Przedmowa

Wizerunek Ursuli von der Lajen.

Ursula von der Leyen

Przewodnicząca Komisji Europejskiej

Rok 2022 był przełomowym momentem dla Europy. To właśnie w tym roku Rosja dokonała brutalnej inwazji na Ukrainę. Był to również rok, w którym Ukraińcy stawili czoła agresorowi i swoją odwagą wzbudzili podziw na całym kontynencie. To właśnie w minionym roku obywatele Unii przyjęli miliony ukraińskich uchodźców wojennych do swoich domów, szkół i serc. Był to czas, gdy Unia z podniesionym czołem stała zjednoczona w obronie naszych europejskich wartości, które mówią, że wolność i godność ludzka są bezcenne, że demokracji i pokoju należy bronić.

Wiemy, że czyny znaczą więcej niż słowa. Gdy rosyjskie czołgi wjechały do Ukrainy, zadziałaliśmy natychmiast, zachowując jedność, siłę i determinację. UE i jej partnerzy nałożyli bezprecedensowe sankcje na Rosję i strony popierające tę imperialistyczną wojnę. Cała nasza Unia, w duchu solidarności z Ukrainą, niosła jej pomoc humanitarną, finansową i wojskową. Sąsiednie państwa członkowskie otworzyły granice dla Ukraińców uciekających przed wojną i dały im schronienie, wsparcie medyczne oraz pracę, a ich dzieciom – miejsca w szkolnych ławach. UE podjęła historyczną decyzję o przyznaniu Ukrainie statusu kraju kandydującego do członkostwa w Unii. Dziś – po raz kolejny – Europa znaczy przyszłość.

W ubiegłym roku UE pokazała, jak wielkie wyzwania możemy podejmować, jeżeli działamy wspólnie i odważnie. Rosja wypowiedziała wojnę nie tylko Ukrainie, ale również energetyce i gospodarce Europy. Dzięki REPowerEU chcemy w rekordowo krótkim czasie zakończyć naszą zależność od rosyjskich paliw kopalnych. W ciągu pierwszych ośmiu miesięcy wojny udało nam się zastąpić energią z innych źródeł ponad 80 proc. rosyjskiego gazu rurociągowego. Napełniliśmy europejskie magazyny gazu do rekordowego poziomu (ponad 95 proc. w listopadzie). W okresie od sierpnia do listopada obniżyliśmy nasze zużycie gazu o 20 proc. (w porównaniu z poprzednimi pięcioma latami) i zwiększyliśmy nasze wykorzystanie odnawialnych źródeł energii o ponad 40 proc. Nawet w czasach kryzysu UE nie odstąpiła od swoich celów klimatycznych. Jesteśmy jeszcze bardziej zdeterminowani, by spełnić obietnicę i pozostawić następnemu pokoleniu lepszą Europę.

W 2022 r. w ramach planu odbudowy NextGenerationEU rozpoczęto również finansowanie projektów ekologicznych i cyfrowych w terenie – od morskiej energii wiatrowej po pociągi elektryczne, od cyfrowych usług publicznych po energooszczędne szpitale. Aby wykorzystać tę dynamikę oraz sukces Europejskiego Roku Młodzieży, obwołaliśmy rok 2023 Europejskim Rokiem Umiejętności. Łączymy pracowników, przedstawicieli przemysłu, partnerów społecznych, organizatorów szkoleń oraz władze krajowe, regionalne i lokalne w dążeniu, by kształcenie, szkolenie zawodowe oraz zmiana i podnoszenie kwalifikacji stawały się priorytetem. Musimy zmniejszyć bezrobocie młodzieży i umożliwić większej liczbie kobiet wchodzenie na rynek pracy, ponieważ musimy maksymalnie wykorzystać potencjał Europy, ponieważ to ludzie i ich wiedza fachowa są siłą napędową pozytywnych zmian.

W nadchodzącym roku będziemy nadal dążyć do tego, by nasze demokracje i gospodarki stały się bardziej odporne, nasz przemysł – bardziej konkurencyjny, nasze społeczeństwa – sprawiedliwsze, a nasze partnerstwa z resztą świata – silniejsze. Na kolejnych stronach można zapoznać się z postępami, jakie poczyniliśmy w tych dziedzinach w 2022 r.

Niech żyje Europa!

Ursula von der Leyen

Grupa Ukraińców przechodzi prowizoryczną kładką, czterech mężczyzn niesie na noszach starszą kobietę.
Uciekający z miasta Ukraińcy przechodzą prowizorycznym przejściem wzdłuż zniszczonego mostu w Irpieniu, Ukraina, 8 marca 2022 r.
© Getty Images

1. Reakcja UE na wojnę napastniczą Rosji przeciwko Ukrainie

Wprowadzenie

W 2022 r., gdy światowa gospodarka zaczęła dochodzić do siebie po pandemii COVID-19, świat stanął w obliczu nowego kryzysu geopolitycznego. 24 lutego 2022 r., niespełna osiem lat po nielegalnej aneksji Krymu i Sewastopolu, Rosja rozpoczęła wojnę napastniczą przeciwko Ukrainie, powodując spustoszenie w narodzie ukraińskim. Liczba ofiar śmiertelnych stale rośnie, a skala zniszczeń się powiększa. Działania Rosji spowodowały bezprecedensowy kryzys humanitarny i wywołały największy od lat 70. XX w. kryzys energetyczny w Europie. Doprowadziło to do wzrostu cen żywności na świecie, co w konsekwencji spotęgowało problem braku bezpieczeństwa żywnościowego.

Reakcja Unii Europejskiej podjęta w duchu jedności była bezzwłoczna i zdecydowana. 27 państw członkowskich wraz z krajami partnerskimi na całym świecie potępiło niczym niesprowokowaną i nieuzasadnioną wojnę napastniczą oraz podjęło szybkie i zdeterminowane działania, nakładając bardzo dotkliwe sankcje, aby odizolować gospodarkę rosyjską i znacznie nadwątlić zdolność tego kraju do finansowania wojny.

UE okazała Ukrainie niesłabnące wsparcie: zwiększyła pomoc humanitarną i finansową, a także udzieliła jej większego poparcia politycznego. Unia Europejska zastosowała również środek wyjątkowy. Otóż po raz pierwszy w swojej historii wykorzystała przepisy dyrektywy w sprawie tymczasowej ochrony, aby zapewnić natychmiastową ochronę milionom Ukrainek i Ukraińców zmuszonych do ucieczki z kraju.

Jednocześnie UE uruchomiła wszystkie swoje środki, aby wspierać państwa członkowskie w ich reakcji na konsekwencje agresji wojskowej Rosji wobec Ukrainy i na masowy napływ uchodźców do państw sąsiadujących.

Rosyjska wojna napastnicza wywołała również zmiany w europejskim porządku bezpieczeństwa. W marcu UE przyjęła Strategiczny kompas, aby do 2030 r. wzmocnić pozycję UE pod względem bezpieczeństwa i obrony (zob. rozdział 8).

Co więcej, Komisja Europejska przedstawiła przełomowy plan REPowerEU mający pomóc UE uniezależnić się od paliw kopalnych Rosji (zob. rozdział 2).

W następstwie historycznej decyzji, jaką Rada Europejska podjęła w czerwcu 2022 r., UE przyznała Ukrainie status państwa kandydującego (zob. rozdział 8).


Solidarność z Ukrainą

Bezzwłoczna reakcja w duchu jedności

UE bezzwłocznie zareagowała na wojnę napastniczą Rosji przeciwko Ukrainie. Przy prawdziwej solidarności UE i jej państw członkowskich, UE przyjęła w 2022 r. ponad 200 środków w odpowiedzi na inwazję. Reakcja unijna przebiegała trójtorowo i miała na celu: odizolowanie Rosji i pociągnięcie jej do odpowiedzialności za wojnę napastniczą, inwazję i pogwałcenie międzynarodowego prawa humanitarnego, w tym za zbrodnie wojenne; nałożenie bezprecedensowych sankcji mających bardzo dotkliwe konsekwencje dla gospodarki Rosji i ograniczających zdolność tego kraju do kontynuowania rozpętanej przez siebie wojny napastniczej oraz udzielenie Ukrainie szerokiego wsparcia. UE zaprzestała również kontaktów z władzami rosyjskimi, a jednocześnie w dalszym ciągu wspierała społeczeństwo obywatelskie, obrońców praw człowieka i niezależne media.

Andrzej Duda, Ursula von der Lajen i Hju Ewens siedzą obok siebie przy stole. W tle za nimi plakat z napisem w języku angielskim „razem dla Ukrainy”.
Od lewej: Prezydent Andrzej Duda, przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen i Hugh Evans, współzałożyciel i dyrektor generalny Global Citizen, na światowej konferencji darczyńców „Razem dla Ukrainy”, Belweder, Warszawa, 9 kwietnia 2022 r.

W kwietniu świat okazał solidarność, gromadząc 9,1 mld euro dla osób uciekających przed rosyjską inwazją. Kwota ta obejmowała 1 mld euro z budżetu UE i kolejny 1 mld euro z Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju. W odpowiedzi na apel prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego Komisja Europejska i rząd Kanady, we współpracy z organizacją międzynarodową Global Citizen, zainaugurowali konferencję i kampanię darczyńców Stand Up for Ukraine – Razem dla Ukrainy. W uznaniu szlachetnej postawy Polaków wobec uchodźców konferencja darczyńców odbyła się w Warszawie z udziałem prezydenta Andrzeja Dudy.

Zgodnie z podejściem „Drużyna Europy” UE wspólnie ze swoimi państwami członkowskimi i instytucjami finansowymi uruchomiła do końca 2022 r. blisko 50 mld euro na ogólne wsparcie dla Ukrainy. Był to jednoznaczny wyraz niesłabnącej solidarności UE z narodem ukraińskim.

Kwota ta obejmuje bezprecedensowy pakiet wsparcia o wartości sięgającej do 18 mld euro w postaci pożyczek udzielonych na korzystnych warunkach, przy czym Komisja, w imieniu UE, pożyczyła te środki na międzynarodowych rynkach kapitałowych i spłaca je w regularnych ratach w 2023 r. Dzięki tej pomocy finansowej Ukraina będzie w stanie zaspokoić swoje naglące potrzeby w zakresie finansowania krótkoterminowego i zachować najważniejsze funkcje państwa, zapewnić stabilność makroekonomiczną i odbudować infrastrukturę krytyczną zniszczoną w wyniku rosyjskiej napaści. Aby zapewnić pełne pokrycie luki w finansowaniu w Ukrainie, inni partnerzy międzynarodowi powinni zaoferować adekwatne wsparcie.


Ogólne wsparcie dla Ukrainy uruchomione w 2022 r.

  • 19,7 mld euro na pomoc finansową, wsparcie budżetowe i pomoc humanitarną, dzięki budżetowi UE i bezpośrednio od państw członkowskich
  • 18 mld euro na wsparcie gospodarki Ukrainy
  • 3,1 mld euro na pomoc wojskową w ramach Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju i około 7 mld euro bezpośrednio od państw członkowskich*

*Europejski Instrument na rzecz Pokoju i bezpośrednie wsparcie państw członkowskich nie są częścią budżetu UE.


Kluczowe środki w 2022 r. mające pomóc ukraińskim przedsiębiorstwom i obywatelom w czerpaniu korzyści z jednolitego rynku UE


Korytarze solidarnościowe między UE a Ukrainą zapewniły nowe szlaki logistyczne łączące Ukrainę z globalnymi partnerami handlowymi za pośrednictwem kolei, dróg i śródlądowych dróg wodnych. Korytarze wsparły ukraińską gospodarkę, dostarczając ponad 15 mld euro tak potrzebnego dochodu ukraińskim rolnikom i przedsiębiorstwom oraz pomagając Ukrainie w eksporcie towarów, przede wszystkim zbóż, aby zapewnić bezpieczeństwo żywnościowe w krajach rozwijających się (zob. rozdział 8). Umożliwiły one również Ukrainie przywóz wszystkiego, czego potrzebuje – od pomocy humanitarnej po pasze dla zwierząt i nawozy.


Platforma na rzecz budowania odporności łańcucha dostaw oraz platforma na rzecz tworzenia powiązań biznesowych wzdłuż korytarzy solidarnościowych między UE a Ukrainą pomogły ukraińskim i europejskim przedsiębiorstwom radzić sobie z zakłóceniami w międzynarodowych łańcuchach dostaw i znaleźć rozwiązania w zakresie eksportu produktów rolnych z Ukrainy.


Europejskie korytarze transportowe rozszerzono o Mołdawię i Ukrainę, aby poprawić połączenia transportowe z UE. Oba kraje będą miały dostęp do instrumentu „Łącząc Europę”, który można wykorzystać do wspierania projektów transgranicznych mających na celu usunięcie wąskich gardeł.

Umowy UE z Mołdawią i Ukrainą ułatwią również transgraniczny transport towarów.


Dzięki nowym przepisom cały przywóz z Ukrainy do UE będzie całkowicie bezcłowy i bezkontyngentowy. Wszelkie ograniczenia w handlu nałożone na Ukrainę przed wojną, takie jak środki antydumpingoweochronne, zostały zawieszone.


Wspólne wytyczne umożliwiły organom państw członkowskich zapewnienie szybkiego, sprawiedliwego i elastycznego uznawania kwalifikacji zawodowych osób uciekających z Ukrainy.


Nowe przepisy umożliwiły Ukraińcom, którzy uciekli do UE, dalsze korzystanie z ukraińskich praw jazdy w UE i złagodziły wymogi dotyczące kierowców zawodowych.


Sieci elektroenergetyczne Mołdawii i Ukrainy zostały zsynchronizowane z kontynentalną siecią europejską. Ukraina skorzysta również z unijnych wspólnych zakupów gazu, skroplonego gazu ziemnego i wodoru (zob. rozdział 2).


Operatorzy unijni i ukraińscy zapewniali uchodźcom przystępne cenowo lub bezpłatne połączenia i korzystanie z internetu, a Ukraińcom w Europie bezpłatne karty SIM z usługami mobilnymi.


UE uruchomiła 25 mln euro na zwiększenie cyberodporności Ukrainy w ramach pakietu nadzwyczajnego o wartości 330 mln euro.

Sankcje UE

Od marca 2014 r. UE stopniowo nakłada sankcje przeciwko Rosji, początkowo w odpowiedzi na nielegalną aneksję Krymu i Sewastopolu oraz celową destabilizację Ukrainy.

23 lutego 2022 r. UE przyjęła kolejny pakiet sankcji w odpowiedzi na uznanie przez Rosję niekontrolowanych przez rząd obszarów w obwodzie donieckim i ługańskim w Ukrainie oraz na rozmieszczenie rosyjskich sił zbrojnych na tych obszarach. Po 24 lutego UE nałożyła dalsze sankcje w reakcji na agresję wojskową Rosji wobec Ukrainy i nielegalną aneksję przez Rosję czterech ukraińskich terytoriów w następstwie pseudoreferendów. Do końca 2022 r. przyjęto łącznie dziewięć pakietów sankcji.

Oprócz wpisania na listę sankcyjną kolejnych osób i podmiotów, tak że ich łączna liczba przekroczyła 1 500, UE wprowadziła niespotykane dotąd środki obejmujące wiele sektorów gospodarki: zaczynając od handlu, transportu i technologii, a kończąc na energii, obronie i finansach. W ten sposób UE chciała, aby Rosja poniosła dotkliwe konsekwencje swoich działań i z czasem utraciła zdolność do kontynuowania wojny napastniczej. Przykładowo UE ograniczyła eksport kluczowych technologii i towarów do Rosji oraz zakazała importu towarów, który przynosi Rosji znaczne dochody.

Poparcie obywateli dla reakcji UE na rosyjską wojnę napastniczą przeciwko Ukrainie

Środki podjęte przez UE w odpowiedzi na rosyjską wojnę napastniczą przeciwko Ukrainie cieszą się zdecydowanym poparciem obywateli. Przykładowo, Europejczycy zdecydowanie popierali przekazywanie pomocy humanitarnej (88 %) i zapewnianie schronienia osobom uciekającym przed wojną (82 %). W czasie przeprowadzania badania siedmiu na dziesięciu Europejczyków opowiedziało się za nałożeniem sankcji gospodarczych na rząd rosyjski, a także na przedsiębiorstwa i osoby fizyczne (71 %) oraz za wysłaniem wsparcia finansowego na Ukrainę (70 %).

Źródło: Badanie Flash Eurobarometr 514, listopad 2022 r.

UE odcięła Rosji dostęp do unijnych rynków kapitałowych, m.in. zamroziła aktywa wielu rosyjskich banków i wprowadziła zakaz ich finansowania, wykluczyła niektóre banki z systemu SWIFT i ograniczyła dostęp do istotnej infrastruktury rynku finansowego. Zakaz wszelkich transakcji z Centralnym Bankiem Federacji Rosyjskiej oznacza, że bank ten nie ma już dostępu do aktywów zdeponowanych w bankach centralnych i prywatnych instytucjach w UE.

Aby przeciwdziałać podawaniu informacji wprowadzających w błąd i szerzeniu dezinformacji, UE zakazała również rosyjskim mediom państwowym działalności nadawczej na jej terytorium. Co więcej, UE zamknęła swoją przestrzeń powietrzną dla rosyjskich samolotów i unijne porty dla rosyjskich statków, a rosyjskim przewoźnikom drogowym zakazała wjazdu na swoje terytorium. Wśród pozostałych środków znalazły się: zakaz importu ropy naftowej transportowanej drogą morską z Rosji, wprowadzenie światowego pułapu cenowego dla ropy naftowej ustalonego z partnerami z grupy G-7 oraz zakaz importu wszelkich form rosyjskiego węgla kamiennego.

Sankcje nałożone przez UE i kraje na całym świecie sprawiły, że Rosja utraciła dostęp do bardzo ważnych technologii i rynków, w wyniku czego baza gospodarcza Rosji zaczęła słabnąć, a zdolność tego kraju do prowadzenia wojny zmalała. Zakłada się, że w przyszłości wzrost gospodarczy Rosji znacznie spowolnieje w porównaniu z innymi rynkami wschodzącymi, gospodarkami rozwijającymi się i gospodarkami rozwiniętymi.

Środki finansowe

  • Zakaz świadczenia usług w zakresie komunikatów finansowych (w szczególności SWIFT) dla 10 rosyjskich banków
  • Ograniczenia dostępu Rosji do unijnych rynków kapitałowych i finansowych
  • Zakaz transakcji z rosyjskim Bankiem Centralnym i rosyjskim Regionalnym Bankiem Rozwoju
  • Zakaz dostarczania do Rosji banknotów denominowanych w euro
  • Zakaz transakcji z rosyjskimi podmiotami państwowymi
  • Zakaz świadczenia usług ratingowych podmiotom rosyjskim
  • Zakaz udostępniania portfeli kryptowalutowych

Sankcje nałożone przez UE na Rosję nie były w żaden sposób wymierzone w handel produktami rolno-spożywczymi między Rosją a krajami spoza UE. Celem tych sankcji nie było również uniemożliwienie dostaw sprzętu medycznego ani produktów medycznych przeznaczonych dla ludności.

Jednocześnie UE rozszerzyła zakres sankcji przeciwko Białorusi w reakcji na zaangażowanie tego kraju w rosyjską wojnę napastniczą przeciwko Ukrainie. Na sankcje te składają się środki finansowe, gospodarcze i handlowe. Sankcje gospodarcze przeciwko Białorusi objęły około 60 proc. całego eksportu tego kraju do UE. Od momentu ich wejścia w życie w marcu 2022 r. do końca tego roku eksport Białorusi do UE zmalał o 65 proc. w porównaniu z analogicznym okresem w 2021 r. Poza tym z systemu SWIFT wykluczono cztery banki białoruskie.

Komisja Europejska powołała grupę zadaniową „Freeze and Seize”, która miała zapewnić skuteczne stosowanie sankcji unijnych wymierzonych przeciwko osobom i przedsiębiorstwom w na Białorusi i w Rosji, wpisanym na listę sankcyjną, a także zbadać ewentualne powiązania między aktywami należącymi do tych osób a działalnością przestępczą. Do końca 2022 r. UE zamroziła rosyjskie aktywa o wartości przekraczającej 20 mld euro.

Środki dyplomatyczne

Zawieszenie ułatwień wizowych dla rosyjskich dyplomatów oraz innych rosyjskich urzędników i przedsiębiorców.

Restrykcje dotyczące mediów

Zawieszenie nadawania w UE państwowych mediów:

  • Sputnik
  • Russia Today
  • RTR Planeta
  • Russia 24
  • TV Centre International
  • NTV / NTV Mir
  • Pervyi Kanal
  • Rossiya 1
  • REN TV

W listopadzie Rada Unii Europejskiej przyjęła decyzję o dodaniu naruszania sankcji unijnych do dziedzin poważnej przestępczości o wymiarze transgranicznym wymienionych w art. 83 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. W następstwie tej decyzji Komisja przedstawiła wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie definicji przestępstw i kar za naruszanie sankcji UE.

Walka z dezinformacją

W 2022 r. UE kontynuowała opracowywanie narzędzi, które mają spowodować, że sprawcy szkodliwego manipulowania informacjami oraz sprawcy szkodliwych zakłóceń, w tym ci, których działania wymierzone są w procesy wyborcze i środowisko otwartych mediów, poniosą koszty polityczne i gospodarcze, a także uszczerbek na reputacji.

Europejska Służba Działań Zewnętrznych zajmowała się m.in. monitorowaniem i analizą przypadków manipulowania informacjami i szerzenia dezinformacji przez rząd rosyjski. Ujawniała też takie przypadki w drodze zwiększonej komunikacji i za pośrednictwem strony internetowej EUvsDisinfo.

UE zwiększyła wsparcie bezpośrednie na rzecz wysiłków Ukrainy w zakresie komunikacji strategicznej i ściśle współpracowała z międzynarodowymi partnerami o podobnych poglądach, przede wszystkim z państwami z grupy G-7 i członkami NATO, aby przeciwdziałać propagandzie wojennej. Działająca wewnątrz Komisji sieć przeciwko dezinformacji monitorowała i analizowała fałszywe narracje oraz zalecała działania i narracje przeciwstawne w cotygodniowych sprawozdaniach sporządzanych przez Komisję.

Logo kampanii UE przeciwko dezinformacji zawierające napis w języku angielskim „UE przeciwko dezinformacji” na pomarańczowym tle.

UE prowadzi bliską współpracę z platformami internetowymi i innymi zainteresowanymi podmiotami w celu zwalczania rozprzestrzeniania się dezinformacji. Od 2018 r. kodeks postępowania w zakresie zwalczania dezinformacji służy odpowiednim podmiotom w branży do uzgadniania norm w zakresie samoregulacji w celu przeciwdziałania dezinformacji. W czerwcu 2022 r. 34 sygnatariuszy (duże platformy internetowe, nowe i wyspecjalizowane platformy internetowe, zainteresowane podmioty z branży reklamowej, weryfikatorzy informacji oraz organizacje badawcze i organizacje społeczeństwa obywatelskiego) podpisały zaostrzoną wersję kodeksu. Zmieniony kodeks ma na celu ograniczenie zachęt finansowych dla tych, którzy szerzą dezinformację, zapewnienie przejrzystości reklamy politycznej oraz wzmocnienie pozycji społeczności zajmującej się weryfikacją informacji.

Przezwyciężanie kryzysu humanitarnego

Od początku rosyjskiej wojny napastniczej potrzeby humanitarne w Ukrainie rosły, osiągając bezprecedensowy poziom. Do końca 2022 r. z pomocy humanitarnej i pomocy w zakresie ochrony skorzystało ponad 13 mln osób w tym kraju. Z łącznej kwoty pomocy finansowej udzielonej Ukrainie 485 mln euro przeznaczono na programy pomocy humanitarnej wspierające ludność cywilną, która ucierpiała w wyniku konfliktu zbrojnego w Ukrainie, natomiast 38 mln euro wykorzystano na pomoc dla Mołdawii, która również mocno odczuła skutki wojny w Ukrainie. Fundusze humanitarne UE zapewniły istotne wsparcie, w tym dostęp do podstawowych towarów i usług, takich jak edukacja, opieka zdrowotna i żywność. Kolejne 200 mln euro przeznaczono na pomoc osobom wewnętrznie przesiedlonym w Ukrainie.

Janez Lenarczicz rozmawia z załogą pogotowia ratunkowego.
Janez Lenarčič, europejski komisarz do spraw zarządzania kryzysowego (w środku), bierze udział w ewakuacji medycznej na lotnisku w Rzeszowie, 10 czerwca 2022 r.

Ochrona ukraińskiej ludności cywilnej była nadrzędnym priorytetem UE. Komisja we współpracy z organami ochrony ludności w Ukrainie rozpoczęła największą i najbardziej złożoną w swojej historii operację w ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności, aby zapewnić Ukrainie i państwom z nią sąsiadującym najpilniejszą pomoc niepieniężną, a osobom uciekającym przed konfliktem zbrojnym zagwarantować bezpieczną ewakuację. Do końca 2022 r. wartość blisko 78 tys. ton pomocy przekazanej przez państwa członkowskie UE i państwa trzecie w ramach tego mechanizmu oraz wartość pomocy udzielonej z rezerw rescEU wyniosły łącznie około pół miliarda euro.

Siedmiu członków personelu ewakuacji medycznej stoi na płycie lotniska. W tle samolot ewakuacji medycznej.
Pierwszy samolot rescEU do ewakuacji medycznej przekazany do pomocy w transporcie ukraińskich pacjentów, Rzeszów, 22 marca 2022 r.

Aby przyspieszyć relokację i transfery medyczne, Komisja, państwa członkowskie i Biuro Regionalne WHO dla Europy założyły centra triażu na granicy ukraińskiej i w państwach członkowskich najbardziej odczuwających skutki wojny. Od samego początku konfliktu zbrojnego w niesienie pomocy zaangażowani są również przewoźnicy europejscy, którzy oferują uchodźcom z Ukrainy bezpłatny transport do krajów europejskich.

W ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności koordynowano ewakuacje medyczne ukraińskiej ludności cywilnej i żołnierzy wymagających dalszego leczenia lub pilnej opieki medycznej do państw członkowskich UE i do Norwegii. Komisja stworzyła centra logistyczne, aby kierować pomoc europejską tam, gdzie jest najbardziej niezbędna, i wspierać partnerów w dziedzinie pomocy humanitarnej w terenie. W ramach takich centrów powstały centra pomocy medycznej w Jasionce (Polska), Jassach (Rumunia) i Koszycach (Słowacja), aby zapewnić bezpieczną ewakuację pacjentów i przygotować się na przyjęcie dużego napływu pacjentów w krajach graniczących z UE. Do przeprowadzenia tych operacji wykorzystano nowy samolot rescEU przeznaczony do ewakuacji medycznych, sfinansowany przez UE i obsługiwany przez Norwegię. Do końca roku przetransportowano 1 670 pacjentów do szpitali w 19 krajach europejskich.

W godnym naśladowania geście solidarności Europy z Ukrainą i jej narodem wszystkie 27 państw członkowskich, Macedonia Północna, Norwegia i Turcja przez cały rok oferowały Ukrainie pomoc w ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności. Utworzono dodatkowe magazyny do składowania towarów pilnej potrzeby, takich jak sprzęt medyczny i materiały niezbędne do budowy tymczasowego schronienia, aby w jednym miejscu gromadzić dary przekazywane przez prywatne przedsiębiorstwa.

Pomoc ratująca życie dla Ukrainy

30 państw zaoferowało swoją pomoc

Przekazano ponad 77,5 tys. ton pomocy niepieniężnej

1 260 generatorów energii elektrycznej

1 105 transformatorów

185 karetek pogotowia ratunkowego

125 wozów strażackich

129 ciężkich pojazdów mechanicznych

33 mosty pontonowe i mosty Baileya

Rosyjska wojna napastnicza przeciwko Ukrainie spowodowała również nadmierne obciążenie systemów opieki zdrowotnej w państwach członkowskich. W porozumieniu z UE Międzynarodowa Federacja Stowarzyszeń Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca udzielała pomocy w zakresie zdrowia psychicznego oraz wsparcia emocjonalnego osobom przesiedlonym w Ukrainie, a także w UE i Europejskim Obszarze Gospodarczym.

Europejska Agencja Leków wraz z działającym przy Komisji Urzędem ds. Gotowości i Reagowania na Stany Zagrożenia Zdrowia ściśle monitorowała dostawy ważnych leków oraz wyposażenia medycznego, m.in. szczepionek pediatrycznych oraz szczepionek przeciwko chorobom zakaźnym, co miało zapobiec ewentualnym problemom w łańcuchach dostaw. Państwom członkowskim przyjmującym uchodźców udzielono również dodatkowego wsparcia w postaci monitorowania ścieków pod kątem różnych patogenów. Komisja koordynowała te działania z partnerami międzynarodowymi, takimi jak Światowa Organizacja Zdrowia.

Kadri Simson, z przypiętą do bluzki kokardą w barwach narodowych Ukrainy, i Herman Hałuszczenko rozmawiają ze sobą, przechodząc obok zniszczonego czołgu.
Kadri Simson, europejska komisarz ds. energii (po lewej), i Herman Hałuszczenko, ukraiński minister energii, w centrum Kijowa, Ukraina, 1 listopada 2022 r.

Uporczywe i celowe ataki Rosji na ukraińską infrastrukturę energetyczną doprowadziły do poważnych uszkodzeń tego systemu. UE wraz z państwami członkowskimi i przedsiębiorstwami prywatnymi dostarczyła Ukrainie awaryjny sprzęt energetyczny o wartości kilku milionów euro. Zebrano ponadto 32 mln euro, aby zaspokoić najbardziej palące potrzeby w zakresie energii. Kwotę tę zgromadzono w ramach Funduszu Wsparcia Energetyki Ukrainy utworzonego przez Wspólnotę Energetyczną na wniosek Komisji. W grudniu przewodnicząca Ursula von der Leyen zapowiedziała, że UE uruchomi środki w wysokości około 30 mln euro na zakup do 30 mln energooszczędnych żarówek dla Ukrainy.

UE przekazała też środki przeciwdziałania zagrożeniom chemicznym, biologicznym, radiologicznym i jądrowym oraz powiązany sprzęt z rezerw rescEU o wartości ponad 40 mln euro. Przeznaczyła ponadto 13 mln euro na odbudowę zniszczonych przez rosyjskich okupantów laboratoriów w Czarnobylu.

Przyjmowanie osób uciekających przed konfliktem zbrojnym

Aby umożliwić sprawną i skuteczną pomoc uciekającym, UE po raz pierwszy i w rekordowym czasie, bo już 4 marca, uruchomiła mechanizm przewidziany w dyrektywie w sprawie tymczasowej ochrony. Nie tylko zapewniła osobom uciekającym przed rosyjską wojną napastniczą ochronę, jasny status prawny i zezwolenie na pobyt w państwach członkowskich, ale zadbała też o to, by miały one dostęp do nauki szkolnej, świadczeń społecznych, pracy, opieki medycznej oraz zakwaterowania.

Centralnym ośrodkiem monitorowania potrzeb i koordynowania działań stała się założona przez Komisję platforma solidarności. Narzędzie to – dostępne również w językach ukraińskim i rosyjskim – umożliwiło państwom członkowskim wymianę istotnych informacji związanych z napływem do krajów Europy milionów wysiedleńców. W marcu Komisja przedstawiła 10-puntkowy plan mający usprawnić koordynowanie przyjmowania uchodźców.

Komisja rozpoczęła również kampanię mającą na celu informowanie uchodźców o przysługujących im prawach oraz o wiarygodnych źródłach informacji podczas podróży do Unii. Do końca 2022 r. w całej UE oficjalnie objęto ochroną tymczasową około 4,5 mln osób.

Edukacja w czasach konfliktu

Rosyjska napaść na Ukrainę w poważnym stopniu zaburzyła system edukacji w tym kraju: zniszczeniom uległo tysiące placówek oświatowych i obiektów administracyjnych, co negatywnie odbiło się na uczniach i nauczycielach. Przy wsparciu Unii Europejskiej UNICEF zapewnił dostawy materiałów szkolnych oraz zorganizował szkolenia dla nauczycieli dotyczące kształcenia w zakresie umiejętności życiowych i wsparcia emocjonalnego.

Pięcioro ukraińskich dzieci siedzi w klasie z twarzami odwróconymi w stronę obiektywu.
500 tys. ukraińskich dzieci rozpoczęło rok szkolny 2022/2023 w UE.
© UNICEF, 2022

Według unijnych szacunków blisko jedna trzecia uchodźców z Ukrainy to dzieci w wieku szkolnym. Dzieci te otrzymały takie same prawa i ochronę jak dzieci będące obywatelami UE. We wrześniu, wraz z początkiem nowego roku szkolnego, systemem kształcenia objęto około pół miliona ukraińskich dzieci w 20 państwach członkowskich.

Aby wesprzeć krajowe systemy kształcenia, Komisja przedstawiła podręcznik na rok szkolny 2022/2023 oraz wytyczne dotyczące uznawania ukraińskich kwalifikacji akademickich w trybie przyspieszonym. Zadbała również o możliwości wzajemnego uczenia się, udostępniła platformy internetowe oraz wprowadziła elastyczne rozwiązania w zakresie finansowania w ramach programu Erasmus+ wspierającego kształcenie, szkolenie, młodzież i sport w Europie.

Anastazja Konowałowa stoi uśmiechnięta w klasie, trzymając w rękach pudełko ze znakiem junisefu.
Anastazja Konowałowa uciekła z ukraińskiej Odessy do Bukaresztu w Rumunii, gdzie uczy teraz ukraińskie dzieci w szkole podstawowej.
© UNICEF, /UN0622380/Holerga 2022

W czerwcu Komisja zwróciła się do państw członkowskich o aktualizację wniosków dotyczących pomocy z unijnego programu dla szkół na rok 2022/2023, aby uwzględnić potrzeby dzieci wysiedlonych z Ukrainy. Program ten wspiera dystrybucję owoców, warzyw, mleka i niektórych jego przetworów w placówkach oświatowych – od przedszkola po szkołę średnią. W rezultacie do państw tych przekierowano łącznie 2,9 mln euro.

Komisja uruchomiła również program MSCA4Ukraine, finansowany w ramach działań „Maria Skłodowska-Curie” i dysponujący 25 mln euro na wsparcie naukowców uciekających przed wojną. Dzięki temu programowi naukowcy mogli kontynuować swoje prace w instytucjach akademickich i pozaakademickich w państwach członkowskich UE oraz państwach stowarzyszonych z programem „Horyzont Europa” i jednocześnie utrzymać powiązania ze społecznościami badawczymi i innowacyjnymi w Ukrainie.

W 2022 r. UE przeznaczyła 100 mln euro na odbudowę zniszczonych ukraińskich szkół i przekazała 14 mln euro na zakup i transport autobusów szkolnych dla dzieci na Ukrainie. Komisja zorganizowała również kampanię solidarnościową, wzywając podmioty publiczne i prywatne do przekazania Ukrainie autobusów szkolnych. Do grudnia do Ukrainy zmierzało 240 autobusów z państw członkowskich za pośrednictwem Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności.

Film wyjaśniający kampanię Komisji Europejskiej mającą na celu przekazanie autobusów szkolnych dla ukraińskich dzieci.
WIDEO Droga do przyszłości Ukrainy

Wspieranie państw członkowskich UE

W duchu solidarności UE wspomogła również państwa członkowskie w przyjmowaniu i zakwaterowywaniu osób uciekających z Ukrainy – błyskawicznie udostępniła na ten cel 3,5 mld euro z instrumentu REACT-EU (Wsparcie na rzecz odbudowy służącej spójności oraz terytoriom Europy). Państwa członkowskie i ich regiony mogły również przekierować istniejące środki finansowe na zapewnienie uchodźcom podstawowej pomocy materialnej, takiej jak żywność i odzież, za pośrednictwem inicjatywy CARE (Działanie w ramach polityki spójności na rzecz uchodźców w Europie). Aby w jeszcze większym stopniu rozszerzyć zakres tego wsparcia, w czerwcu Komisja przedstawiła ponadto wniosek w sprawie elastycznej pomocy dla terytoriów (FAST-CARE), mający ułatwić działania pomocowe na rzecz uchodźców. W sumie dostępnych jest potencjalnie aż 17 mld euro w ramach inicjatywy CARE na lata 2014–2020 (w tym wspomnianego instrumentu REACT-EU) oraz aż 17 mld euro w ramach pakietu FAST-CARE na lata 2021–2027.

Na wsparcie państw członkowskich w przyjmowaniu uciekających z Ukrainy udostępniono również środki przeznaczone na politykę wewnętrzną na lata 2014–2020 i 2021–2027. Wyasygnowano też 400 mln euro dla państw członkowskich pierwszej linii, aby pomóc im pokryć koszty związane z zapewnianiem schronienia, żywności i opieki zdrowotnej oraz koszty zarządzania granicami.

Dziewięć państw członkowskich zwróciło się o wsparcie z Instrumentu Wsparcia Technicznego, aby wdrożyć dyrektywę w sprawie tymczasowej ochrony. Wspomniane wsparcie przeznaczono m.in. na pomoc uciekającym Ukrainkom i Ukraińcom w znalezieniu pracy w UE oraz na dostosowanie programów nauczania do potrzeb ukraińskich dzieci.

Po zawieszeniu programów współpracy z Rosją i jej sojusznikiem Białorusią UE przekazała kwotę 26,2 mln euro – pierwotnie przeznaczoną na projekty z tymi dwoma krajami – na zacieśnienie współpracy państw członkowskich z Mołdawią i Ukrainą.

Wprowadziła również zmiany w ramach prawnych 15 programów współpracy transgranicznej i transnarodowej, których realizację przerwano w wyniku wojny. Zmiany te wprowadzono, aby zapewnić dalsze wdrażanie projektów wspierających państwa członkowskie i przynoszących korzyści obywatelom i obywatelkom Mołdawii i Ukrainy, m.in. projektów na rzecz uchodźców.

FAST–CARE: wsparcie w ramach polityki spójności dla terytoriów i partnerów przyjmujących uchodźców ukraińskich

  • Pełna elastyczność i uproszczenie wszystkich funduszy spójności
  • 30 % środków finansowych przeznacza się na wsparcie władz lokalnych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego
  • Elastyczność w realizacji projektów opóźnionych z powodu niedoboru surowców i siły roboczej
  • Uproszczone wsparcie w wysokości 100 euro na uchodźcę tygodniowo przez 26 tygodni
  • Dodatkowe płatności zaliczkowe w wysokości 3,5 mld euro w ramach polityki spójności

Pomoc dla rolników i rybaków

Działania mające na celu wsparcie unijnych rolników, którzy najbardziej odczuli skutki wojny, obejmowały pakiet pomocy nadzwyczajnej o wartości 500 mln euro. Unijni rolnicy otrzymali większe wsparcie z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, który umożliwił państwom członkowskim wypłacenie poszkodowanym rolnikom oraz przedsiębiorstwom rolno-spożywczym jednorazowej kwoty ryczałtowej. Oczekuje się ponadto, że tymczasowe złagodzenie zasad płodozmianu na rok 2022/2023, służące maksymalizacji produkcji zbóż, przywróci do użytkowania około 1,5 mln hektarów gruntów.

Używanie przez Rosję eksportu energii jako broni pogorszyło sytuację na rynku nawozów, która po pandemii COVID-19 i tak była już trudna. We wrześniu 2022 r. rekordowe ceny gazu doprowadziły do wzrostu kosztów nawozów azotowych o około 149 proc. w porównaniu z poprzednim rokiem. W związku z tym Komisja przedstawiła szereg inicjatyw mających zapewnić dostępność nawozów po przystępnych cenach zarówno w UE, jak i na świecie. Środki wspierające rolników zawierały: ukierunkowaną pomoc finansową, taką jak specjalne wsparcie w ramach tymczasowych kryzysowych ram pomocy państwa, wsparcie na rzecz alternatywnych rozwiązań w zakresie nawozów, oraz uruchomienie centrum obserwacji nawozów mające poprawić przejrzystość tego rynku.

Wskutek rosnących cen energii i surowców ucierpiał również unijny sektor gospodarki rybnej i akwakultury. Aby go wzmocnić, UE uruchomiła Europejski Fundusz Morski, Rybacki i Akwakultury w celu wsparcia podmiotów gospodarczych w tym sektorze oraz wprowadzenia konkretnych środków kryzysowych. Wspomniane inicjatywy stanowią uzupełnienie inicjatyw przewidzianych w tymczasowych kryzysowych ramach pomocy państwa, które przyjęto, aby pomóc unijnym przedsiębiorstwom w radzeniu sobie z wysokimi cenami energii i innymi konsekwencjami rosyjskiej napaści na Ukrainę (zob. rozdział 2).

Wsparcie w prowadzeniu śledztw w sprawie zbrodni wojennych i w ściganiu ich sprawców

UE przyjęła wiele środków, aby pociągnąć do odpowiedzialności rosyjskich decydentów za rażące naruszenia międzynarodowego prawa dotyczącego praw człowieka i międzynarodowego prawa humanitarnego w Ukrainie.

W marcu wszystkie państwa członkowskie UE wraz z innymi państwami partnerskimi postanowiły wspólnie przedstawić sytuację w Ukrainie Międzynarodowemu Trybunałowi Karnemu. UE wspierała prace Trybunału, a jednocześnie wyraziła gotowość do współpracy ze społecznością międzynarodową, aby powołać międzynarodowy trybunał ad hoc lub też trybunał hybrydowy w celu prowadzenia śledztw w sprawie rosyjskiej agresji i ścigania jej sprawców.

Żusep Borel i Ursula von der Lajen zapalają świece, a grupa fotografów w tle robi im zdjęcia.
Josep Borrell, wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa oraz wiceprzewodniczący do spraw silniejszej pozycji Europy na świecie (pierwszy od prawej), oraz Ursula von der Leyen, przewodnicząca Komisji Europejskiej (druga od prawej), składają hołd ofiarom wojny w Ukrainie, 8 kwietnia 2022 r.

Do końca 2022 r. Ukraina wraz z 14 państwami członkowskimi rozpoczęła śledztwa w sprawie zbrodni międzynarodowych popełnionych przez Rosję w tym kraju. Niektóre z państw członkowskich współpracują już z Ukrainą bezpośrednio, a Agencja Unii Europejskiej ds. Współpracy Wymiarów Sprawiedliwości w Sprawach Karnych (Eurojust) – za pośrednictwem wspólnego zespołu śledczego powołanego w celu gromadzenia dowodów i prowadzenia śledztw w sprawie zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości. W czerwcu 2022 r. rozszerzono również kompetencje Eurojustu, umożliwiając mu zabezpieczanie, analizowanie i przechowywanie dowodów zbrodni międzynarodowych.

