Sprawozdanie specjalne
10 2021

Uwzględnianie aspektu płci w budżecie UE – czas, by za słowami poszły czyny

Informacje na temat sprawozdania:Uwzględnianie aspektu płci w głównym nurcie polityki (ang. gender mainstreaming) oznacza aktywne promowanie równości kobiet i mężczyzn na wszystkich etapach i we wszystkich obszarach kształtowania i wdrażania polityki. UE jest traktatowo zobowiązana do promowania równości kobiet i mężczyzn we wszystkich swoich działaniach, co stanowi podstawę do włączania problematyki płci do głównego nurtu polityki. W ramach niniejszej kontroli Trybunał ocenił, czy począwszy od 2014 r. w budżecie UE uwzględniano aspekt płci z myślą o promowaniu równości kobiet i mężczyzn. Trybunał stwierdził, że Komisja nie wywiązała się jak dotąd ze swojego zobowiązania do uwzględniania aspektu płci w budżecie UE. W związku z tym przedstawia on zalecenia mające na celu udoskonalenie ram Komisji na rzecz uwzględniania w większym stopniu aspektu płci oraz zwrócenie większej uwagi na kwestię równości płci na etapie opracowywania budżetu UE.

Sprawozdanie specjalne Europejskiego Trybunału Obrachunkowego przedstawiono na mocy art. 287 ust. 4 akapit drugi TFUE.

Publikacja jest dostępna w 23 językach i w następującym formacie:
PDF
PDF General Report

Streszczenie

I

Równouprawnienie płci to jedna z podstawowych wartości Unii Europejskiej. Jest również powszechnie uznawane za istotną siłę napędową wzrostu gospodarczego. Uwzględnianie aspektu płci w głównym nurcie polityki oznacza aktywne promowanie równości kobiet i mężczyzn na wszystkich etapach i we wszystkich obszarach kształtowania i wdrażania polityki. Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej stanowi podstawę do działań w tym kierunku poprzez zobowiązanie UE do promowania równości mężczyzn i kobiet we wszystkich obszarach jej działalności.

II

Komisja zobowiązała się do uwzględniania aspektu płci w praktyce, a Parlament Europejski i Rada wielokrotnie podkreślały potrzebę wypełniania przez UE zobowiązań w tym zakresie podjętych na wysokim szczeblu. Te trzy instytucje, negocjując wieloletnie ramy finansowe (WRF) zarówno na lata 2014–2020, jak i na lata 2021–2027, zgodziły się co do tego, że uwzględnianie równouprawnienia płci w pracach nad budżetem UE ma duże znaczenie.

III

Trybunał przeprowadził niniejszą kontrolę, mając na uwadze zainteresowanie tym zagadnieniem wyrażone przez kluczowych partnerów instytucjonalnych. Kontrola ta jest ponadto szczególnie istotna obecnie, gdyż Komisja opublikowała niedawno nową strategię na rzecz równouprawnienia płci. Jest także aktualna, ponieważ w nowych WRF na lata 2021–2027 oraz w ramach instrumentu Next Generation EU wydatkowane będą znaczne kwoty środków unijnych.

IV

Trybunał przeanalizował, czy od 2014 r. w budżecie UE uwzględniano aspekt płci z myślą o promowaniu równości kobiet i mężczyzn. W szczególności ocenił on, czy ustanowione przez Komisję ramy na rzecz uwzględniania w większym stopniu aspektu płci są odpowiednie, czy cykl budżetowy UE obejmuje równość płci oraz czy kwestia ta została wzięta pod uwagę w pięciu wybranych do kontroli unijnych programach finansowania: trzech z pięciu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, Europejskim Funduszu Rolniczym Gwarancji oraz programie Erasmus+. Łącznie programy te składają się na 66% WRF na lata 2014–2020. Trybunał przeanalizował również niektóre kluczowe propozycje Komisji dotyczące finansowania w związku z WRF na lata 2021–2027 oraz z instrumentem Next Generation EU.

V

Trybunał stwierdził, że Komisja nie wywiązała się jak dotąd ze swojego zobowiązania do uwzględniania aspektu płci w budżecie UE. Z jego ustaleń wynika, że strategia Komisji na rzecz równouprawnienia płci nie wspierała w wystarczającym stopniu uwzględniania aspektu płci w głównym nurcie polityki, a przyjęte przez nią ramy instytucjonalne zostały wprawdzie wzmocnione, jednak nie przyczyniały się w pełni do promowania takiego podejścia. Trybunał ustalił również, że w cyklu budżetowym UE nie uwzględnia się w dostatecznym stopniu równości płci. W przypadku polityki i programów objętych niniejszą kontrolą Komisja poświęciła niewiele uwagi na ich analizę pod kątem płci. W ograniczonym stopniu wykorzystywała ona wskaźniki i dane segregowane według kryterium płci oraz opublikowała niewiele informacji na temat ogólnego wpływu budżetu UE na równość płci. Niemniej aspekt równości płci łatwiej było uwzględnić w programach w przypadku, gdy szczegółowo określone zostały odnośne wymogi prawne.

VI

Trybunał zaleca, by Komisja:

  • wzmocniła ramy instytucjonalne mające na celu uwzględnianie w większym zakresie aspektu płci;
  • przeprowadzała analizy potrzeb i skutków pod kątem płci oraz zaktualizowała swoje wytyczne w zakresie lepszego stanowienia prawa;
  • systematycznie gromadziła, analizowała i przekazywała dostępne dane segregowane według kryterium płci dotyczące unijnych programów finansowania;
  • wykorzystywała cele i wskaźniki dotyczące płci w celu monitorowania postępów w tym zakresie;
  • opracowała system monitorowania środków finansowych przydzielonych i wykorzystanych z myślą o wspieraniu równości płci oraz składała coroczne sprawozdanie z wyników osiągniętych w zakresie równości płci;
  • przeanalizowała plany odbudowy i zwiększania odporności sporządzone przez państwa członkowskie i przedstawiła informacje na temat tego, czy uwzględniają one aspekt równości płci.

Wstęp

Równouprawnienie płci a wzrost gospodarczy

01

Równouprawnienie płci to jedna z podstawowych wartości Unii Europejskiej. Została ona ustanowiona w art. 2 i 3 Traktatu o Unii Europejskiej i odnosi się do zasady, zgodnie z którą kobiety i mężczyźni powinni mieć takie same prawa, obowiązki i możliwości. W niniejszym sprawozdaniu mowa jest o „kobietach” i „mężczyznach”. Są to terminy stosowane w traktatach UE. Trybunał zdaje sobie jednak sprawę, że tożsamość płciowa nie ogranicza się do tych dwóch określeń.

02

Równouprawnienie płci jest powszechnie uznawane za ważną siłę napędową wzrostu gospodarczego1. W strategii Komisji na rzecz równości płci na lata 2020–20252, w której powołano się na badanie przeprowadzone przez Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE)3, zauważono, że „[r]ównouprawnienie płci przyczynia się do powstawania miejsc pracy i większej wydajności”. W badaniu EIGE oszacowano, że zapewnienie większego równouprawnienia płci może doprowadzić do wzrostu PKB UE w przeliczeniu na mieszkańca o 6,1–9,6% do 2050 r., przy czym potencjalny wpływ na PKB w poszczególnych państwach członkowskich UE może wynieść nawet 12% do 2050 r. Zob. rys. 1.

Rys. 1

Wpływ większego równouprawnienia płci na PKB państw członkowskich UE w 2050 r.

Źródło: EIGE, „Economic Benefits of Gender Equality in the European Union”. We wskaźniku równouprawnienia płci opublikowanym przez EIGE państwa członkowskie zostały pogrupowane według poziomu równouprawnienia na rynku pracy. Szacowany wpływ na wzrost PKB wynosi od około 12% do 2050 r. („wysokie oddziaływanie”) do około 4% („niskie oddziaływanie”).

03

Badania dotyczące skutków kryzysu związanego z pandemią COVID-19 przeprowadzone na zlecenie Komisji4 wskazują, że kobiety odczuwają nieproporcjonalnie większe negatywne konsekwencje tego kryzysu pod względem ekonomicznym. Parlament Europejski5 zauważa, że pandemia pogłębiła istniejące strukturalne nierówności między płciami, i opowiada się za uwzględnianiem aspektu płci oraz za sporządzaniem budżetu z uwzględnieniem tego aspektu w ramach działań naprawczych związanych z COVID-19, a także za odpowiednim wykorzystaniem doświadczeń z poprzednich kryzysów gospodarczych, które miały szkodliwy wpływ na równouprawnienie płci.

04

W kilku badaniach6 stwierdzono, że w ostatnich latach w niektórych krajach spadło poparcie dla równouprawnienia. Zdaniem Komisji postępy na drodze do osiągnięcia pełnej równości płci są „powolne”. Zauważyła ona, że „w unijnym wskaźniku równouprawnienia płci z 2019 r. państwa członkowskie uzyskały średnio 67,4 pkt na 100. W porównaniu z 2005 r. wynik ten poprawił się zatem zaledwie o 5,4 pkt”7. Sytuacja w tym względzie różni się jednak znacznie w poszczególnych państwach członkowskich8. Wskaźnik równouprawnienia płci jest opracowywany przez EIGE i służy do pomiaru sytuacji w sześciu dziedzinach: praca, wiedza, władza, pieniądze, zdrowie i czas. Komisja9 podkreśliła, że rynek pracy jest jednym z kluczowych obszarów nierówności płci. Zwróciła także uwagę, że w 2017 r. udział kobiet w unijnym rynku pracy był o około 11,5 pkt procentowego niższy niż udział mężczyzn, a średnie wynagrodzenie kobiet było o około 16% niższe.

Uwzględnianie aspektu płci w głównym nurcie polityki: środek do osiągnięcia równouprawnienia płci

05

Uwzględnianie aspektu płci jest środkiem prowadzącym do osiągnięcia równouprawnienia płci. Opiera się to na prostej idei: równość kobiet i mężczyzn musi być aktywnie promowana na wszystkich etapach kształtowania i wdrażania polityki, również w obszarach, które mogą wydawać się niezwiązane z tą kwestią. Wdrażanie tej zasady ma na celu wyeliminowanie uprzedzeń ze względu na płeć, a działania podejmowane w jej ramach skoncentrowane są na procesach i praktykach organizacyjnych we wszystkich obszarach sprawowania rządów i polityki publicznej. Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) zaleca, aby uwzględnianie aspektu płci odbywało się równolegle z konkretnymi działaniami ukierunkowanymi na promowanie równouprawnienia płci10.

06

Uwzględnianie aspektu płci może być realizowane z wykorzystaniem różnorodnych metod i narzędzi. Kluczowym narzędziem w całym cyklu polityki są analizy dotyczące płci, które umożliwiają wskazanie różnic w położeniu i potrzebach kobiet i mężczyzn (oceny potrzeb w aspekcie płci) oraz oszacowanie konsekwencji danej polityki lub programu dla kobiet i mężczyzn (oceny skutków pod kątem płci przeprowadzane ex anteex post). Monitorowanie i ocena pod kątem płci muszą być prowadzone na podstawie jasnych celów związanych z płcią oraz wskaźników pozwalających śledzić postępy w ich osiąganiu. Analizy, monitorowanie i ocena pod kątem płci wymagają systematycznego gromadzenia i analizowania wiarygodnych danych segregowanych według kryterium płci11.

07

Opracowywanie budżetu z uwzględnieniem aspektu płci oznacza branie tego aspektu pod uwagę na wszystkich poziomach procesu budżetowego. Wspomniane powyżej narzędzia wykorzystuje się przy tym, aby wprowadzić zmiany w wydatkach i dochodach publicznych z myślą o skorygowaniu nierówności.

Zaangażowanie UE w promowanie uwzględniania aspektu płci

08

Art. 8 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) zobowiązuje UE do promowania równości mężczyzn i kobiet we wszystkich jej działaniach, zapewniając tym samym podstawę do uwzględniania aspektu płci na szerszą skalę.

09

UE zobowiązała się również do wdrażania zasady uwzględniania aspektu płci w 1995 r. w deklaracji pekińskiej ONZ i na pekińskiej platformie działania, a także w ramach celów zrównoważonego rozwoju ONZ przyjętych w 2015 r. Równość płci jest przedmiotem konkretnego celu ONZ: „Osiągnąć równość płci oraz wzmocnić pozycję kobiet i dziewcząt” (5. cel zrównoważonego rozwoju). Jako zagadnienie o charakterze przekrojowym ma również istotne znaczenie dla osiągnięcia wszystkich pozostałych celów zrównoważonego rozwoju.

10

Parlament Europejski i Rada wielokrotnie podkreślały konieczność wypełniania przez UE zobowiązań podjętych na wysokim szczeblu w zakresie włączania problematyki płci do głównego nurtu polityki i wyraziły silne poparcie dla uwzględnienia tej kwestii w wieloletnich ramach finansowych (WRF) i w budżecie UE. Podczas negocjacji WRF na lata 2014–2020 Parlament Europejski, Rada i Komisja uzgodniły, że w stosownych przypadkach zastosują „elementy związane z aspektem płci” w procedurach budżetowych dotyczących WRF na lata 2014–202012. Podejście to zostało potwierdzone w przypadku WRF na lata 2021–2027 oraz instrumentu Next Generation EU. W lipcu 2020 r.13 Rada Europejska stwierdziła, że WRF na lata 2021–2027 powinny promować równość szans poprzez uwzględnianie aspektu płci.

11

Na rys. 2 przedstawiono przegląd najważniejszych rezolucji Parlamentu Europejskiego i konkluzji Rady w sprawie równości płci i uwzględniania aspektu płci przyjętych od 2014 r.

Rys. 2

Rezolucje Parlamentu Europejskiego i konkluzje Rady w sprawie równości płci i uwzględniania aspektu płci od 2014 r.

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy.

Zobowiązania i obowiązki Komisji w zakresie uwzględniania aspektu płci

12

W 1996 r. Komisja sformalizowała własne zobowiązanie do uwzględniania aspektu płci w komunikacie „Uwzględnianie aspektu równych szans dla kobiet i mężczyzn we wszystkich obszarach polityki i działaniach Wspólnoty”14. Stwierdzono w nim, że: „[s]ystematyczne uwzględnianie różnic między położeniem, sytuacjami i potrzebami kobiet i mężczyzn we wszystkich politykach i działaniach wspólnotowych […] jest podstawową cechą zasady uwzględniania aspektu płci, którą przyjęła Komisja”.

13

Komisja rozwija swoje zobowiązanie do uwzględniania aspektu płci od 1996 r., a w jego wdrażanie zaangażowane są różne służby. Zob. rys. 3.

Rys. 3

Podmioty i obowiązki Komisji w odniesieniu do uwzględniania aspektu płci

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy.

14

EIGE jest agencją UE utworzoną w celu promowania równości płci. Podjęła ona działalność operacyjną w 2010 r., a od 2011 r. działa pod nadzorem Dyrekcji Generalnej ds. Sprawiedliwości i Konsumentów (DG JUST). Do zadań EIGE należy zapewnianie fachowej wiedzy na temat uwzględniania aspektu płci we wszystkich organach UE oraz opracowywanie narzędzi wspierających włączanie aspektu równości płci do wszystkich polityk UE.

Zakres kontroli i podejście kontrolne

15

W niniejszej kontroli Trybunał skupił się na tym, czy w okresie od 2014 r. do lutego 2021 r. w budżecie UE faktycznie uwzględniano aspekt płci. Wzięto przy tym pod uwagę zainteresowanie tym zagadnieniem wyrażone przez kluczowych partnerów instytucjonalnych Trybunału. Kontrola ta jest ponadto szczególnie istotna obecnie, gdyż Komisja opublikowała niedawno nową strategię na rzecz równouprawnienia płci, a także aktualna, ponieważ w nowych WRF na lata 2021–2027 oraz w ramach instrumentu Next Generation EU wydatkowane będą znaczne kwoty środków unijnych.

16

Trybunał ocenił, czy opracowane przez Komisję ramy mające na celu promowanie równości płci poprzez uwzględnianie aspektu płci w budżecie UE są odpowiednie. W zakres tej oceny wszedł dokument „Strategiczne zaangażowanie na rzecz równouprawnienia płci na lata 2016–2019” oraz ramy instytucjonalne Komisji15 na lata 2014–2019. Trybunał przeanalizował również role i obowiązki Komisji na kadencję 2019–202416 oraz nową strategię na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025.

17

Trybunał ocenił również, czy równość płci została odpowiednio uwzględniona w cyklu budżetowym UE. W tym celu skoncentrował się na WRF na lata 2014–2020, w tym na poszczególnych rocznych budżetach UE w tym okresie i związanych z nimi dokumentach sprawozdawczych. Trybunał przeanalizował również niektóre kluczowe propozycje Komisji dotyczące finansowania w związku z WRF na lata 2021–2027 oraz z instrumentem Next Generation EU.

18

Trybunał ocenił, czy równouprawnienie płci zostało uwzględnione w unijnych programach finansowania wybranych do kontroli. Kontrola objęła program Erasmus+, a także trzy spośród pięciu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (ESI): Europejski Fundusz Społeczny (EFS), Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) oraz Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). Trybunał dokonał przeglądu 12 programów w dwóch państwach członkowskich – Hiszpanii i Rumunii. Kraje te zostały wybrane, ponieważ spełniały szereg kryteriów, takich jak pozycja we wskaźniku EIGE, uczestnictwo w testach zestawu narzędzi EIGE do sporządzania budżetu z uwzględnieniem aspektu płci, wysokość środków z funduszy ESI, które zostały im przyznane, oraz względne znaczenie tych środków w stosunku do PKB.

19

Trybunał zatrudnił niezależnego eksperta, który ocenił, w jakim stopniu uwzględniono równość płci w ramach Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG). Ekspert dokonał analizy w oparciu o cztery studia przypadków – z Hiszpanii, Irlandii, Rumunii i Szwecji. Państwa te zostały wybrane z takich względów jak równowaga geograficzna i zróżnicowane cechy gospodarstw rolnych w danym kraju.

20

Łącznie wszystkie fundusze wybrane do kontroli składają się na 66% WRF na lata 2014–2020 (1 087 mld euro).

21

Chociaż Trybunał przytacza kilka przykładów dotyczących pomocy rozwojowej, obszar ten nie wszedł w zakres niniejszej kontroli. Analizę istotną z perspektywy uwzględniania aspektu płci w tym obszarze przedstawiono w sprawozdaniu specjalnym Trybunału na temat unijnej pomocy humanitarnej na rzecz edukacji17. Przeprowadzona przez Trybunał kontrola nie objęła też obszarów polityki niezwiązanych z unijnymi programami finansowania (takich jak działania mające na celu poprawę reprezentacji kobiet na stanowiskach kierowniczych w Komisji) ani środków regulacyjnych (takich jak dyrektywa w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym). Nie obejmowała również ukierunkowanych działań (takich jak programy mające na celu zwalczanie przemocy wobec kobiet).

