Έλεγχος της αλιείας στην ΕΕ: απαιτούνται περισσότερες προσπάθειες

Σύνοψη

I

Σκοπός της κοινής αλιευτικής πολιτικής (ΚΑλΠ) είναι να διασφαλίζει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των ιχθυαποθεμάτων και του αλιευτικού τομέα. Δεδομένου ότι μεγάλο μέρος των αποθεμάτων υπεραλιεύεται, απαιτείται αδιάλειπτη προσπάθεια για την αποτελεσματική διαχείριση της αλιείας. Για τον σκοπό αυτό, η ΚΑλΠ περιλαμβάνει μέτρα για τον περιορισμό της ικανότητας του αλιευτικού στόλου και τη διαχείριση της αλιείας, επιβάλλοντας όρια στα αλιεύματα (όπως ποσοστώσεις) και στην αλιευτική δραστηριότητα (όπως περιορισμοί της αλιευτικής προσπάθειας ή τεχνικοί κανόνες για ορισμένους τύπους αλιείας). Προϋπόθεση για την επιτυχία της ΚΑλΠ είναι ο σχεδιασμός και η εφαρμογή ενός αποτελεσματικού συστήματος ελέγχου. Το σύστημα ελέγχου της ΚΑλΠ μεταρρυθμίστηκε τελευταία φορά το 2009, με σκοπό να διορθωθούν οι σοβαρές αδυναμίες που υπήρχαν κατά τον χρόνο εκείνο και είχαν εντοπιστεί στην ειδική έκθεση αριθ. 7/2007 του Συνεδρίου.

II

Στόχος του ελέγχου μας ήταν να απαντηθεί το εξής ερώτημα: «Διαθέτει η ΕΕ ένα αποτελεσματικό σύστημα ελέγχου της αλιείας;»

III

Από το 2007 που διενεργήθηκε ο έλεγχός μας, καθώς και μετά τη μεταρρύθμιση του κανονισμού ελέγχου, τα κράτη μέλη και η Επιτροπή έχουν σημειώσει πρόοδο σε πολλούς τομείς. Ωστόσο, διαπιστώσαμε ότι, εξαιτίας των σημαντικών αδυναμιών που παρατηρήθηκαν στην πλειονότητα των ελεγχθέντων τομέων, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν διαθέτει ακόμη ένα επαρκώς αποτελεσματικό σύστημα για τον έλεγχο της αλιείας, το οποίο θα συνέδραμε την ΚΑλΠ να επιτύχει τον σκοπό της. Τα κράτη μέλη δεν εφάρμοζαν ακόμη πλήρως τον κανονισμό της ΕΕ για τον έλεγχο της αλιείας, ενώ ορισμένες διατάξεις του κανονισμού χρήζουν τροποποίησης, ώστε τα κράτη μέλη να είναι σε θέση να ελέγχουν αποτελεσματικά τις αλιευτικές δραστηριότητες.

IV

Τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήσαμε επίσκεψη δεν επαλήθευαν επαρκώς την ακρίβεια των στοιχείων που αφορούσαν την ικανότητα του στόλου τους ούτε των στοιχείων για τα σκάφη τους που περιλαμβάνονταν στο μητρώο του στόλου τους. Μολονότι ο κανονισμός ελέγχου προβλέπει ρητά κανόνες για την επαλήθευση βάσει εγγράφων αλλά και για τη φυσική επαλήθευση της ισχύος κινητήρα, δεν προβλέπεται αντίστοιχη διαδικασία για την επαλήθευση της ολικής χωρητικότητας. Διαπιστώσαμε ότι και τα τέσσερα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήσαμε επίσκεψη δεν είχαν επαληθεύσει τη χωρητικότητα των αλιευτικών σκαφών τους, καθώς και ότι δύο εξ αυτών δεν είχαν διενεργήσει τις απαιτούμενες επαληθεύσεις της ισχύος του κινητήρα. Επιπροσθέτως, διαπιστώσαμε σε σημαντικό βαθμό αποκλίσεις μεταξύ, αφενός, των στοιχείων του σκάφους που ήταν καταχωρισμένα στο μητρώο στόλου και, αφετέρου, εκείνων που αναγράφονταν στα σχετικά έγγραφα.

V

Διαπιστώσαμε ότι, συνολικά, τα κράτη μέλη που ελέγχθηκαν εφάρμοζαν κατά τον ενδεδειγμένο τρόπο μέτρα διαχείρισης της αλιείας. Τα συστήματα παρακολούθησης σκαφών (VMS) των κρατών μελών που χρησιμοποιούσαν τεχνολογία δορυφορικού εντοπισμού παρείχαν αξιόπιστες πληροφορίες για την παρακολούθηση και τον έλεγχο των αλιευτικών δραστηριοτήτων. Εντούτοις, απόρροια της εφαρμογής των κανόνων του κανονισμού ελέγχου ήταν το 89 % του στόλου της ΕΕ να μην παρακολουθείται με VMS, με αποτέλεσμα να παρακωλύεται η αποτελεσματική διαχείριση της αλιείας σε ορισμένους τύπους αλιείας και για ορισμένα είδη.

VI

Τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήσαμε επίσκεψη διαχειρίστηκαν κατάλληλα την απορρόφηση των ιχθυαποθεμάτων που τους αναλογούσαν. Εντούτοις, στις περιπτώσεις που οι αρχές των κρατών μελών είχαν επιτρέψει σε οργανώσεις παραγωγών να διαχειρίζονται την κατανομή των ποσοστώσεων, δεν ήταν πάντοτε ενήμερες για τα κριτήρια βάσει των οποίων είχαν κατανεμηθεί οι ποσοστώσεις σε καθέναν από τους δικαιούχους. Εξαιτίας της εν λόγω έλλειψης διαφάνειας, δεν είναι εύκολο για τα κράτη μέλη να γνωρίζουν τους πραγματικούς δικαιούχους των αλιευτικών δυνατοτήτων, με αποτέλεσμα να είναι εξίσου δύσκολο να εκτιμήσουν τυχόν επιπτώσεις για το περιβάλλον και τις τοπικές οικονομίες αλλά και να λάβουν, κατά περίπτωση, τα απαραίτητα διορθωτικά μέτρα. Με την εν λόγω έλλειψη διαφάνειας αυξάνεται επιπλέον ο κίνδυνος να ευνοούνται συμφέροντα συγκεκριμένων οικονομικών φορέων εις βάρος άλλων. Η παρακολούθηση της συμμόρφωσης με τα μέτρα διαχείρισης της αλιείας δεν ήταν εύκολη, ιδίως όσον αφορά τα σκάφη που δεν συνδέονταν με συστήματα δορυφορικής παρακολούθησης. Ωστόσο, εντοπίσαμε παραδείγματα ορθής πρακτικής, όπου επαγγελματικοί σύλλογοι αλιέων υποχρέωναν τα μέλη τους να συμμορφώνονται με πρόσθετα αλλά ταυτόχρονα περισσότερο εστιασμένα μέτρα διατήρησης, σε σύγκριση με τα απαιτούμενα στο πλαίσιο της κοινής αλιευτικής πολιτικής.

VII

Τα δεδομένα σχετικά με τις αλιευτικές δραστηριότητες που συλλέγονταν κατ’ εφαρμογή του κανονισμού ελέγχου δεν ήταν αρκούντως πλήρη ούτε αξιόπιστα. Τα δεδομένα σχετικά με τα αλιεύματα των σκαφών που υπέβαλλαν έντυπες δηλώσεις, τα οποία αντιπροσωπεύουν σημαντικό ποσοστό του στόλου της ΕΕ, ήταν ελλιπή και συχνά δεν καταχωρίζονταν σωστά στις βάσεις δεδομένων των κρατών μελών. Υπήρχαν σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των εκφορτώσεων που δηλώνονταν και των μετέπειτα καταγεγραμμένων δηλώσεων πρώτης πώλησης. Δύο από τα τέσσερα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήσαμε επίσκεψη δεν αντάλλασσαν σε επαρκή βαθμό στοιχεία σχετικά με τη δραστηριότητα των σκαφών της σημαίας τους σε άλλα κράτη μέλη ούτε παρακολουθούσαν την πορεία των στοιχείων αυτών. Οι διαδικασίες επικύρωσης των δεδομένων που ακολουθούσαν τα κράτη μέλη δεν ήταν επαρκείς. Επιπλέον, υπήρχαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των στοιχείων που κατέγραφαν τα κράτη μέλη σχετικά με τα συνολικά αλιεύματα και των στοιχείων που διέθετε η Επιτροπή. Δυνάμει του κανονισμού τα κράτη μέλη πρέπει να διαβιβάζουν συγκεντρωτικά δεδομένα σχετικά τα αλιεύματα ανά απόθεμα. Εντούτοις, το γεγονός ότι δεν απαιτείται η υποβολή λεπτομερών στοιχείων για τις αλιευτικές ζώνες, το μέγεθος των σκαφών και το αλιευτικό εργαλείο, εμποδίζει την εις βάθος ανάλυση της δραστηριότητας του ευρωπαϊκού στόλου.

VIII

Εν γένει, τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήσαμε επίσκεψη σχεδίαζαν και διενεργούσαν επιθεωρήσεις αλιείας κατά τρόπο ικανοποιητικό. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα των επιθεωρήσεων περιοριζόταν από το γεγονός ότι οι επιθεωρητές δεν διέθεταν πρόσβαση σε πραγματικό χρόνο στις πληροφορίες που αφορούσαν τα σκάφη. Παρότι τα κράτη μέλη είχαν καθιερώσει τυποποιημένες διαδικασίες επιθεώρησης, εντοπίσαμε περιπτώσεις στις οποίες οι επιθεωρητές δεν είχαν χρησιμοποιήσει τα διαθέσιμα υποδείγματα εκθέσεων. Τα αποτελέσματα των επιθεωρήσεων δεν καταχωρίζονταν πάντοτε ορθά στις εθνικές βάσεις δεδομένων. Διαπιστώσαμε επίσης ότι οι κυρώσεις που επιβάλλονταν δεν είχαν πάντοτε αποτρεπτικό χαρακτήρα. Το σύστημα μορίων, μία από τις κύριες καινοτομίες που εισήγαγε ο ισχύων κανονισμός ελέγχου με σκοπό να διασφαλιστεί η ισότιμη μεταχείριση των επιχειρήσεων του αλιευτικού κλάδου, εφαρμοζόταν σε διαφορετική έκταση στα διάφορα κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε αλλά ακόμη και εντός του ίδιου κράτους μέλους. Τέλος, δεν έχει δημιουργηθεί μέχρι σήμερα ένα ευρωπαϊκό μητρώο παραβάσεων και κυρώσεων, το οποίο θα συνέβαλε στην καλύτερη παρακολούθηση των επιβαλλόμενων μορίων, την αποτελεσματικότερη ανάλυση κινδύνου και την ενίσχυση της διαφάνειας μεταξύ των κρατών μελών.

IX

Διατυπώνουμε μια σειρά συστάσεων στην Επιτροπή και τα κράτη μέλη, με σκοπό τη βελτίωση της αξιοπιστίας των στοιχείων για τους αλιευτικούς στόλους, της παρακολούθησης των μέτρων διαχείρισης της αλιείας, της αξιοπιστίας των αλιευτικών δεδομένων, καθώς και των επιθεωρήσεων και των κυρώσεων.

Εισαγωγή

Η κοινή αλιευτική πολιτική

01

Πρωταρχικός στόχος της κοινής αλιευτικής πολιτικής, κατόπιν της πλέον πρόσφατης αναθεώρησής της το 2013, είναι να διασφαλίζει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των τομέων της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας από περιβαλλοντική, οικονομική και κοινωνική άποψη. Η επίτευξη του στόχου αυτού δεν είναι απλή υπόθεση, δεδομένου ότι, ιστορικά, ορισμένα από τα ιχθυαποθέματα στα ύδατα της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν απομειωθεί λόγω της υπεραλίευσης. Ως εκ τούτου, η ΚΑλΠ αποσκοπεί στον περιορισμό της πίεσης που ασκείται στα ιχθυαποθέματα, υιοθετώντας μια προληπτική προσέγγιση² και καθορίζοντας όρια αλιευμάτων, βάσει των αρτιότερων επιστημονικών στοιχείων που είναι διαθέσιμα για τους σχετικούς πόρους. Επίσης, σκοπός της είναι να εξισορροπήσει την ικανότητα του αλιευτικού στόλου με τους διαθέσιμους αλιευτικούς πόρους. Για τους λόγους αυτούς, η ΕΕ θέσπισε ανώτατα όρια αλιευτικής ικανότητας του ευρωπαϊκού στόλου, τα οποία θα πρέπει να προσαρμόζονται, προϊόντος του χρόνου, στις εκάστοτε διαθέσιμες αλιευτικές δυνατότητες (βλέπε πλαίσιο 1), καθώς και μέτρα διαχείρισης της αλιείας, προκειμένου να διασφαλίζεται η βιωσιμότητα του αλιευτικού τομέα.

02

Εντούτοις, οι πλέον πρόσφατες επιστημονικές γνωμοδοτήσεις δείχνουν ότι, παρά τις ορισμένες βελτιώσεις, πολλά είναι τα αποθέματα που συνεχίζουν να υπεραλιεύονται, ιδίως δε εκείνα της Μεσογείου και του Εύξεινου Πόντου. Στο γράφημα 1 απεικονίζεται η κατάσταση των διάφορων ιχθυαποθεμάτων ανά θαλάσσια λεκάνη.

03

Τα μέτρα διαχείρισης που έχει εγκρίνει η Ευρωπαϊκή Ένωση διακρίνονται στις εξής δύο βασικές κατηγορίες (βλέπε πλαίσιο 2):

• Μέτρα ελέγχου των εκροών, τα οποία στοχεύουν κυρίως στον περιορισμό της ποσότητας των αλιευμάτων από έναν συγκεκριμένο τύπο αλιείας, συγκεκριμένα μέσω των συνολικών επιτρεπόμενων αλιευμάτων (TAC) και των ποσοστώσεων.
• Μέτρα ελέγχου των εισροών, τα οποία αφορούν τα αλιευτικά μέσα που χρησιμοποιούνται και περιλαμβάνουν κανόνες σχετικά με τη δραστηριότητα του στόλου, όπως είναι οι περιορισμοί της πρόσβασης αλιευτικών σκαφών σε συγκεκριμένα ύδατα, οι έλεγχοι της αλιευτικής προσπάθειας με σκοπό τη ρύθμιση της αλιευτικής ικανότητας και της χρήσης των σκαφών, καθώς και τεχνικά μέτρα που ρυθμίζουν τη χρήση αλιευτικών εργαλείων και τις χρονικές περιόδους και τις γεωγραφικές περιοχές στις οποίες επιτρέπεται η αλιεία.

Το σύστημα ελέγχου της ΚΑλΠ

04

Προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος της ΚΑλΠ για βιωσιμότητα των ιχθυαποθεμάτων και του αλιευτικού τομέα, είναι επιτακτική η ανάγκη ύπαρξης ενός αποτελεσματικού συστήματος ελέγχου του στόλου της ΚΑλΠ, καθώς και μέτρων διαχείρισης της αλιείας. Το σύστημα αυτό περιλαμβάνει ελέγχους της ικανότητας και της δραστηριότητας του στόλου, της συμμόρφωσης με τα μέτρα διαχείρισης, μέτρα επιβολής για τις περιπτώσεις που διαπιστώνονται παραβάσεις, καθώς και κυρώσεις όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο. Επιπλέον, απαιτείται ένα πλαίσιο που να διασφαλίζει την αξιοπιστία των δεδομένων που αφορούν τον στόλο και τα αλιεύματα, ούτως ώστε να καθίσταται δυνατή, αφενός, η λήψη των ενδεδειγμένων μέτρων διαχείρισης της αλιείας και, αφετέρου, η κατάλληλη τεκμηρίωση των επιστημονικών εκθέσεων.

05

Μολονότι η ΚΑλΠ εφαρμόζεται από τη δεκαετία του ’70, τα πρώτα συστήματα ελέγχου ανάγονται στη δεκαετία του ’90, και δεν μπόρεσαν να διασφαλίσουν επαρκώς τη συμμόρφωση με την ΚΑλΠ. Το Συνέδριο αναφέρθηκε στα προβλήματα αυτά σε έκθεσή του που δημοσιεύθηκε το 2007³. Μετά τη δημοσίευση της έκθεσης αυτής, έλαβαν χώρα το 2009 σημαντικές μεταρρυθμίσεις στο σύστημα ελέγχου της ΚΑλΠ⁴ δυνάμει του κανονισμού ελέγχου του Συμβουλίου και το 2011 δυνάμει των κανόνων εφαρμογής της Επιτροπής.

06

Σύμφωνα με τον κανονισμό ελέγχου, τα κράτη μέλη είναι υπεύθυνα για τη διενέργεια ελέγχων και οφείλουν να διαθέτουν κατάλληλους πόρους και να θεσπίζουν τις απαραίτητες δομές προκειμένου να διενεργούν ελέγχους καθ’ όλο το μήκος της αλυσίδας παραγωγής. Προβλέπονται ειδικές απαιτήσεις για τον έλεγχο του αλιευτικού στόλου, τη συμμόρφωση με τα μέτρα διαχείρισης, την υποβολή εκθέσεων, τις επιθεωρήσεις και τις κυρώσεις. Στα βασικά εργαλεία για τη διαχείριση του στόλου συγκαταλέγονται το μητρώο στόλου (στο οποίο καταχωρίζονται τα χαρακτηριστικά κάθε αλιευτικού σκάφους, οι αλιευτικές άδειες, οι άδειες αλίευσης κ.λπ.) και τα συστήματα δορυφορικής παρακολούθησης της θέσης του σκάφους.