UE zmieniła również uprawnienia swojej misji doradczej na rzecz reformy cywilnego sektora bezpieczeństwa na Ukrainie, aby umożliwić jej wspieranie władz ukraińskich w zakresie prowadzenia śledztw w sprawie wszelkich zbrodni międzynarodowych popełnionych w kontekście rosyjskiej napaści na Ukrainę i ścigania ich sprawców.

Masowa mogiła, za nią kościół.
Masowy grób w Buczy, Ukraina, 8 kwietnia 2022 r.

Agencja Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Ścigania (Europol) utworzyła specjalną grupę zadaniową, która gromadzi i analizuje publicznie dostępne informacje, aby wesprzeć Ukrainę i Międzynarodowy Trybunał Karny w monitorowaniu treści zamieszczonych w internecie.

W listopadzie 2022 r. Komisja przedstawiła państwom członkowskim różne rozwiązania mające zapewnić, że Rosja poniesie odpowiedzialność za okrucieństwa popełnione podczas niczym niesprowokowanej agresji na Ukrainę. W perspektywie krótkoterminowej Komisja zaproponowała, aby utworzyć nową strukturę finansową, w ramach której zarządzano by zamrożonymi i unieruchomionymi aktywami rosyjskimi, inwestowano by te aktywa, a dochody z tych inwestycji wykorzystywano by na rzecz Ukrainy. W dłuższej perspektywie, po zniesieniu sankcji, środki z tego funduszu mogłyby zostać wykorzystane do zapewnienia, aby Rosja w całości zapłaciła odszkodowanie za krzywdy wyrządzone Ukrainie.

Andrij Kostin, odwrócony plecami, ma na sobie kurtkę z napisem po angielsku „Prokurator do spraw zbrodni wojennych”. Didie Renders stoi po jego prawej stronie zwrócony twarzą do obiektywu.
Andrij Kostin, ukraiński prokurator generalny (z lewej), z Didierem Reyndersem, europejskim komisarzem ds. sprawiedliwości, Borodjanka, Ukraina, 9 października 2022 r.

Odbudowa Ukrainy

Rosyjska wojna napastnicza spowodowała do tej pory ogromne zniszczenia miast i osiedli w Ukrainie – według szacunków Banku Światowego koszty odbudowy mogą sięgać nawet 600 mld euro. Wspólnota międzynarodowa będzie musiała wesprzeć Ukrainę w odbudowie całego kraju i jego gospodarki.

Co się tyczy działań długofalowych, 25 października Komisja i prezydencja G-7 wspólnie zorganizowały w Berlinie (Niemcy) międzynarodową konferencję ekspertów poświęconą odbudowie i modernizacji Ukrainy. Podczas tego wydarzenia przedstawiono dodatkowe porady ekspertów dotyczące procesu rekonstrukcji wykraczające poza ustalenia przyjęte podczas konferencji poświęconej odbudowie Ukrainy, która odbyła się w szwajcarskim Lugano 4 i 5 lipca. Wyniki konferencji posłużą do stworzenia międzynarodowej platformy koordynacyjnej, którą w maju tego roku zaproponowała Komisja. W grudniu przywódcy państw grupy G-7 uzgodnili utworzenie takiej wielostronnej platformy koordynacji darczyńców, we współpracy z Ukrainą i partnerami międzynarodowymi oraz w ścisłej koordynacji z odpowiednimi organizacjami międzynarodowymi i międzynarodowymi instytucjami finansowymi. Platforma ułatwi powiązanie istniejących potrzeb i dostępnych zasobów w kontekście odbudowy i rekonstrukcji Ukrainy. Inicjatywie tej będą współprzewodniczyć UE, Ukraina oraz Stany Zjednoczone. Prowadzone w jej ramach prace będzie wspierać sekretariat techniczny, którego biuro w Brukseli będzie obsługiwać Komisja, a w Kijowie – rząd Ukrainy.

Ursula von der Lajen przemawia z mównicy, na której widnieje napis w języku angielskim „międzynarodowa konferencja ekspertów na temat odbudowy i modernizacji Ukrainy”.
Ursula von der Leyen, przewodnicząca Komisji Europejskiej, na międzynarodowej konferencji ekspertów na temat odbudowy i modernizacji Ukrainy, Berlin, Niemcy, 25 października 2022 r.
Mężczyzna niesie na ramionach dziewczynkę i patrzy na farmę wiatrową.

2. Zapewnienie bezpiecznej i zrównoważonej energii po przystępnej cenie

Wprowadzenie

Rosyjska agresja na Ukrainę i wykorzystanie przez Rosję eksportu energii jako broni zagroziły bezpieczeństwu i przystępności cenowej dostaw energii w UE. Unia zareagowała na to, wprowadzając inicjatywy mające na celu stopniowe uniezależnienie się od rosyjskich paliw kopalnych, wspieranie obywateli zmagających się z wysokimi rachunkami za energię i przyspieszenie procesu przechodzenia na czystą energię.

Niedługo po inwazji UE przedstawiła projekt REPowerEU, przełomowy plan oszczędności energii, zwiększenia udziału energii ze źródeł odnawialnych i dywersyfikacji dostaw energii w Europie. Plan ten opiera się na ambitnych działaniach zaproponowanych w 2021 r., które mają pomóc UE w osiągnięciu jej celów klimatycznych i środowiskowych (zob. rozdział 3). Stanowi zarazem uzupełnienie wcześniejszych inicjatyw związanych z bezpieczeństwem energetycznym, dostawami i magazynowaniem energii.

Aby przyspieszyć przejście na nową infrastrukturę i system energetyczny, których potrzebuje Europa, realizacja planu REPowerEU jest częściowo wspierana środkami finansowymi z instrumentu NextGenerationEU oraz niezbędnymi środkami prawnymi. Będzie to wymagało bardzo istotnego zwiększenia skali wykorzystania odnawialnych źródeł energii, szybszej elektryfikacji oraz zastąpienia paliw kopalnych źródłami odnawialnymi przy produkcji ciepła i energii elektrycznej dla przemysłu, budownictwa i sektora transportu.

Aby zaradzić kryzysowi energetycznemu, w 2022 r. UE wprowadziła szereg środków nadzwyczajnych i po raz pierwszy w dziedzinie energii skorzystała z interwencji w sytuacji nadzwyczajnej na mocy art. 122 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Miało to na celu zapewnienie oszczędności gazu, przyspieszenie procedur wydawania zezwoleń na projekty w dziedzinie energii odnawialnej oraz uruchomienie zasady solidarności między państwami członkowskimi w przypadku poważnych trudności w dostawach energii.

Bezpieczeństwo energetyczne

Uniezależnienie UE od rosyjskich paliw kopalnych

Rosyjska agresja na Ukrainę doprowadziła do istotnego zakłócenia światowego systemu energetycznego, powodując trudności wynikające z wysokich cen energii i zwiększając obawy co do bezpieczeństwa energetycznego. Unaoczniła również nadmierną zależność UE od importu paliw kopalnych z Rosji: w 2021 r. z Rosji pochodziło 4 proc. importu gazu, 46 proc. importu węgla i 27 proc. importu ropy naftowej.

W ciągu kilku tygodni od inwazji UE przedstawiła plan REPowerEU zmierzający do uniezależnienia się od rosyjskich paliw kopalnych poprzez przyspieszenie wprowadzania odnawialnych źródeł energii, poprawę efektywności energetycznej, oszczędności energii oraz dywersyfikację źródeł dostaw energii.

Aby poszukać alternatywnych źródeł energii i uniknąć nadmiernej zależności od jednego dostawcy, UE zwróciła się do wiarygodnych partnerów międzynarodowych, zabezpieczając sobie rekordowo wysoki poziom importu skroplonego gazu ziemnego (LNG) i alternatywne dostawy gazu rurociągowego. W tym celu UE podpisała w marcu przełomowe porozumienie ze Stanami Zjednoczonymi, a następnie dodatkowe porozumienia z Azerbejdżanem, Egiptem i Izraelem.

Dywersyfikacja dostaw energii w UE

Na infografice przedstawiono dywersyfikację dostaw energii importowanej do Unii Europejskiej w 2022 roku w porównaniu z 2021 rokiem oraz procentową wielkość importu w każdym roku.

Aby zdywersyfikować swoje dostawy energii, w 2022 roku Unia Europejska importowała 23 % rosyjskiego gazu, podczas gdy w 2021 roku było to 44 %. Obejmuje to zarówno gaz rurociągowy, jak i skroplony gaz ziemny. Import do UE gazu rurociągowego od innych dostawców wzrósł z trzydziestu ośmiu procent w 2021 roku do czterdziestu siedmiu procent w 2022 r., natomiast przywóz do UE od innych dostawców skroplonego gazu ziemnego wzrósł z osiemnastu procent w 2021 roku do trzydziestu procent w 2022 roku.

Film wyjaśniający cel i korzyści płynące z ripałer i ju, planu Komisji Europejskiej mającego na celu uniezależnienie się od importu rosyjskich paliw kopalnych.
WIDEO REPowerEU: zaproponowany przez Komisję Europejską plan stopniowego wycofywania rosyjskich paliw kopalnych.

Do końca 2022 r. UE ograniczyła import gazu z Rosji do poziomu zaledwie 51 proc. ilości importowanej w poprzednim roku, a Norwegia wyprzedziła Rosję jako główny dostawca gazu do UE.

Kilka projektów w dziedzinie infrastruktury energetycznej, znanych jako projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania, ułatwiło przejście na LNG i jego transport w całej Europie. Inne projekty uruchomione w 2022 r., takie jak Gazociąg Bałtycki (ang. Baltic Pipe) czy gazociąg międzysystemowy Grecja–Bułgaria, odegrały kluczową rolę w zapewnieniu kilku państwom członkowskim alternatywy wobec gazu rosyjskiego. Było to możliwe dzięki znacznym inwestycjom w infrastrukturę energetyczną, jakich dokonała UE w ostatnim dziesięcioleciu.

Gazociąg międzysystemowy Grecja–Bułgaria jest kluczowym projektem dywersyfikacji dostaw gazu w Europie Południowo-Wschodniej. Zainaugurowane 1 października 2022 r. w Sofii (Bułgaria) jest kluczową drogą przesyłu gazu z gazociągu transadriatyckiego i Grecji do Bułgarii i krajów sąsiadujących. Projekt otrzymał 45 mln euro z Europejskiego programu energetycznego na rzecz naprawy gospodarczej oraz 39 mln euro z funduszy strukturalnych w ramach programu operacyjnego na rzecz innowacji i konkurencyjności.

Teodora Georgjewa, Stewo Pendarowski, Ilham Alijew, Ursula von der Lajen, Rumen Radew, Kyrjakos Mitsotakis, Galab Donew, Aleksandar Vuczicz, Nikolae-Jonel Czjuka i George Satlas stoją na scenie na tle baneru reklamującego połączenie międzysystemowe Grecja Bułgaria.
Widok sceny podczas uroczystej inauguracji gazociągu międzysystemowego Grecja–Bułgaria, Sofia, Bułgaria, 1 października 2022 r. Od lewej: Teodora Georgiewa, dyrektor wykonawcza ICGB AD, Stewo Pendarowski, prezydent Macedonii Północnej, Ilham Alijew, prezydent Azerbejdżanu, Ursula von der Leyen, przewodnicząca Komisji Europejskiej, Rumen Radew, prezydent Bułgarii, Kyriakos Mitsotakis, premier Grecji, Galab Donew, premier Bułgarii, Aleksandar Vučić, prezydent Serbii, Nicolae-Ionel Ciucă, premier Rumunii, i George Satlas, dyrektor wykonawczy ICGB AD.

UE nawiązała również współpracę z Egiptem, Japonią, Kazachstanem i Namibią w celu przyspieszenia produkcji wodoru odnawialnego, który odegra zasadniczą rolę w dekarbonizacji sektorów (np. transportu dalekobieżnego), w których przejście na paliwa alternatywne mogłoby być niewykonalne lub droższe. Daje to również możliwość wykorzystania w przyszłości części istniejącej infrastruktury gazociągowej w celu uniknięcia efektu uzależnienia od jednego dostawcy.

Rozwiązanie problemu magazynowania i wysokich kosztów

Rosyjska agresja na Ukrainę i wykorzystanie przez Rosję swoich zasobów energetycznych jako broni pogorszyły i tak już napiętą w następstwie pandemii COVID-19 sytuację na rynku dostaw energii. Przyjęty w październiku 2021 r. komunikat na temat cen energii zawierał „zestaw” dla państw członkowskich na temat sposobu wdrażania na szczeblu krajowym środków przeciwdziałania skutkom rosnących cen energii zgodnie z zasadami jednolitego rynku. Zestaw ten rozszerzono w 2022 r. za sprawą komunikatu w sprawie krótkoterminowych interwencji na rynku energii i długoterminowych udoskonaleń struktury rynku energii elektrycznej oraz planu REPowerEU.

UE podjęła również natychmiastowe działania zmierzające do zapewnienia Europejczykom dostaw ciepła w okresie zimowym. Wiązało się to z oszczędnością energii, tak by można było zgromadzić większe zapasy gazu na zimę. Państwa członkowskie zgodziły się zmniejszyć swoje zapotrzebowanie na gaz o 15 proc. w okresie od 1 sierpnia 2022 r. do 31 marca 2023 r. w stosunku do średniego zużycia w ciągu ostatnich pięciu lat, przy czym każde z państw samo mogło wybrać metodę osiągnięcia tego celu. Chociaż systemy energetyczne w poszczególnych państwach członkowskich znacznie się od siebie różnią, co wiąże się z zastosowaniem wielu różnych środków, skoordynowane działania na szczeblu UE okazały się skutecznym sposobem ograniczenia ogólnego zużycia energii w całej UE w 2022 r.

Magazynowanie gazu odgrywa ważną rolę w zagwarantowaniu bezpieczeństwa dostaw w UE. Gaz zgromadzony w magazynach wystarcza na pokrycie 25–30 proc. zapotrzebowania w całej UE przy normalnej zimie. W czerwcu UE przyjęła w rekordowym tempie nowe przepisy wprowadzające obowiązek napełnienia podziemnych magazynów gazu w UE do co najmniej 80 proc. pojemności w terminie do 1 listopada 2022 r. (90 proc. do tego samego dnia w kolejnych latach) w celu zapewnienia dostaw na nadchodzącą zimę. Dzięki skoordynowanym staraniom państw członkowskich zapasy magazynowe przekroczyły wymagany poziom, osiągając 95,5 proc. w listopadzie 2022 r.

Zapasy gazu w UE

Na wykresie przedstawiono poziomy zapasów gazu w Unii Europejskiej w 2022 roku oraz osiągnięty procent całkowitej pojemności.

W 2022 roku państwa członkowskie Unii Europejskiej zwiększyły swoje zapasy gazu, które w lutym wynosiły 30 % pojemności, we wrześniu przekroczyły unijny cel wynoszący 80 % pojemności, a w listopadzie osiągnęły ponad 95 % całkowitej pojemności.

Kolejnym środkiem nadzwyczajnym było określenie domyślnej umowy o solidarności między sąsiadującymi państwami członkowskimi w przypadku niedoborów dostaw. Pozwoli to zapewnić Europejczykom stały dostęp do gazu nawet w czasie kryzysu. Jednocześnie ważną kwestią w kontekście redukcji emisji gazów cieplarnianych i zachowania rezerw gazu w Europie na nadchodzące lata pozostaje zmniejszenie zapotrzebowania na energię.

UE ustanowiła również unijną platformę zakupu energii, aby ułatwić państwom członkowskim dobrowolny wspólny zakup gazu, LNG i wodoru. Platforma będzie również otwarta dla krajów Wspólnoty Energetycznej, takich jak Gruzja, Mołdawia i Ukraina, oraz krajów Bałkanów Zachodnich.

W odpowiedzi na kryzys energetyczny zmieniono zasady polityki spójności, tak by umożliwić wprowadzenie rozwiązań łagodzących wzrost cen energii, umożliwiając państwom członkowskim zapewnienie bezpośredniego wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji oraz małym i średnim przedsiębiorstwom szczególnie dotkniętym wzrostem cen energii.

Wprowadzenie tymczasowych kryzysowych ram pomocy państwa umożliwiło państwom członkowskim wykorzystanie elastyczności przewidzianej w zasadach pomocy państwa do wspierania swoich gospodarek bez łamania zasad jednolitego rynku. Dotyczy to w szczególności tych kategorii pomocy, które wspierają wysiłki państw członkowskich na rzecz rozwiązania problemu wysokich cen energii, zapewnienia bezpieczeństwa dostaw energii i ułatwienia stopniowego wycofywania paliw kopalnych. W 2022 r. Komisja Europejska zatwierdziła 182 środki krajowe pomagające państwom członkowskim w radzeniu sobie ze skutkami rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie na łączną kwotę około 671,78 mld euro.

UE dąży do ograniczenia zużycia energii elektrycznej, by rozwiązać problem wysokich cen

Na infografice przedstawiono cele w zakresie zmniejszenia zużycia energii elektrycznej w ujęciu procentowym.

Unia Europejska dąży do ograniczenia zużycia energii elektrycznej, by rozwiązać problem wysokich cen. Cele w zakresie zmniejszenia zużycia energii wynoszą -5 % w przypadku zużycia energii elektrycznej w godzinach szczytu oraz -10 % w przypadku całkowitego zużycia energii elektrycznej.

Rozporządzenie Rady w sprawie interwencji nadzwyczajnej w celu rozwiązania problemu wysokich cen energii wprowadziło dalsze pilne środki, takie jak cele w zakresie zmniejszenia zużycia energii elektrycznej. Komisja przedstawiła również dodatkowe propozycje, w tym opracowanie wskaźnika cenowego w celu zapewnienia stabilnych i przewidywalnych cen transakcji LNG. Państwa członkowskie zgodziły się również na ściąganie części nieoczekiwanych zysków przedsiębiorstw energetycznych (producentów paliw kopalnych i technologii inframarginalnych) w celu sfinansowania dodatkowego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw.

UE przyjęła również mechanizm korekty rynku mający służyć ochronie przedsiębiorstw i gospodarstw domowych przed przypadkami naliczania nadmiernie wysokich cen gazu, które odbiegają od cen na innych rynkach międzynarodowych.

10 mld euro

Fiński system gwarancji kredytowych w celu wsparcia producentów energii

125 mln euro

Estoński program mający na celu wsparcie potrzeb w zakresie płynności przedsiębiorstw we wszystkich sektorach

1,5 mld euro

Belgijski system gwarancji mający na celu wsparcie dostawców gazu i energii elektrycznej

220 mln euro

Hiszpański środek wsparcia produkcji wodoru odnawialnego

3,4 mld euro

Duński program pożyczek subsydiowanych w celu wsparcia przedsiębiorstw

10 mld euro

Polski program częściowego zrekompensowania przedsiębiorstwom energochłonnym wyższych cen energii elektrycznej wynikających z kosztów emisji pośrednich

Efektywne wykorzystanie energii

Oszczędzanie energii

Oszczędzanie energii jest najszybszym i najprostszym sposobem rozwiązania kryzysu energetycznego i obniżenia rachunków. Oprócz natychmiastowego rozwiązania w postaci zmniejszenia zużycia gazu i energii elektrycznej Komisja zaproponowała poprawę średnioterminowych środków zwiększania efektywności energetycznej, między innymi podniesienie z 9 proc. do 13 proc. wiążącego celu w zakresie efektywności energetycznej na 2030 r. w ramach pakietu „Gotowi na 55”.

Pakiet „Gotowi na 55” odnosi się do celu UE, jakim jest ograniczenie emisji gazów cieplarnianych netto o co najmniej 55 % do 2030 r.

Jednym ze sposobów osiągnięcia tego celu jest zmniejszenie zużycia energii w UE. W 2021 r. Komisja zaproponowała nowy cel 9 % oszczędności (w stosunku do zużycia w 2020 r.) do końca dekady. W ramach planu REPowerEU proponowany cel został podniesiony do co najmniej 13 % oszczędności do 2030 r.

Oprócz polityki zwiększania efektywności energetycznej pozytywny wpływ na ceny miały także inicjatywy obywateli i przedsiębiorstw mające na celu oszczędzanie energii. Pozwoliło to zwiększyć odporność gospodarki i przyspieszyć proces przechodzenia UE na czystą energię. Z dążeniem do oprawy efektywności energetycznej wiąże się także trwający przegląd dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków oraz nacisk kładziony na renowację energetyczną budynków w planach odbudowy i zwiększania odporności państw członkowskich, na przykład poprzez izolację i instalację pomp ciepła.

Zachęcanie do oszczędności energii

W 2022 r. Komisja odnowiła swoje długotrwałe partnerstwo z Unią Europejskich Związków Piłkarskich, przedstawiając plan działania dotyczący wspólnych wysiłków do 2025 r. na rzecz wykorzystania piłki nożnej jako siły na rzecz pozytywnych zmian w obszarach priorytetowych, takich jak działania w dziedzinie klimatu, równość dla wszystkich i włączenie społeczne.

Wspólne przedsięwzięcie jest częścią zaangażowania Unii Europejskich Związków Piłkarskich w działania Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu – ogólnounijnej inicjatywy zachęcającej ludzi, społeczności i organizacje do udziału w działaniach w dziedzinie klimatu i budowania bardziej ekologicznej Europy.

Reklama telewizyjna promująca wysiłki na rzecz oszczędności energii, będąca efektem współpracy Dyrekcji Generalnej ds. Komunikacji oraz Unii Europejskich Związków Piłki Nożnej.
WIDEO Reklama telewizyjna „Become a fan of saving energy” nadawana podczas męskich i żeńskich rozgrywek UEFA Champions League, Ligi Europy i innych ważnych turniejów, które potencjalnie docierają każdorazowo do ponad 35 mln widzów w samej UE.

Jak obywatele i przedsiębiorstwa mogą oszczędzać energię?

Przykręcenie ogrzewania/ograniczenie użycia klimatyzacji

Obniżenie temperatury o 1 °C może zaoszczędzić 10 mld metrów sześciennych gazu w ciągu roku.

Wyłączanie światła

Efektywniejsze korzystanie z urządzeń gospodarstwa domowego

Bardziej ekonomiczna jazda samochodem

Częstsze korzystanie z transportu publicznego i aktywna mobilność

Transformacja cyfrowa systemu energetycznego 

Transformacja cyfrowa sektora energetycznego pomoże UE osiągnąć określony w Europejskim Zielonym Ładzie (zob. rozdział 3) cel, jakim jest neutralność klimatyczna do 2050 r. W 2022 r. Komisja przedstawiła plan działania na rzecz ogólnosystemowej transformacji cyfrowej sektora energetycznego. Ma on na celu taką zmianę rynku cyfrowych usług energetycznych, by stał się on bardziej zrównoważony, cyberbezpieczny, przejrzysty i konkurencyjny. Zapewni również prywatność i suwerenność danych oraz ułatwi inwestycje w cyfrową infrastrukturę energetyczną.

W planie wyjaśniono, w jaki sposób nowe technologie mogą przyczynić się do poprawy efektywnego wykorzystania zasobów energetycznych, ułatwić włączenie odnawialnych źródeł energii do sieci oraz obniżyć koszty ponoszone przez konsumentów i przedsiębiorstwa energetyczne w UE. Dodatkowym celem jest to, by cyfryzacja sektora energetycznego była w pełnym zakresie częścią transformacji w kierunku czystej energii oraz by była spójna z celami cyfrowymi na 2030 r.

Cyfryzacja poprawi:

przystępność cenową,
pomagając konsumentom skuteczniej kontrolować zużycie energii i rachunki.

zrównoważony rozwój,
ściśle wiążąc ze sobą transformację ekologiczną i cyfrową.

odporność,
wzmacniając cyberbezpieczeństwo sieci energetycznych.

Przyspieszenie produkcji zielonej energii

Odnawialne źródła energii

Odnawialne źródła energii stanowią podstawę unijnych planów stopniowego wycofywania rosyjskich paliw kopalnych i przeciwdziałania kryzysowi klimatycznemu. Są najtańszym i najczystszym dostępnym źródłem energii, a do tego występują na miejscu, co zmniejsza nasze zapotrzebowanie na import energii. W 2022 r., w ramach pakietu REPowerEU, Komisja zaproponowała podwyższenie unijnego celu na 2030 r. w zakresie odnawialnych źródeł energii do 45 proc. całkowitego zużycia energii w porównaniu z celem 40 proc. przewidzianym we wnioskach zawartych w pakiecie „Gotowi na 55”.

Ściślej mówiąc, celem jest zwiększenie do 2030 r. całkowitej mocy wytwórczej z odnawialnych źródeł energii do 1 236 gigawatów z wykorzystaniem energii słonecznej, energii wiatrowej, biometanu i wodoru odnawialnego.

Poparcie obywateli dla reakcji UE na kryzys energetyczny

Zdecydowana większość obywateli UE pozytywnie odnosi się do niedawnych inicjatyw UE mających na celu rozwiązanie kryzysu energetycznego. W szczególności ponad ośmiu na dziesięciu obywateli Unii (82 %) zgadza się, że UE powinna nadal podejmować działania w celu zmniejszenia swojej zależności od rosyjskich paliw kopalnych. Zdecydowana większość respondentów (83 %) uważa, że rosyjska wojna napastnicza przeciwko Ukrainie sprawiła, że inwestowanie w energię ze źródeł odnawialnych stało się pilniejszą potrzebą.

Źródło: Eurobarometr, grudzień 2022 r.

Nowo przyjęta strategia UE na rzecz energii słonecznej przyczyni się do rozwoju energii fotowoltaicznej, co spowoduje uruchomienie do 2025 r. ponad 320 gigawatów dodatkowej mocy fotowoltaicznej (ponad dwukrotnie więcej niż obecnie), a do 2030 r. – prawie 600 gigawatów. Do 2027 r. te dodatkowe panele fotowoltaiczne mogłyby zastąpić 9 mld metrów sześciennych gazu ziemnego rocznie. 

Obywatele i instalatorzy mogą korzystać z narzędzia jakim jest Fotowoltaiczny System Informacji Geograficznej, aby sprawdzić potencjał dachów w zakresie wytwarzania energii słonecznej. Jednocześnie państwa członkowskie i władze regionalne aktywnie korzystają z Laboratorium Geografii Energetycznej i Przemysłowej, nowej platformy internetowej, która pomaga w określeniu odpowiednich lokalizacji lądowych i morskich dla nowych elektrowni wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych, unikając jednocześnie obszarów wartościowych pod względem środowiskowym. Przyczynia się to do szybkiego wprowadzania energii ze źródeł wiatrowych i słonecznych.

Frans Timermans w fabryce, ubrany w kombinezon ochronny i kask.
Frans Timmermans, wiceprzewodniczący wykonawczy Komisji Europejskiej do spraw Europejskiego Zielonego Ładu (drugi od lewej), odwiedza pilotażową fabrykę, która produkuje stal z wykorzystaniem technologii wolnej od paliw kopalnych, Luleå, Szwecja, 31 marca 2022 r.

Plan REPowerEU opiera się na unijnej strategii w zakresie wodoru z 2020 r., w której analizuje się możliwości wykorzystania wodoru odnawialnego do zastąpienia wodoru z paliw kopalnych w transporcie i procesach przemysłowych oraz wprowadzenia na rynek nowych produktów przemysłowych, takich jak ekologiczne nawozy i stal. W 2022 r. UE dodatkowo zwiększyła swoje ambicje w dziedzinie wodoru odnawialnego, podwajając cel na 2030 r. do 20 mln ton, w tym 10 mln ton z produkcji własnej i 10 mln z importu.

Określono w nim również cel dotyczący produkcji biometanu: 35 mld metrów sześciennych do 2030 r. Aby zrealizować to ambitne zamierzenie, zainicjowano partnerstwo przemysłowe na rzecz biometanu, które będzie promować współpracę między Komisją, państwami członkowskimi, przedstawicielami przemysłu, producentami surowców, środowiskiem akademickim i organizacjami pozarządowymi.

Chcąc przyspieszyć wprowadzanie odnawialnych źródeł energii i zachęcić do większych inwestycji, Komisja przyjęła zalecenie w sprawie przyspieszenia procedur wydawania zezwoleń na projekty dotyczące energii odnawialnej oraz wniosek dotyczący zmiany dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii. Aby zaradzić kryzysowi energetycznemu, przyjęto w grudniu tymczasowy środek nadzwyczajny, który ułatwi udzielanie zezwoleń na niektóre projekty energetyczne od początku 2023 r.

Finansowanie planu REPowerEU

Dzięki planowi odbudowy NextGenerationEU państwa członkowskie wdrażają już reformy i inwestycje służące poprawie efektywności energetycznej i zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii w ramach krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności. Zapewniając finansowanie energooszczędnych renowacji energetycznych budynków, nowych turbin wiatrowych, farm fotowoltaicznych i pociągów elektrycznych, NextGenerationEU przyczynia się do przyspieszenia odbudowy gospodarki oraz transformacji ekologicznej i cyfrowej. W grudniu osiągnięto porozumienie polityczne w sprawie włączenia specjalnych rozdziałów do istniejących krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności w celu ukierunkowania inwestycji na priorytety REPowerEU i umożliwienia niezbędnych reform (zob. rozdział 6).

Na infografice przedstawiono główne cele planu ripałer i ju jako inwestycji w zmniejszenie zależności Unii Europejskiej od rosyjskich paliw kopalnych.

Plan ripałer i ju ma na celu stopniowe znoszenie zależności Unii Europejskiej od rosyjskich paliw kopalnych za pomocą trzech powiązanych inicjatyw. Po pierwsze, Unia Europejska musi zdywersyfikować swoje źródła energii. Po drugie, należy przyspieszyć przejście z paliw kopalnych na czystą energię. A trzecia inicjatywa polega na oszczędzaniu energii. Aby to osiągnąć, należy w sposób inteligentny połączyć inwestycje i reformy w krajowych i europejskich planach w celu wspierania innowacji i przyspieszenia procesów uzyskiwania pozwoleń na projekty dotyczące energii odnawialnej.

Małe dziecko dotyka liter umieszczonych na konstrukcji z palet, tworzących napis w języku angielskim „Działaj teraz”.
Dziecko bawiące się podczas szczytu klimatycznego ONZ (COP27) w Szarm el-Szejk, Egipt, listopad 2022 r.

3. Budowa bardziej ekologicznej i neutralnej dla klimatu Europy

Wprowadzenie

Potrójny kryzys związany ze zmianą klimatu, utratą różnorodności biologicznej i zanieczyszczeniem środowiska jest naglącym wyzwaniem, które wymaga natychmiastowych działań. Europejski Zielony Ład pozostaje unijnym planem działania na rzecz sprostania tym naglącym wyzwaniom.

Ponadto dwa historyczne wydarzenia na świecie – pandemia COVID-19 i rosyjska wojna napastnicza przeciwko Ukrainie – tylko wzmocniły zobowiązanie UE do kontynuowania działań w zakresie zielonej transformacji i przyspieszenia tempa zmian.

Rosnąca intensywność ekstremalnych zdarzeń pogodowych w 2022 r. podkreśliła potrzebę dalszych działań unijnych i międzynarodowych na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu, zwiększenia odporności na susze i odbudowy ekosystemów. Inne inicjatywy obejmowały rygorystyczne przepisy dotyczące zanieczyszczeń, ograniczenie stosowania pestycydów chemicznych, rozwiązanie problemu odpadów opakowaniowych i budowanie bardziej zrównoważonej przyszłości.

Realizacja Europejskiego Zielonego Ładu

Długoterminowa strategia UE na rzecz wzrostu gospodarczego ma na celu zapewnienie neutralności klimatycznej Europy do roku 2050. Cel ten jest zapisany w Europejskim prawie o klimacie, a także w prawnie wiążącym zobowiązaniu do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych netto o co najmniej 55 proc. do 2030 r. w porównaniu z poziomami z 1990 r. Europejski Zielony Ład to unijny plan realizacji tego celu. W 2022 r. UE kontynuowała odważne działania na rzecz osiągnięcia swoich celów klimatycznych.

Podstawą polityki UE w zakresie przeciwdziałania zmianie klimatu i jej kluczowym narzędziem do obniżenia emisji gazów cieplarnianych w sposób opłacalny jest unijny system handlu uprawnieniami do emisji (ETS) – rynek, na którym uczestnicy handlują między sobą ograniczonymi uprawnieniami do emisji w celu uzyskania maksymalnej efektywności. W 2022 r. Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej zatwierdziły wniosek Komisji dotyczący zmiany unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji. Osiągnięto również porozumienie polityczne w sprawie wniosków dotyczących emisji i usuwania dwutlenku węgla w związku z użytkowaniem gruntów, zmianą użytkowania gruntów i leśnictwem, utworzenia Społecznego Funduszu Klimatycznego oraz w  sprawie zaostrzonych norm emisji dla samochodów osobowych i dostawczych.

UE pracuje również nad zwiększeniem przejrzystości w zakresie społecznego i środowiskowego wpływu działalności przedsiębiorstw. Na mocy przyjętej w grudniu dyrektywy w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju zostaną zmodernizowane i zaostrzone przepisy dotyczące rodzaju informacji, które przedsiębiorstwa muszą zgłaszać, oraz nałożony zostanie obowiązek sprawozdawczy na szerszy krąg dużych przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw notowanych na giełdzie.

Krajowe emisje netto w UE w 2022 r. były o 30 % niższe niż w 1990 r., a UE pozostaje na dobrej drodze do osiągnięcia celu -55 % do 2030 r.

Globalne działania na rzecz planety

W 2022 r. Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu, wiodący organ międzynarodowy zajmujący się oceną zmiany klimatu, opublikował trzy sprawozdania potwierdzające, że świat gwałtownie się ociepla z powodu ingerencji człowieka, oraz określił kierunki działań w zakresie dostosowania i łagodzenia skutków. UE kontynuowała współpracę z partnerami międzynarodowymi w zakresie zwiększenia ambicji poprzez wzmocnienie celów sektorowych, osiągnięcie celów ogólnogospodarczych i przedłożenie strategii dotyczących neutralności klimatycznej.

Unijna dyplomacja zapewniła poparcie dla prawnie wiążącego globalnego porozumienia w sprawie walki z zanieczyszczeniem tworzywami sztucznymi podczas Zgromadzenia ONZ ds. Ochrony Środowiska zorganizowanego w marcu. Przewiduje się, że negocjacje zakończą się do 2024 r. Przyszłe porozumienie będzie miało na celu wzmocnienie bieżących inicjatyw i porozumień, zwłaszcza na etapie projektowania i produkcji w cyklu życia tworzyw sztucznych. Musi ono połączyć wysiłki wszystkich zainteresowanych stron, aby osiągnąć ogólny cel, jakim jest wyeliminowanie wycieku tworzyw sztucznych do środowiska.

Konferencje ONZ w sprawie zmiany klimatu i środowiska

W czerwcu 2022 r. na konferencjach stron (COP) konwencji bazylejskiej, rotterdamskiej i sztokholmskiej Narodów Zjednoczonych – w ramach porozumień środowiskowych, których wspólnym celem jest ochrona zdrowia ludzkiego i środowiska przed niebezpiecznymi chemikaliami i odpadami – poczyniono postępy w zakresie należytego zarządzania chemikaliami i odpadami. Obejmowały one przełomową decyzję w sprawie kontroli światowego handlu odpadami elektronicznymi i zapobiegania ich niekontrolowanemu wyrzucaniu. UE zaproponowała również opracowanie globalnych norm dotyczących zarządzania zużytymi oponami, które są głównym źródłem mikrodrobin plastiku. Ponowiono wezwanie do wyeliminowania do 2025 r. polichlorowanych bifenyli, substancji chemicznych powszechnie obecnych w starym sprzęcie elektrycznym i w olejach.

Przed doroczną konferencją ONZ w sprawie zmiany klimatu COP27, która odbyła się w Szarm el-Szejk w Egipcie, UE zaangażowała się w konstruktywne negocjacje mające na celu pobudzenie globalnych działań na rzecz klimatu zgodnie z celem porozumienia paryskiego, jakim jest ograniczenie globalnego ocieplenia do maksymalnie 1,5 °C.

Sami Szukri, Frans Timermans i Dżon Kery siedzą obok siebie, w tle za nimi plakat o en zet dotyczący zmiany klimatu z napisem „Kop dwadzieścia siedem Szarm el Szeik Egipt dwa tysiące dwadzieścia dwa”.
Widok mównicy podczas spotkania ministerialnego w sprawie globalnego zobowiązania dotyczącego redukcji emisji metanu, Szarm el-Szejk, Egipt, 17 listopada 2022 r. Od lewej: Sameh Shoukry, egipski minister spraw zagranicznych i przewodniczący COP27, Frans Timmermans, wiceprzewodniczący wykonawczy Komisji Europejskiej do spraw Europejskiego Zielonego Ładu, oraz John Kerry, specjalny wysłannik USA do spraw klimatu.

Na szczycie COP27, zorganizowanym w Egipcie pod przewodnictwem wiceprzewodniczącego wykonawczego Fransa Timmermansa, UE wezwała wszystkie strony do podjęcia pilnych działań na rzecz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, a także do przystosowania się do nieuniknionych konsekwencji zmiany klimatu w nadchodzących dziesięcioleciach.

Na konferencji przyjęto program prac w zakresie łagodzenia zmiany klimatu, aby zwiększyć poziom ambicji i zintensyfikować działania. Uznając pilną potrzebę nasilenia globalnych działań i wsparcia krajów rozwijających się, znajdujących się w trudnej sytuacji i zmagających się ze skutkami zmiany klimatu, UE poparła ustanowienie nowego funduszu, który ma pomóc w zapobieganiu stratom i szkodom, ich minimalizowaniu i szukaniu skutecznych rozwiązań. Fundusz ten będzie podstawą większej solidarności między potrzebującymi a tymi, którzy mogą im pomóc. UE i Unia Afrykańska ogłosiły inicjatywę obejmującą podejście „Drużyna Europy” w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu i odporności na tę zmianę w Afryce w ramach strategii Global Gateway (zob. rozdział 8), uruchamiając 1 mld euro.

Alihan Smaiłow i Ursula von der Lajen siedzą obok siebie i podpisują dokumenty.
Premier Kazachstanu Älichan Smajyłow (po lewej) i przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen podpisują protokół ustaleń UE–Kazachstan w sprawie surowców, baterii i wodoru odnawialnego, Szarm el-Szejk, Egipt, 7 listopada 2022 r. Więcej informacji na temat energii ze źródeł odnawialnych w rozdziale 2.

Podczas tego wydarzenia UE zainicjowała również partnerstwo na rzecz lasów z pięcioma krajami partnerskimi (Gujaną, Mongolią, Republiką Konga, Ugandą i Zambią) oraz ogłosiła ambitny, długoterminowy plan inwestycyjny na rzecz sprawiedliwej transformacji energetycznej dla Republiki Południowej Afryki. UE zawarła dwa ważne partnerstwa strategiczne dotyczące surowców pozyskanych w zrównoważony sposób i wodoru odnawialnego – jedno z Namibią, a drugie z Kazachstanem – oraz zacieśniła współpracę z Egiptem w zakresie przejścia na czystą energię, która obejmowała partnerstwo strategiczne w zakresie wodoru odnawialnego.

Baner przedstawiający spękaną ziemię, a na jej tle napis w języku angielskim „Kop piętnaście, Konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zwalczania pustynnienia, Abidżan dwa tysiące dwadzieścia dwa”. Obok napisu znajduje się logo przedstawiające koncentrycznie ułożone kręgi z liści, słoni, kropel wody i dłoni.

© United Nations Convention to Combat Desertification

#ForOurPlanet to nowa kampania UE rozpoczęta w 2022 r. w kontekście CoP27 i CoP15, która będzie realizowana co roku i w nadchodzących latach pozyska globalne wsparcie na rzecz przyrody i działań w dziedzinie klimatu.

15. sesja konwencji ONZ w sprawie zwalczania pustynnienia, która odbyła się w maju, doprowadziła do przyjęcia 38 decyzji, w których podkreślono rolę zrównoważonego gospodarowania gruntami w rozwiązywaniu wielu kryzysów. Głównym rezultatem było globalne zobowiązanie do zwiększenia odporności na susze i inwestowania w rekultywację gruntów dla przyszłego dobrobytu.

UE zdecydowanie opowiedziała się za rolą odtworzenia ekosystemów, ponownego zalesiania i wprowadzenia rozwiązań opartych na przyrodzie w ochronie gruntów i gleb oraz podkreśliła zasadniczy związek między ochroną przyrody a przeciwdziałaniem skutkom suszy i zmiany klimatu.

W 2022 r. zorganizowano również największą od dekady ogólnoświatową konferencję o różnorodności biologicznej, aby uzgodnić nowe globalne ramy różnorodności biologicznej. Konferencja Stron Konwencji o różnorodności biologicznej (COP15), pierwotnie zaplanowana na rok 2020, odbyła się w dwóch częściach ze względu na pandemię COVID-19. Pierwsza część odbyła się wirtualnie w Kunming w Chinach w dniach 11–15 października 2021 r., gdzie strony potwierdziły swoje zobowiązanie do osiągnięcia wizji „Życia w zgodzie z naturą” do 2050 r., przyjmując Deklarację z Kunming. Podczas drugiej części konferencji, która odbyła się w Montrealu w Kanadzie w dniach 7–19 grudnia 2022 r., przedstawiciele 196 państw spotkali się, aby osiągnąć globalne porozumienie w sprawie ochrony przyrody i planety, określające długoterminowe cele do 2050 r. i kamienie milowe do 2030 r. UE pod przewodnictwem komisarza Sinkevičiusa współpracowała ze wszystkimi stronami w celu zawarcia ambitnego globalnego porozumienia dotyczącego ochrony, odtworzenia i zrównoważonego wykorzystania różnorodności biologicznej i ekosystemów oraz inwestowania w różnorodność biologiczną i ekosystemy.

Na 19. posiedzeniu Konferencji Stron Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (Światowa Konferencja Dzikiej Przyrody), które odbyło się w Panamie (Panama) w dniach 14–25 listopada 2022 r., UE aktywnie przyczyniła się do osiągnięcia kluczowych wyników umożliwiających zrównoważony handel ponad 500 nowo wymienionymi gatunkami. Ma to kluczowe znaczenie dla rozwiązania problemu utraty różnorodności biologicznej na świecie, która to utrata zagraża naszemu zdrowiu, bezpieczeństwu żywnościowemu i źródłom utrzymania.