22

Dyrekcje generalne Komisji (DG), które miały największe znaczenie w kontekście niniejszej kontroli, to DG JUST, DG BUDG oraz dyrekcje generalne, które ponosiły główną odpowiedzialność za wybrane do kontroli unijne programy finansowania. W przypadku EFRG i EFRROW właściwą dyrekcją generalną była DG AGRI. W przypadku EFRR była to DG REGIO, w przypadku EFS – DG EMPL, natomiast w przypadku programu Erasmus+ – DG EAC. Duże znaczenie w ramach przeprowadzonej kontroli miał również Sekretariat Generalny Komisji oraz Eurostat i EIGE.

23

Jako kryteria kontroli Trybunał wykorzystał odnośne prawodawstwo unijne i zobowiązania międzynarodowe UE (pkt 09), a także wytyczne i instrukcje wydane przez Komisję, państwa członkowskie i EIGE. Trybunał skorzystał również z ogólnie przyjętych kryteriów opracowanych przez organizacje międzynarodowe, w szczególności Radę Europy i OECD.

Uwagi

Komisja nie posiada jak dotąd w pełni skutecznych ram, które wspierałyby uwzględnianie aspektu płci w budżecie UE

24

W niniejszej części sprawozdania Trybunał koncentruje się na opracowanych przez Komisję ramach w zakresie uwzględniania aspektu płci w budżecie UE. Na rys. 4 przedstawiono podstawowe warunki, jakie muszą spełniać ramy na rzecz uwzględniania aspektu płci, opisane przez OECD i Radę Europy i dostosowane do kontekstu, w jakim działa Komisja.

Rys. 4

Podstawowe warunki, jakie powinny spełniać ramy Komisji na rzecz wspierania uwzględniania aspektu płci

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie: OECD, „Toolkit for Mainstreaming and Implementing Gender Equality”, 2018; OECD „Designing and Implementing gender budgeting. A path to action”, 2019; Rada Europy, „Gender budgeting: practical implementation Handbook”, 2009.

Strategia Komisji na rzecz równouprawnienia płci nie wspiera w wystarczającym stopniu uwzględniania aspektu płci

25

Trybunał ocenił, czy istnieje odpowiednia strategia unijna na rzecz równouprawnienia płci, w tym na rzecz uwzględniania aspektu płci w głównym nurcie polityki. W tym celu wykorzystał kryteria przedstawione na rys. 4.

Na lata 2016–2019 Komisja zastąpiła swoją wcześniejszą strategię na rzecz równouprawnienia płci niewiążącym dokumentem

26

Kiedy Komisja przygotowywała strategiczne ramy UE dotyczące równouprawnienia płci na 2016 r. i następne lata, różne zainteresowane strony apelowały o wskazanie w strategii celów w zakresie równości płci. Zob. rys. 5.

27

Wszystkie trzy strategie na rzecz równości płci obowiązujące od 1996 r., kiedy to Komisja formalnie zobowiązała się do uwzględniania aspektu płci (pkt 12), zostały przyjęte przez kolegium komisarzy w formie komunikatów Komisji. Komisja urzędująca w latach 2014–2019 nie określiła jednak swoich celów w zakresie równości płci w strategii wydanej w formie komunikatu, lecz przedstawiła je w odrębnym dokumencie roboczym służb Komisji (SWD), zatytułowanym „Strategiczne zaangażowanie na rzecz równouprawnienia płci na lata 2016–2019”18. SWD są dokumentami o charakterze czysto informacyjnym, które nie nakładają na Komisję obowiązków ani pod względem prawnym, ani politycznym.

28

Późniejsze apele zainteresowanych stron o podniesienie rangi dokumentu poprzez przyjęcie komunikatu nie zostały uwzględnione. Zob. ponownie rys. 5.

29

Komisja uzasadniła tę decyzję, powołując się na swoją politykę unikania wydawania komunikatów w przypadku strategii sektorowych. Trybunał zwraca jednak uwagę, że Komisja przyjęła inne strategie w formie komunikatów19. Jak wynika z przeprowadzonej na zlecenie Komisji w 2019 r. oceny dokumentu dotyczącego strategicznego zaangażowania na lata 2016–201920, wydanie strategii jako dokumentu roboczego służb Komisji stanowiło „obniżenie rangi politycznej w stosunku do poprzedniej strategii” i tym samym ograniczyło jej oddziaływanie. Podobny wniosek został sformułowany w 2019 r. przez komisarz ds. sprawiedliwości, konsumentów i równouprawnienia płci urzędującej w latach 2014–201921.

Rys. 5

Apele zainteresowanych stron pod adresem Komisji o wskazanie w strategii celów w zakresie równości płci

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy, na podstawie: listu otwartego EWL-ILGA do wiceprzewodniczącego Komisji Europejskiej z marca 2015 r.; listu ministrów ds. równości 21 państw członkowskich do komisarza ds. sprawiedliwości z czerwca 2015 r.; rezolucji Parlamentu Europejskiego z 9 czerwca 2015 r. i 3 lutego 2016 r.; konkluzji Rady z 7 grudnia 2015 r. i 16 czerwca 2016 r.

Dokument „Strategiczne zaangażowanie na rzecz równouprawnienia płci na lata 2016–2019” nie zawierał planu wdrażania i monitorowania uwzględniania aspektu płci

30

W dokumencie dotyczącym strategicznego zaangażowania na lata 2016–2019 nie przewidziano planu wdrażania zasady uwzględniania aspektu płci. Zawarto w nim co prawda wymóg uwzględnienia równouprawnienia płci w ocenach skutków i ocenach, ale nie określono wskaźników, które umożliwiałyby monitorowanie postępów w tym zakresie. Dokument ten nie przewidywał też żadnych innych działań mających na celu uwzględnianie aspektu płci w praktyce, takich jak gromadzenie danych segregowanych według kryterium płci, włączenie celów związanych z płcią do wszystkich programów UE czy szkolenia. Tymczasem dokument roboczy służb Komisji towarzyszący wcześniejszej strategii na lata 2010–2015 obejmował wszystkie działania wspomniane powyżej22.

31

W następstwie konsultacji23 przeprowadzonych w celu przygotowania dokumentu dotyczącego strategicznego zaangażowania na lata 2016–2019 opracowano szereg konkretnych propozycji działań, na przykład przeprowadzenie analizy polityki UE pod kątem płci, dążenie do postępów w sporządzaniu budżetu z uwzględnieniem aspektu płci, pełne wykorzystanie wiedzy specjalistycznej EIGE oraz zapewnienie szkoleń w zakresie płci dla wszystkich pracowników Komisji. Żadna z tych propozycji nie została jednak uwzględniona w ostatecznie przyjętym dokumencie. W ramach wyjaśnień Komisja oznajmiła, że dokument ten miał status dokumentu roboczego służb Komisji i jako taki nie nakładał na Komisję obowiązków ani pod względem prawnym, ani politycznym.

32

Dokument dotyczący strategicznego zaangażowania na lata 2016–2019 zobowiązuje DG JUST do sporządzania wewnętrznych sprawozdań z realizacji i publikowania rocznych sprawozdań z postępu prac. Żadne z tych sprawozdań nie pozwalało na monitorowanie uwzględniania aspektu płci. Zamiast wewnętrznych sprawozdań z realizacji DG JUST sporządzała wewnętrzne tabele. Nie zweryfikowała jednak zgromadzonych informacji ani nie rozpowszechniała ich poza grono członków międzyresortowej grupy ds. równości płci (ISG), w skład której wchodzili przedstawiciele dyrekcji generalnych. Roczne sprawozdania z postępów w zakresie równouprawnienia płci (publikowane pod nazwą „sprawozdań na temat równości kobiet i mężczyzn w UE”) zawierały informacje faktograficzne zebrane od różnych dyrekcji generalnych, w szczególności dotyczące ukierunkowanych działań. W opinii Komisji te roczne sprawozdania stanowiły narzędzie komunikacji z obywatelami i społeczeństwem obywatelskim, a nie narzędzie monitorowania.

33

Komisja nie monitorowała ogólnych postępów w zakresie uwzględniania aspektu płci. Rada i EIGE opracowały wprawdzie zestaw wskaźników służących do regularnego monitorowania realizacji zobowiązań UE w tym zakresie zgodnie z deklaracją pekińską i w ramach pekińskiej platformy działania, ale był on przeznaczony jedynie dla państw członkowskich. Eurostat ustalił z kolei zestaw wskaźników służących do śledzenia postępów UE w realizacji celów zrównoważonego rozwoju i co roku podaje informacje na temat stopnia ich osiągnięcia. Ten zestaw nie obejmuje jednak szczegółowego wskaźnika zaproponowanego przez ONZ na potrzeby monitorowania uwzględniania aspektu płci w ramach 5. celu zrównoważonego rozwoju.

W nowej strategii na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025 podkreślono zobowiązanie Komisji do uwzględniania aspektu płci, ale nadal brakuje konkretnych działań

34

W marcu 2020 r. kolegium komisarzy urzędujące w latach 2019–2024 podkreśliło zobowiązanie Komisji do uwzględniania aspektu płci poprzez przyjęcie strategii na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025 w formie komunikatu Komisji24. Zob. rys. 6.

Rys. 6

Zobowiązania i strategie Komisji Europejskiej dotyczące równouprawnienia płci i uwzględniania aspektu płci od 1996 r.

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy.

35

W strategii na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025 postanowiono, że Komisja będzie „w większym stopniu uwzględniać aspekt płci przez systematyczne włączanie perspektywy płci na wszystkich etapach kształtowania danej polityki we wszystkich obszarach polityki UE, zarówno wewnętrznej, jak i zewnętrznej”. Jednakże, podobnie jak w dokumencie dotyczącym strategicznego zaangażowania na lata 2016–2019 (pkt 30), w strategii tej nie przewidziano konkretnych działań mających na celu systematyczne uwzględnianie równości płci we wszystkich obszarach polityki UE.

Ramy instytucjonalne Komisji są obecnie rozbudowywane, ale nie wspierają jeszcze w pełni uwzględniania aspektu płci

36

Trybunał ocenił, czy Komisja posiada odpowiednie ramy instytucjonalne, by wspierać uwzględnianie w większym stopniu aspektu płci. W tym celu wykorzystał kryteria przedstawione na rys. 4.

Komisja urzędująca w latach 2014–2019 nie wprowadziła niezbędnych mechanizmów wdrażania i monitorowania uwzględniania aspektu płci

37

Od 2010 r. dział Komisji odpowiedzialny za kwestie związane z równouprawnieniem płci jest częścią DG JUST. Mandat komisarza ds. sprawiedliwości, konsumentów i równouprawnienia płci urzędującego w latach 2014–2019 nie obejmował jednak realizacji celu polegającego na kierowaniu działaniami w zakresie uwzględniania aspektu płci i monitorowaniu tej kwestii w całej Komisji. Uwzględnianie aspektu płci nie zostało również wyznaczone jako cel w planach strategicznych i planach zarządzania DG JUST obowiązujących w latach 2016–2020. Taki stan rzeczy kontrastuje z okresem 2009–2014, kiedy mandat komisarza odpowiedzialnego za ten obszar polityki obejmował cel odnoszący się do uwzględniania aspektu płci, a DG JUST przyjęła konkretny cel polegający na uwzględnianiu w szerszym zakresie aspektu płci.

38

Spośród pozostałych dyrekcji generalnych Komisji jedynie w planie strategicznym DG DEVCO wyznaczono cele związane z promowaniem równouprawnienia płci w całym obszarze polityki, za który odpowiada ta dyrekcja. Zob. ramka 1. Mandat komisarza ds. budżetu urzędującego w latach 2014–2019 oraz cele DG BUDG nie zawierały żadnych odniesień do uwzględniania aspektu płci w budżecie UE. Sekretariat Generalny nie traktował tego zagadnienia jako celu wymagającego koordynacji polityki.

39

Dyrekcje generalne nie miały obowiązku wyznaczenia członków personelu ani działów, które wspierałyby uwzględnianie aspektu płci na szczeblu danej polityki. Bardzo nieliczne dyrekcje generalne wyznaczyły pracowników, dział lub sektor wyraźnie odpowiedzialny za kwestie równości płci, ale większość z nich miała pracowników, którym powierzono zadanie uczestnictwa w pracach ISG pod przewodnictwem DG JUST. W zleconej przez Komisję w 2019 r. ocenie dokumentu dotyczącego strategicznego zaangażowania na lata 2016–2019 zalecono, aby za kierowanie kwestiami dotyczącymi płci i łączność z DG JUST odpowiadali urzędnicy wyższego szczebla.

40

Komisja nie wymagała od swoich dyrekcji generalnych przyjęcia planu wdrożenia uwzględniania aspektu płci. W 2015 r. komisarz ds. sprawiedliwości, konsumentów i równouprawnienia płci zwróciła się natomiast na piśmie do wszystkich pozostałych komisarzy z pytaniem, w jaki sposób planują uwzględnić równouprawnienie płci w zakresie swoich kompetencji.

Ramka 1

Uwzględnianie aspektu płci w dziedzinie współpracy na rzecz rozwoju (DG DEVCO)

W mandacie komisarza do spraw współpracy międzynarodowej i rozwoju urzędującego w latach 2014–2019 oraz w celach DG DEVCO na lata 2016–2020 potwierdzono zobowiązanie komisarza i DG DEVCO do stosowania zasady uwzględniania aspektu płci we wszystkich aspektach polityki rozwojowej.

Zobowiązanie to zostało zrealizowane poprzez przyjęcie planu działania na rzecz równouprawnienia płci w dziedzinie stosunków zewnętrznych na lata 2016–2020. Jednym z trzech kluczowych wskaźników skuteczności działania monitorowanych przez DG DEVCO był odsetek finansowanych przez UE inicjatyw w zakresie współpracy i rozwoju promujących równość płci.

DG DEVCO jest obok DG JUST jedyną dyrekcją generalną Komisji, która posiada specjalny dział zajmujący się równością płci.

DG DEVCO prowadzi również unijną akademię na rzecz partnerstwa międzynarodowego (EU International Partnerships Academy), tj. platformę, na której oferowane są ogólnodostępne e-kursy na temat równouprawnienia płci.

41

W dokumencie dotyczącym strategicznego zaangażowania na lata 2016–2019 zadanie monitorowania i kierowania procesem uwzględniania aspektu płci w całej Komisji powierzono ISG. Ta grupa międzyresortowa nie miała jednak uprawnień, aby skutecznie realizować powierzone jej zadania. Niewielu członków ISG było formalnie odpowiedzialnych w swojej dyrekcji generalnej za kwestie równouprawnienia płci. W ocenie przeprowadzonej na zlecenie Komisji w 2019 r. zalecono poprawę koordynacji między dyrekcjami generalnymi w ramach ISG w celu bardziej spójnego uwzględnienia równości płci w procesie kształtowania polityki.

42

W dokumencie dotyczącym strategicznego zaangażowania na lata 2016–2019 stwierdzono również, że ISG powinna rozważyć wydanie w 2017 r. sprawozdania na temat uwzględniania aspektu płci w Komisji. ISG nie zastosowała się do tej sugestii. W ocenie przeprowadzonej na zlecenie Komisji w 2019 r. stwierdzono, że jest to istotny brak, i zalecono, aby takie sprawozdanie zostało faktycznie sporządzone. Komisja nie podjęła jeszcze działań w tej sprawie.

Komisja urzędująca w latach 2014–2019 nie zapewniła dyrekcjom generalnym wystarczających szkoleń ani wiedzy specjalistycznej, by skutecznie uwzględniać aspekt płci

43

Komisja nie opracowała strategii szkoleń w zakresie uwzględniania aspektu płci. Dostępny był tylko jeden nieobowiązkowy kurs wprowadzający. Bardzo niewiele dyrekcji generalnych – w tym żadna z objętych kontrolą przez Trybunał – oferowało szkolenia na temat równouprawnienia płci związane z ich obszarami polityki. Aby ułatwić wewnętrzną wymianę informacji i praktyk, DG JUST utworzyła w 2014 r. stronę intranetową poświęconą temu zagadnieniu, jednak nie aktualizowała jej regularnie.

44

EIGE opracowuje narzędzia, które mogą być wykorzystywane przez władze publiczne na różnych szczeblach, w tym na poziomie UE (pkt 13). Opracowała ona wytyczne i zestawy narzędzi w zakresie uwzględniania aspektu płci25, które obejmują wytyczne dotyczące analizy pod kątem płci i oceny skutków w aspekcie płci, sporządzania budżetu z uwzględnieniem aspektu płci oraz szkoleń w zakresie równouprawnienia płci. W sprawozdaniu specjalnym na temat agencji UE26 Trybunał zalecił Komisji, by dopilnowała, „by specjalistyczną wiedzę techniczną agencji oraz ich potencjał w innych wymiarach systematycznie wykorzystywano”.

45

Trybunał ustalił, że Komisja w niewielkim stopniu korzystała z narzędzi i wiedzy EIGE w zakresie uwzględniania aspektu płci, zwłaszcza w odniesieniu do sporządzania budżetu z uwzględnieniem aspektu płci. Na przykład w 2019 r. EIGE opracowała zestaw narzędzi do wykorzystania przy opracowywaniu budżetu z uwzględnieniem aspektu płci w funduszach ESI na lata 2021–2027. Ów zestaw narzędzi obejmował między innymi system monitorowania środków finansowych przeznaczonych na cele równouprawnienia płci, który został przetestowany przez kilka państw członkowskich. Komisja z zadowoleniem przyjęła wprawdzie opracowanie takiego zestawu, ale zdecydowanie zaleciła EIGE, by nie upubliczniać systemu monitorowania funduszy wraz z pozostałymi narzędziami27. W tym samym czasie gdy w EIGE trwały prace nad tym narzędziem, Komisja utworzyła podgrupę ds. monitorowania wydatków związanych z płcią, bez udziału EIGE.

Komisja urzędująca w latach 2019–2024 doprecyzowała role i obowiązki związane z uwzględnianiem aspektu płci

46

W ramach kadencji Komisji na lata 2019–2024 komisarz ds. równości jest odpowiedzialny nie tylko za równouprawnienie płci, ale za wszystkie rodzaje równości. Utworzono grupę zadaniową ds. równości, której celem jest wspieranie komisarza i ułatwianie działań na rzecz równości w odniesieniu do sześciu przyczyn dyskryminacji: ze względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub wyznanie, niepełnosprawność, wiek i orientację seksualną. Grupie zadaniowej przewodniczy i kieruje nią Sekretariat Generalny. Wszystkie dyrekcje generalne zostały poproszone o wyznaczenie koordynatora ds. równości.

