Dostosowanie zasad polityki spójności w odpowiedzi na pandemię COVID-19 Fundusze wykorzystywane są w sposób bardziej elastyczny, ale niezbędna jest refleksja dotycząca polityki spójności jako narzędzia reagowania kryzysowego

Streszczenie

I Od początku 2020 r. UE podjęła szereg działań w celu sprostania wyzwaniom wynikającym z pandemii COVID-19. W odpowiedzi UE na zaistniały kryzys pewną rolę odegrała polityka spójności poprzez przyjęcie trzech aktów ustawodawczych zmieniających przepisy dotyczące okresu programowania 2014–2020. W marcu 2020 r. Komisja rozpoczęła realizację inicjatywy inwestycyjnej w odpowiedzi na koronawirusa (CRII), w ramach której wprowadzono uproszczenia oraz działania dotyczące płynności i elastyczności. W kwietniu 2020 r. dzięki inicjatywie inwestycyjnej „plus” w odpowiedzi na koronawirusa (CRII+) zwiększono poziom elastyczności wprowadzony w marcu, a także przewidziano możliwość współfinansowania unijnego w wysokości 100% przez jeden rok. W grudniu 2020 r. w ramach Wsparcia na rzecz odbudowy służącej spójności oraz terytoriom Europy (REACT-EU) państwa członkowskie otrzymały 50,4 mld euro jako uzupełnienie finansowania w ramach polityki spójności na lata 2014–2020.

II Podczas kontroli Trybunał zbadał, czy Komisja odpowiednio dostosowała zasady polityki spójności na lata 2014–2020 za pomocą CRII/CRII+ i REACT-EU, tak aby zapewnić państwom członkowskim większą elastyczność w wykorzystywaniu funduszy tej polityki w odpowiedzi na pandemię COVID-19. Powodem przeprowadzenia kontroli było wprowadzenie istotnych zmiany w ramach prawnych polityki spójności – jednego z najważniejszych obszarów polityki UE – a opinia publiczna oczekiwała odpowiedzi na pytanie, czy nowe działania pomogły państwom członkowskim sprostać wyzwaniom wynikającym z pandemii. Termin sporządzenia sprawozdania Trybunału pozwala Komisji wziąć pod uwagę zawarte w nim ustalenia zarówno przy sporządzaniu oceny ex post za lata 2014–2020, jak i przy opracowywaniu ram polityki spójności na okres po 2027 r.

III Trybunał stwierdził, że co do zasady Komisja odpowiednio dostosowała zasady polityki spójności na lata 2014–2020, tak aby państwa członkowskie mogły skorzystać z funduszy objętych tą polityką w bardziej elastyczny sposób. UE zareagowała szybko – w niespełna dwa miesiące po wybuchu pandemii w Europie w marcu 2020 r. przyjęła rozwiązania ustawodawcze służące uruchomieniu niewykorzystanych środków finansowych poprzez CRII/CRII+, a przed upływem roku – środki służące zapewnieniu dodatkowych zasobów za pomocą REACT-EU. Przyjmując te rozwiązania, zmieniono niektóre główne cechy polityki spójności, takie jak jej ukierunkowanie na regiony słabiej rozwinięte. Państwa członkowskie, które w 2020 r. dysponowały większymi środkami finansowymi, były w lepszej sytuacji, jeżeli chodzi o możliwość wykorzystania działań wprowadzonych w ramach CRII/CRII+. Z kolei poprzez REACT-EU rozdysponowano dodatkowe zasoby, które wszystkie państwa członkowskie mogły wykorzystać do 2023 r. UE zapewniła im w ten sposób „finansowanie pomostowe” między okresami 2014–2020 i 2021–2027.

IV Dzięki inicjatywom CRII/CRII+, które umożliwiły przekierowanie zasobów i współfinansowanie przez UE w wysokości 100%, wydatkowanie środków w ramach polityki spójności na lata 2014–2020 przebiegało terminowo, podczas gdy pandemia wywierała poważny wpływ na normalną działalność gospodarczą. Udostępnienie znacznych nowych zasobów dzięki REACT-EU pozwoliło państwom członkowskim na finansowanie dodatkowych inwestycji, ale jednocześnie zwiększyło presję na wydatki. Zmiany w ramach prawnych spowodowały konieczność wykonania dodatkowych prac związanych z programowaniem. Zwiększyło to obciążenie administracyjne instytucji zarządzających i przyczyniło się do opóźnień w rozpoczęciu okresu programowania 2021–2027.

V Komisja w odpowiednim czasie udzieliła państwom członkowskim pomocy we wdrażaniu CRII/CRII+ i REACT-EU. Skróciła czas rozpatrywania i zatwierdzania zmian programów realizowanych w ramach inicjatywy CRII/CRII+, chociaż w przypadku REACT-EU nieznacznie przekroczyła cel określony w przepisach.

VI Z analizy Trybunału wynika, że elastyczność przesunięć w ramach CRII/CRII+ pozwoliła na znaczne przepływy środków. Państwa członkowskie dokonały przesunięć między obszarami inwestycyjnymi i w ich obrębie około 10% kwoty finansowania unijnego w ramach polityki spójności, czyli 35 mld euro. Przesunięcia te objęły więc znaczną kwotę, szczególnie wobec faktu, że pandemia rozpoczęła się pod koniec okresu programowania. Państwa członkowskie przeznaczyły to dodatkowe finansowanie na opiekę zdrowotną i wsparcie przedsiębiorstw, przy czym środki na rzecz tych obszarów przekierowano głównie z obszaru energii i środowiska oraz badań naukowych i innowacji. Jeżeli chodzi o inicjatywę REACT-EU, w przypadku której 86% zasobów zostało zaprogramowanych do czerwca 2022 r., finansowanie ukierunkowano przede wszystkim na zatrudnienie, opiekę zdrowotną i wsparcie przedsiębiorstw.

VII System monitorowania stosowany przez Komisję pozwala na odrębne nadzorowanie REACT-EU, ale nie działań wprowadzonych w ramach CRII/CRII+. Aby ocenić wyniki przyjętych środków reagowania kryzysowego, Komisja może też korzystać z nieobowiązkowych wskaźników COVID-19. Ponieważ jednak nie ma wspólnych definicji, istnieje ryzyko, że Komisja będzie miała trudności z agregowaniem danych przekazywanych przez państwa członkowskie.

VIII Osiągnięcia w ramach programów operacyjnych na lata 2014–2020 zostaną zestawione w ramach oceny ex post, którą Komisja jest zobowiązana przeprowadzić do dnia 31 grudnia 2024 r. Komisja zamierza uwzględnić w ocenie za okres 2014–2020 zarówno wyniki inicjatywy CRII/CRII+, jak i REACT-EU, mimo że przeprowadzenia specjalnej oceny pierwszej z wymienionych inicjatyw nie jest wymagane.

IX W przeszłości polityka spójności była często stosowana jako narzędzie reagowania kryzysowego. Nie przeprowadzano jednak formalnych ocen długoterminowego wpływu takiego zastosowania. Zasady na okres 2021–2027, opierające się na elastyczności wprowadzonej w związku z CRII/CRII+, ułatwią wykorzystanie funduszy polityki spójności do reagowania na nieoczekiwane zdarzenia w przyszłości. Wielokrotne wykorzystywanie polityki spójności do łagodzenia pojawiających się kryzysów może jednak spowodować, że zostanie zagrożony jej podstawowy cel, jakim jest wzmacnianie spójności gospodarczej i społecznej między regionami.

X Trybunał zaleca, by Komisja:

• przeanalizowała, jak – w perspektywie długoterminowej – na cele polityki spójności wpływa wykorzystywanie funduszy tej polityki do łagodzenia skutków kryzysów;
• ściśle monitorowała absorpcję środków pochodzących z REACT-EU i w stosownych przypadkach zapewniła ukierunkowane wsparcie – w szczególności na wyniki.

Wprowadzenie

Odpowiedź UE na skutki pandemii COVID-19

01 Po raz pierwszy wirus wywołujący COVID-19 został wykryty w Europie na początku 2020 r., a pierwsze przypadki zachorowań stwierdzono we Francji w dniu 24 stycznia 2020 r.¹ Następnie wirus szybko rozprzestrzenił się na całym kontynencie. Do połowy marca 2020 r. przypadki zachorowań odnotowano we wszystkich państwach członkowskich UE², a Światowa Organizacja Zdrowia uznała Europę za epicentrum światowej pandemii³.

02 Pandemia koronawirusa i działania w zakresie ochrony zdrowia publicznego wprowadzone w celu ograniczenia jego rozprzestrzeniania się wywołały bezprecedensowe problemy gospodarcze i społeczne. Brak płynności finansowej i ryzyko niewypłacalności dotknęły wiele przedsiębiorstw. W 2020 r. gospodarka UE skurczyła się o 6%⁴. Na poziomie światowym kryzys doprowadził do najpoważniejszej recesji od czasu drugiej wojny światowej⁵.

03 Od początku 2020 r. państwa członkowskie zaczęły wprowadzać liczne działania w zakresie gospodarki i polityki fiskalnej, aby złagodzić oddziaływanie tego poważnego wstrząsu na obywateli, pracowników i przedsiębiorstwa. Ze swojej strony UE ułatwiła stosowanie ekspansywnej krajowej polityki fiskalnej przez uelastycznienie zasad pomocy państwa i reguł budżetowych⁶ oraz udzielanie bezpośredniego wsparcia finansowego państwom członkowskim, np. w ramach Funduszu Solidarności Unii Europejskiej i instrumentu wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych. Przyjęła również szereg zmian w ramach legislacyjnych polityki spójności i ustanowiła nowe instrumenty budżetowe (zob. ramka 1).

Zmiany w zasadach polityki spójności na lata 2014–2020 wprowadzone poprzez CRII/CRII+ i REACT-EU

04 Polityka spójności jest jednym z największych obszarów polityki w budżecie UE. W latach 2014–2020 przeznaczono na nią 355 mld euro (wszystkie kwoty w sprawozdaniu podano w cenach bieżących). Jej głównym celem jest zmniejszenie różnic w poziomie rozwoju między poszczególnymi regionami. Polityka spójności jest finansowana z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) i Funduszu Spójności, a zasady wykorzystania wszystkich tych funduszy zostały określone w rozporządzeniu w sprawie wspólnych przepisów.