07

Οι απαιτήσεις υποβολής στοιχείων για τα σκάφη διαφέρουν ανάλογα με το μέγεθος του σκάφους· ειδικότερα, δεν απαιτείται η υποβολή στοιχείων για σκάφη μήκους μικρότερου των 10 μέτρων, ενώ απαιτείται η ηλεκτρονική υποβολή στοιχείων για μεγαλύτερα σκάφη (για περισσότερες λεπτομέρειες βλέπε παράρτημα I). Στο γράφημα 2 παρουσιάζεται η σύνθεση του στόλου της ΕΕ.

• για τα σκάφη μήκους μικρότερου των 10 μέτρων δεν απαιτείται η καταγραφή των αλιευτικών δραστηριοτήτων τους,
• για τα σκάφη μήκους μεταξύ 10 και 12 μέτρων απαιτείται η υποβολή έγγραφων στοιχείων για τα αλιεύματα και τις εκφορτώσεις τους,
• για τα σκάφη μήκους μεγαλύτερου των 12 μέτρων απαιτείται η υποβολή ηλεκτρονικών στοιχείων για τα αλιεύματα και τις εκφορτώσεις τους, ενώ, τα σκάφη μήκους μεταξύ 12 και 15 μέτρων ενδέχεται να απαλλάσσονται από την ηλεκτρονική υποβολή στοιχείων.

08

Το σύστημα ελέγχου πρέπει να υλοποιείται μέσω της διενέργειας επιτηρήσεων και επιθεωρήσεων. Ο κανονισμός ελέγχου ορίζει ότι, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, τα κράτη μέλη οφείλουν να εφαρμόζουν αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις. Εναπόκειται στο κάθε κράτος μέλος να αποφασίζει τις κυρώσεις που θα επιβάλλει, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας. Από το 2012 και εξής, προκειμένου να διασφαλιστεί η δίκαιη επιβολή κυρώσεων, τα κράτη μέλη οφείλουν να εφαρμόζουν ένα σύστημα επιβολής μορίων ποινής, το οποίο εφαρμόζεται σε κατόχους αλιευτικών αδειών και πλοιάρχους αλιευτικών σκαφών. Τα μόρια αυτά επιβάλλονται σε περίπτωση σοβαρής παραβίασης των κανόνων που ισχύουν και διέπουν την ΚΑλΠ. Αφού σωρευθεί ένας ορισμένος αριθμός παραβάσεων, τα συσσωρευμένα μόρια ενδέχεται να οδηγήσουν σε αναστολή και εν τέλει σε ανάκληση της αλιευτικής άδειας, καθώς επίσης συνεπάγονται και μη επιλεξιμότητα για χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας.

Ο ρόλος της Επιτροπής και της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Ελέγχου της Αλιείας

09

Η Επιτροπή παρακολουθεί τη συνολική εφαρμογή της ΚΑλΠ από τα κράτη μέλη. Τα κράτη μέλη τής διαβιβάζουν δεδομένα που αφορούν την πολιτική και ειδικότερα δεδομένα σχετικά με τα αλιεύματα, τη χρήση των ποσοστώσεων, την αλιευτική προσπάθεια και την ικανότητα του αλιευτικού στόλου. Επίσης, η Επιτροπή μπορεί να διενεργεί ελέγχους και επιθεωρήσεις και να συμμετέχει σε επιθεωρήσεις που διοργανώνονται σε εθνικό επίπεδο.

10

Εφόσον η Επιτροπή αντιληφθεί ότι οι εθνικές αρχές δεν επιβάλλουν σωστά τους σχετικούς με την αλιεία κανόνες, επιχειρεί πρώτα να επιλύσει τα εκάστοτε ζητήματα στο πλαίσιο διαβούλευσης. Είναι πιθανό να απαγορεύσει έναν τύπο αλιείας έως ότου διευθετηθεί το ζήτημα. Η Επιτροπή δύναται επίσης να καταρτίσει, σε συμφωνία με τις εθνικές αρχές, σχέδιο δράσης με σκοπό να βελτιωθεί η κατάσταση. Σε περίπτωση που το κράτος μέλος δεν αναλάβει κατάλληλη δράση, η Επιτροπή μπορεί να κινήσει κατά του οικείου κράτους μέλους διαδικασία επί παραβάσει.

11

Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ελέγχου της Αλιείας (EFCA) συμβάλλει στο να διασφαλιστεί η αποτελεσματική και ενιαία εφαρμογή των κανόνων της ΚΑλΠ μέσω του επιχειρησιακού συντονισμού των ελέγχων και των επιθεωρήσεων της αλιείας από τα κράτη μέλη. Η EFCA είναι επίσης αρμόδια για τον συντονισμό κοινών ελέγχων και επιθεωρήσεων που διενεργούν τα κράτη μέλη⁵. Οι συγκεκριμένες πτυχές δεν αναλύθηκαν στο πλαίσιο του προκειμένου ελέγχου.

Εμβέλεια και τρόπος προσέγγισης του ελέγχου

12

Στο πλαίσιο του ελέγχου μας εστιάσαμε στον βαθμό επάρκειας των κύριων απαιτήσεων του κανονισμού για τον έλεγχο της αλιείας και της εφαρμογής τους στα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήσαμε επίσκεψη. Επιχειρήσαμε να δώσουμε απάντηση στο εξής γενικό ερώτημα του ελέγχου: «Διαθέτει η ΕΕ ένα αποτελεσματικό σύστημα ελέγχου της αλιείας;» Το κύριο ερώτημα του ελέγχου αναλύθηκε στα ακόλουθα επιμέρους ερωτήματα:

1. Διαθέτουν τα κράτη μέλη αξιόπιστα πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με τα χαρακτηριστικά του στόλου τους; Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο ερώτημα αυτό, εξετάσαμε τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη έλεγχαν τα επιμέρους στοιχεία της ικανότητας του στόλου τους (εκπεφρασμένα σε kW και GT) και κατά πόσον ενημέρωναν το μητρώο αλιευτικού στόλου τους.
2. Εφαρμόζονται κατά τρόπο ικανοποιητικό τα μέτρα διαχείρισης της αλιείας; Στο πλαίσιο του εν λόγω υποερωτήματος, εξετάσαμε τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη χρησιμοποιούσαν τα συστήματα παρακολούθησης των σκαφών και τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζονταν τις αλιευτικές ποσοστώσεις, τα καθεστώτα αλιευτικής προσπάθειας και τα τεχνικά μέτρα. Στο πλαίσιο της επισκόπησής μας ασχοληθήκαμε περισσότερο με την εξέταση συνολικών ζητημάτων και λιγότερο με ζητήματα που αφορούσαν συγκεκριμένους τύπους αλιείας.
3. Είναι πλήρη και αξιόπιστα τα δεδομένα που απαιτούνται για τη διαχείριση της αλιείας; Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο ερώτημα αυτό, εξετάσαμε τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη διασφάλιζαν την πληρότητα, τη συνεκτικότητα και την εγκυρότητα των δεδομένων σχετικά με τα αλιεύματα και των δηλώσεων εκφόρτωσης. Εξετάσαμε τους τρόπους με τους οποίους τα κράτη μέλη αντάλλασσαν πληροφορίες διαχείρισης, κυρίως στις περιπτώσεις που σκάφη με τη σημαία ενός κράτους μέλους⁶ αλίευαν στα ύδατα κάποιου άλλου. Επίσης, εξετάσαμε τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή ενοποιούσε τα στοιχεία των κρατών μελών.
4. Σχεδιάζονται, εκτελούνται και εφαρμόζονται κατάλληλα οι επιθεωρήσεις και συνακολούθως οι κυρώσεις; Εξετάσαμε τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη σχεδίαζαν, εκτελούσαν και κατέγραφαν τις επιθεωρήσεις αλιευτικών σκαφών. Εξετάσαμε επίσης αν τα κράτη μέλη επέβαλλαν κυρώσεις ως απόρροια των επιθεωρήσεων που διενεργούσαν. Προς τούτο, εξετάσαμε ιδίως κατά πόσον οι κυρώσεις είχαν αποτρεπτικό χαρακτήρα και πώς εφαρμοζόταν στην πράξη το σύστημα επιβολής μορίων ποινής.

13

Ο έλεγχος διενεργήθηκε το διάστημα μεταξύ Απριλίου και Οκτωβρίου 2016. Περιελάμβανε επισκέψεις στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και σε τέσσερα κράτη μέλη [Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία και Ηνωμένο Βασίλειο (με τη Σκωτία στο επίκεντρο⁷)]. Τα συγκεκριμένα κράτη μέλη επελέγησαν επειδή αντιπροσωπεύουν πάνω από το ήμισυ της ικανότητας στόλου της ΕΕ και περίπου το ήμισυ των αλιευμάτων ιχθύων, δοθέντος μάλιστα ότι οι στόλοι τους δραστηριοποιούνταν στον Ατλαντικό και τη Μεσόγειο, δύο περιοχές που παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές όσον αφορά τόσο τους τύπους αλιείας όσο και τα μέτρα διαχείρισης του στόλου.

Παρατηρήσεις

Δεν ήταν πάντοτε ακριβείς και επαληθευμένες οι πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά του στόλου που περιέχονταν στα μητρώα

14

Για να μειωθεί η πίεση που ασκείται στα αποθέματα, η ΚΑλΠ ορίζει υποχρεωτικά ανώτατα όρια ικανότητας στόλου που πρέπει να τηρούν τα κράτη μέλη, καθώς και μέτρα διαχείρισης για συγκεκριμένα ιχθυαποθέματα ή συγκεκριμένους τύπους αλιείας. Προκειμένου να διασφαλιστεί η συμμόρφωση τόσο με το ανώτατο όριο αλιευτικής ικανότητας όσο και με τα εφαρμοστέα μέτρα διαχείρισης, τα κράτη μέλη προβλέπουν την υποχρέωση υποβολής αξιόπιστων και επικαιροποιημένων στοιχείων για την ικανότητα και τα τεχνικά χαρακτηριστικά των αλιευτικών σκαφών τους. Ως εκ τούτου, ελέγξαμε τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη επαλήθευαν τα κιλοβάτ (kW) και την ολική χωρητικότητα (GT) των σκαφών τους και παρακολουθούσαν την αξιοπιστία του μητρώου του στόλου τους.

Οι έλεγχοι της αλιευτικής ικανότητας ήταν ελλιπείς

15

Σύμφωνα με τον κανονισμό ελέγχου, τα κράτη μέλη πρέπει να επαληθεύουν τη συμμόρφωση με τα επιτρεπόμενα ανώτατα όρια αλιευτικής ικανότητας, τα οποία εκφράζονται σε κιλοβάτ (kW) και σε ολική χωρητικότητα (GT), ήτοι στους δείκτες που χρησιμοποιεί η ΚΑλΠ ως μονάδες μέτρησης της ικανότητας ενός σκάφους να αλιεύει. Η επιτρεπόμενη ικανότητα των σκαφών καταγράφεται στο μητρώο αλιευτικού στόλου.

16

Ωστόσο, αν και προβλέπονται στον κανονισμό ελέγχου, δεν έχουν μέχρι στιγμής θεσπιστεί λεπτομερείς κανόνες για την ολική χωρητικότητα των στόλων. με αποτέλεσμα τα κράτη μέλη να μην έχουν προβεί σε πλήρη μέτρηση των σκαφών τους. Αντιθέτως, ο κανονισμός ελέγχου προβλέπει διαδικασίες για την εξακρίβωση της ισχύος του κινητήρα. Απαιτεί από τα κράτη μέλη να διενεργούν, αρχής γενομένης από τον Ιανουάριο του 2012, ανάλυση κινδύνου και να επιλέγουν ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα το οποίο θα υποβάλλουν στη συνέχεια σε ενδελεχή έλεγχο βάσει εγγράφων. Δεν προσδιορίζει εντούτοις την απαιτούμενη συχνότητα των ελέγχων. Εάν από τον έλεγχο προκύπτουν ενδείξεις ότι τα στοιχεία ενός σκάφους είναι ανακριβή, διενεργείται φυσική επαλήθευση της ισχύος του κινητήρα⁸. Αν και για τη διενέργειά τους απαιτούνται σημαντικοί πόροι, με τους φυσικούς ελέγχους καθίσταται δυνατό να εντοπιστούν τυχόν αλλαγές στην ισχύ του κινητήρα μετά την έναρξη εκμετάλλευσης του σκάφους και χρήσης της μηχανής του. Σύμφωνα με έκθεση της Επιτροπής του 2016 προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την προσπάθεια των κρατών μελών κατά τη διάρκεια του 2014 να επιτύχουν βιώσιμη ισορροπία μεταξύ της αλιευτικής ικανότητας και των αλιευτικών δυνατοτήτων⁹, 17 από τις 23 ευρωπαϊκές παράκτιες χώρες είχαν έως το τέλος του 2015 εγκρίνει σχέδια δειγματοληψίας προκειμένου να ελέγξουν την ισχύ του κινητήρα.

17

Από τις τέσσερις χώρες στις οποίες πραγματοποιήσαμε επίσκεψη, μόνο η Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο (Σκωτία) είχαν διενεργήσει τον έλεγχο αυτό βάσει σχεδίου δειγματοληψίας, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα. Λεπτομερή στοιχεία παρουσιάζονται στο πλαίσιο 3 κατωτέρω.

18

Στη Γαλλία, η ανάλυση κινδύνου είχε ολοκληρωθεί και είχαν ξεκινήσει οι έλεγχοι εγγράφων για την ισχύ του κινητήρα. Τα αποτελέσματα δεν ήταν διαθέσιμα κατά τον χρόνο του ελέγχου. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που μας διαβιβάστηκαν κατά τη διάρκεια του ελέγχου, η Ιταλία δεν είχε δρομολογήσει τη διαδικασία.

19

Σύμφωνα με την έκθεση της Επιτροπής του 2016 για την ικανότητα του στόλου, όλα τα παράκτια κράτη μέλη συμμορφώνονταν με τα αντίστοιχα ανώτατα όρια αλιευτικής ικανότητας (βλέπε γράφημα 3). Εντούτοις, έξι κράτη (Βουλγαρία, Ελλάδα, Κροατία, Ιταλία, Ρουμανία και Σλοβενία) δραστηριοποιούνταν στο 95 % περίπου της μέγιστης ικανότητάς τους σε kW, διατρέχοντας επομένως υψηλό κίνδυνο να υπερβούν τα ανώτατα όρια. Στο τέλος του 2015, μόνο η Κροατία και η Βουλγαρία είχαν εγκρίνει σχέδια δειγματοληψίας για τον έλεγχο της ισχύος των κινητήρων.

20

Παρότι δεν είναι δυνατή η αναγωγή των ελέγχων των ισπανικών αρχών (βλέπε πλαίσιο 3) στο σύνολο του στόλου, καταδεικνύεται στο πλαίσιο αυτών η σημασία που έχει η συστηματική διενέργεια φυσικών επαληθεύσεων όσον αφορά την ισχύ του κινητήρα, ιδίως στα κράτη μέλη που προσεγγίζουν τα ανώτατα όρια που έχουν θεσπιστεί για την ικανότητα του στόλου τους.

Οι πληροφορίες που περιλαμβάνονταν στα εθνικά μητρώα αλιευτικού στόλου δεν ήταν πάντοτε ακριβείς

21

Κάθε κράτος μέλος τηρεί εθνικό μητρώο, ήτοι μια βάση δεδομένων στην οποία, σύμφωνα με την ενωσιακή νομοθεσία, πρέπει να εγγράφονται όλα τα αλιευτικά σκάφη που φέρουν τη σημαία του οικείου κράτους μέλους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τηρεί μητρώο του στόλου της ΕΕ, στο οποίο περιλαμβάνονται σχετικές με τα σκάφη πληροφορίες, τις οποίες παρέχουν τα κράτη μέλη τακτικά βάσει των στοιχείων που περιλαμβάνονται στα εθνικά μητρώα τους. Το εν λόγω μητρώο περιλαμβάνει πληροφορίες όπως το όνομα και ο αριθμός μητρώου του σκάφους, τα βασικά και επικουρικά αλιευτικά εργαλεία, το ολικό μήκος, η ολική χωρητικότητα (GT) και η ισχύς κινητήρα (kW).

22

Το μητρώο αλιευτικού στόλου αποτελεί ένα από τα βασικά εργαλεία της ΚΑλΠ. Μέσω αυτού καθίσταται δυνατή η παρακολούθηση της συμμόρφωσης προς τα ανώτατα όρια της αλιευτικής ικανότητας του στόλου, ενώ παράλληλα περιέχει βασικά στοιχεία απαραίτητα για την εφαρμογή μέτρων διαχείρισης, όπως οι περιορισμοί αλιευτικών εργαλείων, οι υποχρεώσεις υποβολής στοιχείων σχετικά με τα σκάφη και το σύστημα παρακολούθησης σκαφών.

23

Ελέγξαμε την ακρίβεια των στοιχείων που περιλαμβάνονταν στα εθνικά μητρώα και σε τρία από τα τέσσερα κράτη μέλη διαπιστώσαμε ότι, για ένα δείγμα¹⁰ σκαφών, υπήρχαν σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των πληροφοριών που ήταν καταχωρισμένες στο μητρώο και εκείνων που αναφέρονταν στα δικαιολογητικά έγγραφα (βλέπε πλαίσιο 4). Η απουσία αξιόπιστων στοιχείων στα μητρώα περιορίζει την αξιοπιστία που θα μπορούσε δυνητικά να έχει το μητρώο της ΕΕ ως μείζον εργαλείο για τη διαχείριση της ΚΑλΠ.