47

Grupa zadaniowa jest odpowiedzialna za wdrażanie idei równości w ramach Komisji. W lutym 2021 r. wydała ona wytyczne dla wszystkich dyrekcji generalnych dotyczące uwzględniania problematyki równości przy opracowywaniu, wdrażaniu i ocenie strategii i programów UE. W programie prac na 2020 r. przewidziano również wymóg opracowania strategii szkoleniowej w zakresie wdrażania zasady równości. EIGE nie jest członkiem tej grupy zadaniowej i w momencie przeprowadzania kontroli nie utrzymywała z nią regularnych kontaktów.

48

W ramach nowych ustaleń centralną rolę przyznano Sekretariatowi Generalnemu, który zobowiązał się do dopilnowania, by równość płci była brana pod uwagę w procesie tworzenia polityki. DG BUDG jest głównym departamentem Komisji odpowiedzialnym za zarządzanie budżetem UE w cyklu rocznym i wieloletnim. Do jej zadań należy kierowanie strategicznym planowaniem budżetowym i roczną procedurą budżetową oraz składanie sprawozdań z wykonania budżetu28. W związku z tym może ona odgrywać kluczową rolę, jeśli chodzi o sporządzanie budżetu UE z uwzględnieniem aspektu płci. Nie przypisano jej jednak równie istotnych obowiązków w tym zakresie.

W cyklu budżetowym UE nie uwzględniono w wystarczającym stopniu kwestii równości płci

49

W niniejszej części Trybunał koncentruje się na tym, czy Komisja uwzględniła równość płci w obecnym cyklu budżetowym UE. W tym celu Trybunał przeanalizował cztery działania przedstawione na rys. 7.

Rys. 7

Działania na rzecz uwzględnienia równości płci w procesie budżetowym UE

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy, na podstawie: OECD, „Toolkit for Mainstreaming and Implementing Gender Equality”, 2018; OECD, „Designing and Implementing gender budgeting. A path to action”, 2019; Rada Europy, „Gender budgeting: practical implementation Handbook”, 2009.

W przypadku obszarów polityki i programów objętych niniejszą kontrolą Komisja poświęciła niewiele uwagi na ich analizę pod kątem płci

50

Zestaw narzędzi OECD z 2018 r. zawiera opis najważniejszych elementów, jakie składają się na właściwie przeprowadzaną analizę dotyczącą płci. Podkreślono w nim znaczenie opartej na dowodach analizy dotyczącej płci we wszystkich fazach cyklu polityki, a w szczególności skupiono się na ocenie potrzeb pod kątem płci oraz na ocenie skutków w aspekcie płci (pkt 06).

51

Roczne budżety UE są realizowane w ramach siedmioletnich WRF, dlatego przy opracowywaniu tych ram tak istotne jest uwzględnienie kwestii równości płci. Nadrzędnemu wnioskowi ustawodawczemu dotyczącemu WRF towarzyszą wnioski sektorowe obejmujące główne unijne programy finansowania. Zgodnie z programem Komisji dotyczącym lepszego stanowienia prawa wnioski te podlegają ocenie skutków.

52

Trybunał ocenił, czy w ośmiu ocenach skutków przeprowadzonych w odniesieniu do wniosków sektorowych dotyczących unijnych programów finansowania z WRF na lata 2014–2020 i 2021–2027, które zostały objęte kontrolą, uwzględniono analizę dotyczącą płci. Trybunał sprawdził również, czy nadrzędne wnioski ustawodawcze dotyczące WRF i instrumentu Next Generation EU zawierały wymóg uwzględnienia aspektu płci.

53

Komisja opracowała wytyczne ułatwiające przeprowadzanie oceny potencjalnego oddziaływania wniosków ustawodawczych na gospodarkę, społeczeństwo i środowisko przy dokonywaniu ocen skutków. Wytyczne mające zastosowanie do WRF na lata 2014–202029 zawierają wskazówki dotyczące identyfikacji i oceny skutków proponowanych przepisów z perspektywy płci. Oceny skutków, które zostały skontrolowane przez Trybunał, nie obejmowały jednak takiej oceny. Zawierały one nieliczne odniesienia do równouprawnienia płci i tym samym nie spełniały warunków właściwie przeprowadzonej analizy dotyczącej płci (pkt 06).

54

W wytycznych Komisji dotyczących ocen skutków w przypadku WRF na lata 2021–202730 zaleca się, aby równouprawnienie płci było uwzględniane w procesie kształtowania polityki, jednak tylko wtedy, gdy jest to „proporcjonalne”. Spośród ośmiu przeanalizowanych przez Trybunał ocen skutków ocena EFS+ obejmowała ograniczoną analizę dotyczącą płci, a w ocenie skutków odnoszącej się do WPR zawarto zwięzły opis sytuacji kobiet na obszarach wiejskich. Żadna z pozostałych ocen skutków nie zawierała wyjaśnienia, dlaczego przeprowadzenie analizy dotyczącej płci nie byłoby „proporcjonalne”. Z analizy przeprowadzonej przez Radę ds. Kontroli Regulacyjnej – organ Komisji, któremu powierzono zadanie oceniania jakości ocen skutków – wynika, że w ocenach skutków rzadko pojawiają się odniesienia do równości płci. W 2017 i 2018 r. tylko sześć ze 129 ocen skutków, które przeanalizowała Rada, zawierało jakiekolwiek odniesienie do tej kwestii.

55

W nadrzędnych wnioskach ustawodawczych Komisji dotyczących obu WRF uwzględnienie aspektu płci lub „równości” zostało wspomniane jedynie w sposób ogólny i tylko w przypadku obszaru polityki dotyczącego sprawiedliwości. Wniosek dotyczący instrumentu Next Generation EU zawiera z kolei jedno odniesienie podkreślające znaczenie działań na rzecz równouprawnienia płci, a także opis niektórych skutków, jakie kryzys związany z pandemią COVID-19 wywiera na kobiety. We wniosku stwierdzono na przykład, że kryzys ten jest szczególnie trudny dla osób samotnie wychowujących dzieci, z których 85% to kobiety.

56

Trybunał odnotowuje, że w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, który stanowi największą część instrumentu Next Generation EU, przyjęto zobowiązanie do uwzględniania równouprawnienia płci. Krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności będą musiały zawierać wyjaśnienie, w jaki sposób proponowane środki mają przyczyniać się do równouprawnienia płci i równych szans dla wszystkich, a także uwzględniać te cele w głównym nurcie polityki. Ocena przez Komisję tych planów obejmie również ich wkład w zwiększanie odporności społecznej państw członkowskich oraz to, czy skutecznie łagodzą one społeczne skutki kryzysu związanego z pandemią COVID-19. Na podstawie tej oceny Rada zdecyduje, czy je zatwierdzić. Sprawozdanie Komisji z wdrażania Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, które ma zostać przedłożone w połowie 2022 r., będzie zawierało ocenę, w jaki sposób plany odbudowy i zwiększania odporności sporządzone przez państwa członkowskie przyczyniły się do zniwelowania nierówności między kobietami i mężczyznami. Jednakże, jak Trybunał zauważył w swojej opinii na temat Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności31, ze względu na brak wspólnych wskaźników trudno będzie monitorować wyniki i podejmować działania następcze, w tym w zakresie równouprawnienia płci.

57

Aby umożliwić przeprowadzanie właściwych analiz dotyczących płci i móc opracowywać odpowiednią, opartą na dowodach politykę, decydenci muszą mieć dostęp do statystyk, które dokładnie odzwierciedlają różnice i nierówności między płciami. Takie statystyki pomagają śledzić wpływ polityki, pokazują, gdzie można podjąć większe starania, aby zniwelować różnice w sytuacji kobiet i mężczyzn32, oraz pozwalają zmierzyć te różnice w różnych wymiarach społecznych i gospodarczych33.

58

Trybunał przyjrzał się zatem dostępności danych i statystyk opartych na danych w podziale na kobiety i mężczyzn (lub „segregowanych według kryterium płci”). Eurostat (urząd statystyczny Unii Europejskiej) przygotowuje dane segregowane według kryterium płci w przypadku około dwóch trzecich spośród 2 786 dostępnych zbiorów danych dotyczących głównych obszarów polityki społecznej UE34. Zapewnia również informacje z podziałem na płeć w niektórych innych – ale nie wszystkich – obszarach polityki UE. Brak jest na przykład informacji segregowanych według kryterium płci na temat liczby pasażerów w środkach transportu. Komisja stworzyła ponadto portal zapewniający publiczny dostęp do danych publikowanych przez instytucje i organy Unii Europejskiej35. Spośród 15 749 zbiorów danych dostępnych na tym portalu około jednej czwartej należy do kategorii „Ludność i społeczeństwo”, która ma bezpośrednie znaczenie w kontekście statystyk dotyczących płci. Około połowy zbiorów w tej kategorii obejmuje dane segregowane według kryterium płci. EIGE opracowuje statystyki dotyczące płci, w tym wskaźnik równouprawnienia płci (Gender Equality Index) (pkt 04). Baza danych statystycznych EIGE dotyczących płci zawiera dane na temat 1 888 wskaźników.

59

Łącznie źródła te zapewniają dostęp do dużej ilości danych segregowanych według kryterium płci. W przypadku funduszy objętych przeglądem Trybunał znalazł jednak niewiele dowodów wskazujących na to, że Komisja systematycznie wykorzystywała te dane w analizach dotyczących płci. Spośród ocen skutków, które Trybunał zweryfikował w przypadku obu WRF, tylko jedna (dotycząca EFS+36) zawierała odniesienie do różnic związanych z płcią, co sugeruje, że wykorzystano w niej dane segregowane według kryterium płci.

Komisja wyznaczyła niewiele celów wyraźnie związanych z problematyką płci

60

Jak wskazano w zestawie narzędzi OECD z 2018 r., rządy powinny określić cele związane z płcią w różnych obszarach polityki, co umożliwiłoby im śledzenie postępów w osiąganiu celów równouprawnienia płci. Rozporządzenie finansowe regulujące budżet ogólny UE nie zawiera szczególnych wymogów dotyczących celów związanych z płcią, lecz zawiera ogólny wymóg ustanowienia celów programowych.

61

Cele programowe są wymienione w tzw. dokumentach programowych. Są to sprawozdania dołączane do projektu budżetu na każdy rok, które zawierają informacje na temat postępów poczynionych w poprzednich latach na drodze do osiągnięcia celów danego programu. Trybunał ocenił, czy w dokumentach programowych towarzyszących rocznym projektom budżetów w przypadku WRF na lata 2014–2020 uwzględniono cele związane z płcią we wszystkich obszarach polityki. W przypadku WRF na lata 2021–2027 Trybunał zbadał wnioski ustawodawcze dotyczące programów, aby sprawdzić, czy zawierają one cele związane z płcią.

62

Spośród 58 programów wydatków w WRF na lata 2014–2020 cztery – „Prawa, równość i obywatelstwo” (REC), Europejski Fundusz Społeczny (EFS), Erasmus+ i program w dziedzinie zdrowia – zawierały wyraźne odniesienia do promowania równouprawnienia płci jako jednego z celów. Jak wynika z analizy wniosków Komisji dotyczących WRF na lata 2021–2027, program REC (który uległ przekształceniu w program „Obywatele, Równość, Prawa i Wartości”) i program EFS+ były jedynymi programami, które zawierały cele z wyraźnym odniesieniem do równouprawnienia płci.

Komisja nie monitorowała skutecznie wkładu budżetu UE w osiągnięcie równouprawnienia płci

63

W zestawie narzędzi OECD z 2018 r. stwierdzono, że mechanizmy monitorowania umożliwiają ocenę postępów, usprawnienie procesu podejmowania decyzji oraz dostosowanie programów i zasobów, tak aby zapewnić większe oddziaływanie. Rozporządzenie finansowe UE stanowi, że osiągnięcie celów powinno być monitorowane za pomocą wskaźników wykonania.

64

Komisja publikuje dane dotyczące wskaźników wykonania w dokumentach programowych. Wskaźniki te są określone w przepisach ustanawiających programy bądź w powiązanym prawie wtórnym. Trybunał ocenił, czy dokumenty programowe w WRF na lata 2014–2020 zawierają wskaźniki umożliwiające monitorowanie realizacji celów związanych z płcią.

65

Opublikowane w 2020 r. dokumenty programowe, obejmujące 58 programów wydatków, zawierały ponad 1 000 wskaźników, spośród których 29 wskaźników w pięciu programach dotyczyło równouprawnienia płci. Wskaźniki te mierzą zmiany w kontekście płci zachodzące na przestrzeni czasu, na przykład lukę płacową między kobietami a mężczyznami. Dziewiętnaście z nich, na przykład wskaźnik zatrudnienia według płci, opierało się również na danych segregowanych według kryterium płci. Na wspomniane programy przypada 21,7% całkowitej kwoty WRF na lata 2014–2020. Zob. rys. 8. We wnioskach Komisji dotyczących WRF na lata 2021–2027 utrzymano jedynie 10 z 29 zidentyfikowanych przez Trybunał wskaźników związanych z płcią.

Rys. 8

Odsetek programów w WRF na lata 2014–2020 zawierających wskaźniki dotyczące płci

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie danych Komisji.

Komisja udostępniała niewiele informacji na temat ogólnego wpływu budżetu UE na równość płci

66

Zapewnianie obywatelom informacji na temat wpływu budżetu na równość płci sprzyja systematycznemu nadzorowi i rozliczalności37. Może to obejmować upublicznianie informacji o środkach finansowych przeznaczonych na cele związane z równouprawnieniem płci i wykorzystanych na ich realizację, a także informowanie o wynikach programów. Takie działania ułatwiają kontrolę parlamentarną. Zob. ramka 2.

Ramka 2

Wykorzystanie danych z podziałem na kobiety i mężczyzn do analizy ekonomicznej stanowiącej podstawę projektu ustawy budżetowej

Od 2004 r. rząd szwedzki przedstawia parlamentowi sprawozdanie na temat różnic ekonomicznych i zmian w dystrybucji dochodów między kobietami i mężczyznami w oddzielnym załączniku do projektu ustawy budżetowej. Załącznik do budżetu na rok 2021 zawiera analizę dystrybucji zasobów finansowych między kobiety i mężczyzn od 1995 r., w tym analizę zmian w dochodach z pracy, emeryturach, świadczeniach socjalnych, podatkach i ogólnym dochodzie do dyspozycji. Na końcu załącznika przedstawiono opis wpływu reform przeprowadzonych w latach 2019–2021 na rozkład zasobów ekonomicznych między kobiety i mężczyzn. Za sporządzenie załącznika odpowiedzialne jest Ministerstwo Finansów.

67

Dwa kluczowe sprawozdania Komisji na temat wyników osiągniętych w ramach budżetu UE to dokumenty programowe załączone do rocznego projektu budżetu oraz sprawozdanie roczne na temat zarządzania budżetem UE i jego wyników przedstawiane na potrzeby dorocznej procedury udzielania absolutorium. Trybunał ocenił, czy w tych dwóch sprawozdaniach Komisja podała informacje na temat ogólnego wpływu budżetu UE i programów finansowania na równouprawnienie płci.

Komisja zwiększyła ilość informacji na temat płci, które towarzyszą projektowi budżetu UE, ale przedstawiała je we fragmentaryczny sposób

68

Niektóre dokumenty programowe zawierają osobną sekcję dotyczącą uwzględniania aspektu płci. Spośród 58 dokumentów programowych opublikowanych w 2016 r., czyli w roku, w którym po raz pierwszy uwzględniono informacje na ten temat, taką sekcję zawierało 20 z nich. Jeśli chodzi o dokumenty programowe opublikowane w 2020 r., liczba ta wzrosła do 3438. Oznacza to, że obecnie 59% dokumentów programowych dotyczących programów wydatków, które składają się na 88% WRF na lata 2014–2020, zawiera ilościowe lub jakościowe informacje dotyczące płci.

69

Trybunał wykrył jednak uchybienia w tych informacjach. Spośród 34 dokumentów programowych opublikowanych w 2020 r., w których podano informacje na temat płci, tylko 10 (29%) zawierało szacunki finansowe dotyczące wkładu budżetu UE w równouprawnienie płci. Były to dokumenty dotyczące programów finansowanych w ramach EFS i EFRR, ale nie w ramach EFRG, EFRROW i Erasmus+. Ponieważ jednak nie ma wspólnego systemu monitorowania środków przydzielonych i wykorzystanych na cele równouprawnienia płci w ramach budżetu UE, dyrekcje generalne stosowały różne metody w celu oszacowania wkładu swoich programów w równouprawnienie płci. Sprawiło to, że obliczenie całkowitego wkładu we wszystkich obszarach budżetu UE było niemożliwe. Komisja monitoruje przydział środków i ich wykorzystanie w ramach innych polityk przekrojowych. Zob. ramka 3. W przypadku równouprawnienia płci taki system nie został jednak ustanowiony.

Ramka 3

Monitorowanie zasobów i wyznaczanie celów działań w dziedzinie klimatu

W przypadku działań w dziedzinie klimatu Komisja stosuje podejście do monitorowania zasobów oparte na metodzie opracowanej przez OECD39. W przeglądzie dotyczącym monitorowania wydatków na rzecz klimatu, opublikowanym w 2020 r.40, Trybunał stwierdził, że zaletą takiego podejścia jest jego prostota i pragmatyczność, choć przywołał obawy przedstawione w sprawozdaniu specjalnym na temat działań w dziedzinie klimatu41 dotyczące ryzyka zawyżenia szacunków wydatków.

Monitorowanie można uzupełnić o cele. W kontekście unijnym cele te są wyznaczane w porozumieniu z Parlamentem Europejskim i Radą. Ustalono na przykład cele, zgodnie z którymi 20% WRF na lata 2014–2020 (około 200 mld euro) oraz łącznie 30% WRF na lata 2021–2027 i instrumentu Next Generation EU (około 550 mld euro) ma zostać wykorzystane na działania w dziedzinie klimatu.

70

Na rys. 9 przedstawiono podsumowanie informacji dotyczących płci zawartych w dokumentach programowych, w tym cele związane z płcią (pkt 62), wskaźniki (pkt 65) i szacunki finansowe (pkt 69).

Rys. 9

Przegląd informacji na temat płci dostępnych w dokumentach programowych

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy, na podstawie dokumentów programowych dołączonych do projektu budżetu ogólnego na rok budżetowy 2021.

