CZĘSTO MOŻNA USŁYSZEĆ W WIADOMOŚCIACH, ŻE „BRUKSELA” O CZYMŚ ZADECYDOWAŁA. ALE CO TO TAK NAPRAWDĘ ZNACZY? KIM LUB CZYM DOKŁADNIE JEST TA „BRUKSELA”? W TYM ROZDZIALE ZNAJDUJE SIĘ KRÓTKI PRZEGLĄD STRUKTURY UE. CZYM SĄ INSTYTUCJE UE I CO ROBIĄ? JAKIE SĄ ICH ZADANIA?

JAK FUNKCJONUJE UE?

Kto w UE podejmuje decyzje i w jakiej sprawie?

Kiedy słyszycie dyskusje o polityce, często wspominane są w nich pewne osoby, jak na przykład premier Waszego kraju lub przywódca opozycji. Dzieje się tak, ponieważ to ludzie podejmują decyzje i kształtują politykę. To samo dotyczy UE.

Instytucje europejskie to po prostu miejsca, w których politycy ze wszystkich państw członkowskich UE spotykają się, aby wspólnie pracować i działać na rzecz konkretnych rezultatów. Przyjrzyjmy się instytucjom, w których podejmowana jest większość decyzji.

Parlament Europejski

Parlament Europejski reprezentuje obywateli UE. Posłowie do Parlamentu Europejskiego są wybierani przez tych obywateli w wyborach bezpośrednich, które odbywają się co pięć lat. Ostatnie wybory europejskie odbyły się wiosną 2019 r. Kolejne odbędą się w 2024 r. Prawo do głosowania uzyskuje się po ukończeniu 18 lat we wszystkich państwach UE z wyjątkiem Austrii i Malty, gdzie można głosować po ukończeniu 16 lat, i Grecji, gdzie można głosować po ukończeniu 17 lat.

Główne posiedzenia Parlamentu Europejskiego, nazywane też „posiedzeniami plenarnymi”, odbywają się w Strasburgu (Francja) 12 razy w roku oraz w Brukseli (Belgia) do sześciu razy w roku.

W skład Parlamentu wchodzi 705 posłów z wszystkich państw UE. Większe kraje ze względu na swoją wielkość mają większą liczbę posłów niż mniejsze państwa. Posłowie o podobnych poglądach politycznych współpracują w ramach grup politycznych. Nie tworzą grup według swojej narodowości.

Parlament podejmuje decyzje dotyczące prawa europejskiego wspólnie z Radą. Jeżeli Parlament i Rada nie mogą osiągnąć porozumienia co do aktu prawnego, nowe przepisy nie wejdą w życie. Parlament wybiera przewodniczącego Komisji Europejskiej i zatwierdza cały zespół 27 członków Komisji – komisarzy. Parlament zatwierdza również budżet Unii Europejskiej.

Zadanie 5

WASI PRZEDSTAWICIELE W PARLAMENCIE EUROPEJSKIM

Następne wybory do Parlamentu Europejskiego odbędą się w latach 2024 i 2029 i być może do tego czasu będziecie już mieć prawo do głosowania w tych wyborach. Wasi przedstawiciele będą współpracowali z posłami do Parlamentu Europejskiego z innych państw UE w ramach grup politycznych. Obecnie w Parlamencie Europejskim istnieje 8 ugrupowań politycznych. Do utworzenia grupy politycznej potrzeba 25 posłów, a w każdej grupie musi być reprezentowana co najmniej jedna czwarta państw UE. Każdy poseł może należeć tylko do jednej grupy politycznej. Niektórzy parlamentarzyści nie należą do żadnej grupy politycznej. To tak zwani posłowie niezrzeszeni.

W małych grupach przyjrzyjcie się tabeli, aby sprawdzić, które polskie partie osiągnęły sukces w ostatnich wyborach do Parlamentu Europejskiego i do których grup należą polscy posłowie.

Dokładniejsze informacje można znaleźć na stronie internetowej. Czy rozpoznajecie jakichś posłów z Polski?

Rada Europejska

Rada Europejska składa się z prezydentów lub premierów państw UE. Spotykają się oni przynajmniej cztery razy do roku. Ich posiedzenia są często nazywane „szczytami europejskimi”. Rada Europejska ustala główne priorytety UE i ogólne kierunki polityki. Kieruje nią przewodniczący, który jest wybierany co 2,5 roku.

Rada Europejska nie przyjmuje unijnych aktów prawnych. Jest to zadanie Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej.