05 Dzięki programom już realizowanym i wdrażanym bezpośrednio przez państwa członkowskie, finansowanie z polityki spójności zapewniło ramy umożliwiające przekierowanie wciąż dostępnych środków na potrzeby w zakresie finansowania wynikające z kryzysu związanego z COVID-19. Aby zwiększyć elastyczność funduszy polityki spójności i ułatwić ich wykorzystanie do zwalczania kryzysu, Komisja wprowadziła zmiany do rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów i rozporządzenia w sprawie EFRR. Zmiany te mają zastosowanie do okresu programowania 2014–2020, w ramach którego można finansować inwestycje do końca 2023 r. Głównym celem Komisji było zapewnienie państwom członkowskim dodatkowej elastyczności i płynności w czasie kryzysu.

06 Komisja zareagowała na pandemię, przyjmując następujące zmiany legislacyjne w zasadach polityki spójności:

• w marcu 2020 r. za pomocą inicjatywy inwestycyjnej w odpowiedzi na koronawirusa (CRII) wprowadzono szereg uproszczeń, środków wsparcia płynność i elastyczności mających pomóc państwom członkowskim w reagowaniu na pilne potrzeby, takie jak potrzeby w sektorze opieki zdrowotnej, potrzeby małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) i potrzeby na rynkach pracy;
• w kwietniu 2020 r. dzięki inicjatywie inwestycyjnej „plus” w odpowiedzi na koronawirusa (CRII+) znacznie zwiększono elastyczność wprowadzoną poprzez CRII. W szczególności przewidziano możliwość stosowania współfinansowania operacji przez UE w wysokości 100% przez jeden rok oraz ułatwiono przekierowywanie dostępnych środków z przydziału na 2020 r.;
• w grudniu 2020 r. w ramach Wsparcia na rzecz odbudowy służącej spójności oraz terytoriom Europy (REACT-EU) państwom członkowskim przekazano 50,4 mld euro dodatkowego finansowania na rzecz polityki spójności na lata 2014–2020 oraz 0,2 mld euro na pomoc techniczną i wydatki administracyjne Komisji (zob. rys. 1)⁷. Finansowanie z REACT-EU musi zostać wykorzystane do końca 2023 r.

07 Na rys. 2 zestawiono działania wprowadzone w ramach polityki spójności na lata 2014–2020 w kontekście pandemii COVID-19, a w załączniku I szczegółowo przedstawiono ich główne cechy i uzasadnienie.

Role i obowiązki

08 Państwa członkowskie i Komisja dzielą między sobą zarządzanie polityką spójności. Służbami Komisji odpowiedzialnymi za politykę spójności są Dyrekcje Generalne ds. Polityki Regionalnej i Miejskiej (DG REGIO) oraz Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego (DG EMPL). Instytucje zarządzające na poziomie krajowym i regionalnym są odpowiedzialne za wdrażanie finansowania ze środków polityki spójności za pomocą programów operacyjnych.

Zakres kontroli i podejście kontrolne

09 Celem niniejszej kontroli było zbadanie, czy Komisja odpowiednio dostosowała ramy polityki spójności na lata 2014–2020 za pomocą CRII/CRII+ i REACT-EU, tak aby zapewnić państwom członkowskim większą elastyczność w wykorzystywaniu funduszy tej polityki w odpowiedzi na pandemię COVID-19. W szczególności Trybunał zbadał, czy:

• Komisja szybko dostosowała ramy polityki spójności na lata 2014–2020;
• Komisja w odpowiednim czasie udzieliła państwom członkowskim pomocy w ich wdrażaniu;
• przyjęte działania doprowadziły do przydzielenia zasobów sektorom, które ich potrzebowały;
• system monitorowania stosowany przez Komisję ułatwi ocenę wyników;
• Komisja przeanalizowała wpływ wykorzystania polityki spójności do reagowania na kryzysy.

Trybunał nie ocenił wykorzystania nowych działań przez państwa członkowskie ani stopnia, w jakim działania te pomogły państwom w sprostaniu wyzwaniom wynikającym z pandemii.

10 Trybunał uzyskał dowody za pomocą:

• wnikliwej analizy danych pochodzących z systemów monitorowania i sprawozdawczości stosowanych przez Komisję;
• przeglądu odnośnej dokumentacji;
• kwestionariuszy i szczegółowych spotkań z Komisją;
• badania próby dobranej na podstawie osądu (w celu uwzględnienia zarówno CRII/CRII+, jak i REACT-EU oraz uzyskania zrównoważonej reprezentacji geograficznej) składającej się z 25 zmian w programach operacyjnych rozpatrywanych przez Komisję;
• ankiety skierowanej do wszystkich instytucji zarządzających programami operacyjnymi w ramach EFRR, EFS i Funduszu Spójności na lata 2014–2020, mającej na celu uzyskanie informacji zwrotnych na temat doświadczeń tych instytucji z CRII/CRII+ i REACT-EU; instytucje udzieliły 74 odpowiedzi, które dotyczyły 39% z 313 programów (programy transgraniczne i transnarodowe zostały wyłączone).

11 Kontrola Trybunału objęła EFRR, EFS i Fundusz Spójności w ramach polityki spójności. Elementy ujęte w CRII/CRII+ pochodzące spoza polityki spójności, rybołówstwo i rozwój obszarów wiejskich nie zostały włączone do zakresu kontroli Trybunału. Kontroli poddano okres od wprowadzenia działań dotyczących reagowania na kryzys na początku 2020 r. do końca 2021 r. Trybunał brał też pod uwagę późniejsze dane, jeżeli były dostępne.

12 Kontrolę tę przeprowadzono, ponieważ w ramach prawnych dotyczących finansowania ze środków polityki spójności wprowadzono istotne zmiany, a Parlament Europejski wyraził zainteresowanie tą kwestią. Termin sporządzenia sprawozdania Trybunału umożliwia Komisji wzięcie pod uwagę zawartych w nim ustaleń zarówno przy sporządzaniu oceny ex post za lata 2014–2020, jak i przy opracowywaniu ram polityki spójności na okres po 2027 r.

13 Niniejsza kontrola jest kontynuacją dwóch opinii Trybunału na temat CRII+ i REACT-EU z 2020 r.⁸ i uzupełnia przegląd nr 06/2020 pt. „Zagrożenia, wyzwania i szanse związane z gospodarczą odpowiedzią UE na kryzys wywołany przez pandemię COVID‑19”, w ramach którego zebrano i przedstawiono w jednym dokumencie informacje na temat głównych inicjatyw w zakresie polityki gospodarczej podjętych w UE w reakcji na pandemię. Opiera się ona również na opublikowanych niedawno sprawozdaniach specjalnych i przeglądach⁹.

Uwagi

Komisja szybko dostosowała zasady, ale wprowadzone działania mogą zwiększyć skalę dotychczasowych wyzwań

14 Trybunał zbadał opracowane przez Komisję projekty dotyczące CRII/CRII+ i REACT-EU, aby określić szybkość jej reakcji, zasadność przyjętych działań i potencjalne wynikające z nich wyzwania w zakresie wdrażania finansowania z polityki spójności. Trybunał ocenił, czy Komisja zareagowała w sposób odpowiedni, biorąc pod uwagę sytuację nadzwyczajną wywołaną pandemią.

Szybka, trzyetapowa reakcja UE mająca na celu zmianę ram prawnych polityki spójności w czasie krótszym niż rok

15 Na rys. 3 przedstawiono ramy czasowe obejmujące okres od początku pandemii do przyjęcia rozwiązań legislacyjnych w ramach polityki spójności. W odniesieniu do każdej zmiany w rozporządzeniach w sprawie funduszy polityki spójności Komisja przedłożyła wniosek, który musiał zostać przyjęty wspólnie przez Parlament Europejski i Radę jako współprawodawców.

16 Wkrótce po wystąpieniu poważnego ogniska epidemicznego w Europie Komisja przedstawiła w dniu 13 marca 2020 r. inicjatywę ustawodawczą dotyczącą CRII, pierwszego pakietu działań z zakresu polityki spójności, mających złagodzić skutki kryzysu. Ponieważ państwa członkowskie zwróciły się o wprowadzenie dodatkowych działań, w dniu 22 marca 2020 r. Komisja podjęła decyzję o zwiększeniu zakresu elastyczności w postaci drugiego pakietu, CRII+, który przedstawiła 2 kwietnia 2020 r. Komisja zdołała opracować wnioski dotyczące CRII i CRII+ w bardzo krótkim czasie, mimo że wszyscy pracownicy Komisji od połowy marca 2020 r. zaczęli pracować w trybie zdalnym. Z ankiety przeprowadzonej przez Trybunał wynika, że 92% respondentów uznało, że działania Komisji w celu dostosowania polityki spójności za pomocą CRII i CRII+ zostały podjęte szybko.

17 Współprawodawcy przyjęli wnioski Komisji odpowiednio 30 marca (17 dni kalendarzowych po przedłożeniu przez Komisję) i 23 kwietnia 2020 r. (21 dni kalendarzowych). Jest to okres dwanaście razy krótszy niż średni czas potrzebny na przyjęcie wniosków w przypadku innych zmian w rozporządzeniach w sprawie wspólnych przepisów dotyczących polityki spójności na lata 2007–2013 i 2014–2020 (zob. rys. 4).

18 Aby ułatwić szybkie przyjęcie aktów prawnych, Rada i Parlament zgodziły się przyjąć wnioski Komisji bez wprowadzania do nich zmian i skorzystały z pewnych przyspieszonych procedur, takich jak głosowanie zdalne. Chcąc uniknąć spowolnienia procesu zmianami legislacyjnymi, zwróciły się o wprowadzenie dodatkowych działań w ramach pakietu CRII+, zamiast zmieniać pierwotny wniosek dotyczący CRII.

19 Na początku kwietnia 2020 r., gdy długoterminowy wpływ gospodarczy kryzysu związanego z COVID-19 stał się już oczywisty, Komisja rozpoczęła prace nad rozwiązaniem, z którego powstał NGEU – pakiet na rzecz odbudowy o wartości 807 mld euro na poziomie UE. Komisja postanowiła włączyć do tego pakietu dodatkowe zasoby z puli polityki spójności na lata 2014–2020, aby za pomocą istniejących programów szybko przekazać państwom członkowskim środki finansowe. W ciągu jednego tygodnia na początku kwietnia 2020 r. Komisja przygotowała projekt wniosku dotyczącego uzupełnienia funduszy polityki spójności na lata 2014–2020 dodatkowymi środkami finansowymi, które nazwano później REACT-EU. Wniosek ten został przedstawiony 28 maja 2020 r., po sfinalizowaniu całego pakietu NGEU.