71

W strategii na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025 Komisja zobowiązała się do „rozważenia” pomiaru wydatków związanych z równouprawnieniem płci na poziomie programów w WRF na lata 2021–2027. W listopadzie 2020 r. Komisja, Rada i Parlament Europejski uzgodniły, że Komisja powinna opracować metodę pomiaru odnośnych wydatków na poziomie poszczególnych programów w WRF na lata 2021–2027. W myśl umowy międzyinstytucjonalnej Komisja wdroży tę metodę w odniesieniu do niektórych programów zarządzanych centralnie – aby sprawdzić jej przydatność w praktyce – do stycznia 2023 r.42 Oznacza to, że w perspektywie średnioterminowej Komisja nie będzie w stanie wykazać, jaka kwota środków została wykorzystana we wszystkich unijnych programach finansowania na wspieranie równouprawnienia płci.

Sprawozdanie roczne na temat zarządzania budżetem UE i jego wyników zawierało bardzo niewiele informacji na temat rezultatów dotyczących równouprawnienia płci

72

Sprawozdanie roczne na temat zarządzania budżetem UE i jego wyników wchodzi w skład zintegrowanego pakietu dokumentów na potrzeby sprawozdawczości finansowej i sprawozdawczości w zakresie rozliczalności Komisji43. Stanowi ono kluczowy wkład w coroczną procedurę udzielania absolutorium. Część 1 tego sprawozdania zawiera ocenę postępów poczynionych w kierunku osiągnięcia celów polityki. W swoim sprawozdaniu dotyczącym wyników wykonania budżetu UE44 Trybunał zwrócił uwagę na ograniczony zakres udostępnianych informacji na temat wkładu unijnych programów wydatków na rzecz równouprawnienia płci.

73

Od czasu opublikowania pierwszego sprawozdania rocznego na temat zarządzania budżetem UE i jego wyników45 w 2016 r. Komisja nigdy nie przedstawiła sprawozdania, które dotyczyłoby konkretnie równouprawnienia płci jako priorytetu horyzontalnego. Nie przedstawiła też żadnej analizy tego zagadnienia w poszczególnych częściach sprawozdania. Sprawozdanie roczne na temat zarządzania budżetem UE i jego wyników obejmuje natomiast informacje sprawozdawcze na temat wydatków na inne priorytety horyzontalne. W sprawozdaniu za 2019 r.46 Komisja stwierdziła, że horyzontalny charakter niektórych celów politycznych wymaga lepszego uwzględnienia ich w całym budżecie, w szczególności w odniesieniu do wydatków związanych z klimatem, ochroną różnorodności biologicznej i celami zrównoważonego rozwoju. W dokumencie tym nie wspomniano natomiast o równouprawnieniu płci.

Szczegółowe określenie wymogów prawnych ułatwiło włączenie kwestii równouprawnienia płci do programów

74

W ostatniej części sprawozdania Trybunał skoncentrował się na poszczególnych programach i ocenił, czy Komisja uwzględniała kwestię równouprawnienia płci w EFS, EFRR, EFRROW, EFRG i Erasmus+. Trybunał sprawdził, czy przeprowadzono analizy dotyczące płci i czy wyznaczono cele związane z płcią. Celem jego prac było ustalenie, czy Komisja była w stanie wykazać, jakie rezultaty udało się osiągnąć w ramach programów, jeśli chodzi o równouprawnienie płci.

75

Trybunał skupił się na tych pięciu funduszach nie tylko ze względu na ich znaczenie finansowe w WRF, lecz także dlatego, że mają one potencjał, by stymulować wzrost gospodarczy i przyczyniać się do równouprawnienia płci (pkt 02). Z EFS wspierane są projekty w obszarze zatrudnienia, włączenia społecznego, edukacji i szkolenia realizowane na terenie całej UE. Wsparcie z EFRR przeznaczane jest na promowanie zrównoważonego rozwoju w różnych regionach UE. Ze środków EFRROW finansuje się działania mające na celu radzenie sobie ze szczególnymi wyzwaniami na obszarach wiejskich UE. EFRG został utworzony w celu zabezpieczenia dochodów rolników poprzez płatności bezpośrednie. Program Erasmus+ zapewnia natomiast finansowanie unijne na wsparcie kształcenia i szkolenia w celu promowania wzrostu gospodarczego.

Fundusze ESI mają znaczny potencjał, by przyczyniać się do równouprawnienia płci, jednak w przypadku WRF na lata 2014–2020 Trybunał znalazł niewiele informacji na temat osiągniętych rezultatów

76

Ponad połowa środków finansowych UE jest przekazywana za pośrednictwem pięciu funduszy ESI, którymi zarządza Komisja wraz z państwami członkowskimi. Trybunał przeprowadził kontrolę EFS, EFRR i EFRROW w Hiszpanii i Rumunii. W zakres prac kontrolnych Trybunału weszły umowy partnerskie oraz 12 programów realizowanych w tych dwóch krajach.

77

Wymogi prawne w zakresie równości płci różnią się w zależności od rozporządzeń dotyczących poszczególnych funduszy ESI. W rozporządzeniu w sprawie wspólnych przepisów (CPR)47 ustanowiono jednak wspólne przepisy dotyczące funduszy ESI w WRF na lata 2014–2020. Art. 7 tego rozporządzenia stanowi, że państwa członkowskie i Komisja muszą zapewniać uwzględnianie i propagowanie równości mężczyzn i kobiet oraz punktu widzenia płci w trakcie przygotowywania i wdrażania programów, w tym w odniesieniu do monitorowania, sprawozdawczości i ocen wszystkich programów. Przepis ten wymaga, aby działania we wszystkich obszarach przyczyniały się do osiągnięcia równouprawnienia płci przy użyciu takich narzędzi jak oceny ex ante i warunki wstępne, komitety monitorujące oraz procedury i kryteria wyboru.

78

Wniosek Komisji dotyczący nowego rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów w odniesieniu do WRF na lata 2021–2027 nie zawierał początkowo żadnych przepisów analogicznych do art. 7 rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów na lata 2014–2020. Po wstępnej rewizji podobne zapisy zostały jednak przywrócone w kolejnej wersji dokumentu. W nowym rozporządzeniu w sprawie wspólnych przepisów przewidziano wymóg posiadania przez państwa członkowskie krajowych ram strategicznych w zakresie równości płci jako warunku korzystania z funduszy ESI podczas inwestowania w poprawę równowagi płci na rynku pracy i równowagi między życiem zawodowym a prywatnym czy w placówki opieki nad dziećmi.

W programach skontrolowanych przez Trybunał równość płci została uwzględniona na etapie przygotowywania programów

79

W przypadku programów skontrolowanych w Hiszpanii i Rumunii Trybunał ustalił, że obowiązek uwzględniania aspektu równości płci był częściej przestrzegany na etapie przygotowawczym niż na etapie realizacji i monitorowania. Wszystkie programy zawierały analizę dotyczącą płci, a równość płci została uwzględniona w ich koncepcji, choć w różnym stopniu. Ponadto oba państwa członkowskie przeprowadziły oceny ex ante dotyczące tego, czy planowane środki mogą skutecznie przyczyniać się do promowania równości płci. Trybunał znalazł kilka przykładów, gdzie w procedurach wyboru zachęcano do przeprowadzenia analizy dotyczącej płci. Zob. ramka 4.

Ramka 4

Kryteria wyboru zachęcające do analizy dotyczącej płci

Hiszpania i Rumunia uwzględniają w procedurach wyboru kryteria zachęcające wnioskodawców do przeprowadzania analiz dotyczących płci.

Na przykład we współfinansowanym z EFRR programie „Strategie zintegrowanego działania na rzecz zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich” władze hiszpańskie zwróciły się do organu eksperckiego o ocenę stopnia uwzględnienia kwestii płci we wnioskach projektowych i wykorzystały jej wyniki jako kryterium wyboru.

W Rumunii wnioskodawcy ubiegający się o finansowanie w ramach jednego z programów EFS byli zobowiązani do przedstawienia, w jaki sposób ich projekt przyczyni się do realizacji co najmniej jednej kwestii horyzontalnej, w tym niedyskryminacji i równouprawnienia płci. Za wnioski obejmujące działania mające na celu zwalczanie dyskryminacji kobiet i mężczyzn przyznawano dodatkowe punkty.

Cele związane z płcią były rzadko uwzględniane w programach skontrolowanych przez Trybunał, a informacje na temat ich wpływu na równouprawnienie płci były dostępne w niewielkim stopniu

80

Programy muszą być zgodne z ogólnymi celami ustanowionymi w szczegółowych przepisach regulujących działalność funduszy, z których są finansowane, oraz w rozporządzeniu w sprawie wspólnych przepisów. Państwa członkowskie mają ponadto możliwość uwzględnienia własnych celów związanych z płcią. Hiszpania, ale nie Rumunia, włączyła szczegółowe cele i wskaźniki dotyczące płci do niektórych priorytetów inwestycyjnych w ramach EFS. Pozostałe fundusze, które Trybunał objął przeglądem, nie zawierały celów związanych z płcią.

81

Rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów wymaga, aby każde państwo członkowskie przedstawiło roczne sprawozdanie z wdrażania każdego programu. Zaznaczono ponadto, że sprawozdania za lata 2016 i 2018 muszą zawierać ocenę działań podjętych w celu promowania równości płci i niedyskryminacji.

82

Sprawozdania dotyczące wszystkich programów wybranych do kontroli zawierały część z danymi – najczęściej jakościowymi, ale niekiedy ilościowymi – na temat konkretnych działań podjętych w celu promowania równości płci oraz rozwiązań wprowadzonych w celu zapewnienia, by zagadnienie to było odpowiednio uwzględniane. Sprawozdania te nie zawierały jednak żadnych informacji o rezultatach i oddziaływaniu.

83

Na podstawie tych sprawozdań Komisja opublikowała sprawozdania z wdrażania funduszy ESI w 2017 i 2019 r. W 2018 r. opublikowała także sprawozdanie zbiorcze z wdrażania obejmujące realizację programów w ramach funduszy ESI w latach 2014–2017. Sprawozdania te zawierały jednak niewiele informacji na temat równouprawnienia płci.

84

Platforma otwartych danych Komisji dotycząca funduszy ESI zapewnia dane na temat uczestników finansowanych działań. Dane te nie zawierają jednak odniesienia do płci. Oznacza to, że brak jest publicznie dostępnych skonsolidowanych danych segregowanych według kryterium płci dotyczących wspólnych wskaźników dla któregokolwiek z funduszy ESI.

Płatności bezpośrednie dla rolników w ramach EFRG były przyznawane bez uwzględnienia aspektu płci

85

Na wspólną politykę rolną (WPR) przypada ponad jedna trzecia finansowania zapewnianego przez UE. Około trzech czwartych środków w ramach WPR jest wydatkowane za pośrednictwem EFRG, który jest wykorzystywany głównie w celu zapewnienia rolnikom wsparcia dochodów poprzez płatności bezpośrednie. Jest to największy program w ramach budżetu UE, na który w WRF na lata 2014–2020 przeznaczono ponad 300 mld euro.

Rozporządzenie w sprawie płatności bezpośrednich nie uwzględnia kwestii równości płci i ogranicza możliwości państw członkowskich w tym zakresie

86

Rozporządzenie w sprawie płatności bezpośrednich na lata 2014–2020 nie obejmuje wymogów prawnych dotyczących uwzględniania aspektu płci bądź równości płci. W opinii w sprawie wniosków Komisji dotyczących WPR po 2020 r.48 Trybunał zauważył, że państwo członkowskie zaniepokojone na przykład wpływem płatności bezpośrednich na płeć będzie miało „niewiele możliwości” zmiany sposobu dystrybucji dotacji, ponieważ kształt tych płatności zostanie w dużej mierze ustalony w proponowanym prawodawstwie UE.

87

Trybunał znalazł przykłady potwierdzające tę tezę w dwóch z czterech studiów przypadku przeprowadzonych przez eksperta (pkt 19). Przy sporządzaniu budżetu regionalnego w Andaluzji (Hiszpania) uwzględnia się kryterium płci, a ponadto około 90% programów jest wykorzystywanych w celu promowania równości płci. Nie dotyczy to jednak Funduszu Gwarancji Rolnej w Andaluzji, ponieważ system płatności bezpośrednich nie pozostawia możliwości podejmowania pozytywnych działań w odniesieniu do kobiet49. W Szwecji stosuje się zasadę sporządzania budżetu z uwzględnieniem aspektu płci, a także istnieją dane bazowe, które ukazują nierówności w rolnictwie. Władze szwedzkie wyjaśniły jednak, że ponieważ w tym przypadku realizują politykę, a nie ją projektują, i ponieważ sporządzanie budżetu z uwzględnieniem aspektu płci nie jest obowiązkowe na mocy rozporządzenia w sprawie płatności bezpośrednich, nie mogą wykorzystać tego podejścia do korygowania nierówności.

Luki w danych i brak analiz dotyczących płci niosą ze sobą ryzyko utrwalenia nierówności płci

88

Wszelkie zmiany w WPR są analizowane w ocenach skutków, tak aby nie pogłębiać nierówności między rolnikami ze względu na wiek, wielkość gospodarstwa czy region w UE. Nie bierze się jednak przy tym bezpośrednio pod uwagę różnic między rolnikami płci męskiej i żeńskiej. W opinii na temat WPR po 2020 r. (pkt 86) Trybunał zauważył, że Komisja uwzględniła w swojej ocenie skutków kwestie równouprawnienia płci w powiązaniu z celami zrównoważonego rozwoju, ale wydaje się, że miało to niewielki wpływ na kształt wniosku.

89

W swojej opinii Trybunał skrytykował również brak dokładnych informacji na temat dochodów gospodarstw domowych rolników oraz brak wymogu opracowywania przez państwa członkowskie statystyk dotyczących dochodu do dyspozycji gospodarstw rolnych. Niedostępność takich statystyk w podziale na płeć stanowi również poważną lukę w danych przy analizie wpływu płatności bezpośrednich na równouprawnienie płci.

90

Kolejną poważną luką jest brak danych statystycznych dotyczących odbiorców płatności bezpośrednich w podziale na płeć. Rozporządzenie w sprawie EFRG nie zawiera wymogu przekazywania takich danych. Komisja nie posiadała informacji na temat proporcji płatności otrzymywanych przez kobiety i mężczyzn. W studium przypadku opracowanym przez eksperta Trybunału odnotowano jednak, że Szwedzka Rada Rolnictwa dysponuje danymi, z których wynika, że w 2019 r. w Szwecji kobiety stanowiły 16% wnioskodawców, ale otrzymały jedynie 7% wsparcia w postaci płatności. W Irlandii natomiast, według Irlandzkiego Stowarzyszenia Rolników, w 2019 r. kobiety posiadały 10% kwalifikujących się gruntów i otrzymały zaledwie 8% płatności50. Płatności bezpośrednie to płatności obszarowe skierowane do rolników posiadających grunty do dyspozycji w celu prowadzenia działalności rolniczej („gospodarstwa”), w związku z czym istnieje kilka czynników, które mogą wyjaśnić te wartości.

91

W badaniu zleconym przez Parlament Europejski w 2019 r.51 zauważono, że „[k]obiety-rolnicy mają znacznie mniejszy dostęp do ziemi, kontrolę i własność ziemi i innych aktywów produkcyjnych w porównaniu z męskimi odpowiednikami”. Według Komitetu Rolniczych Organizacji Zawodowych52 kobiety mają utrudniony dostęp do kredytów i pożyczek. Eurostat nie posiada segregowanych według kryterium płci informacji na temat własności gospodarstw rolnych, ale opracowuje dane na temat osób prowadzących gospodarstwa rolne. Osoby takie mogą być właścicielami gospodarstwa, ale także mogą je dzierżawić, być dzierżawcami dziedzicznymi lub powiernikami. Jak wynika z danych Eurostatu, w 2016 r. tylko około 30% osób prowadzących gospodarstwa rolne w Europie stanowiły kobiety53.

92

Z danych Eurostatu wynika również, że kobiety posiadają zwykle mniejsze gospodarstwa: w 2016 r. były one w posiadaniu jedynie 16% większych gospodarstw, w porównaniu z 35% mniejszych gospodarstw54. W 2017 r. Komisja oszacowała, że produkcja na gospodarstwo była znacznie niższa w przypadku kobiet-rolników (nieco poniżej 12 000 euro w 2013 r.) niż w przypadku mężczyzn-rolników (prawie 40 000 euro). Oszacowano również, że kobiety-rolnicy kontrolują znacznie mniej ziemi (12%) niż mężczyźni (61%; pozostała część jest w posiadaniu przedsiębiorstw)55. W swojej opinii na temat WPR po 2020 r. Trybunał zauważył, że dane Komisji „sugerują, [iż] mężczyźni otrzymują około 3/5 takich dotacji [tj. wsparcia dochodów dla rolników], kobiety 1/8, a pozostałą część – przedsiębiorstwa”.

93

Wszystkie powyższe informacje wskazują, że istnieje wyraźna potrzeba przeprowadzenia analizy dotyczącej płci w odniesieniu do wsparcia dochodów wypłacanego rolnikom w ramach płatności bezpośrednich, w tym dystrybucji dochodów i ich związku z własnością ziemi, kwalifikującymi się gruntami i odbiorcami płatności. Będzie to wymagało zgromadzenia i rozpowszechnienia szerszego zakresu danych na temat kobiet w rolnictwie. Już w 2017 r. Parlament Europejski56 wezwał Komisję i państwa członkowskie do dokonania pomiaru wkładu kobiet w dochody na obszarach wiejskich oraz do określenia ról kobiet w rolnictwie. Podkreślił również potrzebę przekazywania przez państwa członkowskie aktualnych statystyk dotyczących własności ziemi przez kobiety.

Komisja nie uwzględniła równości płci we wszystkich aspektach programu Erasmus+

94

Erasmus+ to program UE wspierający kształcenie, szkolenie, młodzież i sport w Europie. Komponent mobilności programu oferuje uczącym się i pracownikom dydaktycznym możliwość zdobycia umiejętności poprzez studiowanie, pracę i wolontariat za granicą.

95

W motywach rozporządzenia dotyczącego programu Erasmus+ w WRF na lata 2014–2020 stwierdzono, że cele programu obejmują promowanie równości mężczyzn i kobiet. W głównym tekście rozporządzenia nie przewidziano wprawdzie wiążących wymogów prawnych dotyczących uwzględniania aspektu płci bądź gromadzenia danych segregowanych według kryterium płci, ale w załączniku I zawarto wymóg gromadzenia takich danych na potrzeby dwóch z 25 kluczowych wskaźników programu.

