Ενεργειακή ασφάλεια

Σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικών ορυκτών καυσίμων

Με στόχο την εξασφάλιση οικονομικά προσιτής, ασφαλούς και βιώσιμης ενέργειας για τους πολίτες της, τον Μάιο του 2022 η ΕΕ δρομολόγησε το σχέδιο REPowerEU - ανοίγει σε νέα καρτέλα.. Στόχος του είναι η σημαντική μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα μέσω της παραγωγής πιο καθαρής ενέργειας στο εσωτερικό, της μείωσης της κατανάλωσης ενέργειας και της διαφοροποίησης του ενεργειακού εφοδιασμού της. Εντός των πρώτων 12 μηνών από την έναρξη του σχεδίου, η ΕΕ σημείωσε ουσιαστική πρόοδο όσον αφορά τους τρεις αυτούς στόχους - ανοίγει σε νέα καρτέλα..

Έως το τέλος του 2023 οι συνολικές εισαγωγές ρωσικού αερίου στην ΕΕ ανήλθαν σε μόλις 42,9 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm), έναντι 80 bcm το 2022 και πάνω από 150 bcm το 2021. Κατά τη διάρκεια του έτους η Νορβηγία και η Βόρεια Αφρική ήταν και πάλι οι κύριοι προμηθευτές αερίου αγωγών στην ΕΕ, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν ο κύριος προμηθευτής υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Εκτός από το REPowerEU, υπάρχουν αρκετά ακόμη εργαλεία που βοηθούν τα κράτη μέλη να διαφοροποιήσουν τον εφοδιασμό τους με αέριο. Ένα από αυτά είναι ο κοινός μηχανισμός αγοράς φυσικού αερίου AggregateEU - ανοίγει σε νέα καρτέλα., ο οποίος επιτρέπει στις εταιρείες φυσικού αερίου και στις εταιρείες που χρησιμοποιούν φυσικό αέριο να συγκεντρώνουν τη ζήτηση, να συντονίζουν τη χρήση των υποδομών, να διαπραγματεύονται με διεθνείς εταίρους και να προετοιμάζονται για κοινές αγορές αερίου και υδρογόνου.

Ένα επιπρόσθετο μέτρο της ΕΕ για την αντιμετώπιση ζητημάτων εφοδιαστικής ασφάλειας, το οποίο θεσπίστηκε το 2022, είναι ο κανονισμός σχετικά με την αποθήκευση αερίου - ανοίγει σε νέα καρτέλα., σύμφωνα με τον οποίο απαιτείται από τα κράτη μέλη να γεμίσουν το 90 % των εγκαταστάσεων αποθήκευσής τους έως την 1η Νοεμβρίου, για να εξασφαλίσουν επαρκή αποθέματα για τον χειμώνα. Το μέτρο αυτό συνέβαλε ώστε τα αποθέματα να φτάσουν στο 95 % της χωρητικότητας πριν από τον χειμώνα του 2022-2023. Με τις τιμές να είναι σημαντικά χαμηλότερες —και λιγότερο ασταθείς— απ’ ό,τι το 2022, η πλήρωση των εγκαταστάσεων αποθήκευσης σημείωσε ιδιαίτερα ταχεία πρόοδο το 2023, καθώς πέτυχε τον στόχο του 90 % στις 18 Αυγούστου - ανοίγει σε νέα καρτέλα. και είχε ξεπεράσει το 95 % στις αρχές Δεκεμβρίου.

Επίσης, αρκετά νέα έργα ενεργειακών υποδομών - ανοίγει σε νέα καρτέλα. που ολοκληρώθηκαν τα τελευταία δύο χρόνια βοήθησαν την ΕΕ να εξασφαλίσει εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού με αέριο. Μεταξύ αυτών των υποδομών συγκαταλέγονται ο αγωγός της Βαλτικής και ο αγωγός διασύνδεσης Ελλάδας-Βουλγαρίας, καθώς και νέοι τερματικοί σταθμοί υγροποιημένου φυσικού αερίου σε διάφορα κράτη μέλη.

Τον Νοέμβριο η ΕΕ έκανε ένα ακόμη βήμα για να καταστήσει το ενεργειακό της σύστημα ικανό να ανταποκρίνεται στις προκλήσεις του μέλλοντος δημοσιεύοντας τον πρώτο της κατάλογο έργων κοινού ενδιαφέροντος - ανοίγει σε νέα καρτέλα. που βρίσκεται σε πλήρη ευθυγράμμιση με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. Ο κατάλογος - ανοίγει σε νέα καρτέλα., ο οποίος προβλέπεται να εγκριθεί επίσημα το πρώτο εξάμηνο του 2024 και δημοσιεύεται κάθε δύο χρόνια, περιλαμβάνει έργα που θα βελτιώσουν τη διασυνδεσιμότητα των ενεργειακών συστημάτων των κρατών μελών. Τα έργα μπορούν να επωφεληθούν από ταχείες διαδικασίες αδειοδότησης και χρηματοδότησης. Πρόκειται για τον πρώτο κατάλογο στο πλαίσιο του αναθεωρημένου κανονισμού για τα διευρωπαϊκά δίκτυα ενέργειας που περιλαμβάνει έργα υδρογόνου και ηλεκτρολυτικών κυψελών και αποκλείει έργα ορυκτών καυσίμων. Ο κατάλογος περιλαμβάνει επίσης έργα που θα συνδέσουν το ενεργειακό σύστημα της ΕΕ με το Ηνωμένο Βασίλειο, τα Δυτικά Βαλκάνια και τις χώρες της Βόρειας Αφρικής.

Πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή ενέργεια

Με τις τιμές της ενέργειας να έχουν εκτοξευθεί από το καλοκαίρι του 2021, οι καταναλωτές πλήττονται σοβαρά, ενώ αρκετοί από αυτούς αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο ενεργειακής φτώχειας. Το 2023 η ΕΕ επικεντρώθηκε στη θέσπιση κανόνων για τη μεταρρύθμιση της αγοράς ενέργειας, με σκοπό την προστασία των καταναλωτών από μελλοντικές διαταραχές των τιμών. Τα σχετικά μακροπρόθεσμα μέτρα συμπληρώνουν τα μέτρα έκτακτης ανάγκης που είχαν ληφθεί το 2022, όπως είναι ο μηχανισμός της αγοράς που περιορίζει τις υπερβολικές τιμές αερίου - ανοίγει σε νέα καρτέλα. και η επιβολή πρόσθετης συνεισφοράς - ανοίγει σε νέα καρτέλα. σε ορισμένες εταιρείες ενέργειας που αποκομίζουν υπερβολικά κέρδη.

Παρόλο που εδώ και περισσότερα από 20 χρόνια η ΕΕ διαθέτει μια ολοκληρωμένη ενιαία αγορά ενέργειας που αποφέρει οφέλη στους καταναλωτές, η ενεργειακή κρίση κατέδειξε ότι απαιτούνται περαιτέρω βελτιώσεις. Γι’ αυτόν τον λόγο, τον Μάρτιο του 2023 η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση για την αναθεώρηση των κανόνων σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ - ανοίγει σε νέα καρτέλα.. Η μεταρρύθμιση αυτή θα κατοχυρώσει περισσότερα δικαιώματα και θα προσφέρει περισσότερες επιλογές στους καταναλωτές, ενώ παράλληλα θα αυξήσει την προστασία τους αποσυνδέοντας τους λογαριασμούς ενέργειας από τη βραχυπρόθεσμη τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας στην αγορά και καθιστώντας την αγορά ενέργειας της ΕΕ πιο ανθεκτική. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο κατέληξαν σε συμφωνία - ανοίγει σε νέα καρτέλα. σχετικά με τη μεταρρύθμιση στο τέλος του έτους.

Ο αναθεωρημένος σχεδιασμός της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ ενδυναμώνει και προστατεύει τους καταναλωτές

Οι προσπάθειες της ΕΕ να διαφοροποιήσει τον ενεργειακό εφοδιασμό και τους προμηθευτές της συνέβαλαν επίσης στη μείωση των τιμών της ενέργειας —και της αστάθειάς τους— σε σχέση με τις υπερβολές που είχαν παρατηρηθεί το 2022. Η ενεργειακή πλατφόρμα της ΕΕ - ανοίγει σε νέα καρτέλα. (και ειδικότερα ο μηχανισμός AggregateEU, που αναφέρεται παραπάνω) συγκεντρώνει τη ζήτηση και προετοιμάζει τις κοινές αγορές ενέργειας. Αυτό συνεπάγεται καλύτερες τιμές για τους καταναλωτές της ΕΕ.

Η Επιτροπή θέσπισε επίσης μηχανισμό για τη διόρθωση των αυξήσεων των τιμών στην αγορά αερίου μέσω του καθορισμού νέας τιμής αναφοράς για το υγροποιημένο φυσικό αέριο. Πρόκειται για αναγκαία εναλλακτική λύση σε σύγκριση με την προηγούμενη προσέγγιση, βάσει της οποίας η τιμή του αερίου στον ολλανδικό κόμβο διαπραγμάτευσης του μηχανισμού μεταβίβασης τίτλων (TTF) χρησιμοποιούνταν ως προσεγγιστική τιμή. Ωστόσο, η τιμή αυτή δεν ήταν πλέον αξιόπιστη, καθώς δεν αντικατόπτριζε τις νέες συνθήκες της αγοράς. Πλέον, ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας - ανοίγει σε νέα καρτέλα. δημοσιεύει τακτικά δείκτη αναφοράς, ο οποίος παρουσιάζει πολύ μικρότερη μεταβλητότητα από την τιμή του TTF.