24

Τα κράτη μέλη οφείλουν να επικαιροποιούν το μητρώο της ΕΕ κάθε τρίμηνο, ενώ πρόσθετες επικαιροποιήσεις γίνονται κάθε φορά που επέρχεται κάποια σημαντική αλλαγή. Βάσει αντιπαραβολής των στοιχείων από τα εθνικά μητρώα με τα στοιχεία από το μητρώο της ΕΕ στα τέλη του 2015, διαπιστώσαμε ότι το μητρώο της ΕΕ ήταν γενικά επικαιροποιημένο και συμφωνούσε με τις πληροφορίες των εθνικών μητρώων, μόνης εξαιρουμένης της Ιταλίας από τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήσαμε επίσκεψη.

Τα μέτρα διαχείρισης της αλιείας είχαν εφαρμοστεί ορθά αλλά υπήρχαν σημαντικά κενά στις απαιτήσεις ελέγχου που ίσχυαν για τα μικρά σκάφη

25

Η παρακολούθηση των αλιευτικών δραστηριοτήτων είναι βασικό μέρος κάθε πολιτικής για τη βιωσιμότητα της αλιείας και αποτελεί μέσο για τη συλλογή πληροφοριών που αξιοποιούνται για την ανάπτυξη και αξιολόγηση κατάλληλων μέτρων διαχείρισης της αλιείας¹¹. Η ποιότητα της παρακολούθησης αυτής επηρεάζει την αποτελεσματικότητα των μέτρων διαχείρισης.

26

Η ΚΑλΠ περιλαμβάνει μια δέσμη μέτρων διαχείρισης της αλιείας (βλέπε σημείο 3 και πλαίσιο 2) στα οποία περιλαμβάνονται ποσοστώσεις, περιορισμοί της αλιευτικής προσπάθειας και τεχνικά μέτρα για συγκεκριμένα είδη αλιείας. Τα κράτη μέλη υποχρεούνται επίσης να υλοποιούν και να παρακολουθούν τα μέτρα διαχείρισης της αλιείας που ορίζονται στο εθνικό και το διεθνές δίκαιο (περιλαμβανομένων ψηφισμάτων των περιφερειακών οργανώσεων διαχείρισης της αλιείας) και να διασφαλίζουν ότι τα σκάφη τόσο της ΕΕ όσο και τρίτων χωρών που αλιεύουν σε ύδατα της ΕΕ συμμορφώνονται με τους κανόνες και τους περιορισμούς που ισχύουν.

Τα συστήματα παρακολούθησης των σκαφών παρέχουν σημαντικά στοιχεία παρακολούθησης, δεν καλύπτουν όμως μεγάλο μέρος του αλιευτικού στόλου

27

Σύμφωνα με τον κανονισμό ελέγχου, τα κράτη μέλη οφείλουν να διαθέτουν ένα κέντρο παρακολούθησης αλιείας (ΚΠΑ) το οποίο θα επεξεργάζεται αυτόματα τα δεδομένα που αντλούνται από τα συστήματα παρακολούθησης (VMS) των αλιευτικών σκαφών που φέρουν τη σημαία τους. Τα αναγνωριστικά στοιχεία ενός σκάφους, στοιχεία για τη θέση του, την ημερομηνία, τον χρόνο, την πορεία και την ταχύτητά του μεταδίδονται μέσω συσκευών δορυφορικού εντοπισμού που βρίσκονται ενσωματωμένες στα σκάφη (βλέπε γράφημα 4). Οι συσκευές αυτές παρέχουν σε πραγματικό χρόνο πληροφορίες που είναι πολύ σημαντικές για την παρακολούθηση των αλιευτικών δραστηριοτήτων και τον σχεδιασμό των επιθεωρήσεων. Παραδείγματος χάριν, το ΚΠΑ μπορεί, χρησιμοποιώντας τις πληροφορίες που μεταδίδει ένα αλιευτικό σκάφος για την ταχύτητα και τη θέση του, να εντοπίσει αν αλιεύει σε απαγορευμένη ζώνη. Ακολούθως, μπορεί να ελέγξει αν το σκάφος διαθέτει ή όχι την απαραίτητη άδεια ή τα επιτρεπόμενα χαρακτηριστικά για την πραγματοποίηση αλιευτικών δραστηριοτήτων στη συγκεκριμένη περιοχή.

28

Στα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήσαμε επίσκεψη, τα συστήματα VMS χρησιμοποιούνταν κατά κανόνα ορθώς για τον σχεδιασμό των επιθεωρήσεων και την παρακολούθηση των αλιευτικών δραστηριοτήτων των σκαφών που είναι συνδεδεμένα με το σύστημα. Εντούτοις, σε αντίθεση με τις υπόλοιπες χώρες στις οποίες πραγματοποιήθηκε επίσκεψη, στην Ιταλία το σύστημα δεν εξέπεμπε αυτόματες ειδοποιήσεις όταν τα αλιευτικά σκάφη εισέρχονταν σε απαγορευμένες περιοχές αλιείας, το οποίο θα επέτρεπε στις αρχές να ελέγχουν αν το σκάφος είχε άδεια να αλιεύσει. Ορισμένες φορές τα κράτη μέλη ορίζουν αυστηρότερες προϋποθέσεις από αυτές που θεσπίζονται στον κανονισμό ελέγχου. Παραδείγματος χάριν, προκειμένου να βελτιώσει τους ελέγχους δραστηριότητας των σκαφών στο πλαίσιο εφαρμογής του εθνικού της σχεδίου διαχείρισης για τη Μεσόγειο¹², η Ισπανία προέβλεπε για όλα τα γρι γρι¹³ και τις μηχανότρατες¹⁴, ανεξαρτήτως μεγέθους, την υποχρέωση να συνδέονται με VMS. Επιπλέον, ορισμένες περιφερειακές αρχές στην Ισπανία απαιτούσαν από όλα τα σκάφη που αλίευαν σε συγκεκριμένες προστατευόμενες ζώνες να είναι εξοπλισμένα με απλούστερα (και όχι VMS) συστήματα εντοπισμού θέσης.

29

Ο κανονισμός ελέγχου υποχρεώνει όλα τα αλιευτικά σκάφη μήκους τουλάχιστον 12 μέτρων να είναι εξοπλισμένα με VMS. Τα κράτη μέλη μπορούν να εξαιρούν από την υποχρέωση αυτή σκάφη μήκους μικρότερου των 15 μέτρων μόνον εάν αλιεύουν σε ύδατα του κράτους μέλους της σημαίας τους ή εφόσον δεν μεσολαβεί ποτέ πάνω από ένα 24ωρο μεταξύ της αναχώρησής τους από το λιμάνι και της επιστροφής τους σε αυτό.

30

Αναλύοντας τις πληροφορίες που περιλαμβάνονται στο μητρώο του στόλου της ΕΕ, διαπιστώσαμε ότι το 2 % των σκαφών μήκους άνω των 15 μέτρων που είχαν άδεια να αλιεύουν δεν διέθεταν VMS, κατά παράβαση των διατάξεων του κανονισμού ελέγχου. Παρότι η Επιτροπή είχε εντοπίσει την παρατυπία αυτή, δεν την είχε ακόμη διορθώσει κατά τον χρόνο του ελέγχου.

31

Λόγω της περιορισμένης έκτασης των απαιτήσεων του κανονισμού ελέγχου, στις 31 Δεκεμβρίου 2015, το 89 % των αλιευτικών σκαφών της ΕΕ που περιλαμβάνονταν στο μητρώο της ΕΕ δεν ήταν εξοπλισμένα με VMS (βλέπε γράφημα 5). Εξ αυτών, το 95 % ήταν σκάφη μήκους μικρότερου των 12 μέτρων, για τα οποία δεν προβλέπεται στον κανονισμό ελέγχου η υποχρέωση να είναι εξοπλισμένα με VMS. Τα κράτη μέλη εξαιρούσαν τα περισσότερα σκάφη μήκους μεταξύ 12 και 15 μέτρων (79 %) από την υποχρέωση εξοπλισμού με VMS. Αναγνωρίζουμε την ανάγκη αποφυγής της υπερβολικής επιβάρυνσης των επιχειρηματιών μικρών σκαφών με ακριβά και περίπλοκα συστήματα εντοπισμού θέσης. Εντούτοις, το γεγονός ότι ένα σημαντικό τμήμα του αλιευτικού στόλου δεν είναι εξοπλισμένο με VMS δημιουργεί σημαντικό κενό στο σύστημα διαχείρισης της αλιείας, για τους εξής λόγους:

• Όσον αφορά τα σκάφη που δεν είναι εξοπλισμένα με VMS (ή με άλλα συστήματα εξ αποστάσεως εντοπισμού της θέσης, της πορείας και της ταχύτητας των σκαφών), όταν εισέρχονται σε περιοχές όπου απαγορεύεται η αλιεία ή η αλιεία σε μη επιτρεπόμενες ώρες, ο εντοπισμός τους είναι δυνατός μόνο μέσω εναέριας ή θαλάσσιας επιτήρησης (περιπολικά σκάφη). Οι απαγορευμένες περιοχές και οι απαγορευμένες περίοδοι συνιστούν σημαντικά τεχνικά μέτρα για την αποκατάσταση των ιχθυαποθεμάτων.
• Τα σκάφη με μήκος μεταξύ 12 και 15 μέτρων μπορούν να εξαιρεθούν από την υποχρέωση εγκατάστασης VMS και από την υποβολή ηλεκτρονικών δηλώσεων εάν ο χρόνος που βρίσκονται εν πλω είναι μικρότερος του 24ώρου ή αν αλιεύουν αποκλειστικά εντός των χωρικών υδάτων. Ωστόσο, χωρίς VMS, δυσχεραίνεται η εξακρίβωση της εκπλήρωσης των προϋποθέσεων αυτών, εκτός αν οι λιμενικές αρχές απαιτούν από τα σκάφη να τις ενημερώνουν κατά την άφιξη και την αναχώρηση από το λιμάνι, όπως συμβαίνει στην Ιταλία.
• Τα σκάφη που έχουν άδεια να αλιεύουν στο πλαίσιο καθεστώτος αλιευτικής προσπάθειας ελέγχονται αποτελεσματικά μόνον εάν είναι εξοπλισμένα με VMS, εκτός αν προσκομίζουν έγκαιρα άλλα στοιχεία (ηλεκτρονικά ή έντυπα ημερολόγια αλιείας¹⁵ ή δελτία πώλησης με αναφορά στην ώρα και την περιοχή), το οποίο δεν συμβαίνει βέβαια συχνά (βλέπε πλαίσιο 5).
• Δεν καθίσταται δυνατός ο διασταυρωτικός έλεγχος των αλιευτικών δεδομένων (τα είδη και οι ποσότητες που αλιεύθηκαν σε σχέση με την περιοχή αλίευσης που κοινοποιήθηκε μέσω του VMS). Έτσι δεν καθίσταται επιπλέον δυνατός ο αυτόματος έλεγχος της απορρόφησης των ποσοστώσεων.

32

Κατά κανόνα, τα σκάφη που δεν διαθέτουν VMS έχουν μήκος μικρότερο των 15 μέτρων. Παρόλο που οι πιθανότητες να αλιεύσει έκαστο χωριστά μεγάλες ποσότητες ιχθύων είναι μικρές, για ορισμένους τύπους αλιείας η ποσότητα αλιευμάτων που αντιστοιχεί στα σκάφη αυτά συλλογικά και, ιδίως, ο αντίκτυπός τους σε ορισμένα είδη μπορεί να είναι σημαντικός. Τούτο ισχύει ιδίως στην περίπτωση της λεκάνης της Μεσογείου, όπου στην πλειονότητά τους τα σκάφη έχουν μήκος μικρότερο από 15 μέτρα και πολλά αποθέματα έχουν περιέλθει σε δεινή κατάσταση (βλέπε γράφημα 1).

Η διαχείριση των συνολικά επιτρεπόμενων αλιευμάτων, των ποσοστώσεων και των καθεστώτων αλιευτικής προσπάθειας ήταν εν γένει ικανοποιητική, αλλά η παρακολούθηση των τεχνικών μέτρων διατήρησης ήταν ενίοτε δυσχερής

33

Όπως περιγράφεται στην εισαγωγή (σημείο 3 και πλαίσιο 2), βασικό στήριγμα της ΕΕ για τη διαχείριση των αλιευτικών πόρων είναι τα συνολικά επιτρεπόμενα αλιεύματα (TAC) ή οι αλιευτικές δυνατότητες που καθορίζονται για τα ίδια αποθέματα, τα οποία επιμερίζονται στη συνέχεια στις χώρες της ΕΕ ως εθνικές ποσοστώσεις, καθεστώτα αλιευτικής προσπάθειας και τεχνικά μέτρα. Στο παράρτημα II παρέχονται περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήσαμε επίσκεψη εφάρμοζαν τις ποσοστώσεις και τα καθεστώτα προσπάθειας. Σύμφωνα με την ΚΑλΠ, οι εθνικές ποσοστώσεις πρέπει να κατανέμονται από τα κράτη μέλη βάσει διαφανών και αντικειμενικών κριτηρίων. Τα κριτήρια αυτά μπορούν να λαμβάνουν υπόψη τον αντίκτυπο της αλιείας στο περιβάλλον (π.χ. τον τύπο του αλιευτικού εργαλείου ή των τεχνικών που χρησιμοποιούνται από τα σκάφη), το ιστορικό της συμμόρφωσης, τη συμβολή στην τοπική οικονομία και τα ιστορικά επίπεδα αλιευμάτων.

34

Τα κράτη μέλη χρησιμοποιούσαν διάφορες πρακτικές, τις οποίες δεν γνωστοποιούσαν πλήρως στην Επιτροπή. Σε ορισμένα κράτη οι ποσοστώσεις απονέμονταν κατευθείαν στα αλιευτικά σκάφη, ενώ κάποια άλλα επέτρεπαν στις οργανώσεις παραγωγών να διαχειρίζονται τις ποσοστώσεις. Στη δεύτερη περίπτωση, το κράτος μέλος δεν γνώριζε πάντοτε ποια κριτήρια είχαν χρησιμοποιηθεί για την κατανομή των ποσοστώσεων ή τα ποσά που είχαν διατεθεί σε κάθε δικαιούχο. Αυτό ίσχυε στη Σκωτία και τη Γαλλία για την πλειονότητα των ειδών. Εξαιτίας της εν λόγω έλλειψης διαφάνειας, δεν είναι εύκολο για τα κράτη μέλη να γνωρίζουν τους πραγματικούς δικαιούχους των αλιευτικών δυνατοτήτων, τα αλιευτικά εργαλεία και τα χαρακτηριστικά τους, με αποτέλεσμα να είναι εξίσου δύσκολο να εκτιμήσουν τυχόν αρνητικές συνέπειες για το περιβάλλον και τις τοπικές οικονομίες αλλά και να λάβουν, κατά περίπτωση, τα απαραίτητα διορθωτικά μέτρα. Η έλλειψη διαφάνειας κατά τον επιμερισμό των ποσοστώσεων αυξάνει τον κίνδυνο να ευνοούνται τα συμφέροντα ορισμένων οικονομικών φορέων εκμετάλλευσης εις βάρος άλλων.

35

Υπεύθυνα να διασφαλίζουν την τήρηση των ποσοστώσεων είναι τα κράτη μέλη. Μόλις εξαντληθούν οι διαθέσιμες ποσοστώσεις για ένα δεδομένο είδος, το κράτος μέλος υποχρεούται να απαγορεύσει την αλιεία και να ενημερώσει την Επιτροπή. Η Επιτροπή παρέχει στα κράτη μέλη ένα σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών, το οποίο τους επιτρέπει μεταξύ άλλων να διαχειρίζονται ποσοστώσεις και να μεταφέρουν όρια μεταξύ τους. Στο τέλος του έτους, η Επιτροπή συγκρίνει την κατανομή (περιλαμβανομένων των μεταφορών που προέρχονται από άλλο κράτος μέλος) και την κατανάλωση των ποσοστώσεων ανά κράτος μέλος. Σε περίπτωση που η κατανάλωση ενός ή περισσότερων ειδών ήταν υψηλότερη από την κατανεμηθείσα ποσότητα, η ποσόστωση για το συγκεκριμένο είδος αφαιρείται από την κατανομή του επόμενου έτους για το οικείο κράτος μέλος.

36

Εξετάσαμε το σύστημα που εφαρμοζόταν για την παρακολούθηση της απορρόφησης των ποσοστώσεων σε καθένα από τα τέσσερα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη. Διαπιστώσαμε ότι η απορρόφηση παρακολουθούνταν στενά, στο πλαίσιο συγκεκριμένων διαδικασιών που επιβάρυναν τα κράτη μέλη με σημαντικό διοικητικό φόρτο (βλέπε παράρτημα II). Για τα είδη που υπάγονται σε ποσοστώσεις, οι διαδικασίες αυτές αντιστάθμιζαν τις αδυναμίες που εντοπίσαμε στη διαχείριση των γενικών δεδομένων σχετικά με τα αλιεύματα (βλέπε σημεία 42 έως 71). Συγκρίναμε τις δηλώσεις που υπέβαλαν στην Επιτροπή τα κράτη μέλη σχετικά με την απορρόφηση των ποσοστώσεων για το 2015, με τα δεδομένα σχετικά με τα αλιεύματα που διαβίβασαν (τα δεδομένα από την Ισπανία, την Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο αφορούσαν μεμονωμένα σκάφη) και δεν εντοπίσαμε σημαντικές διαφορές.