20 Współprawodawcy formalnie przyjęli rozporządzenie ustanawiające REACT-EU siedem miesięcy później, 23 grudnia 2020 r., po wprowadzeniu szeregu poprawek do pierwotnego wniosku Komisji. Przyjęcie REACT-EU zajęło znacznie więcej czasu niż przyjęcie CRII i CRII+, ponieważ wsparcie to stanowiło część nowego instrumentu NGEU, w przypadku którego stawką było ponad 800 mld euro (ramka 1).

21 Czas potrzebny na przyjęcie REACT-EU był jednak zgodny ze średnim czasem przyjmowania innych zmian rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów w dwóch ostatnich okresach programowania, mimo że pozostałe zmiany miały bardziej ograniczony zakres. Dla porównania przyjęcie rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów w trzech ostatnich przypadkach trwało średnio dwa i pół roku (zob. rys. 4).

Komisja dostosowała politykę spójności, aby pomóc państwom członkowskim w łagodzeniu skutków pandemii COVID-19

22 Za pomocą CRII i CRII+ wprowadzono ukierunkowane dostosowania niektórych zasad polityki spójności na potrzeby natychmiastowego reagowania kryzysowego (zob. załącznik I). Działania te zapewniły płynność, elastyczność i uproszczenie w celu ułatwienia wykorzystania niewydanych środków w ramach polityki spójności na lata 2014–2020, a także pozwoliły zmodyfikować niektóre główne cechy finansowania z polityki spójności, w tym jej ukierunkowanie na regiony słabiej rozwinięte i współfinansowanie przez UE, w odniesieniu do 2020 r. Komisja uznała to za dopuszczalne, ponieważ w siódmym roku okresu programowania wdrażanie było już bardzo zaawansowane. Większość działań przewidzianych w CRII/CRII+ może być nie tylko stosowana w ramach reakcji na pandemię COVID-19, ale też wykorzystywana we wszystkich operacjach, co daje organom krajowym wysoki poziom swobody.

23 Ponieważ w ramach CRII/CRII+ nie dodano nowych środków finansowych, niektóre instytucje zarządzające nie mogły wprowadzić istotnych zmian w swoich programach, gdyż przyznały już beneficjentom niemal cały swój przydział środków na lata 2014–2020. Jedna czwarta respondentów uczestniczących w ankiecie Trybunału wskazała, że nie wykorzystała elastyczności w zakresie programowania wprowadzonej dzięki CRII/CRII+ w odniesieniu do programów, którymi zarządzała. W przypadku 78% tych respondentów elastyczności nie wykorzystano dlatego, że środki finansowe zostały już przyznane. Niemal połowa respondentów, którzy skorzystali z elastyczności w ramach CRII/CRII+, stwierdziła natomiast, że nadal napotyka ograniczenia wynikające z tego, że środki finansowe zostały już w dużej mierze przyznane.

24 Prowadzone równolegle negocjacje w sprawie pakietu legislacyjnego dotyczącego polityki spójności na lata 2021–2027 wpłynęły na wybór niektórych działań CRII/CRII+, ponieważ Komisja chciała uniknąć powstania niepożądanych precedensów w pewnych obszarach. W związku z tym postanowiła ona, że dodatkowe płatności zaliczkowe nie będą dostępne, nie zostanie zniesione zatrzymywanie płatności stosowane w odniesieniu do płatności okresowych, a zasady umarzania nie zostaną złagodzone.

25 Zgodnie z koncepcją REACT-EU pełni rolę krótko- i średnioterminowego instrumentu w zakresie kryzysowych działań naprawczych i działań na rzecz odbudowy (zob. załącznik I). W przeciwieństwie do zwykłych funduszy polityki spójności, w ramach REACT-EU państwa członkowskie mają dużą swobodę w podejmowaniu decyzji co do wysokości przydziałów dodatkowych środków na rzecz EFRR i EFS, poszczególnych regionów i kwalifikujących się inwestycji. Mogą one również wykorzystać zasoby z REACT-EU do wsparcia Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym oraz Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych. REACT‑EU stanowi zatem znaczące odstępstwo od regularnych zasad dotyczących funduszy polityki spójności oraz od zwyczajowego ukierunkowania polityki spójności na zmniejszanie różnic między regionami.

26 Zasoby pochodzące z REACT-EU zostały rozdzielone między państwa członkowskie zgodnie z metodą, która różni się od metody stosowanej w przypadku zwykłych funduszy polityki spójności. Standardowa metoda w dużym stopniu uwzględnia różnice regionalne, natomiast jeśli chodzi o przydział środków z REACT-EU, liczą się tylko dane na poziomie krajowym dotyczące sytuacji sprzed pandemii oraz gospodarczego wpływu kryzysu na państwa członkowskie. Hiszpania i Włochy, z których to państw każde otrzymało ponad 14 mld euro, są zdecydowanie dwoma głównymi odbiorcami i łącznie przypada na nie 57% całego budżetu REACT-EU. Na rys. 5 przedstawiono przydział środków w podziale na państwa członkowskie i na mieszkańca w każdym państwie członkowskim.

27 Ze względu na czas obowiązywania REACT-EU zapewnia „finansowanie pomostowe” w odniesieniu do luki w finansowaniu między 2021 r. a 2023 r., która powstała w wyniku znacznych opóźnień w rozpoczęciu realizacji programów polityki spójności na lata 2021–2027 (zob. ramka 2).

Zmiany legislacyjne mogą zwiększyć skalę niektórych wyzwań związanych z polityką spójności przed kryzysem, a także spowodować powstanie dodatkowych

28 Dzięki CRII/CRII+ wprowadzono wprawdzie we właściwym czasie zmiany w ramach prawnych, które zapewniły elastyczność w wykorzystaniu finansowania w zakresie polityki spójności, jednak inicjatywa REACT-EU dostarczyła również znacznych dodatkowych zasobów, co zwiększyło nasilenie wyzwań stojących przed państwami członkowskimi i dotyczących korzystania z funduszy tej polityki.

Wprowadzone działania ułatwiają wykorzystanie środków unijnych, ale dodatkowe finansowanie może zwiększyć trudności w zakresie absorpcji i presji na wydatki

29 Pandemia COVID-19 i działania w zakresie ochrony zdrowia publicznego wprowadzone w celu ograniczenia rozprzestrzeniania się wirusa, takie jak krajowe obostrzenia w zakresie przemieszczania się, wpłynęły negatywnie na normalną realizację programów na lata 2014–2020. Niemal wszyscy respondenci uczestniczący w ankiecie Trybunału stwierdzili, że pandemia miała wpływ na wdrażanie ich programów, przy czym 81% z nich odnotowało opóźnienia w realizacji projektów, a 29% wspomniało o odwołaniu projektów, często z powodu trudności gospodarczych po stronie beneficjentów.

30 Inicjatywy CRII i CRII+, w szczególności przepisy umożliwiające współfinansowanie przez UE w wysokości 100% i dające państwom członkowskim możliwość przekierowania zasobów, zostały opracowane z myślą o zmniejszeniu obciążenia budżetów państw. W wyniku przyjęcia tych działań państwa członkowskie wykorzystały w 2020 r. ponad 10% więcej finansowania w ramach polityki spójności niż planowały przed pandemią¹⁰. Do końca 2021 r. państwa członkowskie wydały średnio 69% swojego przydziału na lata 2014–2020 (z wyłączeniem REACT-EU), podczas gdy do końca 2019 r. było to zaledwie 37% (zob. rys. 7). CRII/CRII+ z nawiązką zrekompensowały zatem spowolnienie wdrażania spowodowane pandemią.

31 Z drugiej strony dzięki REACT-EU znacznie się zwiększyła ilość środków przeznaczonych do wydania w bardzo krótkim czasie, a dokładniej do końca 2023 r., Dla wielu państw członkowskich będzie to prawdopodobnie stanowiło wyzwanie, ponieważ tradycyjnie polityka spójności wiąże się z planowaniem długoterminowym, a absorpcja środków przebiega powoli. Półtora roku po rozpoczęciu inicjatywy REACT-EU, według stanu na dzień 30 czerwca 2022 r., niektóre państwa członkowskie nadal miały do zaprogramowania duże kwoty. Było tak np. w przypadku Irlandii i Portugalii, którym do zagospodarowania zostało jeszcze odpowiednio 38% i 25% zasobów. Do tego czasu państwom członkowskim wypłacono jedynie 24% środków przyznanych w ramach REACT-EU. Około dwie trzecie tej kwoty wypłacono jako płatności zaliczkowe, a pozostała część stanowiła zwrot już poniesionych i rozliczonych wydatków. Jak informował już wcześniej Trybunał, istnieje ryzyko, że państwa członkowskie będą spieszyły się, aby wydać dostępne zasoby przed końcem okresu programowania, co może skutkować niewystarczającą dbałością o wyniki i gospodarność wydatkowania tych środków¹¹.

32 Czynniki, które zwiększyły wyzwanie polegające na wydatkowaniu środków z REACT-EU do końca 2023 r.:

• wielkość przydziału w ramach REACT-EU na rzecz niektórych państw członkowskich. Na poziomie unijnym REACT-EU zapewnia dopłaty uzupełniające, odpowiadające finansowaniu przez jeden dodatkowy rok obowiązywania funduszy polityki spójności na lata 2014–2020. Sytuacja związana z tymi dopłatami różni się jednak znacznie w poszczególnych państwach członkowskich ze względu na inną metodę przydziału środków budżetowych. Na przykład w przypadku pięciu państw członkowskich przydział w ramach REACT-EU odpowiada finansowaniu przez ponad trzy dodatkowe lata obowiązywania funduszy polityki spójności (zob. rys. 6);
• trudności napotykane przez niektóre państwa członkowskie w wydatkowaniu dostępnych środków z funduszy UE. W momencie rozpoczęcia inicjatywy REACT‑EU w styczniu 2021 r. dodatkowe finansowanie odpowiadało wzrostowi o średnio 32% w stosunku do kwot, które miały zostać wypłacone państwom członkowskim. Część państw członkowskich – te, które najbardziej odczuły skutki pandemii COVID-19 – należała również do państw o najniższych wskaźnikach absorpcji w okresie programowania 2014–2020 przed pandemią. Na przykład do końca 2019 r. Włochy i Hiszpania, dwaj najwięksi odbiorcy środków z REACT-EU, wydali zaledwie 29% swoich przydziałów na politykę spójności na lata 2014–2020, podczas gdy średnia UE wyniosła 37% (zob. rys. 7);
• znaczna kwota środków w ramach RRF, które państwa członkowskie muszą wydać równolegle do 2026 r. (zob. rys. 8). Przykładowo Hiszpania i Włochy są również głównymi odbiorcami tych środków. Trybunał podkreślił wyzwania, jakie w zakresie wydatkowania funduszy polityki spójności na lata 2021–2027 stwarzają duże kwoty pochodzące z RRF¹². Podobne trudności mogą wystąpić w niektórych państwach członkowskich w odniesieniu do środków finansowych z REACT-EU, ponieważ okres kwalifikowalności do uzyskania tego wsparcia pokrywa się z początkiem okresu kwalifikowalności w ramach RRF.