Fakty dotyczące utraty bioróżnorodności

Milion gatunków jest zagrożonych wyginięciem

Ludzie radykalnie zmienili trzy czwarte powierzchni lądowej Ziemi

75 % światowych upraw jest zależnych od owadów zapylających

Połowa światowego produktu krajowego brutto zależy od przyrody

70 % leków przeciwnowotworowych jest pochodzenia naturalnego lub inspirowanych przyrodą

Kampania „Green Track”

Na infografice przedstawiono dane dotyczące kampanii Grin Trak: liczbę wydarzeń, ich format oraz tematy, a także liczbę osób, do których udało się dotrzeć.

W ramach przygotowań do konferencji COP15 w sprawie różnorodności biologicznej kampania „Green Track”, jako element Europejskiego Roku Młodzieży 2022, umożliwiła młodym ludziom z całej Europy wyrażenie nadziei i obaw dotyczących przyrody, bioróżnorodności i zrównoważonej przyszłości Europy.

W ramach kampanii Grin Trak zorganizowano 32 wydarzenia w dwudziestu jeden państwach członkowskich i w piętnastu językach, w tym 9 wydarzeń online, 2 wydarzenia hybrydowe i 21 wydarzeń na żywo. Odbyło się 7 wydarzeń dotyczących gospodarki cyrkularnej, 20 wydarzeń dotyczących bioróżnorodności i przyrody, 4 wydarzenia dotyczące zerowego poziomu emisji zanieczyszczeń, 16 wydarzeń dotyczących zmiany klimatu oraz 5 wydarzeń dotyczących stylu życia. W wydarzeniach tych wzięło udział około półtora tysiąca uczestników, a w sieci udało się dotrzeć do ponad dwudziestu jeden milionów osób. Wydarzenia przybierały wiele różnych form; były to między innymi spotkania wymianowe (np. poświęcone wymianie ubrań czy wymianie nasion), działania na świeżym powietrzu (takie jak sprzątanie plaży czy spacer w lesie), wystawy (np. poświęcone zapylaczom, zagrożonym siedliskom i gatunkom), konferencje i debaty publiczne (np. forum młodzieży czy dialog na temat przyrody) oraz szkolenia i warsztaty (np. proces pozorowany czy warsztaty na temat śpiewu ptaków).

Ochrona i odbudowa przyrody w Europie

Ekstremalne zdarzenia pogodowe

W 2022 r. Europa doświadczyła rekordowych poziomów suszy. Zgodnie z przewidywaniami Europejskiego Obserwatorium ds. Susz plony zbóż na całym kontynencie znacznie się zmniejszyły, a produkcja energii spadła z powodu ograniczenia wytwarzania energii wodnej.

Organizmy wodne i transport barkowy również ucierpiały z powodu historycznie niskich poziomów wody w dużych rzekach. Latem na 60 proc. terytorium UE odnotowano wysoki poziom suszy, co skutkowało pożarami roślinności powodującymi straty w uprawach i infrastrukturze. Wraz ze środkami ochrony ludności kosztowało to UE ponad 2,4 mld euro.

Prawie wszystkie rzeki w całej Europie odczuły skutki wysokich temperatur i poważnego braku opadów, takie jak utrudniona produkcja energii i utrudniony transport rzeczny.

Tych ekstremalnych zdarzeń pogodowych można uniknąć w przyszłości dzięki ograniczeniu emisji gazów cieplarnianych i rozwiązaniu kryzysu klimatycznego. Pakiet UE „Gotowi na 55” zwiększy ambicje i cele w tej dziedzinie. Ponadto strategia UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu pomoże zwiększyć obywatelom Unii, unijnym rolnikom i przedsiębiorstwom zdolność do radzenia sobie z ekstremalnymi zdarzeniami pogodowymi.

Nurt i brzeg rzeki Ren.
Rzeka Ren z rekordowo niskim poziomem wody, Kolonia, Niemcy, 12 września 2022 r.
Na mapie przedstawiono rozkład poziomów suszy na terytorium Unii Europejskiej.
Europejskie Obserwatorium ds. Susz odnotowało wysoki poziom suszy na ponad 60 % terytorium UE.

Zgodnie z mapą połączonego wskaźnika suszy z września 2022 roku 35 % terytorium Unii Europejskiej objęto stanem ostrzegawczym, a 25 % stanem alarmowym. Najwyższy niedobór wilgoci w glebie odnotowano w Europie Zachodniej (czyli między innymi w Belgii i Francji, w Niemczech i Niderlandach, w Hiszpanii i w Zjednoczonym Królestwie), a także w krajach Europy Wschodniej i Południowo-Wschodniej. Zaburzenia roślinności związane z niedoborem wilgoci w glebie i z niedoborem roślinności dotknęły prawie całe terytorium Unii Europejskiej. Niedobór opadów deszczu rozkładał się równomiernie na całym terytorium Unii Europejskiej. W południowych rejonach Grecji, Hiszpanii i Włoch oraz w niektórych rejonach Europy Wschodniej miała miejsce pełna regeneracja do normalnych warunków. W okresie referencyjnym tymczasowa regeneracja wilgoci w glebie i tymczasowa regeneracja roślinności były nieznaczne.

Ochrona lasów i dzikiej przyrody

Pożary lasów stanowiły również poważny problem w 2022 r., kiedy to w Europie spłonął rekordowy obszar o powierzchni ponad 800 tys. ha. Grupy ratownicze korzystały z usługi mapowania kryzysowego Copernicus, która wykorzystuje zdjęcia satelitarne i inne dane geoprzestrzenne, aby pomóc państwom, w tym Grecji, Hiszpanii, Francji i Portugalii, a także niektórym państwom spoza UE, w walce z pożarami w okresie letnim.

Europejski System Informacji o Pożarach Lasów zauważył, że sezon pożarowy rozciągnął się poza zwykłe miesiące: lipiec, sierpień i wrzesień, a wiele krytycznych zdarzeń miało miejsce w późniejszych miesiącach roku. Nawet obszary, które w przeszłości zwykle nie bywały dotykane pożarami – takie jak Europa Środkowa i Północna – częściej stawały w obliczu pożarów. Ponadto, ponieważ 38 proc. spalonej powierzchni w 2022 r. znajduje się na obszarach chronionych Natura 2000, niematerialne straty różnorodności biologicznej sprawiły, że ekosystemy stały się bardziej wrażliwe. Fundusz Solidarności Unii Europejskiej, utworzony pierwotnie w 2002 r. w celu zapewnienia wsparcia finansowego na odbudowę obszarów dotkniętych klęskami żywiołowymi, został ponownie uruchomiony w 2022 r. w odpowiedzi na szkody pozostawione w następstwie pożarów roślinności w całej Europie.

Lasy odgrywają kluczową rolę w ochronie europejskich ekosystemów i różnorodności biologicznej. Mają również kluczowe znaczenie w pochłanianiu dwutlenku węgla, który w przeciwnym razie zostałby uwolniony do atmosfery i pogłębiłby zmianę klimatu. W ciągu jednego roku pożary roślinności spowodowały straty gospodarcze szacowane na ponad 2 mld euro, a do atmosfery wyemitowanych zostało ponad 25 mln ton CO2. We wrześniu w swoim orędziu o stanie Unii przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen ogłosiła podwojenie zdolności UE do gaszenia pożarów z powietrza, które mają być dostępne na następny sezon pożarów lasów.

Strażak rozpylający wodę z węża pożarniczego w lesie.
Polski strażak pełni służbę w ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności, walcząc z pożarami lasów w Hostens we Francji, 14 sierpnia 2022 r. Łącznie ponad 400 strażaków i ponad 100 wozów strażackich z Niemiec, Austrii, Polski i Rumunii udzieliło wsparcia francuskim służbom interwencyjnym w odpowiedzi na prośbę Francji o pomoc.

W listopadzie Komisja Europejska zaproponowała pierwsze ogólnounijne dobrowolne ramy służące wiarygodnemu poświadczaniu wysokiej jakości usuwania dwutlenku węgla. Jeśli narzędzie to zostanie przyjęte, pomoże w walce ze zmianą klimatu i przyczyni się do osiągnięcia celów UE w zakresie klimatu, środowiska i zerowego poziomu emisji zanieczyszczeń.

Do końca 2022 r. w ramach zobowiązania do posadzenia 3 mld nowych drzew (ang. „3 Billion Trees Pledge”) w UE posadzono prawie 9,5 mln drzew. Zobowiązanie jest częścią unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030 oraz nowej strategii leśnej UE 2030, w których Unia Europejska zobowiązała się do zasadzenia do 2030 r. co najmniej 3 mld dodatkowych drzew w UE, z zachowaniem zasad ekologicznych.

Zmieniony Plan działania, który jest również częścią unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030, ma na celu zapewnienie, aby działania UE przeciwko nielegalnemu handlowi dziką fauną i florą w sposób kompleksowy odpowiadały na obecne wyzwania. Opiera się on na czterech priorytetach: eliminowanie przyczyn nielegalnego handlu dziką fauną i florą, zbadanie nowych narzędzi prawnych i politycznych, wzmocnienie egzekwowania przepisów i wspieranie globalnej współpracy.

Certyfikacja UE w zakresie usuwania dwutlenku węgla

Aby wypełnić cel, jakim jest osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r., UE musi ograniczyć swoje emisje do minimum, ale zredukowanie ich do zera nie jest możliwe. Aby zrównoważyć pozostałe emisje, UE będzie musiała co roku usuwać pozostałe kilkaset milionów ton CO2 z atmosfery.

Rodzaje usuwania dwutlenku węgla, które można certyfikować zgodnie z proponowanymi ramami, obejmują następujące elementy.

Rolnictwo regeneratywne, takie jak odtwarzanie lasów i gleb oraz gospodarowanie terenami podmokłymi i torfowiskami.

Trwałe składowanie, takie jak bioenergia z wychwytywaniem i składowaniem dwutlenku węgla, lub wychwytywanie dwutlenku węgla bezpośrednio z powietrza i jego składowanie.

Składowanie dwutlenku węgla w trwałych produktach i materiałach, takich jak budownictwo oparte na drewnie.

Dzięki unijnym ramom certyfikacji więcej przedsiębiorstw, rolników, leśników i innych zainteresowanych stron ma dostęp do tych nowych możliwości, ponieważ będą mogli ubiegać się o zharmonizowaną i wiarygodną certyfikację.

Odbudowa zasobów przyrodniczych

Odbudowa europejskich zasobów przyrodniczych – od terenów podmokłych, rzek i lasów po środowisko i gatunki morskie i miejskie – jest kluczową i opłacalną inwestycją w naszą gospodarkę, a także w bezpieczeństwo żywnościowe, przeciwdziałanie zmianie klimatu i zwiększenie odporności. Przyczynia się ona również do poprawy zdrowia i samopoczucia obywateli Unii.

81 % siedlisk jest w złym stanie.

Każde euro zainwestowane w odbudowę zasobów przyrodniczych przynosi korzyści w wysokości 8–38 euro.

Jedna trzecia gatunków pszczół i motyli jest zagrożona wyginięciem.

W czerwcu 2022 r. Komisja przyjęła pakiet wniosków dotyczących odbudowy zdegradowanych ekosystemów jako kluczowy krok w kierunku uniknięcia załamania się ekosystemów i zapobiegania najgorszym skutkom zmiany klimatu i utraty różnorodności biologicznej. Komisja jest również w trakcie modernizacji przepisów, aby zapewnić dostępność wysokiej jakości i zróżnicowanych nasion i materiału przeznaczonego do reprodukcji roślin na potrzeby realizacji celów zrównoważonego rozwoju, celów w zakresie przystosowania się do klimatu i różnorodności biologicznej.

Film wyjaśniający nowe unijne prawo o odbudowie zasobów przyrodniczych, przyjęte przez Komisję Europejską w celu odbudowy ekosystemów dla ludzi, klimatu i planety.
WIDEO Uczestnicy Zielonego Tygodnia 2022 wypowiadają się na temat prawa o odbudowie zasobów przyrodniczych, czerwiec 2022 r.

Program LIFE to unijny instrument finansowania działań na rzecz środowiska i klimatu. Działa od 1992 r. i w jego ramach współfinansowano ponad 5,5 tys. projektów w całej UE i na świecie. Po przystąpieniu do programu w czerwcu 2022 r. Ukraina może również skorzystać z tego finansowania. Oznacza to, że Ukraina może otrzymać wsparcie na rzecz odbudowy środowiska po poważnych zniszczeniach spowodowanych rosyjską agresją – od zanieczyszczenia i niszczenia ekosystemów po inne długoterminowe skutki. W perspektywie krótkoterminowej program LIFE może wesprzeć wysiłki Ukrainy na rzecz odbudowy poprzez analizę potrzeb i pomóc w zapewnieniu dekontaminacji gleby i wody, w tym poprzez rozwiązania oparte na zasobach przyrody. Ukraina jest drugim po Islandii państwem spoza UE, które przystąpiło do programu LIFE.

Wirginijus Sinkiewiczius i Rusłan Strilec ściskają sobie dłonie na tle flagi europejskiej i flagi Ukrainy. Między nimi, nieco z tyłu, stoi Julia Swiridienko, pierwsza wicepremier Ukrainy, zwrócona twarzą do Wirginijusa Sinkiewicziusa.
Od lewej: Virginijus Sinkevičius, europejski komisarz do spraw środowiska, oceanów i rybołówstwa, Julija Swyrydenko, pierwsza wicepremier Ukrainy, oraz Rusłan Strilec, ukraiński minister ekologii i zasobów naturalnych, po podpisaniu porozumienia w sprawie przystąpienia Ukrainy do programu LIFE na rzecz środowiska i klimatu, Kijów, Ukraina, 24 czerwca 2022 r.

W kierunku zerowego poziomu emisji zanieczyszczeń

Zgodnie z ambitnym celem uwolnienia się od szkodliwych skutków zanieczyszczeń do 2050 r., w październiku Komisja zaproponowała bardziej rygorystyczne przepisy dotyczące zanieczyszczenia powietrza, wód powierzchniowych i gruntowych oraz oczyszczania ścieków komunalnych. W ostatecznym rozrachunku przepisy te przyczynią się do poprawy zdrowia publicznego, zmniejszając liczbę przedwczesnych zgonów i długoterminowe koszty zdrowotne.

Jakość powietrza

Proponowane nowe przepisy:

  • określają przejściowe normy jakości powietrza w UE w 2030 r. na poziomie zbliżonym do wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia;
  • ograniczą liczbę zgonów spowodowanych poziomem głównej substancji zanieczyszczającej, jaką jest pył zawieszony PM2,5, którego poziom przekroczył wytyczne Światowej Organizacji Zdrowia o ponad 75 % w ciągu 10 lat;
  • zapewniają osobom, które ucierpiały na zdrowiu w wyniku zanieczyszczenia powietrza, prawo do odszkodowania w przypadku naruszenia przepisów UE dotyczących jakości powietrza oraz prawo do bycia reprezentowanym przez organizację pozarządową w drodze zbiorowego powództwa o odszkodowanie;
  • niosą ze sobą koszty niższe niż 0,1 % produktu krajowego brutto – co najmniej siedem razy mniej niż potencjalne korzyści dla gospodarki i społeczeństwa.

Jakość wody

Nowe wnioski obejmują:

  • nowe i zaostrzone normy dla szeregu substancji szkodliwych występujących w wodach powierzchniowych i gruntowych;
  • zobowiązanie państw członkowskich do wprowadzenia środków mających na celu ograniczenie obecności tych substancji zanieczyszczających;
  • bardziej opłacalne i sprawiedliwe oczyszczanie ścieków zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci”;
  • środki zapobiegawcze dla przemysłu (stosowanie innych chemikaliów przemysłowych lub mniejszej ich ilości) i rolników (np. stosowanie mniejszej ilości szkodliwych pestycydów lub mniej szkodliwych środków).

Wnioski są również odpowiedzią na konkretne żądania zgłoszone podczas Konferencji w sprawie przyszłości Europy (zob. rozdział 9), na której obywatele wezwali do drastycznego ograniczenia stosowania pestycydów chemicznych i nawozów oraz rozwoju rolnictwa zrównoważonego.

Ponadto UE i państwa śródziemnomorskie z powodzeniem złożyły wniosek do Międzynarodowej Organizacji Morskiej o wyznaczenie obszaru kontroli emisji tlenków siarki na Morzu Śródziemnym. Celem jest poprawa jakości powietrza i wody poprzez ograniczenie zanieczyszczeń związanych z siarką pochodzących z żeglugi.

We wniosku dotyczącym rozporządzenia w sprawie zrównoważonego stosowania środków ochrony roślin wprowadzono środki mające na celu zmniejszenie śladu środowiskowego systemu żywnościowego UE oraz pomoc w łagodzeniu strat ekonomicznych już poniesionych z powodu zmiany klimatu i utraty różnorodności biologicznej. Celem jest ograniczenie o 50 proc. stosowania chemicznych i bardziej niebezpiecznych pestycydów do 2030 r. oraz stosowanie bardziej przyjaznych dla środowiska metod zwalczania agrofagów. Wprowadzony zostanie zakaz stosowania wszelkich pestycydów na miejskich terenach zielonych, w tym w parkach lub ogrodach publicznych, na placach zabaw, w szkołach, na terenach rekreacyjnych lub sportowych, na ścieżkach publicznych i obszarach chronionych zgodnie z Naturą 2000.

Zmniejszenie emisji z transportu i przemysłu

W 2022 r. UE uruchomiła również sojusz przemysłowy na rzecz łańcucha wartości paliw odnawialnych i niskoemisyjnych, nową inicjatywę mającą na celu zwiększenie produkcji i dostaw paliw odnawialnych i niskoemisyjnych w lotnictwie i transporcie wodnym. Prace sojuszu będą miały istotne znaczenie dla zapewnienia niezbędnych paliw alternatywnych dla sektorów, w których trudno jest obniżyć emisyjność, takich jak lotnictwo i transport morski. Poczyniono również dalsze postępy w zakresie opracowania przepisów dotyczących stosowania paliw alternatywnych w tych sektorach. Jeśli zostaną one z powodzeniem przyjęte w 2023 r., wyznaczą jasną ścieżkę dekarbonizacji tych sektorów.

Wniosek Komisji dotyczący modernizacji dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych znacznie ograniczy szkodliwe emisje pochodzące z instalacji przemysłowych i największych europejskich gospodarstw prowadzących chów zwierząt, zapewniając jednocześnie długoterminową pewność inwestycji, zachęcając do innowacji i zwiększając niezależność energetyczną i surowcową Europy. Zmiana opiera się na obowiązującej dyrektywie, obejmującej około 50 tys. dużych instalacji rolno-przemysłowych w Europie. Muszą one przestrzegać poziomów emisji poprzez stosowanie najlepszych dostępnych technik określonych przez przemysł, ekspertów krajowych i unijnych oraz społeczeństwo obywatelskie. Nowe przepisy obejmują efektywniejsze przyznawanie pozwoleń i ukierunkowane wsparcie w zakresie innowacji dla liderów oraz dla inwestycji przemysłu w gospodarkę o obiegu zamkniętym. Wzmocni to powiązania między zmniejszeniem zanieczyszczenia a obniżeniem emisyjności oraz zwiększy przejrzystość i udział społeczeństwa w procesie wydawania pozwoleń.

W listopadzie Komisja przedstawiła również wniosek dotyczący nowych norm emisji. Te nowe normy Euro 7 mają na celu zagwarantowanie, by samochody osobowe, dostawcze, ciężarowe i autobusy były czystsze, zwłaszcza w miastach, gdzie problemy związane z zanieczyszczeniem powietrza są największe, i przez okres znacznie dłuższy niż w obecnych przepisach. Wniosek dotyczy emisji z rur wydechowych, jak również z hamulców i opon. Przyczyni się on również do wprowadzenia nowych surowszych norm jakości powietrza. Ponadto Europejski Rejestr Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń zostanie przekształcony w unijny portal emisji przemysłowych, na którym obywatele będą mogli dowiedzieć się o działaniach powodujących zanieczyszczenia w ich najbliższym otoczeniu.

Co nowego w rozporządzeniu Euro 7?

W przypadku wszystkich samochodów osobowych, dostawczych, ciężarowych i autobusów

dopuszczalna wartość emisji z hamulców

przepisy dotyczące zanieczyszczenia mikrodrobinami plastiku pochodzącymi z opon

pojazdy muszą spełniać przepisy dotyczące emisji przez dłuższy okres

skuteczniejsze badania emisji

cyfrowe monitorowanie zgodności

lepsze badania w ramach nadzoru rynku

W przypadku pojazdów wyposażonych w silnik spalinowy wewnętrznego spalania

dopuszczalna wartość emisji neutralna pod względem technologicznym i paliwa

uregulowanie dodatkowych zanieczyszczeń

badania drogowe w szerszym zakresie warunków jazdy

W przypadku pojazdów elektrycznych i pojazdów hybrydowych typu plug-in

wymagania dotyczące trwałości baterii

Wspieranie rolnictwa ekologicznego i żywności wysokiej jakości

Rolnictwo zrównoważone i ograniczenie stosowania pestycydów jest kluczowe dla zagwarantowania długoterminowego bezpieczeństwa żywnościowego. W 2021 r. państwa członkowskie przedstawiły swoje plany reformy wspólnej polityki rolnej zgodnie z zaleceniami Komisji. W sierpniu 2022 r. Komisja formalnie zatwierdziła te plany strategiczne wspólnej polityki rolnej, w których nakreślono planowane przez każde państwo członkowskie wykorzystanie płatności bezpośrednich i interwencji gospodarczych w celu wsparcia rozwoju obszarów wiejskich. Nowe przepisy, które mają zacząć obowiązywać w 2023 r., utorują drogę do bardziej sprawiedliwej, ekologicznej i skutecznej polityki rolnej. Jej celem będzie zapewnienie zrównoważonej przyszłości europejskim rolnikom, bardziej ukierunkowanego wsparcia mniejszym gospodarstwom i umożliwienia państwom członkowskim UE większej elastyczności w celu dostosowania środków do warunków lokalnych.

W marcu Komisja przyjęła wniosek w celu wzmocnienia systemu ochrony oznaczeń geograficznych, w tym w odniesieniu do nazw produktów rolnych, wina i napojów spirytusowych. System oznaczeń geograficznych służy do ochrony nazw konkretnych produktów z myślą o promowaniu wyjątkowych cech, właściwości lub renomy wynikających z regionu pochodzenia produktów, a także tradycyjnej wiedzy fachowej wykorzystywanej przy ich produkcji.

Inauguracyjna ceremonia wręczenia nagród ekologicznych UE odbyła się w Brukseli (Belgia) w Dniu Rolnictwa Ekologicznego we wrześniu 2022 r. Ośmiu zwycięzców – z Belgii, Niemiec, Hiszpanii, Francji, Chorwacji, Włoch, Austrii i Szwecji – reprezentuje wzrost i innowacje w europejskim sektorze ekologicznym oraz wkład tego sektora w zmniejszenie wpływu rolnictwa na klimat i środowisko.

Janusz Wojciechowski ściska dłoń zwycięzcy na tle drewnianej ściany, na której widnieje napis w języku angielskim „nagrody ekologiczne UE dwa tysiące dwadzieścia dwa”.
Laureaci nagród ekologicznych UE 2022 z Januszem Wojciechowskim (po lewej), europejskim komisarzem ds. rolnictwa, Bruksela, Belgia, 23 września 2022 r.

Zrównoważony tryb życia

W kontekście osiągnięcia celu, jakim jest stworzenie ekologicznej i zrównoważonej Europy, podstawowe znaczenie ma zaangażowanie miast i obywateli. UE wspiera inicjatywy obywateli oraz władze lokalne we wspólnym projektowaniu tego nowego świata, zapewniając wsparcie finansowe i inicjatywy środowiskowe.

W 2022 r. 100 burmistrzów z całej UE podpisało Porozumienie w sprawie zielonego miasta, w którym zobowiązali się do podejmowania działań w swoich miastach w pięciu obszarach zarządzania środowiskowego: powietrze, woda, przyroda i bioróżnorodność, gospodarka o obiegu zamkniętym i odpady oraz hałas. W wyniku realizacji tej unijnej inicjatywy miasta mają być czystsze, bardziej ekologiczne i zdrowsze.

W ramach ogłoszonej po raz pierwszy w 2020 r. inicjatywy nowy europejski Bauhaus (NEB) obywatele, eksperci, przedsiębiorstwa i instytucje dążą wspólnie do stworzenia nowej wizji zrównoważonego sposobu życia w Europie i poza jej granicami. Inicjatywa służy wprowadzaniu pozytywnych zmian przez zapewnienie nie tylko platformy do celów przeprowadzania eksperymentów i łączenia, ale również objętych finansowaniem unijnym projektów mających na celu opracowanie zrównoważonych, pięknych i inkluzywnych rozwiązań.

Z myślą o wsparciu innowacyjności na obszarach miejskich oraz zdolności i wiedzy, jakimi dysponują miasta na potrzeby tworzenia zrównoważonej przyszłości, opracowano Europejską inicjatywę miejską w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. W wyniku pierwszego zaproszenia do składania wniosków, opublikowanego w październiku, na wsparcie innowacyjnych projektów NEB udostępniono 50 mln euro. Wnioski przedstawiane przez miasta miały dotyczyć pomysłów na projekty w obszarze gospodarki o obiegu zamkniętym i neutralności emisyjnej, ochrony dziedzictwa kulturowego, dostosowania budynków na potrzeby stosowania przystępnych cenowo rozwiązań w zakresie mieszkalnictwa oraz rewitalizacji przestrzeni miejskich zgodnie z wartościami NEB, jakimi są zrównoważony rozwój, inkluzywność i estetyka.

Zwycięzców nagród NEB 2022 ogłoszono w czerwcu podczas pierwszego Festiwalu Nowego Europejskiego Bauhausu, którego uczestnicy zjechali się z całej UE, aby wspólnie docenić oddolne, kreatywne podejścia do zielonej transformacji i dzielić się takimi pomysłami. Nagrodzono projekty pochodzące z 15 różnych państw członkowskich.

Ursula von der Lajen zwraca się do publiczności podczas dyskusji panelowej z udziałem Diebedo Francisa Kere, Moniki Madżioni i Dżiowanny Melandri. W tle za nimi znajduje się plansza reklamowa Festiwalu Nowy Europejski Bauhaus.
Od lewej: Diébédo Francis Kéré, niemiecko-burkiński architekt współczesny, Monica Maggioni, dyrektorka Telegiornale 1, Ursula von der Leyen, przewodnicząca Komisji Europejskiej, i Giovanna Melandri, dyrektorka Narodowego Muzeum Sztuki X , Rzym, Włochy, 9 czerwca 2022 r.

Aby podkreślić innowacyjność, jaką wykazują się młodzi ludzie, w ramach konkursu NEB przewidziano nagrodę w odrębnej konkurencji „Wschodzące Gwiazdy Nowego Europejskiego Bauhausu”, w której można było zgłaszać projekty opracowane przez osoby w wieku poniżej 30 lat. Jako uzupełnienie Europejskiego Roku Młodzieży 2022 nowy europejski Bauhaus stanowił motyw wykorzystany w corocznej inicjatywie DiscoverEU, której celem jest zapewnienie 18-latkom możliwości podróżowania po Europie za darmo. W tym kontekście z myślą o uczestnikach programu opracowano trasę nowego europejskiego Bauhausu.

Film opisujący projekt „Ogrody przyszłości”, który zwyciężył w konkursie o nagrodę nowego europejskiego bałhałzu.
WIDEO W głosowaniu publicznym wygrał cypryjski projekt „Ogrody przyszłości”, polegający na przekształceniu opuszczonego terenu w politycznie podzielonej stołecznej Nikozji w ogólnie dostępny ogród.

Wspólnie z koalicją na rzecz edukacji dla klimatu UE ogłosiła zaproszenie do transformacji miejsc do nauki, aby utworzyć sieć na rzecz transformacji przestrzeni uczenia się z uwzględnieniem całego społeczeństwa.

W związku z konfliktem zbrojnym w Ukrainie eksperci NEB analizują potrzeby w zakresie zakwaterowania zastępczego i opracowują zrównoważone lokale w ramach przygotowań do powojennej odbudowy (zob. rozdział 1).

Film przedstawiający projekt folk konsept.
WIDEO Projekt FOLK concept z Polski ma na celu ożywienie tradycyjnej architektury wiejskiej i zachowanie skarbów polskiego dziedzictwa kulturowego.

Zrównoważona i inteligentna mobilność

Komisja oficjalnie stworzyła Sojusz na rzecz Bezemisyjnego Lotnictwa. Jest to dobrowolna europejska inicjatywa zrzeszająca prywatne i publiczne zainteresowane strony w celu opracowania samolotów o napędzie wodorowym i elektrycznym wykonujących loty komercyjne. W ramach sojuszu do 2050 r. na powstać 26 tys. bezemisyjnych samolotów. W ten sposób sojusz wywiąże się z zobowiązania do dostosowania sektora na potrzeby osiągnięcia unijnego celu klimatycznego.

W 2022 r. weszło w życie unijne rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa ogólnego pojazdów, które ma na celu zapewnienie większego bezpieczeństwa samochodów i innych pojazdów, a jednocześnie stworzenie ram dotyczących pojazdów zautomatyzowanych. Są to pierwsze tego typu ramy na świecie, które obejmują ochronę konsumentów, a jednocześnie sprzyjają innowacjom i poprawie konkurencyjności europejskiego przemysłu motoryzacyjnego.

Wspieranie sektora publicznego w przechodzeniu na rozwiązania ekologiczne

W ramach Instrumentu Wsparcia Technicznego Komisji sfinansowano wielonarodowy projekt mający na celu wzmocnienie długoterminowej stabilności sektora publicznego i zminimalizowanie jego szkodliwego wpływu na środowisko. Projekt ten ma również na celu promowanie skuteczności, rozliczalności i przejrzystości polityki publicznej.

Dotychczas 23 administracje publiczne państw członkowskich wymieniły się wiedzą i najlepszymi praktykami w zakresie sposobów ograniczenia wpływu wydatków budżetowych na klimat, takich jak zakup usług i towarów o mniejszym wpływie na środowisko oraz promowanie ekologicznej mobilności i zrównoważonych praktyk w zakresie podróży służbowych.

W ramach instrumentu „Łącząc Europę”na lata 2021–2027 stanowiącego unijny instrument finansowania wspierający realizację Zielonego Ładu Komisja dokonuje inwestycji w wiele różnego rodzaju projektów dotyczących infrastruktury transportowej w całej UE. Celem tych projektów jest udoskonalenie infrastruktury transgranicznej i propagowanie nowych technologii. Jako przykłady można podać tunel między Lyonem a Turynem, stałe połączenie pod cieśniną Bełt Fehmarn i projekt Rail Baltica.

Aby europejska infrastruktura transportowa była odpowiednia zarówno do celów cywilnych, jak i do celów wojskowych, Komisja przyjęła Plan działania na rzecz mobilności wojskowej i poczyniła postępy w zakresie procesu przyznawania dotacji na projekty wspierające mobilność wojskową. Inne projekty będą służyły wprowadzeniu infrastruktury na potrzeby obsługi przewidywanego wzrostu energooszczędnej i bezemisyjnej mobilności.

W ramach instrumentu „Łącząc Europę” udostępniono kwotę ogółem 25,8 mld euro na współfinansowanie realizowanych w państwach członkowskich UE projektów w zakresie transeuropejskiej sieci transportowej.

Po Europejskim Roku Kolei 2021 UE rozpoczęła realizację nowego Planu działania na rzecz rozwoju dalekobieżnych i transgranicznych kolejowych przewozów pasażerskich. Komisja zwróciła się do przedsiębiorstw kolejowych, zarządców infrastruktury i organów krajowych o przedstawianie propozycji transgranicznych usług pilotażowych służących usunięciu pozostałych przeszkód utrudniających transgraniczny ruch kolejowy. Dzięki przejściu na zrównoważony transport – przewidzianemu w ramach kompleksowego pakietu „Zielony Ład” – społeczności i gospodarka w UE będą mogły się rozwijać w zdrowym i bezpiecznym środowisku jeszcze długo po 2050 r.

Musimy wzmocnić transgraniczne kolejowe przewozy pasażerskie

Na infografice przedstawiono wartości procentowe dla ruchu transgranicznego w Unii Europejskiej w 2018 roku, udział różnych rodzajów dalekobieżnych transgranicznych kolejowych przewozów pasażerskich tygodniowo w 2019 roku w porównaniu z dwa tysiące pierwszym rokiem oraz udział łączonych transgranicznych kolejowych przewozów pasażerskich.

Musimy wzmocnić transgraniczne kolejowe przewozy pasażerskie W 2018 roku ruch pasażerski stanowił 7 % ruchu transgranicznego w Unii Europejskiej, podczas gdy ruch towarowy stanowił 52 %. W 2019 roku liczba tradycyjnych dalekobieżnych transgranicznych pociągów pasażerskich wynosiła 2884 tygodniowo, podczas gdy w 2001 roku było to 2545 tygodniowo; z kolei liczba transgranicznych dalekobieżnych pociągów pasażerskich dużych prędkości wzrosła niemal dwukrotnie, jako że w 2001 roku było ich 637 tygodniowo, a w 2019 roku 1244 tygodniowo. Odnotowano znaczny spadek liczby nocnych transgranicznych pociągów pasażerskich, jako że w 2001 roku było ich 1257 tygodniowo, a w 2019 roku 445 tygodniowo. Ogólnie rzecz biorąc, odnotowano wzrost transgranicznych przewozów dużych prędkości o 95 %, spadek liczby transgranicznych pociągów nocnych o 65 % oraz wzrost liczby łączonych przewozów transgranicznych o 1 %.

Techniczka rozdziela krzemowy wafel na oddzielne układy scalone.
Dzielenie płytek układów scalonych w wytwórni półprzewodników, Drezno, Niemcy, 8 lutego 2022 r.

4. Europa na miarę ery cyfrowej

Wprowadzenie

Z celem, jakim jest neutralność klimatyczna, ściśle powiązana jest unijna wizja doprowadzenia Europy do ery cyfrowej. Jej 10-letni plan, znany również jako cyfrowa dekada, obejmuje cele w zakresie cyfryzacji usług publicznych i przedsiębiorstw, utworzenia infrastruktury cyfrowej, takiej jak 5G i superkomputery, oraz zapewnienia, aby obywatele UE posiadali umiejętności niezbędne do bezproblemowego funkcjonowania w środowisku cyfrowym. Program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” do 2030 r., przyjęty przez UE w 2022 r., zapewni osiągnięcie tych celów przez państwa członkowskie.

Cyfrowa dekada UE będzie epoką pionierskich przemian w kierunku bezpieczniejszego i bardziej zrównoważonego świata. W tym celu w 2022 r. UE podjęła działania mające na celu aktualizację przepisów dotyczących cyberbezpieczeństwa, uznanie praw cyfrowych i zwiększenie odpowiedzialności dostawców usług cyfrowych przy jednoczesnym wprowadzeniu niezbędnej infrastruktury cyfrowej i wspieraniu rozwoju umiejętności cyfrowych. Zaproponowano również nowe przepisy dotyczące bardziej sprawiedliwego dostępu do danych i poczyniono postępy w regulacji cyfryzacji różnych sektorów.

Cyfryzacja dla obywateli

Ukierunkowane na człowieka podejście do cyfryzacji stanowi centralny element cyfrowej dekady UE. Oznacza to, że prawa i wolności przynależne osobom muszą być szanowane w internecie w takim samym stopniu jak poza nim. W 2022 r. UE przyjęła deklarację praw i zasad cyfrowych w cyfrowej dekadzie, w której określono jasne punkty odniesienia, aby zapewnić ochronę i wzmocnienie pozycji obywateli w przypadku interakcji z nowymi technologiami.

Na infografice przedstawiono i wyjaśniono cyfrowe prawa i zasady.

Pierwszą zasadą jest ukierunkowanie na człowieka. Technologie cyfrowe powinny chronić prawa człowieka, wspierać demokrację i zapewniać, aby wszystkie podmioty cyfrowe działały w sposób odpowiedzialny i bezpieczny. UE promuje te wartości na całym świecie. Drugą zasadą jest solidarność i włączenie społeczne. Technologia powinna ludzi łączyć, a nie dzielić. Każdy powinien mieć dostęp do internetu, umiejętności cyfrowych, cyfrowych usług publicznych i sprawiedliwych warunków pracy. Trzecią zasadą jest swoboda wyboru. Mieszkańcy UE powinni móc korzystać ze sprawiedliwego środowiska internetowego, wolnego od nielegalnych i szkodliwych treści oraz mieć mocną pozycję podczas korzystania z nowych i ewoluujących technologii, takich jak sztuczna inteligencja. Czwartą zasadą jest uczestnictwo. Obywatele powinni mieć możliwość angażowania się w proces demokratyczny na wszystkich szczeblach i sprawowania kontroli nad własnymi danymi. Piątą zasadą jest bezpieczeństwo i ochrona. Środowisko cyfrowe powinno być bezpieczne i chronione. Wszystkich użytkowników, od dzieci po osoby starsze, należy wzmacniać i chronić. Szóstą zasadą jest zrównoważoność. Urządzenia cyfrowe powinny wspierać zrównoważoność i transformację ekologiczną. Ludzie muszą wiedzieć, jaki wpływ na środowisko mają ich urządzenia oraz ile zużywają energii.

Cyberbezpieczeństwo i odporność

W miarę jak Europejczycy spędzają coraz więcej czasu w internecie, a społeczeństwo staje się coraz mocniej połączone, wzrasta powszechność i powaga zagrożeń cyberbezpieczeństwa. Rosyjska wojna napastnicza przeciwko Ukrainie jest również szczególnym zagrożeniem dla cyberobrony Europy.

W 2022 r. UE zaktualizowała przepisy dotyczące środków mających na celu osiągnięcie wysokiego poziomu wspólnego cyberbezpieczeństwa we wszystkich państwach członkowskich. Opublikowane w grudniu 2022 r. nowe przepisy, znane jako dyrektywa NIS 2, 16 stycznia 2023 r. zastąpiły poprzednią dyrektywę w sprawie bezpieczeństwa sieci i informacji. Aby pomóc w zwiększeniu ogólnego poziomu cyberbezpieczeństwa w Europie, w nowych przepisach rozszerzono wykaz podmiotów i sektorów krytycznych, które muszą wprowadzić środki zarządzania ryzykiem.

Rozszerzony zakres w celu uwzględnienia większej liczby sektorów i usług jako niezbędnych lub istotnych

Dostawcy publicznych sieci lub usług łączności elektronicznej

Gospodarowanie ściekami i odpadami

Wytwarzanie niektórych produktów o krytycznym znaczeniu (takich jak produkty farmaceutyczne, wyroby medyczne i chemikalia)

Żywność

Usługi cyfrowe (takie jak platformy usług sieci społecznościowych i usługi ośrodków przetwarzania danych)

Przestrzeń kosmiczna

Usługi pocztowe i kurierskie

Administracja publiczna

Zdjęcia © Adobe Stock


Infrastruktura krytyczna, taka jak podmorskie kable i rurociągi do przesyłu i komunikacji, jest często ściśle powiązana z wieloma różnorodnymi usługami cyfrowymi, w związku z czym należy ją chronić. Sabotaż gazociągów Nord Stream i inne incydenty wyraźnie pokazały, że odporność infrastruktury krytycznej UE jest zagrożona. Niedawno uzgodnione przepisy wkrótce zapewnią UE zaktualizowane i kompleksowe ramy prawne służące wzmocnieniu zarówno odporności fizycznej, jak i cyberodporności infrastruktury krytycznej.

Wobec szybko zmieniającego się krajobrazu zagrożeń Komisja Europejska zaproponowała wzmocnienie zdolności wczesnego ostrzegania i reagowania na zakłócenia w infrastrukturze krytycznej za pośrednictwem Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności. We wniosku wzywa się również do zacieśnienia współpracy z kluczowymi partnerami i krajami sąsiadującymi w zakresie odporności infrastruktury krytycznej.

We wrześniu 2022 r. Komisja przedstawiła wniosek w sprawie nowego aktu dotyczącego cyberodporności, odnoszący się do produktów cyfrowych, z których korzystamy na co dzień. Wiele produktów, np. nianie elektroniczne, urządzenia inteligentne lub głośniki uruchamiane głosem, charakteryzuje się obecnie niskim poziomem cyberbezpieczeństwa, w efekcie są one często niezabezpieczone przed zagrożeniami, a aktualizacje zabezpieczeń zapobiegających takim problemom są niespójne. Ponadto użytkownicy tych produktów mają często trudności z ustaleniem, czy określone produkty są zabezpieczone przed zagrożeniami cyberbezpieczeństwa. Nowy wniosek zagwarantuje poprawę bezpieczeństwa produktów przez producentów oraz przejrzystość zabezpieczeń.

Tjeri Bretą przemawia z mównicy, trzymając w ręku kamerę internetową.
Thierry Breton, europejski komisarz ds. rynku wewnętrznego, na konferencji prasowej poświęconej europejskiemu aktowi dotyczącemu cyberodporności, Bruksela, Belgia, 16 września 2022 r.

Akt o usługach cyfrowych oraz akt o rynkach cyfrowych

Platformy internetowe są kolejnym istotnym elementem współczesnego cyfrowego świata. Dzięki nim ludzie mogą komunikować się, pozyskiwać informacje i robić zakupy przez internet. Jednocześnie mogą one również stwarzać zagrożenia związane z nielegalnymi lub szkodliwymi treściami i nieuczciwymi praktykami rynkowymi. Dlatego też UE wprowadziła akt o usługach cyfrowych i akt o rynkach cyfrowych, które weszły w życie w listopadzie 2022 r.

Akt o usługach cyfrowych wyznaczy bezprecedensowy nowy standard rozliczalności platform internetowych i wyszukiwarek w odniesieniu do nielegalnych i szkodliwych treści. Gdy akt zacznie obowiązywać – w odniesieniu do bardzo dużych platform internetowych i bardzo dużych wyszukiwarek internetowych jesienią 2023 r., a do wszelkich pozostałych platform w lutym 2024 r. – zapewni lepszą ochronę użytkowników internetu oraz ich praw podstawowych w internecie. Dostawcy skorzystają na jednolitym zbiorze przepisów rynku wewnętrznego, a mniejsze platformy będą mogły łatwiej zwiększyć skalę działalności.