37

Τα κράτη μέλη διαχειρίζονταν τα όρια που διέπουν τα καθεστώτα αλιευτικής προσπάθειας (βλέπε πλαίσιο 2) μέσω της χορήγησης αδειών αλίευσης σε σκάφη που πληρούσαν τις απαιτούμενες προϋποθέσεις (π.χ. σχετικά με τα χαρακτηριστικά του σκάφους ή το αλιευτικό εργαλείο). Η μέγιστη διάρκεια σε ημέρες για την πραγματοποίηση αλιευτικών δραστηριοτήτων καθοριζόταν λαμβανομένης υπόψη της συνολικής ικανότητας των σκαφών που διέθεταν άδεια. Προκειμένου να παρακολουθούν τη χρήση της εν λόγω αλιευτικής προσπάθειας, τα κράτη μέλη υπολόγιζαν κατά κανόνα τον αριθμό των ημερών κατά τις οποίες τα σκάφη βρίσκονταν εν πλω με μη αυτόματο τρόπο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, εάν τα σκάφη δεν ήταν εξοπλισμένα με VMS, τα συγκεκριμένα στοιχεία δεν ήταν εύκολο να ανακτηθούν και τα κράτη μέλη αναγκάζονταν να ανατρέξουν σε άλλα στοιχεία που θα τους επέτρεπαν να προσδιορίσουν ή να εκτιμήσουν τη διάρκεια (ημερολόγια αλιείας, δελτία πωλήσεων). Τα κράτη μέλη χρησιμοποιούσαν διαφορετικές προσεγγίσεις για να υπολογίζουν τις ημέρες στη θάλασσα¹⁶. Όταν το καθεστώς εφαρμόζεται σε περισσότερα κράτη μέλη, υπάρχει το ενδεχόμενο να προκύψουν ανισότητες όσον αφορά τον χρόνο που κατανέμει κάθε κράτος μέλος στα σκάφη για αλιεία, καθώς και ανακρίβειες κατά τον υπολογισμό της συνολικής προσπάθειας που ασκείται.

38

Επί του παρόντος, περισσότεροι από 30 κανονισμοί περιλαμβάνουν τεχνικά αλιευτικά μέτρα (βλέπε πλαίσιο 2), τα οποία εφαρμόζονται τόσο στα ύδατα της ΕΕ όσο και στα ύδατα τρίτων χωρών στα οποία δραστηριοποιούνται σκάφη της ΕΕ. Τον Μάρτιο του 2016 η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση κανονισμού για τα τεχνικά μέτρα, δίνοντας έμφαση στην περιφερειοποίηση και την απλούστευση¹⁷.

39

Τα τεχνικά μέτρα είναι ιδιαιτέρως σημαντικά στη Μεσόγειο, όπου, σε αντίθεση με τον Ατλαντικό, το σύστημα διαχείρισης της αλιείας δεν βασίζεται στις ποσοστώσεις, και τα ιχθυαποθέματα δεν βρίσκονται σε καλή περιβαλλοντική κατάσταση (βλέπε γράφημα 1). Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Επιτροπής¹⁸, το 95 % των ιχθυαποθεμάτων της Μεσογείου υπεραλιεύεται.

40

Διαπιστώσαμε ότι η εφαρμογή των τεχνικών μέτρων από τους αλιείς καθώς και ο έλεγχός τους από τους επιθεωρητές ήταν μια περίπλοκη διαδικασία, εξαιτίας της πληθώρας των μέτρων που εφαρμόζονταν στη Μεσόγειο¹⁹. Το ίδιο υποστηρίζουν και οι ενδιαφερόμενοι²⁰ με τους οποίους συνομιλήσαμε. Επιπλέον, τα σκάφη που δραστηριοποιούνται στη Μεσόγειο ήταν στην πλειονότητά τους μικρά²¹ και συνακολούθως εξαιρούνταν από τις απαιτήσεις για εξοπλισμό με σύστημα παρακολούθησης σκαφών και ηλεκτρονικά συστήματα επικοινωνίας. Πρόκειται για έναν ακόμη παράγοντα που παρακωλύει τη διαχείριση της αλιείας, καθώς περιορίζει τις δυνατότητες ελέγχου των αλιευτικών δραστηριοτήτων και των αλιευμάτων.

41

Επισημάναμε ότι, ιδίως στην Ισπανία και τη Γαλλία, οι επαγγελματικοί σύλλογοι αλιέων ζητούσαν από τα μέλη τους να συμμορφώνονται με πρόσθετα τεχνικά μέτρα και μέτρα ελέγχου, επιπλέον εκείνων που απαιτούσε το κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ (π.χ. επιπλέον διακοπές πέραν των χρονικών διαστημάτων που επιβάλλονται από τις αρχές, αυξημένο κατώτατο μέγεθος αλιευμάτων, υποχρεώσεις εγκατάστασης VMS σε μικρότερα σκάφη, επιπλέον έλεγχοι από ομολόγους). Τα μέτρα αυτά ήταν περισσότερο προσαρμοσμένα στις ιδιαιτερότητες των περιοχών που αφορούσαν και ως εκ τούτου ήταν ευκολότερη η εμπέδωση και εφαρμογή τους εκ μέρους των αλιέων. Υπάρχει περιθώριο για περαιτέρω αξιοποίηση της εν λόγω διάδοσης της γνώσης και της αφοσίωσης σε περιφερειακό επίπεδο, ιδίως ενόψει της μελλοντικής διαδικασίας λήψης αποφάσεων σε περιφερειακό επίπεδο (βλέπε σημείο 38).

Τα αλιευτικά δεδομένα που συλλέγονταν δυνάμει του κανονισμού ελέγχου ήταν ελλιπή και αναξιόπιστα

42

Προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος της βιώσιμης εκμετάλλευσης των αλιευτικών πόρων, πρέπει να εξευρεθεί μια ισορροπία μεταξύ των υφιστάμενων επιπέδων αποθεμάτων και της έντασης της αλιείας. Η ύπαρξη αξιόπιστων και πλήρων δεδομένων σχετικά με τα αλιεύματα έχει μεγάλη σημασία τόσο για τον σκοπό της επιστημονικής αξιολόγησης αποθεμάτων όσο και για τη λήψη κατάλληλων μέτρων διαχείρισης, για τη διατήρηση ή την αποκατάσταση αποθεμάτων. Κατόπιν της έγκρισής τους, τα μέτρα πρέπει να εφαρμόζονται σωστά, ενώ πρέπει να ελέγχεται η δραστηριότητα του στόλου.

43

Δυνάμει του κανονισμού ελέγχου, όλα τα σκάφη με συνολικό μήκος τουλάχιστον 10 μέτρων πρέπει να υποβάλλουν μια σειρά εγγράφων, είτε ηλεκτρονικά [μέσω του ηλεκτρονικού συστήματος αναφοράς (ERS²²)] είτε εγγράφως. Σε αυτά περιλαμβάνονται τα ημερολόγια αλιείας, οι δηλώσεις εκφόρτωσης και τα δελτία πώλησης για τις ποσότητες που υπερβαίνουν το ορισθέν όριο. Οι διατάξεις του κανονισμού ελέγχου και οι διαδικασίες που χρησιμοποιούνταν σε καθένα από τα κράτη μέλη που ελέγξαμε παρατίθενται στο παράρτημα I.

44

Κατά τον κανονισμό ελέγχου, τα κράτη μέλη πρέπει να διενεργούν διασταυρωτικούς ελέγχους ώστε να διασφαλίζουν την ικανοποιητική ποιότητα των δεδομένων τους. Με τους διασταυρωτικούς ελέγχους καλύπτονται δεδομένα του VMS, δεδομένα σχετικά με τις αλιευτικές δραστηριότητες, στοιχεία πωλήσεων, λεπτομερή στοιχεία για τις αλιευτικές άδειες και τις άδειες αλίευσης και στοιχεία από τις εκθέσεις επιθεώρησης.

45

Οι πληροφορίες που παρέχουν τα κράτη μέλη για τις αλιευτικές δραστηριότητες, κατά τα οριζόμενα στον κανονισμό ελέγχου (σχετικά με τις εκφορτώσεις, τα αλιεύματα και τις προσπάθειες) χρησιμοποιούνται και για άλλους σκοπούς. Πρόκειται για την κύρια πηγή από την οποία αντλούν τα κράτη μέλη τα στοιχεία που χρησιμοποιούν προκειμένου να υποβάλλουν στατιστικά στοιχεία για τις εκφορτώσεις, όπως οφείλουν εκ του νόμου²³. Πρόκειται επίσης για μια πηγή δεδομένων σύμφωνα με το Πλαίσιο Συλλογής Δεδομένων (βλέπε παράρτημα III), το οποίο θεσπίστηκε για να λειτουργήσει ως υποστήριξη των επιστημονικών γνωμοδοτήσεων στο πλαίσιο της ΚΑλΠ.

46

Αναλύσαμε την αξιοπιστία των δεδομένων σχετικά με τα αλιεύματα που είχε στη διάθεσή της η Επιτροπή, τα οποία προέρχονταν από τις εξής πηγές:

• ημερολόγια αλιείας ή αντίστοιχα έγγραφα χρησιμοποιούμενα για τη καταγραφή αλιευμάτων,
• δηλώσεις εκφόρτωσης που καταγράφουν τις ποσότητες που έχουν πράγματι εκφορτωθεί και
• δελτία πώλησης που καταγράφουν τις ποσότητες που πωλούνται στον πρώτο αγοραστή.

Τα δεδομένα σχετικά τα αλιεύματα των κρατών μελών για τα μικρότερα σκάφη που δεν υποβάλλουν ηλεκτρονικές δηλώσεις ήταν ελλιπή, ενίοτε και εσφαλμένα

47

Η ύπαρξη αξιόπιστων και ολοκληρωμένων δεδομένων σχετικά με τις αλιευτικές δραστηριότητες έχει θεμελιώδη σημασία για την αποτελεσματική διαχείριση της αλιείας. Προκειμένου να είναι δυνατή η ενοποίηση και η χρήση των στοιχείων σε επίπεδο ΕΕ, πρέπει τα στοιχεία αυτά, αφενός, να είναι συγκρίσιμα μεταξύ των κρατών μελών και, αφετέρου, να υποβάλλονται εγκαίρως.

48

Ο κανονισμός ελέγχου δεν υποχρεώνει τα σκάφη μήκους μικρότερου των 10 μέτρων να αναφέρουν αλιεύματα και εκφορτώσεις. Τα κράτη μέλη οφείλουν να παρακολουθούν τις δραστηριότητες των σκαφών αυτών προκειμένου να διασφαλίζουν τη συμμόρφωσή τους με τους κανόνες της ΚΑλΠ, βάσει σχεδίων δειγματοληψίας ή επιβάλλοντας στα εν λόγω σκάφη να υποβάλλουν δελτία πώλησης ή μηνιαία δήλωση των αλιευμάτων τους. Επιπλέον, τα κράτη μέλη μπορούν να υποχρεώνουν τους πλοιάρχους των συγκεκριμένων σκαφών σε τήρηση ημερολογίου αλιείας.

49

Επισημάναμε ότι η Γαλλία και η Σκωτία προέβλεπαν για τα σκάφη μήκους μικρότερου των 10 μέτρων την υποχρέωση να συμπληρώνουν μια απλουστευμένη μορφή του ημερολογίου αλιείας. Στην Ισπανία, όλες οι πωλήσεις έπρεπε να πραγματοποιούνται σε ιχθυόσκαλες, ενώ υπήρχαν διαθέσιμα δελτία πώλησης.

50

Στην Ιταλία δεν συλλέγονταν δεδομένα σχετικά με τα αλιεύματα ή τις εκφορτώσεις σε σχέση με σκάφη μήκους μικρότερου των 10 μέτρων. Επιπλέον, στα σκάφη αυτά επιτρεπόταν, σύμφωνα με τον κανονισμό ελέγχου (βλέπε παράρτημα I) να πωλούν απευθείας στον καταναλωτή χωρίς να υποχρεούνται σε δήλωση των πωλήσεων. Ωστόσο, κατά παράβαση του κανονισμού ελέγχου, η Ιταλία δεν είχε εφαρμόσει σχέδιο δειγματοληψίας προκειμένου να συλλέξει δεδομένα σχετικά με τις αλιευτικές δραστηριότητες της συγκεκριμένης κατηγορίας σκαφών. Αντ’ αυτού, η Ιταλία χρησιμοποιούσε τις πληροφορίες που συλλέγονταν για άλλους σκοπούς²⁴, ακολουθώντας μια μέθοδο συλλογής και στόχους που διέφεραν από τους διατυπωμένους στον κανονισμό ελέγχου. Δεν βασιζόταν σε ανάλυση κινδύνου και λάμβανε τις πληροφορίες αρκετούς μήνες μετά την πραγματοποίηση της αλιευτικής δραστηριότητας.

51

Τα ποσοστά των σκαφών στα κράτη μέλη που πραγματοποιήσαμε επίσκεψη²⁵ τα οποία χρησιμοποιούσαν έντυπες και ηλεκτρονικές δηλώσεις δεδομένων απεικονίζονται στο γράφημα 6. Από τα ποσοστά προκύπτει ότι είναι σχετικά μικρός ο αριθμός των σκαφών που χρησιμοποιούσαν ηλεκτρονικές δηλώσεις. Στην Ισπανία και την Ιταλία τα περισσότερα σκάφη μήκους μεταξύ 12 και 15 μέτρων (85 % και 90 % των σκαφών αντιστοίχως) εξαιρούνταν από την ηλεκτρονική δήλωση.

52

Με τις έντυπες δηλώσεις αυξάνει, εκ της φύσεώς τους, ο κίνδυνος καταχώρισης σφαλμάτων στις βάσεις δεδομένων αλιευμάτων των κρατών μελών. Ως εκ τούτου, ελέγξαμε ένα δείγμα έντυπων δηλώσεων αλιευμάτων και εκφορτώσεων, παράλληλα με τις καταχωρίσεις στις βάσεις αλιευτικών δεδομένων των κρατών μελών. Ελέγξαμε επίσης αν τα σκάφη είχαν καταχωριστεί ως ενεργά στο μητρώο αλιευτικού στόλου.

53

Από τις ελεγκτικές εργασίες αποκαλύφθηκε ότι οι πληροφορίες ήταν ελλιπείς, υπήρχαν σφάλματα στη μεταγραφή των δεδομένων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, είχαν καταχωριστεί αλιεύματα για σκάφη που, στο μητρώο αλιευτικού στόλου, εμφανίζονταν ως ανενεργά. Στο πλαίσιο 5 απεικονίζονται οι κύριες αδυναμίες που διαπιστώσαμε.

54

Τα δεδομένα σχετικά με τα αλιεύματα είναι μια σημαντική πηγή πληροφόρησης για επιστημονικές αναλύσεις και γνωμοδοτήσεις²⁷, καθώς και για την εκτίμηση της πίεσης που ασκείται στα ιχθυαποθέματα. Η αξιοπιστία των συγκεκριμένων πληροφοριών υποβαθμίζεται από τις ελλείψεις που υπάρχουν στα δεδομένα σχετικά με τα αλιεύματα των σκαφών με μήκος μικρότερο των 10 μέτρων, καθώς και από τις αδυναμίες που εντοπίζονται στην επεξεργασία των εντύπων δηλώσεων αλιευμάτων. Η ίδια η Επιτροπή έχει υπογραμμίσει²⁸ την ανάγκη ύπαρξης αξιόπιστων δεδομένων σχετικά με τα αλιεύματα και έχει επίσης τονίσει ότι το ζήτημα της απουσίας τέτοιων πληροφοριών για τα μικρά σκάφη —τα οποία δεν υπόκεινται στις απαιτήσεις υποβολής στοιχείων για τα αλιεύματα— έχει βαρύνουσα σημασία.

Τα στοιχεία για τις πωλήσεις δεν ήταν πλήρη ούτε συμφωνούσαν επαρκώς με τις δηλώσεις εκφόρτωσης

55

Δυνάμει του κανονισμού ελέγχου, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να διασταυρώνουν τα στοιχεία που αφορούν τις αλιευτικές δραστηριότητες (όπως τα στοιχεία για τα αλιεύματα, τις εκφορτώσεις και τα δελτία πώλησης). Πρόκειται για ένα μέτρο που μπορεί να βελτιώσει την αξιοπιστία των δεδομένων σχετικά με τα αλιεύματα.

56

Υποβάλαμε σε διασταυρωτικό έλεγχο δηλώσεις εκφόρτωσης και δελτία πώλησης για ένα δείγμα σκαφών (βλέπε υποσημείωση 11). Διαπιστώσαμε ότι δεν ήταν πάντοτε διαθέσιμα τα δελτία πώλησης και ότι υπήρχαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των δηλώσεων εκφόρτωσης και των ποσοτήτων που είχαν δηλωθεί ως πωληθείσες, χωρίς οποιαδήποτε εξήγηση. Λαμβανομένου υπόψη ότι τα κράτη μέλη χρησιμοποιούν ακολούθως τις εν λόγω πηγές πληροφόρησης για την επικύρωση των δεδομένων, η έκταση των διαφορών που διαπιστώσαμε στο δείγμα μας μαρτυρά τα σημαντικά περιθώρια που υπάρχουν για βελτίωση. Στο πλαίσιο 6 αναφέρονται σχετικές λεπτομέρειες.

Το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών ήταν αναποτελεσματικό

57

Ο κανονισμός ελέγχου προβλέπει την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών, η οποία διευκολύνει σημαντικά στις συχνές περιπτώσεις κατά τις οποίες τα σκάφη αλιεύουν, εκφορτώνουν ή πωλούν τα αλιεύματά τους σε κράτος μέλος διαφορετικό από το δικό τους. Για την εν λόγω ανταλλαγή πληροφοριών, η Επιτροπή προσφέρει στα κράτη μέλη μια διαδικτυακή πλατφόρμα, αλλά δεν παρακολουθεί τη μεταξύ τους ανταλλαγή πληροφοριών.