Τέλος, η ΕΕ έδωσε τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να στηρίξουν άμεσα τις ευάλωτες οικογένειες και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις μέσω των έκτακτων μέτρων SAFE (στήριξη της οικονομικά προσιτής ενέργειας). Τα μέτρα αυτά, τα οποία εμπίπτουν στους κανόνες της πολιτικής συνοχής - ανοίγει σε νέα καρτέλα., επιτρέπουν στα κράτη μέλη να χρησιμοποιούν τα μη δαπανηθέντα ενωσιακά κονδύλιά τους από την περίοδο 2014-2020 για να παράσχουν άμεση στήριξη σε ομάδες υψηλού κινδύνου που βρίσκονται αντιμέτωπες με αυξημένο ενεργειακό κόστος.

Αποδοτική χρήση ενέργειας

Ο τομέας της ενέργειας (θέρμανση κατοικιών, ενέργεια για τους βιομηχανικούς τομείς και μεταφορές) ευθύνεται σχεδόν για τα τρία τέταρτα των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Αυτό σημαίνει ότι η μείωση της κατανάλωσης ενέργειας είναι καθοριστικής σημασίας για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Η ΕΕ επιθυμεί να μειώσει τις εκπομπές της κατά τουλάχιστον 55 % έως το 2030 (σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990), όπως ορίζεται στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (βλ. κεφάλαιο 3).

Τον χειμώνα του 2022-2023, χάρη στις ήπιες καιρικές συνθήκες και στις κοινές προσπάθειες της ΕΕ, των κρατών μελών της, των ιδιωτών και των επιχειρήσεων, η κατανάλωση αερίου στην ΕΕ μειώθηκε κατά 18 % (ή 53 bcm). Ωστόσο, εθελοντικά μέτρα για την εξοικονόμηση ενέργειας εξακολουθούν να είναι απαραίτητα προκειμένου να διατηρηθεί μια ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Ως εκ τούτου, η ισχύς του κανονισμού έκτακτης ανάγκης για τη μείωση της κατανάλωσης αερίου - ανοίγει σε νέα καρτέλα. —που είχε αρχικά συμφωνηθεί τον Ιούλιο του 2022 - ανοίγει σε νέα καρτέλα.— παρατάθηκε, με στόχο τη μείωση της κατανάλωσης κατά επιπλέον 60 bcm την περίοδο από τον Απρίλιο του 2023 έως τον Μάρτιο του 2024. Παράταση έχουν λάβει και μια σειρά άλλα μέτρα έκτακτης ανάγκης του 2022 για τον μηχανισμό διόρθωσης της αγοράς, τους κανόνες αλληλεγγύης και την αδειοδότηση με σκοπό την πρόληψη περαιτέρω προβλημάτων.

Η νέα οδηγία για την ενεργειακή απόδοση - ανοίγει σε νέα καρτέλα. έχει θέσει πιο φιλόδοξους μακροπρόθεσμους στόχους για την κατανάλωση ενέργειας

Η βέλτιστη χρήση της ενέργειας στα κτίρια αποτελεί έναν ακόμη τρόπο σημαντικής εξοικονόμησης ενέργειας. Η πολιτική συμφωνία που επιτεύχθηκε τον Δεκέμβριο σχετικά με τις αναθεωρήσεις της οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων - ανοίγει σε νέα καρτέλα. θα βοηθήσει τον τομέα να μειώσει την κατανάλωση ενέργειας και να καταστήσει τα κτίρια πιο οικολογικά. Οι αναθεωρήσεις αυτές, οι οποίες επικεντρώνονται ιδίως στη βελτίωση των κτιρίων με τις χειρότερες επιδόσεις, καθορίζουν μια σειρά μέτρων που θα βοηθήσουν τις κυβερνήσεις της ΕΕ να ενισχύσουν την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων.

Η εξοικονόμηση ενέργειας επιτυγχάνεται όχι μόνο με τη μείωση της χρήσης και την αποδοτικότερη χρήση, αλλά και με τον σχεδιασμό προϊόντων και συσκευών καθημερινής χρήσης. Οι νέοι κανόνες οικολογικού σχεδιασμού της ΕΕ - ανοίγει σε νέα καρτέλα., οι οποίοι δίνουν στους κατασκευαστές περιθώριο δύο ετών για να βελτιώσουν τις επιδόσεις των προϊόντων τους, τονίζουν ότι οι ηλεκτρικές συσκευές θα πρέπει να χρησιμοποιούν λιγότερη ενέργεια σε κατάσταση αναμονής. Στα προϊόντα που υπόκεινται στους νέους ή αναθεωρημένους —καθώς και αυστηρότερους— κανόνες συγκαταλέγονται τα στεγνωτήρια ρούχων, οι τοπικοί θερμαντήρες χώρου, τα κινητά τηλέφωνα, οι ταμπλέτες και οι βιομηχανικοί ανεμιστήρες. Οι αλλαγές αυτές θα αντικατοπτρίζονται στην ενεργειακή ετικέτα της ΕΕ - ανοίγει σε νέα καρτέλα., η οποία εξακολουθεί να αναγνωρίζεται ευρέως και να χρησιμοποιείται από τους καταναλωτές στην ΕΕ. 