96

Wniosek ustawodawczy dotyczący programu Erasmus+ w WRF na lata 2021–2027 nie zawierał początkowo żadnych przepisów dotyczących uwzględniania aspektu płci bądź wymogu gromadzenia danych segregowanych według kryterium płci. Parlament Europejski zaproponował jednak poprawkę57, zgodnie z którą wszystkie wskaźniki ilościowe dla programu Erasmus+ powinny być podzielone według kryterium płci.

Komisja w niewielkim stopniu uwzględniała kwestię równości płci na etapie przygotowywania programów

97

W przeprowadzonej przez Komisję ocenie skutków programu Erasmus+ w WRF na lata 2014–2020 uwzględniono wprawdzie kwestię równouprawnienia płci, ale tylko w ograniczonym zakresie. Zawierała ona bowiem jedynie tabelę z opisem oczekiwanych skutków każdego wniosku z punktu widzenia równouprawnienia płci, ale bez właściwej analizy potrzeb i skutków związanych z płcią.

98

W ocenie skutków WRF na lata 2021–2027 równouprawnienie płci zostało uwypuklone jako jedna z kwestii, na którą należałoby zwrócić uwagę w ramach programu Erasmus+. Zagadnienie to zostało również wskazane jako wyzwanie w otwartych konsultacjach społecznych z 2017 r. dotyczących przyszłości programu Erasmus+. Istniała zatem jasno określona potrzeba, by uwzględnić kwestię równości płci w całym programie Erasmus+. Niemniej we wniosku ustawodawczym Komisja zaproponowała jedynie, aby równość płci była aktywnie promowana w jednym obszarze programu Erasmus+ – „Sport”.

99

Komisja posiada dane niezbędne do przeprowadzenia analizy dotyczącej płci bądź oceny równowagi płci w ramach programu Erasmus, w tym w rozbiciu na kierunki studiów. Niemniej jednak w rocznym sprawozdaniu z realizacji programu Erasmus+ za 2019 r. nie przedstawiono informacji na temat oddziaływania bądź rezultatów dotyczących płci ani żadnych danych segregowanych według kryterium płci. Podawane są wprawdzie dane dotyczące łącznej liczby studentów lub uczestników, ale nie są one podzielone według płci.

100

W dokumentach programowych opublikowanych w 2020 r. Komisja stwierdziła, że równowaga płci wśród uczestników programu Erasmus+ była do tej pory „doskonała”, ale nie poparła tego stwierdzenia żadnymi danymi liczbowymi. Do takiego wniosku Komisja doszła wbrew konkluzjom z badania przeprowadzonego w 2019 r., również przez nią samą58, w którym zwrócono uwagę na znaczną dysproporcję między kobietami i mężczyznami w programie Erasmus+ i stwierdzono, że uczestniczy w nim więcej kobiet niż mężczyzn. Najnowsze dostępne dane Komisji59 pokazują, że w latach 2014–2018 istniały znaczne dysproporcje między płciami na poszczególnych kierunkach studiów. Na przykład na informatyce studiowało około dwa i pół raza więcej mężczyzn niż kobiet, podczas gdy na kierunkach humanistycznych i artystycznych było znacznie więcej kobiet. Dane te wskazują na potrzebę uwzględnienia aspektu płci w planowaniu programu Erasmus+ oraz przeprowadzenia szeroko zakrojonych analiz wykraczających poza ogólną liczbę uczestników, z podziałem na konkretne dziedziny.

Wnioski i zalecenia

101

Ogólnie rzecz biorąc, uwzględnianie aspektu płci nie jest jeszcze praktykowane we wszystkich obszarach budżetu UE. Nie ustanowiono jak dotąd w pełni kompleksowych ram, które wspierałyby uwzględnianie tej problematyki w całym budżecie UE. Trybunał stwierdził również, że w cyklu budżetowym UE nie uwzględnia się w dostatecznym stopniu równości płci. Z jego ustaleń wynika, że Komisja nie wywiązała się jak dotąd ze swojego zobowiązania do uwzględniania aspektu płci w budżecie UE.

102

W szczególności Trybunał ustalił, że strategia Komisji na rzecz równouprawnienia płci nie wspiera w wystarczającym stopniu uwzględniania aspektu płci w głównym nurcie polityki. W odniesieniu do okresu 2016–2019 Komisja zastąpiła swoją poprzednią strategię w tej dziedzinie niewiążącym dokumentem, który nie zawierał planu wdrażania i monitorowania uwzględniania aspektu płci. W nowej strategii na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025 potwierdzono wprawdzie zobowiązanie Komisji do uwzględniania aspektu płci, ale nadal nie określono podstawowych warunków wstępnych ani konkretnych działań (pkt 2535).

103

Kontrolerzy Trybunału stwierdzili, że ramy instytucjonalne Komisji są obecnie rozbudowywane, ale nie wspierają jeszcze w pełni uwzględniania aspektu płci w głównym nurcie polityki. Komisja urzędująca w latach 2014–2019 nie wprowadziła niezbędnych mechanizmów, które wspomagałyby wdrażanie i monitorowanie uwzględniania aspektu płci. Nie zapewniła też dyrekcjom generalnym wystarczających szkoleń ani wiedzy specjalistycznej umożliwiającej skuteczne uwzględnianie tej problematyki. Komisja urzędująca w latach 2019–2024 doprecyzowała role i obowiązki w zakresie wdrażania zasady równości. W ramach nowych ustaleń centralną rolę przyznano Sekretariatowi Generalnemu, który zobowiązał się do dopilnowania, by równość płci była brana pod uwagę w procesie tworzenia polityki. Dyrekcji Generalnej ds. Budżetu, która jest odpowiedzialna za zarządzanie budżetem UE i może odgrywać kluczową rolę w uwzględnianiu aspektu płci przy sporządzaniu budżetu UE, nie powierzono jednak równie istotnych obowiązków. Komisja planuje opracować strategię szkoleniową w zakresie wdrażania zasady równości (pkt 3648).

Zalecenie 1 – Wzmocnienie ram instytucjonalnych Komisji

Aby wzmocnić ramy instytucjonalne mające na celu uwzględnianie w większym stopniu aspektu płci oraz aby przełożyć zobowiązanie do uwzględniania aspektu płci na konkretne działania, Komisja powinna:

  1. doprecyzować role w odniesieniu do uwzględniania aspektu płci we wszystkich obszarach polityki, wyznaczyć pracowników odpowiedzialnych za to zadanie w każdej dyrekcji generalnej oraz sporządzić plany na rzecz uwzględniania aspektu płci w poszczególnych obszarach polityki;
  2. dopilnować, by DG BUDG skutecznie kierowała uwzględnianiem aspektu płci w sporządzaniu budżetu UE oraz koordynowała i monitorowała działania w tym zakresie;
  3. umożliwić wszystkim pracownikom udział w szkoleniach z zakresu uwzględniania aspektu płci;
  4. dopilnować, by dyrekcje generalne wymieniały się informacjami i praktykami oraz w konsekwentny sposób korzystały z dostępnych narzędzi i wiedzy (w tym zapewnianych przez EIGE), by uwzględniać aspekt płci w praktyce.

Termin realizacji: do grudnia 2021 r.

104

Trybunał ustalił, że cykl budżetowy UE nie uwzględnia w wystarczającym stopniu równości płci. W przypadku obszarów polityki i programów objętych niniejszą kontrolą Komisja poświęciła niewiele uwagi na ich analizę pod kątem płci. Spośród ośmiu przeanalizowanych przez Trybunał ocen skutków ocena EFS+ obejmowała ograniczoną analizę dotyczącą płci, a w ocenie skutków odnoszącej się do WPR przedstawiono zwięzły opis sytuacji kobiet na obszarach wiejskich. Trybunał ustalił, że wytyczne Komisji dotyczące oceny potencjalnego oddziaływania wniosków ustawodawczych na gospodarkę, społeczeństwo i środowisko nie były wystarczająco szczegółowe i nie zapewniały właściwego uwzględnienia kwestii równości płci. Zdaniem Trybunału korzystanie na większą skalę z analiz dotyczących płci ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia postępów w zakresie równouprawnienia płci (pkt 5055).

Zalecenie 2 – Przeprowadzanie analiz dotyczących płci

Aby lepiej uwzględnić równość płci w cyklu budżetowym UE, Komisja powinna:

  1. zaktualizować swoje wytyczne w zakresie lepszego stanowienia prawa wykorzystywane w celu oceny potencjalnego wpływu wniosków ustawodawczych na gospodarkę, społeczeństwo i środowisko, tak aby zapewnić lepszą analizę skutków z perspektywy równości płci;
  2. Termin realizacji: do grudnia 2021 r.

  3. przeprowadzać analizy potrzeb i skutków pod kątem płci w odniesieniu do unijnych programów i instrumentów finansowania oraz przedstawiać wyniki tych analiz bądź wyjaśniać powody ich nieprzeprowadzenia w ocenach skutków, ocenach lub sprawozdaniach z osiągniętych wyników.

Termin realizacji: od stycznia 2022 r.

105

Ogólnie rzecz biorąc, w przypadku funduszy objętych przeglądem Trybunał znalazł niewiele dowodów wskazujących na to, że Komisja systematycznie wykorzystywała dane segregowane według kryterium płci w analizach dotyczących płci (pkt 5759). W przypadku programów objętych kontrolą Trybunał ustalił, że brak jest publicznie dostępnych skonsolidowanych danych segregowanych według kryterium płci dotyczących wspólnych wskaźników dla któregokolwiek z funduszy ESI (pkt 84). Wykrył także poważne luki w danych dotyczących rolnictwa, wynikające z braku statystyk w podziale na płeć dotyczących dystrybucji dochodów gospodarstw rolnych, własności gruntów i odbiorców płatności bezpośrednich z EFRG (pkt 8993). Ponadto w sprawozdawczości dotyczącej programu Erasmus+ znajdują się wprawdzie odniesienia do całkowitej liczby studentów lub uczestników, ale dane te nie są przedstawiane w podziale na płeć, mimo że takie informacje są dostępne (pkt 99).

Zalecenie 3 – Gromadzenie i analiza danych segregowanych według kryterium płci

Aby zapewnić lepszą podstawę do przeprowadzania analiz dotyczących płci, a także umożliwić pomiar różnic w sytuacji kobiet i mężczyzn oraz monitorowanie i sprawozdawczość na temat skutków uwzględniania aspektu płci, Komisja powinna:

  1. systematycznie gromadzić, analizować i przekazywać dostępne dane segregowane według kryterium płci w odniesieniu do unijnych programów finansowania realizowanych w trybie zarządzania bezpośredniego;
  2. systematycznie konsolidować i analizować informacje przekazywane przez państwa członkowskie oraz sporządzać sprawozdania na ich podstawie, zgodnie z wymogami prawnymi obowiązującymi w przypadku unijnych programów finansowania objętych zarządzaniem dzielonym;
  3. uwzględniać w przyszłych wnioskach ustawodawczych wymóg systematycznego gromadzenia i przekazywania danych segregowanych według kryterium płci w odniesieniu do unijnych programów finansowania.

Termin realizacji: od stycznia 2022 r.

106

Trybunał ustalił, że Komisja wyznaczyła niewiele celów wyraźnie związanych z problematyką płci. Spośród 58 programów wydatków w WRF na lata 2014–2020 tylko cztery zawierały wyraźne odniesienia do promowania równości płci jako jednego z celów. We wnioskach ustawodawczych Komisji dotyczących WRF na lata 2021–2027 tylko dwa programy zawierały cele z wyraźnym odniesieniem do równości płci (pkt 6062).

107

Komisja nie monitorowała skutecznie, w jaki sposób budżet UE przyczynia się do osiągnięcia równouprawnienia płci. Spośród ponad 1 000 wskaźników w dokumentach programowych opublikowanych w 2020 r. Trybunał znalazł 29 wskaźników związanych z płcią w pięciu programach. W przypadku pięciu programów, które Trybunał poddał przeglądowi, tylko EFRR i Erasmus+ posiadały jakiekolwiek wskaźniki związane z płcią. WRF na lata 2021–2027 prawdopodobnie będą zawierały jeszcze mniej takich wskaźników, ponieważ jedynie dziesięć spośród wskaźników zidentyfikowanych przez Trybunał zostało utrzymanych w proponowanych przepisach (pkt 6365). Niemniej aspekt równości płci łatwiej było uwzględnić w programach w przypadku, gdy w danym obszarze szczegółowo określone zostały odnośne wymogi prawne (pkt 74100).

Zalecenie 4 – Wykorzystanie celów i wskaźników dotyczących płci

Aby lepiej uwzględnić horyzontalny priorytet równouprawnienia płci we wszystkich obszarach budżetu UE oraz umożliwić monitorowanie postępów w tej dziedzinie, Komisja powinna:

  1. w przypadku unijnych programów i instrumentów finansowania na lata 2021–2027 określić i wykorzystywać dostępne dane na temat równouprawnienia płci, w tym wskaźniki, dla których dostępne są dane segregowane według kryterium płci;
  2. w przypadku przyszłych wniosków ustawodawczych uwzględniać cele i wskaźniki wykonania dotyczące płci, mając przy tym na uwadze rezultaty analiz dotyczących płci.

Termin realizacji: od stycznia 2022 r.

108

Komisja udostępniła niewiele informacji na temat ogólnego wpływu budżetu UE na równość płci w dwóch kluczowych sprawozdaniach na temat wyników osiągniętych w ramach budżetu UE: w dokumentach programowych dołączanych do projektów budżetów na każdy rok oraz w rocznym sprawozdaniu na temat zarządzania budżetem UE i jego wyników sporządzanym na potrzeby udzielenia absolutorium. Brak było wspólnego systemu monitorowania środków przyznawanych przez dyrekcje generalne na wspieranie równouprawnienia płci, w związku z czym DG BUDG nie była w stanie dokonać miarodajnego ogólnego oszacowania wkładu budżetu UE w równouprawnienie płci. Trybunał odnotowuje, że w listopadzie 2020 r. Komisja, Rada i Parlament Europejski uzgodniły, że Komisja powinna opracować metodę pomiaru odnośnych wydatków na poziomie poszczególnych programów w WRF na lata 2021–2027. W myśl tej umowy Komisja wdroży taką metodę w odniesieniu do niektórych programów zarządzanych centralnie – aby sprawdzić jej przydatność w praktyce – do stycznia 2023 r. Trybunał zauważył również, że Komisja zaproponowała przeznaczenie funduszy na niektóre z zagadnień horyzontalnych, ale nie na kwestię równouprawnienia płci (pkt 6673).

Zalecenie 5 – Poprawa sprawozdawczości w zakresie równouprawnienia płci

Aby zwiększyć rozliczalność i przejrzystość budżetową oraz zapewnić dostępność wiarygodnych informacji na temat środków przydzielonych i wykorzystanych na rzecz równouprawnienia płci na poziomie poszczególnych programów w WRF na lata 2021–2027, Komisja powinna:

  1. opracować solidny system monitorowania środków przydzielonych i wykorzystanych na wspieranie równości płci, który będzie można zastosować w przypadku wszystkich unijnych programów finansowania, w tym w przypadku Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności;
  2. Termin realizacji: do grudnia 2022 r.

  3. co roku w rocznym sprawozdaniu na temat zarządzania budżetem UE i jego wyników i w projekcie budżetu podawać informacje na temat rezultatów osiągniętych w zakresie równouprawnienia płci oraz kwoty środków przydzielonych i wykorzystanych na wspieranie równości płci we wszystkich unijnych programach finansowania, w tym w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności;
  4. Termin realizacji: stopniowo, począwszy od stycznia 2024 r. do momentu objęcia w pełni wszystkich unijnych programów finansowania.

  5. przeanalizować, czy zasadne byłoby zaproponowanie przeznaczenia określonego odsetka budżetu UE na wspieranie równouprawnienia płci.

Termin realizacji: na etapie przygotowywania wniosków na okres po 2027 r.

109

Trybunał odnotowuje, że w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, który stanowi największą część instrumentu Next Generation EU, przyjęto zobowiązanie do uwzględniania równouprawnienia płci. Co więcej, krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności będą musiały zawierać wyjaśnienie, w jaki sposób proponowane działania mają przyczyniać się do równouprawnienia płci i równych szans dla wszystkich, a także uwzględniać te cele w głównym nurcie polityki. Ze względu na brak wspólnych wskaźników trudno będzie jednak monitorować wyniki i podejmować działania następcze, w tym w zakresie równości płci (pkt 56).

Zalecenie 6 – Przeanalizowanie Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności pod kątem tego, czy uwzględnia on aspekt równouprawnienia płci, oraz przedstawienie odnośnych informacji

Komisja powinna przeanalizować działania zaproponowane przez państwa członkowskie w ich krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności, a następnie przedstawić informacje, czy przyczyniały się one do równouprawnienia płci.

Termin realizacji: od maja 2021 r.

Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Izbę V, której przewodniczy Tony Murphy, członek Trybunału Obrachunkowego, w Luksemburgu w dniu 4 maja 2021 r.

W imieniu Europejskiego Trybunału Obrachunkowego

Klaus-Heiner Lehne
Prezes

Wykaz skrótów

DG AGRI – Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich

DG BUDG – Dyrekcja Generalna ds. Budżetu

DG DEVCO – Dyrekcja Generalna ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju

DG EAC – Dyrekcja Generalna ds. Edukacji, Młodzieży, Sportu i Kultury

DG EMPL – Dyrekcja Generalna ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego

DG JUST – Dyrekcja Generalna ds. Sprawiedliwości i Konsumentów

DG REGIO – Dyrekcja Generalna ds. Polityki Regionalnej i Miejskiej

EFRG – Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji

EFRR – Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

EFRROW – Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich

EFS – Europejski Fundusz Społeczny

EFS+ – Europejski Fundusz Społeczny Plus

EIGE – Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn

Eurostat – urząd statystyczny Unii Europejskiej

Fundusze ESI – europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne

ISG – międzyresortowa grupa ds. równości płci

OECD – Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju

REC – prawa, równość i obywatelstwo

SWD – dokument roboczy służb Komisji

WRF – wieloletnie ramy finansowe

Glosariusz

Absolutorium – podejmowana corocznie przez Parlament Europejski decyzja o ostatecznym zatwierdzeniu sposobu, w jaki Komisja wykonała budżet.

Analiza dotycząca płci – badanie różnic w sytuacji i potrzebach kobiet i mężczyzn (ocena potrzeb w aspekcie płci) oraz (prawdopodobnych) konsekwencji danej polityki lub programu dla kobiet i mężczyzn (ocena skutków w aspekcie płci).

Dane segregowane według kryterium płci – dane zbierane i zestawiane oddzielnie dla kobiet i mężczyzn, co umożliwia pomiar różnic między kobietami i mężczyznami w różnych wymiarach społecznych i ekonomicznych.

Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji – fundusz unijny służący do finansowania płatności bezpośrednich dla rolników oraz działań mających na celu regulację lub wspieranie rynków rolnych.

Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich – fundusz unijny służący do finansowania wkładu UE w programy rozwoju obszarów wiejskich.

Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego – fundusz unijny mający na celu wzmacnianie spójności gospodarczej i społecznej w UE poprzez finansowanie inwestycji, które niwelują nierówności między regionami.

Europejski Fundusz Społeczny – fundusz unijny wspierający tworzenie możliwości kształcenia i zatrudnienia oraz poprawę sytuacji osób zagrożonych ubóstwem.

Europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne – pięć głównych funduszy unijnych, które zostały stworzone w celu wspierania rozwoju gospodarczego w całej Unii. Są to: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Europejski Fundusz Społeczny, Fundusz Spójności, Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich i Europejski Fundusz Morski i Rybacki.

Lepsze stanowienie prawa – nadrzędna koncepcja kształtowania polityki i stanowienia prawa w UE. Opiera się na zasadzie, że dany przepis powinien realizować założone cele jak najmniejszym kosztem i że należy opracować go w sposób przejrzysty, opierając się przy tym na dowodach i angażując obywateli i zainteresowane strony.

Ocena skutków – analiza prawdopodobnych (ex ante) lub rzeczywistych (ex post) skutków inicjatywy politycznej lub innego sposobu działania.

Odbiorca – osoba fizyczna lub prawna otrzymująca dotację lub pożyczkę z budżetu UE lub ostatecznie korzystająca z działania finansowanego przez UE.

Płatność bezpośrednia – płatność w ramach wsparcia dla rolnictwa przekazywana bezpośrednio rolnikom.

Płeć – konstrukt społeczny i kulturowy, który wyznacza różnicę pomiędzy atrybutami kobiet i mężczyzn, dziewcząt i chłopców, a co za tym idzie, uznaje kobiety i mężczyzn za posiadających pewne odrębne role i obowiązki.

Program „Erasmus+” – program UE mający na celu wspieranie kształcenia, szkoleń, młodzieży i sportu w Europie, głównie poprzez umożliwienie studentom uczelni wyższych studiowania i zdobywania doświadczenia za granicą.

Roczne sprawozdanie na temat zarządzania budżetem UE i jego wyników – sprawozdanie sporządzane co roku przez Komisję na temat zarządzania przez nią budżetem UE i osiągniętych wyników.

Rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów – rozporządzenie określające zasady, które mają zastosowanie do wszystkich pięciu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych.

Równouprawnienie płci – zasada, zgodnie z którą kobiety i mężczyźni, dziewczęta i chłopcy powinni mieć te same prawa, swobody i możliwości.

Sporządzanie budżetu z uwzględnieniem aspektu płci – stosowanie zasady uwzględniania aspektu płci na wszystkich poziomach procesu budżetowego.

Uwzględnianie aspektu płci w głównym nurcie polityki – systematyczne uwzględnianie kwestii płci na wszystkich etapach cyklu życia polityki, instrumentów, programów i funduszy.

Wieloletnie ramy finansowe – unijny plan wydatków, przyjmowany zazwyczaj na okres siedmiu lat, w którym określane są priorytety (w oparciu o cele polityki) i pułapy. Plan ten stanowi ramy, w obrębie których ustala się roczne budżety UE i wyznacza limity dla każdej kategorii wydatków.

Wskaźniki związane z płcią – pomiary, które pokazują zmiany w relacjach między kobietami i mężczyznami w obrębie danej dziedziny.

Zarządzanie dzielone – metoda wydatkowania środków z budżetu UE, w której, w przeciwieństwie do zarządzania bezpośredniego, Komisja przekazuje uprawnienia państwu członkowskiemu, zachowując przy tym ostateczną odpowiedzialność.

Odpowiedzi Komisji

Streszczenie

Odpowiedzi Komisji dotyczące streszczenia (pkt I–VI):

Komisja od wielu lat angażuje się w propagowanie równouprawnienia płci. Podjęte przez nią zobowiązanie w tym zakresie wzmacniało się w miarę upływu czasu, a w trakcie kadencji Komisji pod przewodnictwem Ursuli von der Leyen problematyce tej nadano nowy impuls polityczny wraz z przyjęciem w marcu 2020 r. nowej strategii na rzecz równouprawnienia płci, która stanowi polityczny plan działania na kolejne pięć lat. Strategia zapewnia ramy dla działań Komisji w obszarze równouprawnienia płci – wyznaczono w niej cele polityki i kluczowe działania na lata 2020–2025. Jest to ambitna i kompleksowa strategia dla wszystkich obywateli, wszystkich państw członkowskich i całej Europy, której zakres wykracza poza granice naszego kontynentu.

Ustanowienie solidnych ram instytucjonalnych jest najważniejszym celem działań na rzecz równouprawnienia płci wznowionych z dodatkową energią pod przewodnictwem Komisji Ursuli von der Leyen. To właśnie dlatego przewodnicząca von der Leyen utworzyła stałą strukturę poświęconą problematyce równouprawnienia, w tym również równouprawnieniu płci. Przewodnicząca powołała pierwszego w historii komisarza odpowiedzialnego wyłącznie za kwestie związane z równouprawnieniem, którego wspiera grupa zadaniowa ds. równości i jej sekretariat w Sekretariacie Generalnym. Komisja utworzyła ponadto rozbudowaną sieć koordynatorów ds. równości zajmujących się m.in. analizowaniem wszystkich planowanych inicjatyw politycznych, w przypadku których ich dyrekcja generalna pełni funkcję jednostki koordynującej, pod kątem równouprawnienia na wczesnym etapie ich przygotowywania i opracowywania, aby zapewnić rzeczywiste uwzględnienie w nich tej problematyki.

Zgodnie z założeniami przedstawionymi w strategii Komisja stosuje podejście trójtorowe do kwestii równouprawnienia płci. Z jednej strony propaguje równouprawnienie płci, uwzględniając aspekt płci w realizowanej przez siebie polityce, a z drugiej strony podejmuje konkretne, ukierunkowane działania służące eliminowaniu utrzymujących się nierówności, m.in. w ramach odpowiednich programów wydatków UE, a także w drodze dialogu merytorycznego.

Polityka budżetowa jest nierozerwalnie związana z tymi działaniami. We wnioskach Komisji dotyczących wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2021–2027 problematyka równouprawnienia płci została wpisana w koncepcję programu jako zasada horyzontalna; odniesiono się do niej również w szczegółowych celach programowych, aby propagować realizację polityki koncentrującej się na problematyce płci i uwzględniającej aspekt płci.

Zobowiązanie to znalazło następnie odzwierciedlenie w porozumieniu międzyinstytucjonalnym60 towarzyszącym WRF na lata 2021–2027.

Komisja opracowuje obecnie metodykę monitorowania wydatków na cele związane z równością płci, która zostanie przetestowana i będzie stopniowo wdrażana. Ponadto Komisja aktualizuje swoje wytyczne dotyczące bardziej szczegółowej analizy wpływu unijnych programów finansowania na równouprawnienie płci zgodnie z zobowiązaniem zaciągniętym w porozumieniu międzyinstytucjonalnym.

Komisja będzie podejmować działania z poszanowaniem ograniczeń ustanowionych w WRF na lata 2021–2027, jak uzgodniono z Parlamentem Europejskim i Radą w grudniu 2020 r., a także ograniczeń przewidzianych w aktach podstawowych programów wydatków przyjmowanych przez Parlament i Radę. Wspomniane ograniczenia dotyczą np. definiowania celów i wskaźników na potrzeby nowych programów, obowiązków sprawozdawczych nakładanych na państwa członkowskie oraz dostępności stosownych danych.

Komisja zamierza kontynuować swoje działania w tym obszarze, zarówno poprzez aktywne propagowanie równouprawnienia płci w Unii Europejskiej w ramach konstruktywnej współpracy z pozostałym instytucjami Unii, jak i poprzez dalsze udoskonalanie swoich struktur wewnętrznych i organizacyjnych pod tym kątem.

Uwagi

29

W badaniu zewnętrznym, na które powołał się Europejski Trybunał Obrachunkowy, przedstawiono wyłącznie opinie jego autorów – Komisja nie brała udziału w przeprowadzanej w jego ramach ewaluacji.

32

Jeżeli chodzi o roczne sprawozdania z postępu prac, w dokumencie dotyczącym strategicznego zaangażowania stwierdzono, że informacje na temat postępów – w tym przykłady praktyk stosowanych w państwach członkowskich – powinno się zgłaszać każdego roku w oparciu o cele i wskaźniki przedstawione w załącznikach 1 i 2 do tego dokumentu. Komisja wywiązała się z zobowiązań spoczywających na niej w tym zakresie, publikując sprawozdanie roczne dotyczące równouprawnienia płci w UE.

33

Komisja dogłębnie przeanalizowała dostępne wskaźniki służące do monitorowania postępów w realizacji 5. celu zrównoważonego rozwoju „równość płci”. Na podstawie wyników tej analizy Komisja stwierdziła, że opracowany przez ONZ wskaźnik 5.c.1 „Odsetek państw dysponujących systemami monitorowania kwestii związanych z równouprawnieniem płci i wzmacnianiem pozycji kobiet umożliwiającymi przeznaczanie środków publicznych na cele związane z tą problematyką” jest – w jego obecnym kształcie – przeznaczony dla krajów rozwijających się, a zatem jego znaczenie dla UE jest ograniczone.

34

Opracowanie europejskiej strategii na rzecz równouprawnienia płci stanowi element wywiązywania się przez Komisję Ursuli von der Leyen ze spoczywającego na niej zobowiązania do osiągnięcia Unii równości. Dzięki tej strategii problematyka równouprawnienia płci ponownie stała się jednym z priorytetów agendy politycznej. Przedstawiono w niej ramy niezbędne do zintensyfikowania starań Komisji w tym obszarze, wyznaczając cele polityki i działania umożliwiające poczynienie istotnych postępów w kierunku Europy opartej na równouprawnieniu płci do 2025 r.

38

Na Sekretariacie Generalnym spoczywa szeroki zakres obowiązków w odniesieniu do koordynowania polityki w ramach Komisji, które obejmują wszystkie jej priorytety i cele polityczne. Komisarz ds. budżetu ponosi ogólną odpowiedzialność za koordynowanie całej polityki budżetowej, w tym za włączanie stosownych kwestii do głównego nurtu polityki w ramach budżetu UE.

Poza celami zdefiniowanymi wprost w ich planach strategicznych służby Komisji dążą do osiągania celów w zakresie równouprawnienia płci oraz zasad dotyczących równouprawnienia płci wpisanych w ramy prawne programów, którymi zarządzają, jak ma to miejsce np. w kontekście polityki spójności.

45

W 2020 r. służby Komisji rozpoczęły poważne dyskusje wewnętrzne w kwestii opracowania metodyki monitorowania funduszy przeznaczonych na cele równouprawnienia płci. Przedmiotem tych dyskusji były oczywiście m.in. stosowne publikacje EIGE. Na dalszym etapie tych dyskusji, kiedy dokonane w ich trakcie ustalenia przedstawiono w formie pisemnej i omówiono je ze służbami na różnych szczeblach, służby Komisji zwróciły się do EIGE o udzielenie im porady fachowej w kwestii rozważanych koncepcji.

Wspomniane koncepcje leżą u podstaw metodyki, którą Komisja zamierza opracować do początku 2023 r. zgodnie z zobowiązaniem zaciągniętym w porozumieniu międzyinstytucjonalnym dotyczącym WRF. Komisja kontynuuje prace nad tą metodyką w ścisłej współpracy z EIGE.

47

Ze względu na fakt, że grupa zadaniowa ds. równości to organ wewnętrzny Komisji, w prowadzonych przez nią pracach nie uczestniczą żadne agencje wykonawcze ani agencje zdecentralizowane. Niemniej jednak sekretariat grupy zadaniowej korzysta z wiedzy eksperckiej agencji i odbył już spotkania z przedstawicielami EIGE. Dodatkowe spotkania z przedstawicielami EIGE zaplanowano już na wiosnę 2021 r.

48

Chociaż grupa zadaniowa ds. równości, której przewodniczy Sekretariat Generalny, odpowiada za wdrażanie idei równości w Komisji, DG ds. Budżetu powierzono ważne obowiązki w zakresie uwzględniania aspektu płci w polityce budżetowej m.in. za pośrednictwem publikowanych w okólniku budżetowym stałych instrukcji dotyczących sporządzania części dokumentów programowych poświęconej uwzględnianiu aspektu płci.

Wspólna odpowiedź Komisji dot. pkt 50–53

Analizę wpływu w aspekcie płci włączono do opracowanych przez Komisję ram lepszego stanowienia prawa, które obejmują cały proces kształtowania polityki na szczeblu UE, uwzględniając programy wydatków budżetowych.

W dokumencie pt. „Perspektywy polityki regulacyjnej OECD na 2018 r.” OECD uznała opracowane przez Komisję ramy lepszego stanowienia prawa za jedne z najlepszych w tej kategorii spośród wszystkich swoich członków. Na potrzeby analizy dotyczącej płci opracowano konkretne narzędzia lepszego stanowienia prawa wyjaśniające, w jaki sposób należy przeprowadzać analizę wpływu w aspekcie płci.

W ramach lepszego stanowienia prawa kładzie się nacisk na proporcjonalność zakresu i poziomu szczegółowości analizy przeprowadzanej w kontekście ocen skutków. Oznacza to, że nie ma potrzeby analizować wszystkich skutków w odniesieniu do wszystkich potencjalnych zainteresowanych stron w ramach wszystkich strategii, ale wyłącznie najważniejsze z nich, kierując się zasadą analizy proporcjonalności. Stosowanie zasady proporcjonalności w ramach zintegrowanej i zrównoważonej analizy jest w pełni zgodne z postanowieniami Porozumienia międzyinstytucjonalnego w sprawie lepszego stanowienia prawa z dnia 13 kwietnia 2016 r.

54

Rada ds. Kontroli Regulacyjnej to niezależny organ działający w ramach Komisji, który doradza kolegium komisarzy. Rada kontroluje, czy w ramach oceny skutków przeprowadza się przejrzystą analizę istotnych skutków w proporcjonalny sposób, zgodnie z wytycznymi w zakresie lepszego stanowienia prawa.

W swoim sprawozdaniu rocznym za 2018 r. Rada ds. Kontroli Regulacyjnej odnotowała, że służby muszą zastanowić się nad tym, jakie kwestie można proporcjonalnie objąć taką analizą, a także rozważyć ograniczenia związane z terminem zakończenia analizy oraz z dostępnością, przystępnością i porównywalnością danych. Charakter danej inicjatywy wywiera wpływ na wybór skutków, które należy poddać ocenie. Jeżeli chodzi o analizę skutków dla równouprawnienia płci i częstotliwość jej przeprowadzania w ocenach skutków, Rada publikowała w swoich sprawozdaniach faktograficzne dane liczbowe, ale nie kwestionowała w żaden sposób tego, że Komisja w pełni przestrzegała zasad lepszego stanowienia prawa w ramach przeprowadzanych przez nią analiz skutków dla równouprawnienia płci.

Ze względów związanych z proporcjonalnością w sprawozdaniach z oceny skutków zawarto analizę skutków, które uznano za istotne, zgodnie z ustaleniami międzyresortowych grup sterujących. W przypadku stwierdzenia, że skutki prawdopodobnie nie będą istotne, zgodnie z zasadą proporcjonalności nie poddaje się ich analizie.

58

Jeżeli dane nie zostały posegregowane według kryterium płci, wynika to zazwyczaj z faktu, że w danym przypadku jednostką statystyczną nie jest osoba fizyczna (na przykład: statystyka gospodarcza, statystyka dotycząca energii, rachunki narodowe itp.). Z tego względu odpowiednich danych statystycznych nie można posegregować według kryterium płci.

62

Zarówno w odniesieniu do okresu programowania 2014–2020, jak i w odniesieniu do okresu programowania 2021–2027 przepisy rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów stanowią, że równouprawnienie płci należy traktować jako zasadę horyzontalną, której zobowiązane są przestrzegać wszystkie fundusze ESI; w rozporządzeniu tym uwzględniono również szereg przepisów dotyczących uwzględniania aspektu płci. Dodatkowo w przepisach rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów na lata 2021–2027 przewidziano rozwiązania w zakresie monitorowania wydatków na cele związane z równością płci.

69

Zdolność Komisji do przekazywania tego rodzaju informacji zależy od specyficznych cech koncepcji programów leżących u ich podstaw, obowiązków sprawozdawczych spoczywających na państwach członkowskich oraz dostępności stosownych danych.

73

Komisja dąży do nieustannego udoskonalania swoich mechanizmów sprawozdawczości. Uwzględniając wniosek Europejskiego Trybunału Obrachunkowego dotyczący zintensyfikowania działań związanych ze sprawozdawczością w zakresie równouprawnienia płci w sprawozdaniach rocznych z zarządzania i wykonania, Komisja rozważa możliwość zamieszczenia specjalnej podsekcji poświęconej problematyce równouprawnienia płci w swoim sprawozdaniu rocznym z zarządzania i wykonania za 2020 r., które ma zostać opublikowane w czerwcu 2021 r. Należy przy tym podkreślić, że w infografice dotyczącej celów zrównoważonego rozwoju zamieszczonej w sprawozdaniu rocznym z zarządzania i wykonania za 2019 r. przedstawiono przykład ilustrujący wkład budżetu UE w realizację piątego celu zrównoważonego rozwoju (zapewnienie równości płci). Zob. również odpowiedź Komisji dot. zalecenia 5 lit. b).

77

Jeżeli chodzi o fundusze ESI, instytucje zarządzające nie są zobowiązane do przeprowadzenia analizy ex ante dotyczącej aspektów płci we wszystkich obszarach polityki. W załączniku I do rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów na lata 2014–2020 wyraźnie wskazano, że państwa członkowskie powinny przeprowadzać analizy dotyczące płci „w stosownych przypadkach” (sekcja 5 dotycząca zasad horyzontalnych).

Komisja pragnie podkreślić, że równouprawnienie płci stanowi zasadę horyzontalną obowiązującą w ramach funduszy ESI i że państwa członkowskie powinny opisać w programach działania, które należy podjąć, aby zapewnić poszanowanie tej zasady, w szczególności jeżeli chodzi o wybór operacji, ustalanie celów interwencji i przyjmowanie rozwiązań w zakresie monitorowania i sprawozdawczości. Ze środków EFS wspiera się również szczególne ukierunkowane przedsięwzięcia.