58

Όσον αφορά τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήσαμε έλεγχο, διασταυρώσαμε τα δεδομένα εκφόρτωσης των σκαφών ενός κράτους μέλους με τα δεδομένα των άλλων (επίσης από το δείγμα). Διαπιστώσαμε ότι η Γαλλία είχε δηλώσει εσφαλμένα ως εκφορτωθέντα στη Γαλλία αλιεύματα που είχαν μεν πουληθεί στη Γαλλία, αλλά προέρχονταν από ισπανικά σκάφη τα οποία είχαν εκφορτώσει στο Ηνωμένο Βασίλειο. Επίσης, παρατηρήσαμε ότι στην Ιταλία δεν είχαν ούτε σε μία περίπτωση δηλωθεί ως εκφορτωθέντα στην Ιταλία αλιεύματα που εκφόρτωσαν ισπανικά σκάφη στους λιμένες της κατά το 2015. Η Ισπανία, από την άλλη πλευρά, είχε διαβιβάσει στις ιταλικές αρχές διατυπώσεις εκφόρτωσης σε σχέση με τα αλιευτικά σκάφη της, οι οποίες θα έπρεπε ως εκ τούτου να είναι ενήμερες για τα αλιεύματα που είχαν εκφορτωθεί από ισπανικά σκάφη.

59

Η Επιτροπή γνωρίζει ότι τα συστήματα ανταλλαγής των κρατών μελών δεν είναι αξιόπιστα και ότι για τον λόγο αυτό ανακύπτουν τέτοιου είδους σφάλματα κατά τη μετάδοση των πληροφοριών. Έχει παρατηρήσει ότι, συχνά, στα κράτη μέλη, η εσωτερική οργάνωση των συστημάτων αποθήκευσης και μετάδοσης των δεδομένων είναι πολύ περίπλοκη και τα συστήματα πληροφορικής των διαφόρων κρατών μελών δεν είναι συμβατά μεταξύ τους αλλά ούτε και εντός του ιδίου κράτους μέλους.

60

Στη Σκωτία, οι επιθεωρητές χρησιμοποιούσαν διαφορετικό ηλεκτρονικό σύστημα ανταλλαγής εγγράφων στο οποίο αναρτούσαν τα παραστατικά μεταφοράς των αλιευμάτων που εκφορτώνονταν στους λιμένες της από σκάφη που έφεραν τη σημαία άλλου κράτους μέλους. Για τις περιπτώσεις που τα αλιεύματα μεταφέρονταν εκτός Σκωτίας, το σύστημα αυτό επέτρεπε στο κράτος μέλος προορισμού να επιθεωρεί τα φορτηγά οχήματα που μεταφέρουν εμπορεύματα, εάν το έκρινε απαραίτητο, αλλά και να διασταυρώνει τις πληροφορίες με άλλα δεδομένα. Μολονότι αποτελεί ένα θετικό παράδειγμα συνεργασίας, δείχνει ταυτόχρονα ότι υπάρχουν περιθώρια για αποτελεσματικότερη ανταλλαγή στοιχείων και πληροφοριών στις υφιστάμενες πλατφόρμες.

Υπήρχαν αδυναμίες στα συστήματα και τις διεργασίες επικύρωσης των δεδομένων

61

Εφόσον έχει ήδη μεριμνήσει ώστε τα απαιτούμενα δεδομένα να καταχωρίζονται κατά τα οριζόμενα στον κανονισμό ελέγχου, κάθε κράτος μέλος οφείλει να δημιουργεί το δικό του σύστημα επικύρωσης των δεδομένων, προκειμένου να εντοπίζει ασυνέπειες, σφάλματα και ελλείψεις σε δεδομένα.

62

Εξετάσαμε κατά πόσον στα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήσαμε επίσκεψη λειτουργούσαν κατάλληλα συστήματα επικύρωσης. Οι κύριες αδυναμίες που εντοπίστηκαν στον τομέα της επικύρωσης ήταν η χρησιμοποίηση αναξιόπιστων αλγόριθμων επικύρωσης και η έλλειψη διασταυρωτικών ελέγχων στην περίπτωση πληροφοριών που προέρχονταν από διαφορετικές πηγές και βάσεις δεδομένων. Οι αδυναμίες αυτές αναλύονται περαιτέρω στο πλαίσιο 7.

63

Πέραν των προβλεπόμενων στον κανονισμό ελέγχου απαιτήσεων, ορισμένα από τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήσαμε επίσκεψη είχαν υποβάλει τα δεδομένα σε πρόσθετους ελέγχους προκειμένου να βελτιώσουν περαιτέρω την ποιότητά τους και συγκεκριμένα:

1. Σε διασταυρωτικό έλεγχο, τα αναγνωριστικά στοιχεία του σκάφους βάσει του μητρώου, προκειμένου να εξακριβωθεί εάν το σκάφος ήταν ενεργό. Στην Ιταλία, τη μόνη χώρα στην οποία εντοπίσαμε ότι δεν διενεργείται ο σχετικός έλεγχος, δηλώνονταν αλιεύματα για σκάφη που δεν περιλαμβάνονταν πλέον στο μητρώο στόλου (βλέπε πλαίσιο 5).
2. Σε έλεγχο κατά τον οποίο διαπιστώνεται αν προσδιορίζονται στις δηλώσεις αλιευμάτων και εκφόρτωσης τα αλιευτικά πεδία. Στην Ιταλία, τη μόνη χώρα στην οποία παρατηρήσαμε την απουσία τέτοιου ελέγχου, διαπιστώσαμε ότι το 2015, είχαν δηλωθεί συνολικά 50 576 τόνοι ιχθύων ως εκφορτώσεις χωρίς να προσδιορίζεται το αλιευτικό πεδίο, ενώ 2 774 τόνοι ιχθύων είχαν δηλωθεί ως αλιεύματα χωρίς να προσδιορίζεται το αλιευτικό πεδίο.
3. Σε έλεγχο κατά τον οποίο διαπιστώνεται αν έχει τηρηθεί το ποσοστό ανοχής του 10 %²⁹ ανά είδος μεταξύ της δήλωσης αλιευμάτων και της δήλωσης εκφόρτωσης. Από τις τέσσερις χώρες στις οποίες πραγματοποιήσαμε επίσκεψη στο πλαίσιο του ελέγχου, μόνο η Σκωτία εφάρμοζε τέτοιο σύστημα αυτόματης σύγκρισης.

64

Παρά τις προσπάθειές τους, κατά τον χρόνο του ελέγχου τρία από τα τέσσερα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήσαμε επίσκεψη δεν συμμορφώνονταν με όλες τις απαιτήσεις. Συγκεκριμένα, η Γαλλία και η Ιταλία είχαν σημαντικό έδαφος να καλύψουν.

Η Επιτροπή δεν λάμβανε πλήρη σύνολα επικυρωμένων δεδομένων από τα κράτη μέλη

65

Βάσει του κανονισμού ελέγχου, κάθε κράτος μέλος σημαίας οφείλει να κοινοποιεί ηλεκτρονικά στην Επιτροπή συγκεντρωτικά δεδομένα σχετικά με τα αλιεύματα όλων των αποθεμάτων ή των ομάδων αποθεμάτων για τα οποία επιβάλλονται TAC ή ποσοστώσεις μέχρι τις 15 του επόμενου μηνός. Τα κράτη μέλη οφείλουν επίσης να γνωστοποιούν στην Επιτροπή τριμηνιαίως τις συνολικές ποσότητες για τα αποθέματα που δεν υπόκεινται σε μηνιαία κοινοποίηση. Τα στοιχεία αυτά αποτελούν τη βασική πηγή δεδομένων από την οποία η Επιτροπή αντλεί στοιχεία για τη χρήση των ποσοστώσεων και την αλιευτική δραστηριότητα του στόλου της ΕΕ. Η Επιτροπή διαβιβάζει με τη σειρά της τα δεδομένα αυτά στις περιφερειακές οργανώσεις διαχείρισης της αλιείας. Ως εκ τούτου, η αξιοπιστία των δεδομένων είναι ζωτικής σημασίας ώστε να λαμβάνονται πρόσφορες αποφάσεις διαχείρισης της αλιείας.

66

Επίσης, τα κράτη μέλη διαβιβάζουν πληροφορίες σχετικά με τα αλιεύματα στην Eurostat, η οποία συγκεντρώνει στατιστικά στοιχεία για την αλιεία από όλη την ΕΕ.

67

Υποβάλαμε σε διασταυρωτικό έλεγχο τα συγκεντρωτικά δεδομένα σχετικά με τα αλιεύματα που είχε στη διάθεσή της η Επιτροπή (ΓΔ Θαλάσσιας Πολιτικής και Αλιείας και Eurostat) για τις τέσσερις χώρες στις οποίες πραγματοποιήσαμε επίσκεψη με τα δεδομένα που λάβαμε απευθείας από τις εθνικές αρχές. Εντοπίσαμε σημαντικές αποκλίσεις, οι οποίες αναλύονται λεπτομερώς στον πίνακα 1.

Πίνακας 1

Διαφορές μεταξύ των δεδομένων από τα κράτη μέλη, τη ΓΔ Θαλάσσιας Πολιτικής και Αλιείας και την Eurostat

Αλιεύματα κατά κράτος μέλος (1000 τόνοι)	Πηγή δεδομένων	2013	2014	2015
Ισπανία	Δεδομένα κράτους μέλους	878	910	870
	ΓΔ Θαλάσσιας Πολιτικής και Αλιείας (MARE)	483	942	926
	Eurostat	904	1 237	902
	ΓΔ MARE έναντι κράτους μέλους	-45 %	3 %	6 %
	ΓΔ MARE έναντι Eurostat	-47 %	-24 %	3 %
Γαλλία	Δεδομένα κράτους μέλους	542	537	477
	ΓΔ Θαλάσσιας Πολιτικής και Αλιείας (MARE)	574	536	436
	Eurostat	529	544	497
	ΓΔ MARE έναντι κράτους μέλους	6 %	0 %	-8 %
	ΓΔ MARE έναντι Eurostat	9 %	-1 %	-12 %
Iταλία	Δεδομένα κράτους μέλους	76	76	80
	ΓΔ Θαλάσσιας Πολιτικής και Αλιείας (MARE)	38	28	23
	Eurostat	173	177	191
	ΓΔ MARE έναντι κράτους μέλους	-50 %	-63 %	-72 %
	ΓΔ MARE έναντι Eurostat	-78 %	-84 %	-88 %
Ηνωμένο Βασίλειο	Δεδομένα κράτους μέλους	628	759	708
	ΓΔ Θαλάσσιας Πολιτικής και Αλιείας (MARE)	911	752	707
	Eurostat	618	752	702
	ΓΔ MARE έναντι κράτους μέλους	45 %	-1 %	0 %
	ΓΔ MARE έναντι Eurostat	47 %	0 %	1 %

Πηγή: Κράτη μέλη, ΓΔ Θαλάσσιας Πολιτικής και Αλιείας και Eurostat.

68

Οι διαφορές αυτές οφείλονταν σε ποικίλους λόγους όπως η έλλειψη πληροφοριών σχετικά με ορισμένα τμήματα του στόλου ή αποθέματα, η επανεξέταση των δεδομένων από τα κράτη μέλη ή η αλληλεπικάλυψη δεδομένων (βλέπε πλαίσιο 8).

69

Παρότι μειώθηκαν ελαφρώς οι διαφορές μεταξύ των συγκεντρωτικών στοιχείων της ΓΔ Θαλάσσιας Πολιτικής και Αλιείας και της Eurostat, αυτό που προέκυψε στο πλαίσιο δοκιμασιών στις οποίες υπέβαλε δείγμα ειδών η ΓΔ Θαλάσσιας Πολιτικής και Αλιείας είναι ότι εξακολουθούσαν να υπάρχουν ουσιώδεις αποκλίσεις για ορισμένα είδη. Λαμβανομένων υπόψη των ενδεχόμενων διακυμάνσεων προς τα πάνω ή προς τα κάτω των στοιχείων που υποβάλλονται για διαφορετικά είδη, θα μπορούσε να δημιουργηθεί η εσφαλμένη εντύπωση ότι τα συγκεντρωτικά δεδομένα βελτιώνονται. Οι δύο υπηρεσίες συγκρότησαν μια ομάδα εργασίας για να βελτιώσουν την ποιότητα των δεδομένων και για να εξαλείψουν τις αποκλίσεις.

70

Η έκταση των διαφορών συνολικά εγείρει αμφιβολίες σχετικά με την αξιοπιστία, την πληρότητα και τη συγκρισιμότητα των δεδομένων σχετικά με τα αλιεύματα που τίθενται στη διάθεση της Επιτροπής. Τα στοιχεία αυτά χρησιμοποιούνται επίσης για τους σκοπούς του Πλαισίου Συλλογής Δεδομένων, εφόσον παρέχουν πληροφορίες που χρησιμεύουν σε επιστημονικές γνωμοδοτήσεις και αποφάσεις για τη διαχείριση της αλιείας. Ως εκ τούτου, η αναξιοπιστία των δεδομένων δυσχεραίνει τη διαχείριση της αλιείας και επιφυλάσσει τον κίνδυνο να μην είναι πάντοτε δυνατή η επιλογή της κατάλληλης λύσης (π.χ. σχετικά με τα TAC, τις ποσοστώσεις, την αλιευτική προσπάθεια ή τα τεχνικά μέτρα).

71

Επιπλέον, δυνάμει του κανονισμού τα κράτη μέλη πρέπει να διαβιβάζουν συγκεντρωτικά δεδομένα σχετικά τα αλιεύματα ανά απόθεμα. Εντούτοις, λόγω του ότι δεν απαιτείται η υποβολή λεπτομερών στοιχείων για τις αλιευτικές ζώνες, το μέγεθος των σκαφών και το αλιευτικό εργαλείο, περιορίζεται η δυνατότητα εις βάθος ανάλυσης των δεδομένων σχετικά με τα αλιεύματα (π.χ. ο αντίκτυπος τμήματος του αλιευτικού στόλου σε ένα συγκεκριμένο απόθεμα).

Το σύστημα επιθεώρησης βρισκόταν μεν σε λειτουργία, οι αδυναμίες όμως όσον αφορά την επιβολή κυρώσεων αποδυνάμωναν την αποτελεσματικότητα της διαδικασίας επιβολής

72

Η παρουσία ενός αποτελεσματικού συστήματος επιθεώρησης είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες που συντείνουν στη βιωσιμότητα των αλιευτικών δραστηριοτήτων και διασφαλίζουν το μακροπρόθεσμο μέλλον του τομέα. Το σύστημα πρέπει να επαληθεύει τη συμμόρφωση με τους κανόνες διαχείρισης της αλιείας (παραδείγματος χάριν, τη λειτουργία του VMS, την υποβολή των δηλώσεων, τη συμμόρφωση με τις σχετικές με τα εργαλεία προδιαγραφές, το μέγεθος των ιχθύων κ.λπ.) που ισχύουν για όλες τις επιχειρήσεις του αλιευτικού κλάδου και να επιβάλλει κυρώσεις σε περίπτωση μη συμμόρφωσης. Τα κράτη μέλη είναι υπεύθυνα για την καθιέρωση των απαραίτητων δομών και την παροχή της χρηματοδότησης, του εξοπλισμού και του προσωπικού που χρειάζεται για τη διενέργεια των επιθεωρήσεων και την επιβολή των κυρώσεων. Κατά την εκτέλεση των καθηκόντων αυτών, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι αρχές της μη διάκρισης και της μη στρέβλωσης του ανταγωνισμού μεταξύ τομέων, σκαφών και προσώπων, όπως κατοχυρώνονται στον κανονισμό ελέγχου. Οι αρχές αυτές έχουν ιδιαίτερη σημασία λόγω της διασυνοριακής φύσης των αλιευτικών δραστηριοτήτων, και ιδίως στις περιπτώσεις που τα σκάφη δραστηριοποιούνται στα ύδατα άλλων κρατών μελών.

Κατά κανόνα, τα κράτη μέλη σχεδιάζουν ικανοποιητικά τις επιθεωρήσεις, αλλά χρειάζεται περαιτέρω τυποποίηση και βελτίωση της καταχώρισης των εκθέσεων επιθεώρησης

73

Για την ορθή λειτουργία του συστήματος επιθεώρησης³⁰, τα κράτη μέλη πρέπει να διαθέτουν κατάλληλες δομές και να διενεργούν αναλύσεις κινδύνου προκειμένου να προσδιορίζουν τα επίπεδα κινδύνου στα οποία εκτίθενται στόλοι, δραστηριότητες και επιχειρήσεις. Ανάλογα με τον κίνδυνο που προσδιορίζεται, πρέπει να καταρτίζουν ετήσιο σχέδιο επιθεώρησης και να διαθέτουν τη χρηματοδότηση, τον εξοπλισμό και το προσωπικό που προσήκει. Τα κράτη μέλη πρέπει να δημιουργήσουν μια ηλεκτρονική βάση δεδομένων που θα τους επιτρέπει να παρακολουθούν την εξέλιξη του σχεδίου, και στη συνέχεια να αναλύουν και να χρησιμοποιούν τα αποτελέσματα των επιθεωρήσεων. Η βάση δεδομένων πρέπει να επικαιροποιείται και να φιλοξενεί όλες τις εκθέσεις επιθεώρησης και επιτήρησης που συντάσσουν οι αρμόδιοι υπάλληλοι. Εάν, κατά την επιθεώρηση αλιευτικού σκάφους που φέρει τη σημαία άλλου κράτους μέλους, καταγραφεί κάποια παράβαση, αντίγραφο της έκθεσης επιθεώρησης πρέπει να αποστέλλεται πάραυτα στην οικεία χώρα.

Γενικά οι επιθεωρήσεις ήταν κατάλληλα σχεδιασμένες

74

Προβήκαμε σε επισκόπηση της οργανωτικής δομής των επιθεωρήσεων στα κράτη μέλη που υποβάλλαμε σε έλεγχο³¹ και των διαδικασιών που εφαρμόζονταν για τη διεξαγωγή αναλύσεων και την κατάρτιση και την υλοποίηση των σχεδίων επιθεώρησης. Στο παράρτημα IV αναλύεται ο τρόπος με τον οποίο οργανώνονται οι επιθεωρήσεις στα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη.