Στόχος της ΕΕ είναι τα βιώσιμα προϊόντα να αποτελούν πλέον τον κανόνα. Προς το τέλος του έτους το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο κατέληξαν σε συμφωνία σχετικά με την πρωτοβουλία για τα βιώσιμα προϊόντα - ανοίγει σε νέα καρτέλα. που είχε προταθεί τον Μάρτιο του 2022, η οποία θέτει υπό αμφισβήτηση το παραδοσιακό μοντέλο κατανάλωσης «take-make-dispose» (πάρε-φτιάξε-πέταξε). Στόχος της πρωτοβουλίας είναι η κατασκευή ανθεκτικών προϊόντων και, ως εκ τούτου, η μείωση των αποβλήτων και η διατήρηση των πόρων.

Επιτάχυνση της παραγωγής πράσινης ενέργειας

Η μετάβαση σε καθαρές, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι απαραίτητη για την επίτευξη του στόχου της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας για μια κλιματικά ουδέτερη Ευρώπη. Το σχέδιο REPowerEU, το οποίο βρίσκεται στον πυρήνα αυτής της μετάβασης, επικεντρώνεται στην παραγωγή πράσινης ενέργειας, στη σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικών ορυκτών καυσίμων και στην προώθηση της εξοικονόμησης ενέργειας. Ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας - ανοίγει σε νέα καρτέλα. και το βιομηχανικό σχέδιο της Πράσινης Συμφωνίας - ανοίγει σε νέα καρτέλα. είναι καίριας σημασίας για τη στήριξη του REPowerEU, παρέχοντας χρηματοδοτική και στρατηγική στήριξη για τη μετάβαση προς ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και για την επίτευξη του ευρύτερου στόχου μιας κλιματικά ουδέτερης Ευρώπης.

Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία

Να γίνει η Ευρώπη η πρώτη στον κόσμο κλιματικά ουδέτερη ήπειρος έως το 2050

Ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη χρηματοδότηση έργων και υποδομών πράσινης ενέργειας για την επιτάχυνση της μετάβασης προς ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθώς περίπου το 42 % των κονδυλίων του προορίζεται για την πράσινη μετάβαση (για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον μηχανισμό, βλ. κεφάλαιο 2). Τα κράτη μέλη τροποποιούν τα οικεία σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, ώστε να συμπεριλάβουν ειδικό κεφάλαιο για το REPowerEU και να καταδείξουν τον τρόπο με τον οποίο τα σχέδια ανάκαμψής τους θα ανταποκριθούν στους στόχους του. Μέχρι σήμερα έχουν υποβάλει τα κεφάλαιά τους για το REPowerEU 23 κράτη μέλη. Στα τροποποιημένα σχέδια, 61,87 δισ. ευρώ διατίθενται για την ανανεώσιμη ενέργεια και τα ενεργειακά δίκτυα, συμπεριλαμβανομένων 35,51 δισ. ευρώ ειδικά για την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας δίνει επίσης τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να διαθέσουν χρηματοδότηση σε σημαντικά έργα κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος - ανοίγει σε νέα καρτέλα. σε τομείς όπως το υδρογόνο και οι μπαταρίες.

Εκτός από τη στήριξη του μηχανισμού για επενδύσεις τόσο σε ώριμες όσο και σε καινοτόμες τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, το 2023 δρομολογήθηκε μια σειρά ευρύτερων πρωτοβουλιών για την αντιμετώπιση των διαρθρωτικών προκλήσεων που επηρεάζουν τον τομέα της καθαρής ενέργειας της ΕΕ. Μία από αυτές τις πρωτοβουλίες —το βιομηχανικό σχέδιο της Πράσινης Συμφωνίας— αποσκοπεί στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών στην ΕΕ, που θα επιταχύνει τη μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα, μέσω της αξιοποίησης των πλεονεκτημάτων της ενιαίας αγοράς. Η ΕΕ έχει απλουστεύσει τους κανονισμούς της, ώστε να είναι ευκολότερη η απόκτηση των πρώτων υλών που απαιτούνται για τις καθαρές τεχνολογίες, και έχει διευκολύνει τη χρηματοδότηση των τεχνολογιών πράσινης ενέργειας. Είναι προσηλωμένη στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την επανειδίκευση του εργατικού δυναμικού για να εργαστεί στον τομέα της καθαρής τεχνολογίας, καθώς και στη διευκόλυνση του ανοιχτού εμπορίου, ώστε να διασφαλιστεί η πρόσβαση σε πρώτες ύλες και να μπορέσουν οι πράσινες τεχνολογίες να ευδοκιμήσουν. Έτσι, οι κοινότητες θα αποκομίσουν οφέλη από τις υψηλής ποιότητας θέσεις εργασίας που δημιουργεί ο κλάδος της καθαρής τεχνολογίας, και οι άνθρωποι θα απολαμβάνουν τα πλεονεκτήματα ενός καθαρότερου περιβάλλοντος και μιας πιο βιώσιμης οικονομίας της αγοράς.