CO NAJMNIEJ 4 SPOTKANIA NA SZCZYCIE W ROKU

W obradach, którym przewodzi przewodniczący Rady, uczestniczą szefowie instytucji UE oraz państw i rządów UE

Rada Unii Europejskiej

Rada Unii Europejskiej reprezentuje rządy państw UE. W Radzie ministrowie ze wszystkich krajów UE spotykają się, aby omawiać sprawy UE i podejmować decyzje dotyczące polityki i prawa UE. To, którzy ministrowie uczestniczą w posiedzeniach, zależy od tematu dyskusji. Na przykład jeżeli posiedzenie dotyczy zanieczyszczenia powietrza, wówczas spotykają się ministrowie środowiska. Jeśli głównym tematem dyskusji jest bezrobocie, zbierają się ministrowie odpowiedzialni za zatrudnienie i sprawy społeczne.

Rada jest jednym z dwóch organów decyzyjnych UE. Bez Rady i bez ministrów z wszystkich państw UE nie można nic zrobić w Unii Europejskiej. Rada podejmuje decyzje większością głosów, a w niektórych przypadkach jednomyślnie.

Zasady głosowania w Radzie ustalają państwa UE. Państwa te postanowiły, że w niektórych delikatnych kwestiach wymagane jest głosowanie jednomyślne. Na przykład, jeżeli posiedzenie dotyczy spraw opodatkowania lub bezpieczeństwa, aby decyzja została podjęta, muszą się na nią zgodzić wszyscy ministrowie. W wielu innych dziedzinach ministrowie podejmują decyzje większością głosów. Przykładowo prawo UE dotyczące oczyszczania ścieków komunalnych Rada może przyjąć większością głosów.

Pracami Rady kieruje każde państwo członkowskie UE po kolei przez sześć miesięcy. W 2020 r. prezydencję sprawują Chorwacja i Niemcy, w 2021 r. będą ją sprawowały Portugalia i Słowenia, a w 2022 – Francja i Czechy.

CZY WIECIE, ŻE…

Posiedzenia Rady można oglądać we wszystkich językach urzędowych UE na stronie internetowej tutaj.

Zadanie 6

GŁOSOWANIE W RADZIE

Na posiedzeniach Rady decyzje w sprawie około 80 proc. wniosków dotyczących prawa podejmuje się większością głosów. Każdy minister oddaje jeden głos: może głosować za wnioskiem, przeciwko niemu lub wstrzymać się od głosu. Liczba reprezentowanych obywateli jest jednak różna, w zależności od wielkości danego państwa. Dlaczego też do podjęcia decyzji wymagana jest „podwójna większość” (zwana również „większością kwalifikowaną”): niezbędne jest uzyskanie 55 proc. głosów państw UE, reprezentujących co najmniej 65 proc. ogółu ludności UE.

Więcej szczegółów można znaleźć na stronie internetowej.

Wyobraźcie sobie, że Wasza klasa zebrała pieniądze na wycieczkę szkolną i teraz musicie uzgodnić, dokąd pojedziecie. Czy wszyscy macie jednakowe zdanie, czy musicie głosować podobnie jak w Radzie? Załóżmy, że jesteście ministrami w Radzie Unii Europejskiej i chcecie przegłosować proponowany cel wycieczki, głosując w systemie podwójnej większości.

Wypróbujcie symulator głosowania na stronie internetowej Rady, aby zobaczyć, jak działa ten system:

Jedno z Was reprezentuje Komisję Europejską i poświęca jedną minutę na przedstawienie argumentów przemawiających za danym celem wycieczki. Jedno z Was reprezentuje Sekretariat Rady i obsługuje symulator głosowania. Role ministrów z każdego z 27 państw UE są rozdzielone między pozostałych uczniów.

Następnie każde państwo deklaruje, czy jest za proponowanym celem wycieczki czy przeciwko niemu, a głos jest odnotowywany w symulatorze głosowania Rady. Co się stało? Czy udało się Wam osiągnąć porozumienie? Omówcie swoje spostrzeżenia z pozostałymi członkami grupy.

Komisja Europejska

Komisja Europejska składa się z 27 członków – 1 przewodniczącego i 26 komisarzy (w tym wiceprzewodniczących). Kandydaturę przewodniczącego Komisji wysuwa Rada Europejska, a Parlament Europejski wybiera go oficjalnie na pięcioletnią kadencję. Z każdego państwa członkowskiego UE pochodzi jeden komisarz. Oni również są mianowani na pięć lat po wysunięciu kandydatury przez ich rząd i zatwierdzeniu przez Parlament Europejski. Komisarze nie reprezentują punktu widzenia swojego kraju, ale wspólny interes UE. Każdy członek Komisji jest odpowiedzialny za określoną dziedzinę, taką jak na przykład: energetyka, gospodarka lub handel.

