωσιμότητα».

Επικοινωνία

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ

Τηλ:. +352 4398-1
Πληροφορίες: eca.europa.eu/el/Pages/ContactForm.aspx
Ιστότοπος: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται από το διαδίκτυο (https://europa.eu/european-union/index_el).

Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2022

PDF	ISBN 978-92-847-7948-2	ISSN 1977-5660	doi:10.2865/314029	QJ-AB-22-010-EL-N
HTML	ISBN 978-92-847-7936-9	ISSN 1977-5660	doi:10.2865/100782	QJ-AB-22-010-EL-Q

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ

© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2022

Η πολιτική για την περαιτέρω χρήση εγγράφων του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ) ορίζεται στην απόφαση αριθ. 6‑2019 του ΕΕΣ για την πολιτική ανοικτών δεδομένων και την περαιτέρω χρήση εγγράφων.

Με εξαίρεση τις περιπτώσεις όπου ορίζεται διαφορετικά (π.χ. σε χωριστές ανακοινώσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας), το περιεχόμενο του ΕΕΣ που ανήκει στην ΕΕ παραχωρείται βάσει της άδειας Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Ισχύει επομένως ως γενικός κανόνας ότι η περαιτέρω χρήση επιτρέπεται υπό τον όρο ότι αναφέρεται η πηγή και επισημαίνονται οι αλλαγές. Κατά την περαιτέρω χρήση απαγορεύεται η διαστρέβλωση του αρχικού νοήματος ή μηνύματος των εγγράφων. Το ΕΕΣ δεν φέρει ευθύνη για οποιαδήποτε συνέπεια προερχόμενη από την περαιτέρω χρήση εγγράφων.

Εάν συγκεκριμένο περιεχόμενο αναφέρεται σε ταυτοποιήσιμα φυσικά πρόσωπα, π.χ. φωτογραφίες υπαλλήλων του ΕΕΣ, ή περιλαμβάνει έργα τρίτων, απαιτείται πρόσθετη έγκριση.

Όταν παραχωρείται η έγκριση, αυτή ακυρώνει και αντικαθιστά την ανωτέρω γενική έγκριση και αναφέρει σαφώς τυχόν περιορισμούς στη χρήση.

Για τη χρήση ή την αναπαραγωγή περιεχομένου που δεν ανήκει στην ΕΕ, μπορεί να χρειάζεται να ζητήσετε άδεια απευθείας από τους κατόχους των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

Το λογισμικό ή τα έγγραφα που καλύπτονται από δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, όπως τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, τα εμπορικά σήματα, τα καταχωρισμένα σχέδια, οι λογότυποι και οι επωνυμίες/ονομασίες, εξαιρούνται από την πολιτική του ΕΕΣ για την περαιτέρω χρήση.

Το σύνολο των ιστοτόπων των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης εντός του ονόματος χώρου «europa.eu» παρέχει συνδέσμους προς ιστότοπους τρίτων. Δεδομένου ότι το ΕΕΣ δεν έχει έλεγχο επ’ αυτών, σας συνιστούμε να εξετάζετε τις πολιτικές τους για την προστασία του ιδιωτικού απορρήτου και της πνευματικής ιδιοκτησίας.

Χρήση του λογότυπου του ΕΕΣ

Ο λογότυπος του ΕΕΣ δεν πρέπει να χρησιμοποιείται χωρίς την προηγούμενη σύμφωνη γνώμη του οργάνου.

Επικοινωνήστε με την ΕΕ

Αυτοπροσώπως
Σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχουν εκατοντάδες κέντρα πληροφόρησης Europe Direct. Μπορείτε να βρείτε τη διεύθυνση του πλησιέστερου σε σας κέντρου στον ιστότοπο Europa: https://europa.eu/european-union/contact_el

Τηλεφωνικά ή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου
Η Europe Direct είναι μια υπηρεσία που απαντά στις ερωτήσεις σας για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μπορείτε να επικοινωνήσετε με αυτήν την υπηρεσία:

• καλώντας ατελώς τον αριθμό 00 800 6 7 8 9 10 11 (ορισμένα δίκτυα τηλεφωνίας ενδέχεται να χρεώνουν τις κλήσεις αυτές),
• καλώντας τον αριθμό +32 22999696 ή
• μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από τον ιστότοπο Europa: https://europa.eu/european-union/contact_el

Βρείτε πληροφορίες σχετικά με την ΕΕ

Στο διαδίκτυο
Πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ είναι διαθέσιμες στον ιστότοπο Europa: https://europa.eu/european-union/index_el

Στις εκδόσεις της ΕΕ
Μπορείτε να καταφορτώσετε ή να παραγγείλετε δωρεάν και επί πληρωμή εκδόσεις της ΕΕ στην ακόλουθη διεύθυνση: https://op.europa.eu/el/publications. Μπορείτε να ζητήσετε πολλαπλά αντίγραφα δωρεάν εκδόσεων επικοινωνώντας με την υπηρεσία Europe Direct ή με το τοπικό σας κέντρο πληροφόρησης (βλ. https://europa.eu/european-union/contact_el).

Στη νομοθεσία της ΕΕ και σε σχετικά έγγραφα
Για πρόσβαση σε νομικές πληροφορίες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του συνόλου της ενωσιακής νομοθεσίας από το 1951 σε όλες τις επίσημες γλώσσες, μεταβείτε στον ιστότοπο EUR-Lex, στην ακόλουθη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu

Στα δημόσια δεδομένα από την ΕΕ
Η Πύλη Δημόσιων Δεδομένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (https://data.europa.eu/el) παρέχει πρόσβαση σε σύνολα δεδομένων από την ΕΕ. Τα δεδομένα μπορούν να καταφορτωθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν δωρεάν, τόσο για εμπορικούς όσο και για μη εμπορικούς σκοπούς.