78

Wymogi prawne dotyczące równouprawnienia płci przewidziane w rozporządzeniu w sprawie wspólnych przepisów na lata 2021–2027 zostały dodatkowo wzmocnione na dwa sposoby. Po pierwsze, wprowadzono nowy warunek wstępny dotyczący finansowania dla państw członkowskich, tzw. warunek podstawowy, aby zagwarantować skuteczne stosowanie przepisów Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, w której zawarto również wymóg zapewnienia równouprawnienia płci. Wzmocniono również warunek podstawowy dotyczący równouprawnienia płci. Ponadto uwzględniono system monitorowania wydatków na cele związane z równością płci dla EFS+, EFRR i Funduszu Spójności, które zapewni lepsze monitorowanie inwestycji w obszarze równouprawnienia płci.

80

Należy podkreślić, że zgodnie z obowiązującymi ramami prawnymi państwa członkowskie nie były zobowiązane do włączenia żadnych konkretnych celów ani wskaźników związanych z płcią do priorytetów inwestycyjnych w ramach EFS. Ponadto – aby zapewnić kompletność sprawozdania – należy wspomnieć, że Rumunia zdecydowała się spełnić wymogi dotyczące równouprawnienia płci, zachęcając kobiety do udziału w operacjach finansowanych ze środków EFS i propagując określone działania wywierające bezpośredni wpływ na kwestie związane z równouprawnieniem płci. Podejście to opisano szczegółowo w pkt 11.3 programu operacyjnego Kapitał Ludzki na lata 2014–2020, a jego wdrażanie jest monitorowane przy wykorzystaniu zbioru danych dotyczących równouprawnienia płci zgromadzonych na potrzeby wskaźników zdefiniowanych w tym programie operacyjnym.

82

W roku 2016 i 2018 nie można było w miarodajny sposób opisać rezultatów i oddziaływań, ponieważ dokonanie ich pomiaru jest możliwe wyłącznie po upływie dłuższego okresu wdrażania. Dodatkowym czynnikiem utrudniającym przekazanie informacji na ten temat był późny termin rozpoczęcia programowania WRF na lata 2014–2020.

83

W roku 2017 i 2019 Komisja przygotowała sprawozdanie strategiczne zgodnie z art. 53 rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów na podstawie sprawozdań z postępów we wdrażaniu umów partnerstwa złożonych przez państwa członkowskie zgodnie z art. 52 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów. W swoich sprawozdaniach z postępów państwa członkowskie są zobowiązane do udzielenia informacji m.in. na temat działań podejmowanych w związku ze stosowaniem zasad horyzontalnych dotyczących promowania równości mężczyzn i kobiet oraz niedyskryminacji (art. 7 rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów).

84

Komisja zwraca uwagę na fakt, że w rozporządzeniu nr 288/2014 wyraźnie wspomina się o tym, że „[...] W odniesieniu do EFRR i Funduszu Spójności podział na płeć jest w większości przypadków nieistotny [...]” (załącznik I, tabela 5, przypis 1). Z tego względu na etapie negocjacyjnym poprzedzającym przyjęcie programów EFRR/Funduszu Spójności o dokonanie podziału wskaźników ze względu na płeć zwracano się wyłącznie w stosownych przypadkach. W rezultacie wskaźniki zgłaszane w rocznych sprawozdaniach z realizacji zostały posegregowane ze względu na płeć wyłącznie w niewielkiej liczbie przypadków. To z kolei ogranicza możliwość przedstawienia danych w ramach kompleksowej i zautomatyzowanej platformy otwartych danych.

85

W rozporządzeniu w sprawie płatności bezpośrednich stosuje się zasady niedyskryminacji i równouprawnienia płci zagwarantowane w art. 10 i 8 TFUE, a także art. 21 i 23 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Rozporządzenie to nie jest skierowane konkretnie ani do mężczyzn, ani do kobiet, ale do rolników. Żadna z uznawanych przesłanek dyskryminacyjnych (płeć, niepełnosprawność itp.) nie wywiera żadnego wpływu na kwalifikowalność rolników do płatności bezpośrednich.

86

W obecnym rozporządzeniu w sprawie płatności bezpośrednich przewidziano poszanowanie przepisów Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, w tym art. 23. Zob. też odpowiedź do pkt 85.

W następstwie międzyinstytucjonalnych negocjacji dotyczących przyszłej WPR osiągnięto porozumienie w sprawie włączenia celu szczegółowego polegającego na promowaniu „równouprawnienia płci, m.in. jeżeli chodzi o udział kobiet w rolnictwie”. Zgodnie z nowym modelem realizacji umożliwi to państwom członkowskim wdrożenie lepiej ukierunkowanych i sprawiedliwych działań, w tym uwzględnianie aspektu płci, zgodnie z ich indywidualnymi potrzebami. Od państw członkowskich wymaga się, aby w przygotowanie swoich planów strategicznych WPR angażowały organy odpowiadające za równouprawnienie płci.

Ponadto do kwestii płci odniesiono się w zaleceniach dla państw członkowskich, dotyczących planów strategicznych WPR.

88

Zob. również odpowiedź Komisji do pkt 86.

89

Komisja zwraca uwagę, że dochód do dyspozycji gospodarstw rolnych zależy od wielu innych czynników niezależnych od dochodu gospodarstwa, takich jak dochód członków rodziny uzyskany poza gospodarstwem, a także od strategii politycznych należących do kompetencji państwa i różniących się znacząco między państwami członkowskimi (opodatkowanie, prawodawstwo dotyczące rynku gruntów, prawo spadkowe, programy emerytalne, pomoc państwa w zakresie energii ze źródeł odnawialnych itp.).

90

Komisja przypomina, że ze względów proporcjonalności gromadzi wyłącznie dane, które są istotne do celów wdrożenia danego prawodawstwa. Biorąc pod uwagę, że w rozporządzeniu w sprawie płatności bezpośrednich na lata 2014–2020 nie rozróżniano płci, od państw członkowskich nie wymagano przekazywania danych dotyczących płci beneficjentów płatności bezpośrednich.

Co więcej, beneficjentami płatności bezpośrednich z EFRG mogą być podmioty prawne lub osoby fizyczne.

91

Eurostat publikuje segregowane według kryterium płci informacje na temat własności gospodarstw rolnych w rozumieniu „własności ziemi” gospodarstw rolnych w tabeli ef_mp_tenure. W tabeli tej61 przedstawiono szereg gospodarstw rolnych, których właścicielami w 2016 r. byli mężczyźni lub kobiety (lub płeć „nie dotyczyła”), a grunt (w całości lub częściowo) należał do właściciela. Należy zauważyć, że dane w tej tabeli należy analizować z pewną dozą ostrożności, gdy właściciel gospodarstwa jednocześnie posiada i dzierżawi grunty.

92

Komisja odsyła do swoich odpowiedzi w pkt 86–88. Elementy, o których wspomina ETO, nie są objęte zakresem EFRG.

We wniosku dotyczącym przyszłej WPR po 2020 r. kwestie płci uwzględniono i omówiono w celu szczegółowym 8. Zgodnie z nowym modelem realizacji oraz Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej państwa członkowskie będą miały większą swobodę w opracowywaniu interwencji WPR według swoich potrzeb, m.in. w zakresie kwestii płci.

93

Komisja zauważa, że statystyki dotyczące własności ziemi wśród kobiet należą do wyłącznych kompetencji państw członkowskich.

W przypadku WPR po 2020 r. Komisja proponuje, w stosownych przypadkach, zbieranie informacji na temat beneficjentów według płci.

96

Komisja zbiera dane segregowane według kryterium płci w ramach WRF na lata 2014–2020 bez żadnego wyraźnego uzasadnienia w przepisach prawnych i zamierza nadal je gromadzić w ramach WRF na lata 2021–2027. Co więcej, po przeprowadzeniu międzyinstytucjonalnych negocjacji segregowanie według kryterium płci jasno opisano w załączniku II do ostatecznej wersji tekstu prawnego rozporządzenia: „[z]mierzone wskaźniki ilościowe są w stosownych przypadkach segregowane według państwa, płci, rodzaju akcji i działania”.

97

W przeprowadzonej przez Komisję ocenie skutków programu Erasmus+ w WRF na lata 2014–2020 uwzględniono równouprawnienie płci, ale tylko w ograniczonym zakresie, zgodnie z zasadą analizy proporcjonalności najważniejszych skutków.

98

Komisja zauważa, że w nowym rozporządzeniu w sprawie programu Erasmus+ na lata 2021–2027 dodano motyw, w którym wyraźnie stwierdzono, że zgodnie z nadrzędną zasadą program będzie służył wspieraniu równouprawnienia płci. („Niniejsze rozporządzenie nie narusza praw podstawowych i jest zgodne z zasadami uznanymi w szczególności w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej »Kartą«). W szczególności, celem niniejszego rozporządzenia jest zapewnienie pełnego przestrzegania prawa do równości kobiet i mężczyzn oraz prawa do niedyskryminacji ze względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną, a także wspieranie stosowania art. 21 i 23 Karty (…)”).

100

Ocena zawarta w dokumentach programowych z 2020 r. opierała się na ogólnym wskaźniku uczestnictwa kobiet w programie wynoszącym 58 %, co Komisja uważa za doskonały wynik. Przeciwdziałanie dysproporcjom między płciami na poszczególnych kierunkach studiów stanowi bardziej ogólną kwestię wykraczającą poza zakres programu Erasmus+.

Wnioski i zalecenia

101

Komisja jest zobowiązana do uwzględniania aspektu płci w budżecie UE i uważa, że nowa strategia na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025 wraz z nowymi wieloletnimi ramami finansowymi i towarzyszącym porozumieniem międzyinstytucjonalnym zapewniają w tym kontekście odpowiednie ramy.

102

Długotrwałe zobowiązanie Komisji do zapewnienia równouprawnienia płci potwierdzono za kadencji Komisji Ursuli von der Leyen. Opracowanie europejskiej strategii na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025 służy wypełnieniu przez tę Komisję spoczywającego na niej zobowiązania do osiągnięcia Unii równości poprzez zintensyfikowanie starań Komisji w tym obszarze. W strategii przedstawiono cele polityki i działania umożliwiające poczynienie istotnych postępów w kierunku Europy opartej na równouprawnieniu płci do 2025 r. Celem jest Unia, w której kobiety i mężczyźni, dziewczynki i chłopcy mogą, akceptując swą różnorodność, podążać wybraną przez siebie ścieżką, korzystać z równych szans, aby osiągać sukcesy oraz na równi uczestniczyć w życiu europejskiej społeczności, jak również przewodzić jej. Strategia stanowi kompas wyznaczający kierunki i jasny zarys jej realizacji dla służb Komisji w ich właściwych obszarach polityki.

103

Pod koniec 2019 r. powołano grupę zadaniową ds. równości, aby wspierała pierwszego komisarza do spraw równości w zakresie jego kompetencji. Tej grupie zadaniowej przewodniczy odpowiedzialny za koordynowanie polityki Zastępca Sekretarza Generalnego, który posiada gruntowną znajomość wszystkich polityk Komisji.

Uwzględnianie idei równości stanowi wspólny wysiłek na wszystkich poziomach, co znajduje odzwierciedlenie w strukturze grupy zadaniowej ds. równości oraz w sposobie działania. W szczególności koordynatorzy ds. równości wyznaczeni w każdej dyrekcji generalnej pełnią rolę głównych czynników stymulujących prace grupy zadaniowej i zapewniają kontakt z sekretariatem grupy zadaniowej mieszczącym się w Sekretariacie Generalnym. Koordynatorzy ds. równości odgrywają główną rolę w promowaniu równości, w tym równouprawnienia płci, w swoich dyrekcjach generalnych oraz zapewnieniu uwzględnienia idei równości w swoich obszarach polityki. Koordynatorzy ds. równości regularnie się spotykają i wymieniają dobre praktyki dotyczące upowszechniania idei równości.

DG BUDG w ścisłej współpracy z Sekretariatem Generalnym koordynuje uwzględnianie tej idei w budżecie UE.

Zalecenie1 – Wzmocnienie ram instytucjonalnych Komisji

a) Komisja przyjmuje to zalecenie.

Grupa zadaniowa ds. równości koordynuje prace służb Komisji w tym obszarze. Każda dyrekcja generalna nominuje koordynatorów ds. równości i powierza im zadania koordynowania i weryfikowania pod kątem równości, w tym równouprawnienia płci, wszystkich planowanych inicjatyw politycznych, którym przewodzi ich dyrekcja generalna. Koordynator ds. równości we współpracy z sekretariatem grupy zadaniowej ds. równości zapewni, aby uwzględnianie aspektu płci było należycie odzwierciedlone w wewnętrznych planach włączania idei równości.

b) Komisja częściowo przyjmuje to zalecenie.

Komisja zastrzega sobie prawo do rozdzielania zadań w swoich strukturach wedle własnego uznania. W tym przypadku wdrożyła już niezbędne ustalenia, aby móc zapewnić skuteczne kierowanie uwzględnianiem aspektu płci, jego koordynację i monitorowanie. DG BUDG w ścisłej współpracy z Sekretariatem Generalnym zdecydowanie koordynuje uwzględnianie jej w budżecie UE.

c) Komisja przyjmuje to zalecenie.

d) Komisja przyjmuje to zalecenie.

Komisja często korzysta z szerokiego zakresu dostępnych narzędzi i wiedzy eksperckiej, w tym wewnętrznej, Wspólnego Centrum Badawczego, a także EIGE.

Zalecenie 2 – Przeprowadzanie analiz dotyczących płci

a) Komisja przyjmuje to zalecenie.

Komisja zaktualizuje swoje wytyczne dotyczące lepszego stanowienia prawa i zestaw narzędzi w celu wspierania identyfikacji i analizy skutków równouprawnienia płci w ocenach skutków i ocenach. Aktualizacja będzie przebiegała zgodnie z zasadą analizy proporcjonalności, tj. wybrane i przeanalizowane zostaną najważniejsze skutki każdego programu.

W ocenach i ewaluacjach skutków należy uwzględnić wpływ w aspekcie płci, a następnie poddać go analizie, w przypadku gdy jest znaczący dla programu szczegółowego. Na tyle, na ile pozwolą ograniczone dostępne dane, aktualizacja wytycznych w sprawie lepszego stanowienia prawa przyczyni się do lepszej identyfikacji, wyboru oraz jakościowej i ilościowej oceny znaczącego wpływu na równouprawnienie płci.

b) Komisja częściowo przyjmuje to zalecenie.

Wypełniając swoje zobowiązanie w ramach porozumienia międzyinstytucjonalnego towarzyszącego nowym wieloletnim ramom finansowym, Komisja wzmocni ocenę skutków równouprawnienia płci w ocenach i ocenach skutków dotyczących istotnych przyszłych unijnych programów oraz instrumentów finansowania i odpowiednio zaktualizuje swoje wytyczne dotyczące lepszego stanowienia prawa.

Podczas przygotowywania przyszłych wniosków dotyczących unijnych programów wydatków Komisja sprawdzi, czy potencjalny wpływ przyszłych unijnych programów oraz instrumentów finansowania na skutki równouprawnienia płci jest znaczący.

Na tyle, na ile pozwolą ograniczone dostępne dane, w przypadku istotnych unijnych programów wydatków, w swojej ocenie i ocenie skutków oraz w rocznych sprawozdaniach z wykonania zadań Komisja przedstawi ocenę wpływu na równouprawnienie płci.

Zalecenie 3 – Gromadzenie i analiza danych segregowanych według kryterium płci

a) Komisja częściowo przyjmuje to zalecenie.

Gromadzenie, analiza i sprawozdawczość w zakresie segregowanych według kryterium płci danych dotyczących unijnych programów finansowania prowadzone w ramach zarządzania bezpośredniego będą zgodne z wytycznymi dotyczącymi lepszego stanowienia prawa.

b) Komisja częściowo przyjmuje to zalecenie.

Komisja przeanalizuje i zgłosi takie informacje, gdy będą dostępne, jednak systematyczna konsolidacja informacji dotyczących wszystkich unijnych programów finansowania objętych zarządzaniem dzielonym nie jest możliwa, ponieważ podstawy prawne tych programów finansowania nie wymagają we wszystkich przypadkach gromadzenia takich informacji.

c) Komisja częściowo przyjmuje to zalecenie.

Podczas przygotowywania wniosków dotyczących przyszłych unijnych programów finansowania Komisja oceni właściwość gromadzenia takich danych i prowadzenia sprawozdawczości w ich zakresie w kontekście oceny i oceny skutków lub innych kroków podejmowanych w toku przygotowań.

Komisja nie może jednak na tym etapie przyjąć zobowiązań w kwestii treści przyszłych wniosków ustawodawczych.

W pkt 22 porozumienia międzyinstytucjonalnego pomiędzy Parlamentem Europejskim, Radą Unii Europejskiej i Komisją Europejską w sprawie lepszego stanowienia prawa trzy instytucje uzgodniły, że w stosownych przypadkach będą ustanawiać w przepisach prawa wymogi dotyczące sprawozdawczości, monitorowania i oceny, unikając przy tym nadmiernych regulacji i obciążeń administracyjnych, szczególnie względem państw członkowskich. W stosownych przypadkach wymogi takie mogą obejmować wymierne wskaźniki służące jako podstawa do gromadzenia danych dotyczących rzeczywistych skutków ustawodawstwa.

106

Od czasu, gdy w 2018 r. Komisja złożyła swój wniosek w sprawie WRF na lata 2021–2027, sytuacja się zmieniła. W toku negocjacji w większej liczbie aktów podstawowych dotyczących programów, zgodnych z WRF na lata 2021–2027, wprowadzono bardziej rygorystyczne przepisy dotyczące równości, w tym równouprawnienia płci. Na przykład rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów obejmuje uwzględnianie aspektu płci jako horyzontalną zasadę, a także uwzględnia nowy mechanizm monitorowania. W następstwie międzyinstytucjonalnych negocjacji dotyczących przyszłej WPR te trzy instytucje określiły cel szczegółowy polegający na promowaniu „równouprawnienia płci, m.in. jeżeli chodzi o udział kobiet w rolnictwie”.

107

W dokumentach programowych Komisja informuje o wskaźnikach zdefiniowanych w podstawach prawnych programów. Ponadto wskaźniki uwzględnione we wnioskach Komisji dotyczących WRF na lata 2021–2027 wybrano według kryterium ich znaczenia dla podstawowych aspektów danego programu, ich wiarygodności, dostępności potrzebnych danych i oszczędności kosztowej

Zalecenie 4 – Korzystanie z celów i wskaźników dotyczących płci

a) Komisja przyjmuje to zalecenie.

b) Komisja częściowo przyjmuje to zalecenie.