Komisja Europejska proponuje nowe akty prawne i programy w interesie ogólnym UE. Przed przedłożeniem wniosku Komisja prosi o wyrażenie opinii na jego temat parlamenty krajowe, rządy, grupy interesów i ekspertów, jak również społeczeństwo – obywatele, firmy i organizacje mogą wziąć udział w konsultacjach publicznych przez internet.

Wnioski Komisji są szczegółowo analizowane przez Parlament Europejski i Radę. Te dwie instytucje podejmują ostateczną decyzję w sprawie wszystkich aktów prawnych UE. Mogą oczywiście zmieniać wnioski lub w całości je odrzucać.

Komisja Europejska jest „organem wykonawczym” UE. Zarządza polityką i budżetem UE oraz zapewnia, aby państwa członkowskie prawidłowo stosowały prawo UE.

Komisja Europejska to organ wykonawczy UE

INSTYTUCJE UNIJNE SĄ OTWARTE DLA ODWIEDZAJĄCYCH

Możecie odwiedzić instytucje UE, w tym Radę Unii Europejskiej, i Radę Europejską oraz Komisję Europejską.

CZY WIECIE, ŻE…

Codzienną pracę Komisji wykonuje jej personel administracyjny, eksperci, tłumacze pisemni i ustni oraz asystenci. Rekrutacją urzędników Komisji – tak jak i pracowników innych instytucji UE – zajmuje się Europejski Urząd Doboru Kadr: epso.europa.eu

Urzędnicy ci są obywatelami krajów UE, wybranymi w trybie otwartych konkursów. W Komisji pracuje około 33 tys. osób. Liczba ta może wydawać się duża, ale w rzeczywistości jest mniejsza niż liczba pracowników administracji większości dużych miast w Europie. Jeśli wydaje się Wam, że jest to praca, która mogłaby Was interesować, możecie zacząć od stażu. Po ukończeniu studiów możecie ubiegać się o staż w instytucjach UE. Więcej informacji można znaleźć na stronie internetowej tutaj.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

W ciągu ostatnich 60 lat państwa Unii opracowały razem wiele aktów prawnych UE. To zrozumiałe, że przy stosowaniu tych aktów prawnych w praktyce w każdym państwie członkowskim UE może dochodzić do sporów o wykładnię tych przepisów. Jeśli sąd krajowy ma wątpliwości związane z wykładnią aktu prawnego UE, może zwrócić się do Trybunału Sprawiedliwości o wyjaśnienie. Również poszczególne kraje UE nie zawsze prawidłowo stosują unijne akty prawne. W takim przypadku Komisja lub inne państwo członkowskie UE może wnieść sprawę do Trybunału. Trybunał ma siedzibę w Luksemburgu, a w jego skład wchodzi po jednym sędzi z każdego kraju UE. Trybunał zapewnia, aby prawodawstwo UE było interpretowane i stosowane w każdym państwie UE w taki sam sposób. Więcej informacji: curia.europa.eu

Zadanie 7

JAKIE SĄ KOMPETENCJE POSZCZEGÓLNYCH ORGANÓW UE?

Trudno to wszystko zapamiętać! Ważne jest jednak, aby rozumieć, czym faktycznie jest tak zwana Bruksela oraz kto za co odpowiada. Rozwiążcie test, aby sprawdzić, jak dużo udało się Wam zapamiętać. Wstawcie krzyżyk w polu obok jednej lub większej liczby instytucji, które pasują do danego opisu.

Kto Parlament Europejski Rada Europejska Rada Unii Europejskiej Komisja Europejska Trybunał Sprawiedliwości
1. Przedstawia wnioski dotyczące aktów prawnych UE
2. Zatwierdza akty prawne UE
3. Składa się z (tylko) jednego przedstawiciela/członka z każdego państwa UE
4. Jest wybierany przez obywateli UE
5. Wykonuje budżet
6. Reprezentuje interesy obywateli
7. Reprezentuje interesy państw UE / ich rządów
8. Decyduje o wykładni aktów prawnych UE
9. Określa ogólny kierunek polityki UE

Inne instytucje i organy UE

Poza omówionymi tu instytucjami możecie znać ze słyszenia inne instytucje i organy UE. Są to:

Zadanie 8

STANOWIENIE PRAWA W UE

Najpowszechniejszą procedurą stanowienia prawa w UE jest „zwykła procedura ustawodawcza”. W ramach tej procedury wnioski dotyczące nowego aktu prawnego są przedkładane, a następnie analizowane i badane nie więcej niż trzy razy (tak zwane czytania). Jeśli nie uda się osiągnąć porozumienia, wniosek zostaje wycofany.