33 Jednocześnie istnieje również szereg czynników, które powinny ułatwić wykorzystanie środków z REACT-EU:

• w przepisach dotyczących REACT-EU przewidziano znaczną elastyczność programowania i nie wprowadzono konieczności współfinansowania krajowego;
• przed wprowadzeniem dopłat uzupełniających w ramach REACT-EU większość państw członkowskich zgłaszała Komisji, że z programów na lata 2014–2020 zamierza jeszcze sfinansować dużą pulę projektów, przy czym dwie trzecie z tych państwa wskazało wśród oczekujących na realizację projektów takie, których wartość przekraczała przydzielone im finansowanie;
• wyzwanie dotyczące wydatkowania środków unijnych może być mniej naglące w państwach członkowskich, w których fundusze polityki spójności stanowią niewielki odsetek wszystkich inwestycji publicznych¹³.

34 Na koniec 2021 r., mimo udostępnienia państwom członkowskim dodatkowych środków z REACT-EU, wskaźnik absorpcji za lata 2014–2020 wynosił 62%, co było wartością podobną do wskaźnika absorpcji za lata 2007–2013 w równoważnym czasie, przy czym w ramach kwalifikowalności w tym okresie programowania pozostały dwa lata (zob. rys. 7).

Wprowadzone działania zwiększyły obciążenie administracyjne instytucji zarządzających i dodatkowo opóźniły rozpoczęcie programów na lata 2021–2027

35 Korzystanie z finansowania w ramach polityki spójności często jest postrzegane jako złożone. Uważa się, że towarzyszy mu niepewność prawa oraz znaczne obciążenie administracyjne dla instytucji zarządzających i beneficjentów¹⁴. Za pomocą CRII/CRII+ przyjęto dużą liczbę działań, które umożliwiły znaczne przeprogramowanie środków finansowych. Wprowadzenie następnie dopłat uzupełniających w ramach REACT-EU wymagało szybkiego zaprogramowania znacznej ilości nowych zasobów. Zwiększyło to oczywiście obciążenie administracyjne instytucji zarządzających.

36 Zdaniem Komisji wprowadzenie CRII/CRII+ i REACT-EU spowodowało, że zarówno Komisja, jak i instytucje zarządzające skoncentrowały się na programach na lata 2014–2020 kosztem przygotowania umów partnerstwa i programów na lata 2021–2027. Ponadto instytucje zarządzające priorytetowo traktowały przygotowanie i wydatkowanie środków z REACT-EU w stosunku do środków finansowych na lata 2021–2027 zarówno ze względu na bardzo krótki okres realizacji, jak i bardziej atrakcyjne warunki korzystania z nich. Przyczyniło się to do znacznych opóźnień, które odnotowano na początku okresu 2021–2027 (zob. ramka 2).

Równoległa realizacja różnych strumieni finansowania wymaga dodatkowych wysiłków koordynacyjnych

37 Okres kwalifikowalności w odniesieniu do lat 2014–2020, w tym środków przeprogramowanych za pomocą CRII/CRII+ i dopłat uzupełniających w ramach REACT‑EU, pokrywa się nie tylko z okresem 2021–2027, ale także z okresem obowiązywania RRF, co przedstawiono na rys. 8.

38 Równoległa realizacja różnych strumieni finansowania i konieczność ich koordynacji to kolejny czynnik zwiększający obciążenie administracyjne państw członkowskich.

39 Takie połączenie doprowadziło też do powstania szeregu dodatkowych trudności i wyzwań dla instytucji zarządzających. Na rys. 9 przedstawiono opinie instytucji zarządzających, wśród których Trybunał przeprowadził ankietę, na temat stopnia obciążenia administracyjnego i tego, co postrzegają one jako potencjalny wpływ. Większość respondentów uczestniczących w ankiecie Trybunału ma obawy co do swoich zdolności administracyjnych w zakresie zarządzania wieloma strumieniami finansowania.

40 Trybunał stwierdził, że między RRF a funduszami polityki spójności występują podobieństwa i że ich równoległa realizacja wymaga dodatkowych wysiłków administracyjnych ze strony państw członkowskich. Konieczne jest też zapewnienie komplementarności i wykluczenie ryzyka podwójnego finansowania¹⁷. W przypadku REACT-EU i RRF koordynacja i komplementarność są jeszcze ważniejsze, ponieważ oba te mechanizmy są instrumentami inwestycyjnymi mającymi na celu wspieranie odbudowy i zwiększenie odporności państw członkowskich. Oba mają bardzo szeroki zakres działania, nie wymagają współfinansowania krajowego, a uzyskane w ich ramach środki finansowe muszą zostać wykorzystane w krótkim okresie (odpowiednio koniec 2023 r. i połowa 2026 r.). Ponadto oba umożliwiają finansowanie projektów z mocą wsteczną, przy czym okres kwalifikowalności liczy się od lutego 2020 r. W związku z tym niektóre państwa członkowskie, takie jak Włochy i Słowenia, przedstawiły swoje krajowe plany odbudowy wraz z programami w ramach REACT-EU.

Komisja podjęła kroki w celu wyeliminowania nieprawidłowości i nadużyć w obliczu rosnącego ryzyka ich powstania

41 Aby osiągnąć równowagę między elastycznością przewidzianą w odniesieniu do wykorzystania środków finansowych a koniecznością zabezpieczenia budżetu UE, Komisja nie złagodziła zasad dotyczących systemów zarządzania i kontroli mimo nacisków ze strony niektórych państw członkowskich. Jedynym odstępstwem – związanym z doborem próby przez instytucje audytowe – było techniczne rozwiązanie praktycznej kwestii kontynuowania prac audytowych w czasie pandemii. Trybunał zauważa, że w sprawozdaniu podkomisji parlamentarnej Zjednoczonego Królestwa zwrócono uwagę na fakt, że chociaż rząd podjął szybkie działania w celu udzielenia niezbędnego wsparcia i zdecydował się złagodzić lub zmodyfikować niektóre kontrole, znacznie zwiększyło to zagrożenie wystąpienia nadużyć finansowych i błędów¹⁸.

42 Trybunał zwrócił już uwagę na fakt, że elastyczność zapewniona na podstawie środków nadzwyczajnych w ramach CRII/CRII+ i REACT-EU może prowadzić do zwiększonego ryzyka wystąpienia nieprawidłowości i nadużyć finansowych¹⁹. Kwestie te zostaną uwzględnione w regularnych, corocznych pracach Trybunału związanych z poświadczeniem wiarygodności. Komisja zaktualizowała swoje rejestry ryzyka, tak aby uwzględnić zagrożenia dotyczące działań przyjętych w ramach CRII i REACT-EU, w tym ryzyko nadużyć finansowych. Poinformowała ona instytucje zarządzające o konieczności zaktualizowania przez nie ocen ryzyka nadużyć finansowych oraz dostosowania ich działań w zakresie zwalczania nadużyć finansowych w kontekście CRII/CRII+ i REACT-EU; zaproponowała również potencjalne działania łagodzące mające na celu ograniczenie ryzyka, w tym ryzyka nadużyć finansowych.

Pomoc Komisji udzielona w odpowiednim czasie państwom członkowskim przyczyniła się do przyspieszenia zatwierdzenia zmian w programach

43 Trybunał zbadał, czy pomoc udzielona państwom członkowskim przez Komisję ułatwiła im skorzystanie z CRII/CRII+ i REACT-EU w odpowiednim terminie oraz czy Komisja zatwierdzała zmiany w programach zgodnie z wymogami określonymi w przepisach.

Komisja udzieliła we właściwym czasie pomocy, która odpowiadała potrzebom państw członkowskich

44 W ramach zarządzania dzielonego Komisja pełni rolę nadzorczą i ma szczególne w związku z tym obowiązki w zakresie monitorowania i egzekwowania przepisów. Działania nadzorcze Komisji obejmują udzielanie pomocy państwom członkowskim w celu zapewnienia pewności prawa, wsparcia w prawidłowym stosowaniu prawa Unii oraz ułatwienia realizacji finansowania unijnego.

45 Komisja zaczęła udzielać pomocy państwom członkowskim równolegle z procesem przyjmowania przepisów dotyczących CRII. W tym samym czasie, w którym opublikowała swój wniosek w sprawie CRII, powołała ona też grupę zadaniową, wyznaczając urzędników UE jako punkty kontaktowe do obsługi pytań ze strony państw członkowskich. Następnie zwróciła się do państw członkowskich o wyznaczenie punktu kontaktowego, który pełniłby rolę pośrednika w kontekście pytań związanych z CRII zadawanych przez instytucje zarządzające.

46 Pytania te zasiliły bazę danych pytań i odpowiedzi na temat CRII, czyli stronę internetową zawierającą odpowiedzi Komisji na pytania związane z wdrażaniem CRII, a w późniejszym czasie CRII+, dostępną dla wszystkich instytucji zarządzających programami na lata 2014–2020. Zapewnienie takiego otwartego dostępu stanowiło podejście nowatorskie w stosunku do stanu przed pandemią, kiedy podobna baza danych była dostępna jedynie wewnętrznie na potrzeby wymiany wiedzy między jednostkami geograficznymi i politycznymi Komisji. Komisja wykorzystała swoje doświadczenia związane z bazą danych pytań i odpowiedzi na temat CRII, aby odpowiednio zmodyfikować podejście do udzielania odpowiedzi na zadane pytania w okresie 2021–2027.

47 W ciągu pierwszych dwóch dni od otwarcia bazy danych państwa członkowskie przesłały 140 pytań. Do końca kwietnia zadano ponad 400 pytań. Na 90% z nich odpowiedzi udzielono do początku maja, a na 98% – do końca lipca. Dla porównania – przed pandemią Komisja otrzymywała od instytucji zarządzających około 100 pytań rocznie. Aby sprostać dużej liczbie pytań, w pierwszych dwóch miesiącach Komisja przydzieliła do obsługi bazy danych pracowników z innych służb. Wszystkie państwa członkowskie przesłały pytania do bazy danych, a ponad 50% zadanych pytań dotyczyło kwestii kwalifikowalności i zmian w programach (zob. rys. 10).