W związku z tym przepisy aktu o rynkach cyfrowych, których stosowanie rozpocznie się 2 maja 2023 r., ograniczą nieuczciwe praktyki dużych platform internetowych, określanych jako strażnicy dostępu. Strażnicy dostępu zostaną wskazani do 6 września 2023 r., a najpóźniej do 6 marca 2024 r. będą musieli wypełnić obowiązki określone w akcie. Akt zawiera wykaz dozwolonych i niedozwolonych działań, a strażnicy dostępu będą musieli się do nich dostosować; przykładowo nie będą już mogli plasować własnych produktów korzystniej niż podobnych produktów osób trzecich, oferowanych na platformie strażnika dostępu.

Strażnicy dostępu

Strażnicy dostępu to platformy cyfrowe o:

  • ponad 45 mln aktywnych użytkowników końcowych miesięcznie
  • obrotach w wysokości 7,5 mld euro lub więcej w ciągu ostatnich trzech lat podatkowych

Strażnicy dostępu nie będą mogli:

  • nadmiernie promować własnych produktów
  • ograniczać możliwości płatności do własnej metody płatności
  • ponownie wykorzystywać danych osobowych zgromadzonych w trakcie jednej usługi do celów innej usługi
  • narzucać użytkownikom biznesowym nieuczciwych warunków
  • preinstalować niektórych aplikacji
  • ograniczać użytkowników biznesowych platform
  • stosować pewnych praktyk sprzedaży wiązanej (np. sprzedaż różnych produktów w pakiecie).

Przedsiębiorstwom, które nie wywiązują się z nowych obowiązków, mogą grozić grzywny w wysokości do 10 % ich światowego obrotu lub do 20 % w przypadku ponownego naruszenia.

Regulacja platform najmu krótkoterminowego

Aby chronić turystów, Komisja zaproponowała również zwiększenie przejrzystości danych dotyczących rezerwacji najmu krótkoterminowego i zakwaterowania na krótki okres, w szczególności w odniesieniu do żądania informacji o własności, adresach i numerach rejestracyjnych przedsiębiorstw. Umożliwi to władzom miejskim współpracę z platformami rezerwacyjnymi w celu usuwania nieautoryzowanych ofert oraz ochrony konsumentów przed rezerwacją nielegalnego zakwaterowania.

Kolejna dekada roamingu

Dzięki nowemu i ulepszonemu rozporządzeniu w sprawie roamingu, które weszło w życie w lipcu 2022 r., obywatele mogą korzystać z roamingu tak jak w kraju przez co najmniej kolejnych 10 lat i zyskać większą przepustowość telefonii komórkowej podczas podróży zagranicznych. Mogą również otrzymywać informacje na temat usług, które podlegają dodatkowym kosztom, być lepiej chronieni przed nieoczekiwanymi opłatami w przypadku automatycznego podłączania się telefonów do sieci satelitarnych oraz otrzymywać informacje o alternatywnych sposobach dotarcia do służb ratunkowych za granicą w UE.

Uniwersalna ładowarka

Dzięki nowym przepisom konsumenci w UE będą wkrótce mogli korzystać z tego samego rozwiązania w zakresie ładowania wszystkich urządzeń elektronicznych i zrezygnować z zakupu dodatkowych ładowarek z każdym nowym urządzeniem. Do końca 2024 r. wszystkie telefony komórkowe, tablety i aparaty fotograficzne sprzedawane w UE będą musiały być wyposażone w port ładowania USB-C. Od wiosny 2026 r. obowiązek ten obejmie laptopy. Umożliwi to konsumentom ograniczenie ilości odpadów elektronicznych.

Uwzględnione rodzaje urządzeń elektronicznych

Na infografice przedstawiono rodzaje urządzeń elektronicznych objętych dyrektywą w sprawie uniwersalnej ładowarki.

Rodzaje urządzeń elektronicznych objętych dyrektywą w sprawie uniwersalnej ładowarki to telefony komórkowe, myszy, klawiatury, laptopy, czytniki e-booków, przenośne systemy nawigacji, przenośne głośniki, zestawy słuchawkowe, słuchawki douszne i nagłowne, przenośne konsole do gier wideo, cyfrowe aparaty fotograficzne i tablety.

Images © Adobe Stock


Technologie cyfrowe dla przemysłu

Łączność

Wzmocniona łączność przyczynia się do poprawy jakości życia i wspiera gospodarkę; zwiększa się również jej znaczenie dla zrównoważonego trybu życia. Utrzymuje się jednak przepaść cyfrowa między obszarami miejskimi, wiejskimi i oddalonymi.

Państwa członkowskie UE zobowiązały się do zainwestowania około 130 mld euro z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności w środki przyczyniające się do transformacji cyfrowej, w tym w środki dotyczące łączności. Odpowiada to 26 proc. całkowitej kwoty środków, o które zwróciły się państwa członkowskie w ramach instrumentu do końca 2022 r., i znacznie przekracza minimalny wymóg 20 proc. dotyczący wydatków cyfrowych (więcej informacji na temat planów odbudowy i zwiększania odporności znajduje się w rozdziale 6).

W ujęciu łącznym 27 krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności obejmuje środki w zakresie łączności o wartości około 16,5 mld euro. Celem jest rozwój infrastruktury sieci cyfrowych w ciągu najbliższych czterech lat, w tym w regionach wiejskich i oddalonych, aby umożliwić ich dynamiczny rozwój oraz pobudzić innowacje i zrównoważony charakter. UE pobudzi również inwestycje w łączność za pomocą nowego Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, InvestEU oraz pożyczek z Europejskiego Banku Inwestycyjnego.

W 2022 r. Komisja ogłosiła również pierwsze zaproszenia do składania wniosków w ramach programu instrumentu „Łącząc Europę” w celu modernizacji unijnej infrastruktury łączności. Komisja będzie współfinansować inicjatywy mające na celu wyposażenie głównych szlaków transportowych oraz społeczności lokalnych w Europie w łączność 5G, wdrożenie lub modernizację podstawowych sieci wspierających zaawansowane technologie oraz stworzenie podstaw do utworzenia operacyjnych platform cyfrowych dla infrastruktury transportowej i energetycznej w całej UE.

Program „Cyfrowa Europa”

Program „Cyfrowa Europa”, dysponujący budżetem w wysokości 7,5 mld euro na lata 2021–2027, jest pierwszym unijnym programem finansowania ukierunkowanym na propagowanie technologii cyfrowych wśród organów administracji publicznej, przedsiębiorstw i obywateli.

Margret Westager siedzi przy biurku, a przed nią, na monitorach, wyświetlone jest logo afrykańskiego instytutu cyberbezpieczeństwa.
Margrethe Vestager, wiceprzewodnicząca wykonawcza Komisji Europejskiej do spraw Europy na miarę ery cyfrowej i komisarz do spraw konkurencji (po prawej), w Institut africain de cybersécurité w Dakarze, Senegal, 11 lutego 2022 r.

W 2022 r. ogłoszono szereg zaproszeń do składania wniosków. Obejmowały one możliwości finansowania projektów dotyczących przestrzeni danych, infrastruktury blockchain, zaawansowanych kursów szkoleniowych w zakresie umiejętności cyfrowych, sztucznej inteligencji (SI) oraz działań mających na celu poprawę współpracy w dziedzinie cyberbezpieczeństwa między państwami członkowskimi a Komisją.

Ogłoszono kolejne zaproszenia do składania wniosków w związku z krajowymi centrami obliczeń wielkiej skali, wdrożeniem zaawansowanych krajowych systemów i sieci komunikacji kwantowej oraz europejskimi centrami innowacji cyfrowych.

Techniczka w kombinezonie ochronnym bada płytkę krzemową.
Pracownik obrabia 300-milimetrową płytkę krzemową w pomieszczeniu czystym, Grenoble, Francja, 4 lutego 2022 r.

Europejski akt w sprawie czipów – zwiększenie konkurencyjności Europy

Czipy i półprzewodniki są elementami składowymi wszystkich produktów elektronicznych, od urządzeń inteligentnych po systemy kosmiczne i obronne. Odgrywają one kluczową rolę w dzisiejszych gospodarkach i naszym codziennym życiu. Niedawny światowy niedobór czipów zakłócił łańcuchy dostaw, spowodował deficyty produktów, od samochodów po wyroby medyczne, a w niektórych przypadkach skutkował nawet zamknięciem zakładów produkcyjnych.

Aby zapobiec takim zakłóceniom w przyszłości, UE zaproponowała europejski akt w sprawie czipów, który pomoże zbudować unijny ekosystem półprzewodników dzięki realizacji kilku celów strategicznych. Jednym z nich jest wzmocnienie wiodącej pozycji UE w dziedzinie badań naukowych i technologii, co zwiększy jej zdolność do innowacji w zakresie projektowania, produkcji i pakowania zaawansowanych czipów. Jednocześnie europejski akt w sprawie czipów ma również na celu rozwiązanie problemu niedoborów kwalifikacji w zaawansowanej produkcji, tak aby UE pozostała atrakcyjnym miejscem dla największych światowych talentów w tej ważnej dziedzinie.

Postępy w realizacji europejskiej strategii w zakresie danych

Dane – zwłaszcza dane przemysłowe – stanowią siłę napędową gospodarki cyfrowej, ale ich pełny potencjał pozostaje w dużej mierze niewykorzystany. W przedłożonym w 2022 r. akcie w sprawie danych ujęto nowe przepisy określające, kto może korzystać z danych generowanych w UE we wszystkich sektorach gospodarki i mieć do nich dostęp.

Na infografice przedstawiono cele i korzyści europejskiej strategii w zakresie danych.

Celem europejskiej strategii w zakresie danych z 2020 roku jest uczynienie Unii Europejskiej liderem w społeczeństwie opartym na danych. Akt w sprawie zarządzania danymi z 2020 roku ułatwia wymianę danych między sektorami i między państwami członkowskimi. W akcie w sprawie danych z 2022 roku wyjaśniono, kto może tworzyć wartość w oparciu o dane. Dziesięć wspólnych europejskich przestrzeni danych – od przemysłu po mobilność i od Europejskiego Zielonego Ładu po energię i zdrowie. Konsumenci i przedsiębiorstwa generują dane, korzystając z produktów i usług. Dzięki aktowi w sprawie danych skorzystają oni z niższych cen za usługi posprzedażowe i naprawę przedmiotów podłączonych do internetu. Dziś jeśli robot w fabryce się zepsuje, tylko producent może uzyskać dostęp do danych, więc fabryka może zlecić naprawę tylko danemu producentowi. W przyszłości użytkownik będzie mógł zwrócić się do tańszego serwisu naprawy, który również ma dostęp do danych. Konsumenci i przedsiębiorstwa skorzystają również z nowych możliwości oferowanych przez usługi oparte na dostępie do danych. Obecnie rolnik posiadający sprzęt różnych producentów (ciągnik, automatyczny system nawadniania) nie może zlecić analizy danych ze swojego sprzętu nikomu poza producentem. Tylko producent ma dostęp do tych danych. W przyszłości będzie mógł zamówić usługi doradcze w firmie gromadzącej dane z każdego pojedynczego urządzenia. Konsumenci i przedsiębiorstwa mogliby również mieć lepszy dostęp do danych gromadzonych lub generowanych przez urządzenia. Obecnie, jeżeli właściciel kawiarni chce serwować lepszą kawę, a producent ekspresu chce ulepszyć swój produkt, producent może uzyskać dostęp do danych generowanych przez urządzenie i może je wykorzystać do zaprojektowania kolejnej generacji ekspresów, ale właściciel kawiarni nie ma dostępu do żadnych danych. W akcie w sprawie danych zapisano, że w przyszłości obie strony będą mogły uzyskać dostęp do wszystkich danych gromadzonych przez urządzenie.


Za sprawą aktualizacji unijnych przepisów dotyczących geoprzestrzennych danych środowiskowych oraz publicznego dostępu do informacji dotyczących środowiska inicjatywa „GreenData4All” przyczyni się dodatkowo do realizacji transformacji ekologicznej i cyfrowej w Europie. Celem jest ułatwienie dostępu do danych na potrzeby innowacji i decyzji opartych na dowodach.

Cyfryzacja opieki zdrowotnej w UE

Dane dotyczące zdrowia zapewniają cenne informacje podmiotom świadczącym usługi opieki zdrowotnej i badaczom. Pandemia COVID-19 przyspieszyła opracowywanie i przyjmowanie cyfrowych produktów i usług zdrowotnych, a telezdrowie stało się powszechne. Okazało się ponadto, że aktualne, wiarygodne i FAIR (możliwe do znalezienia, dostępne, interoperacyjne i nadające się do ponownego wykorzystania) dane dotyczące zdrowia mają kluczowe znaczenie dla zapewnienia efektywnej opieki w czasach kryzysu i dla rozwoju skutecznego leczenia.

Zaproponowana w maju 2022 r. europejska przestrzeń danych dotyczących zdrowia jest pierwszą wspólną przestrzenią danych w konkretnym obszarze, która wyłoni się ze strategii UE w zakresie danych i stanowi integralną część budowania Europejskiej Unii Zdrowotnej. Stawia ona w centrum zainteresowania interesy i prawa jednostki.

Celem jest zapewnienie, aby osoby fizyczne w UE miały większą kontrolę nad swoimi elektronicznymi danymi dotyczącymi zdrowia i mogły dzielić się swoją elektroniczną dokumentacją medyczną z wybranym przez siebie lekarzem, nawet w innym państwie członkowskim. Zapewni ona również ramy prawne obejmujące wiarygodne mechanizmy zarządzania na poziomie UE i państw członkowskich oraz bezpieczne środowisko przetwarzania. Dzięki temu badacze, innowatorzy, decydenci i organy regulacyjne na szczeblu UE i szczeblu krajowym będą mieli dostęp do odpowiednich elektronicznych danych dotyczących zdrowia w celu promowania lepszej diagnostyki, lepszego leczenia i większego dobrostanu osób fizycznych, a także prowadzenia lepszej i opartej na rzetelnych informacjach polityki. Celem jest również przyczynienie się do stworzenia prawdziwie jednolitego rynku cyfrowych produktów i usług zdrowotnych dzięki harmonizacji przepisów, a tym samym zwiększeniu efektywności systemów opieki zdrowotnej.

Przestrzeń kosmiczna

Europejski program kosmiczny zapewnia cenne dane i usługi, które tworzą rozwiązania w zakresie przeciwdziałania zmianie klimatu, przynoszą obywatelom korzyści społeczno-gospodarcze, umożliwiają innowacje cyfrowe i zaspokajają pojawiające się potrzeby w zakresie łączności. W listopadzie 2022 r. UE i jej państwa członkowskie osiągnęły porozumienie polityczne w sprawie uruchomienia programu bezpiecznej łączności na lata 2023–2027 z budżetem w wysokości 2,4 mld euro. W ramach programu zostanie wdrożona konstelacja satelitów na potrzeby UE nosząca nazwę IRIS2 (infrastruktura na rzecz odporności, wzajemnych połączeń i bezpieczeństwa satelitarnego), nastąpi to przy pomocy nowego systemu bezpiecznej łączności satelitarnej. Ten nowoczesny system zapewni niezawodną, racjonalną pod względem kosztów i wysoce bezpieczną łączność dla rządów, przedsiębiorstw i obywateli w całej Europie i poza nią. Będzie on uzupełniał obecne systemy UE, np. Copernicus, Galileo, unijny program rządowej łączności satelitarnejeuropejska infrastruktura komunikacji kwantowej, oraz opierał się na nich.

W ramach Europejskiego Roku Młodzieży Komisja Europejska ogłosiła konkurs nazw, otwarty dla młodych europejskich i afrykańskich studentów, aby wybrać nazwę nowego unijnego systemu łączności kosmicznej. Zwycięska nazwa – IRIS2 – została zgłoszona przez dwoje studentów.

Na infografice przedstawiono fakty i liczby dotyczące obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych w Unii Europejskiej za 2022 rok.

W 2022 roku przeprowadzano około 500 tysięcy pomiarów na dzień, brało w tym udział 176 organizacji zarejestrowanych w dwudziestu dwóch państwach członkowskich, monitorowano 310 satelitów, a także wykryto 13 tysięcy 608 bliskich przejść, 7 zdarzeń wymagających analizy w związku fragmentacją, 77 zdarzeń wymagających analizy w związku z ponownym wejściem w atmosferę oraz 756 zdarzeń wymagających wzmożonej obserwacji.

Taki system wymaga również solidnej obserwacji i solidnego śledzenia obiektów kosmicznych, aby wspierać ochronę infrastruktury kosmicznej. Działający od 2016 r. unijny system obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych monitoruje obecnie 310 satelitów UE, zapobiegając kolizjom w przestrzeni kosmicznej. Aby poradzić sobie z gwałtownym wzrostem liczby satelitów i ilości śmieci kosmicznych, w 2022 r. UE przyjęła wspólny komunikat w sprawie unijnego podejścia do bezpiecznego zarządzania ruchem w przestrzeni kosmicznej.

Przestrzeń kosmiczna odgrywa również ważną rolę w dziedzinie obronności. Zgodnie z Planem działania na rzecz synergii między przemysłem cywilnym, obronnym i kosmicznym w planie działania UE dotyczącym technologii krytycznych dla bezpieczeństwa i obrony powiadamia się obywateli i zainteresowane strony o najnowszych inicjatywach dotyczących technologii i jej powiązaniach z bezpieczeństwem i obronnością. Określono w nim cel, jakim jest zmniejszenie strategicznych zależności UE w odniesieniu do technologii krytycznych i łańcuchów wartości w zakresie bezpieczeństwa i obrony.

Strategia dotycząca dronów 2.0

Jak ogłoszono w kompleksowej strategii na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności w listopadzie, UE uruchomiła strategię dotyczącą dronów 2.0. W strategii określono 19 środków na rzecz bezpiecznego i zrównoważonego ekosystemu dronów do 2030 r. Obejmują one wspólne zasady zdatności do lotu, wymogi szkoleniowe dla pilotów, wsparcie badań naukowych i innowacji oraz określenie kryteriów dobrowolnego oznakowania zatwierdzenia dronów pod względem cyberbezpieczeństwa. Celem jest również szersze wykorzystanie dronów do przewozu pasażerów i ładunków, badania infrastruktury krytycznej, monitorowania wycieków ropy naftowej oraz do celów bezpieczeństwa i obrony, przy jednoczesnym zwiększeniu akceptacji społecznej dzięki rozwiązaniu problemów związanych z hałasem, bezpieczeństwem i prywatnością.

Adina Walean rozmawia, oglądając prototyp powietrznej taksówki.
Adina Vălean, europejska komisarz do spraw transportu (druga z lewej), ogląda prototyp powietrznej taksówki, Bruksela, Belgia, 29 listopada 2022 r.

Edukacja cyfrowa

Edukacja cyfrowa i umiejętności cyfrowe

Aby obywatele mogli czerpać korzyści z transformacji, muszą posiadać umiejętności, które pomogą im prosperować w świecie cyfrowym. Indeks gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego z 2022 r. wykazał, że jedynie 54 proc. obywateli Europy w wieku od 16 do 74 lat posiada podstawowe umiejętności cyfrowe, podczas gdy cel cyfrowej dekady wynosi 80 proc. do 2030 r. Świadczy to o pilnej potrzebie podjęcia dalszych działań w celu rozwoju europejskich umiejętności cyfrowych. Uruchomiona w 2022 roku platforma na rzecz umiejętności cyfrowych i zatrudnienia ma na celu wypełnienie tej luki.

UE współpracowała również z państwami członkowskimi w celu określenia wyzwań związanych z zapewnieniem wszystkim obywatelom wysokiej jakości edukacji cyfrowej i umiejętności cyfrowych. Wyniki tych dyskusji zostaną uwzględnione w Planie działania w dziedzinie edukacji cyfrowej. W 2022 r. UE nadal zapewniała nauczycielom i edukatorom wytyczne dotyczące dezinformacji i etycznego wykorzystywania sztucznej inteligencji oraz danych w nauczaniu, przy czym oba te aspekty są ważnymi elementami umiejętności cyfrowych. W następstwie rozwoju europejskiej platformy edukacji cyfrowej w czerwcu 2022 r. utworzono społeczność, w której edukatorzy mogą się dzielić najlepszymi praktykami.

UE wyposażyła 10 tys. dziewcząt w całej Europie w umiejętności cyfrowe i w zakresie przedsiębiorczości za pośrednictwem inicjatywy Girls Go Circular.

W marcu 2022 r. UE była gospodarzem pierwszego forum zainteresowanych stron w dziedzinie edukacji cyfrowej.

Dziesiąta edycja Europejskiego Tygodnia Kodowania odbyła się w dniach 8–23 października 2022 r., a w 77 krajach miało miejsce 75 070 wydarzeń.

Zdjęcia © Adobe Stock

Superkomputery i sztuczna inteligencja

Superkomputery

Światowej klasy ekosystem superkomputerów w Europie jest nieodzowny do promowania doskonałości naukowej i siły przemysłowej. Sieć superkomputerów zapewni również suwerenność technologiczną UE, co oznacza, że będzie ona odpowiedzialna za ważne technologie cyfrowe.

W czerwcu 2022 r. Wspólne Przedsięwzięcie w dziedzinie Europejskich Obliczeń Wielkiej Skali (Wspólne Przedsięwzięcie EuroHPC) – podmiot prawny, który umożliwia państwom uczestniczącym łączenie zasobów w celu tworzenia superkomputerów – zainaugurowało superkomputer LUMI w Kajaani w Finlandii. Następnie w listopadzie 2022 r. nastąpiła inauguracja superkomputera Leonardo w Bolonii we Włoszech. LUMI i Leonardo są dwoma najszybszymi superkomputerami w Europie i zajmują odpowiednio trzecie i czwarte miejsce na świecie.

Ich moc obliczeniowa uzupełnia istniejące superkomputery Wspólnego Przedsięwzięcia EuroHPC: Discoverer w Bułgarii, Karolina w Czechach, MeluXina w Luksemburgu i Vega w Słowenii. Obecnie tworzone są dwa kolejne superkomputery EuroHPC: MareNostrum5 w Barcelonie w Hiszpanii oraz Deucalion w Portugalii.

Cztery rzędy szaf superkomputera Lumi.
Superkomputer Lumi. © Fade Creative

W 2022 r. ogłoszono, że pierwszy europejski superkomputer eksaskalowy, Jupiter, zostanie umieszczony w Centrum Superkomputerowym Jülich w Niemczech. Zdolności eksaskalowe stanowią ważny etap w rozwoju technologii dla UE i w znacznym stopniu wspierają europejską doskonałość naukową. Przyniesie to korzyści technologiom uzupełniającym, takim jak informatyka kwantowa, cyfrowe bliźniaki i duże zbiory danych.

W październiku 2022 r. wybrano sześć obiektów w UE, które będą gospodarzami i operatorami pierwszych komputerów kwantowych: w Czechach, Niemczech, Hiszpanii, we Francji i Włoszech oraz w Polsce. Komputery kwantowe są w stanie wykonywać obliczenia, które są zbyt skomplikowane dla komputerów standardowych.

Sztuczna inteligencja

Sztuczna inteligencja jest jedną z najważniejszych powstających technologii: jest ona kluczowym elementem wielu narzędzi, z których korzystamy codziennie, takich jak algorytmy mediów społecznościowych, i umożliwi wprowadzanie nowych technologii, np. pojazdów autonomicznych.

Barbara Macolai bada liście rośliny.
Barbara Mazzolai, badaczka z Włoskiego Instytutu Technologii, pracuje nad projektami „I-Wood”, „I-Seed” i „GrowBot” realizowanymi przez Laboratorium Miękkiej Robotyki Inspirowanej Biologicznie w Centrum Technologii Konwergentnych, Włoski Instytut Technologii, Genua, 14 czerwca 2022 r.

W 2022 r. Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej kontynuowały negocjacje dotyczące proponowanego aktu w sprawie sztucznej inteligencji, którego celem jest wprowadzenie wspólnych ram regulacyjnych dla sztucznej inteligencji. Komisja i rząd Hiszpanii przedstawiły projekt pilotażowy w zakresie pierwszej piaskownicy regulacyjnej dotyczącej sztucznej inteligencji, umożliwiający przedsiębiorstwom zbadanie wpływu przepisów ramowych na niektóre projekty w dziedzinie sztucznej inteligencji w kontrolowanym środowisku. Pomoże to zapewnić wdrożenie prawodawstwa w ciągu dwóch lat. Testy rozpoczęły się w październiku 2022 r., a ich wyniki zostaną opublikowane w drugiej połowie 2023 r.

Mały czworonożny robot przy nogach mężczyzny w parku.
Bert-2, czworonożny system robotyczny z Instytutu Robotyki i Mechatroniki mieszczącego się w pobliżu Monachium w Niemczech, 8 czerwca 2022 r. Instytut koncentruje się na opracowaniu szerokiej gamy robotów, które mogą umożliwić ludziom bezpieczniejszą i skuteczniejszą interakcję z otaczającym ich środowiskiem.

Finanse cyfrowe

Akt w sprawie operacyjnej odporności cyfrowej

Rok 2022 stanowił ważny etap w odniesieniu do pakietu dotyczącego finansów cyfrowych: akt w sprawie operacyjnej odporności cyfrowej został opublikowany 14 grudnia 2022 r. i wszedł w życie 16 stycznia 2023 r. Sektor finansowy jest w coraz większym stopniu uzależniony od oprogramowania i cyfryzacji, w związku z czym rośnie ryzyko związane z technologiami informacyjno-komunikacyjnymi (ICT). Nowe przepisy zagwarantują, że przedsiębiorstwa finansowe będą w stanie oprzeć się zagrożeniom związanym z ICT. Banki, giełdy papierów wartościowych, izby rozliczeniowe i inne firmy finansowe będą musiały przestrzegać rygorystycznych standardów, aby zapobiegać incydentom związanym z ICT i je ograniczać. Wprowadzone zostaną również ramy nadzoru nad dostawcami usług, którzy świadczą usługi o krytycznym znaczeniu, takie jak przetwarzanie w chmurze, na rzecz instytucji finansowych.

Na infografice przedstawiono elementy strategii w zakresie finansów cyfrowych dla Europy.

Strategia w zakresie finansów cyfrowych dla Europy obejmuje następujące elementy: jednolity rynek cyfrowy usług finansowych, ramy regulacyjne ułatwiające innowacje, przeciwdziałanie zagrożeniom związanym z transformacją cyfrową oraz europejską przestrzeń danych finansowych mającą na celu promowanie innowacji opartych na danych.

Rozporządzenie w sprawie kryptoaktywów

UE jest jedną z pierwszych głównych jurysdykcji na świecie, które opracowały kompleksowe ramy regulacyjne dla przepisów dotyczących kryptoaktywów, a mianowicie proponowane rozporządzenie w sprawie rynków kryptoaktywów. Nowe przepisy zapewnią jasne ramy prawne dotyczące kryptoaktywów, które nie są jeszcze regulowane innymi przepisami finansowymi UE, chroniąc tym samym konsumentów, integralność rynku i stabilność finansową.

W przypadku stabilnych kryptowalut, tj. kryptowalut, które są mniej zmienne niż klasyczne kryptowaluty, w uzgodnionym tekście określono surowe wymogi dotyczące zakładania, udzielania zezwoleń i zarządzania rezerwami, w tym przewidujące nadzór UE nad istotnymi stabilnymi kryptowalutami, które mają znaczenie systemowe. Dostawcy usług w zakresie kryptoaktywów będą również musieli uzyskać zezwolenie w UE, dzięki czemu będą mogli świadczyć swoje usługi w całej UE.

Ponadto współprawodawcy uzgodnili wniosek dotyczący zmiany rozporządzenia w sprawie transferu środków pieniężnych. Uzgodniony tekst nakłada na wszystkich dostawców usług w zakresie kryptoaktywów uczestniczących w transferach kryptoaktywów obowiązek gromadzenia danych dotyczących inicjatorów i beneficjentów realizowanych przez nich transferów kryptoaktywów oraz udostępniania tych danych właściwym organom odpowiedzialnym za zwalczanie prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. Te nowe przepisy znacznie poprawią monitorowanie i identyfikowalność transferów kryptoaktywów oraz zapewnią zgodność z odpowiednimi środkami, o których mowa w zaleceniach Grupy Specjalnej ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy.

Matka z dwojgiem dzieci siedzi na huśtawce w ogrodzie.

5. Ochrona ludzi i swobód

Wprowadzenie

Chociaż obywatele Unii pochodzą z różnych środowisk, przyświecają im te same wartości stanowiące fundament Unii Europejskiej (art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej). Są nimi: poszanowanie godności osoby ludzkiej i praw człowieka, wolność, demokracja, równość i państwo prawne. Wartości te zapisane są w unijnych Traktatach i w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej.

W 2022 r. UE w dalszym ciągu borykała się z trwającą pandemią i wspierała kampanie szczepień w UE i poza jej granicami. Poczyniła też postępy w zapewnianiu gotowości na przyszłe zagrożenia dla zdrowia, działała na rzecz ochrony swobody przemieszczania się, wolności słowa i praw dziecka, a także pomagała osobom uciekającym przed wojną napastniczą prowadzoną przez Rosję w Ukrainie.

Lepszy stan zdrowia

COVID-19

Pandemia COVID-19 jeszcze nie dobiegła końca, nadal pojawiają się nowe warianty wirusa, a szczepienia mają w dalszym ciągu kluczowe znaczenie dla łagodzenia jego szkodliwych skutków.

W 2022 r. unijna strategia szczepień dalej przynosiła efekty. Od początku pandemii Europejczykom podano łącznie 966 099 169 dawek szczepionek. Rozwój wariantów wirusa wywołującego COVID-19 sprawia jednak, że istnieje zapotrzebowanie na szczepionki dostosowane. W 2022 r. Unia wydała pozwolenia dla szczepionek dostosowanych, które mają być wykorzystane w nowym programie szczepienia dawkami przypominającymi, aby zapobiegać wzrostowi liczby zachorowań. Opublikowano również sprawozdanie podgrupy terapeutycznej COVID-19 – COVID-19 Therapeutics Innovation Booster (Stymulator innowacyjnych środków terapeutycznych przeciwko COVID-19), które zawiera wytyczne dotyczące opracowywania nowych metod leczenia COVID-19.

Unia nie tylko realizuje kampanie szczepień, lecz także stawia czoła długofalowym skutkom zakażenia COVID-19, takim jak przewlekły COVID-19. Komisja Europejska finansuje szeroko zakrojone badania kohortowe, polegające na monitorowaniu ludności z całego świata przez dłuższy czas. W projektach badawczych finansowanych w ramach programów „Horyzont 2020” oraz „Horyzont Europa” analizuje się również przypadki długoterminowych schorzeń pojawiających się po zakażeniu COVID-19.

Wspólnie z państwami członkowskimi Unia buduje silną Europejską Unię Zdrowotną, aby lepiej chronić zdrowie obywateli Unii, zapobiegać przyszłym pandemiom i przygotować się na nie, a także usprawniać ogólne systemy opieki zdrowotnej w Europie. Aby to osiągnąć, potrzebne były lepsze ramy prawne. Nowe rozporządzenie w sprawie transgranicznych zagrożeń zdrowia, przyjęte w 2022 r., zapewni Unii kompleksowe ramy prawne regulujące skoordynowane działania w zakresie gotowości, nadzoru, oceny ryzyka oraz środków wczesnego ostrzegania i reagowania.

Kolejnym ważnym elementem solidnej unii zdrowotnej jest nowa służba Komisji Europejskiej – Urząd ds. Gotowości i Reagowania na Stany Zagrożenia Zdrowia (HERA). HERA przyczynia się do rozwoju, wytwarzania, zamawiania, gromadzenia zapasów i dystrybucji środków medycznych w sytuacji stanu zagrożenia zdrowia.

W 2022 r. Unia rozszerzyła uprawnienia istniejącej agencji ds. zdrowia. Europejska Agencja Leków może teraz monitorować sektor zdrowia i podejmować działania, by zapobiegać niedoborom leków, a także ułatwiać szybsze zatwierdzanie leków, by położyć kres kryzysowi w dziedzinie zdrowia publicznego. Szersze uprawnienia przyznano również Europejskiemu Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób, dzięki czemu może ono wspierać Unię i jej państwa członkowskie w zapobieganiu zagrożeniom chorobami zakaźnymi i ich kontrolowaniu.

Unijne cyfrowe zaświadczenie COVID – stanowiące ważne narzędzie w szczytowym okresie pandemii – przedłużono o kolejny rok i będzie ono obowiązywać do 30 czerwca 2023 r. Przedłużenie to umożliwi obywatelom korzystanie z zaświadczeń podczas podróży po Unii, gdyby sytuacja epidemiologiczna pogorszyła się i przywrócono by ograniczenia w podróżowaniu.

Aby poprawić dostęp do szczepionek w krajach o niższych dochodach, Unia i jej państwa członkowskie oraz instytucje finansujące przekazały ponad 5 mld euro za pośrednictwem inicjatywy „program na rzecz globalnego dostępu do szczepionki przeciwko COVID-19” (zob. rozdział 8, w którym znajduje się więcej informacji na temat darowizn na działania na rzecz szczepień poza UE).

Pracownik służby zdrowia pobiera dawkę szczepionki przeciwko COVID-19.
Pracownik służby zdrowia w ośrodku szczepień w Valletcie, Malta, 27 stycznia 2022 r.

Strategia w dziedzinie zdrowia na świecie

Ambitna strategia w dziedzinie zdrowia na świecie ma kluczowe znaczenie w rzeczywistości, w której choroby rozprzestrzeniają się ponad granicami państw. W takiej strategii należy uwzględnić fakt, że zdrowie jest globalnym dobrem wspólnym i ma duże znaczenie dla dobrostanu człowieka, stabilności społecznej i zrównoważonego rozwoju.

Z tego względu przyjęta w listopadzie Unijna strategia w dziedzinie zdrowia na świecie opiera się na równości, solidarności i prawach człowieka, a nacisk kładzie się w niej na umocnienie partnerstwa z innymi regionami w celu zapewnienia lepszej reakcji na globalne zagrożenia dla zdrowia. Zagrożenia dla zdrowia, takie jak oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe oraz patogeny mogące wywołać pandemię, to zagadnienia coraz bardziej złożone, którym towarzyszy zmieniający się kontekst geopolityczny. Zmiana klimatu, zmiany w różnorodności biologicznej i zanieczyszczenia będą miały szczególny wpływ na zdrowie osób i krajów bardziej podatnych na zagrożenia. Strategia opiera się zatem na zasadach podejścia „Jedno zdrowie”, w myśl którego zdrowie ludzi i zwierząt oraz zdrowie środowiskowe są ze sobą ściśle powiązane.

Patrząc w przyszłość do roku 2030, wyzwania są znaczące. Wiele państw ma zaległości w dążeniu do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju przewidzianych na 2030 r. w dziedzinie zdrowia. Europejska strategia zdrowia będzie zatem opierać się na kompleksowym podejściu i będzie uwzględniać trzy podstawowe priorytety: skuteczniejsze działanie systemów opieki zdrowotnej, rozszerzenie powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego oraz zwalczanie obecnych i przyszłych zagrożeń dla zdrowia.

Unia będzie nadal pełnić rolę lidera w dziedzinie zdrowia na świecie, działając we współpracy ze Światową Organizacją Zdrowia, a ponadto będzie budować wiarygodne partnerstwa międzynarodowe w ramach strategii Global Gateway (zob. rozdział 8). Najważniejszymi czynnikami umożliwiającymi realizację tej strategii będą cyfryzacja i badania naukowe (zob. rozdział 4, w którym znajduje się więcej informacji na temat cyfryzacji opieki zdrowotnej).

Europejski plan walki z rakiem

Przyjęty w 2021 r. europejski plan walki z rakiem jest sygnałem, że Unia odnowiła swoje zobowiązanie do zapobiegania chorobom nowotworowym oraz zapewnienia równego dostępu do diagnostyki i leczenia raka. Stanowi to kolejny ważny element Europejskiej Unii Zdrowotnej. Plan zakłada nie tylko wprowadzenie konkretnych usprawnień dla pacjentów, lecz także zapewnienie dodatkowego wsparcia osobom żyjącym z rakiem lub wyleczonym z raka oraz pracownikom ochrony zdrowia w całej Europie. Działania wynikające z tego planu są wspierane – w ramach programów takich jak Program UE dla zdrowia oraz misja w zakresie walki z rakiem programu „Horyzont Europa” – z budżetu w wysokości 4 mld euro, przeznaczonego na badania naukowe i inicjatywy na rzecz walki z rakiem. Wśród przykładów można wymienić opracowanie międzyspecjalizacyjnego programu szkolenia onkologicznego oraz rozwój sieci dla młodych osób żyjących z rakiem lub wyleczonych z raka.

W grudniu 2022 r. Rada Unii Europejskiej przyjęła wniosek dotyczący nowego podejścia do badań przesiewowych w kierunku raka, w myśl którego 90 proc. ludności kwalifikującej się do badań przesiewowych w kierunku raka piersi, raka szyjki macicy i raka jelita grubego ma mieć zapewniony dostęp do takich badań do 2025 r. Zakres badań przesiewowych rozszerzono o trzy nowe kierunki diagnostyki: raka prostaty, raka płuc i raka żołądka.

Nowe podejście do badań przesiewowych w kierunku raka

Na infografice przedstawiono nowe podejście do badań przesiewowych w kierunku raka w kontekście różnych rodzajów raka.

W ramach unijnego programu badań przesiewowych w kierunku raka przyjęto zaktualizowany wniosek dotyczący zalecenia Rady. To nowe podejście do badań przesiewowych w kierunku raka przewiduje rozszerzenie badań przesiewowych w kierunku raka piersi, raka jelita grubego i raka szyjki macicy oraz stopniowe wprowadzanie badań przesiewowych w kierunku raka płuc, raka prostaty i raka żołądka.


Innym istotnym zdarzeniem związanym z przepisami dotyczącymi raka z 2022 r. był wniosek dotyczący zmiany dyrektywy w sprawie azbestu w miejscu pracy. Azbest, będący wysoce niebezpiecznym czynnikiem rakotwórczym, który nadal występuje w wielu budynkach w Europie, jest przyczyną wielu możliwych do uniknięcia zgonów odnotowywanych w UE. Pracownicy mogą być narażeni na działanie tej substancji podczas renowacji lub rozbiórki budynków. Dzięki zaproponowanym zmianom Unia obniży dopuszczalne stężenie azbestu, na jakie można być narażonym w miejscu pracy, i wprowadzi bardziej czułe i dokładne metody pomiaru stężenia azbestu.

W 2022 r. uruchomiono rejestr nierówności w przeciwdziałaniu nowotworom, prowadzony na bieżąco dla unijnej sieci kompleksowych ośrodków onkologicznych, a także szereg wspólnych działań, w ramach których Unia wspierała organy krajowe w prowadzeniu inicjatyw, takich jak program szczepień przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) skierowany zarówno do dziewcząt, jak i chłopców.

Stella Kyriakides w maseczce na twarzy rozmawia z pacjentką podczas wizyty w szpitalu.
Stella Kyriakides, europejska komisarz ds. zdrowia i bezpieczeństwa żywności (druga od lewej), odwiedza centrum onkologiczne dla młodych pacjentów, Gandawa, Belgia, 12 lipca 2022 r.

Strategia farmaceutyczna dla Europy

Przyjęta w 2020 r. strategia farmaceutyczna dla Europy stanowi ambitny plan działania, który służy pobudzeniu innowacji w przemyśle farmaceutycznym, zwiększeniu dostępności i przystępności cenowej leków oraz wyjściu naprzeciw niezaspokojonym potrzebom medycznym, takim jak zapewnienie leków dzieciom i pacjentom cierpiącym na choroby rzadkie.

Pierwszym krokiem w stronę osiągnięcia tych celów było przyjęcie przez UE rozporządzenia w sprawie oceny technologii medycznych. Ponadto w 2022 r. przeprowadzono ocenę unijnych ram farmaceutycznych, mając na uwadze ich zmianę planowaną na początek 2023 r. Zakładane przez Unię zmiany przyspieszą dostęp do bezpiecznych i przystępnych cenowo leków wysokiej jakości we wszystkich państwach członkowskich. Zmiany te będą również odpowiedzią na niedobory leków i pomogą państwom członkowskim czerpać korzyści z medycznych technologii przyszłości, a jednocześnie sprawią, że Unia stanie się globalnym liderem innowacji.

Margaritis Schinas w fartuchu laboratoryjnym i maseczce obserwuje laborantkę napełniającą probówki.
Margaritis Schinas, wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej do spraw promowania naszego europejskiego stylu życia (po lewej), podczas otwarcia centrum badawczo-rozwojowego w Salonikach, Grecja, 15 lipca 2022 r.

W lipcu 2022 r. Komisja przyjęła również wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie norm jakości i bezpieczeństwa substancji pochodzenia ludzkiego (takich jak krew, tkanki i komórki) przeznaczonych do zastosowania u ludzi. Nowe rozporządzenie stanowi aktualizację obowiązujących dotychczas przepisów, w której uwzględniono wyższe normy bezpieczeństwa i jakości na potrzeby transgranicznego obrotu tymi krytycznymi produktami zdrowotnymi. Dawcy, podobnie jak biorcy, są lepiej chronieni, a normy transgraniczne umożliwiają większą solidarność między państwami członkowskimi.

Wiosną 2022 r. Komisja opracowała wraz z państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami związanymi z ochroną zdrowia publicznego środki mające na celu przeciwdziałanie problemowi rosnącego obciążenia chorobami niezakaźnymi, w tym z zakresu zdrowia psychicznego. W ramach unijnej inicjatywy dotyczącej chorób niezakaźnych „Zdrowsi razem” na realizację inicjatyw w 2022 r. przeznaczono ponad 156 mln euro.

Pięć aspektów inicjatywy „Zdrowsi razem”

1.

Czynniki warunkujące stan zdrowia dla promocji zdrowia i zapobiegania chorobom

2.

Cukrzyca

3.

Choroby układu krążenia

4.

Przewlekłe choroby układu oddechowego

5.