W tych trzech czytaniach uczestniczą przede wszystkim trzy instytucje: Parlament Europejski, Rada Unii Europejskiej i Komisja Europejska. Wpisz każdą instytucję w prawidłowym polu poniżej.

Zadanie 9

KTO JEST KIM?

Wiecie już dużo o instytucjach europejskich, ale czy znacie imiona i nazwiska oraz twarze ludzi, którzy nimi kierują? Czy wiecie, kto jest obecnym przewodniczącym Komisji Europejskiej? A kim są pozostałe osoby widoczne na zdjęciach? Sprawdźcie swoją wiedzę poniżej.

Wpiszcie prawidłowy numer w polu obok nazwiska:

Charles Michel
Ursula von der Leyen
David Maria Sassoli
Josep Borrell


A teraz sprawdźcie, czy potraficie dopasować te osoby do zajmowanych przez nie stanowisk przez wpisanie prawidłowej liczby w każdym polu poniżej:

Przewodniczący Parlamentu Europejskiego
Wysoki Przedstawiciel Unii ds. Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa oraz Wiceprzewodniczący Komisji
Przewodniczący Rady Europejskiej od 1 grudnia 2019 r. do
31 maja 2022 r.
Przewodniczący Komisji Europejskiej

Wasz wpływ jako obywateli na politykę unijną

Jako obywatele Unii Europejskiej możecie wpływać na politykę UE na kilka sposobów. Po pierwsze, możecie głosować w krajowych wyborach parlamentarnych w swoim kraju: z reguły zwycięska partia tworzy następnie rząd. Ministrowie tego rządu reprezentują Wasz kraj w Radzie Unii Europejskiej, która odgrywa ważną rolę w stanowieniu prawa w UE.

Po drugie, możecie głosować w wyborach do Parlamentu Europejskiego: Parlament Europejski odgrywa równie ważną rolę w stanowieniu prawa w UE. Wasz głos pomoże określić stanowisko Parlamentu Europejskiego wobec proponowanych aktów prawnych. Zazwyczaj to największa grupa polityczna w Parlamencie Europejskim wybiera przewodniczącego Komisji Europejskiej, a zatem Wasz głos przyczyni się również do wyłonienia tej osoby.

Po trzecie, jako obywatele Unii Europejskiej możecie wyrażać własną opinię, biorąc udział w internetowych konsultacjach społecznych. Przed złożeniem wniosków dotyczących nowych aktów prawnych UE i podczas całego procesu decyzyjnego Komisja Europejska zbiera opinie obywateli i zainteresowanych stron.

Po czwarte, na temat Unii Europejskiej możecie wypowiedzieć się podczas wielu dialogów z obywatelami, które toczą się w całej UE. Stanowią one okazję do omówienia kwestii europejskich z komisarzami i innymi wyższymi rangą przedstawicielami instytucji UE. Sprawdźcie, czy taki dialog miał miejsce w Waszej okolicy lub czy odbędzie się w najbliższym czasie: europa.eu/!Rt66pk

Ponadto obywatele UE mogą zgłosić lub poprzeć europejską inicjatywę obywatelską. W praktyce oznacza to, że członkowie społeczeństwa mogą wezwać Komisję Europejską, aby przedstawiła wniosek dotyczący przepisów w konkretnej dziedzinie, za którą odpowiada UE, takiej jak: środowisko, rolnictwo czy transport. Do zgłoszenia europejskiej inicjatywy obywatelskiej potrzeba podpisów 1 mln osób, czyli zaledwie 0,2 proc. ludności UE, z co najmniej siedmiu państw UE.

CZY WIECIE, ŻE…

Możecie porozmawiać z przedstawicielami Komisji Europejskiej podczas spotkań organizowanych w Polsce. W przedstawicielstwie Komisji Europejskiej lub w punktach informacji Europe Direct w Polsce możecie wyrazić swoją opinię lub uzyskać informacje na temat UE w języku polskim. Dane kontaktowe znajdują się na końcu tej broszury.

Zadanie 10

PRIORYTETY WASZEGO PRZEDSTAWICIELA W PARLAMENCIE EUROPEJSKIM

W małych grupach sporządźcie listę pięciu najważniejszych zagadnień, którymi według Was ta osoba powinna zajmować się w Parlamencie Europejskim. Do przykładowych tematów należy choćby rezolucja Parlamentu w sprawie ograniczenia użytkowania plastikowych toreb w Europie, o której możecie poczytać na stronie tutaj.