48 Oprócz odpowiedzi zamieszczanych w bazie danych pytań i odpowiedzi na temat CRII Komisja nadal udzielała państwom członkowskim pomocy dwustronnej za pośrednictwem swoich jednostek geograficznych. Takie podejście zastosowano w odniesieniu do REACT-EU. Ponieważ w tym kontekście nie występowała tak pilna potrzeba udzielania odpowiedzi jak w przypadku CRII/CRII+, Komisja zdecydowała, że nie rozszerzy bazy danych pytań i odpowiedzi.

49 Trybunał zauważył już wcześniej, że kwalifikowalność pewnych operacji może być różnie interpretowana²⁰. W ankiecie przeprowadzonej przez Trybunał 42% respondentów wskazało, że doświadczyło braku pewności prawa w związku z wykorzystaniem działań przewidzianych w CRII/CRII+. Z ankiety tej wynika jednak również, że Komisja skutecznie pomagała instytucjom zarządzającym: ponad 90% respondentów było zadowolonych lub bardzo zadowolonych z terminowości i merytorycznego charakteru wsparcia uzyskanego w kwestii CRII/CRII+ i REACT-EU.

Zatwierdzenie przez Komisję zmian w programach w ramach CRII, CRII+ i REACT-EU nastąpiło znacznie szybciej niż średnio przed pandemią

50 Wdrożenie większości działań przewidzianych w CRII/CRII+ oraz zaprogramowanie dodatkowych zasobów w ramach REACT-EU wymagało wprowadzenia zmian w programach na lata 2014–2020. Z wyjątkiem „nieistotnych przesunięć”²¹ zmiany te wymagały złożenia przez państwa członkowskie wniosków o wprowadzenie zmian i zatwierdzenia tych wniosków przez Komisję w celu zapewnienia zgodności proponowanych zmian z prawodawstwem, celami programu i ogólną strategią polityki spójności²².

51 Do końca 2021 r. Komisja zatwierdziła 351 zmian w 271 z całkowitej liczby 388 programów operacyjnych w ramach CRII/CRII+ finansowanych z polityki spójności na lata 2014–2020; w niektórych programach wprowadzono wiele zmian. Wszystkie państwa członkowskie z wyjątkiem Austrii i Finlandii wprowadziły zmiany do programów w ramach CRII/CRII+. W przypadku REACT-EU do końca 2021 r. zatwierdzono 188 zmian w programach i jeden nowy program operacyjny w Niemczech.

52 W rozporządzeniach ustanawiających CRII/CRII+ nie wprowadzono wymogu, aby Komisja zatwierdzała zmiany w programach szybciej niż w terminie trzech miesięcy przewidzianym w rozporządzeniu w sprawie wspólnych przepisów²³. Komisja zobowiązała się jednak do współpracy z państwami członkowskimi w zakresie przygotowywania zmian w ramach CRII/CRII+ i zatwierdzania ich w pierwszej kolejności. Zgodnie z rozporządzeniem REACT-EU Komisja ma obowiązek dołożyć wszelkich starań, aby zatwierdzić każdy nowy odrębny program operacyjny i wszelkie zmiany do istniejącego już programu w ciągu 15 dni roboczych od dnia ich przedłożenia przez państwo członkowskie²⁴.

53 Na początku 2020 r., przed pandemią, Komisja zaczęła dopiero przestrzegać trzymiesięcznego terminu wyznaczonego w rozporządzeniu w sprawie wspólnych przepisów na zatwierdzenie wniosków o wprowadzenie zmian. W przypadku CRII/CRII+ i REACT-EU Komisja szybciej rozpatrywała wnioski o wprowadzenie zmian, stosując szybką procedurę. Niektóre z kluczowych elementów tej procedury dotyczyły zwiększenia nacisku na współpracę z państwami członkowskimi w celu doprecyzowania proponowanych zmian i nieformalnego omówienia problemów, wzrostu liczby pracowników przydzielanych do działów, w których zwykle dochodziło do powstawania wąskich gardeł, oraz wewnętrznych porozumień w celu skrócenia czasu oczekiwania na zatwierdzanie. Działania te pomogły znacznie skrócić czas, jakiego Komisja potrzebuje na zatwierdzenie zmian w programach (zob. rys. 11).

54 Średni osiągnięty przez Komisję czas zatwierdzania zmian w oparciu o CRII/CRII+– jeden miesiąc – wypada korzystnie w porównaniu z trzymiesięcznym terminem określonym w rozporządzeniu oraz ze średnim czasem zatwierdzania osiągniętym przed pandemią. Taki wymiar czasu jest zgodny ze zobowiązaniem Komisji do priorytetowego traktowania zmian wprowadzanych w ramach CRII. Średni czas na zatwierdzanie zmian w programach w oparciu o REACT-EU wynosił 19 dni roboczych, czyli nieco powyżej docelowego terminu 15 dni roboczych.

Komisja przeprowadziła niezbędne kontrole, ale nie zawsze były one dobrze udokumentowane

55 Komisja przygotowała wewnętrzne wytyczne dla pracowników uczestniczących w ocenie wniosków o wprowadzenie zmian w programach. Trybunał przeprowadził przegląd procesu zatwierdzania zmian w programach w ramach CRII i REACT-EU, wykorzystując do tego próbę takich zmian. Wynika z niego, że pracownicy Komisji stosowali się do wspomnianych wytycznych, sprawdzając, czy zmiany są zgodne z przepisami i należycie uzasadnione oraz czy uwzględniono w nich aspekty dotyczące wyników, takie jak odpowiednie dostosowanie lub ustalenie docelowych wartości wskaźników.

56 W większości przypadków Komisja stosowała również standardowe listy kontrolne dotyczące jakości w celu udokumentowania swoich prac związanych z zatwierdzaniem. Standardowe listy kontrolne dotyczące jakości wykorzystano w 19 z 25 zmian poddanych przeglądowi przez Trybunał. W sześciu przypadkach, w których nie wykorzystano list kontrolnych lub wykorzystano je w niepełnym zakresie, Komisja wykazała wykonaną pracę w innych dokumentach na poziomie jednostek geograficznych. Chociaż stosowanie list kontrolnych dotyczących jakości nie jest wymagane prawnie, brak standardowego podejścia do dokumentacji nie pozwala na dokonanie pełnego przeglądu i kompletną koordynację.

Wprowadzone działania pozwoliły państwom członkowskim przeznaczyć znaczne dodatkowe finansowanie na opiekę zdrowotną, a także wsparcie zatrudnienia i przedsiębiorstw

57 Trybunał przeanalizował, jak państwa członkowskie wykorzystały elastyczność wprowadzoną za pomocą CRII/CRII+ i zasoby REACT-EU na poziomie UE, aby określić, w jakim stopniu narzędzia te umożliwiły państwom przeznaczenie zasobów na łagodzenie skutków kryzysu związanego z COVID-19.

W wyniku wprowadzenia CRII/CRII+ państwa członkowskie przekierowały 10% finansowania z polityki spójności na lata 2014–2020

58 Według stanu na 31 grudnia 2021 r. państwa członkowskie dokonały przesunięcia 35 mld euro między obszarami inwestycyjnymi i w ramach tych obszarów²⁵. Kwota ta odpowiada 10% całkowitego przydziału środków z funduszy polityki spójności na lata 2014–2020, co stanowi znaczną część przydziału, zwłaszcza, że wybuch pandemii nastąpił w siódmym roku okresu kwalifikowalności.

59 Między poszczególnymi państwami członkowskimi występują znaczne różnice pod względem wielkości przesunięć. Wynika to z szeregu czynników, w tym z krajowych polityk i strategii inwestycyjnych państw członkowskich, całkowitego przydziału środków z funduszy polityki spójności na rzecz danego państwa oraz dostępnej jeszcze kwoty finansowania. Łącznie przesunięć w ramach CRII/CRII+ dokonano w przypadku 74% programów na lata 2014–2020. Jedenaście państw członkowskich dokonało przesunięcia ponad 10% swojego przydziału na okres 2014–2020 między obszarami inwestycyjnymi lub w ramach tych obszarów, przy czym Irlandia dokonała przesunięcia 30%.

60 Państwa członkowskie wykorzystały działania przewidziane w CRII/CRII+ do przekierowania finansowania na inwestycje mające na celu złagodzenie skutków pandemii. W porównaniu z przydziałem środków sprzed pandemii finansowanie inwestycji w opiekę zdrowotną wzrosło o 80% (7,7 mld euro), a wsparcia przedsiębiorstw o 16% (5,7 mld euro). Z kolei finansowanie inwestycji w ICT, energię i środowisko, włączenie społeczne oraz badania naukowe i innowacje zmniejszyło się o 5% do 8% (łącznie około 8,1 mld euro). Na rys. 12 przedstawiono wzrosty i spadki finansowania netto na rzecz obszarów inwestycyjnych od lutego 2020 r.

61 Finansowanie przesunięto z Funduszu Spójności do EFRR i EFS, a także do regionów lepiej rozwiniętych i regionów przejściowych. W 2020 r. dwie trzecie państw członkowskich (18 z 28) dokonało przesunięć między EFRR, EFS i Funduszem Spójności. Niektóre państwa członkowskie, takie jak Cypr, Grecja i Chorwacja, dokonały przesunięcia całego lub prawie całego swojego przydziału środków z Funduszu Spójności na 2020 r. W wyniku tych przesunięć przydział środków finansowych na EFRR i EFS na 2020 r. wzrósł w ujęciu netto odpowiednio o ok. 1,1 mld euro (3%) i 0,7 mld euro (5%), przy czym Fundusz Spójności zmniejszył się odpowiednio o ok. 1,8 mld euro (18%) (zob. rys. 13).

62 W okresie programowania 2014–2020 w 16 państw członkowskich były co najmniej dwie kategorie regionów. Około 80% z tych państw (13 z 16) dokonało przesunięć między kategoriami regionów²⁶. Niektóre państwa członkowskie, takie jak Grecja, Węgry i Włochy, dokonały przesunięcia znacznych kwot z regionów słabiej rozwiniętych do regionów lepiej rozwiniętych lub regionów przejściowych. Ogółem przydziały środków dla regionów lepiej rozwiniętych i regionów przejściowych wzrosły odpowiednio o 1,7 mld euro i 82 mln euro, natomiast przydziały środków dla regionów słabiej rozwiniętych zmniejszyły się nieznacznie o 5,6 mln euro. Pozostałe środki finansowe pochodziły z Funduszu Spójności, który zapewnia wsparcie mniej zamożnym państwom członkowskim.