75

Κατά τη διάρκεια του ελέγχου, διαπιστώσαμε ότι η ανάλυση κινδύνου είχε διεξαχθεί και στα τέσσερα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήσαμε επίσκεψη και, εξαιρουμένης της Γαλλίας, είχε συντονιστεί σε εθνικό επίπεδο συνεκτιμώντας κινδύνους τόσο εθνικής όσο και τοπικής εμβέλειας. Έπειτα από τις εν λόγω αναλύσεις κινδύνου, καταρτίστηκαν σχέδια επιθεώρησης. Στη Γαλλία, ο συντονισμός μεταξύ εθνικού, περιφερειακού και τοπικού επιπέδου βρήκε πρόσκομμα στην περιπλοκότητα της διοικητικής οργάνωσης.

76

Διαπιστώσαμε ότι τα κράτη μέλη αντιμετώπιζαν ενίοτε εμπόδια κατά την υλοποίηση των οικείων σχεδίων επιθεώρησης. Στη Γαλλία και την Ισπανία, οι προτεραιότητες επιθεώρησης δεν είχαν οριστεί από την αρχή που παρείχε τους πόρους. Στη Γαλλία, επειδή τα ανατεθέντα καθήκοντα δεν συνέπιπταν πάντοτε με τους διατεθέντες πόρους, οι ομάδες ελέγχου δεν ήταν σε θέση να καλύψουν όλες τις εκφορτώσεις που είχαν στοχοθετήσει, με αποτέλεσμα να μειωθεί ο αριθμός των επιθεωρήσεων τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με τις αρχές των κρατών μελών, εξωγενείς παράγοντες ενδέχεται να επηρεάζουν την προτεραιότητα που αποδίδεται στη διενέργεια επιθεωρήσεων αλιείας (όπως η μεταναστευτική κρίση στη Μεσόγειο, ένεκα της οποίας κινητοποιήθηκαν ναυτικά μέσα).

77

Τα κράτη μέλη παρείχαν στους επιθεωρητές μια γκάμα εργαλείων ΤΠ και βάσεις δεδομένων για να τους βοηθήσουν στην εκτέλεση και την καταγραφή του έργου τους. Ωστόσο, εξαιρουμένων της Ισπανίας και ενός νομού της Γαλλίας, οι επιθεωρητές δεν είχαν πρόσβαση σε πληροφορίες κατά τη διάρκεια των επιτόπιων ελέγχων (π.χ. μέσω κινητών τερματικών). Όφειλαν, αντ’ αυτού να καλούν τα ΚΠΑ για πληροφορίες. Αυτό αποτελεί πρόβλημα, ειδικά στις περιπτώσεις που η επιθεώρηση δεν μπορεί να προσχεδιαστεί, αλλά πρέπει να διενεργείται αναλόγως των αναγκών κατά την άφιξη στον λιμένα. Στις περιπτώσεις αυτές, η ταχεία πρόσβαση σε πληροφορίες θα καθιστούσε ευχερέστερη την αποτελεσματικότερη επιλογή των προς επιθεώρηση σκαφών. Επιπλέον, απουσία της δυνατότητας πρόσβασης σε πραγματικό χρόνο κατά τη διάρκεια των επιθεωρήσεων, οι επιθεωρητές δεν έχουν τη δυνατότητα να διασταυρώνουν τα στοιχεία ταυτότητας, τις άδειες κυκλοφορίας και τα χαρακτηριστικά του σκάφους χρησιμοποιώντας τα έγγραφα επί του σκάφους. Αυτό δυσχεραίνει τον εντοπισμό στη βάση δεδομένων τυχόν σφαλμάτων αντίστοιχων με εκείνα που εντοπίζονται κατά τη διάρκεια του ελέγχου (βλέπε πλαίσιο 4) καθώς και αλλαγών των χαρακτηριστικών του σκάφους για τις οποίες δεν έχει ληφθεί έγκριση. Σε ορισμένα λιμενικά γραφεία στη Γαλλία, οι επιθεωρητές δεν είχαν εύκολη πρόσβαση σε εφαρμογές ΤΠ ακόμη και από το γραφείο τους, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή η κατάλληλη προετοιμασία τους για τις επιθεωρήσεις.

Απαραίτητη η περαιτέρω τυποποίηση των πρακτικών επιθεώρησης που ακολουθούνται

78

Προκειμένου να διασφαλίζονται κατά τη διάρκεια των επιθεωρήσεων αλιείας ο αποτελεσματικός έλεγχος της συμμόρφωσης και η δίκαιη μεταχείριση των επιχειρήσεων του αλιευτικού κλάδου, οι εθνικές αρχές θα πρέπει να μεριμνήσουν για την τυποποίηση της διενέργειας παρόμοιων επιθεωρήσεων και να αναπτύξουν κατάλληλα πρωτόκολλα και εγχειρίδια επιθεώρησης. Εξετάσαμε τον τρόπο με τον οποίο διενεργούνταν οι επιθεωρήσεις στις εκφορτώσεις στα κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε. Στο πλαίσιο των επιθεωρήσεων χρησιμοποιούνταν είτε ένα ενιαίο υπόδειγμα εθνικής έκθεσης (στην Ιταλία και τη Γαλλία) είτε εγχειρίδια και υποδείγματα επιθεώρησης (Ισπανία και Σκωτία), εκτός από το μεσογειακό τμήμα της Γαλλίας, όπου οι επιθεωρητές είτε χρησιμοποιούσαν κατά τη διάρκεια της επιθεώρησης διαφορετικά φύλλα ελέγχου είτε δεν χρησιμοποιούσαν καν. Τα εργαλεία τυποποίησης που δημιουργήθηκαν αποτέλεσαν ένα θετικό πλαίσιο για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με την αρχή της μη διάκρισης στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων ελέγχου, αλλά δεν χρησιμοποιούνταν πάντα.

79

Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ελέγχου της Αλιείας (EFCA) είναι υπεύθυνη για την οργάνωση του επιχειρησιακού συντονισμού των δραστηριοτήτων ελέγχου των κρατών μελών. Παρέχει στήριξη στα κράτη μέλη και την Επιτροπή ιδίως μέσω των κοινών σχεδίων ανάπτυξης³². Διαπιστώσαμε ότι, στο πλαίσιο του κοινού σχεδίου ανάπτυξης για τον ερυθρό τόνο και τον ξιφία στη Μεσόγειο, τα φύλλα ελέγχου που διετίθεντο για την επιθεώρηση των εκφορτώσεων ήταν άκρως περιεκτικά. Ωστόσο, η χρήση τους δεν είναι υποχρεωτική και εξυπηρετούν μόνον εκπαιδευτικούς σκοπούς, ενώ στην πράξη δεν χρησιμοποιούνταν για τις επιθεωρήσεις σε εθνικό επίπεδο στην Ιταλία και τη Γαλλία, παρότι συνιστούσαν ένα χρήσιμο εργαλείο για την τυποποίηση των προσεγγίσεων που υιοθετούνταν στις επιθεωρήσεις.

Δεν καταχωρίζονταν όλες οι δραστηριότητες επιθεώρησης στην εθνική βάση δεδομένων

80

Ο κανονισμός ελέγχου προβλέπει ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να καταχωρίζουν το σύνολο των δραστηριοτήτων επιθεώρησης και εποπτείας σχετικά με την αλιεία (συμπεριλαμβανομένων των επιθεωρήσεων των δραστηριοτήτων μεταφοράς και εμπορίας) σε ηλεκτρονική βάση δεδομένων³³. Εφόσον τηρούνται ορθά, οι εν λόγω βάσεις δεδομένων συνιστούν αποτελεσματικό εργαλείο για τη βελτίωση του σχεδιασμού και της εκτέλεσης των επιθεωρήσεων, καθώς και της κοινοποίησης των σχετικών στοιχείων. Διαπιστώσαμε ότι οι βάσεις δεδομένων δεν ήταν πάντοτε σε πλήρη λειτουργία και δεν περιελάμβαναν κατά τρόπο συστηματικό τις εκθέσεις των επιθεωρήσεων που διενεργούσε κάθε αρμόδια για τις αλιευτικές δραστηριότητες αρχή (π.χ. στις επιχειρήσεις που ασχολούνται με τη μεταφορά ή την πρώτη πώληση, σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο), όπως παρουσιάζεται στο πλαίσιο 9.

Ο χαρακτήρας των επιβαλλόμενων κυρώσεων δεν ήταν πάντοτε αποτρεπτικός, αναλογικός και αποτελεσματικός

81

Προκειμένου οι επιθεωρήσεις να είναι αποτελεσματικές και να έχουν ως αποτέλεσμα τη μείωση των παραβάσεων της ΚΑλΠ πρέπει, όταν κρίνεται αναγκαίο, να συνοδεύονται από κυρώσεις. Οι εν λόγω κυρώσεις καθορίζονται από τα κράτη μέλη και ο χαρακτήρας τους πρέπει να είναι αποτρεπτικός, αναλογικός και αποτελεσματικός³⁴. Πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τη σοβαρότητα της παράβασης και το δυνητικό οικονομικό όφελος.

82

Προκειμένου να διασφαλίζεται η ισότιμη μεταχείριση των επιχειρήσεων του αλιευτικού κλάδου, ανεξαρτήτως των υδάτων στα οποία διαπράχθηκε η παράβαση, και παράλληλα το δικαίωμα των κρατών μελών να εφαρμόζουν δικό τους σύστημα κυρώσεων βάσει της αρχής της επικουρικότητας, ο κανονισμός ελέγχου προβλέπει ένα σύστημα επιβολής μορίων ποινής για σοβαρές παραβάσεις που αφορούν την άδεια ή τον πλοίαρχο του σκάφους. Το σύστημα επιβολής μορίων τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου 2012. Η συγκέντρωση ενός συγκεκριμένου αριθμού μορίων ή η υπέρβαση του αριθμού αυτού μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την αναστολή της αλιευτικής άδειας ή την οριστική αφαίρεσή της.

Οι εφαρμοζόμενες κυρώσεις δεν απέτρεπαν πάντοτε την επανάληψη των παραβάσεων

83

Τα κράτη μέλη χρησιμοποίησαν διάφορα συστήματα κυρώσεων σε σχέση με τις παραβάσεις της ΚΑλΠ, όπως παρουσιάζεται στον πίνακα 2.

Πίνακας 2

Διαδικασίες επιβολής κυρώσεων των κρατών μελών

Κράτος μέλος	Είδος κύρωσης
Ισπανία	Εφαρμοζόταν η διοικητική διαδικασία. Το ύψος του επιβαλλόμενου προστίμου αντιστοιχούσε σε μια κατηγορία παραβάσεων και αποτελούσε συνάρτηση του περιβαλλοντικού αντικτύπου, της επανάληψης και της σοβαρότητας της παράβασης. Στο συνολικό ποσό του προστίμου ήταν δυνατό να προστεθεί η αξία των αλιευμάτων. Το σύστημα επιβολής μορίων εφαρμοζόταν μόνον εν μέρει.
Γαλλία	Εφαρμόζονταν τόσο η διοικητική όσο και η ποινική διαδικασία, κατά τη διακριτική ευχέρεια της επιθεωρούσας αρχής. Δεν ήταν διαθέσιμα σε εθνικό επίπεδο πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με τις εφαρμοζόμενες ποινικές κυρώσεις. Μολονότι η εθνική νομοθεσία προέβλεπε συγκεκριμένα ποσά προστίμων ή κυρώσεις αναλογικές προς τα οικονομικά οφέλη, στην πράξη οι επιμέρους δημόσιες αρχές επέβαλλαν κυρώσεις χωρίς να συνεκτιμούν τους παράγοντες αυτούς. Δεν εφαρμοζόταν σύστημα επιβολής μορίων.
Ιταλία	Οι επιθεωρούσες αρχές εφάρμοζαν διοικητικές και ποινικές διαδικασίες. Το ύψος του προστίμου καθοριζόταν από τη δημόσια αρχή εντός των ορίων που προέβλεπε η νομοθεσία. Δεν υπήρχε συσχέτιση μεταξύ των κυρώσεων και του οικονομικού οφέλους παρά μόνον σε ελάχιστες περιπτώσεις. Για λόγους επιτάχυνσης της διαδικασίας, οι αρχές προσέφεραν την επιλογή της πληρωμής είτε του διπλάσιου του ελάχιστου ποσού του προστίμου ή του ενός τρίτου του μέγιστου ποσού του προστίμου που αντιστοιχεί σε μια δεδομένη κατηγορία παραβάσεων, είτε ποσού που επιδικαζόταν με δικαστική απόφαση. Σύστημα επιβολής μορίων εφαρμοζόταν για σοβαρές παραβάσεις.
Ηνωμένο Βασίλειο (Σκωτία)	Εφαρμόζονταν διοικητικές και ποινικές διαδικασίες. Πρόστιμα επιβάλλονταν σπανίως, ενώ συχνότερα εφαρμόζονταν προληπτικά μέτρα παρά επιβάλλονταν κυρώσεις. Στις περιπτώσεις που επιβάλλονταν οικονομικές κυρώσεις, το ύψος τους καθοριζόταν από τις δημόσιες αρχές εντός των προβλεπόμενων από τη νομοθεσία ορίων και λαμβανομένου υπόψη του οικονομικού οφέλους. Περιορισμένη χρήση του συστήματος επιβολής μορίων (το οποίο δεν εφαρμοζόταν με συνέπεια, ούτε σε όλες τις περιπτώσεις σοβαρών παραβάσεων).

Πηγή: Νομοθεσία, πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν επιτόπου και βάσεις δεδομένων σχετικά με τις παραβάσεις και τις κυρώσεις.

84

Διαπιστώσαμε ότι η απαίτηση σύνδεσης της κύρωσης με το οικονομικό όφελος που προκύπτει από την παράβαση τηρείτο συστηματικά στην Ισπανία. Στη Σκωτία εφαρμοζόταν επίσης συστηματικά, στις ελάχιστες περιπτώσεις στις οποίες επιβάλλονταν πρόστιμα. Στην Ιταλία³⁵ και τη Γαλλία, μολονότι προβλέπεται επίσης από τη νομοθεσία σε ορισμένες περιπτώσεις, κατά κανόνα δεν εφαρμοζόταν στην πράξη.

85

Προκειμένου να αξιολογήσουμε το αποτρεπτικό αποτέλεσμα των κυρώσεων, αναλύσαμε τον κατάλογο αυτών που είχαν επιβληθεί στα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη, ώστε να εντοπίσουμε τα σκάφη στα οποία είχαν επιβληθεί επανειλημμένως κυρώσεις. Στον πίνακα 3 παρουσιάζεται ο συνολικός αριθμός των σκαφών με περισσότερες από πέντε παραβάσεις.

Πίνακας 3

Στόλος, επιθεωρήσεις, παραβάσεις και επανάληψη παραβάσεων στα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη, κατά την περίοδο 2013-2015

Κράτος μέλος	Συνολικός στόλος στις 31.12.2015	Σύνολο επιθεωρήσεων εν πλω και κατά την εκφόρτωση	Σύνολο επιθεωρήσεων κατά τις οποίες διαπιστώθηκαν παραβάσεις	% επιθεωρήσεων κατά τις οποίες διαπιστώθηκαν παραβάσεις	Σύνολο σκαφών με περισσότερες από πέντε παραβάσεις κατά τη διάρκεια της τριετίας	% του στόλου με περισσότερες από πέντε παραβάσεις
Ισπανία	9 396	23 146	4 703	20 %	25	0 %
Γαλλία1	6 910	39 515	1 585	4 %	43	1 %
Ιταλία2	12 316	18 038	3 536	20 %	72	1 %
Ηνωμένο Βασίλειο (Σκωτία)3	2 015	16 990	5 150	30 %	169	8 %

1 Τα δεδομένα για τη Γαλλία περιλαμβάνουν τις επιθεωρήσεις που διενεργήθηκαν από τις πολυάριθμες αρμόδιες αρχές, καθώς και στο πλαίσιο της αλυσίδας εμπορίας. Για το διάστημα 2014 2015 τα δεδομένα που είχαμε στη διάθεσή μας ήταν ελλιπή (βλέπε πλαίσιο 9).

2 Οι αρμόδιες για τις επιθεωρήσεις αρχές στην Ιταλία είναι επίσης αρμόδιες για τις επιθεωρήσεις μετά την πρώτη πώληση και είχαν επίσης αρμοδιότητες που δεν ενέπιπταν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού ελέγχου.

3 Ο στόλος του Ηνωμένου Βασιλείου αριθμούσε συνολικά 6 232 σκάφη. Εξ αυτών, στο τέλος του 2015, τα 2 015 αντιστοιχούσαν στη Σκωτία, σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της υπηρεσίας Marine Scotland.

Πηγή: Δεδομένα που ελήφθησαν από τα κράτη μέλη.

86

Στην Ισπανία, ο αριθμός των σκαφών με περισσότερες από πέντε παραβάσεις μεταξύ του 2013 και του 2015 ήταν αμελητέος ως ποσοστό του στόλου συνολικά. Αυτό μπορεί να αποδοθεί στο γεγονός ότι, δυνάμει της νομοθεσίας, το πρόστιμο μπορεί να διπλασιαστεί εάν ο πλοίαρχος διαπράξει την ίδια παράβαση εντός διαστήματος δεκαοκτώ μηνών ή οποιαδήποτε παράβαση εντός τριών ετών από την προηγούμενη.