Το βιομηχανικό σχέδιο της Πράσινης Συμφωνίας στηρίζεται σε τέσσερις συμπληρωματικούς πυλώνες

Στο πλαίσιο του βιομηχανικού σχεδίου της Πράσινης Συμφωνίας —που αφορά ειδικά την απλούστευση του ρυθμιστικού περιβάλλοντος για τον τομέα της καθαρής τεχνολογίας— η Επιτροπή υπέβαλε επίσης, τον Μάρτιο του 2023, προτάσεις για μια πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες - ανοίγει σε νέα καρτέλα. και μια πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών - ανοίγει σε νέα καρτέλα.. Οι δύο αυτές πράξεις θα λειτουργήσουν συνδυαστικά, με στόχο να στηρίξουν την παραγωγική ικανότητα μηδενικών καθαρών εκπομπών της ΕΕ και να εγγυηθούν τη διαθεσιμότητα των απαραίτητων πρώτων υλών για την παραγωγή καθαρών τεχνολογιών στην ΕΕ.

Η πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών θα ενισχύσει την ανθεκτικότητα και την ανταγωνιστικότητα του τομέα της ΕΕ όσον αφορά την παραγωγή τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών, συμβάλλοντας σε ένα πιο ασφαλές και βιώσιμο ενεργειακό σύστημα. Η πράξη θα βελτιώσει τις συνθήκες για τη δημιουργία έργων μηδενικών καθαρών εκπομπών στην ΕΕ και για την προσέλκυση επενδύσεων. Θέτει έναν φιλόδοξο στόχο: έως το 2030, η στρατηγική ικανότητα της ΕΕ να παράγει τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών να καλύπτει ή να υπερβαίνει το 40 % των αναγκών της για τη χρήση τέτοιων τεχνολογιών. Η επίτευξη αυτού του στόχου θα επιταχύνει σημαντικά την πρόοδο ως προς την υλοποίηση των κλιματικών και ενεργειακών φιλοδοξιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το 2030, καθώς και την ευρύτερη μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα. Επιπλέον, θα τονώσει την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας της ΕΕ, θα δημιουργήσει θέσεις εργασίας υψηλής ποιότητας και θα στηρίξει τις προσπάθειες της ΕΕ για την επίτευξη ενεργειακής ανεξαρτησίας.

Τέλος, ο στόχος της ΕΕ να αυξήσει τη χρήση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές —ιδίως εκείνης που παράγεται στην Ευρώπη— αποτυπώνεται επίσης στην ενεργειακή πολιτική της. Ένα από τα ορόσημα του 2023 ήταν η αναθεώρηση της οδηγίας για την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές - ανοίγει σε νέα καρτέλα. με σκοπό την επιτάχυνση της ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η αναθεώρηση αυτή αύξησε το ποσοστό-στόχο της ΕΕ για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε τουλάχιστον 42,5 % έως το 2030, με τη φιλοδοξία να φτάσει το 45 %, αρκετά πάνω από τον προηγούμενο στόχο του 32 % που είχε τεθεί το 2018. Η αναθεωρημένη οδηγία αντιμετωπίζει τα πρόσφατα κωλύματα και τις ανεπάρκειες, θεσπίζοντας νέα μέτρα για το ανανεώσιμο υδρογόνο και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στις μεταφορές και τη βιομηχανία. Επίσης, αποσαφηνίζει τεχνικά ζητήματα, συμπεριλαμβανομένων των κριτηρίων βιωσιμότητας για τη βιοενέργεια, και καθιστά μόνιμους τους προηγουμένως προσωρινούς κανόνες που είχαν θεσπιστεί για τη συντόμευση και την απλούστευση των διαδικασιών αδειοδότησης - ανοίγει σε νέα καρτέλα. για έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

Μετά την έγκριση της στρατηγικής της ΕΕ για την ηλιακή ενέργεια - ανοίγει σε νέα καρτέλα. και τη δρομολόγηση της βιομηχανικής εταιρικής σχέσης για το βιομεθάνιο - ανοίγει σε νέα καρτέλα. το 2022, η ΕΕ έστρεψε το 2023 την προσοχή της στο ανανεώσιμο υδρογόνο και στην αιολική ενέργεια.