63 Trybunał stwierdził, że w wyniku elastyczności w zakresie przekierowania zasobów państwa członkowskie dokonały znacznych dostosowań w przydziale środków finansowych objętych polityką spójności między obszarami inwestycyjnymi, funduszami i kategoriami regionów. W szczególności zwolnienie z wymogu dotyczącego koncentracji tematycznej ułatwiło państwom członkowskim przenoszenie finansowania między operacjami. Ponadto państwa członkowskie mogły skorzystać z rozszerzonej kwalifikowalności operacji wspierających zdolności reagowania na kryzys, w tym w przypadku już zakończonych projektów. Wszyscy respondenci biorący udział w badaniu Trybunału stwierdzili, że elastyczność programowania CRII/CRII+ uznali za przydatną (37%) lub bardzo przydatną (63%).

REACT-EU zaprogramowano tak, aby środki przeznaczyć głównie na zatrudnienie, opiekę zdrowotną i wsparcie przedsiębiorstw, w dużym stopniu podobnie do przesunięć w ramach CRII/CRII+

64 Koniec okresu kwalifikowalności do REACT-EU przypada na 31 grudnia 2023 r., czyli tak samo jak w przypadku finansowania z polityki spójności w latach 2014–2020. Ogranicza to możliwości wykorzystania tych środków przez państwa członkowskie do finansowania inwestycji długoterminowych, których opracowanie i wdrożenie wymaga więcej czasu. Do 30 czerwca 2022 r. państwa członkowskie zaprogramowały 43,5 mld euro (86%) zasobów REACT-EU w ramach programów operacyjnych EFRR i EFS, przy czym podział między te dwa fundusze wyniósł odpowiednio o 64% i 36%. Było to zasadniczo zgodne z podziałem na okres 2014–2020, który kształtował się w proporcji, odpowiednio, 70% i 30%.

65 Znaczną część zasobów REACT-EU zaprogramowano na zatrudnienie (23%), opiekę zdrowotną (18%) i wsparcie przedsiębiorstw (18%) (zob. rys. 14). Istotną część (trzy czwarte) finansowania na wsparcie przedsiębiorstw przeznaczono na ogólne inwestycje produkcyjne, związane przykładowo z kapitałem obrotowym, podczas gdy przed pandemią cele te dotyczyły zaledwie połowy inwestycji w tym obszarze. Ogólnie rzecz biorąc, Trybunał zwrócił uwagę na duże zróżnicowanie między państwami członkowskimi, jeżeli chodzi o sposób zaprogramowania przez nie zasobów. Niektóre państwa członkowskie zdecydowały się skoncentrować swój przydział zasobów w ramach REACT-EU przede wszystkim w jednym obszarze inwestycyjnym, podczas gdy inne państwa członkowskie zaprogramowały swoje zasoby na wiele obszarów inwestycyjnych.

66 W rozporządzeniu ustanawiającym REACT-EU²⁷ uwzględniono oczekiwanie, że w ramach REACT-EU 25% ogólnej puli środków finansowych należy przeznaczyć na cele klimatyczne, chociaż nie jest to wymóg prawny. Do końca czerwca 2022 r. na inwestycje, które mają przyczynić się do realizacji celów klimatycznych, przeznaczono jednak zaledwie około 15% (6,6 mld euro) zaprogramowanych zasobów REACT-EU. Wkład zasobów REACT-EU zaprogramowanych w ramach EFRR i EFS w realizację celów klimatycznych wynosi odpowiednio 21,6% i 3,5%. Trybunał uważa, że spełnienie oczekiwanego celu wynoszącego przeznaczenie 25% środków finansowych na cele klimatyczne jest mało prawdopodobne, ponieważ do czerwca 2022 r. zaprogramowano już 86% zasobów REACT-EU.

Elastyczność przewidziana w CRII+ przyniosła budżetom państw prawie 13 mld euro oszczędności, ale spowodowała, że ogółem finansowanie inwestycji w ramach polityki spójności było niższe

67 W roku obrachunkowym kończącym się 30 czerwca 2021 r. 18 państw członkowskich skorzystało z elastyczności przewidzianej w CRII/CRII+, aby zwiększyć stopę współfinansowania do 100% w przypadku prawie połowy programów na lata 2014–2020. Z obliczeń Komisji wynika, że te państwa członkowskie mogły ubiegać się o dodatkowe 12,9 mld euro z finansowania unijnego, oprócz swojego regularnego współfinansowania. Odpowiada to 11% wniosków o płatności w latach 2020 i 2021 lub 3,6% całkowitego przydziału środków z funduszy polityki spójności. W przypadku niektórych państw członkowskich wpływ tej możliwości dotyczącej współfinansowania był znaczny (zob. ramka 3).

68 W przypadku zasobów REACT-EU państwa członkowskie mogły wybrać stopę współfinansowania w wysokości wynoszącej do 100%. Wszystkie państwa członkowskie, z wyjątkiem Łotwy, skorzystały z wyższej stopy współfinansowania w przypadku zasobów REACT-EU niż ich średnia stopa współfinansowania w okresie 2014–2020. Ogólnie rzecz biorąc, stopa współfinansowania wzrosła z 74% do 95%²⁸. Dwie trzecie (18 z 27) państw członkowskich wybrało stopę współfinansowania na poziomie 98%–100% (zob. rys. 15).

69 Zwiększenie stopy współfinansowania przez UE pomogło zmniejszyć obciążenie budżetów państw. Z drugiej strony przekłada się to na niższe ogólne finansowanie inwestycji w ramach polityki spójności, ponieważ ten sam przydział finansowania unijnego przyciąga mniejsze łączne współfinansowanie krajowe i prywatne. Niższe poziomy współfinansowania krajowego niosą ze sobą również ryzyko, że organy państw członkowskich będą miały mniejszą motywację, aby koncentrować się na wynikach.

Komisja planuje ocenić wyniki przyjętych działań, ale zagregowanie danych dotyczących wskaźników w sposób konstruktywny będzie trudne

70 Trybunał zbadał system monitorowania CRII/CRII+ i REACT-EU stosowany przez Komisję oraz jej plany oceny reakcji na pandemię za pomocą tych działań. Ocenił, czy Komisja będzie w stanie poinformować zainteresowane strony o ich wpływie.

System monitorowania stosowany przez Komisję pozwala na odrębne nadzorowanie REACT-EU, ale nie działań przewidzianych w CRII/CRII+

71 W systemie monitorowania stosowanym przez Komisję nie odróżnia się wydatków związanych z działaniami przewidzianymi w CRII/CRII+ od innych wydatków. Trybunał odniósł się już do potrzeby zapewnienia przez Komisję kompleksowej sprawozdawczości w zakresie wydatków związanych z pandemią COVID-19²⁹. Komisja uznała, że prawie wszystkie przesunięcia między obszarami inwestycyjnymi i w ramach tych obszarów (zob. pkt 58 i 60) oraz między funduszami i kategoriami regionów (zob. pkt 61–62) począwszy od lutego 2020 r. były prawdopodobnie związane z pandemią, a zatem można je przypisać działaniom przewidzianym w CRII/CRII+.

72 Z kolei w rozporządzeniu ustanawiającym REACT-EU³⁰ wprowadzono specjalny przekrojowy cel tematyczny dotyczący dodatkowych zasobów. Dzięki temu Komisja może odróżnić operacje w ramach REACT-EU od innych operacji, co ułatwia monitorowanie i ocenę.

Komisja ustanowiła wskaźniki COVID-19, choć nie podała ich definicji, a ich stosowanie nie jest obowiązkowe

73 Rozporządzenia ustanawiające CRII/CRII+ i REACT-EU nie wprowadziły żadnych formalnych zmian w ramach i systemach monitorowania polityki spójności. Istniejące kody interwencji stosowane w celu identyfikacji treści działań są szerokie, a ponadto zostały opracowane w innych celach, niż identyfikacja wydatków związanych z pandemią.

74 W maju 2020 r., sześć tygodni po przyjęciu rozporządzenia ustanawiającego CRII, Komisja opublikowała zestaw 27 nieobowiązkowych wskaźników COVID-19³¹, mając na celu zapewnienie większej przejrzystości i odpowiedzialności w zakresie wykorzystania finansowania w ramach polityki spójności w odniesieniu do opieki zdrowotnej, wsparcia przedsiębiorstw i operacji w zakresie EFS. W lutym 2021 r. dodano do nich kolejnych pięć wskaźników odnoszących się do wsparcia UE na rzecz szczepień przeciwko COVID-19. Te 32 wskaźniki służą do monitorowania wkładów, produktów, a w przypadku operacji w ramach EFS – rezultatów. Podobnie jak w okresie 2014–2020 Komisja nie zaproponowała wskaźników rezultatu dla operacji w ramach EFRR, ale państwa członkowskie mogą opracować własne wskaźniki (zob. pkt 77). Trybunał przedstawił wcześniej niedociągnięcia związane ze wskaźnikami rezultatu EFRR w okresie 2014–2020 oraz wyzwania związane z oceną wpływu interwencji w ramach EFRR³².

75 Komisja zdecydowała się nie wprowadzać obowiązkowych wskaźników, ponieważ wydłużyłoby to proces przyjmowania programów i opóźniło ich przyjęcie przez państwa członkowskie. W rozporządzeniu ustanawiającym REACT-EU stwierdzono, że państwa członkowskie powinny stosować, w odpowiednich przypadkach, udostępniane przez Komisję wskaźniki szczegółowe dla programów związanych z COVID-19³³. Państwa członkowskie mogłyby włączać te wskaźniki do swoich programów na zasadzie dobrowolności oraz monitorować je i składać dotyczące ich sprawozdania za pośrednictwem istniejącego systemu monitorowania.

76 Komisja nie ustaliła wspólnych definicji wskaźników – ponownie z myślą o jak najszybszym wprowadzeniu w życie rozporządzeń – pozostawiając ich ustalenie poszczególnym państwom członkowskim. Z badania Komisji, ograniczonego do operacji w ramach EFS, wynika, że brakowało pełnego przeglądu definicji wskaźników oraz że w państwach członkowskich nie stosowano konsekwentnie niektórych wskaźników³⁴. W rezultacie Komisji trudno będzie w spójny sposób zagregować w pełni dane na poziomie UE.