87

Η Σκωτία είχε μακράν το υψηλότερο ποσοστό σκαφών με περισσότερες από πέντε παραβάσεις, με 169 διαφορετικές επιχειρήσεις του αλιευτικού κλάδου να έχουν διαπράξει περισσότερες από πέντε παραβάσεις μεταξύ του 2013 και του 2015. Παρά το γεγονός ότι το ύψος του προστίμου διπλασιάζεται σε περίπτωση επανάληψης παράβασης για την οποία έχει προηγουμένως επιβληθεί πρόστιμο, συνολικά επιβλήθηκαν πολύ λίγα πρόστιμα. Στην πράξη, τα μέτρα που ελήφθησαν σε συνέχεια παραβάσεων συνίσταντο στην πλειονότητά τους σε συμβουλευτικές επιστολές και προφορικές και έγγραφες οχλήσεις. Τέτοιου είδους «ήπια μέτρα» εφαρμόζονταν ακόμη και σε περιπτώσεις σοβαρών παραβάσεων (π.χ. συνέχιση της αλιευτικής δραστηριότητας κατά την περίοδο απαγόρευσης) και δεν φαίνεται να απέτρεπαν την επανάληψή τους. Μολονότι η ένταση και η κάλυψη των επιθεωρήσεων ήταν μεγαλύτερη σε σύγκριση με άλλα κράτη μέλη, το ποσοστό επανάληψης ήταν επίσης υψηλότερο, γεγονός που υποδεικνύει τον μειωμένο αποτρεπτικό χαρακτήρα των κυρώσεων.

88

Στην Ιταλία, το μεγαλύτερο ποσοστό των επαναλήψεων αφορούσε παραβάσεις του κώδικα ναυσιπλοΐας (σήμανση των σκαφών, κανόνες σχετικά με το πλήρωμα), που δεν καλύπτονται από την ΚΑλΠ. Στη Γαλλία οι ελεγκτές δεν κατέστη δυνατό να σχηματίσουν ολοκληρωμένη εικόνα των κυρώσεων, επειδή οι υπηρεσίες θαλάσσιων υποθέσεων (νομαρχιακή διεύθυνση εδαφών και θαλάσσης, διαπεριφερειακή διεύθυνση θάλασσας, διεύθυνση θαλάσσιας αλιείας και υδατοκαλλιέργειας) δεν λάμβαναν στοιχεία σχετικά με τις επιβαλλόμενες από τα ποινικά δικαστήρια κυρώσεις. Συνεπώς, η ανάλυση δεν είναι πλήρης.

Το σύστημα επιβολής μορίων δεν εφαρμοζόταν με συνέπεια

89

Διαπιστώσαμε ότι, στην Ιταλία, εφαρμοζόταν το σύστημα επιβολής μορίων για σοβαρές παραβάσεις που προβλέπεται στον κανονισμό ελέγχου³⁶ και λειτουργούσε καλά. Στην Ισπανία εφαρμοζόταν εν μέρει, στη Σκωτία χωρίς συνέπεια, και στη Γαλλία δεν εφαρμοζόταν. Λεπτομερέστερα στοιχεία παρέχονται στο πλαίσιο 10.

90

Δεδομένου ότι τα κράτη μέλη δεν εφάρμοζαν κατά τρόπο συνεκτικό το σύστημα επιβολής μορίων, δεν υπήρχαν συνθήκες ισότιμου ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις του αλιευτικού κλάδου. Υπήρχε το ενδεχόμενο να μην έχουν καταλογιστεί μόρια σε επιχειρήσεις που ενώ είχαν την έδρα τους σε κράτος μέλος της ΕΕ, είχαν διαπράξει σοβαρές παραβάσεις σε άλλο κράτος μέλος ή ακόμη σε διαφορετική περιφέρεια εντός του ίδιου κράτους μέλους.

91

Όταν η παράβαση διαπράττεται στα ύδατα άλλου κράτους μέλους, αρμόδιο για την επιβολή των μορίων ποινής είναι το κράτος μέλος της σημαίας. Τα κράτη μέλη ανταλλάσσουν δεδομένα σχετικά με την παράβαση. Ωστόσο, δεν έχει δημιουργηθεί μέχρι σήμερα ευρωπαϊκό μητρώο παραβάσεων και κυρώσεων, το οποίο θα συνέβαλε στην καλύτερη παρακολούθηση των επιβαλλόμενων μορίων ποινής, στην αποτελεσματικότερη ανάλυση κινδύνου και στην ενίσχυση της διαφάνειας μεταξύ των κρατών μελών.

92

Η EFCA ανέπτυξε το ηλεκτρονικό σύστημα εκθέσεων επιθεώρησης (Electronic Inspection Report System, EIR), το οποίο προσφέρθηκε στα κράτη μέλη προκειμένου να χρησιμοποιείται ως εθνική βάση δεδομένων για τις εκθέσεις επιθεώρησης. Τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν το εργαλείο αυτό για την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις επιθεωρήσεις και τα μόρια ποινής.

Συμπεράσματα

93

Προκειμένου η κοινή αλιευτική πολιτική να διασφαλίζει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των ιχθυαποθεμάτων και του αλιευτικού τομέα είναι αναγκαίο ένα αποτελεσματικό σύστημα ελέγχου. Το πλαίσιο ελέγχων της ΕΕ στον τομέα της αλιείας αναθεωρήθηκε τελευταία φορά το 2009 με κανονισμό του Συμβουλίου, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι αδυναμίες που ήταν γνωστό ότι υπήρχαν κατά τον χρόνο εκείνο και είχαν εξεταστεί στην ειδική έκθεση αριθ. 7/2007 του Συνεδρίου. Το πλαίσιο αυτό προβλέπει τις αρχές και τους κανόνες για τον έλεγχο των αλιευτικών δραστηριοτήτων, τα μέτρα διαχείρισης της αλιείας, τις απαιτήσεις όσον αφορά τη συλλογή δεδομένων, και τα σχετικά με τις επιθεωρήσεις και την επιβολή κυρώσεων.

94

Αξιολογήσαμε κατά πόσον η ΕΕ διέθετε αποτελεσματικό σύστημα ελέγχου της αλιείας, εξετάζοντας τις βασικές απαιτήσεις του κανονισμού της ΕΕ για τον έλεγχο της αλιείας, καθώς και τον βαθμό στον οποίο εφαρμόζονταν από τα κράτη μέλη. Αναλύσαμε με ποιους τρόπους τα κράτη μέλη επαλήθευαν τα επιμέρους στοιχεία της ικανότητας του στόλου τους (ολική χωρητικότητα και ισχύ κινητήρα) και κατά πόσο ενημέρωναν το μητρώο του στόλου τους, αν εφαρμόστηκαν ορθά τα μέτρα διαχείρισης της αλιείας, αν τα αναγκαία για τη διαχείριση της αλιείας δεδομένα ήταν πλήρη και αξιόπιστα, καθώς και αν σχεδιάζονταν, εκτελούνταν και εφαρμόζονταν κατάλληλα οι επιθεωρήσεις και συνακολούθως οι κυρώσεις.

95

Από το 2007 που διενεργήθηκε ο έλεγχός μας, καθώς και μετά τη μεταρρύθμιση του κανονισμού ελέγχου, τα κράτη μέλη και η Επιτροπή έχουν σημειώσει πρόοδο σε πολλούς τομείς. Παρά την πρόοδο που έχουν σημειώσει τόσο τα κράτη μέλη όσο και η Επιτροπή, διαπιστώσαμε ότι, εξαιτίας των σημαντικών αδυναμιών που παρατηρήθηκαν στην πλειονότητα των ελεγχθέντων τομέων, η ΕΕ δεν διαθέτει ακόμη ένα επαρκώς αποτελεσματικό σύστημα για τον έλεγχο της αλιείας, το οποίο θα συνέδραμε την ΚΑλΠ να επιτύχει τον σκοπό της. Τα κράτη μέλη δεν εφάρμοζαν ακόμη πλήρως τον κανονισμό της ΕΕ για τον έλεγχο της αλιείας, ενώ ορισμένες διατάξεις του κανονισμού χρήζουν τροποποίησης, ώστε τα κράτη μέλη να είναι σε θέση να ελέγχουν αποτελεσματικά τις αλιευτικές δραστηριότητες.

96

Τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήσαμε επίσκεψη δεν επαλήθευαν επαρκώς την ακρίβεια των στοιχείων που αφορούσαν την ικανότητα του στόλου τους από την άποψη της ολικής χωρητικότητας και της ισχύος κινητήρα. Μολονότι ο κανονισμός ελέγχου προβλέπει ρητά διαδικασία για την επαλήθευση βάσει εγγράφων αλλά και για τη φυσική επαλήθευση της ισχύος κινητήρα, δεν προβλέπεται αντίστοιχη διαδικασία για την επαλήθευση της ολικής χωρητικότητας. Διαπιστώσαμε ότι τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήσαμε επίσκεψη δεν είχαν πράγματι επαληθεύσει τη χωρητικότητα των αλιευτικών σκαφών τους, καθώς και ότι δύο εξ αυτών δεν είχαν διενεργήσει ακόμη τις απαιτούμενες επαληθεύσεις της ισχύος κινητήρα. Στις περιπτώσεις που πραγματοποιήθηκαν τέτοιες επαληθεύσεις, διαπιστώθηκαν διαφορές μεταξύ της πραγματικής και της δηλωθείσας ισχύος κινητήρα. Το γεγονός αυτό καταδεικνύει την ανάγκη διενέργειας τέτοιων επαληθεύσεων, δεδομένου ιδίως ότι ορισμένα κράτη μέλη προσεγγίζουν τα ανώτατα όρια της ικανότητας του στόλου τους (σημεία 14 έως 20). Κατά τη διάρκεια του ελέγχου διαπιστώσαμε σε σημαντικό βαθμό αποκλίσεις μεταξύ, αφενός, των στοιχείων του σκάφους που ήταν καταχωρισμένα στο μητρώο στόλου και, αφετέρου, εκείνων που αναγράφονταν στα σχετικά έγγραφα (σημεία 21 έως 24).

Σύσταση 1 - Βελτίωση της αξιοπιστίας των πληροφοριακών στοιχείων για τους αλιευτικούς στόλους

Προκειμένου να βελτιωθεί η αξιοπιστία των στοιχείων σχετικά με την αλιευτική ικανότητα, τα κράτη μέλη πρέπει, έως το 2018,

1. να θεσπίσουν διαδικασίες με τις οποίες θα επαληθεύεται η ακρίβεια των πληροφοριών που καταχωρίζονται στα εθνικά μητρώα στόλου που τηρούν.

Στο πλαίσιο τυχόν μελλοντικής τροποποίησης του κανονισμού ελέγχου και προκειμένου να βελτιωθεί η ακρίβεια των στοιχείων σχετικά με την αλιευτική ικανότητα, συνιστούμε στην Επιτροπή να εισηγηθεί στη νομοθετική πρότασή της

1. λεπτομερείς κανόνες για τις τακτικές επαληθεύσεις, επιτόπιες και βάσει εγγράφων, των δεικτών της ολικής χωρητικότητας (GT) και της ισχύος του κινητήρα (kW) που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό της αλιευτικής ικανότητας.

97

Τα κράτη μέλη υποχρεούνται να υλοποιούν τα μέτρα διαχείρισης της αλιείας που προβλέπει η εθνική, ευρωπαϊκή και διεθνής νομοθεσία (σημεία 25 και 26). Η παρακολούθηση και ο έλεγχος των αλιευτικών δραστηριοτήτων είναι καίριας σημασίας για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας της αλιείας. Διαπιστώσαμε ότι τα συστήματα παρακολούθησης σκαφών (VMS) των κρατών μελών, τα οποία χρησιμοποιούν τεχνολογία δορυφορικού εντοπισμού, παρείχαν αξιόπιστες πληροφορίες για τις δραστηριότητες αυτές και ότι, γενικώς, τα κράτη μέλη εφάρμοζαν καταλλήλως μέτρα διαχείρισης της αλιείας. Εντούτοις, απόρροια της εφαρμογής των κανόνων του κανονισμού ελέγχου ήταν το 89 % του στόλου της ΕΕ να μην παρακολουθείται με VMS, με αποτέλεσμα να παρακωλύεται η αποτελεσματική διαχείριση της αλιείας (σημεία 25 έως 32).

98

Τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήσαμε επίσκεψη επένδυσαν σημαντικούς πόρους για τη διαχείριση των αλιευτικών ποσοστώσεων που τους χορηγήθηκαν, και το έπραξαν με επιτυχία. Εντούτοις, στις περιπτώσεις που οι αρχές των κρατών μελών είχαν επιτρέψει σε οργανώσεις παραγωγών να διαχειρίζονται την κατανομή των ποσοστώσεων, δεν ήταν πάντοτε ενήμερες για τα κριτήρια βάσει των οποίων είχαν κατανεμηθεί οι ποσοστώσεις σε καθέναν από τους δικαιούχους. Εξαιτίας της εν λόγω έλλειψης διαφάνειας, δεν είναι εύκολο για τα κράτη μέλη να γνωρίζουν τους πραγματικούς δικαιούχους των αλιευτικών δυνατοτήτων, με αποτέλεσμα να είναι εξίσου δύσκολο να εκτιμήσουν τυχόν επιπτώσεις για το περιβάλλον και τις τοπικές οικονομίες αλλά και να λάβουν, κατά περίπτωση, τα απαραίτητα διορθωτικά μέτρα. Επιπλέον, με την εν λόγω έλλειψη διαφάνειας αυξάνεται επιπλέον ο κίνδυνος να ευνοούνται συμφέροντα συγκεκριμένων οικονομικών φορέων εις βάρος άλλων (σημεία 33 έως 36). Η παρακολούθηση της συμμόρφωσης με τα μέτρα διαχείρισης της αλιείας δεν ήταν εύκολη, ιδίως όσον αφορά τα σκάφη που δεν συνδέονταν με συστήματα δορυφορικής παρακολούθησης, και τα κράτη μέλη εφάρμοζαν διαφορετικές προσεγγίσεις κατά τον υπολογισμό των ημερών παραμονής στη θάλασσα, ενός από τα κύρια στοιχεία των εν λόγω καθεστώτων (σημείο 37). Υπήρχε πληθώρα τεχνικών μέτρων, η εφαρμογή των οποίων από τους αλιείς καθώς και ο έλεγχός τους από τους επιθεωρητές ήταν μια περίπλοκη διαδικασία. Ωστόσο, εντοπίσαμε παραδείγματα ορθής πρακτικής, όπου επαγγελματικοί σύλλογοι αλιέων υποχρέωναν τα μέλη τους να συμμορφώνονται με πρόσθετα αλλά ταυτόχρονα περισσότερο εστιασμένα μέτρα διατήρησης, σε σύγκριση με τα απαιτούμενα στο πλαίσιο της κοινής αλιευτικής πολιτικής (σημεία 38 έως 41).

Σύσταση 2 - Βελτίωση της παρακολούθησης των μέτρων διαχείρισης της αλιείας

Στο πλαίσιο τυχόν μελλοντικής τροποποίησης του κανονισμού ελέγχου και προκειμένου να βελτιωθεί η παρακολούθηση των δραστηριοτήτων των μικρών αλιευτικών σκαφών, συνιστούμε στην Επιτροπή να εισηγηθεί στη νομοθετική πρότασή της

1. την απόσυρση των εξαιρέσεων σχετικά με το VMS για σκάφη μήκους μεταξύ 12 και 15 μέτρων∙
2. την υποχρέωση εγκατάστασης μικρότερων και οικονομικότερων συστημάτων εντοπισμού θέσης στα σκάφη μήκους μικρότερου των 12 μέτρων.

Προκειμένου να διασφαλιστεί η διαφάνεια της κατανομής των αλιευτικών ποσοστώσεων, τα κράτη μέλη πρέπει, έως το 2019,

2. να ενημερώσουν την Επιτροπή σχετικά με το σύστημα κατανομής των ποσοστώσεων που ακολουθούν σύμφωνα με το άρθρο 16 του κανονισμού ΚΑλΠ, αναφέροντας πώς έχουν ενσωματωθεί τα διαφανή και αντικειμενικά κριτήρια στη διαδικασία κατανομής των αλιευτικών ποσοστώσεων μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών.

99

Τα δεδομένα σχετικά με τις αλιευτικές δραστηριότητες που συλλέγονταν κατ’ εφαρμογή του κανονισμού ελέγχου δεν ήταν αρκετά πλήρη και αξιόπιστα. Τα δεδομένα σχετικά με τα αλιεύματα των σκαφών που συμπλήρωναν έντυπες δηλώσεις, τα οποία αντιπροσωπεύουν σημαντικό ποσοστό του στόλου της ΕΕ, ήταν ελλιπή. Επιπλέον, εντοπίσαμε σημαντικό επίπεδο σφάλματος και συστημικές αδυναμίες στην καταχώριση των έντυπων δηλώσεων στις βάσεις δεδομένων των κρατών μελών (σημεία 47 έως 54). Διαπιστώσαμε σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των εκφορτώσεων που δηλώνονταν και των μετέπειτα καταγεγραμμένων δηλώσεων πρώτης πώλησης (σημεία 55 και 56). Δύο από τα τέσσερα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήσαμε επίσκεψη δεν αντάλλασσαν σε επαρκή βαθμό στοιχεία σχετικά με τη δραστηριότητα των σκαφών της σημαίας τους σε άλλα κράτη μέλη ούτε παρακολουθούσαν την πορεία των στοιχείων αυτών, μολονότι διαπιστώθηκαν ορισμένες καλές διμερείς πρωτοβουλίες (σημεία 57 έως 60). Διαπιστώσαμε αδυναμίες στις διαδικασίες επικύρωσης των δεδομένων και των διασταυρωτικών ελέγχων των κρατών μελών, οι οποίες εμποδίζουν τον εντοπισμό ασυνεπειών, σφαλμάτων και ελλείψεων σε στοιχεία (σημεία 61 έως 64). Επιπλέον, υπήρχαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των στοιχείων που κατέγραφαν τα κράτη μέλη σχετικά με τα συνολικά αλιεύματα και των στοιχείων που είχαν στη διάθεσή τους οι διάφορες υπηρεσίες της Επιτροπής (σημεία 65 έως 70). Τέλος, ο κανονισμός ελέγχου δεν προβλέπει υποχρέωση των κρατών μελών να περιλαμβάνουν στα δεδομένα σχετικά με τα αλιεύματα που διαβιβάζουν λεπτομερή στοιχεία για την αλιευτική ζώνη, το μέγεθος των σκαφών και το αλιευτικό εργαλείο, με αποτέλεσμα να εμποδίζεται η εις βάθος ανάλυση της δραστηριότητας του ευρωπαϊκού στόλου (σημείο 71).