Zdrowie psychiczne i zaburzenia neurologiczne

Petr Dworak, Wiera Jurowa, Luc Kinkel i Piotr Stasiński rozmawiają na scenie w ustawieniu panelowym. Za nimi w tle dwa ekrany wyświetlające napis w języku niemieckim „dni mediów środkowe Niemcy dwa tysiące dwadzieścia dwa”.
Věra Jourová, wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej do spraw wartości i przejrzystości (druga od lewej), uczestniczy w dyskusji panelowej na temat wolności mediów w Europie Wschodniej z udziałem Petra Dvoráka, dyrektora generalnego Telewizji Czeskiej (pierwszy od lewej), Lutza Kinkela, dyrektora zarządzającego Europejskiego Centrum Wolności Prasy i Mediów (trzeci od lewej), oraz Piotra Stasińskiego, zastępcy redaktora naczelnego Gazety Wyborczej (czwarty od lewej) podczas Medientage Mitteldeutschland, Lipsk, Niemcy, 1 czerwca 2022 r.

Wzmocnienie naszej demokracji

Wolność i pluralizm mediów

Wolność i pluralizm mediów stanowią podstawowe filary systemów demokratycznych opartych na praworządności: niezależność mediów należy chronić na szczeblu Unii.

Aby zagwarantować wolność i pluralizm mediów w Unii, w 2022 r. przedstawiono wniosek dotyczący europejskiego aktu o wolności mediów. Komisja we wrześniu 2022 r. rozpoczęła konsultacje publiczne w celu zebrania opinii na temat najważniejszych kwestii wpływających na funkcjonowanie unijnego rynku mediów, w tym różnego rodzaju ingerencji w media i tendencji gospodarczych. Inicjatywa jest owocem europejskiego planu działania na rzecz demokracji, w którym zaproponowano szereg środków na rzecz promowania uczestnictwa demokratycznego, aby walczyć z dezinformacją oraz wspierać wolne i niezależne media.

Ponadto w kwietniu 2022 r. Komisja przedstawiła wniosek dotyczący dyrektywy i przyjęła zalecenie mające na celu poprawę ochrony dziennikarzy i obrońców praw człowieka przed ewidentnie bezpodstawnymi lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi. Strategiczne powództwa zmierzające do stłumienia debaty publicznej są formą groźby prawnej lub postępowania sądowego stanowiącego nadużycie i oznaczają poważne zagrożenie dla demokracji i praw podstawowych, takich jak wolność wypowiedzi i informacji. W grudniu Komisja przyjęła również wniosek ustawodawczy służący wzmocnieniu roli i niezależności organów ds. równości. W dyrektywach, których dotyczą wnioski, określone zostaną minimalne wiążące normy regulujące kwestie mandatu, niezależności, skuteczności, zasobów i uprawnień organów ds. równości.

Europejski akt o wolności mediów

Zakaz ingerencji w decyzje redakcyjne mediów

Zakaz wykorzystywania oprogramowania szpiegującego wobec dziennikarzy

Niezależne i odpowiednio finansowane media publiczne

Przejrzystość własności

Przejrzyste i sprawiedliwe systemy pomiaru oglądalności oraz przydział reklam państwowych

Ustanowienie nowej Europejskiej Rady ds. Usług Medialnych

Większa ochrona mediów przed nieuzasadnionym usuwaniem treści online

Ocena koncentracji na rynku i wymogi dotyczące środków krajowych mających wpływ na media

Zalecenie Komisji

Zestaw dobrych praktyk służących promowaniu wewnętrznych zabezpieczeń dotyczących niezależności redakcyjnej i przejrzystości własności mediów

Ochrona i wzmocnienie pozycji dzieci

Umacnianie naszej demokracji oznacza również wzmocnienie pozycji najmłodszych członków społeczeństwa: co piąta osoba w Unii to dziecko (osoba w wieku poniżej 18 lat); ma ona prawo do bycia wysłuchanym i do uczestniczenia w życiu demokratycznym społeczeństw Unii. Aby umożliwić dzieciom działanie w roli aktywnych obywateli, Unia uruchomiła we wrześniu 2022 r. unijną platformę uczestnictwa dzieci. Zadaniem platformy współtworzonej przy udziale dzieci i młodzieży będzie łączenie istniejących mechanizmów uczestnictwa dzieci na szczeblu lokalnym, krajowym i unijnym oraz angażowanie dzieci w procesy decyzyjne na szczeblu Unii. Platforma stanowi odpowiedź na jeden z wniosków płynących z Konferencji w sprawie przyszłości Europy (zob. rozdział 9), a mianowicie postulat zwiększenia uczestnictwa demokratycznego w Unii.

18,2 %

ludności UE to dzieci

30,2 %

ludności świata to dzieci

Unia stworzyła również przestrzeń umożliwiającą dzieciom aktywny udział w życiu społeczeństwa, szczególnie dzięki opracowaniu przyjaznych dzieciom wersji dokumentów unijnych oraz przyjęciu nowej strategii na rzecz lepszego internetu dla dzieci, która pomoże zapewnić, aby były w internecie chronione i traktowane z szacunkiem, a ich pozycja była wzmocniona. Przepisy zaproponowane w 2022 r. zakładają również nałożenie na dostawców usług internetowych odpowiedzialności za wykrywanie, zgłaszanie i usuwanie materiałów przedstawiających niegodziwe traktowanie dzieci w celach seksualnych i rozpowszechnianych za pośrednictwem platform tych dostawców.

Jeżeli chodzi o kwestie fundamentalne, Komisja uruchomiła unijną sieć na rzecz praw dziecka, aby monitorować wdrażanie strategii UE na rzecz praw dziecka oraz omówić kolejne działania z państwami członkowskimi i zainteresowanymi grupami. Na szczeblu globalnym w październiku 2022 r. przyjęto plan działania na rzecz młodzieży (dotyczący osób w wieku 15–29 lat), aby dać młodym ludziom możliwość komunikowania się z rówieśnikami z całego świata i wspólnego kształtowania lepszej przyszłości.

Co więcej, Unia wpływa na systemy wymiaru sprawiedliwości, tak aby stały się one bardziej przyjazne dzieciom przez finansowanie takich inicjatyw jak projekt Barnahus. Projekt ten, obejmujący wsparcie techniczne, stworzono, aby pomóc państwom członkowskim chronić dzieci będące ofiarami i świadkami przemocy. „Barnahus” (dom dzieci) to przestrzeń, w której organy ścigania, organy wymiaru sprawiedliwości, służba odpowiedzialna za ochronę dzieci oraz specjaliści ds. zdrowia psychicznego i fizycznego współpracują ze sobą, w przypadku gdy zachodzi podejrzenie znęcania się nad dzieckiem. Projekty przyczyniają się również do doskonalenia umiejętności specjalistów pracujących wspólnie przy sprawach dotyczących niegodziwego traktowania dzieci w celach seksualnych oraz do zwiększenia świadomości na ten temat. Ponieważ model Barnahus okazał się sukcesem, jest wprowadzany w Irlandii, Hiszpanii, Finlandii i innych państwach członkowskich UE.

Komisja przyjęła również wniosek mający na celu wzmocnienie praw rodzin w sytuacjach transgranicznych. W poszczególnych państwach członkowskich obowiązują różne przepisy krajowe dotyczące rodzicielstwa, a rodziny w sytuacjach transgranicznych muszą wszczynać procedury administracyjne, a czasem wkraczać na drogę sądową, by doprowadzić do uznania rodzicielstwa jednego z rodziców. Wiąże się to z kosztami, pochłania czas, a rozstrzygnięcie jest niepewne. Dzięki wnioskowi rodzicielstwo ustalone w jednym państwie członkowskim będzie uznawane we wszystkich pozostałych państwach członkowskich bez żadnej szczególnej procedury. Pozwoli to chronić prawa podstawowe dzieci, zapewnić pewność prawa dla rodzin oraz zmniejszyć koszty i obciążenia prawne po ich stronie.

W świetle wojny napastniczej prowadzonej przez Rosję przeciwko Ukrainie Rada skupiła się na ochronie praw dzieci w sytuacjach wyjątkowych.

Migracja i azyl

Niesprowokowana wojna napastnicza prowadzona przez Rosję przeciwko Ukrainie spowodowała największe od czasów drugiej wojny światowej przymusowe przesiedlenie ludności w Europie. Miało ono miejsce w kontekście nasilającej się migracji nieuregulowanej obserwowanej na szlakach prowadzących przez Morze Śródziemne i Bałkany Zachodnie oraz wykorzystywania migrantów do celów politycznych przez reżim białoruski.

Unia szybko uruchomiła dyrektywę w sprawie tymczasowej ochrony, aby przyjąć osoby przesiedlone, i utworzyła platformę solidarności, dzięki której możliwa jest koordynacja takiego przyjmowania w państwach członkowskich (zob. rozdział 1). Unijna sieć ds. reagowania w obszarze migracji i na wypadek kryzysu migracyjnego, umożliwiająca gromadzenie i rozpowszechnianie informacji na temat najnowszych wydarzeń, sprawiła, że zbiorowa reakcja UE zyskała silniejszy wydźwięk.

Unia w dalszym ciągu usprawnia długoterminowe zarządzanie migracją przez negocjowanie i wdrażanie nowego paktu o migracji i azylu. W szczególności Rada zasygnalizowała swoją gotowość do rozpoczęcia negocjacji w sprawie wniosków, które umożliwiłyby wsparcie państw członkowskich w skuteczniejszym monitorowaniu losów osób ubiegających się o azyl w Unii.

Ylva Johanson stoi wśród funkcjonariuszy Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej.
Ylva Johansson, europejska komisarz do spraw wewnętrznych (druga od lewej), podczas wizyty w Kiszyniowie (Mołdawia) w celu omówienia wyzwań związanych ze wspieraniem osób uciekających przed wojną w Ukrainie, 12 maja 2022 r.

W czerwcu 2022 r. państwa członkowskie złożyły deklarację solidarności, by pomóc pięciu państwom śródziemnomorskim (Grecji, Hiszpanii, Włochom, Cyprowi i Malcie) poradzić sobie z napływem migrantów. W deklaracji uruchomiono dobrowolny mechanizm solidarnościowy, w ramach którego 13 państw uczestniczących zobowiązało się do przyjęcia ponad 8 tys. osób ubiegających się o azyl i beneficjentów ochrony międzynarodowej, a kilka pozostałych państw wyraziło zainteresowanie wniesieniem wkładu finansowego w realizację projektów proponowanych przez państwa będące beneficjentami i opartych na potrzebach tych państw w dziedzinie zarządzania migracjami.

W listopadzie i grudniu 2022 r. Komisja przedstawiła plany działania dotyczące odpowiednio szlaku środkowośródziemnomorskiego i szlaku zachodniobałkańskiego. W proponowanych planach działania przedstawiono środki operacyjne służące reagowaniu na pilne i ciągłe wyzwania związane z tymi szlakami migracyjnymi.

Odnowiony unijny plan działania na rzecz zwalczania przemytu migrantów na lata 2021–2025 wdrażano przez cały rok 2022 i w ramach tych działań uruchomiono w lipcu pierwsze partnerstwa operacyjne na rzecz przeciwdziałania przemytowi z Marokiem i Nigrem. Ponadto w grudniu 2022 r. uruchomiono dwie inicjatywy Drużyny Europy skoncentrowane na rozwiązaniu problemu przemytu migrantów i nieuregulowanej migracji przez Atlantyk czy też zachodnią część Morza Śródziemnego i migracyjne szlaki środkowośródziemnomorskie.

Na podstawie pierwszej strategii UE na rzecz dobrowolnych powrotów i reintegracji z kwietnia 2021 r. wprowadzono struktury i narzędzia służące uproszczeniu dobrowolnego powrotu i reintegracji w ramach wspólnego unijnego systemu powrotów. Co więcej, w 2022 r. obsadzono strategiczne stanowisko unijnego koordynatora ds. powrotów. Unijny koordynator ds. powrotów, który jest podmiotem łączącym poszczególne aspekty unijnej polityki powrotowej, będzie wspierać współpracę między państwami członkowskimi, aby proces powrotów przebiegał sprawnie. Działania w tej dziedzinie będą wspierane przez sieć wysokiego szczebla ds. powrotów, państwa stowarzyszone w ramach Schengen i Europejską Agencję Straży Granicznej i Przybrzeżnej.

Na infografice przedstawiono wszystkie etapy procesu powrotu i readmisji migrantów.

Po wydaniu decyzji nakazującej powrót migrantom oferuje się doradztwo, aby zachęcić ich do dobrowolnego powrotu do ich kraju pochodzenia. Jeżeli nie będą współpracować i odmówią dobrowolnego powrotu, będą musieli zostać poddani przymusowemu powrotowi. Program wspomaganych dobrowolnych powrotów i środków reintegracyjnych odgrywa ważną rolę w ułatwianiu dobrowolnych wyjazdów. Obejmuje wspieranie migrantów w łatwiejszej integracji w społeczeństwie w kraju powrotu. Pakiety reintegracyjne mogą obejmować pomoc przed wyjazdem, natychmiastową podstawową pomoc i pomoc po przyjeździe. W celu ułatwienia wejścia na rynek pracy, co jest ważne dla trwałej reintegracji, może być również udzielane wsparcie w zakresie nauki szkolnej czy szkolenia zawodowego, a także wsparcie dla małych przedsiębiorstw.

Unia pracuje również nad wdrożeniem bardziej ambitnej i zrównoważonej polityki w dziedzinie legalnej migracji, aby przyciągnąć do Unii nowe umiejętności i talenty. Pakiet dotyczący umiejętności i talentów – przyjęty w 2022 r. – uprości procedury składania wniosków przez obywateli państw trzecich, którzy chcieliby pracować w Unii, a także pozwoli dopasować wykwalifikowanych pracowników do potrzeb unijnych pracodawców. Przyniesie to korzyści gospodarce Unii, ożywi współpracę z państwami spoza UE i poprawi ogólne zarządzanie migracjami. Nowa polityka ma ponadto ułatwić osobom uciekającym przed prowadzoną przez Rosję wojną napastniczą przeciwko Ukrainie integrację na rynku pracy UE w ramach pilotażowej unijnej puli talentów, uruchomionej w październiku 2022 r.

Strefa Schengen

Unijna strefa swobodnego przemieszczania się, czyli strefa Schengen, stanowi trzon europejskiej integracji i europejskiego wzrostu. Niedawna pandemia pokazała, że zakłócenia w przepływie osób i towarów wiążą się z kosztami. Aby lepiej monitorować projekt Schengen, Komisja opublikowała w 2022 r. pierwsze roczne sprawozdanie w sprawie stanu strefy Schengen, w którym określiła, co Unia i państwa członkowskie mogą zrobić, aby utrzymać sprawne funkcjonowanie tej strefy.

Zmieniony niedawno mechanizm oceny i monitorowania Schengen, obowiązujący od 1 października 2022 r., zawiera dalsze wskazówki dotyczące oceny, na ile państwa członkowskie przestrzegają przepisów Schengen. Ponadto w 2022 r. Rada wypracowała ogólne podejście do zmiany kodeksu granicznego Schengen, co przyspieszyło negocjacje dotyczące sposobu jak najlepszego radzenia sobie z kontrolami granicznymi w sytuacjach takich jak zagrożenia dla zdrowia czy instrumentalizacja migracji.

W 2022 r. odnowiono system informacyjny Schengen, czyli system wymiany informacji wykorzystywany zarówno na potrzeby bezpieczeństwa, jak i zarządzania granicami w Europie. Oferuje on teraz nowego rodzaju ostrzeżenia oraz udoskonaloną wymianę informacji między organami kontroli granicznej i organami ścigania.

Komisja zaproponowała również cyfryzację procedury ubiegania się o wizę Schengen, aby zapewnić inteligentniejszą i skuteczniejszą kontrolę graniczną. Nowe systemy informacyjne, takie jak system wjazdu/wyjazdu, który pomoże w walce z oszustwami dotyczącymi tożsamości i przestępstwami przeciwko wiarygodności dokumentów, a także europejski system informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż, który umożliwi wstępną weryfikację podróżnych spoza UE niepotrzebujących wizy do odwiedzenia strefy Schengen, pomoże wyeliminować istniejące luki informacyjne w systemie bezpieczeństwa i uniknąć odczuwanych przez podróżnych opóźnień na granicach zewnętrznych.

Strefa Schengen

Na infografice przedstawiono dane dotyczące strefy szengen.

Strefa szengen obejmuje 26 państw i zamieszkuje ją ponad 425 milionów 600 tysięcy osób, z czego półtora miliona mieszka w jednym państwie strefy szengen, a pracuje w innym. Granice między państwami strefy szengen codziennie przekracza 3 i pół miliona osób.

W 2022 r. Unia zadecydowała, że Chorwacja spełniła warunki niezbędne do przystąpienia do strefy Schengen z dniem 1 stycznia 2023 r. Chociaż Chorwacja jest już częściowo związana przepisami Schengen, będzie teraz w pełni korzystać z przynależności do największej na świecie strefy swobodnego przemieszczania się. Ponadto Komisja oceniła, że gotowe na przystąpienie do strefy Schengen są Bułgaria i Rumunia. Unia zaproponowała także zawieszenie zwolnienia z obowiązku posiadania wizy dla obywateli Vanuatu ze względu na zagrożenia związane z tamtejszym programem obywatelstwa.

Ochrona obywateli

W 2022 r. Unia, aby chronić swoich obywateli i zwalczać zagrożenia przestępstwami, podjęła kompleksowe działania, wśród których można wymienić zalecenie w sprawie ściślejszej współpracy policyjnej i wymiany informacji przez policję i organy ścigania z różnych państw członkowskich. Unia zmieniła również rozporządzenie w sprawie Europolu, aby Agencja Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Ścigania mogła zapewnić państwom członkowskim UE szersze wsparcie. Rozporządzenie, które weszło w życie w 2022 r., pomoże zwalczać przestępczość zorganizowaną i terroryzm.

Unia dostosowuje się również do nowych form zagrożeń przestępstwami i reaguje na nie za pomocą szeregu środków, takich jak nowe przepisy zobowiązujące dostawców usług internetowych do usuwania treści o charakterze terrorystycznym w ciągu godziny od otrzymania od organów krajowych nakazu usunięcia takich treści. Zmiana dyrektywy w sprawie zwalczania handlu ludźmi spowoduje dostosowanie prawodawstwa do Strategii UE w zakresie zwalczania handlu ludźmi na lata 2021–2025. Dodatkowo Unia przyjęła plan działania na rzecz walki z nielegalnym handlem dobrami kultury.

Proponowane rozszerzenie mandatu Europejskiego Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii pozwoli mu lepiej reagować na wyzwania związane z niedozwolonymi środkami odurzającymi.

Dążąc do stworzenia warunków, w których przestępczość, a w szczególności przestępczość zorganizowana, nie będzie się opłacać, przedstawiono wniosek zakładający rozszerzenie zasięgu krajowych biur ds. odzyskiwania mienia, co ma umożliwić śledzenie, odzyskiwanie i konfiskowanie większej ilości mienia pochodzącego z przestępstw. Nowy wniosek ma również na celu rozszerzenie wykazu przestępstw, w przypadku których ma być możliwa konfiskata mienia.

Widok z lotu ptaka na kontenerowiec podczas rozładunku w porcie.
Rozładunek towaru ze statku w ruchliwym doku portowym w Dolnej Saksonii, Niemcy.

6. Wzmocnienie gospodarki

Wprowadzenie

W 2022 r. unijny plan odbudowy NextGenerationEU nadal przynosił realne korzyści, finansując ważne środki mające na celu zwiększenie odporności gospodarki i społeczeństwa oraz przyspieszenie transformacji ekologicznej i cyfrowej.

Po dobrej pierwszej połowie roku wzrost gospodarczy w UE zaczął spowalniać, a inflacja zaczęła rosnąć, co było jedną z konsekwencji rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie. Pomimo wyzwań rynek pracy nadal osiągał dobre wyniki.

Ponieważ perspektywy gospodarcze są niepewne ze względu na ryzyko związane z przyszłymi dostawami gazu, UE przyspieszyła przejście na czystą energię, aby zakończyć swoją zależność od rosyjskich paliw kopalnych. Jednocześnie Unia kontynuowała prace nad podniesieniem odporności jednolitego rynku oraz wspieraniem przemysłu i przedsiębiorstw na drodze do neutralności klimatycznej.

Wzrost gospodarczy Europy

Tendencje

W drugiej połowie 2022 r. gospodarka UE weszła w trudny etap. Wstrząsy wywołane rosyjską wojną napastniczą przeciwko Ukrainie wpływają na gospodarkę UE zarówno bezpośrednio, jak i pośrednio, obniżając wzrost gospodarczy i podsycając inflację. Szybki wzrost cen energii i artykułów żywnościowych zmniejszył siłę nabywczą gospodarstw domowych w całej UE.

Chociaż rosyjska agresja na Ukrainę wywarła poważny wpływ na niektóre sektory gospodarki UE, rynek pracy nadal dobrze funkcjonował, korzystając z mechanizmów zmniejszonego wymiaru czasu pracy wspieranych w ramach inicjatywy SURE (wsparcie w celu zmniejszenia zagrożeń związanych z bezrobociem w sytuacji nadzwyczajnej). W 2022 r. bezrobocie osiągnęło rekordowo niski poziom 6,2 proc.

Ogólnie rzecz biorąc, gospodarka UE będzie się nadal rozwijać, ale w znacznie wolniejszym tempie niż wcześniej oczekiwano. Prognozy dotyczące aktywności gospodarczej i inflacji pozostają w dużym stopniu zależne od przebiegu wojny i jej wpływu na dostawy gazu do Europy.

W tym kontekście priorytetem pozostaje szybkie wdrożenie Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności o wartości 723,8 mld euro, który stanowi centralny element planu odbudowy NextGenerationEU, ponieważ zapewnia Europie dokładnie to, czego ona obecnie potrzebuje.

Nowy rozdział w krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności

Jako kluczowy instrument NextGenerationEU, Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności ma na celu złagodzenie gospodarczych i społecznych skutków pandemii koronawirusa. Ma on zapewnić, aby europejskie gospodarki i społeczeństwa były bardziej zrównoważone, odporne i lepiej przygotowane na wyzwania i możliwości związane z transformacją ekologiczną i cyfrową.

Z jego środków są finansowane działania służące realizacji kluczowych inwestycji i reform przedstawionych w planach odbudowy i zwiększania odporności państw członkowskich. Jest to szeroki zakres działań – od zmniejszenia śladu węglowego transportu publicznego w Portugalii i modernizacji usług opieki zdrowotnej na Słowacji po cyfryzację usług publicznych w Estonii. Komisja Europejska szacuje, że całkowite inwestycje w ramach NextGenerationEU mogą pobudzić wzrost gospodarczy UE nawet o 1,5 proc. do 2027 r. i przyczynić się do powstania nawet 1,5 mln miejsc pracy.

Na infografice przedstawiono główne elementy pakietu Europejskiego Instrumentu na rzecz Odbudowy oraz przeznaczenie poszczególnych kwot.

Całkowity pakiet Europejskiego Instrumentu na rzecz Odbudowy wynosi 806 miliardów 900 milionów euro. Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności obejmuje łącznie 723 miliardy 800 milionów euro, z czego 338 miliardów euro stanowią dotacje, a 385 miliardów 800 milionów euro pożyczki. Finansowanie czystych technologii i odnawialnych źródeł energii oraz renowacje poprawiające efektywność energetyczną budynków zapewnią Unii Europejskiej potrzebną energię. Ładowanie baterii i tankowanie będzie łatwiejsze dzięki rozwojowi zrównoważonego transportu i stacji ładowania, a wprowadzenie szybkich usług szerokopasmowych ułatwi nawiązywanie połączeń. Cyfryzacja administracji publicznej, zwiększenie skali chmur danych i zrównoważone procesory będą sprzyjać modernizacji. Zaś finansowanie kształcenia i szkolenia wspierającego rozwój umiejętności cyfrowych ułatwi zmianę lub podnoszenie kwalifikacji. Wkład Europejskiego Instrumentu na rzecz Odbudowy w inne programy wynosi 83 miliardy 100 milionów euro, na co składa się 50 miliardów 600 milionów euro na Wsparcie na rzecz odbudowy służącej spójności oraz terytoriom Europy, 10 miliardów 900 milionów euro na Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, 8 miliardów 100 milionów euro na rozwój obszarów wiejskich, 6 miliardów 100 milionów euro na program inwest i ju, 5 miliardów 400 milionów euro na program Horyzont Europa oraz 2 miliardy euro na Resk i ju.

Jak działa Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności?

Komisja, w imieniu UE, zaciąga pożyczki na rynkach kapitałowych, aby sfinansować NextGenerationEU.

Aby skorzystać ze wsparcia, państwa członkowskie przedkładają Komisji swoje plany odbudowy. Każdy plan określa reformy i inwestycje, które mają zostać wdrożone do końca 2026 r., a państwa członkowskie mogą otrzymać finansowanie do wysokości wcześniej uzgodnionej alokacji. Aby otrzymywać regularne płatności, państwa członkowskie muszą osiągnąć uzgodnione kamienie milowe i wartości docelowe w realizacji niezbędnych reform i inwestycji.

Spłata pożyczek UE przeznaczonych na NextGenerationEU rozpocznie się w 2028 r. i powinna zakończyć się do 2058 r. Pożyczki zostaną spłacone przez zaciągające pożyczkę państwa członkowskie, natomiast dotacje zostaną spłacone z budżetu UE.

Do końca 2022 r. państwom członkowskim wypłacono łącznie 138,8 mld euro w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (z czego 74,35 mld euro w 2022 r.), zarówno w formie płatności zaliczkowych, jak i po osiągnięciu przez państwa członkowskie UE określonych celów pośrednich i docelowych.

Ponadto w ramach szeregu innych programów budżetowych UE, które korzystają z finansowania w ramach NextGenerationEU, przydzielono, rozdysponowano lub wypłacono państwom członkowskim kilka mld euro. Jest to następstwem udanych operacji na rynku kapitałowym, w ramach których Komisja pozyskała środki poprzez emisję długoterminowych obligacji UE. Do końca 2022 r. Komisja pozyskała prawie 170 mld euro z rynków kapitałowych w ramach programu NextGenerationEU. Komisja będzie kontynuować operacje zaciągania pożyczek w 2023 r., stosując jednolite podejście do finansowania, które łączy wszystkie jej emisje pod jednym unijnym oznakowaniem obligacji.

W sprawozdaniu opublikowanym w lipcu potwierdzono, że poczyniono znaczne postępy we wdrażaniu Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz że ambitny program reform i inwestycji państw członkowskich jest pomyślnie realizowany. Do grudnia zatwierdzono wszystkie 27 planów odbudowy i zwiększania odporności, a państwa członkowskie przeznaczyły ponad 200 mld euro na wydatki związane z klimatem i 130 mld euro na technologie cyfrowe. Kwoty te stanowią odpowiednio ponad 40 i 26 proc. łącznej kwoty środków, o które państwa członkowskie wystąpiły w ramach RRF do końca 2022 r., czyli znacznie powyżej wartości docelowych na poziomie 37 i 20 proc. określonych w rozporządzeniu.

Instrument ten jest również centralnym elementem planu REPowerEU – reakcji UE na trudności społeczno-gospodarcze i zakłócenia na światowym rynku energii spowodowane rosyjską wojną napastniczą przeciwko Ukrainie. Wspiera on skoordynowane planowanie i finansowanie odpowiedniej infrastruktury, projektów energetycznych i reform w celu zapewnienia UE bardziej niezawodnych, przystępnych cenowo i zrównoważonych dostaw energii poprzez poprawę koszyka energetycznego i odejście od rosyjskich paliw kopalnych (zob. rozdział 2). W grudniu osiągnięto porozumienie polityczne w sprawie włączenia specjalnych rozdziałów do istniejących krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności w celu wsparcia priorytetów REPowerEU.

Ponieważ instrument ten oparty jest na wynikach, płatności w ramach instrumentu zależą od osiągnięcia przez państwa członkowskie kamieni milowych i wartości docelowych ustalonych dla inwestycji i reform w ich odpowiednich planach odbudowy i zwiększania odporności. Taki system okazał się pomocny w przyspieszeniu reform w niektórych państwach członkowskich i zapewnił ich skuteczną realizację. Systemy monitorowania i kontroli państw członkowskich – warunek wstępny zatwierdzenia planów odbudowy i zwiększania odporności – stworzyły również poczucie odpowiedzialności krajowej, które ma kluczowe znaczenie dla powodzenia trudnych reform.

Strona internetowa z tablicą wyników w zakresie odbudowy i odporności zawiera przejrzysty przegląd postępów we wdrażaniu Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz planów krajowych.

Komisja pomaga państwom członkowskim we wdrażaniu ich planów odbudowy i zwiększania odporności za pośrednictwem Instrumentu Wsparcia Technicznego – unijnego programu, który zapewnia dostosowaną do potrzeb techniczną wiedzę fachową na potrzeby opracowywania i wdrażania reform. Komisja odpowiedziała na prośby 19 państw członkowskich o wsparcie. Ponadto 17 państw członkowskich otrzymuje wsparcie techniczne w celu wdrożenia planu REPowerEU.

Źródła finansowania REPowerEU

Pozostałe pożyczki (obecnie 225 mld euro) z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz nowe dotacje o wartości 20 mln euro finansowane w ramach instrumentu z różnych źródeł, mianowicie fundusz innowacyjny (60 %) i skoncentrowana na wstępie sprzedaż uprawnień w ramach systemu handlu uprawnieniami do emisji (40 %)

5,4 mld euro środków z pobrexitowej rezerwy dostosowawczej, które państwa członkowskie będą mogły dobrowolnie przenieść do instrumentu w celu finansowania środków REPowerEU

Fundusze polityki spójności

Instrument „Łącząc Europę”

Fundusz innowacyjny

finansowanie krajowe i unijne na rzecz realizacji celów REPowerEU

Krajowe środki polityki budżetowej

Inwestycje prywatne

Europejski Bank Inwestycyjny

Ramy zarządzania gospodarczego dostosowane do wyzwań przyszłości

Po otwartej i owocnej debacie publicznej Komisja opublikowała wytyczne dotyczące prostszych i skuteczniejszych ram zarządzania gospodarczego. Wnioski Komisji mają zapewnić większą odpowiedzialność krajową i lepsze egzekwowanie polityki fiskalnej i gospodarczej, a jednocześnie umożliwiać reformy i inwestycje oraz ograniczyć wysokie wskaźniki długu publicznego w sposób realistyczny, stopniowy i trwały. W ten sposób zreformowane ramy powinny pomóc w zbudowaniu ekologicznej, cyfrowej i odpornej gospodarki przyszłości, a jednocześnie zapewnić stabilność finansów publicznych we wszystkich państwach członkowskich.

Andrej Plenkowicz, Ursula von der Lajen, Kristin Lagard i Paskal Donahoł rozmawiają ze sobą uśmiechnięci.
Od lewej: Andrej Plenković, premier Chorwacji, Ursula von der Leyen, przewodnicząca Komisji Europejskiej, Christine Lagarde, prezes Europejskiego Banku Centralnego, i Paschal Donohoe, przewodniczący Eurogrupy, na szczycie Rady Europejskiej, 23–24 czerwca 2022 r., Bruksela, Belgia.

Chorwacja przygotowuje się do wprowadzenia euro

W lipcu UE przyjęła ostateczne akty prawne niezbędne do tego, by Chorwacja mogła wprowadzić euro 1 stycznia 2023 r. Nastąpiło to po okresie intensywnych przygotowań i znacznych wysiłków podjętych przez Chorwację w celu spełnienia wszystkich niezbędnych wymogów. Przygotowania do przejścia na euro zostały uzupełnione kompleksową kampanią komunikacyjną prowadzoną przez władze chorwackie. W wysiłkach tych uczestniczyła Komisja i Europejski Bank Centralny.

Wraz z Chorwacją wspólną walutą UE posługiwać się będzie 20 państw członkowskich UE i 347 mln obywateli UE. Euro przyniesie praktyczne korzyści chorwackim obywatelom i przedsiębiorstwom. Ułatwi podróżowanie i życie za granicą, zwiększy przejrzystość i konkurencyjność rynków oraz ułatwi handel. Banknoty i monety euro staną się również dla wszystkich Chorwatów konkretnym symbolem wolności, wygody i szans, jakie daje UE.

Zwiększanie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej

Polityka regionalna UE, zwana także polityką spójności, ma na celu korygowanie nierówności między regionami. Realizuje ona priorytety polityczne UE, zwłaszcza w zakresie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej, oraz transformacji ekologicznej i cyfrowej.

W 2022 r. Komisja przyjęła umowy o partnerstwie w sprawie funduszy UE na lata 2021–2027 z wszystkimi państwami członkowskimi. Są to kluczowe instrumenty w każdym okresie finansowania, ponieważ określają strategie poszczególnych państw w zakresie inwestycji związanych z finansowaniem w regionach UE na lata 2021–2027. Po zawarciu umów przyjęto 380 krajowych, regionalnych i tematycznych programów polityki spójności, w tym terytorialnych planów sprawiedliwej transformacji i 80 programów transgranicznych, które realizują strategie w ramach konkretnych inicjatyw w terenie.

Eliza Ferejra siedzi przy stole i składa podpis w księdze.
Elisa Ferreira, europejska komisarz do spraw spójności i reform, na ceremonii podpisania Umowy Partnerstwa na lata 2021–2027, Chorwacja, 29 września 2022 r.

Razem

Na infografice przedstawiono podział środków na projekt razem.

Projekt razem Interreg Espania Portugal na lata 2021 do 2027 jest największym transgranicznym programem finansowania Unii Europejskiej, a jego budżet wynosi 320 mln euro. Budżet przeznaczony na program razem na rzecz współpracy w północno-zachodniej Europie, na obszarze Oceanu Atlantyckiego i w regionie arktycznym wynosi 467 mln euro. Budżet na program razem na rzecz sprawiedliwej transformacji obejmujący ukierunkowane inwestycje w Czechach w krajach karlowarskim, usteckim i morawsko-śląskim wynosi miliard 640 milionów euro.

Zapewnienie sprawiedliwej transformacji

Mechanizm sprawiedliwej transformacji, kluczowe narzędzie, dzięki któremu transformacja w kierunku gospodarki neutralnej dla klimatu ma przebiegać w sposób sprawiedliwy, nie pozostawiając nikogo w tyle, zaczął już wypełniać obietnicę uruchomienia do 2029 r. inwestycji w wysokości do 55 mld euro. W 26 państwach członkowskich przyjęto około 67 z oczekiwanych 70 terytorialnych planów sprawiedliwej transformacji.

Nowa fabryka magnesów ziem rzadkich w Ida-Virumaa w Estonii była pierwszym projektem sfinansowanym z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. Inne regiony górnicze i regiony o wysokiej emisji dwutlenku węgla również wybierają pierwsze inwestycje w ramach tego funduszu.

Wsparcie dla regionów objętych sprawiedliwą transformacją wzrosło za pośrednictwem platformy sprawiedliwej transformacji, która oferuje dostosowane do potrzeb wsparcie oraz wymianę informacji i najlepszych praktyk na portalu platformy i na konferencjach odbywających się dwa razy w roku.

W lutym Komisja opublikowała ósme sprawozdanie w sprawie spójności, w którym oceniono stan regionów UE w wielu obszarach polityki, w tym w obszarach gospodarki, energetyki, transportu, innowacji, demografii i społeczeństwa. W sprawozdaniu stwierdzono, że dzięki inwestycjom w ramach polityki spójności większość regionów słabiej rozwiniętych nadrabia zaległości, a przepaść między nimi a zamożniejszymi obszarami UE maleje. Jednocześnie należy zwrócić uwagę na pewne trudne zmiany, takie jak stagnacja gospodarcza w niektórych obszarach, rosnąca przepaść innowacyjna i starzenie się społeczeństwa.

Stawianie ludzi na pierwszym miejscu – odnowiona strategia na rzecz regionów najbardziej oddalonych

Aby zwiększyć spójność w UE, w 2022 r. Komisja przyjęła zmodernizowaną i odnowioną strategię zaangażowania i wsparcia dla najbardziej oddalonych regionów UE. Dziewięć terytoriów zamorskich – Wyspy Kanaryjskie (Hiszpania), Gujana Francuska, Gwadelupa, Martynika, Majotta, Reunion i Saint-Martin (Francja) oraz Azory i Madera (Portugalia) – nadal stoi w obliczu odrębnych warunków strukturalnych, zarówno wyzwań, jak i korzyści, które wymagają rozwiązań dostosowanych do indywidualnych potrzeb. Nowa strategia stawia ludzi na pierwszym miejscu, proponując konkretne środki mające na celu poprawę warunków życia 5 mln mieszkańców tych regionów. W tym celu będzie ona wspierać transformację ekologiczną i cyfrową oraz wykorzystywać wyjątkowe atuty, takie jak młoda populacja, rozległe strefy morskie, unikalny potencjał w zakresie różnorodności biologicznej i badań naukowych. Strategia ta zapewni konkretną pomoc, dzięki czemu regiony najbardziej oddalone będą mogły w pełni korzystać z polityki UE i realizować swój potencjał.

Strategia została wprowadzona w życie poprzez uruchomienie w 2022 r. dwóch specjalnych instrumentów pomocy: programu małych grantów na kwotę 1 mln euro dla młodych ludzi na realizację lokalnych projektów w wybranych przez nich obszarach oraz projektu o wartości 1 mln euro wspierającego niebieską zrównoważoną turystykę. Ponadto w strategii zapowiedziano utworzenie nowego narzędzia doradczego przeznaczonego specjalnie dla regionów najbardziej oddalonych – instrumentu „na żądanie” – aby pomóc w opracowywaniu, udoskonalaniu i wdrażaniu regionalnych strategii rozwoju obszarów najbardziej oddalonych.

Nowe narzędzia służące do zapoznania się z projektami finansowanymi przez UE

W 2022 r. Komisja uruchomiła nową publiczną bazę danych Kohesio obejmującą ponad 1,5 mln projektów finansowanych w ramach polityki spójności w latach 2014–2020. Platforma, która będzie często aktualizowana, umożliwia każdemu użytkownikowi przejrzysty i prosty dostęp do informacji na temat projektów i beneficjentów finansowanych przez UE. Obywatele mogą skorzystać z Kohesio, aby dowiedzieć się o inwestycjach UE w terenie w swoim regionie.

Uruchomiono również nową bazę danych na temat okresu programowania 2021–2027, w której można znaleźć wszystkie informacje na temat inwestycji w ramach polityki spójności.

Zwiększenie odporności jednolitego rynku na kryzysy

Od blisko 30 lat jednolity rynek jest najważniejszym atutem UE, który oferuje pewność, skalę i dobry punkt wyjścia do globalnej ekspansji dla unijnych przedsiębiorstw oraz zapewnia konsumentom powszechną dostępność produktów i usług wysokiej jakości.

Niedawne kryzysy zagroziły jednak normalnemu funkcjonowaniu jednolitego rynku, zwłaszcza na początku pandemii COVID-19, kiedy to przedsiębiorstwa i obywatele ucierpieli z powodu ograniczeń wjazdu dla podróżnych, zakłóceń w łańcuchach dostaw i braku przewidywalności przepisów. Ostatnio wpływ rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie pokazał, jak szybko niektóre łańcuchy dostaw mogą się rozpadać, co grozi niedoborem niektórych towarów i usług w Europie oraz zmusza przedsiębiorstwa do poszukiwania nowych rynków.

W związku z tym Komisja zaproponowała nowe ramy ochrony funkcjonowania jednolitego rynku w czasach kryzysu. Instrument nadzwyczajny jednolitego rynku pomoże zapewnić swobodny przepływ towarów, usług i osób na jednolitym rynku, zabezpieczyć sprawne funkcjonowanie łańcuchów dostaw oraz zagwarantować dostępność krytycznych towarów i usług oraz dostęp do nich.

Turystyka była jednym z sektorów najbardziej dotkniętych pandemią i pierwszym, który skorzystał z nowej inicjatywy mającej na celu przyspieszenie transformacji ekologicznej i cyfrowej w całym przemyśle UE. Zgodnie z aktualizacją strategii przemysłowej UE z 2021 r. w lutym 2022 r. Komisja opublikowała ścieżkę transformacji dla turystyki – plan opracowany wspólnie z przemysłem i społeczeństwem obywatelskim, w którym wyszczególniono kluczowe inicjatywy, cele i warunki osiągnięcia dwojakiej transformacji i długoterminowej odporności sektora.

W wyniku wezwania społeczności turystycznej UE do podzielenia się konkretnymi środkami i celami w 2022 r. opublikowano ponad 250 zobowiązań. Obejmują one inicjatywy organów publicznych i organizacji zarządzających obszarami turystycznymi mające na celu ustanowienie i stosowanie strategii na rzecz turystyki zrównoważonej pod względem środowiskowym, gospodarczym i społecznym, aby umożliwić dostawcom usług turystycznych wykorzystanie narzędzi rezerwacji online oraz cyfrowej wymiany informacji na temat ich ofert. Sektor prywatny jest również aktywnie zaangażowany, a kilka dużych przedsiębiorstw podejmuje konkretne zobowiązania do zmniejszenia śladu węglowego, zużycia wody i wytwarzania odpadów. Ponadto zarówno małe, jak i duże zainteresowane strony z sektora prywatnego wyznaczyły cele w zakresie zapewnienia zrównoważonej oferty turystycznej.

Inicjatywa dotycząca nadzwyczajnego instrumentu jednolitego rynku – zarządzanie kryzysowe

Grupa doradcza

koordynuje inicjatywę i doradza Komisji

Planowanie awaryjne

Ta struktura ma zastosowanie, gdy nie ma kryzysu, a jednolity rynek funkcjonuje normalnie.

Podwyższona czujność dotycząca jednolitego rynku

Uruchamiana decyzją Komisji, w przypadku gdy zdarzenie wymaga środków w zakresie podwyższonej czujności.

Sytuacja nadzwyczajna na jednolitym rynku

Aktywowana decyzją Rady, jeżeli kryzys doprowadzi do poważnego wpływu na jednolity rynek.

Oprócz poszukiwania możliwości wzmocnienia odporności gospodarki europejskiej w obrębie swoich granic UE zajmuje się również obszarami, w których stoi w obliczu zależności od państw spoza UE. W lutym 2022 r. Komisja opublikowała drugą szczegółową analizę, koncentrując się na pięciu następujących obszarach strategicznych: metale ziem rzadkich i magnez, chemikalia, panele słoneczne, cyberbezpieczeństwo i oprogramowanie informatyczne.