Όσον αφορά το υδρογόνο και την εφαρμογή αυτής της νέας τεχνολογίας, το πρώτο βήμα ήταν να οριστεί τι θεωρείται ανανεώσιμο υδρογόνο. Αυτό ορίστηκε στις κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις για το υδρογόνο - ανοίγει σε νέα καρτέλα., μέσω των οποίων τονίστηκε επίσης η σημασία της δημιουργίας πρόσθετης ανανεώσιμης ενέργειας για την παραγωγή ανανεώσιμου υδρογόνου. Ο καθορισμός αυτών των προτύπων της ΕΕ είναι ζωτικής σημασίας για την επέκταση του εν λόγω τομέα.

Τον Δεκέμβριο η πολιτική συμφωνία σχετικά με τη δέσμη μέτρων για το αέριο χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών και το υδρογόνο - ανοίγει σε νέα καρτέλα. αποτέλεσε ένα ακόμη ορόσημο. Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία έχει σχεδιαστεί με στόχο την προώθηση της χρήσης ανανεώσιμου αερίου και αερίου χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών, με ιδιαίτερη έμφαση στη δημιουργία αγοράς ανανεώσιμου υδρογόνου.

Τον Μάρτιο η Ευρωπαϊκή Συμμαχία για το Καθαρό Υδρογόνο - ανοίγει σε νέα καρτέλα., η οποία είχε συσταθεί το 2020 με σκοπό να στηρίξει τη μεγάλης κλίμακας ανάπτυξη τεχνολογιών καθαρού υδρογόνου έως το 2030, δημοσίευσε χάρτη πορείας - ανοίγει σε νέα καρτέλα. για την τυποποίηση του υδρογόνου. Ο χάρτης αυτός παρέχει ολοκληρωμένη επισκόπηση των κενών, των προκλήσεων και των αναγκών τυποποίησης που εντοπίστηκαν από τα μέλη της συμμαχίας. Η συμμαχία δημοσίευσε επίσης εγχειρίδιο με τον τίτλο «Learnbook on Hydrogen Supply Corridors - ανοίγει σε νέα καρτέλα.» (Εγχειρίδιο διαδρόμων εφοδιασμού με υδρογόνο), το οποίο παρέχει επικαιροποιημένη επισκόπηση της εξέλιξης των βασικών έργων υποδομής σε ολόκληρη την ΕΕ που απαιτούνται για τη δημιουργία του ευρωπαϊκού βασικού άξονα υδρογόνου - ανοίγει σε νέα καρτέλα. χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών. Πρόκειται για πρωτοβουλία που αποσκοπεί στη χρήση τόσο των υφιστάμενων όσο και των νέων αγωγών φυσικού αερίου για τη δημιουργία δικτύου υδρογόνου σε ολόκληρη την ήπειρο.

Όσον αφορά την παραγωγή ανανεώσιμου υδρογόνου, η ευρωπαϊκή εταιρική σχέση για τις ηλεκτρολυτικές κυψέλες ανανέωσε τη δέσμευσή της - ανοίγει σε νέα καρτέλα. όσον αφορά την κοινή δήλωση - ανοίγει σε νέα καρτέλα. του 2022 σχετικά με τον δεκαπλασιασμό της παραγωγικής ικανότητας ηλεκτρολυτικών κυψελών της ΕΕ έως το 2025.

Η Επιτροπή πρότεινε επίσης τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Υδρογόνου - ανοίγει σε νέα καρτέλα. —μιας πανευρωπαϊκής εγκατάστασης υδρογόνου που θα εγγυάται την ασφάλεια των επενδύσεων και θα εξασφαλίζει επιχειρηματικές ευκαιρίες για την ευρωπαϊκή και παγκόσμια παραγωγή ανανεώσιμου υδρογόνου. Αυτό θα επιτευχθεί μέσω δύο χρηματοδοτικών μηχανισμών —ενός για την τόνωση της παραγωγής υδρογόνου στην ΕΕ και ενός για τις διεθνείς εισαγωγές στην ΕΕ—, μέσω της αξιολόγησης της ζήτησης και των αναγκών σε υποδομές και μέσω του συντονισμού των διάφορων πηγών χρηματοδότησης για πιο εξορθολογισμένες επενδύσεις σε βιώσιμο υδρογόνο.

Τον Μάρτιο η Επιτροπή υπέγραψε κοινή δήλωση - ανοίγει σε νέα καρτέλα. με ενδιαφερόμενους από την Ευρώπη για την τόνωση της έρευνας και της καινοτομίας στον τομέα του ανανεώσιμου υδρογόνου, προκειμένου να προωθηθεί η ανάπτυξη του ανανεώσιμου υδρογόνου και η μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας.