Σύσταση 3 - Βελτίωση της αξιοπιστίας των αλιευτικών δεδομένων

1. Προκειμένου να βελτιωθούν η πληρότητα και η αξιοπιστία των αλιευτικών δεδομένων,

τα κράτη μέλη πρέπει, έως το 2019,

1. να επανεξετάσουν και να βελτιώσουν τη διαδικασία καταχώρισης και επαλήθευσης των έντυπων δεδομένων σχετικά με τις αλιευτικές δραστηριότητες∙
2. να εξασφαλίσουν τη διαθεσιμότητα αξιόπιστων δεδομένων σχετικά με τη δραστηριότητα σκαφών μήκους μικρότερου των δέκα μέτρων, κατ’ εφαρμογή των σχετικών με τη συλλογή τους κανόνων που προβλέπει ο κανονισμός ελέγχου∙
3. να ολοκληρώσουν την επικύρωση και τους διασταυρωτικούς ελέγχους των δεδομένων σχετικά με τις αλιευτικές δραστηριότητες.

Η Επιτροπή πρέπει, έως το 2020,

3. να αναπτύξει πλατφόρμα ανταλλαγής πληροφοριών την οποία θα χρησιμοποιούν τα κράτη μέλη για τη διαβίβαση επικυρωμένων δεδομένων υπό τυποποιημένη μορφή και με τυποποιημένο περιεχόμενο, προκειμένου τα πληροφοριακά στοιχεία που έχουν στη διάθεσή τους οι διάφορες υπηρεσίες της Επιτροπής να αντιστοιχούν στα δεδομένα των κρατών μελών∙
4. να ενθαρρύνει την ανάπτυξη ενός οικονομικότερου, απλούστερου και περισσότερο εύχρηστου συστήματος για τη διευκόλυνση της ηλεκτρονικής κοινοποίησης δεδομένων σχετικά με τις αλιευτικές δραστηριότητες για σκάφη μήκους μικρότερου των 12 μέτρων∙
5. να αναλύσει τα προβλήματα που παραμένουν σε σχέση με την πληρότητα και την αξιοπιστία των δεδομένων σε επίπεδο κρατών μελών και, κατά περίπτωση, να αποφασίσει τη λήψη των ενδεδειγμένων μέτρων από κοινού με τα κράτη μέλη.

2. Στο πλαίσιο τυχόν μελλοντικής τροποποίησης του κανονισμού ελέγχου και προκειμένου να βελτιωθεί η πληρότητα και η αξιοπιστία των αλιευτικών δεδομένων, συνιστούμε στην Επιτροπή να εισηγηθεί στην νομοθετική πρότασή της

6. την απόσυρση των εξαιρέσεων όσον αφορά το ηλεκτρονικό σύστημα αναφοράς και τις ηλεκτρονικές δηλώσεις για σκάφη μήκους μεταξύ 12 και 15 μέτρων ή να εξετάσει εναλλακτικές λύσεις·
7. την αναθεώρηση των υποχρεώσεων που υπέχουν τα κράτη μέλη για την αναφορά δεδομένων σχετικά με τα αλιεύματα βάσει του κανονισμού ελέγχου, ώστε να συμπεριλαμβάνονται λεπτομερή στοιχεία σχετικά με την αλιευτική ζώνη, το μέγεθος των σκαφών και το είδος του αλιευτικού εργαλείου.

100

Η ύπαρξη ενός αποτελεσματικού συστήματος επιθεωρήσεων της αλιείας είναι αναγκαία προκειμένου να διασφαλίζονται η τήρηση των κανόνων της κοινής αλιευτικής πολιτικής και η βιωσιμότητα των αλιευτικών δραστηριοτήτων (βλέπε σημείο 72). Διαπιστώσαμε ότι, εν γένει, οι επιθεωρήσεις προγραμματίζονταν ορθά. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα των επιθεωρήσεων περιοριζόταν από το γεγονός ότι οι επιθεωρητές δεν διέθεταν πρόσβαση σε πραγματικό χρόνο στις πληροφορίες που αφορούσαν τα σκάφη (σημεία 73 έως 77). Παρότι τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη είχαν καθιερώσει τυποποιημένες διαδικασίες επιθεώρησης, εντοπίσαμε περιπτώσεις στις οποίες οι επιθεωρητές δεν είχαν χρησιμοποιήσει τα διαθέσιμα υποδείγματα εκθέσεων (σημεία 78 και 79). Επιπροσθέτως, τα αποτελέσματα των επιθεωρήσεων δεν καταχωρίζονταν πάντοτε ορθά στις εθνικές βάσεις δεδομένων (σημείο 80).

101

Προκειμένου να διασφαλίζεται η αποτελεσματικότητα των επιθεωρήσεων, αυτές πρέπει να συνοδεύονται από αποτρεπτικές, αναλογικές και αποτελεσματικές κυρώσεις, συμπεριλαμβανομένου συστήματος επιβολής μορίων ποινής σε περιπτώσεις σοβαρών παραβάσεων, ώστε να εξασφαλίζεται η ισότιμη μεταχείριση των επιχειρήσεων του αλιευτικού κλάδου (σημεία 81 και 82). Διαπιστώσαμε ότι οι επιβαλλόμενες κυρώσεις δεν είχαν πάντοτε αποτρεπτικό χαρακτήρα (σημεία 83 έως 88). Το σύστημα επιβολής μορίων εφαρμοζόταν σε διαφορετική έκταση στα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη, αλλά και στο εσωτερικό του ίδιου κράτους μέλους, και συνεπώς δεν διασφαλιζόταν η ισότιμη μεταχείριση των επιχειρηματιών. Τέλος, δεν έχει δημιουργηθεί μέχρι σήμερα ένα ευρωπαϊκό μητρώο παραβάσεων και κυρώσεων, το οποίο θα συνέβαλε στην καλύτερη παρακολούθηση των επιβαλλόμενων μορίων, την αποτελεσματικότερη ανάλυση κινδύνου και την ενίσχυση της διαφάνειας μεταξύ των κρατών μελών (σημεία 89 έως 92).

Σύσταση 4 - Βελτίωση των επιθεωρήσεων και των κυρώσεων

1. Προκειμένου να βελτιωθούν οι επιθεωρήσεις,

τα κράτη μέλη πρέπει, έως το 2019,

1. οπότε θα αρχίσει να ισχύει ο νέος κανονισμός για τα τεχνικά μέτρα, να αναπτύξουν, σε συνεννόηση με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ελέγχου της Αλιείας (EFCA), και να χρησιμοποιούν τυποποιημένα πρωτόκολλα και εκθέσεις επιθεώρησης τα οποία θα προσαρμόζονται στις συγκεκριμένες περιφερειακές και τεχνικές συνθήκες της αλιείας περισσότερο από ό,τι τα προβλεπόμενα στο παράρτημα XXVII του κανονισμού αριθ. 404/2011.

Στο πλαίσιο τυχόν μελλοντικής τροποποίησης του κανονισμού ελέγχου, συνιστούμε στην Επιτροπή να εισηγηθεί στη νομοθετική πρότασή της

1. την υποχρεωτική χρήση του ηλεκτρονικού συστήματος εκθέσεων επιθεώρησης από τα κράτη μέλη, ώστε να εξασφαλιστούν η πληρότητα και η επικαιροποίηση των αποτελεσμάτων των εθνικών επιθεωρήσεων, καθώς και η ανταλλαγή των εν λόγω αποτελεσμάτων με άλλα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη.

2. Προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα του συστήματος κυρώσεων, τα κράτη μέλη πρέπει, έως το 2019,

2. να λαμβάνουν πλέον δεόντως υπόψη τον επαναλαμβανόμενο χαρακτήρα των παραβάσεων ή τον παράγοντα της υποτροπής κατά τον καθορισμό των κυρώσεων∙
3. να μεριμνήσουν για την εξασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις του κλάδου, για την πλήρη εφαρμογή του συστήματος επιβολής μορίων, καθώς και για τη συνεπή εφαρμογή του στην επικράτεια του καθενός.

Στο πλαίσιο τυχόν μελλοντικής τροποποίησης του κανονισμού ελέγχου, συνιστούμε στην Επιτροπή να εισηγηθεί στη νομοθετική πρότασή της

4. διάταξη που να προβλέπει σύστημα ανταλλαγής δεδομένων σχετικά με παραβάσεις και κυρώσεις, σε συνεργασία με την EFCA και τα κράτη μέλη.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα I, του οποίου προεδρεύει ο Phil WYNN OWEN, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 5ης Απριλίου 2017.

Συντομογραφίες

ΓΕΑΜ: Γενική επιτροπή αλιείας για τη Μεσόγειο

ΕΕ: Ευρωπαϊκή Ένωση

ΚΑλΠ: Κοινή αλιευτική πολιτική

ΚΠΑ: Κέντρο παρακολούθησης αλιείας

ΠΟΔΑ: Περιφερειακές οργανώσεις διαχείρισης αλιείας

EFCA: Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ελέγχου της Αλιείας

ERS: Ηλεκτρονικό σύστημα αναφοράς αλιευτικών δραστηριοτήτων

FAO: Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών

FIDES: Σύστημα Ανταλλαγής Δεδομένων στον Τομέα της Αλιείας

GT: Ολική χωρητικότητα (Gross Tonnage)

kW: Κιλοβάτ ισχύος κινητήρα

TAC: Συνολικά επιτρεπόμενα αλιεύματα (Total Allowable Catch)

VMS: Σύστημα παρακολούθησης σκαφών (Vessels Monitoring System)

Γλωσσάριο

Άδεια αλίευσης: Επίσημο έγγραφο, επιπλέον της αλιευτικής άδειας, που δίνει στο αλιευτικό σκάφος το δικαίωμα να ασκεί συγκεκριμένες αλιευτικές δραστηριότητες κατά τη διάρκεια συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος, σε δεδομένη περιοχή ή για δεδομένο τύπο αλιείας υπό ειδικές προϋποθέσεις.

Αλιευτική άδεια: Επίσημο έγγραφο το οποίο παραχωρεί στον κάτοχό του το δικαίωμα, βάσει της εθνικής νομοθεσίας, να χρησιμοποιεί ορισμένη αλιευτική ικανότητα για την εμπορική εκμετάλλευση των έμβιων υδρόβιων πόρων. Η εν λόγω άδεια περιέχει τις ελάχιστες απαιτήσεις που αφορούν τα αναγνωριστικά στοιχεία, τα τεχνικά χαρακτηριστικά και τον εξοπλισμό ενός ενωσιακού αλιευτικού σκάφους.

Αλιευτική ικανότητα: Η ποσότητα των ιχθύων που μπορεί να αλιευθεί σε συγκεκριμένο χρόνο από σκάφος ή στόλο εφόσον βρίσκεται σε πλήρη χρήση και για δεδομένη κατάσταση πόρων. Στο πλαίσιο της ΚΑλΠ, η αλιευτική ικανότητα μετράται ως η χωρητικότητα ενός σκάφους εκπεφρασμένη σε μονάδες GT (oλική χωρητικότητα) και η ισχύς του κινητήρα του σε kW (κιλοβάτ), όπως ορίζεται στα άρθρα 4 και 5 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2930/86 του Συμβουλίου¹.

Αλιευτική προσπάθεια: Το προϊόν της ικανότητας και της δραστηριότητας αλιευτικού σκάφους· όταν πρόκειται για ομάδα αλιευτικών σκαφών, είναι το άθροισμα της αλιευτικής προσπάθειας όλων των σκαφών της ομάδας.

ΓΔ Θαλάσσιας Πολιτικής και Αλιείας: Γενική Διεύθυνση Θαλάσσιας Πολιτικής και Αλιείας

Εθνικό μητρώο αλιευτικού στόλου: Μητρώο στο οποίο καταχωρίζει κάθε κράτος μέλος το σύνολο των αλιευτικών σκαφών που φέρουν τη σημαία του.

Ηλεκτρονικό σύστημα αναφοράς επιθεωρήσεων: Σύστημα που ανέπτυξε η EFCA και επιτρέπει στα κράτη μέλη να ανταλλάσσουν τα δεδομένα που καταγράφονται στις εκθέσεις επιθεώρησης.

Κέντρο παρακολούθησης αλιείας: Επιχειρησιακό κέντρο ιδρυθέν από το κράτος μέλος σημαίας το οποίο διαθέτει υλισμικό και λογισμικό υπολογιστών που διευκολύνουν την αυτόματη λήψη, την επεξεργασία και την ηλεκτρονική διαβίβαση δεδομένων.

Κράτος σημαίας: Το κράτος στο οποίο είναι νηολογημένο ένα σκάφος.

Μητρώο αλιευτικού στόλου της ΕΕ: Μητρώο που τηρεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο οποίο περιλαμβάνονται στοιχεία σχετικά με όλα τα αλιευτικά σκάφη της Ένωσης.

Μικρά σκάφη: Για τους σκοπούς της παρούσας έκθεσης, πρόκειται για σκάφη μήκους το πολύ 15 μέτρων.

Περιφερειακές οργανώσεις διαχείρισης αλιείας: Υποπεριφερειακή, περιφερειακή ή παρεμφερής οργάνωση με αρμοδιότητα, αναγνωρισμένη βάσει του διεθνούς δικαίου, για τη θέσπιση μέτρων διατήρησης και διαχείρισης έμβιων θαλάσσιων πόρων που έχουν τεθεί υπό την ευθύνη της βάσει της ιδρυτικής της σύμβασης ή συμφωνίας.

Στατιστική Υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Η Στατιστική Υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σύστημα Παρακολούθησης Σκαφών (VMS): Σύστημα δορυφορικής παρακολούθησης αλιευτικών σκαφών που τροφοδοτεί ανά τακτά διαστήματα τις αλιευτικές αρχές (κέντρα παρακολούθησης αλιείας) με δεδομένα σχετικά με τη θέση, την πορεία και την ταχύτητα του σκάφους.

Κλιμάκιο ελέγχου

Οι ειδικές εκθέσεις του ΕΕΣ παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των ελέγχων επιδόσεων και των ελέγχων συμμόρφωσης που αυτό διενεργεί επί συγκεκριμένων τομέων του προϋπολογισμού ή επί συγκεκριμένων διαχειριστικών θεμάτων. Το ΕΕΣ επιλέγει και σχεδιάζει τα εν λόγω ελεγκτικά έργα κατά τρόπον ώστε αυτά να αποφέρουν τον μέγιστο αντίκτυπο, λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων για τις επιδόσεις ή για τη συμμόρφωση, του επιπέδου των σχετικών εσόδων ή δαπανών, των επικείμενων εξελίξεων και του πολιτικού και δημόσιου συμφέροντος.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα Ελέγχου I, του οποίου προεδρεύει ο Phil Wynn Owen, Μέλος του ΕΕΣ, και το οποίο ειδικεύεται στη βιώσιμη χρήση των φυσικών πόρων. Επικεφαλής του ελέγχου ήταν ο Janusz Wojciechowski, Μέλος του Συνεδρίου, συνεπικουρούμενος από την Kinga Wiśniewska-Danek, προϊσταμένη του ιδιαίτερου γραφείου του, την Katarzyna Radecka-Moroz, σύμβουλο στο ιδιαίτερο γραφείο του, τον Colm Friel, ανώτερο διοικητικό στέλεχος και τη Maria Luisa Gómez-Valcárcel, υπεύθυνη έργου. Το κλιμάκιο ελέγχου απαρτιζόταν από τους Oana Dumitrescu, Armando do Jogo, Άρη Κωνσταντινίδη, Bernard Moya, Mihaela Pavel και Frédéric Soblet.

Επικοινωνία

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ

Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται από το διαδίκτυο (http://europa.eu).

Έλεγχος της αλιείας στην ΕΕ: απαιτούνται περισσότερες προσπάθειες
(υποβαλλόμενη δυνάμει του άρθρου 287, παράγραφος 4, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ)

Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2017

PDF	978-92-872-7370-3	1977-5660	10.2865/743739	QJAB17008ELN
HTML	978-92-872-7416-8	1977-5660	10.2865/8282	QJAB17008ELQ

© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2017

ΠΩΣ ΘΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΕΙΤΕ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΕ

Δωρεάν εκδόσεις:

• ένα αντίτυπο:
  • από το EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu)•
• περισσότερα από ένα αντίτυπα ή αφίσες/χάρτες:
  • από τις αντιπροσωπείες της Ευρωπαϊκής Ένωσης(http://ec.europa.eu/represent_el.htm),
  • από τα γραφεία εκπροσώπησης στις εκτός ΕΕ χώρες (http://eeas.europa.eu/delegations/index_el.htm),
  • επικοινωνώντας με την υπηρεσία Άμεση Ευρώπη (http://europa.eu/europedirect/index_el.htm) ή
  • καλώντας τον αριθμό 00 800 6 7 8 9 10 11 (δωρεάν τηλεφωνικός αριθμός από όλη την Ένωση) (*).

(*) Οι πληροφορίες παρέχονται δωρεάν, και οι κλήσεις είναι γενικώς δωρεάν (ενδέχεται όμως κάποιες κλήσεις που πραγματοποιούνται μέσω ορισμένων τηλεπικοινωνιακών φορέων ή από τηλεφωνικούς θαλάμους ή ξενοδοχεία να χρεώνονται).

Εκδόσεις επί πληρωμή:

• από το EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).