W oparciu o te ustalenia Komisja podjęła kilka inicjatyw, w tym uruchomiła europejski sojusz na rzecz przemysłu fotowoltaicznego. Ma to na celu zwiększenie zdolności Europy do rozwoju technologii słonecznych i fotowoltaicznych do 30 gigawatów rocznie do 2025 r. we wszystkich segmentach fotowoltaicznego łańcucha wartości. Osiągnięcie tego celu przyniosłoby 60 mld euro nowego produktu krajowego brutto rocznie w Europie i stworzyłoby ponad 400 tys. nowych miejsc pracy.

Normy stanowią fundament jednolitego rynku i globalnej konkurencyjności. Dotyczą tak rozmaitych dziedzin jak częstotliwości Wi-Fi, zabawki łączące się z internetem czy wiązania narciarskie i stanowią niewidoczną, lecz zasadniczą część życia codziennego. W ramach nowej strategii normalizacyjnej Komisja przedstawiła nowe przepisy, które określają bardziej strategiczne podejście do norm i uwzględniają wartości demokratyczne w zastosowaniach technologicznych. Nowa strategia przyniesie korzyści przedsiębiorstwom i konsumentom dzięki zapewnieniu interoperacyjności produktów i usług, zmniejszeniu kosztów, poprawie bezpieczeństwa i wspieraniu innowacji.

W 2022 r. Komisja przedstawiła również zmienione przepisy w celu zapewnienia, aby przepisy dotyczące projektowania uwzględniały nowe cyfrowe aspekty produktów oraz aby ochrona wzorów przemysłowych w całej UE była łatwiejsza, tańsza i bardziej przewidywalna.

Chociaż UE posiada szczególną ochronę oznaczeń geograficznych win, napojów spirytusowych oraz innych produktów rolnych i środków spożywczych, obecnie nie ma takiej ochrony w przypadku produktów rzemieślniczych i przemysłowych. Nowe przepisy zaproponowane przez Komisję umożliwią również producentom ochronę produktów takich jak szkło z Murano, tweed Donegal, porcelana z Limoges, sztućce z Solingen i ceramika z Bolesławca oraz przeciwdziałanie fałszerstwom w Europie i poza nią. Ułatwią one również konsumentom rozpoznawanie jakości takich produktów.

Nowa strategia normalizacyjna będzie wspierać przemysł UE na drodze do transformacji ekologicznej i cyfrowej.

Nowe normy powinny określać jakość wodoru i interoperacyjność techniczną, aby umożliwić przemysłowi obniżenie emisyjności dzięki wykorzystaniu wodoru

Surowce wykorzystywane w bateriach – zasilające samochody elektryczne i szereg innych urządzeń elektronicznych – powinny być wydobywane zgodnie z rygorystycznymi normami środowiskowymi i normami pracy

Czipy niezbędne do funkcjonowania inteligentnych zegarków i innych podłączonych do internetu urządzeń wymagają silnej ochrony przed cyberzagrożeniami

Uczciwa konkurencja

W tym trudnym roku produkty wysokiej jakości po uczciwych cenach były potrzebne Europejczykom bardziej niż kiedykolwiek. Wśród najlepszych narzędzi, z których Komisja Europejska może korzystać w celu ochrony konsumentów i podtrzymania gospodarki, znajdują się jej decyzje dotyczące przeciwdziałania praktykom monopolistycznym, łączenia przedsiębiorstw i pomocy państwa, które utrzymują dynamiczną i uczciwą konkurencję na jednolitym rynku.

Jednym z przykładów tego, w jaki sposób unijny system kontroli konkurencji może chronić interesy obywateli, było wrześniowe orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w którym w dużej mierze potwierdzono decyzję Komisji podjętą wobec Google i ustalono grzywnę w wysokości ponad 4 mld euro. Kolejną decyzją, która pokazuje, w jaki sposób polityka konkurencji może wspierać innowacje, jest zakaz nabycia przez spółkę Illumina akcji GRAIL, które ograniczyłoby wybór wczesnych testów wykrywających raka. Komisja zakazała zawarcia umowy, gdy spółka Illumina nie zaproponowała środków zaradczych, które rozwiałyby te obawy.

Zrównoważona produkcja i konsumpcja

Nasz obecny model gospodarczy „weź, użyj, wyrzuć” wyczerpuje zasoby, zanieczyszcza środowisko, szkodzi różnorodności biologicznej i powoduje zmianę klimatu, ponadto uzależnia Europę od zasobów pochodzących z innych krajów. Mając to na uwadze i w ramach Planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym, w marcu 2022 r. Komisja zaproponowała pakiet wniosków, dzięki którym zrównoważone produkty staną się normą w UE.

Wnioski opierają się na sukcesie, jaki odniosły obowiązujące unijne przepisy dotyczące ekoprojektu, które spowodowały znaczące obniżenie zużycia energii w UE, przynosząc konsumentom istotne oszczędności. Tylko w zeszłym roku obowiązujące wymogi dotyczące ekoprojektu umożliwiły konsumentom zaoszczędzenie 120 mld euro.

Wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie ekoprojektowania zrównoważonych produktów odnosi się do etapu projektowania produktów, na którym ustala się nawet 80 proc. wpływu danego produktu na środowisko w całym cyklu życia. Rozszerza on istniejące ramy ekoprojektu, ustanawiając wymogi mające na celu poprawę obiegu zamkniętego, efektywności energetycznej i innych aspektów zrównoważenia środowiskowego produktów.

Pakiet obejmował również nową strategię, której celem było zwiększenie trwałości wyrobów włókienniczych trwalszymi, a także zapewnienie możliwości ich naprawy, ponownego wykorzystania i recyklingu. Jej celem jest rozwiązanie problemu taniej odzieży niskiej jakości, odpadów włókienniczych i niszczenia niesprzedanych wyrobów włókienniczych oraz zapewnienie, by ich produkcja odbywała się z pełnym poszanowaniem praw socjalnych.

Kluczowe działania na rzecz zrównoważonych produktów o zamkniętym cyklu życia

Bardziej ekologiczne i energooszczędne produkty o zamkniętym cyklu życia dzięki wymogom dotyczącym ekoprojektu

Udoskonalone produkty i dokładniejsze informacje na temat zrównoważenia środowiskowego produktów dla konsumentów i uczestników łańcucha dostaw poprzez wprowadzenie cyfrowych paszportów produktów

Zapobieganie niszczeniu niesprzedanych produktów konsumpcyjnych

Promowanie zrównoważonych modeli biznesowych

Ustanowienie obowiązkowych wymogów dotyczących ekologicznych zamówień publicznych

Nowe przepisy zaproponowane przez Komisję dadzą konsumentom możliwość dokonywania świadomych i przyjaznych dla środowiska wyborów przy zakupie produktów. Niezależnie od tego, czy chodzi o telefon komórkowy czy urządzenie kuchenne, konsumenci będą lepiej poinformowani o tym, jaka jest trwałość produktu i czy można go naprawić. Nowe przepisy zakażą również pseudoekologicznego marketingu i praktyk wprowadzających konsumentów w błąd co do trwałości produktu.

Podczas opracowywania wniosku Komisja zasięgnęła opinii ponad 12 tys. konsumentów. Konsultowała się także z przedsiębiorstwami, ekspertami w dziedzinie ochrony konsumentów i organami krajowymi. Weryfikację wiarygodności twierdzeń dotyczących ekologiczności uznano za największą przeszkodę w zaangażowaniu się w transformację ekologiczną.

Proponowany przegląd rozporządzenia w sprawie wyrobów budowlanych wzmocni i zmodernizuje przepisy obowiązujące od 2011 r. Powstaną zharmonizowane ramy oceny i informowania o tym, jakie jest oddziaływanie danego wyrobu budowlanego w kontekście środowiska i klimatu.

W przedstawionym w listopadzie drugim pakiecie dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym Komisja zaproponowała nowe ogólnounijne przepisy w celu rozwiązanie problemu opakowań – rosnącego źródła odpadów i frustracji konsumentów. Dla konsumentów nowe przepisy zapewnią dostępność opakowań wielokrotnego użytku, wyeliminują zbędne opakowania, ograniczą nadmierne stosowanie opakowań i zapewnią zrozumiałe etykiety, które pomogą we właściwym recyklingu. Pakiet obejmował również inicjatywę na rzecz zapewnienia konsumentom i przemysłowi jasności w zakresie tworzyw sztucznych pochodzenia biologicznego, ulegających biodegradacji lub nadających się do kompostowania, określając, jakie zastosowania takich tworzyw sztucznych są rzeczywiście korzystne dla środowiska, oraz w jaki sposób należy je projektować, unieszkodliwiać i poddawać recyklingowi.

Przedsiębiorstwa odgrywają kluczową rolę w budowaniu zrównoważonej gospodarki i zrównoważonego społeczeństwa. W lutym Komisja przedstawiła wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w obszarze zrównoważonego rozwoju. Wniosek ma na celu wspieranie zrównoważonych i odpowiedzialnych norm zachowań w przedsiębiorstwie w globalnych łańcuchach wartości. Przedsiębiorstwa będą musiały uwzględniać kwestie praw człowieka i środowiska w swojej działalności gospodarczej i ładzie korporacyjnym.

Około połowa konsumentów, z którymi przeprowadzono konsultacje w ramach unijnego badania, stwierdziła, że byliby skłonni zapłacić więcej za bardziej trwały produkt, którego nie trzeba naprawiać.

Źródło: Badanie przygotowawcze mające na celu zebranie dowodów na temat sposobów wzmocnienia pozycji konsumentów, aby odgrywali aktywną rolę w procesie przechodzenia na zieloną gospodarkę.

Wyroby budowlane

wytwarzają 30 % rocznej produkcji odpadów w UE

Budynki

odpowiadają za 40 % zużycia energii w UE

Obiekty budowlane i roboty budowlane

wytwarzają 9,4 % całkowitego krajowego śladu węglowego

Cement, stal, aluminium i tworzywa sztuczne

odpowiadają za 15 % emisji dwutlenku węgla w UE

Przyspieszenie zrównoważonych inwestycji

Osiągnięcie przez UE neutralności klimatycznej do 2050 r. wymaga bardzo wielu inwestycji prywatnych. Zrównoważone finansowanie polega na przekierowaniu inwestycji na działalność gospodarczą przyjazną dla środowiska i jest centralnym elementem transformacji ekologicznej i cyfrowej. UE jest już światowym liderem w ustanawianiu norm środowiskowych, społecznych i w zakresie zarządzania na rynkach finansowych oraz stworzyła pierwszy w swoim rodzaju system klasyfikacji zrównoważonej działalności w UE (znany jako unijna systematyka zrównoważonego rozwoju).

W 2022 r. Komisja zaktualizowała przepisy, uwzględniając konkretne działania przejściowe obejmujące technologie gazowe i jądrowe zgodnie z celami klimatycznymi i środowiskowymi UE, które zaczną obowiązywać od 2023 r.

Jakie rodzaje działalności związane z gazem zostały uwzględnione?

  • Wytwarzanie energii elektrycznej z gazowych paliw kopalnych
  • Wysokosprawna kogeneracja energii cieplnej/chłodniczej i energii elektrycznej z gazowych paliw kopalnych
  • Produkcja energii cieplnej/chłodniczej z gazowych paliw kopalnych w efektywnym systemie ciepłowniczym i chłodniczym

Jakie rodzaje działalności związane z energią jądrową zostały uwzględnione?

  • Badania, rozwój i wdrażanie zaawansowanych technologii („IV generacji”), które minimalizują odpady i poprawiają normy bezpieczeństwa
  • Projekty dotyczące nowych elektrowni jądrowych wykorzystujące istniejące technologie wytwarzania energii elektrycznej lub ciepła („generacja III+”) (do 2045 r.)
  • Modernizacja i modyfikacja istniejących elektrowni jądrowych w celu przedłużenia okresu ich eksploatacji (do 2040 r.)

Sprawiedliwe, proste i nowoczesne podatki i cła

W długoterminowej agendzie podatkowej UE na rzecz sprawiedliwego i zrównoważonego otoczenia biznesowego określono ukierunkowane środki mające na celu promowanie inwestycji i przedsiębiorczości.

W grudniu Komisja Europejska przedstawiła kompleksowy pakiet dotyczący podatku od wartości dodanej (VAT) w epoce cyfrowej, aby lepiej służył on przedsiębiorstwom w nowoczesnej gospodarce. Pakiet zwiększy również odporność systemu UE VAT na oszustwa dzięki wykorzystaniu potencjału cyfryzacji.

Główne proponowane środki obejmują wprowadzenie jednolitej rejestracji do celów VAT w całej UE, przejście na sprawozdawczość cyfrową w czasie rzeczywistym dla przedsiębiorstw transgranicznych oraz zaktualizowane przepisy dotyczące VAT w odniesieniu do platform transportu pasażerskiego i zakwaterowania. Dzięki tym środkom unijny system VAT będzie lepiej dostosowany do dzisiejszego zglobalizowanego, cyfrowego otoczenia biznesowego i będzie skuteczniejszy w walce z oszustwami.

Komisja zaproponowała również nowe środki w zakresie przejrzystości podatkowej dla wszystkich dostawców usług, które ułatwiają klientom z UE dokonywanie transakcji na kryptoaktywach (zob. również rozdział 3). Obecnie użytkownicy kryptoaktywów osiągają znaczne zyski, które umykają kontroli krajowych organów podatkowych. Prowadzi to do znacznej utraty dochodów w budżetach publicznych. Komisja zaproponowała, aby wszyscy dostawcy usług w zakresie kryptoaktywów, niezależnie od ich wielkości lub lokalizacji, zgłaszali transakcje klientów zamieszkałych w UE. Wniosek rozszerza również obowiązujące wymogi w zakresie sprawozdawczości i wymiany informacji na pieniądz elektroniczny oraz interpretacje prawa podatkowego wydawane zamożnym klientom indywidualnym.

W grudniu państwa członkowskie osiągnęły również jednomyślne porozumienie dotyczące przyszłej dyrektywy w sprawie zapewnienia globalnego minimalnego poziomu opodatkowania grup wielonarodowych w Unii Europejskiej. Dzięki temu historycznemu porozumieniu UE będzie liderem w stosowaniu porozumienia w sprawie globalnej reformy podatkowej sporządzonego w 2021 r. przez Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju. Dyrektywa zawiera wspólny zbiór przepisów dotyczących sposobu obliczania efektywnej minimalnej stawki podatkowej wynoszącej 15 proc., tak aby była ona stosowana spójnie i prawidłowo w całej UE. Stawka ta została uzgodniona przez 137 państw. Dyrektywa, gdy tylko zostanie wdrożona, sprawi, że międzynarodowe ramy opodatkowania osób prawnych będą sprawiedliwe, przejrzyste i stabilne. Państwa członkowskie muszą wdrożyć te nowe przepisy do 31 grudnia 2023 r.

W 2022 r. Komisja rozpoczęła również proces refleksji na temat przyszłości opodatkowania, z uwzględnieniem obecnych wyzwań i przyszłych megatrendów. Jego uwieńczeniem było sympozjum wysokiego szczebla w listopadzie, na którym ministrowie, szefowie organizacji międzynarodowych, zainteresowane strony i naukowcy dyskutowali o kluczowych kwestiach dotyczących przyszłego koszyka podatkowego..

Paolo Dżentiloni przemawia z mównicy na sympozjum podatkowym dwa tysiące dwadzieścia dwa.
Paolo Gentiloni, europejski komisarz do spraw gospodarki, na sympozjum podatkowym 2022 w Brukseli, Belgia, 28 listopada 2022 r.

Silniejsze rynki finansowe

Konsumenckie usługi finansowe: szybsze wprowadzanie płatności natychmiastowych

Płatności natychmiastowe pozwalają na przelew pieniędzy w dowolnym dniu i czasie w ciągu 10 sekund, co znacznie zwiększa tempo transakcji i wygodę, na przykład przy płaceniu rachunków lub otrzymywaniu pilnych przelewów (np. w nagłych przypadkach medycznych). Przyczyniają się one również do poprawy przepływu środków pieniężnych i generują oszczędności kosztów dla przedsiębiorstw, zwłaszcza dla małych i średnich, w tym detalistów. W październiku Komisja przedstawiła wniosek ustawodawczy dotyczący udostępnienia płatności natychmiastowych w euro wszystkim obywatelom i przedsiębiorstwom posiadającym rachunek bankowy w UE i w państwach Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Korzyści z płatności natychmiastowych

Na infografice przedstawiono wykaz korzyści z płatności natychmiastowych dla konsumentów, przedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorstw oraz dostawców usług płatniczych.

Konsumenci, przedsiębiorcy, małe i średnie przedsiębiorstwa oraz dostawcy usług płatniczych mogą korzystać z płatności natychmiastowych. Płatności natychmiastowe umożliwiają konsumentom, przedsiębiorcom i małym i średnim przedsiębiorstwom natychmiastowe otrzymywanie należnych pieniędzy i zapewniają im większy wybór metod płatności. Konsumenci mogą łatwiej zarządzać swoimi finansami osobistymi i szybciej otrzymywać towary kupione przez internet. Z drugiej strony przedsiębiorcy oraz małe i średnie przedsiębiorstwa mogą obniżyć koszty, eliminując zapotrzebowanie na gwarancje płatności. Poprawia się również przepływ środków pieniężnych dla przedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorstw oraz detalistów. Kolejną korzyścią zarówno dla konsumentów, jak i dla przedsiębiorców oraz małych i średnich przedsiębiorstw jest udostępnienie do produktywnego wykorzystania do dwustu miliardów euro zablokowanych obecnie każdego dnia w systemie finansowym, co przyniesie korzyści gospodarcze w wysokości od jednego miliarda trzystu czterdziestu milionów do jednego miliarda ośmiuset czterdziestu milionów euro rocznie. Dostawcy usług płatniczych mają również możliwości innowacji, takie jak nowe aplikacje do płatności mobilnych. Płatności natychmiastowe przynoszą korzyści wszystkim, zapewniając odporność unijnego systemu płatności detalicznych.

Waldis Dombrowskis i Majred Mekginis wygłaszają przemówienie na temat płatności natychmiastowych.
Valdis Dombrovskis, wiceprzewodniczący wykonawczy Komisji Europejskiej do spraw gospodarki służącej ludziom i komisarz europejski do spraw handlu (po lewej), oraz Mairead McGuinness, europejska komisarz do spraw usług finansowych, stabilności finansowej i unii rynków kapitałowych, na konferencji prasowej na temat wniosku Komisji dotyczącego rozporządzenia w sprawie płatności natychmiastowych, Bruksela, Belgia, 26 października 2022 r.

W kierunku bardziej efektywnej i odpornej unii rynków kapitałowych

Unia rynków kapitałowych jest długoterminowym planem UE mającym na celu pogłębienie jednolitego rynku kapitału. Celem jest zapewnienie łatwego przepływu pieniędzy – inwestycji i oszczędności – w całej UE, tak aby mogły one przynosić korzyści konsumentom, inwestorom i przedsiębiorstwom, niezależnie od ich lokalizacji.

Aby przyspieszyć realizację tego planu, w 2022 r. Komisja przedstawiła dwa pakiety wniosków. W marcu Komisja zaproponowała zmiany do rozporządzenia w sprawie centralnych depozytów papierów wartościowych w celu zwiększenia bezpieczeństwa i skuteczności rozrachunku na rynkach finansowych UE. Rozrachunek odnosi się do dostarczania papierów wartościowych nabywcy w zamian za dostarczenie gotówki sprzedającemu. Rozrachunek może trwać do dwóch dni roboczych, co może w tym czasie powodować ryzyko kredytowe i prawne. Zapewnienie, by takie transakcje były rozliczane w sposób bezpieczny i skuteczny ma zatem zasadnicze znaczenie dla unijnego systemu finansowego. Wniosek ma wprowadzić bardziej proporcjonalne i skuteczne przepisy, które pozwolą zmniejszyć koszty zapewniania zgodności i obciążenia regulacyjne dla centralnych depozytów papierów wartościowych, ułatwić im oferowanie szerszego zakresu usług transgranicznych i usprawnić ich nadzór transgraniczny.

Drugi pakiet wniosków dotyczy trzech kluczowych obszarów: wzmocnienia unijnego systemu rozliczeń, harmonizacji przepisów dotyczących niewypłacalności we wszystkich państwach członkowskich oraz zmniejszenia obciążeń dla spółek w związku z notowaniem na giełdach.

Bezpieczny, solidny i konkurencyjny system rozliczeniowy

Rozliczanie centralne umożliwia sprawniejszy obrót na rynkach kapitałowych i ma kluczowe znaczenie dla stabilności finansowej UE. Gdy transakcje są rozliczane centralnie, podmiot świadczący usługi rozliczeniowe, zwany kontrahentem centralnym (CCP), działa jako pośrednik i gwarantuje wykonanie umów między kupującymi a sprzedającymi. Zwiększa to przejrzystość i zmniejsza ryzyko na rynkach finansowych.

UE musi zmodernizować swój system rozliczeniowy, aby móc szybciej reagować na zmieniające się warunki rynkowe i gospodarcze. Musi również wzmocnić swoją krajową zdolność rozliczeniową, aby ograniczyć ryzyko wynikające z nadmiernego polegania na CCP spoza UE.

Proponowane środki umożliwią CCP z UE łatwiejsze rozszerzenie usług w celu zaspokojenia popytu. Zwiększy to atrakcyjność rynku UE poprzez zwiększenie konkurencji i zapewnienie użytkownikom usług rozliczeniowych większego wyboru.

Aby zapewnić stabilność finansową UE i jej zdolność do niezależnego działania, nowe przepisy zobowiążą niektórych uczestników rynku do rozliczania co najmniej części ich umów z CCP z UE.

Zharmonizowane przepisy dotyczące niewypłacalności przedsiębiorstw innych niż banki

Różne systemy postępowania upadłościowego w poszczególnych państwach członkowskich są jedną z największych barier między rynkami krajowymi, przy czym inwestorzy często muszą brać pod uwagę różne zestawy przepisów w każdym państwie członkowskim przy ocenie możliwości inwestycyjnych.

Proponowane środki mają na celu harmonizację niektórych przepisów dotyczących niewypłacalności, aby wspierać inwestycje transgraniczne na całym jednolitym rynku, obniżyć koszty kapitału ponoszone przez przedsiębiorstwa i ostatecznie przyczynić się do urzeczywistnienia unii rynków kapitałowych. Ogólnie rzecz biorąc, oczekuje się, że korzyści płynące z wniosku będą przekraczać 10 mld euro rocznie.

Nowy akt prawny w sprawie notowania na giełdzie

Przedsiębiorstwa muszą obecnie sprostać wysokim wymogom przy dopuszczaniu do obrotu giełdowego na rynkach publicznych. Nowy wniosek ma na celu zmniejszenie obciążeń administracyjnych dla przedsiębiorstw każdej wielkości, a w szczególności dla mniejszych przedsiębiorstw, tak aby mogły one łatwiej uzyskać dostęp do finansowania poprzez notowanie na giełdach papierów wartościowych.

Środki te przyczynią się jeszcze bardziej do pogłębienia unii rynków kapitałowych poprzez ograniczenie zbędnej biurokracji i kosztów dla przedsiębiorstw, przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony inwestorów i integralności rynku. Zachęci to przedsiębiorstwa do uzyskania i zachowania notowań na rynkach kapitałowych UE. Łatwiejszy dostęp do rynków publicznych umożliwi przedsiębiorstwom lepszą dywersyfikację i uzupełnienie dostępnych źródeł finansowania oraz zapewni inwestorom z UE szersze możliwości inwestycyjne.

Dwóch mężczyzn czyta książkę małemu dziecku.
Rodzice czytają dziecku książkę, Berlin, Niemcy, 8 sierpnia 2021 r.

7. Budowanie sprawiedliwej i socjalnej Europy

Wprowadzenie

W 2022 r. UE kontynuowała prace na rzecz neutralnej dla klimatu, ekologicznej, sprawiedliwej i socjalnej Europy, realizując kilka inicjatyw rozpoczętych wcześniej przez Komisję Europejską. Pomimo wyzwań zewnętrznych, przed którymi stoi UE, priorytetem pozostaje zobowiązanie do poprawy edukacji, praw socjalnych i warunków pracy dla wszystkich mieszkańców Europy; obejmuje to zapewnienie adekwatności płac minimalnych oraz poprawę jakości i przystępności cenowej opieki długoterminowej.

Drugi europejski szczyt przeciw rasizmowi zgromadził przywódców UE i organizacje oddolne, aby skonsolidować prace na rzecz równości i niedyskryminacji. Zwrócono większą uwagę na kwestie równości, których kulminacją było ogłoszenie po raz pierwszy zwycięzców nagród „Europejskie Stolice Inkluzywności i Różnorodności”. Odbyło się inauguracyjne Europejskie Forum Zatrudnienia i Praw Socjalnych, na którym dyskutowano o tym, jak osiągnąć sprawiedliwą i sprzyjającą włączeniu społecznemu transformację ekologiczną.

Sprawiedliwa gospodarka na rzecz transformacji ekologicznej i cyfrowej

Aby transformacja w kierunku gospodarki neutralnej dla klimatu i kontynentu była sprawiedliwa dla wszystkich, polityka społeczna Unii musi być dostosowana do jej priorytetów ekologicznych i cyfrowych. Priorytety te obejmują: ograniczanie ubóstwa i aktywne wspieranie możliwości zatrudnienia, równy dostęp do wysokiej jakości i włączających edukacji, szkoleń i uczenia się przez całe życie, a także inwestycje w ochronę socjalną osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji.

W 2022 r. państwa członkowskie przedstawiły swoje krajowe cele społeczne na 2030 r. ukierunkowane na realizację Planu działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych. Połączone zobowiązania państw członkowskich sprawiają, że UE znajduje się na prostej drodze do osiągnięcia lub nawet przekroczenia głównych celów unijnych w zakresie zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa.

Głównym wnioskiem zawartym w pakiecie ustawodawczym „Gotowi na 55” dotyczącym neutralności klimatycznej (zob. rozdział 2) było utworzenie Społecznego Funduszu Klimatycznego w celu wsparcia gospodarstw domowych znajdujących się w niekorzystnej sytuacji ekonomicznej, małych przedsiębiorstw i mikroprzedsiębiorstw oraz użytkowników transportu poprzez rozwiązanie problemu opłat emisyjnych wpływających na życie obywateli.

Rok po przyjęciu przez UE długoterminowej wizji dla obszarów wiejskich ponad tysiąc organizacji – na szczeblu europejskim, krajowym, regionalnym i lokalnym – zebrało się w ramach paktu na rzecz obszarów wiejskich z 2022 r., aby zacieśnić współpracę między organami publicznymi w różnych obszarach polityki oraz zwiększyć zrównoważony rozwój i żywotność społeczno-gospodarczą obszarów wiejskich.

W jaki sposób Komisja Europejska zwalcza dyskryminację i promuje różnorodność?

  • Za pomocą prawodawstwa, strategii i planów działania, takich jak
    • unijny plan działania przeciwko rasizmowi na lata 2020–2025
    • strategia na rzecz równości osób LGBTIQ na lata 2020–2025
    • strategia na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025
    • strategiczne unijne ramy na rzecz równouprawnienia, włączenia społecznego i udziału Romów na lata 2021–2030
    • strategia na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na lata 2021–2030
    • nagroda „Europejskie Stolice Inkluzywności i Różnorodności”
    • Europejski Miesiąc Różnorodności
    • Plan działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych
  • współpraca z państwami członkowskimi
  • zapewnianie finansowania za pośrednictwem programu „Obywatele, równość, prawa i wartości”, Europejskiego Funduszu Społecznego i Europejskiego Funduszu Społecznego Plus
  • wspieranie dobrowolnych inicjatyw, takich jak europejska Karta różnorodności

Trzy cele społeczne UE na 2030 r.: wszystkie państwa członkowskie biorą udział

Na infografice przedstawiono trzy cele społeczne Unii Europejskiej na dwa tysiące trzydziesty rok wraz ze zobowiązaniami państw członkowskich w dziedzinach zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa.

Państwa członkowskie zobowiązały się do podniesienia wskaźnika zatrudnienia osób w wieku od dwudziestu do sześćdziesięciu czterech do co najmniej siedemdziesięciu ośmiu i pół procenta, podczas gdy pierwotny cel Unii Europejskiej w tym zakresie wynosił co najmniej 78 %. Państwa członkowskie zobowiązały się również do tego, by do dwa tysiące trzydziestego roku co najmniej 57,6 procenta wszystkich dorosłych uczestniczyło w szkoleniach, podczas gdy pierwotny cel Unii Europejskiej w tym zakresie wynosił co najmniej 60 %. Państwa członkowskie zobowiązały się również do zmniejszenia liczby osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym do dwa tysiące trzydziestego roku o co najmniej 15,6 miliona, podczas gdy pierwotny cel Unii Europejskiej w tym zakresie wynosił co najmniej 15 mln.

Wsparcie dla pracowników

Parlament Europejski i państwa członkowskie UE osiągnęły porozumienie polityczne w odniesieniu do dyrektywy w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych, która ustanawia ramy gwarantujące, że krajowe wynagrodzenia minimalne są adekwatne do zakładanych celów i zapewniają pracownikom godną jakość życia. Nowe przepisy będą promować negocjacje zbiorowe w sprawie ustalania wynagrodzeń i zwiększą skuteczny dostęp pracowników do ochrony płacy minimalnej w UE.

Ponadto weszła w życie dyrektywa w sprawie przejrzystych i przewidywalnych warunków pracy w Unii Europejskiej, która gwarantuje pracownikom w całej Europie większą stabilność i umożliwia im dostęp do terminowych i pełniejszych informacji na temat podstawowych aspektów ich pracy, takich jak miejsce pracy i wynagrodzenie.

Wspieranie młodych w szukaniu pracy

W ramach Europejskiego Roku Młodzieży 2022 uruchomiono inicjatywę ALMA (ang. „aim, learn, master, achieve” – „mierz wysoko, ucz się, osiągaj biegłość, realizuj cele”), aby ułatwić młodym osobom w niekorzystnej sytuacji (w wieku 18–30 lat) dostęp do rynku pracy poza granicami UE.

ALMA oferuje uczestnikom nadzorowany pobyt za granicą przez okres 2–6 miesięcy w innym państwie członkowskim UE, a następnie intensywne szkolenia i pomoc w poszukiwaniu pracy po powrocie. Na każdym etapie przewidziano coaching i doradztwo. Inicjatywa jest finansowana w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Plus i stanowi uzupełnienie takich programów, jak Erasmus+Europejski Korpus Solidarności, ponieważ ukierunkowana jest na młodzież nieobjętą tymi programami.

Nikola Szmit rozmawia z grupą osób podczas wizyty w centrum rozwoju przedsiębiorczości społecznej. Na pierwszym planie kobieta wykonuje szklane ozdoby.
Nicolas Schmit, komisarz europejski do spraw miejsc pracy i praw socjalnych (czwarty od lewej), podczas wizyty w przedsiębiorstwie społecznym finansowanym z Europejskiego Funduszu Społecznego, które zatrudnia osoby z niepełnosprawnościami, Płowdiw, Bułgaria, czerwiec 2022 r.

Nierówności społecznebezrobocie to najważniejsze problemy młodych Europejczyków.

88 % Europejczyków uważa, że Europa socjalna jest dla nich osobiście ważna.

Wsparcie dla osób potrzebujących

Odpowiedni dochód minimalny (świadczenia pieniężne działające jako siatka bezpieczeństwa socjalnego, inne niż płaca minimalna) pomaga zagwarantować, że każdy będzie mógł płacić swoje rachunki i prowadzić godne życie. Świadczenia te są szczególnie ważne w czasach pogorszenia koniunktury gospodarczej, ponieważ pomagają najbardziej potrzebującym załagodzić spadek dochodów gospodarstw domowych i przyczyniają się do trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. Chociaż instytucja dochodu minimalnego istnieje we wszystkich państwach członkowskich, występują znaczne różnice pod względem jej adekwatności, zasięgu oraz skuteczności we wspieraniu potrzebujących.

W 2021 r. ponad
95 mln
osób w UE było zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym

Około 20 % osób bezrobotnych zagrożonych ubóstwem nie kwalifikuje się do otrzymania żadnego wsparcia dochodu

Szacuje się, że
30–50 %
kwalifikującej się ludności nie uczestniczyło w systemach świadczeń zapewniających dochód minimalny

Zalecenie ma na celu:

ochronę osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji poprzez zmniejszenie zagrożenia ubóstwem i wykluczeniem społecznym

zapewnienie zachęt i wsparcia w celu ponownej integracji na rynku pracy osób, które mogą powrócić do pracy

przyczynienie się do osiągnięcia unijnych celów w zakresie zatrudnienia i ograniczenia ubóstwa do 2030 r.

zapewnienie stabilności finansów publicznych

W 2022 r. Komisja przedstawiła wniosek dotyczący zalecenia Rady Unii Europejskiej w sprawie odpowiedniego dochodu minimalnego, aby wesprzeć państwa członkowskie w modernizacji ich systemów dochodu minimalnego i zwiększyć ich skuteczność w wyprowadzaniu ludzi z ubóstwa, przy jednoczesnym promowaniu integracji na rynku pracy osób, które mogą pracować.

Europejski Rok Młodzieży

Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen ogłosiła rok 2022 oficjalnym Europejskim Rokiem Młodzieży, aby podkreślić, w jaki sposób transformacja ekologiczna i cyfrowa oferuje młodym ludziom możliwości oraz aby wprowadzić perspektywę młodzieżową do polityki UE.

Film promujący Europejski Rok Młodzieży, jego główne cele i tematy. Film pokazuje różne grupy młodych ludzi i przedstawia tematy przewodnie roku.
WIDEO Film na temat Europejskiego Roku Młodzieży

Koncentrując się na kwestiach bliskich sercu młodych ludzi, takich jak zmiana klimatu i środowisko, zatrudnienie i zdrowie psychiczne, uruchomiono immersyjną platformę „Voice your Vision”, aby umożliwić młodym ludziom rejestrowanie ich uwag na temat obszarów polityki objętych Rokiem Młodzieży i wyrażanie przez ich opinii.

Johanes Han wraz z dwunastoma młodymi Europejczykami, podczas dialogu na temat polityki młodzieżowej.
Dialog na temat polityki młodzieżowej dotyczący finansowania przyszłych priorytetów UE z udziałem Johannesa Hahna, komisarza europejskiego ds. budżetu i  administracji (szósty od prawej), w ramach Europejskiego Roku Młodzieży, Bruksela, Belgia, 21 września 2022 r.

Aby zwiększyć aktywne uczestnictwo i zaangażowanie, rozpoczęto szereg dialogów na temat polityki młodzieżowej, które umożliwiły młodym ludziom debatę z członkami kolegium komisarzy, natomiast inicjatywa „Youth Talks” postawiła młodych ludzi w centrum uwagi, aby mogli promować nowe pomysły i inspirować swoich rówieśników do odgrywania ważnej roli w procesie zmian.

Europejski Portal Młodzieżowy prezentował wszystkie możliwości związane z Rokiem Młodzieży. Obejmował on sekcję zawierającą historie młodych dziennikarzy oraz sekcję poświęconą polityce młodzieżowej, opisującą inicjatywy przynoszące bezpośrednie korzyści młodym ludziom. Na mapie działań Europejskiego Portalu Młodzieżowego przedstawiono ponad 8,5 tys. wydarzeń odbywających się w całej Europie i poza nią.

Film z udziałem dwunastu młodych osób z całej Europy, które dzielą się swoimi przemyśleniami na temat tego, na co należałoby w przyszłości przeznaczać europejski budżet.
WIDEO Dialog na temat polityki młodzieżowej dotyczący finansowania przyszłych priorytetów UE, z udziałem Johannesa Hahna, europejskiego komisarza do spraw budżetu i administracji, w ramach Europejskiego Roku Młodzieży, wrzesień 2022 r.

Edukacja, umiejętności i uczenie się przez całe życie

W 2022 r. państwa członkowskie zacieśniły współpracę na podstawie nowych ram strategicznych europejskiego obszaru edukacji i uruchomiły znaczne unijne środki finansowe na rzecz sektora kształcenia i szkolenia. Inicjatywa na rzecz europejskiego obszaru edukacji, zaprojektowana w 2017 r., pomaga państwom członkowskim we współpracy na rzecz budowania bardziej odpornych i sprzyjających włączeniu społecznemu systemów kształcenia i szkolenia. W sprawozdaniu z postępów poczynionych w 2022 r. w tworzeniu europejskiego obszaru edukacji do 2050 r. podsumowano realizację inicjatyw europejskiego obszaru edukacji, reformy polityczne i postępy w realizacji celów na szczeblu UE.

W dziedzinie równości, sprawiedliwości, włączenia społecznego i równouprawnienia płci Rada przyjęła zalecenia w sprawie mobilności młodych wolontariuszy w całej UE, aby uczynić wolontariat bardziej dostępnym dla osób o mniejszych szansach. Rada przyjęła dodatkowe zalecenia dotyczące sposobów osiągania sukcesów w szkole w celu ograniczenia zjawiska przedwczesnego kończenia nauki.

UE chce również wzmocnić pozycję uczelni, aby zapewnić lepszą i bardziej inkluzywną edukację i badania naukowe, przy czym na 2022 r. przewidziano dwa ważne etapy: komunikat w sprawie europejskiej strategii na rzecz szkół wyższych oraz zalecenie Rady w sprawie budowania mostów na rzecz skutecznej europejskiej współpracy w szkolnictwie wyższym. Celem było rozwinięcie prawdziwie europejskiego wymiaru w sektorze szkolnictwa wyższego w oparciu o wspólne wartości. Doskonałość i włączenie społeczne to cechy charakterystyczne dla europejskiego szkolnictwa wyższego. W odpowiedzi na apel przywódców UE skierowany do Rady, Komisji i państw członkowskich o wzmocnienie partnerstw między szkołami wyższymi, inicjatywa „Uniwersytety Europejskie” obejmuje obecnie 44 stowarzyszenia, w które zaangażowanych jest 340 instytucji szkolnictwa wyższego w 31 krajach.

Realizowane przez państwa członkowskie i zainteresowane strony zalecenie Rady z 2022 r. w sprawie europejskiego podejścia do mikropoświadczeń na potrzeby uczenia się przez całe życie i zdolności do zatrudnienia pomoże wypełnić lukę w umiejętnościach, zapewniając obywatelom UE możliwości korzystania przez całe życie ze zindywidualizowanych ścieżek uczenia się i kariery zawodowej.

W 2022 r. uruchomiono pierwszych 11 akademii nauczycielskich Erasmus+, w skład których wchodzą 182 organizacje z 23 krajów. Akademie otrzymają łącznie 15 mln euro w ciągu 3 lat, aby zapewnić nauczycielom możliwości uczenia się i mobilność. Ekologiczna i cyfrowa edukacja ma również kluczowe znaczenie dla urzeczywistnienia europejskiego obszaru edukacji.

Marija Gabriel przemawia z mównicy na tle banera upamiętniającego trzydziestą piątą rocznicę programu Erazmus plus.
Marija Gabriel, komisarz europejska do spraw innowacji, badań naukowych, kultury, edukacji i młodzieży, na uroczystości z okazji 35. rocznicy programu Erasmus+, Bruksela, Belgia, 14 grudnia 2022 r.

Ponadto UE uczestniczyła w szczycie ONZ poświęconym transformacji edukacji, wysyłając wyraźny sygnał polityczny na temat potrzeby przyspieszenia wysiłków na rzecz osiągnięcia celu zrównoważonego rozwoju ONZ nr 4 dotyczącego edukacji o wysokiej jakości. Przewodnicząca Ursula von der Leyen została uznana za jednego z pięciu światowych przywódców, a UE przewodziła apelom o zwiększenie globalnego finansowania edukacji.

W 2022 r. UE i państwa członkowskie zapewniły osobom uczącym się w każdym wieku dostęp do wiedzy i umiejętności umożliwiających prowadzenie bardziej zrównoważonego życia i radzenie sobie ze zmieniającym się rynkiem pracy w epoce cyfrowej. Zalecenie Rady w sprawie uczenia się na rzecz transformacji ekologicznej i zrównoważonego rozwoju oraz europejskie ramy kompetencji w zakresie zmiany klimatu i zrównoważonego rozwoju, wraz z trwającym zorganizowanym dialogiem na temat edukacji cyfrowej i umiejętności cyfrowych, dotyczą rosnącego zapotrzebowania w UE na umiejętności konieczne do przeprowadzenia transformacji ekologicznej i cyfrowej.

Wyposażenie europejskiej siły roboczej w odpowiednie umiejętności jest zatem konieczne w kontekście budowania nowoczesnej, zasobooszczędnej i konkurencyjnej gospodarki. W czerwcu Rada przyjęła zalecenie dotyczące wsparcia potrzeb szkoleniowych osób dorosłych w wieku produkcyjnym. W zaleceniu proponuje się ustanowienie przez państwa członkowskie „indywidualnych rachunków szkoleniowych” w celu poprawy dostępu do szkoleń i utrzymania zatrudnienia pracowników. Celem jest coroczne zwiększanie liczby osób uczestniczących w szkoleniach.

Rada przyjęła również zalecenie w sprawie zapewnienia sprawiedliwej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej, w którym zwróciła się do państw członkowskich o przyjęcie środków uwzględniających zatrudnieniowe i społeczne aspekty polityki klimatycznej, energetycznej i środowiskowej. Środki te obejmują kompleksowy pakiet polityczny dotyczący wysokiej jakości przystępnego cenowo i włączającego kształcenia, szkolenia i uczenia się przez całe życie oraz równych szans.

Pakt na rzecz umiejętności zawarty w europejskim programie na rzecz umiejętności ma na celu zbliżenie organizacji publicznych i prywatnych poprzez ułatwianie tworzenia partnerstw na rzecz umiejętności na dużą skalę i zachęcanie ich do podejmowania konkretnych zobowiązań w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji osób dorosłych. Do 2022 r. do paktu przystąpiło 1 000 członków, którzy zobowiązali się do przedstawienia konkretnych ofert szkoleniowych dla pracowników w całej Europie i do przeszkolenia 6 mln osób. Ponadto program Erasmus+ i inne programy UE zapewniają znaczne środki na finansowanie inicjatyw na szczeblu UE oraz reform w zakresie kształcenia i szkolenia na szczeblu krajowym i lokalnym.