77 Wskaźniki Komisji nie obejmują wszystkich kwalifikujących się operacji. Państwa członkowskie miały również możliwość opracowania własnych wskaźników szczegółowych dla programów w odniesieniu do operacji związanych z pandemią. Komisja zachęcała je do kodowania tych wskaźników, aby można było je łatwo zidentyfikować na poziomie krajowym i do celów oceny. Ponieważ jednak wskaźniki te są specyficzne dla programu operacyjnego lub konkretnego państwa członkowskiego, nie można ich agregować na poziomie UE.

78 Respondenci uczestniczący w ankiecie Trybunału pozytywnie odnieśli się do wskaźników Komisji, przy czym trzy czwarte respondentów stwierdziło, że wskaźniki Komisji są istotne dla rodzajów finansowanych operacji, a dwie trzecie, że są one istotne dla ogólnej oceny. Trybunał stwierdził, że spośród wszystkich wskaźników COVID-19 stosowanych przez państwa członkowskie prawie 80% stanowiły wskaźniki Komisji. W odniesieniu do CRII/CRII+ wskaźniki Komisji wykorzystało 25 z 28 państw członkowskich w 65% programów operacyjnych, w których dokonano przesunięć w ramach CRII/CRII+. Podobnie w przypadku REACT-EU ze wskaźników Komisji skorzystało 26 z 27 państw członkowskich w 76% programów operacyjnych, w których zaprogramowano zasoby REACT-EU. Tak powszechne stosowanie wskaźników Komisji mogłoby pomóc Komisji w ocenie, w jaki sposób w kontekście pandemii wykorzystano finansowanie w ramach polityki spójności, w tym finansowanie w ramach zasobów REACT-EU.

79 Komisja informowała o wdrażaniu działań przewidzianych w CRII/CRII+ i programowaniu REACT-EU w szczególności za pośrednictwem specjalnych ogólnodostępnych stron internetowych: tablicy danych na temat koronawirusa, tablicy danych na temat REACT-EU i przeglądu wskaźników koronawirusa w ramach polityki spójności. Te regularnie aktualizowane strony stworzono, gdy tylko pojawiły się wystarczające dane, które można było przekazać opinii publicznej. W trakcie kontroli przeprowadzanej przez Trybunał najnowsze dane dotyczące wdrażania odnosiły się do końca 2020 r. i było jeszcze za wcześnie, aby państwa członkowskie mogły przedstawić istotne informacje na temat wdrażania.

Komisja zamierza uwzględnić w swojej ocenie ex post za okres 2014‑2020 zarówno CRII/CRII+, jak i REACT-EU

80 Komisja jest zobowiązana przeprowadzić do 31 grudnia 2024 r. ocenę ex post, aby zbadać skuteczność i efektywność funduszy polityki spójności na lata 2014–2020³⁵. W przypadku CRII/CRII+ w rozporządzeniach nie ma wyraźnego przepisu dotyczącego przeprowadzenia specjalnej oceny, natomiast w rozporządzeniu ustanawiającym REACT-EU na Komisję nałożono obowiązek przeprowadzenia oceny do 31 marca 2025 r.³⁶

81 Do końca 2024 r. Komisja planuje ocenić swoją reakcję na pandemię, obejmującą zarówno CRII/CRII+, jak i REACT-EU, w ramach oceny ex post okresu 2014–2020. W poprzednim sprawozdaniu Trybunał poruszył również kwestię potrzeby powiązania oceny polityki spójności z oceną RRF³⁷.

Polityka spójności była często wykorzystywana do reagowania na kryzysy, ale Komisja nie przeanalizowała wpływu tego reagowania długoterminowe cele polityki

82 Trybunał przeprowadził przegląd sposobu, w jaki CRII/CRII+ wpłynęły na wnioski ustawodawcze Komisji na okres 2021–2027 oraz tego, czy Komisja przeanalizowała wpływ ciągłego wykorzystywania polityki spójności do reagowania kryzysowego na jej długoterminowe cele.

83 W maju 2020 r. Komisja opublikowała zmiany do swoich wniosków ustawodawczych dotyczących polityki spójności na lata 2021–2027, które umożliwiały dodatkową elastyczność w czasach kryzysu. Jeden z takich przyjętych później przepisów upoważnia Komisję do zastosowania pewnych określonych działań tymczasowych w zakresie wykorzystania funduszy polityki spójności w odpowiedzi na wyjątkowe i nadzwyczajne okoliczności, podobnie jak zrobiono to w ramach CRII/CRII+ (zob. ramka 4).

84 Wykorzystanie zasad polityki spójności do pomocy państwom członkowskim podczas kryzysu nie jest nowym zjawiskiem (zob. rys. 16). Według stanu na październik 2022 r. z 26 zmian do rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów przyjętych w okresach 2007–2013 i 2014–2020 ponad połowa (15) była związana z kryzysem. REACT-EU stanowi pierwszy przypadek zwiększenia finansowania w ramach polityki spójności w odpowiedzi na kryzys, co odzwierciedla skalę problemów, które dotknęły wówczas gospodarkę oraz fakt, że pandemia COVID-19 rozpoczęła się pod koniec okresu 2014–2020, gdy pozostałe dostępne środki finansowe były ograniczone. Nie przeprowadzono jednak ukierunkowanych ocen ex post ani formalnych ocen wykorzystania polityki spójności jako narzędzia reagowania kryzysowego.

85 Podstawowym celem polityki spójności jest długoterminowy rozwój regionalny oraz, zgodnie z postanowieniami Traktatu³⁹, wzmocnienie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej, a także zmniejszenie dysproporcji między regionami europejskimi. Jej atrakcyjność jako krótkoterminowego narzędzia reagowania kryzysowego wynika z możliwości dostosowania i zaangażowania znacznych zasobów finansowych. Komisja jest w stanie złagodzić zasady polityki spójności, aby zachęcić do maksymalnego wykorzystania dostępnego finansowania, zmniejszając tym samym presję na zasoby krajowe. Część zmian wprowadzonych w odpowiedzi na poprzednie kryzysy stała się stałymi elementami polityki spójności, zgodnymi z ogólnymi celami Komisji dotyczącymi większej elastyczności i uproszczenia. Wielokrotne wykorzystywanie polityki spójności do łagodzenia skutków kryzysów może jednak spowodować, że zostanie zagrożony podstawowy cel tej polityki, jakim jest wzmacnianie spójności gospodarczej i społecznej pomiędzy regionami.

Wnioski i zalecenia

86 Trybunał stwierdził, że co do zasady Komisja odpowiednio dostosowała zasady polityki spójności na lata 2014–2020, umożliwiając państwom członkowskim korzystanie z funduszy polityki spójności w bardziej elastyczny sposób. Elastyczność oferowana w ramach CRII/CRII+, jak również dodatkowe finansowanie zapewnione za pośrednictwem REACT-EU, doprowadziły do znacznej realokacji środków w ramach finansowania opieki zdrowotnej, a także wsparcia przedsiębiorstw i zatrudnienia w reakcji na pandemię COVID-19. REACT-EU, podobnie jak dodatkowe finansowanie w ramach RRF, zwiększa jednak także trudności, jakie niektóre państwa członkowskie napotykają przy wydawaniu środków unijnych. Ponadto Komisja nie przeanalizowała wpływu ciągłego wykorzystywania funduszy polityki spójności jako narzędzia reagowania na kryzys budżetowy.

87 UE szybko zareagowała na kryzys, wykorzystując politykę spójności, aby pomóc państwom członkowskim. W niespełna dwa miesiące po wybuchu pandemii w Europie przyjęła rozwiązania ustawodawcze służące uruchomieniu niewykorzystanych środków finansowych za pośrednictwem CRII/CRII+. Przed upływem roku zaś przyjęła REACT-EU, zapewniając państwom członkowskim dodatkowe zasoby (pkt 15–21).

88 Ukierunkowane dostosowania finansowania w ramach polityki spójności za pomocą CRII i CRII+ zapewniły płynność, elastyczność w zakresie przesunięć funduszy i uproszczenia administracyjne mające ułatwić wykorzystanie niewydanych środków finansowych i zmniejszając tym samym obciążenie krajowych budżetów publicznych. Dzięki tym działaniom usunięto niektóre główne obowiązkowe cechy finansowania z polityki spójności w odniesieniu do 2020 r., w tym obowiązkowe współfinansowanie i ukierunkowanie polityki na regiony słabiej rozwinięte. Natomiast inicjatywa REACT-EU zapewniła dodatkowe 50,4 mld euro na programy na lata 2014–2020, przy czym państwa członkowskie otrzymały wysoki poziom swobody w zakresie przydzielania tych środków. Dzięki temu zapewniono „finansowanie pomostowe” między okresami 2014‑2020 i 2021–2027 (pkt 22–27).

89 Dzięki inicjatywom CRII/CRII+ wydatkowanie środków w ramach polityki spójności na lata 2014–2020 przebiegało terminowo, podczas gdy pandemia wywierała poważny wpływ na normalną działalność gospodarczą. Znaczne nowe zasoby zapewnione w ramach REACT-EU, które wymagają wdrożenia w krótkim czasie, prawdopodobnie zwiększą jednak presję na zdolność państw członkowskich do wydawania środków oraz do gospodarnego wydawania środków w ramach operacji finansowanych ze środków unijnych. Te zmiany ram prawnych i wynikające z nich prace związane z programowaniem zwiększyły również obciążenie administracyjne instytucji zarządzających. To z kolei przyczyniło się do opóźnień w rozpoczęciu realizacji programów na lata 2021–2027 (pkt 28–42).

90 Komisja w stosownym czasie udzieliła państwom członkowskim odpowiedniej pomocy w zakresie CRII/CRII+ i REACT-EU. Pozwoliło to znacznie skrócić czas potrzebny na wprowadzenie i zatwierdzenie zmian w programach, ze średnio trzech miesięcy przed pandemią do jednego miesiąca w przypadku CRII/CRII+ i do 19 dni roboczych w przypadku REACT-EU, chociaż jeżeli chodzi o REACT-EU, czas ten był nieco dłuższy niż cel określony w rozporządzeniu (pkt 44–56).