Η ΕΕ έχει επίσης αναλάβει δράση για την επιτάχυνση της ανάπτυξης της αιολικής ενέργειας και της καινοτομίας στον τομέα αυτόν. Σε αντίθεση με την ενέργεια από το υδρογόνο —η οποία βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο—, ο τομέας αιολικής ενέργειας της ΕΕ αποτελεί ήδη επιτυχημένο παράδειγμα. Ο τομέας αυτός έχει επιτύχει σταθμισμένο κόστος ενέργειας ίσο ή ακόμη και χαμηλότερο - αρχείο PDF – ανοίγει σε νέα καρτέλα. από εκείνο των ορυκτών καυσίμων, και το 2023 (από τον Ιανουάριο ως τον Αύγουστο) η αιολική ενέργεια αντιπροσώπευε κατά μέσο όρο το 17,2 % - ανοίγει σε νέα καρτέλα. της ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλωνόταν στην ΕΕ. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένα ζητήματα. Κάποιες από τις προκλήσεις με τις οποίες βρισκόμαστε αντιμέτωποι είναι οι καθυστερήσεις αδειοδότησης, οι ελλείψεις δεξιοτήτων και ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζονται οι εθνικοί διαγωνισμοί, ώστε να ευνοούν το χαμηλό κόστος έναντι της βιωσιμότητας. Επιπλέον, τα κράτη μέλη δεν διαθέτουν σαφή σχέδια ανάπτυξης αιολικής ενέργειας για τους κατασκευαστές ανεμογεννητριών, γεγονός που περιπλέκει τον σχεδιασμό έργων εν μέσω παγκόσμιου ανταγωνισμού και αυξήσεων του κόστους των εμπορευμάτων.

Τον Οκτώβριο η Επιτροπή παρουσίασε το ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για την αιολική ενέργεια - ανοίγει σε νέα καρτέλα., με στόχο την αντιμετώπιση ορισμένων ζητημάτων που εξακολουθούν να υπάρχουν στον τομέα.

Το ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για την αιολική ενέργεια αποτελείται από έξι κύρια μέρη που αντιμετωπίζουν σχετικές ανησυχίες και θα συμβάλουν στην αύξηση της δυναμικότητας αιολικής ενέργειας από 204 GW το 2022 σε 500 GW το 2030, που είναι ο επιθυμητός στόχος

Το σχέδιο δράσης περιλαμβάνει την ανάληψη της πρωτοβουλίας «Accele-RES», η οποία θα συμβάλει στην ψηφιοποίηση της διαδικασίας αδειοδότησης και θα δρομολογήσει ένα ειδικό διαδικτυακό εργαλείο συνδρομής στις διαδικασίες αδειοδότησης. Επιπλέον, το σχέδιο θα ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας παραγωγής αιολικής ενέργειας της ΕΕ, διευκολύνοντας την πρόσβαση των παραγωγών της στις ξένες αγορές, θα παράσχει προστασία από στρεβλώσεις του εμπορίου —όπως η αθέμιτη επιδότηση προϊόντων της βιομηχανίας της αιολικής ενέργειας που εισάγονται στην ΕΕ— και θα τυποποιήσει τον εξοπλισμό αιολικής ενέργειας, με στόχο τη βελτίωση της διαλειτουργικότητας, της ποιότητας και της βιωσιμότητας.

Τέλος, 21 κράτη μέλη υπέβαλαν δεσμεύσεις για την αιολική ενέργεια - ανοίγει σε νέα καρτέλα. στο τέλος του 2023, αναφέροντας τα έργα αιολικής ενέργειας και τους όγκους ανάπτυξης αιολικής ενέργειας που προβλέπουν για το άμεσο μέλλον (2024-2026). Έτσι, θα δημιουργηθεί μεγαλύτερη βεβαιότητα τόσο για τους παραγωγούς όσο και για τους επενδυτές, με αποτέλεσμα να δρομολογηθούν περισσότερα έργα αιολικής ενέργειας.

Στήριξη της μετάβασης σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

Η μετάβαση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι επίσης συνδεδεμένη με την εξεύρεση τρόπων δέσμευσης και αποθήκευσής της για περιόδους κατά τις οποίες, για παράδειγμα, δεν υπάρχει επαρκής άνεμος και ηλιοφάνεια.

Η χρήση μπαταριών αποτελεί έναν τρόπο αποθήκευσης ανανεώσιμης ενέργειας. Από το 2017 η ευρωπαϊκή συμμαχία για τους συσσωρευτές - ανοίγει σε νέα καρτέλα., η οποία συστάθηκε από την ΕΕ για τη στήριξη του ευρωπαϊκού οικοσυστήματος συσσωρευτών, διαδραματίζει ζωτικό ρόλο στην πρόοδο στον συγκεκριμένο τομέα. Η έβδομη συνεδρίαση υψηλού επιπέδου - αρχείο PDF – ανοίγει σε νέα καρτέλα. πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο του 2023 και σε αυτή τονίστηκε το πόσο σημαντικό είναι να αποκτήσουν αρκετά άτομα τις δεξιότητες που απαιτούνται για τη βιομηχανία μπαταριών.