W październiku Komisja przyjęła wniosek, w którym ogłoszono rok 2023 Europejskim Rokiem Umiejętności. Podejmowane przez Parlament Europejski, państwa członkowskie oraz podmioty publiczne i prywatne w ramach tej inicjatywy działania przyczynią się do ożywienia procesu uczenia się przez całe życie w UE, pomogą ludziom w nabywaniu odpowiednich umiejętności potrzebnych do uzyskania wysokiej jakości miejsc pracy i umożliwią przedsiębiorstwom rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej siły roboczej. Aby w pełni wykorzystać potencjał europejskiej siły roboczej, dodatkowo zostanie położony nacisk na wsparcie kobiet, młodzieży oraz osób niekształcących się, niepracujących i nieszkolących się.

Wzmocnienie działań na rzecz Unii równości

W 2022 r. Komisja Europejska nadal wdrażała szeroki zakres strategii równościowych dotyczących płci (w tym równości wynagrodzeń), przeciwdziałania rasizmowi, antysemityzmu, dyskryminacji Romów, społeczności LGBTIQ i praw osób niepełnosprawnych.

Równouprawnienie płci

W sprawozdaniu Komisji z 2022 r. na temat równości płci w UE podsumowano główne inicjatywy na rzecz promowania równości kobiet i mężczyzn w ciągu ostatnich 12 miesięcy w kluczowych obszarach strategii na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025.

W czerwcu 2022 r. osiągnięto historyczne porozumienie w sprawie równowagi płci w unijnych przedsiębiorstwach i przygotowano dyrektywę w sprawie kobiet w zarządach, której następnie Parlament Europejski udzielił pełnego poparcia. Przedsiębiorstwa z UE notowane na unijnych giełdach są zobowiązane do osiągnięcia 40 proc. udziału niedostatecznie reprezentowanej płci wśród dyrektorów niewykonawczych i 33 proc. wśród wszystkich dyrektorów. Dyrektywa ustanawia również jasne i przejrzyste procedury mianowania.

W grudniu Parlament i Rada osiągnęły porozumienie polityczne w sprawie środków w zakresie przejrzystości wynagrodzeń w następstwie wniosku Komisji z 2021 r. Nowe przepisy zapewnią większą przejrzystość i skuteczne egzekwowanie zasady równości wynagrodzeń dla kobiet i mężczyzn oraz poprawią dostęp do wymiaru sprawiedliwości dla ofiar dyskryminacji płacowej.

zwiększyć
o 26 %

Jeżeli zniwelujemy różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn, światowy wzrost gospodarczy może się zwiększyć o 26 %.

1 na 5

Co najmniej 1 na 5 milenialsów czuje się przez cały czas lub często obiektem dyskryminacji ze względu na swoje pochodzenie. Najczęściej w tym kontekście wymieniano rasę i pochodzenie etniczne.

Inwestowanie w kobiety i dziewczęta w UE i na całym świecie

  • Równość płci jest obecnie kluczowym elementem nowego budżetu UE, NextGenerationEU i finansowania działań zewnętrznych UE
  • W planach odbudowy i zwiększania odporności państw członkowskich uwzględniono ponad 100 różnych inicjatyw na rzecz równouprawnienia płci
  • 1,55 mld euro przeznaczono na lata 2021–2027 w ramach unijnego programu „Obywatele, równość, prawa i wartości”
  • 500 mln euro przydzielono w ramach globalnej inicjatywy UE-ONZ „Spotlight”
  • 85 % inicjatyw w ramach Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej będzie promować równouprawnienie płci

Zwalczanie przemocy motywowanej płcią

Z okazji Międzynarodowego Dnia Kobiet w marcu 2022 r. Komisja zaproponowała ogólnounijne przepisy dotyczące zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Proponowana dyrektywa penalizuje gwałt w oparciu o kryterium braku zgody, okaleczanie żeńskich narządów płciowych i cyberprzemoc, która obejmuje udostępnianie bez zgody obrazów intymnych, cyberstalking, cybernękanie i nawoływanie w internecie do przemocy lub nienawiści.

Proponowane przepisy poprawiają również dostęp pokrzywdzonych do wymiaru sprawiedliwości i zachęcają państwa członkowskie do ustanowienia mechanizmów pojedynczego punktu kontaktowego, dzięki czemu wszystkie usługi wsparcia i ochrony byłyby zlokalizowane w jednym miejscu.

Przepisy stanowią również, że ofiary powinny mieć możliwość ubiegania się o odszkodowanie w toku postępowania karnego. We wniosku wzywa się do odpowiedniej i wyspecjalizowanej ochrony i wsparcia, takich jak bezpłatne infolinie i centra interwencji kryzysowej dla ofiar gwałtu, oraz przewiduje się zapewnienie ukierunkowanego wsparcia grupom o szczególnych potrzebach lub zagrożonym, w tym kobietom uciekającym przed konfliktami zbrojnymi.

Opiekuńcza Unia

Każdy ma prawo do przystępnych cenowo usług opieki: od wczesnej opieki nad dziećmi i ich edukacji po długoterminową opiekę domową i usługi świadczone na poziomie społeczności lokalnych. Uczestnictwo we wczesnej edukacji ma pozytywny wpływ na rozwój dziecka i pomaga zmniejszyć ryzyko wykluczenia społecznego i ubóstwa, również w późniejszym okresie życia. Opieka długoterminowa umożliwia natomiast niezależność i godne życie osobom, które w wyniku starości, choroby czy też niepełnosprawności potrzebują pomocy w codziennych czynnościach. Jednak wiele osób wciąż nie ma do tych usług dostępu lub są one zbyt drogie.

W 2022 r. Komisja Europejska przyjęła europejską strategię w dziedzinie opieki. Strategia przyczynia się do dobrostanu osób korzystających z opieki, oraz wzrostu równouprawnienia płci i sprawiedliwości społecznej. Ten ambitny plan ma na celu zwiększenie dostępu do przystępnej cenowo, wysokiej jakości opieki długoterminowej oraz przegląd celów dotyczących wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem określonych przez Radę na posiedzeniu w Barcelonie (Hiszpania), jak przewidziano w Planie działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych.

Inwestycje w opiekę są też potrzebne, aby przyciągnąć i zatrzymać talenty w sektorze opiekuńczym, który często charakteryzuje się trudnymi warunkami pracy i niskimi płacami, a także aby zaradzić niedoborom siły roboczej i wykorzystać potencjał gospodarczy tego sektora i jego potencjał w zakresie tworzenia miejsc pracy. Inwestycje te przyczynią się również do zwiększenia udziału kobiet w rynku pracy. To na kobietach nadal spoczywa główny ciężar obowiązków opiekuńczych – stanowią one 90 proc. pracowników w sektorze opieki instytucjonalnej, a 7,7 mln kobiet nie ma zatrudnienia z powodu obowiązków opiekuńczych, zatem skuteczny sektor opieki mógłby zrównoważyć utrzymujące się różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn, takie jak zróżnicowanie wynagrodzeń i emerytur ze względu na płeć.

Aby rozwiązać te problemy, Komisja proponuje konkretne środki mające na celu wsparcie państw członkowskich w zwiększeniu dostępu do przystępnych cenowo usług opiekuńczych wysokiej jakości, przy jednoczesnej poprawie warunków pracy i równowagi między życiem zawodowym a prywatnym opiekunów.

Od sierpnia 2022 r. wszystkie państwa członkowskie były zobowiązane do rozpoczęcia stosowania nowych przepisów UE dotyczących równowagi między życiem zawodowym a prywatnym.

Prawie 90 % siły roboczej w sektorze opieki instytucjonalnej stanowią kobiety

7,7 mln kobiet nie pracuje z powodu niezarobkowych obowiązków opiekuńczych

Inwestowanie w opiekę może doprowadzić do powstania dodatkowych 13,6 mln miejsc pracy w UE do 2030 r.

W 2019 r. jedynie 27 % dzieci zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem społecznym było objętych wczesną edukacją i opieką nad dzieckiem w porównaniu z 35 % ogólnej populacji dzieci

Około jedna trzecia gospodarstw domowych wymagających opieki długoterminowej nie korzysta z usług opieki domowej, ponieważ nie może sobie na nią pozwolić

Zdjęcia © Adobe Stock


Wdrażanie strategii na rzecz równości osób LGBTIQ na lata 2020–2025

UE wydała nowe wytyczne dotyczące strategii i planów działania na rzecz zwiększenia równości osób LGBTIQ, które pomagają państwom członkowskim we wdrażaniu środków zapewniających równość społeczności LGBTIQ. Wytyczne obejmują określenie jasnych celów w zakresie promowania równości przy jednoczesnym skoncentrowaniu się na najsłabszych członkach społeczności LGBTIQ i zapewnieniu im ochrony za pomocą skutecznych legalnych środków.

Komisja przyjęła również wniosek mający na celu harmonizację uznawania rodzicielstwa we wszystkich państwach członkowskich, ochronę podstawowych praw dzieci i zapewnienie rodzinom pewności prawa (zob. rozdział 5).

Helena Dalli idzie w marszu równości za plakatem z hasłem „UE dla wszystkich” zapisanym serbską cyrylicą na tęczowym tle.
Helena Dalli, europejska komisarz ds. równości (trzecia z lewej), uczestniczy w uroczystości z okazji 30. rocznicy ustanowienia parady EuroPride, Belgrad, Serbia, 16 września 2022 r.

Strategia na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na lata 2021–2030

Osoby niepełnosprawne, tak jak wszyscy, mają prawo do pełnego uczestnictwa we wszystkich dziedzinach życia. Pomimo postępów w niektórych obszarach napotykają nadal wiele przeszkód. Tylko połowa osób niepełnosprawnych jest zatrudniona w porównaniu z trzema na cztery osobami bez niepełnosprawności. W 2021 r. 29,7 proc. ludności UE z niepełnosprawnością (ograniczenie aktywności) w wieku co najmniej 16 lat było zagrożone ubóstwem lub wykluczeniem społecznym, natomiast w przypadku osób bez niepełnosprawności odsetek ten wynosił zaledwie 18,8 proc.

W 2022 r. Komisja opublikowała ramy monitorowania, w których obywatele mogą śledzić postępy poczynione w każdym z 64 działań przewidzianych w strategii na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na lata 2021–2030. Zrealizowano już dwie inicjatywy przewodnie strategii: utworzono platformę ds. niepełnosprawności, w ramach której państwa członkowskie UE, społeczeństwo obywatelskie i instytucje współpracują na rzecz urzeczywistnienia celów strategii, oraz opracowano nową strategię zasobów ludzkich dla Komisji Europejskiej wraz ze środkami promującymi różnorodność i integrację osób niepełnosprawnych.

We wrześniu zainicjowano pakiet dotyczący zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami mający na celu poprawę wyników takich osób na rynku pracy. Pakiet będzie przydatny przy opracowywaniu krajowych polityk angażujących osoby z niepełnosprawnościami w transformację ekologiczną i cyfrową.

Podczas konferencji poświęconej Europejskiemu Dniu Osób z Niepełnosprawnością, zorganizowanej przez Komisję Europejską wraz z Europejskim Forum Osób Niepełnosprawnych, wiceprzewodnicząca do spraw wartości i przejrzystości Věra Jourová i komisarz do spraw równości Helena Dalli wręczyły unijne nagrody Access City za rok 2023 promujące miasta „bez barier”, tj. miasta, które poczyniły starania, by poprawić dostępność dla osób z niepełnosprawnościami i ich uczestnictwo. Szwedzkie miasto Skellefteå odebrało główną nagrodę za innowacyjne podejście i długoterminowe zobowiązanie do poprawy dostępności przestrzeni publicznej i infrastruktury transportowej.

Platforma ds. niepełnosprawności zapewnia ramy umożliwiające zainteresowanym stronom wymianę doświadczeń i dobrych praktyk, uczenie się od siebie nawzajem i współpracę.

© Adobe Stock

Prawdziwie antyrasistowska Unia Europejska

W ramach środków przewidzianych w unijnym planie działania przeciwko rasizmowi Komisja zorganizowała w marcu 2022 r. drugi europejski szczyt przeciwko rasizmowi wraz z instytucjami unijnymi, państwami członkowskimi, społeczeństwem obywatelskim, organami ds. równości i organizacjami oddolnymi. Od czasu uruchomienia planu działania państwa członkowskie zostały poproszone o opracowanie krajowych planów walki z rasizmem. Szczyt był okazją do omówienia postępów w ich wdrażaniu, w szczególności wspólnych zasad przewodnich wspierających przygotowanie i wdrożenie krajowych planów działania przeciwko rasizmowi.

Komisja współpracowała również z państwami członkowskimi nad sprawozdaniem oceniającym ich krajowe ramy strategiczne dotyczące Romów w ramach działań następczych w związku z nowymi unijnymi ramami strategicznymi na rzecz równouprawnienia, włączenia społecznego i udziału Romów, analizując zobowiązania podjęte przez państwa członkowskie i przedstawiając wytyczne dotyczące wszelkich niezbędnych usprawnień.

UE kontynuowała prace polityczne w zakresie zwalczania przestępstw z nienawiści na tle rasistowskim i ksenofobicznym oraz mowy nienawiści oraz nad zapewnieniem właściwej transpozycji i wdrożenia decyzji ramowej w sprawie zwalczania przestępstw z nienawiści i mowy nienawiści za pośrednictwem prawa karnego, w tym w drodze postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.

Walka z antysemityzmem

Komisja rozpoczęła wdrażanie pierwszej w historii strategii UE w sprawie zwalczania antysemityzmu i wspierania życia żydowskiego na lata 2021–2030. W marcu 2022 r. Rada przyjęła konkluzje w sprawie zwalczania rasizmu i antysemityzmu i zwróciła się do państw członkowskich, by do końca 2022 r. opracowały krajowe strategie zwalczania antysemityzmu. Państwa członkowskie zostały również poproszone o stosowanie niewiążących prawnie definicji roboczych antysemityzmu oraz negowania i zakłamywania Holokaustu przyjętych przez Międzynarodowy Sojusz na rzecz Pamięci o Holokauście.

Pierwsze nagrody UE w dziedzinie różnorodności

W kwietniu 2022 r. Komisja Europejska ogłosiła zwycięzców pierwszej edycji konkursu „Europejskie Stolice Inkluzywności i Różnorodności”. Celem konkursu jest wyróżnienie miejscowości, miast i regionów UE, które wiodą prym w zakresie polityki integracji. Zwycięzcy pochodzący z pięciu państw członkowskich zostali uhonorowani za ich pracę nad budowaniem sprawiedliwszych społeczeństw poprzez promowanie różnorodności i włączenia społecznego pod względem płci, pochodzenia rasowego i etnicznego, religii i przekonań, niepełnosprawności, wieku, praw osób LGBTIQ i integracji Romów.

Zainicjowane w ramach unijnego planu działania przeciwko rasizmowi na lata 2020–2025 doroczne nagrody dla Europejskich Stolic Inkluzywności i Różnorodności stanowią część prac Komisji na rzecz osiągnięcia prawdziwej Unii równości, a zwycięzców ogłoszono podczas Europejskiego Miesiąca Różnorodności 2022. Tematem było „budowanie mostów”, a przedstawiciele biznesu, środowisk akademickich, organizacji pozarządowych i Komisji Europejskiej dyskutowali o tym, jak tworzyć miejsca pracy sprzyjające włączeniu społecznemu oraz skuteczne i intersekcjonalne polityki włączenia społecznego i różnorodności, które zajmą się jednocześnie kilkoma obszarami dyskryminacji.

Film, w którym zwycięzcy konkursu odpowiadają na pytania dotyczące nagrody i ogólnie rozumianej różnorodności i inkluzywności.
WIDEO Zwycięzcy pierwszej nagrody „Europejskie Stolice Inkluzywności i Różnorodności” wyjaśniają, jakie skutki ma nagroda w ujęciu lokalnym, co ich motywuje i jakie korzyści płyną ogólnie z dążenia do bardziej sprawiedliwej i inkluzywnej Europy.
Czworo pracowników unijnych służb ochrony ludności i pomocy humanitarnej, w służbowych uniformach, stoi w biurze i patrzy na duży ekran z kilkoma mapami.
Urzędnicy w Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego, które koordynuje udzielanie pomocy państwom dotkniętym klęskami żywiołowymi, Bruksela, Belgia, 4 maja 2022 r.

8. Propagowanie europejskich interesów i wartości na świecie

Wprowadzenie

W roku rosnącej niepewności UE pozostała siłą napędową multilateralizmu i odegrała ważną rolę, reagując na globalne wyzwania, realizując ambitną politykę sąsiedztwa, demonstrując solidarność i rozwijając kompleksowe partnerstwa w celu zapewnienia i propagowania pokoju, stabilności, demokracji i praw człowieka na świecie.

Zjednoczone i zdeterminowane w odpowiedzi na rosyjską wojnę napastniczą przeciwko Ukrainie i wynikający z niej kryzys żywnościowy i energetyczny, UE i jej państwa członkowskie udzielały Ukrainie pomocy humanitarnej, pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych oraz wsparcia finansowego, operacyjnego i wojskowego (zob. rozdział 1).

Państwa członkowskie UE potwierdziły również swoje zobowiązanie do przyjęcia większej odpowiedzialności za europejskie bezpieczeństwo i obronę, w ścisłej współpracy z partnerami międzynarodowymi, w celu ochrony wspólnych interesów i wartości.

Bezpieczeństwo i obrona

Szefowie państw i rządów stojący przed Pałacem Wersalskim.
Nieformalne spotkanie szefów państw i rządów, Wersal, Francja, 11 marca 2022 r. © Judith Litvine/francuskie Ministerstwo ds. Europy i Spraw Zagranicznych

Aby zwiększyć zdolność UE do ochrony swoich obywateli, wartości i interesów oraz przyczynić się do międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, Rada przyjęła Strategiczny kompas – plan, który przywódcy UE zatwierdzili w marcu 2022 r. Zgodnie z kierunkiem określonym w Deklaracji wersalskiej ma on służyć zwiększeniu inwestycji, wykorzystaniu innowacyjnych i krytycznych technologii oraz stworzeniu bardziej zintegrowanego i konkurencyjnego europejskiego rynku obronnego. Plan ma na celu zwiększenie budżetu UE na obronę i poprawę koordynacji między państwami członkowskimi w zakresie zdolności i standaryzacji sprzętu.

Współpraca między UE a NATO nadal stanowi integralny filar stabilności i bezpieczeństwa w Europie. W 2022 r. dwa kolejne państwa członkowskie UE – Finlandia i Szwecja – złożyły wniosek o przystąpienie do NATO, rezygnując ze swojej długoletniej tradycji nieangażowania się w sojusze wojskowe.

Również w tym roku Dania dołączyła do 26 pozostałych państw członkowskich, które prowadzą wspólną politykę bezpieczeństwa i obrony, co jeszcze bardziej zwiększyło zdolność UE do odgrywania wiodącej roli w operacjach pokojowych, zapobieganiu konfliktom i wzmacnianiu bezpieczeństwa międzynarodowego.

Prawdopodobne długotrwałe skutki rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie (zob. rozdział 1) dla europejskiego i światowego porządku bezpieczeństwa wymagają jeszcze ściślejszej współpracy z partnerami takimi, jak ONZ, NATO, Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Unia Afrykańska i Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN).

Na infografice przedstawiono główne cele Strategicznego kompasu Unii Europejskiej.

Ponieważ niepewny porządek światowy wymaga analizy zagrożeń, Rada przyjęła Strategiczny kompas Unii Europejskiej. Strategia i plan działania Strategicznego Kompasu opierają się na czterech głównych filarach: są to partnerstwo wobec wspólnych zagrożeń, działanie szybko i zdecydowanie w razie kryzysu, inwestowanie w zdolności i technologie oraz zabezpieczanie się przed zagrożeniami i ochrona obywateli Unii Europejskiej.

Dzięki Europejskiemu Instrumentowi na rzecz Pokoju ukraińskie siły zbrojne otrzymały sprzęt wojskowy i infrastrukturę bezpieczeństwa, co wyraźnie zwiększyło zdolności obronne Ukrainy. Po raz pierwszy w historii UE dostarczyła jakiemuś państwu śmiercionośny sprzęt do obrony przed agresją. Za pośrednictwem Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju, wykorzystując środki pomocy, UE wspierała również kraje partnerskie, takie jak Mozambik, Niger, Somalia, Mołdawia i kraje Bałkanów Zachodnich, a także Unię Afrykańską.

UE uruchomiła również misję pomocy wojskowej dla Ukrainy w celu wzmocnienia zdolności ukraińskich sił zbrojnych do obrony integralności terytorialnej Ukrainy w granicach uznanych przez społeczność międzynarodową oraz do powstrzymania ewentualnych przyszłych ofensyw wojskowych ze strony Rosji i innych potencjalnych agresorów oraz reagowania na nie.

Żusep Borel w kurtce wojskowej wśród żołnierzy.
Josep Borrell, wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa i wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej do spraw silniejszej pozycji Europy na świecie (w środku), na 29. posiedzeniu Rady Ministerialnej Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Łódź, 1 grudnia 2022 r.

UE i jej państwa członkowskie szybko uruchomiły europejską multidyscyplinarną platformę przeciwko zagrożeniom przestępstwami, aby wzmocnić czujność wobec przestępców korzystających z trwającej agresji wojskowej na Ukrainę. W Mołdawii utworzono unijną platformę wsparcia bezpieczeństwa wewnętrznego i zarządzania granicami.

UE udzieliła pełnego wsparcia operacyjnego i finansowego krajom pierwszej linii (zob. rozdział 1). Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej (Frontex) oferuje wsparcie na granicach UE z Ukrainą i Rosją, aby pomóc władzom lokalnym w radzeniu sobie z napływem dużej liczby uchodźców. Agencja Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Ścigania (Europol) jest również obecna w terenie i ściśle współpracuje ze wszystkimi państwami członkowskimi w celu zapobiegania i zwalczania przestępstw, takich jak handel ludźmi, handel bronią palną, pranie pieniędzy i wyzysk pracowników.

1 mld euro

uruchomiony za pośrednictwem Europejskiego Funduszu Obronnego 2022 w celu zwiększenia zdolności obronnych UE i zapewnienia nowych innowacyjnych narzędzi w dziedzinie obronności

1,2 mld euro

dla 61 projektów badawczo-rozwojowych w dziedzinie obronności (wspartych przez około 700 przedsiębiorstw) wybranych w ramach Europejskiego Funduszu Obronnego w 2021 r.

2 mld euro

zapowiedziane inwestycje na rzecz unijnego systemu innowacji w dziedzinie obronności (*)

(*) Składa się na nie budżet Europejskiego Funduszu Obronnego (1,46 mld euro), połączony ze współfinansowaniem państw członkowskich (90 mln euro) oraz oczekiwanym efektem dźwigni w wysokości 400 mln euro do 500 mln euro z innych źródeł publicznych i prywatnych.

500 mln euro

proponowany nowy krótkoterminowy instrument za pośrednictwem rozporządzenia ustanawiającego wzmocnienie europejskiego przemysłu obronnego poprzez akt o wspólnych zamówieniach, aby zachęcić państwa członkowskie do wspólnego udzielania zamówień na pilne i krytyczne produkty obronne od przemysłu UE

3,1 mld euro

sprzęt i materiały dostarczane za pośrednictwem Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju

UWAGA: Infografika łączy zarówno istniejące, jak i przyszłe programy

Polityka sąsiedztwa i negocjacje w sprawie rozszerzenia

Bałkany Zachodnie i Turcja

UE nadal opowiada się za europejską perspektywą dla tego regionu i w lipcu rozpoczęła negocjacje z Albanią i Macedonią Północną. Ponadto w grudniu przyznała Bośni i Hercegowinie status kraju kandydującego.

Pakiet „rozszerzenie” na 2022 r. zawierał szczegółowy przegląd realizacji Planu gospodarczo-inwestycyjnego dla Bałkanów Zachodnich o wartości 30 mld euro w ramach strategii Global Gateway (zob. poniżej). Ma to na celu zmniejszenie widocznych różnic społeczno-gospodarczych między tym regionem a UE oraz poprawę bezpieczeństwa energetycznego regionu.

Komisja Europejska potwierdziła swoje zalecenie dotyczące zniesienia wymogu wizowego względem Kosowa (użycie tej nazwy nie wpływa na stanowiska w sprawie statusu Kosowa i jest zgodne z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ 1244/1999 oraz z opinią Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie deklaracji niepodległości Kosowa). W ramach negocjacji akcesyjnych z Czarnogórą i Serbią UE utrzymywała regularny dialog z tymi dwoma krajami zarówno na szczeblu politycznym, jak i technicznym.

W dniu 6 grudnia w Tiranie (Albania) odbył się pierwszy szczyt UE–Bałkany Zachodnie, który stanowił ważną okazję do ponownego potwierdzenia perspektywy przystąpienia partnerów z Bałkanów Zachodnich do Unii. Komisja ogłosiła pakiet wsparcia energetycznego obejmującego 1 mld euro w formie dotacji mających pomóc Bałkanom Zachodnim stawić czoła kryzysowi energetycznemu i promować przejście na czystą energię. Na szczycie z zadowoleniem przyjęto również wspólne oświadczenie operatorów telekomunikacyjnych z UE i Bałkanów Zachodnich w sprawie przyszłego obniżenia kosztów roamingu między UE a Bałkanami Zachodnimi oraz zobowiązanie do dostosowania się do unijnej polityki wizowej.

Petr Fiala, Dimitar Kowaczewski, Edi Rama i Ursula von der Lajen ściskają sobie dłonie, uśmiechając się do obiektywu.
Ursula von der Leyen, przewodnicząca Komisji Europejskiej (po prawej), przyjmuje (od lewej) Petra Fialę, premiera Czech, Dimitara Kowaczewskiego, premiera Macedonii Północnej, i Ediego Ramę, premiera Albanii, Bruksela, Belgia, 19 lipca 2022 r.

UE kontynuowała dialog wysokiego szczebla z Turcją w wybranych obszarach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, w szczególności w zakresie zmiany klimatu i migracji. Kontynuowano również intensywne działania w zakresie handlu.

Pomoc finansowa dla Bałkanów Zachodnich i Turcji

500 mln euro

pilne wsparcie budżetowe dla Bałkanów Zachodnich w celu zaradzenia skutkom kryzysu energetycznego.

1,8 mld euro

przyjęte w formie dotacji składających się na ramy inwestycyjne dla Bałkanów Zachodnich na 40 sztandarowe projekty inwestycyjne (transport, energia, środowisko naturalne, sektor cyfrowy, prywatny i kapitał ludzki) Z tej kwoty 500 mln euro wykorzystane w ramach pakietu wsparcia energetycznego.

Pozyskanie inwestycji o łącznej wartości 5,7 mld euro.

990 mln euro

programy rozwoju obszarów wiejskich w ramach Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej dla Czarnogóry, Macedonii Północnej, Albanii, Serbii i Turcji

(oczekuje się, że wygenerują ponad 2 mld euro inwestycji na obszarach wiejskich Bałkanów Zachodnich i Turcji).

Partnerstwo Wschodnie

W następstwie decyzji Rady Europejskiej z czerwca 2022 r. UE przyznała Ukrainie i Mołdawii status kraju kandydującego, a Gruzji wyznaczyła europejską perspektywę.

UE nadal realizowała swój ambitny plan gospodarczo-inwestycyjny w ramach strategii Global Gateway (zob. poniżej) w całym regionie Partnerstwa Wschodniego, aby wspierać małe i średnie przedsiębiorstwa oraz transformację ekologiczną i cyfrową.

Ursula von der Lajen i Wołodymyr Zełenski uśmiechają się do siebie, ściskając sobie dłonie przy mównicy na tle ukraińskich i unijnych flag.
Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen (po lewej) i prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski, Kijów, Ukraina, 8 kwietnia 2022 r.

W przypadku partnerów wschodnich UE inwestuje 2,3 mld euro w celu pobudzenia inwestycji w wysokości do 17 mld euro we wszystkich sektorach. Są to m.in. projekty w zakresie łączności cyfrowej, takie jak budowa przewodu światłowodowego na dnie Morza Czarnego i rozwój infrastruktury szybkich łączy szerokopasmowych. Priorytetem są również szlaki transportowe dla ludzi i towarów między regionem Kaukazu a UE.

Podpisanie protokołu ustaleń w sprawie energii z Azerbejdżanem wzmocniło bezpieczeństwo energetyczne UE i transformację ekologiczną Azerbejdżanu.

Maja Sandu i Oliwer Warheli na tle dwóch flag, mołdawskiej i europejskiej, ściskają sobie dłonie, patrząc w stronę obiektywu.
Prezydent Mołdawii Maia Sandu (po lewej) i Olivér Várhelyi, europejski komisarz ds. sąsiedztwa i rozszerzenia, Bruksela, Belgia, 18 maja 2022 r.

W następstwie sfałszowanych wyborów prezydenckich na Białorusi w 2020 r. i zaangażowania reżimu w rosyjską wojnę napastniczą przeciwko Ukrainie UE zwiększyła sankcje wobec białoruskiego reżimu. Jednak UE nadal oferuje wsparcie i solidarność ludności Białorusi, zarówno w kraju, jak i na wygnaniu.

Południowe sąsiedztwo

Na zaawansowanym etapie jest wdrażanie planu gospodarczo-inwestycyjnego dla południowego sąsiedztwa w ramach strategii Global Gateway (zob. poniżej); ważne projekty konkretyzują się w priorytetowych obszarach zielonej transformacji i odporności na zmianę klimatu. W 2022 r. 30 mld euro przeznaczono na inwestycje w ramach południowego sąsiedztwa, głównie w infrastrukturę energii odnawialnej.

W listopadzie UE i Egipt zacieśniły współpracę w zakresie przejścia na czystą energię, podpisując protokół ustaleń w sprawie strategicznego partnerstwa na rzecz wodoru odnawialnego.

Rosyjska wojna napastnicza przeciwko Ukrainie wywołała liczne negatywne skutki w krajach południowego sąsiedztwa, w szczególności wśród tych, które są strukturalnie zależne od przywozu żywności i cierpią z powodu pogorszenia warunków społeczno-gospodarczych, które nastąpiło już w czasie pandemii COVID-19.

Komisja wspierała odporność krajów partnerskich poprzez programy dotyczące takich kwestii, jak ożywienie gospodarcze, ochrona socjalna, tworzenie miejsc pracy i rolnictwo. Za pośrednictwem Instrumentu na rzecz Żywności i Zwiększania Odporności udostępniono 225 mln euro wsparcia UE dla południowego sąsiedztwa w celu złagodzenia skutków potencjalnych nowych kryzysów żywnościowych spowodowanych dużym uzależnieniem od importu żywności zakłóconego przez rosyjską wojnę napastniczą przeciwko Ukrainie (zob. „Bezpieczeństwo żywnościowe” poniżej).

Partnerstwa międzynarodowe i pomoc humanitarna

Strategia Global Gateway

W 2022 r. UE pracowała nad wprowadzeniem swojej pozytywnej i zrównoważonej oferty finansowania inwestycji – strategii Global Gateway. Inicjatywa ta, uruchomiona pod koniec 2021 r. w celu wsparcia dużych inwestycji w twarde i miękkie projekty infrastrukturalne, ma na celu pobudzenie inteligentnych, czystych i bezpiecznych połączeń w sektorach cyfrowym, energetycznym i transportowym oraz wzmocnienie systemów opieki zdrowotnej, edukacji i badań naukowych.

Zgodnie z podejściem „Drużyna Europy” UE, jej państwa członkowskie, banki rozwoju i instytucje finansowe zgodziły się wnieść wkład w uruchomienie 300 mld euro do 2027 r. na inwestycje w krajach partnerskich. Pierwszy duży pakiet inwestycyjny Global Gateway Afryka–Europa o wartości 150 mld euro zainicjowano na szczycie UE–Unia Afrykańska w lutym.

Ursula von der Lajen, Dżoł Bajden i Dżoko Łidodo stoją przy mównicy.
Od lewej: Ursula von der Leyen, przewodnicząca Komisji Europejskiej, Joe Biden, prezydent Stanów Zjednoczonych, i Joko Widodo, prezydent Indonezji, na szczycie G-20, Bali, Indonezja, 16 listopada 2022 r. Przy okazji szczytu, podczas spotkania wysokiego szczebla poświęconego partnerstwu na rzecz globalnych inwestycji infrastrukturalnych podsumowano stan prac po pierwszym roku jego realizacji. Partnerstwo to jest wspólnym przedsięwzięciem grupy G-7 na rzecz finansowania projektów infrastrukturalnych w krajach rozwijających się.

W pierwszym roku wdrażania dokonano kluczowych inwestycji w celu poprawy łączności cyfrowej za pomocą podwodnych kabli do przesyłu danych oraz połączeń naziemnych między UE a jej partnerami, zwiększenia produkcji energii ze źródeł odnawialnych poprzez inwestycje w elektrownie słoneczne i farmy wiatrowe, a także zwiększenia dostępu do szczepionek, leków i technologii medycznych i zwiększenia zdolności produkcyjnych w tym zakresie.

W ramach podejścia „Drużyna Europy” UE i jej państwa członkowskie pozostają największym na świecie źródłem oficjalnej pomocy rozwojowej – w 2021 r. przeznaczyły na nią 71,6 mld euro (ostatnie dostępne dane), co stanowi 41 % globalnej pomocy. Łącznie finansują one również ponad połowę całej globalnej pomocy na rzecz edukacji, wspierając sektor edukacji w ponad 100 krajach na całym świecie. UE pozostaje liderem w wysiłkach na rzecz realizacji Agendy ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030.

Tedros Adhanom Gebrejsjus i Jutta Urpilajnen przy stole, podpisują porozumienie. W tle za nimi: flaga Światowej Organizacji Zdrowia, flaga europejska i niebieski baner z trzema logotypami Komisji Europejskiej.
Tedros Adhanom Ghebreyesus, dyrektor generalny Światowej Organizacji Zdrowia (po lewej), i Jutta Urpilainen, komisarz europejska do spraw partnerstw międzynarodowych, podpisują program partnerstwa między UE a Światową Organizacją Zdrowia, Bruksela, Belgia, 30 listopada 2022 r.

W 2022 r. minęło również 45 lat od nawiązania stosunków UE–ASEAN. Podczas jubileuszowego szczytu UE–ASEAN UE i jej państwa członkowskie, wykorzystując podejście „Drużyna Europy”, zapowiedziały uruchomienie 10 mld euro w ramach strategii Global Gateway, aby przyspieszyć inwestycje w infrastrukturę w krajach ASEAN. W regionie Indo-Pacyfiku zidentyfikowano szereg projektów przewodnich, takich jak inicjatywa Drużyny Europy na rzecz zrównoważonej konektywności.

Sierra Leone, dzieci przyglądają się, jak trzech mężczyzn wyładowuje środki medyczne z małej drewnianej łodzi.
Szczepionki przybywają do Sierra Leone, luty 2022 r. ©CONCERN, 2022

Na wsparcie działań krajów partnerskich na rzecz walki z pandemią i jej skutkami do końca 2021 r. przeznaczono już 53,7 mld EUR, a 47,7 mld euro wypłacono w ramach podejścia „Drużyna Europy”. W 2022 r. UE i jej państwa członkowskie nadal odgrywały główną rolę w międzynarodowym funduszu solidarnościowym do walki z COVID-19, udostępniając krajom partnerskim 502,2 mln dawek szczepionek. Spośród tej liczby 422 mln dawek udostępniono w ramach COVAX (1,1 mln dawek za pośrednictwem Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności), a 80,2 mln dawek w ramach pomocy dwustronnej (38 mln za pośrednictwem Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności).

UE przeznaczyła dodatkowe 300 mln euro na przyspieszenie wprowadzania i stosowania szczepionek w kilku krajach, głównie w Afryce, oraz dalsze 100 mln euro na wzmocnienie systemów opieki zdrowotnej i poprawę dostępu do diagnostyki i leczenia. Aby wzmocnić globalne zdolności w dziedzinie zdrowia, UE pomogła w utworzeniu nowego międzynarodowego funduszu na rzecz zapobiegania pandemii, gotowości i reagowania i przeznaczy na ten cel 427 mln euro.

W 2022 r. poczyniono postępy w realizacji inicjatywy Drużyny Europy dotyczącej produkcji i dostępu do szczepionek, leków i technologii medycznych w Afryce i ogłoszono inicjatywę mającą na celu wsparcie podobnych działań w Ameryce Łacińskiej i na Karaibach. Przyczyni się to do dalszego wzmocnienia więzi społecznych, gospodarczych i naukowych między UE a Ameryką Łacińską i Karaibami.

UE przedstawiła również strategię mającą na celu wzmocnienie partnerstwa między państwami członkowskimi a Radą Współpracy Państw Zatoki w kluczowych obszarach polityki, takich jak energia, transformacja ekologiczna i zmiana klimatu, handel i dywersyfikacja gospodarcza, stabilność regionalna i bezpieczeństwo globalne, wyzwania humanitarne i rozwojowe oraz bliższe kontakty międzyludzkie. UE dąży do zacieśnienia współpracy z arabskimi darczyńcami w zakresie wspólnych priorytetów.

Pomoc humanitarna i ochrona ludności

W ciągu ostatnich 30 lat UE pomogła złagodzić cierpienia milionów osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji w ponad 110 krajach. W 2022 r. Komisja uruchomiła 2,2 mld euro pomocy humanitarnej, aby zaspokoić najpilniejsze potrzeby ludności dotkniętej kryzysem na całym świecie. Jedno na siedem euro z budżetu UE na pomoc humanitarną przeznacza się na tzw. „zapomniane kryzysy”, takie jak np. głód w regionie Sahelu.

Komisja kontynuowała również finansowanie pomocy humanitarnej dla 4 mln uchodźców w Turcji, z których większość uciekła przed wojną w Syrii. Kolejne 50 mln euro przeznaczono na uzupełnienie kwoty 325 mln euro pomocy humanitarnej zapowiedzianej już pod koniec 2021 r. na program siatki bezpieczeństwa socjalnego w sytuacjach nadzwyczajnych w Turcji, co sprawiło, że od 2012 r. łączna kwota środków UE przeznaczonych na pomoc humanitarną dla Turcji wyniosła blisko 3,4 mld euro.

Obóz dla uchodźców w pobliżu Kuseri, w Czadzie. Trzy kobiety siedzą w cieniu na ziemi jedna za drugą, trzymając na kolanach niemowlęta. Naprzeciwko nich siedzi położna i bada pierwsze dziecko w kolejce.
Położna sprawdza niemowlęta pod kątem niedożywienia w obozie dla uchodźców w pobliżu Kousseri, w Czadzie, maj 2022 r. Obóz założono dzięki unijnej pomocy humanitarnej, po tym jak wiele osób uciekło z Nigerii przed przemocą ze strony Boko Haram.

9 i 10 maja 2022 r. UE przewodniczyła szóstej brukselskiej konferencji pt. „Wspieranie przyszłości Syrii i regionu”, w której udział wzięło 55 państw i 22 organizacje międzynarodowe. Na tej głównej konferencji darczyńców dla Syrii i regionu uruchomiono pomoc dla Syryjczyków w kraju i w państwach sąsiadujących w postaci deklaracji na łączną kwotę ponad 6,4 mld euro.

Obóz dla uchodźców Kousseri w Czadzie. Dwóch młodych mężczyzn przechodzi obok znaku, na którym widnieje napis w języku francuskim „Pilna pomoc żywnościowa”.
Obóz dla uchodźców Kousseri, Czad, maj 2022 r.

W 2022 r. utworzono nowe narzędzie – potencjał europejskich działań w zakresie pomocy humanitarnej – aby wypełnić luki (głównie w zakresie logistyki) w działaniach humanitarnych w odpowiedzi na nagłe zagrożenia naturalne i katastrofy spowodowane przez człowieka.

Film pokazujący, jak Unia Europejska i Oxfam połączyły siły, aby ponownie uruchomić piece w syryjskiej piekarni zniszczonej w wyniku wojny.
WIDEO Pomoc w ponownym uruchomieniu pieców w piekarni po wojnie, Aleppo, Syria, marzec 2022 r.
Na infografice przedstawiono główne elementy inicjatywy dotyczącej potencjału europejskich działań w zakresie pomocy humanitarnej.

Inicjatywa dotycząca potencjału europejskich działań w zakresie pomocy humanitarnej pomoże udzielić wsparcia podmiotom działającym w sferze pomocy humanitarnej i służbom ratunkowym za pomocą swoich zapasów artykułów nieżywnościowych dla schronisk oraz wody, urządzeń sanitarnych i higienicznych, a także za pośrednictwem ekspertów w dziedzinie zdrowia i logistyki oraz wspólnych usług logistycznych, takich jak unijny humanitarny most powietrzny, unijne trasy lotów w ramach pomocy humanitarnej na ostatniej mili, usługi transportowe i magazynowanie.

Finansowane przez UE operacje pomocy humanitarnej obejmują różne sektory, w tym bezpieczeństwo żywnościowe, opiekę zdrowotną, schronienie i edukację w sytuacjach nadzwyczajnych, ale również usługi ochrony, w tym przed przemocą ze względu na płeć. Pomoc jest udzielana w oparciu o cztery podstawowe zasady humanitarne: humanitaryzm, neutralność, bezstronność i niezależność.

UE jest ciągle mocno zaangażowana w propagowanie przestrzegania międzynarodowego prawa humanitarnego, aby móc realizować cele w zakresie pomocy humanitarnej i zwiększać bezpieczeństwo partnerów humanitarnych, ale łamanie międzynarodowego prawa humanitarnego pozostaje wyzwaniem na całym świecie.

Dwie jemeńskie dziewczynki uśmiechają się, wyjmując artykuły szkolne z plecaków.
Jemen, październik 2022 r. Jemeńskie dzieci z biednych rodzin czasem porzucają naukę w szkole, ponieważ ich rodziców nie stać na ponoszenie związanych z tym kosztów. Dzięki funduszom unijnym UNICEF dostarcza artykuły szkolne potrzebującym dzieciom, co pozwala im wznowić edukację.
© UNICEF 2022

UE: główny darczyńca pomocy humanitarnej w Jemenie

Po siedmiu latach wojny w Jemenie ma miejsce jeden z najpoważniejszych kryzysów humanitarnych na świecie. Miliony Jemeńczyków zostały wysiedlone, pozbawione środków do życia i są niedożywione. Ponadto ponad połowa ludności cierpi na brak bezpieczeństwa żywnościowego. Pomoc humanitarna UE pomaga Jemeńczykom w zakresie żywności, opieki zdrowotnej, edukacji, wody i schronienia. Przyczynia się również do poprawy usług higieny na obszarach charakteryzujących się wysokim brakiem bezpieczeństwa żywnościowego i niedożywieniem, obszarach dotkniętych konfliktami oraz dla ludności przesiedlonej.