Komisja nie może na tym etapie przyjąć zobowiązań w kwestii treści przyszłych wniosków ustawodawczych.

Komisja proponuje cele dla każdego programu w oparciu o ich znaczenie dla podstawowych aspektów wspomnianych programów. Podczas przygotowywania wniosków dotyczących przyszłych unijnych programów finansowania Komisja oceni adekwatność włączenia celów i powiązanych wskaźników w kontekście oceny i oceny skutków lub innych kroków podejmowanych w toku przygotowań.

Wskaźniki wykonania wybiera się następnie na podstawie ich znaczenia dla danego celu, dostępności i jakości danych, a także oszczędności kosztowej.

108

Komisja podkreśla, że harmonogram opracowania metody oszacowania wydatków związanych z płcią został uzgodniony z Parlamentem Europejskim i Radą w ramach porozumienia międzyinstytucjonalnego towarzyszącego nowym wieloletnim ramom finansowym.

Zalecenie 5 – Poprawa sprawozdawczości w zakresie równouprawnienia płci

a) Komisja przyjmuje to zalecenie.

Zgodnie z porozumieniem międzyinstytucjonalnym towarzyszącym WRF na lata 2021–2027 „Komisja zbada, w jaki sposób opracować metodykę pomiaru odnośnych wydatków na poziomie programu w WRF 2021–2027. Komisja zacznie korzystać z tej metodyki, gdy tylko będzie ona dostępna. Nie później niż w dniu 1 stycznia 2023 r. Komisja wdroży tę metodykę w ramach niektórych centralnie zarządzanych programów, aby przetestować jej wykonalność”.

b) Komisja częściowo przyjmuje to zalecenie.

Komisja będzie prowadziła sprawozdawczość zgodnie z porozumieniem międzyinstytucjonalnym towarzyszącym WRF na lata 2021–2027. Biorąc pod uwagę, że metodyka będzie wprowadzana wyłącznie w czasie WRF na lata 2021–2027, sprawozdawczość będzie się ograniczała do danych dostępnych w danym momencie i z czasem w tym okresie obejmie wszystkie unijne programy finansowania.

c) Komisja przyjmuje to zalecenie.

Oceny takiej będzie można dokonać dopiero po uzyskaniu wystarczającego doświadczenia we wdrażaniu nowej metodyki.

Zalecenie 6 – Ocena i sprawozdawczość w zakresie tego, czy Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności uwzględnia aspekt równouprawnienia płci

Komisja częściowo przyjmuje to zalecenie.

Zgodnie z rozporządzeniem ustanawiającym Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności do państw członkowskich należy zapewnienie, aby ich plany przyczyniały się do równouprawnienia płci, i wyjaśnienie, w jaki sposób się do niego przyczyniają. Komisja dokona oceny wyjaśnień przekazanych przez państwa członkowskie w ich planach.

Za wdrożenie planów krajowych odpowiadają państwa członkowskie. Na podstawie planów w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz danych dotyczących wdrażania przekazanych przez państwa członkowskie Komisja będzie prowadziła sprawozdawczość w zakresie sposobu, w jaki plany dotyczące odbudowy i zwiększania odporności przyczyniają się do zniwelowania nierówności między kobietami i mężczyznami.

Zespół kontrolny

Sprawozdania specjalne Trybunału przedstawiają wyniki kontroli dotyczących obszarów polityki i programów UE bądź kwestii związanych z zarządzaniem w wybranych obszarach budżetowych. Trybunał wybiera i opracowuje zadania kontrolne tak, aby osiągnąć jak największe oddziaływanie, biorąc przy tym pod uwagę kryteria takie jak zagrożenia dla wykonania zadań lub zgodności, poziom dochodów lub wydatków w danym obszarze, nadchodzące zmiany oraz interes polityczny i społeczny.

Omawiana w niniejszym dokumencie kontrola wykonania zadań została przeprowadzona przez Izbę V, zajmującą się obszarami finansowania Unii i administracji, której przewodniczy członek Trybunału Tony Murphy. Kontrolą kierowała członkini Europejskiego Trybunału Obrachunkowego Eva Lindström, a w działania kontrolne zaangażowani byli: Katharina Bryan, szefowa gabinetu; Johan Stalhammar, attaché; Karin Andersson, asystentka gabinetu; Amanda Ramer, stażystka w gabinecie; Margit Spindelegger, kierownik; Elisa Gómez, współkoordynatorka zadania; Rogelio Abarquero Grossi, współkoordynator zadania; Giuseppe Diana i Marilena Elena Friguras, kontrolerzy; Quirino Mealha, oddelegowany ekspert krajowy; Joniada Goçaj i Thomas Hebenstreit, stażyści. Jesús Nieto Muñoz zapewnił wsparcie graficzne. Richard Moore zapewnił wsparcie językowe. Emanuele Fossati i Danilo De Pascalis zapewnili wsparcie informatyczne. Bogomil Kovachev zapewnił wsparcie statystyczne. Za obsługę sekretarską odpowiadały Valérie Tempez-Erasmi i Manuela Magliocca.

Przypisy

1 Na przykład: McKinsey Global Institute, „How advancing women’s equality can add $12 trillion to global growth”, wrzesień 2015 r.; Światowe Forum Ekonomiczne, „Global Gender Gap Report 2020”, grudzień 2019 r.; MFW, „Gender Inequality and Economic Growth: Evidence from Industry-Level Data”, lipiec 2020 r.; MFW, „Women, Work, and the Economy: Macroeconomic Gains from Gender Equity”, grudzień 2013 r.; Åsa Löfström, Uniwersytet w Umeå, „Gender equality, economic growth and employment”.

2 COM(2020) 152 final.

3 EIGE, „Economic Benefits of Gender Equality in the European Union”.

4 Komisja Europejska, „Economic sectors at risk due to COVID-19 disruptions: will men and women in the EU be affected similarly?”, 2020; Komisja Europejska, „The impact of sex and gender in the COVID-19 pandemic”, 2020.

5 Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 21 stycznia 2021 r.: Perspektywa płci w okresie kryzysu związanego z COVID-19 oraz w okresie pokryzysowym.

6 Na przykład: Parlament Europejski, „Backlash in Gender Equality and Women’s and Girls’ Rights”, czerwiec 2018 r.; UN Women, „Democratic backsliding and the backlash against women’s rights: Understanding the current challenges for feminist politics”; EIGE, „Beijing + 25: the fifth review of the implementation of the Beijing Platform for Action in the EU Member States”, 2020.

7 COM(2020) 152 final: Unia równości: strategia na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025.

8 EIGE, Gender Equality Index. View countries. Wydanie z 2020 r.

9 SWD(2019) 101 final: 2019 report on equality between women and men in the EU.

10 OECD, „Toolkit for Mainstreaming and Implementing Gender Equality”, 2018.

11 W niniejszym sprawozdaniu Trybunał używa określenia „dane segregowane według kryterium płci”, kiedy odnosi się do danych w podziale na kobiety i mężczyzn.

12 Rezolucja ustawodawcza Parlamentu Europejskiego z dnia 19 listopada 2013 r. w sprawie projektu rozporządzenia Rady w sprawie określenia wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020.

13 Konkluzje Rady Europejskiej z 17–21 lipca 2020 r.

14 COM(96) 67 final.

15 Kadencja Komisji wybranej na lata 2014–2019 trwała od 1 listopada 2014 r. do 30 listopada 2019 r.

16 Komisja w składzie na lata 2019–2024 objęła urząd w dniu 1 grudnia 2019 r.

17 Sprawozdanie specjalne Europejskiego Trybunału Obrachunkowego nr 2/2021 pt. „Unijna pomoc humanitarna na rzecz edukacji – zapewniono wsparcie dla dzieci w potrzebie, ale pomoc powinna mieć charakter długoterminowy i trafiać do większej liczby dziewcząt”.

18 SWD(2015) 278 final.

19 Np. komunikat „Usprawnianie jednolitego rynku: więcej możliwości dla obywateli i przedsiębiorstw” (COM(2015) 550 final).

20 Evaluation of the strengths and weaknesses of the Strategic Engagement for Gender Equality 2016–2019, ewaluacja zlecona przez DG JUST w 2019 r.

21 Protokół ze spotkania Forum Ekspertów EIGE w dniach 3–4 kwietnia 2019 r.

22 SEC(2010) 1079.

23 DG JUST, „Visions for gender equality”, 2015; Komitet Doradczy ds. Równości Szans dla Kobiet i Mężczyzn, opinia „Gender Equality in the EU in the 21st century: remaining challenges and priorities”, 2014; DG JUST, „Report on the Forum on the future of gender equality in the EU”, 2015.

24 COM(2020) 152 final.

25 EIGE, Uwzględnianie aspektu płci.

26 Sprawozdanie specjalne Europejskiego Trybunału Obrachunkowego nr 22/2020 pt. „Przyszłość agencji UE – istnieją możliwości, by zwiększyć elastyczność i zacieśnić współpracę”.

27 Protokół z 33. posiedzenia zarządu EIGE w listopadzie 2019 r.

28 DG BUDG, plan strategiczny na lata 2020–2024.

29 SEC(2009) 92.

30 SWD(2017) 350 final.

31 Opinia Europejskiego Trybunału Obrachunkowego nr 6/2020 w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności.

32 ONZ, „Integrating a Gender Perspective into Statistics”, 2016.

33 EIGE, Glosariusz i tezaurus.

34 Baza danych Eurostatu, data dostępu: 17.3.2021.

35 Portal Otwartych Danych UE, data dostępu: 17.3.2021.

36 SWD(2018) 289 final.

37 OECD, „Designing and Implementing gender budgeting. A path to action”, 2019.

38 Plus jeszcze jeden dotyczący instrumentu szczególnego.

39 „OECD DAC Rio Markers for Climate. Handbook”.

40 Przegląd Europejskiego Trybunału Obrachunkowego nr 1/2020 pt. „Monitorowanie wydatków na rzecz klimatu z budżetu UE”.

41 Sprawozdanie specjalne Europejskiego Trybunału Obrachunkowego nr 31/2016 pt. „Przeznaczenie co najmniej jednego na pięć euro w budżecie UE na działania w dziedzinie klimatu – mimo ambitnych prac istnieje poważne ryzyko, że cel nie zostanie osiągnięty”.

42 Umowa międzyinstytucjonalna pomiędzy Parlamentem Europejskim, Radą i Komisją w sprawie dyscypliny budżetowej, współpracy w kwestiach budżetowych i należytego zarządzania finansami oraz w sprawie nowych zasobów własnych, w tym harmonogramu wprowadzania nowych zasobów własnych.

43 Art. 318 TFUE i art. 247 ust. 1 lit. e) rozporządzenia finansowego.

44 Europejski Trybunał Obrachunkowy, Sprawozdanie Europejskiego Trybunału Obrachunkowego dotyczące wyników wykonania budżetu UE – stan na koniec 2019 r.

45 COM(2016) 446 final, Sprawozdanie roczne na temat zarządzania budżetem UE i jego wyników za 2015 r.

46 COM(2020) 265 final.

47 Rozporządzenie (UE) nr 1303/2013.

48 Opinia Europejskiego Trybunału Obrachunkowego nr 7/2018 w sprawie wniosków Komisji dotyczących rozporządzeń odnoszących się do wspólnej polityki rolnej po 2020 r.

49 Raport „Gender impact report on the 2020 Budget of the Autonomous Region of Andalusia”, październik 2019 r.

50 IFA Diversity Strategy Towards 2025, październik 2019 r.

51 Parlament Europejski, „The professional status of rural women in the EU”, 2019.

52 Komitet Zawodowych Organizacji Rolniczych, „Challenges and opportunities in achieving gender equality and the empowerment of rural women and girls”, 2017.

53 Wskaźniki dotyczące gospodarstw rolnych według powierzchni użytków rolnych, rodzaju gospodarstwa, standardowej produkcji, płci i wieku osoby zarządzającej oraz regionu na poziomie NUTS 2, dane pobrano w grudniu 2020 r.

54 Wielkość ekonomiczna w oparciu o standardową produkcję w euro: małe gospodarstwa < 8 000 euro; większe gospodarstwa ≥ 25 000 euro.

55 Aktualności Komisji Europejskiej, „Future of CAP: Where are all the women?”, 2017.

56 Rezolucja Parlamentu Europejskiego z 4 kwietnia 2017 r.: Kobiety i ich rola na obszarach wiejskich.

57 Rezolucja ustawodawcza Parlamentu Europejskiego z 28 marca 2019 r. w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego „Erasmus”: poprawka 170.

58 Komisja Europejska, „Erasmus+ higher education impact study”, 2019.

59 Portal Otwartych Danych UE, „Erasmus mobility statistics 2014–2018”.

60 Porozumienie Międzyinstytucjonalne między Parlamentem Europejskim, Radą Unii Europejskiej i Komisją Europejską w sprawie dyscypliny budżetowej, współpracy w kwestiach budżetowych i należytego zarządzania finansami oraz w sprawie nowych zasobów własnych, w tym również harmonogramu wprowadzania nowych zasobów własnych.

61 https://europa.eu/!Cg88wR

Kalendarium

Wydarzenie Data
Zatwierdzenie ramowego programu kontroli / rozpoczęcie kontroli 13.12.2019
Oficjalne przesłanie wstępnej wersji sprawozdania Komisji
(lub innej jednostce kontrolowanej)
10.3.2021
Przyjęcie ostatecznej wersji sprawozdania po postępowaniu kontradyktoryjnym 4.5.2021
Otrzymanie oficjalnych odpowiedzi Komisji (lub innej jednostki kontrolowanej) we wszystkich językach 1.6.2021

Kontakt

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
LUKSEMBURG

Tel. +352 4398-1
Formularz kontaktowy: eca.europa.eu/pl/Pages/ContactForm.aspx
Strona internetowa: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Więcej informacji o Unii Europejskiej można znaleźć w portalu Europa (http://europa.eu).

Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2021

PDF ISBN 978-92-847-6020-6 ISSN 1977-5768 doi:10.2865/51860 QJ-AB-21-009-PL-N
HTML ISBN 978-92-847-6059-6 ISSN 1977-5768 doi:10.2865/477750 QJ-AB-21-009-PL-Q

PRAWA AUTORSKIE

© Unia Europejska, 2021

Polityka Europejskiego Trybunału Obrachunkowego w zakresie ponownego wykorzystywania dokumentów jest realizowana na podstawie decyzji Trybunału nr 6/2019 w sprawie polityki otwartych danych oraz ponownego wykorzystywania dokumentów.

O ile nie wskazano inaczej (np. nie zamieszczono szczegółowych adnotacji o prawach autorskich), treści Europejskiego Trybunału Obrachunkowego będące własnością UE objęte są licencją Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe (CC BY 4.0). Oznacza to, że ponowne wykorzystanie jest dozwolone, pod warunkiem że dokumenty zostaną odpowiednio oznaczone i zostaną wskazane dokonane w nich zmiany. W przypadku ponownego wykorzystania niedozwolone jest zmienianie oryginalnego znaczenia albo przesłania dokumentów. Trybunał nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek konsekwencje ponownego ich wykorzystania.

Jeżeli konkretna treść wskazuje na możliwą do zidentyfikowania osobę fizyczną – tak jak w przypadku zdjęć, na których widoczni są pracownicy Trybunału – lub zawiera prace stron trzecich, wymagane jest zweryfikowanie dodatkowych praw autorskich. W takim przypadku uzyskanie zezwolenia na ponowne wykorzystanie określonej treści unieważnia i zastępuje wspomniane wcześniej zezwolenie ogólne. Powinny być w nim wyraźnie opisane wszelkie ograniczenia dotyczące wykorzystania treści.

W celu wykorzystania lub powielenia treści niebędącej własnością UE może być konieczne wystąpienie o zgodę bezpośrednio do właścicieli praw autorskich.

Rys. 4, 67: ikony wykonane przez Pixel perfect, pochodzące z https://flaticon.com.

Oprogramowanie lub dokumenty objęte prawem własności przemysłowej, takie jak patenty, znaki towarowe, wzory użytkowe, znaki graficzne i nazwy, nie są objęte polityką Europejskiego Trybunału Obrachunkowego w zakresie ponownego wykorzystania i nie jest udostępniana licencja na nie.

Na stronach internetowych instytucji Unii Europejskiej dostępnych w domenie europa.eu zamieszczane są odsyłacze do stron zewnętrznych. Trybunał nie kontroluje ich zawartości i w związku z tym zachęca użytkowników, aby we własnym zakresie zapoznali się z polityką ochrony prywatności i polityką w zakresie praw autorskich obowiązującymi na tych stronach.

Znak graficzny Europejskiego Trybunału Obrachunkowego

Znak graficzny Europejskiego Trybunału Obrachunkowego nie może być wykorzystywany bez uprzedniej zgody Trybunału.

JAK SKONTAKTOWAĆ SIĘ Z UE

Osobiście
W całej Unii Europejskiej istnieje kilkaset centrów informacyjnych Europe Direct. Adres najbliższego centrum można znaleźć na stronie: https://europa.eu/european-union/contact_pl.

Telefonicznie lub drogą mailową
Europe Direct to serwis informacyjny, który udziela odpowiedzi na pytania na temat Unii Europejskiej. Można się z nim skontaktować:

  • dzwoniąc pod bezpłatny numer telefonu: 00 800 6 7 8 9 10 11 (niektórzy operatorzy mogą naliczać opłaty za te połączenia),
  • dzwoniąc pod standardowy numer telefonu: +32 22999696,
  • drogą mailową: https://europa.eu/european-union/contact_pl.

WYSZUKIWANIE INFORMACJI O UE

Online
Informacje o Unii Europejskiej są dostępne we wszystkich językach urzędowych UE w portalu Europa: https://europa.eu/european-union/index_pl.

Publikacje UE
Bezpłatne i odpłatne publikacje UE można pobrać lub zamówić na stronie: https://op.europa.eu/pl/publications. Większą liczbę egzemplarzy bezpłatnych publikacji można otrzymać, kontaktując się z serwisem Europe Direct lub z lokalnym centrum informacyjnym (zob. https://europa.eu/european-union/contact_pl).

Prawo UE i powiązane dokumenty
Informacje prawne dotyczące UE, w tym wszystkie unijne akty prawne od 1952 r., są dostępne we wszystkich językach urzędowych UE w portalu EUR-Lex: http://eur-lex.europa.eu.

Portal Otwartych Danych UE
Unijny portal otwartych danych (http://data.europa.eu/euodp/pl) umożliwia dostęp do zbiorów danych pochodzących z instytucji i innych organów UE. Dane można pobierać i wykorzystywać bezpłatnie, zarówno do celów komercyjnych, jak i niekomercyjnych.