Άλλες σημαντικές πτυχές της μετάβασης σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι η διασφάλιση της δίκαιης μετάβασης και η αναβάθμιση των δεξιοτήτων των εργαζομένων στις βιομηχανίες που επηρεάζονται από τη στροφή στην καθαρή ενέργεια. Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση ανακήρυξε το 2023 Έτος Δεξιοτήτων (για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. κεφάλαιο 6).

Το 2023, εκτός από την αντιμετώπιση συγκεκριμένων ελλείψεων δεξιοτήτων μέσω πρωτοβουλιών όπως το σχέδιο δράσης για την αιολική ενέργεια, η Επιτροπή συνέβαλε στη δρομολόγηση μιας μεγάλης κλίμακας σύμπραξης δεξιοτήτων για ενεργοβόρες βιομηχανίες - ανοίγει σε νέα καρτέλα. και μιας μεγάλης κλίμακας σύμπραξης δεξιοτήτων στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας - ανοίγει σε νέα καρτέλα.. Οι συμπράξεις αυτές θα εγγυηθούν ότι το εργατικό δυναμικό των συγκεκριμένων βιομηχανιών θα είναι εξοπλισμένο με τις κατάλληλες δεξιότητες, ώστε να συμβαδίζει με τη μετάβαση της ΕΕ σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, και θα το βοηθήσουν να αντεπεξέλθει στις ανάγκες της μεταβαλλόμενης αγοράς εργασίας. Οι συμπράξεις αποσκοπούν τόσο στον εντοπισμό ελλείψεων δεξιοτήτων όσο και στην ανάπτυξη κατάλληλων προγραμμάτων σπουδών και κατάρτισης για την αντιμετώπιση αυτών των ελλείψεων.

Οι συγκεκριμένες συμπράξεις συμπληρώνουν επίσης υφιστάμενες πρωτοβουλίες, όπως η ακαδημία της ευρωπαϊκής συμμαχίας για τους συσσωρευτές - ανοίγει σε νέα καρτέλα., σκοπός της οποίας είναι η κατάρτιση, η επανειδίκευση και η αναβάθμιση των δεξιοτήτων των εργαζομένων για την κάλυψη της ζήτησης ειδικευμένου προσωπικού στην ταχέως αναπτυσσόμενη ευρωπαϊκή αξιακή αλυσίδα μπαταριών. Προς το παρόν, η ακαδημία αναπτύσσει και προωθεί κατάρτιση αιχμής σε συνεργασία με παρόχους εκπαίδευσης και κατάρτισης σε όλα τα κράτη μέλη.

Η πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών και η πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες έχουν επίσης δρομολογήσει βασικές πρωτοβουλίες για την εξασφάλιση ειδικευμένου εργατικού δυναμικού στην ΕΕ. Η πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών θεσπίζει ακαδημίες της βιομηχανίας των μηδενικών καθαρών εκπομπών προς στήριξη της παραγωγής τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών. Ομοίως, με την πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες ιδρύεται ακαδημία πρώτων υλών, η οποία επικεντρώνεται στην ενίσχυση των δεξιοτήτων που είναι απαραίτητες για το εργατικό δυναμικό στην αλυσίδα εφοδιασμού κρίσιμων πρώτων υλών.

Το 2023 εγκαινιάστηκαν επίσης οι διάλογοι για τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια. Ο πρώτος - ανοίγει σε νέα καρτέλα. διάλογος επικεντρώθηκε στο υδρογόνο, φέρνοντας σε επαφή εκπροσώπους ολόκληρης της αξιακής αλυσίδας του υδρογόνου προκειμένου να ανταλλάξουν ιδέες και βέλτιστες πρακτικές σχετικά με τον τρόπο ενίσχυσης της βιομηχανικής διάστασης της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. Ο δεύτερος διάλογος - ανοίγει σε νέα καρτέλα. πραγματοποιήθηκε με εκπροσώπους των ενεργοβόρων βιομηχανιών.

Τέλος, η ΕΕ παρέχει πρακτικές συμβουλές και εξατομικευμένη καθοδήγηση στα κράτη μέλη με το Μέσο Τεχνικής Υποστήριξης, για να στηρίξει τη μετάβαση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Το 2023 το μέσο αυτό βοήθησε 17 κράτη μέλη να προσδιορίσουν τις μεταρρυθμίσεις και τις επενδύσεις που απαιτούνται για τη σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικών ορυκτών καυσίμων - ανοίγει σε νέα καρτέλα.. Οι τομείς τεχνικής υποστήριξης περιλάμβαναν ταχύτερη αδειοδότηση για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ενεργειακή απόδοση και ανακαίνιση κτιρίων, παραγωγή υδρογόνου και βιομεθανίου, διαφοροποίηση του εφοδιασμού με φυσικό αέριο και απανθρακοποίηση της βιομηχανίας. Η υποστήριξη αυτή θα συμβάλει στην επίτευξη της πράσινης μετάβασης και στη μείωση της τιμής της ενέργειας, προς όφελος των ιδιωτών καταναλωτών και των επιχειρήσεων.