Przykłady pomocy humanitarnej przyznanej w 2022 r.

Map Marker

Róg Afryki

633 mln euro (Drużyna Europy)
zwalczanie skrajnego braku bezpieczeństwa żywnościowego spowodowanego bezprecedensową suszą, COVID-19 i agresją Rosji na Ukrainę

Map Marker

Sahel i region jeziora Czad

954 mln euro (UE i państwa członkowskie)
zwalczanie poważnego i pogarszającego się braku bezpieczeństwa żywnościowego w całej Afryce

Map Marker

Syria i jej region

6,4 mld euro
łączna kwota zobowiązań podjętych na konferencji w Syrii w 2022 r.
UE i jej państwa członkowskie zobowiązały się przeznaczyć 4,8 mld euro. Są one największymi darczyńcami pomocy humanitarnej i pomocy w zakresie odporności dla tego regionu, a od 2011 r. przekazano 27,4 mld euro

Map Marker

Afganistan i jego region

Ponad 115 mln euro
wspieranie organizacji humanitarnych (plus dodatkowe środki finansowe w odpowiedzi na katastrofalne trzęsienie ziemi o sile 5,9, które nawiedziło wschodni Afganistan w czerwcu 2022 r.)

Map Marker

Jemen

170 mln euro
dla osób dotkniętych konfliktem
Od początku wojny w 2015 r. UE przeznaczyła ponad 1,2 mld euro na reakcję na kryzys, w tym 862 mln euro na pomoc humanitarną i 407 mln euro na pomoc rozwojową

Map Marker

Mjanma/Birma

27 mln euro
zaspokojenie najpilniejszych potrzeb osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, w tym społeczności przesiedlonych i dotkniętych konfliktami

Czterej idący mężczyźni na tle skalistego, suchego krajobrazu.
Pomoc humanitarna UE w regionach oddalonych, Afganistan, październik 2022 r.
© Danish Refugee Council, 2022

Bezpieczeństwo żywnościowe

Blokada ukraińskiego eksportu i niszczenie pól uprawnych stanowiły poważne zagrożenie zarówno dla dostępności, jak i przystępności cenowej żywności w sąsiedztwie UE, w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie, ale również w Azji, Afryce Subsaharyjskiej i Ameryce Łacińskiej. Dotyczyło to w szczególności pszenicy, która jest podstawowym produktem żywnościowym.

Wykorzystując podejście „Drużyna Europy”, UE połączyła zasoby i wiedzę fachową ze swoimi państwami członkowskimi i instytucjami finansowymi w celu zaradzenia globalnemu kryzysowi żywnościowemu, a jednocześnie w pełni uznała potrzebę działania w sposób wielostronny we współpracy z partnerami międzynarodowymi.

W ramach reakcji na światowy brak bezpieczeństwa żywnościowego UE uruchomiła dodatkowe 600 mln euro na wsparcie dotkniętych kryzysem krajów Afryki, Karaibów i Pacyfiku, a także 225 mln euro na rzecz krajów Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu. Dzięki temu szacowane łączne wsparcie UE na rzecz światowego bezpieczeństwa żywnościowego i systemów żywnościowych do 2024 r. wyniosło ponad 8,3 mld euro.

Wkład UE w globalne bezpieczeństwo na całym świecie

Na mapie przedstawiono, w jaki sposób wkład Unii Europejskiej w globalne bezpieczeństwo jest rozłożony na całym świecie.

Całkowity wkład Unii Europejskiej w globalne bezpieczeństwo na świecie wynosi 8 miliardów 300 milionów euro i rozkłada się w następujący sposób: globalnie jeden miliard 320 milionów euro, Afryka Subsaharyjska 3 miliardy 210 milionów euro, południowe sąsiedztwo jeden miliard 120 milionów euro, Azja i Pacyfik jeden miliard 5 milionów euro, Bałkany Zachodnie i Turcja 886 milionów euro, Ameryka Łacińska i Karaiby 384 miliony euro oraz wschodnie sąsiedztwo 294 miliony euro.

UE pracowała nad zwiększeniem produkcji żywności, ułatwieniem handlu żywnością i paszami z Ukrainy oraz zwiększeniem lokalnej produkcji żywności. Na wniosek ukraińskich organów ds. rolnictwa zapewniono i ułatwiono elastyczny dostęp do rynków UE zarówno w odniesieniu do przywozu na rynki ukraińskie, jak i wywozu z tych rynków. Korytarze solidarnościowe między UE a Ukrainą umożliwiły stworzenie nowych szlaków logistycznych łączących Ukrainę z partnerami handlowymi na świecie (zob. rozdział 1).

UE wspierała również działania ONZ w ramach czarnomorskiej inicjatywy zbożowej w celu ułatwienia bezpiecznego tranzytu zbóż i pokrewnych środków spożywczych i nawozów z ukraińskich portów Morza Czarnego do dalszych portów dystrybucji.

Zgodnie z informacjami otrzymanymi od ukraińskiego Ministerstwa Rolnictwa dzięki tym inicjatywom w okresie od maja do grudnia 2022 r. z Ukrainy wywieziono około 29 mln ton produktów rolnych. W grudniu uruchomiono kolejne 1 mld euro na utrzymanie i rozbudowę korytarzy solidarnościowych UE–Ukraina.

WIDEO Korytarze solidarnościowe między UE a Ukrainą

Handel i technologia

Nowe narzędzia

Aby rozwiązać problem innych światowych mocarstw wykorzystujących handel jako broń, UE wprowadziła kilka nowych narzędzi. W 2022 r. uruchomiony został Instrument Zamówień Międzynarodowych, który daje UE większą siłę przetargową w celu zapewnienia przedsiębiorstwom w UE dostępu do rynków zamówień publicznych poza UE.

Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej poczyniły postępy, jeżeli chodzi o przyjęcie instrumentu chroniącego przed wymuszaniem, który pomoże UE w przeciwdziałaniu wymuszeniom ekonomicznym, polegającym na wywieraniu przez państwa spoza UE nacisku na Unię lub jej państwa członkowskie, aby podejmowały określone decyzje polityczne. Instrument ten umożliwi UE nakładanie środków przeciwdziałania w formie ograniczeń handlowych, inwestycyjnych i innych.

Ponadto nowy komunikat w sprawie siły partnerstw handlowych ma na celu zwiększenie wkładu umów handlowych UE w promowanie zrównoważonego rozwoju i ochronę klimatu, środowiska i praw pracowniczych na całym świecie. Nowe podejście obejmuje stosowanie sankcji handlowych za naruszenia podstawowych przepisów dotyczących klimatu i pracy.

Umowy

W czerwcu UE i Nowa Zelandia zakończyły negocjacje w sprawie umowy handlowej, która zawiera jak dotąd najbardziej ambitne zobowiązania w zakresie zrównoważonego rozwoju zawarte w jakiejkolwiek umowie handlowej UE. Otworzy to nowe możliwości dla europejskich rolników, przedsiębiorstw i pracowników.

Film wyjaśniający korzyści wynikające z umowy o wolnym handlu między Unią Europejską a Nową Zelandią.
WIDEO UE i Nowa Zelandia podpisują umowę o wolnym handlu, czerwiec 2022 r.

W 2022 r. kontynuowano również negocjacje w sprawie umów handlowych z Australią i Indiami. Przeprowadzono również prace techniczne i prawne dotyczące umowy handlowej między UE a państwami Mercosur. Osiągnięto porozumienie polityczne dotyczące zakończenia negocjacji w sprawie umowy handlowej z Chile.

W 2022 r. UE podpisała pierwszą międzyregionalną kompleksową umowę o transporcie lotniczym z 10 państwami ASEAN, obejmującą łącznie ponad 1,1 mld mieszkańców państw UE i ASEAN. Zawarcie umowy otworzy rynki, poprawi bezpośrednią łączność oraz przyniesie korzyści gospodarcze i nowe możliwości dzięki ustanowieniu jednolitego zbioru przepisów dotyczących wszystkich przewozów lotniczych między UE a ASEAN. Przyniesie to korzyści zarówno konsumentom, jak i liniom i portom lotniczym. Umowa opiera się na wspólnych wysokich standardach w takich dziedzinach, jak środowisko, kwestie pracownicze i uczciwa konkurencja, a także uwzględnia bezpieczeństwo i ochronę lotnictwa.

Kompleksowa umowa o transporcie lotniczym ASEAN–UE

Zastąpienie ponad 140 dwustronnych umów o komunikacji lotniczej z państwami członkowskimi Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej.

Oceany i rybołówstwo

Nowe porozumienie Światowej Organizacji Handlu w sprawie zniesienia szkodliwych dotacji w sektorze rybołówstwa jest ważnym krokiem w kierunku zapewnienia, by głównym celem dotacji dla rybołówstwa na całym świecie był zrównoważony rozwój, co przyczyni się do ochrony oceanów. Umowa zakazuje dotacji, które przyczyniają się do nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów, a także połowów na nieuregulowanych wodach na pełnym morzu. Zakazane są również dotacje, które dotyczą przełowionych stad i nie uwzględniają środków zarządzania zasobami rybnymi w celu odbudowy stada do zdrowego poziomu.

Film wyjaśniający porozumienie w sprawie subsydiów dla rybołówstwa, które wprowadza nowe przepisy ograniczające szkodliwe dotacje i chroniące stada ryb na całym świecie, co stanowi ważny krok w kierunku zrównoważonego rozwoju obszarów morskich.
WIDEO Wyniki 12. konferencji ministerialnej Światowej Organizacji Handlu: Porozumienie w sprawie subsydiów dla rybołówstwa, czerwiec 2022 r.

Ponadto we wspólnym komunikacie w sprawie unijnego programu międzynarodowego zarządzania oceanami zaproponowano środki na rzecz bezpieczeństwa, ochrony, czystości i zdrowia mórz i oceanów oraz zrównoważonego zarządzania nimi. Zgodnie z tym programem UE podjęła 52 dobrowolne zobowiązania o wartości do 7 mld euro, co stanowi konkretny przykład roli UE jako światowego lidera w ochronie oceanów na świecie. Program ten odegra ważną rolę w realizacji niebieskiego wymiaru Europejskiego Zielonego Ładu. Uwzględniono w nim główne tendencje, takie jak nasilone skutki zmiany klimatu, niebezpieczny spadek różnorodności biologicznej i zmienione warunki geopolityczne.

Infografika przedstawiająca symbol ryby w morzu na niebieskim tle, obrazujący życie pod wodą jako czternasty cel zrównoważonego rozwoju oenzet.

UE zobowiązała się do wzmocnienia międzynarodowych ram zarządzania oceanami na szczeblu globalnym i regionalnym oraz do urzeczywistnienia zrównoważonego rozwoju oceanów do 2030 r. poprzez przyjęcie skoordynowanego i uzupełniającego podejścia do wspólnych wyzwań i skumulowanych skutków.

UE będzie dążyć do dalszego przekształcania oceanów w bezpieczną i chronioną przestrzeń w miarę rosnącej konkurencji na wodach międzynarodowych i wyzwań związanych z wielostronną współpracą.

Aktualizując swoją politykę, UE potwierdziła swoje aktywne zaangażowanie na rzecz przyspieszenia realizacji Agendy 2030 ONZ i celu zrównoważonego rozwoju nr 14.

Partnerstwa cyfrowe

Na posiedzeniu ministerialnym Rady ds. Handlu i Technologii w 2022 r. UE i Stany Zjednoczone potwierdziły swoje poparcie dla otwartego, globalnego, interoperacyjnego, niezawodnego i bezpiecznego internetu, zgodnie z deklaracją dotyczącą przyszłości internetu oraz Europejską deklaracją praw i zasad cyfrowych. Obie strony omówiły również wdrażanie wspólnych zasad sztucznej inteligencji i uzgodniły opracowanie wspólnego planu działania dotyczącego narzędzi oceny i pomiaru na potrzeby wiarygodnej sztucznej inteligencji i zarządzania ryzykiem.

W 2022 r. UE uruchomiła również radę ds. handlu i technologii z Indiami oraz partnerstwa cyfrowe z Japonią, SingapuremKoreą Południową.

Margret Westager i Waldis Dombrowskis w trakcie rozmowy z trzema innymi osobami.
Margrethe Vestager, wiceprzewodnicząca wykonawcza Komisji Europejskiej do spraw Europy na miarę ery cyfrowej i europejska komisarz ds. konkurencji, oraz Valdis Dombrovskis, wiceprzewodniczący wykonawczy Komisji Europejskiej ds. gospodarki służącej ludziom i europejski komisarz ds. handlu (drugi z prawej), na posiedzeniu Rady UE–USA ds. Handlu i Technologii, Paryż, Francja, 15 maja 2022 r.
Szarl Miszel, Fumio Kiszida i Ursula von der Lajen stoją obok siebie. W tle za nimi dwie flagi japońskie i dwie flagi europejskie.
Od lewej: Charles Michel, przewodniczący Rady Europejskiej; Fumio Kishida, premier Japonii, i Ursula von der Leyen, przewodnicząca Komisji Europejskiej, na 28. szczycie UE–Japonia w Tokio, Japonia, maj 2022 r.
Ursula von der Lajen, Roberta Metsola, Szarl Miszel i Żusep Borel na sesji plenarnej Parlamentu Europejskiego.
Od lewej: Ursula von der Leyen, przewodnicząca Komisji Europejskiej, Roberta Metsola, przewodnicząca Parlamentu Europejskiego, Charles Michel, przewodniczący Rady Europejskiej i Josep Borrell, wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa i wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej odpowiedzialny za „silniejszą Europę dla świata”, przed debatą w Parlamencie Europejskim w Strasburgu, Francja, 16 lutego 2022 r.

9. Zmiany instytucjonalne

Wprowadzenie

W 2022 r. Parlament Europejski, Rada Unii Europejskiej oraz Komisja Europejska ściśle ze sobą współpracowały – nie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych – starały się również usprawnić proces stanowienia unijnego prawa i zapewnić wymierne korzyści obywatelom. Nowe możliwości i wyzwania związane z dążeniem do trwałej odbudowy wymagają skutecznych i perspektywicznych działań. Zadaniem i wspólnym celem wszystkich instytucji Unii oraz jej państw członkowskich jest osiąganie lepszych wyników dla obywateli Unii dzięki udoskonalaniu unijnych przepisów.

Najważniejsze inicjatywy w 2022 r.

W trakcie tego roku instytucje poczyniły postępy w realizacji wielu ważnych inicjatyw. Rada Unii Europejskiej przyjęła Strategiczny kompas – ambitny plan działania na rzecz wzmocnienia unijnej polityki bezpieczeństwa i obrony w perspektywie do 2030 r. mający ułatwić porozumienie unijnych przywódców w sprawie wzmocnienia europejskiego przemysłu obronnego (zob. rozdział 8).

Co się tyczy działań proekologicznych oraz wspierania wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu, Parlament Europejski oraz Rada doszły do porozumienia w sprawie zmiany unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji, utworzenia Społecznego Funduszu Klimatycznego oraz wprowadzenia nowego mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2. Poczyniły również wstępne ustalenia w kwestii ograniczenia ryzyka wylesiania oraz osiągnęły porozumienie polityczne w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (zob. rozdział 3).

Jeśli chodzi o kluczowe dokumenty w zakresie cyfryzacji, dzięki porozumieniu politycznemu Parlamentu i Rady sfinalizowano akt o usługach cyfrowych oraz akt o rynkach cyfrowych, wraz z nowymi przepisami dotyczącymi uniwersalnych ładowarek (zob. rozdział 4).

Instytucjom tym udało się również porozumieć co do dyrektywy w sprawie kobiet w zarządach, środków w zakresie przejrzystości płac oraz dyrektywy dotyczącej adekwatnych wynagrodzeń minimalnych (zob. rozdział 7).

Rada kierowała rozmowami dotyczącymi stosunków zewnętrznych UE (zob. rozdział 8) oraz była gospodarzem szczytów UE–Unia Afrykańska i UE–Bałkany Zachodnie. Rozpoczęła też negocjacje akcesyjne z Macedonią Północną i Albanią (zob. rozdział 8). Parlament i Rada uzgodniły również kluczowe akty prawne dotyczące subsydiów zagranicznych zakłócających rynek oraz Instrumentu Zamówień Międzynarodowych.

Ursula von der Lajen i Szarl Miszel idą w stronę obiektywu. Za nimi w tle wiszą flagi narodowe państw Unii Europejskiej.
Ursula von der Leyen, przewodnicząca Komisji Europejskiej, i Charles Michel, przewodniczący Rady Europejskiej, w drodze na posiedzenie Rady Europejskiej w sprawie energii i gospodarki, Bruksela, Belgia, 20 października 2022 r. Najważniejsze inicjatywy spośród omawianych na Radzie dotyczyły wspólnego zakupu gazu przez UE i ograniczenia nadmiernie wysokich cen gazu i energii elektrycznej.

Co sześć miesięcy kolejne państwo członkowskie przejmuje rotacyjną prezydencję w Radzie Unii Europejskiej. W 2022 r. Parlament, francuska i czeska prezydencja Rady oraz mające przejąć tę funkcję w 2023 r. Szwecja i Hiszpania połączyły wysiłki na rzecz przyspieszenia negocjacji międzyinstytucjonalnych dotyczących wspólnego europejskiego systemu azylowego i paktu o migracji i azylu. Podpisano też odnośny wspólny plan działania (zob. rozdział 5).

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny oraz Europejski Komitet Regionów wniosły istotny wkład w prace Parlamentu, Rady i Komisji Europejskiej, w tym w program prac Komisji na 2023 r., jak również aktywnie przyczyniły się do sformułowania ostatecznych zaleceń Konferencji w sprawie przyszłości Europy.

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny zwrócił uwagę na gospodarcze, społeczne oraz środowiskowe skutki agresji wojskowej na Ukrainę, natomiast Europejski Komitet Regionów przyjął „Manifest z Marsylii” – wezwanie skierowane do przywódców europejskich, by wsłuchali się w głosy miliona regionalnych i lokalnych polityków w całej Unii, którzy chcą zbliżyć Europę do jej obywateli.

Czarno-biały portret Dawida Sasolego.
David Sassoli, przewodniczący Parlamentu Europejskiego od 3 lipca 2019 r. do 11 stycznia 2022 r.

Nowa przewodnicząca Parlamentu

Początek roku 2022 r. naznaczyła śmierć byłego przewodniczącego Parlamentu Europejskiego Davida-Marii Sassolego, który zostanie zapamiętany jako prawdziwy europejski przywódca i orędownik demokracji. W trakcie swojej ponad dziesięcioletniej służby w Parlamencie Sassoli uparcie bronił Unii i jej wartości. Wierzył też jednak, że Europa musi być bardziej ambitna: dążyć do większej jedności, zbliżyć się jeszcze bardziej do swoich obywateli i być bardziej oddana swoim wartościom.

18 stycznia 2022 r., w ramach wyborów połówkowych, na nową przewodniczącą Parlamentu wybrano Robertę Metsolę, która zdobyła bezwzględną większość głosów – 458 spośród 690 oddanych.

Parlament powołał trzy nowe komisje parlamentarne: ds. obcych ingerencji, w tym dezinformacji; ds. wniosków wyciągniętych z pandemii COVID-19 oraz komisję śledczą badającą stosowanie oprogramowania szpiegującego Pegasus.

Przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen regularnie uczestniczyła w debatach parlamentarnych, w szczególności dotyczących przygotowań do posiedzeń Rady Europejskiej lub działań następczych w związku z tymi posiedzeniami, a także w debatach dotyczących Ukrainy. 14 września 2022 r. wygłosiła coroczne orędzie o stanie Unii, w którym przedstawiła najważniejsze cele polityczne na 2023 r. oraz na drugą połowę kadencji Komisji.

Roberta Metsola przemawia w Parlamencie Europejskim.
Wybory przewodniczącego Parlamentu Europejskiego: wystąpienie Roberty Metsoli, nowo wybranej przewodniczącej, Strasburg, Francja, 18 stycznia 2022 r.

Obywatele w centrum uwagi

Konferencja w sprawie przyszłości Europy

W 2022 r. zakończono prace w ramach trwającej rok Konferencji w sprawie przyszłości Europy, dzięki której Europejczycy mieli szansę wyrazić swoje oczekiwania wobec Unii. Były to najdłuższe i najszerzej zakrojone konsultacje społeczne – wielojęzyczną platformę cyfrową konferencji odwiedziło 5 mln osób, a w ponad 6,6 tys. spotkaniach na żywo, takich jak krajoweeuropejskie panele obywatelskie, wzięło udział ponad 720 tys. osób.

Młoda matka przemawia z mównicy, trzymając na ręku dziecko.
Młoda matka mówi o przyszłości Europy, trzymając na ręku niemowlę, które przyszło na świat pomiędzy kolejnymi sesjami konferencji, Strasburg, Francja, 30 kwietnia 2022 r.

Zorganizowano cztery europejskie panele obywatelskie. W każdym z nich wzięło udział 200 uczestników wybranych losowo z 27 państw członkowskich. Dołożono przy tym starań, by skład paneli odzwierciedlał różnorodność Unii pod względem rozkładu geograficznego, płci, wieku, pochodzenia społeczno-ekonomicznego i wykształcenia. Dopilnowano też, by jedną trzecią każdego panelu stanowiły osoby młode (w wieku 16–25 lat). Uczestnicy paneli omówili zgromadzone zalecenia na sesjach plenarnych Konferencji. W trakcie tych spotkań przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego, wybrani przedstawiciele wszystkich szczebli władzy oraz inne zainteresowane strony wyraziły poparcie – na zasadzie konsensusu – dla 49 propozycji, które zostały następnie przedstawione unijnym instytucjom.

Siedzący w maseczkach obywatele głosują przy użyciu tabletów.
Obywatele głosujący podczas Konferencji w sprawie przyszłości Europy – panel 3. „Zmiana klimatu, środowisko/Zdrowie”, Natolin, Warszawa, 9 stycznia 2022 r.

9 maja 2022 r. w trakcie obchodów Dnia Europy przedstawiono sprawozdanie końcowe zawierające wszystkie propozycje i wymieniające 326 środków. Sprawozdanie to przekazano przewodniczącym Parlamentu, Rady i Komisji podczas ceremonii zamykającej konferencję. Wyniki konferencji uporządkowano według dziewięciu tematów, obejmujących kwestie od zmiany klimatu i zdrowia po demokrację europejską i transformację cyfrową.

Wspólne zdjęcie czternastu osób, w tym Ursuli von der Lajen, Roberty Metsoli, Emaniuela Makrona i Dubrawki Szuicy. Wszyscy trzymają w rękach tekst sprawozdania z wyników konferencji.
Uroczystość zamknięcia Konferencji w sprawie przyszłości Europy z udziałem przewodniczącej Komisji Europejskiej Ursuli von der Leyen (szósta od lewej), przewodniczącej Parlamentu Europejskiego Roberty Metsoli (siódma od prawej), prezydenta Francji Emmanuela Macrona (piąty od prawej) oraz wiceprzewodniczącej Komisji Europejskiej ds. demokracji i demografii Dubravki Šuicy (druga od lewej), trzymających tekst sprawozdania końcowego zawierającego propozycje reformy UE, Strasburg, Francja, 9 maja 2022 r.

17 czerwca Komisja przedstawiła komunikat dotyczący Konferencji w sprawie przyszłości Europy, w którym oceniono przedłożone propozycje i nakreślono dalsze działania. W swoim orędziu o stanie Unii przewodnicząca Ursula von der Leyen potwierdziła, że panele obywatelskie staną się regularnym elementem kształtowania polityki Komisji, i przedstawiła nowe wnioski w oparciu o ustalenia płynące z konferencji. Ponad 80 proc. nowych inicjatyw ujętych w programie prac Komisji na 2023 r. stanowi bezpośrednie lub pośrednie przedłużenie propozycji przedstawionych w ramach konferencji. 2 grudnia 2022 r. Parlament, Rada oraz Komisja zorganizowały wydarzenie podsumowujące, aby wyjaśnić obywatelom, jakie działania podejmą instytucje w następstwie zaleceń konferencji.

W grudniu Komisja zorganizowała pierwszy europejski panel obywatelski poświęcony ograniczeniu marnowania żywności. Zgodnie z propozycjami Konferencji w sprawie przyszłości Europy ograniczenie ilości odpadów, a w szczególności odpadów żywnościowych, stało się przedmiotem wniosku ustawodawczego zawartego w programie prac Komisji na 2023 r.

Konferencja stała się też inspiracją do innych działań. Nowe interaktywne narzędzie internetowe Komisji – portal „Wyraź swoją opinię” – pozwoli zebrać wszystkie informacje na temat wykorzystywanych przez Komisję mechanizmów wspierających aktywność obywatelską. To nowe centralne narzędzie internetowe będzie łączyć w sobie główne cechy wielojęzycznej platformy cyfrowej, która działała w ramach konferencji, oraz stworzy podstawę nowego systemu demokratycznego zaangażowania i innowacji.

Komitety doradcze również odegrały swoją rolę w konferencji. 27 kwietnia 2021 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął rezolucję dotyczącą konferencji zatytułowaną „Nowa narracja dla Europy”. Zorganizował też 75 wydarzeń w całej Europie, spośród których w 45 wzięło udział ponad 7,6 tys. osób. W dokumencie „Wizja zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego dotycząca przyszłości Europy” przedstawiono wyniki tych konsultacji, a także zalecenia i pomysły, które zostały uwzględnione w 326 propozycjach końcowych przyjętych w ramach konferencji.

Komitet Regionów zorganizował ponad 120 lokalnych i transgranicznych dialogów obywatelskich. Zgromadzone podczas tych wydarzeń pomysły i zalecenia zamieszczono na platformie. Działająca przy Komitecie grupa wysokiego szczebla ds. demokracji europejskiej opublikowała ponadto swoje sprawozdanie końcowe na temat demokracji w Unii, które również miało być wkładem władz lokalnych i regionalnych w Konferencję o przyszłości Europy.

Europejska inicjatywa obywatelska

W 2022 r. przypadło również dziesięciolecie europejskiej inicjatywy obywatelskiej (EIO). Wydarzenia związane z obchodami tej rocznicy odbywały się przez cały rok. Oprócz Komisji uczestniczyli w nich partnerzy międzyinstytucjonalni, organizatorzy inicjatyw i podmioty opiniotwórcze. Głównym celem było przybliżenie obywatelom informacji na temat europejskiej inicjatywy obywatelskiej, a wydarzenia i działania promocyjne przypadły m.in. na Dzień Europy oraz Dzień Europejskiej Inicjatywy Obywatelskiej, zorganizowany 2 czerwca w Europejskim Komitecie Ekonomiczno-Społecznym.

W 2022 r. Komisja otrzymała do rozpatrzenia siódmą z kolei inicjatywę obywatelską, która otrzymała wystarczającą liczbę podpisów – „Ratujmy pszczoły i rolników! W kierunku przyjaznego dla pszczół rolnictwa służącego zdrowemu środowisku”. Ponad milion osób podpisało się także pod dwiema innymi inicjatywami: „Nie dla obcinania płetw rekinom i handlu nimi” oraz „Za kosmetykami bez okrucieństwa wobec zwierząt i Europą bez testów na zwierzętach”. Komisja udzieli odpowiedzi na te trzy inicjatywy w 2023 r.

W 2022 r. Komisja zarejestrowała również 10 nowych inicjatyw wzywających Unię do działania w różnych dziedzinach, takich jak sport, edukacja, przemysł odzieżowy, zielona energia, ochrona zwierząt, polityka wiejska oraz środowisko wolne od tytoniu.

Infografika przedstawiająca baner z okazji dziesiątej rocznicy europejskiej inicjatywy obywatelskiej z hasztagiem w języku angielskim: Weź inicjatywę w swoje ręce.

Praca w czasach kryzysu

W 2022 r. unijne instytucje po raz kolejny wykazały się dużą odpornością w reagowaniu na nieprzewidziane sytuacje wyjątkowe. Właśnie kiedy trwała odbudowa gospodarki po pandemii koronawirusa Rosja rozpoczęła niczym niesprowokowaną i nieuzasadnioną agresję na Ukrainę. Instytucje Unii Europejskiej pracowały wytrwale, by wesprzeć naród ukraiński w walce o wolność oraz pomóc obywatelom i przedsiębiorstwom państw członkowskich w radzeniu sobie z konsekwencjami wojny.

1 marca 2022 r. Parlament odbył nadzwyczajną sesję plenarną, w trakcie której na żywo, z Kijowa (Ukraina), wygłosił przemówienie prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski. Prezydent podkreślił, że jego rodacy „walczą o swoje prawa, wolności i życie, a także o to, by być równymi członkami Europy”. W debacie udział wzięli również przewodniczący Rady Europejskiej Charles Michel, przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen oraz wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa Josep Borrell. Parlament wyraził niezachwiane poparcie dla Ukrainy i wezwał do nałożenia sankcji na Rosję oraz do podjęcia nowych wysiłków na rzecz przyznania Ukrainie statusu kraju kandydującego.

Parlament odbywał też regularne debaty plenarne poświęcone Ukrainie oraz przyjął 16 rezolucji związanych z sytuacją w tym kraju. Przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy Rusłan Stefanczuk osobiście wziął udział w sesji plenarnej Parlamentu w czerwcu 2022 r. Jednocześnie ukraińscy ministrowie i urzędnicy wysokiego szczebla często uczestniczyli w różnych posiedzeniach komisji parlamentarnych i odbywali dyskusje z posłami do Parlamentu poświęcone bieżącym wydarzeniom w Ukrainie.

Wsiewołod Szencow, Stanisław Kulikiwskij, Iwan Fjedorow, Julia Pajewska, Oleksandra Matwijczuk, Jarosław Bożko, Oleksandr Czekryhin pozują do zdjęcia z Robertą Metsolą, trzymając przyznane im nagrody i ukraińską flagę.
Od lewej: Wsiewołod Szencow, szef misji Ukrainy przy UE, Stanisław Kulikiwskij, przedstawiciel ukraińskich państwowych służb ratunkowych, Iwan Fiedorow, burmistrz Melitopolu, Julia Pajewska, założycielka jednostki ewakuacji medycznej „Anioły Tairy”, Oleksandra Matwijczuk, laureatka Pokojowej Nagrody Nobla i szefowa Centrum Wolności Obywatelskich, Jarosław Bożko, rzecznik cywilnego ruchu oporu „Żółta wstążka”, oraz Oleksandr Czekryhin, dyrektor Departamentu Zapobiegania Kryzysowego ukraińskich państwowych służb ratunkowych, pozują do zdjęcia z Robertą Metsolą, przewodniczącą Parlamentu Europejskiego (trzecia od prawej), po odebraniu Nagrody im. Sacharowa za 2022 r., Strasburg, Francja, 14 grudnia 2022 r.

Uhonorowanie narodu ukraińskiego

Podczas ceremonii, która odbyła się 14 grudnia, Parlament Europejski przyznał Nagrodę im. Sacharowa za 2022 r. odważnemu narodowi ukraińskiemu.

Nagroda im. Sacharowa za wolność myśli, składająca się z certyfikatu i nagrody w wysokości 50 tys. euro, to coroczna nagroda przyznawana osobom i organizacjom broniącym praw człowieka i podstawowych wolności.

Rotacyjną prezydencję w Radzie Unii Europejskiej sprawowały Francja i Czechy. Rada dołożyła starań, aby zapewnić silną wspólną odpowiedź na rosyjską wojnę agresywną przeciwko Ukrainie oraz na związany z nią kryzys żywnościowy i energetyczny. Pod kierownictwem Rady Europejskiej Rada Unii nadzorowała wdrażanie bezprecedensowych środków i przekazywanie dużych kwot pomocy dla Ukrainy.

Komisja przez cały rok podejmowała szeroko zakrojone działania na rzecz Ukrainy we wszystkich możliwych dziedzinach – w 2022 r. przyjęła ponad 200 środków w odpowiedzi na inwazję. Znaczna liczba tych decyzji służy zapewnieniu, by UE mogła udzielać koniecznej pomocy humanitarnej i finansowej Ukrainie oraz wspierać państwa członkowskie w przyjmowaniu Ukraińców i Ukrainek uciekających przed wojną oraz w radzeniu sobie ze skutkami gospodarczymi rosyjskiej napaści na ten kraj (zob. rozdział 1). Komisja przedstawiła również szereg propozycji dotyczących zmiany polityki energetycznej w celu zmniejszenia zależności Unii od rosyjskich paliw kopalnych (zob. rozdział 2).

Niesprowokowana i nieuzasadniona agresja Rosji na Ukrainę i jej ludność stanowi bezpośrednie wyzwanie dla unijnych wartości i dla światowego porządku opartego na wartościach. W rocznym sprawozdaniu na temat praworządności z 2022 r. położono szczególny nacisk na znaczenie poszanowania wartości demokratycznych, praw człowieka i praworządności. Po raz pierwszy w sprawozdaniu zawarto konkretne zalecenia skierowane do poszczególnych państw. Miały one ułatwić rozpoznanie kwestii wymagających poprawy oraz zachęcić do przeprowadzenia niezbędnych reform.

Komisja nadal pełniła rolę strażniczki traktatów: aby egzekwować unijne prawo, przyjęła 1 410 decyzji w ramach postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Poszanowanie praworządności ma również kluczowe znaczenie dla należytego zarządzania finansami w ramach budżetu Unii oraz dla skutecznego wykorzystania unijnego finansowania. W grudniu 2022 r. – w odpowiedzi na naruszenia zasad państwa prawnego na Węgrzech – Rada przyjęła środki ochrony budżetu w ramach rozporządzenia w sprawie warunkowości.

Kolegia Komisji oraz Europejskiego Trybunału Obrachunkowego, czyli odpowiednio organu o uprawnieniach wykonawczych i organu o uprawnieniach kontrolnych, kontynuowały konstruktywną współpracę. Podczas rocznego posiedzenia w lipcu członkowie obu kolegiów rozmawiali o tym, jak unijny budżet przyczynia się do osiągnięcia priorytetów politycznych Unii, zapewnia wymierne korzyści obywatelom oraz zwiększa wartość działań podejmowanych przez państwa członkowskie.

Komisja zajmowała się kryzysem i jednocześnie kontynuowała swoje prace w ramach Programu lepszego stanowienia prawa w celu zapewnienia przejrzystego i skutecznego podejmowania decyzji. Dzięki temu programowi wnioski legislacyjne Komisji mają solidną podstawę merytoryczną, opierają się na szeroko zakrojonych konsultacjach prowadzonych za pośrednictwem portalu „Wyraź swoją opinię” oraz są weryfikowane przez niezależny organ nadzoru – Radę ds. Kontroli Regulacyjnej. Stosowane przez Komisję ramy w zakresie lepszego stanowienia prawa zostały bardzo wysoko ocenione przez Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju w jej sprawozdaniu dotyczącym sprawności regulacyjnej UE.

W 2022 r. Komisja zaczęła w pełni wdrażać zasadę „jedno więcej – jedno mniej”, zgodnie z którą wprowadzeniu wszelkich nowych obciążeń musi towarzyszyć usunięcie równoważnych obciążeń w tym samym obszarze polityki. Przyjęte podejście koncentruje się na wpływie, jaki na obywateli i przedsiębiorstwa mają koszty związane z wnioskami legislacyjnymi Komisji. Stanowi ono również uzupełnienie programu sprawności i wydajności regulacyjnej (REFIT). Zgodnie z założeniami programu REFIT podczas przeglądu i oceny istniejących przepisów Komisja stara się systematycznie identyfikować i usuwać wynikające z tych przepisów obciążenia i niepotrzebne koszty, bez uszczerbku dla osiągnięcia zakładanych celów polityki. Prace w tym zakresie wspiera grupa ekspertów wysokiego szczebla, platforma ds. dostosowania się do wymogów przyszłości. W opisywanym roku grupa ta przyjęła 10 opinii zawierających zalecenia w zakresie możliwości uproszczenia unijnych przepisów i zwiększenia sprawności regulacyjnej. Komisja dokładała również starań, aby lepsze uregulowania prawne wspierały cele zrównoważonego rozwoju i transformację cyfrową.

Prognoza strategiczna

Unia stara się dostosować swoją politykę do przyszłych wyzwań, dlatego do jej kształtowania w coraz większym stopniu wykorzystuje prognozy. Prognoza strategiczna pozwala przewidzieć nowe tendencje, ryzyka i problemy, a także związane z nimi skutki i możliwości. Dzięki temu uzyskuje się przydatne informacje na potrzeby planowania strategicznego, kształtowania polityki i zapewniania gotowości. Prognoza strategiczna ma również wpływ na opracowywanie nowych inicjatyw UE i przegląd istniejących polityk przy użyciu Zestawu instrumentów służących lepszemu stanowieniu prawa. W efekcie ułatwia ona Unii reagowanie na bezprecedensowe i bardzo skomplikowane sytuacje w kontekście rosnącej niepewności.

W 2022 r. współpraca międzyinstytucjonalna w zakresie prognozowania w ramach europejskiego systemu analiz strategicznych i politycznych koncentrowała się na geopolityce. W ramach tego systemu rozpoczęto projekt pilotażowy dotyczący analizy sytuacji, mający zidentyfikować symptomy zmian, które w przyszłości mogą mieć znaczny wpływ na Unię.

Obiektyw aparatu skierowany na morze.

Skuteczne zarządzanie transformacją ekologiczną i cyfrową jest podstawą zrównoważonej, sprawiedliwej i konkurencyjnej przyszłości.

W swoim sprawozdaniu dotyczącym prognozy strategicznej z 2022 r. Komisja skoncentrowała się na wzajemnych zależnościach między transformacją ekologiczną i cyfrową w nowej, szybko zmieniającej się sytuacji geopolitycznej. Komisja kontynuowała również analizę kluczowych megatrendów mających wpływ na przyszłe wydarzenia, takich jak migracja, zmiana klimatu, cyfryzacja i nierówności. Zacieśniła też współpracę z państwami członkowskimi za pośrednictwem unijnej sieci prognozowania obejmującej ministrów odpowiedzialnych za kwestie przyszłości.

Marosz Szefczowicz przemawia z mównicy na tle plakatu światowej konferencji w sprawie magazynowania energii.
Maroš Šefčovič, wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej do spraw stosunków międzyinstytucjonalnych i prognozowania, podczas światowej konferencji w sprawie magazynowania energii, Bruksela, Belgia, 11 października 2022 r.

Jak skontaktować się z UE

Osobiście

W całej Unii Europejskiej istnieje kilkaset centrów Europe Direct. Adres najbliższego centrum można znaleźć na stronie: european-union.europa.eu/contact-eu/meet-us_pl.

Telefonicznie lub pisemnie

Europe Direct to serwis informacyjny, który udziela odpowiedzi na pytania na temat Unii Europejskiej. Można się z nim skontaktować:

  • dzwoniąc pod bezpłatny numer telefonu: 00 800 6 7 8 9 10 11 (niektórzy operatorzy mogą naliczać opłaty za te połączenia),
  • dzwoniąc pod standardowy numer telefonu: +32 22999696,
  • za pomocą formularza: european-union.europa.eu/contact-eu/write-us_pl.

Wyszukiwanie informacji o UE

Online

Informacje o Unii Europejskiej są dostępne we wszystkich językach urzędowych UE w portalu Europa (european-union.europa.eu).

Publikacje UE

Publikacje UE można obejrzeć lub zamówić na stronie: op.europa.eu/pl/publications. Większą liczbę egzemplarzy bezpłatnych publikacji można otrzymać, kontaktując się z serwisem Europe Direct lub z lokalnym centrum dokumentacji europejskiej (european-union.europa.eu/contact-eu/meet-us_pl).

Prawo UE i powiązane dokumenty

Informacje prawne dotyczące UE, w tym wszystkie unijne akty prawne od 1951 r., są dostępne we wszystkich językach urzędowych UE w portalu EUR-Lex (eur-lex.europa.eu).

Otwarte dane UE

Portal data.europa.eu zapewnia dostęp do otwartych zbiorów danych pochodzących z instytucji, organów i agencji UE. Dane te można pobierać i wykorzystywać bezpłatnie, zarówno do celów komercyjnych, jak i niekomercyjnych. Portal umożliwia również dostęp do wielu zbiorów danych z krajów europejskich.

Na temat

NUMERY IDENTYFIKACYJNE

UE w 2022 r. – Sprawozdanie ogólne z działalności Unii Europejskiej

Print ISBN 978-92-76-61834-8 ISSN 1725-695X doi:10.2775/177738 NA-AD-23-001-PL-C

PDF ISBN 978-92-76-61837-9 ISSN 1977-3528 doi:10.2775/903201 NA-AD-23-001-PL-N

HTML ISBN 978-92-76-61792-1 ISSN 1977-3528 doi:10.2775/684380 NA-AD-23-001-PL-Q

Interaktywna wersja niniejszej publikacji, zawierająca linki do treści w internecie, jest dostępna w formatach PDF i HTML: http://europa.eu/general-report/pl

UE w 2022 r. – Sprawozdanie ogólne z działalności Unii Europejskiej
Komisja Europejska
Dyrekcja Generalna ds. Komunikacji Społecznej
Serwis redakcyjny i ukierunkowane działania informacyjne
1049 Bruksela
BELGIA

W dniu 21 lutego 2023 r. Komisja Europejska przyjęła „UE w 2022 r. – Sprawozdanie ogólne z działalności Unii Europejskiej” pod numerem referencyjnym C(2023) 1112/3.

Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za skutki wynikające z ponownego wykorzystania niniejszej publikacji.

Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2023

© Unia Europejska, 2023

Polityka ponownego wykorzystania dokumentów Komisji Europejskiej została wdrożona decyzją Komisji 2011/833/UE z dnia 12 grudnia 2011 r. w sprawie ponownego wykorzystywania dokumentów Komisji (Dz.U. L 330 z 14.12.2011, s. 39).

Z wyjątkiem przypadków, w których stwierdzono inaczej, ponowne wykorzystywanie tego dokumentu jest dozwolone na podstawie licencji Creative Commons Attribution 4.0 International (CC-BY 4.0) (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). Oznacza to, że ponowne wykorzystywanie jest dozwolone pod warunkiem odpowiedniego poinformowania o autorze oraz o wszelkich zmianach wprowadzonych w dokumencie.

W przypadku wykorzystania lub powielania elementów, które nie są własnością Unii Europejskiej, konieczne może być uzyskanie zgody bezpośrednio od właściwych podmiotów prawa autorskiego.

AUTORZY ZDJĘĆ

Wszystkie zdjęcia © Unia Europejska, chyba że wskazano inaczej.