91 Trybunał stwierdził, że elastyczność przesunięć w ramach CRII/CRII+ spowodowała znaczny przepływ środków: 10% finansowania z polityki spójności zostało przesunięte przez państwa członkowskie między obszarami inwestycyjnymi i w ich obrębie. Przesunięcia te objęły więc znaczną kwotę, szczególnie wobec faktu, że pandemia rozpoczęła się pod koniec okresu programowania. Środki finansowe przesunięto tak, aby objęły przede wszystkim opiekę zdrowotną i wsparcie dla przedsiębiorstw; wraz z zatrudnieniem są to również główne obszary, na które kierowane jest finansowanie z REACT-EU. Środki finansowe na rzecz tych obszarów przekierowano głównie z obszaru energii i środowiska oraz badań naukowych i innowacji. Trybunał zwraca uwagę, że zawarte w rozporządzeniu oczekiwanie, że 25% nowych zasobów zostanie przeznaczonych na realizację celów klimatycznych, raczej nie zostanie spełnione. Oprócz elastyczności w przesunięciach środków zastosowano działanie dotyczące współfinansowania przez UE w wysokości 100%, które przyniosło budżetom państw prawie 13 mld euro oszczędności, ale spowodowało też, że ogółem finansowanie inwestycji w ramach polityki spójności było niższe (pkt 58–69).

92 System monitorowania stosowany przez Komisję pozwala na odrębne nadzorowanie działań przewidzianych w REACT-EU, ponieważ wiążą się one z dodatkowym finansowaniem. Dla porównania – nie ma możliwości odrębnego monitorowania wyników działań wprowadzonych w ramach CRII/CRII+, tak samo jak wyników związanych z każdą inną zmianą w programie. W swoich ocenach reagowania kryzysowego za pośrednictwem CRII/CRII+ i REACT-EU Komisja może korzystać z zestawu wskaźników szczegółowych dotyczących COVID-19. Komisja zdecydowała się na wprowadzenie nieobowiązkowych wskaźników dotyczących COVID-19, bez wspólnych definicji, w celu ich szybkiego udostępnienia. W rezultacie istnieje ryzyko, że dane przekazane Komisji przez państwa członkowskie będą trudne do zagregowania w konstruktywny sposób (pkt 71–79).

93 Osiągnięcia w ramach programów na lata 2014–2020 zostaną zestawione w ocenie ex post, którą Komisja jest zobowiązana przeprowadzić do 31 grudnia 2024 r. Trybunał z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja zamierza uwzględnić w swojej ocenie ex post za okres 2014–2020 zarówno CRII/CRII+, jak i REACT-EU, mimo że nie jest wymagane przeprowadzenie specjalnej oceny pierwszej z wymienionych inicjatyw (pkt 80–81).

94 Chociaż polityka spójności była często stosowana, aby zapewnić krótkoterminową reakcję na kryzys, nie przeprowadzono formalnych ocen długoterminowego wpływu tego zastosowania. Nowe zasady polityki spójności na lata 2021–2027 jeszcze bardziej ułatwią wykorzystanie funduszy polityki spójności do reagowania na nieoczekiwane zdarzenia. Wielokrotne wykorzystywanie polityki spójności do łagodzenia skutków kryzysów może jednak spowodować, że zostanie zagrożony podstawowy cel tej polityki, jakim jest wzmacnianie spójności gospodarczej i społecznej pomiędzy regionami europejskimi (pkt 83–85).

Zalecenie 1 – Analiza adekwatności polityki spójności jako narzędzia reagowania na kryzys budżetowy

Komisja powinna włączyć do swojej oceny ex post na lata 2014–2020 analizę wpływu dalszego stosowania polityki spójności jako krótkoterminowego narzędzia reagowania na kryzys budżetowy na długoterminowe cele tej polityki.

Termin realizacji: do końca 2024 r.

Zalecenie 2 – Ścisłe monitorowanie absorpcji środków REACT‑EU w celu zapewnienia wsparcia skoncentrowanego na rezultatach w razie potrzeby

REACT-EU wnosi znaczne zasoby, które mają zostać wykorzystane w stosunkowo krótkim czasie, a okres jego wdrażania pokrywa się z realizacją RRF. W związku z tym Komisja powinna ściśle monitorować postępy w absorpcji środków REACT-EU, aby zidentyfikować programy, w których występują trudności z wydatkowaniem środków. Powinna też udzielać ukierunkowanego wsparcia, tak aby współfinansowane działania skutecznie przyczyniały się do osiągnięcia celów i poziomów docelowych.

Termin realizacji: bezzwłocznie.

Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Izbę II, której przewodniczy Annemie Turtelboom, członkini Trybunału Obrachunkowego, na posiedzeniu w Luksemburgu w dniu 7 grudnia 2022 r.

Załącznik

Załącznik I – Główne aspekty i uzasadnienie środków przewidzianych w CRII/CRII+ i REACT-EU

CRII/CRII+

W ramach CRII i CRII+ wprowadzono ukierunkowane zmiany zasad polityki spójności na lata 2014–2020 w celu ułatwienia wykorzystania niewydanych środków finansowych i zmniejszenia obciążenia krajowych budżetów publicznych. Główne działania pomocowe można podsumować następująco:

Środki w zakresie płynności. Inicjatywa CRII pozwoliła instytucjom zarządzającym zachować 7,6 mld euro w ramach prefinansowania na 2019 r. i nie odzyskała ich w 2020 r. CRII+ jeszcze bardziej złagodziła presję na krajowe budżety publiczne przez zmniejszenie obowiązkowego współfinansowania krajowego na jeden rok obrachunkowy, mimo że takie finansowanie stanowi kluczową zasadę finansowa polityki spójności. W 2022 r. w związku z kryzysem wywołanym wojną w Ukrainie przepis dotyczący współfinansowania przez UE w wysokości 100% przedłużono na dodatkowy rok obrachunkowy⁴⁰.

Elastyczność w zakresie przesunięć. Inicjatywy CRII/CRII+ zapewniły instytucjom zarządzającym znaczną elastyczność w zakresie realokacji zasobów dostępnych na programowanie w 2020 r. Złagodziły one znacznie zasady dotyczące przesunięć między funduszami polityki spójności i między kategoriami regionów, wprowadzając również zwolnienie z wymogów dotyczących koncentracji tematycznej. Dzięki tym działaniom usunięto niektóre główne obowiązkowe cechy finansowania z polityki spójności w odniesieniu do 2020 r., w tym jej ukierunkowanie na regiony słabiej rozwinięte, na dysproporcje gospodarcze i społeczne oraz na cele tematyczne, takie jak gospodarka niskoemisyjna.

Rozszerzona kwalifikowalność. Aby ułatwić wykorzystanie dostępnych środków unijnych, rozszerzono kwalifikowalność operacji, które mogą być finansowane z funduszy polityki spójności, o operacje w zakresie opieki zdrowotnej w ramach dodatkowego celu tematycznego EFRR oraz kapitału obrotowego dla MŚP. Ponadto operacje mogą być finansowane retrospektywnie do 1 lutego 2020 r., nawet jeśli zostały w pełni zakończone, pod warunkiem, że mają na celu wspieranie zdolności reagowania na kryzys w kontekście epidemii COVID-19. Rozporządzenie nie zawiera jednak żadnych szczegółowych informacji na temat przewidzianego rodzaju operacji. Może to doprowadzić do braku pewności prawa w przypadku instytucji zarządzających lub do różnych interpretacji kwalifikujących się operacji.

Uproszczenie administracyjne. Działania upraszczające opracowano w celu przyspieszenia wdrażania i zminimalizowania obciążenia administracyjnego organów krajowych, chociaż wykorzystanie niektórych elastycznych rozwiązań wiązało się ze zmianami w programach, w szczególności w przypadku CRII+. Na przykład zniesiono wymogi dotyczące zmiany umów partnerstwa w celu odzwierciedlenia zmian wprowadzonych w programach oraz uzyskania zgody Komisji na przesunięcie środków między osiami priorytetowymi poniżej określonych progów. Te dwa uproszczenia uwzględniono już w uzgodnionych przez współprawodawców przepisach projektu rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów na lata 2021–2027.

REACT-EU

REACT-EU zapewnia dalszą pomoc na rzecz państw członkowskich w zwalczaniu skutków pandemii COVID-19, oddając do ich dyspozycji dodatkowe zasoby. Główne działania pomocowe pomocy można podsumować następująco:

Nowe środki finansowe i środki wsparcia płynności. REACT-EU zapewnia dopłaty uzupełniające w wysokości 50,4 mld euro do funduszy polityki spójności na lata 2014‑2020. Napływ dodatkowych środków finansowych za pośrednictwem istniejącego instrumentu, w ramach którego realizowane są programy i istnieją ramy legislacyjne, uznano za sposób na szybkie zapewnienie pieniędzy państwom członkowskim. Kwalifikowalność REACT-EU kończy się 31 grudnia 2023 r., czyli w tym samym czasie co standardowe finansowanie na okres 2014–2020. Państwa członkowskie mają zatem ograniczony czas, aby wydać dodatkowe przydziały środków. REACT-EU zapewnia stosunkowo wysoki poziom wstępnego prefinansowania – 11% w 2021 r. – i pozwala na unijne finansowanie w wysokości do 100%, tak aby szybko zapewnić płynność i zmniejszyć obciążenie budżetów państw. W 2022 r. w związku z kryzysem wywołanym wojną w Ukrainie zwiększono poziom prefinansowania⁴¹.

Elastyczność w zakresie programowania i przesunięć. Państwa członkowskie mają dużą swobodę w rozdzielaniu środków z REACT-EU między EFRR i EFS, i między różne rodzaje kwalifikujących się inwestycji, w przeciwieństwie do środków pochodzących ze zwykłych funduszy polityki spójności. Mają też dużą swobodę, jeżeli chodzi o rodzaje projektów, które finansują, przy których wyborze nie obowiązują wymogi dotyczące koncentracji tematycznej lub wymóg koncentrowania się na wspieraniu regionów słabiej rozwiniętych. W przypadku gdy instytucje zarządzające chcą dokonać realokacji środków, REACT-EU – podobnie jak CRII/CRII+ – zapewnia im zwiększoną możliwość przesunięć finansowych bez konieczności spełnienia wymogów dotyczących koncentracji tematycznej.

Rozszerzona kwalifikowalność. REACT-EU umożliwia też kwalifikowalność retrospektywną w odniesieniu do operacji, które zakończyły się w pełni do 1 lutego 2020 r., nawet jeśli nie są one związane z kryzysem.

Uproszczenie administracyjne. Zadania w zakresie wdrażania REACT-EU mogą zostać przydzielone wyłącznie instytucjom zarządzającym wyznaczonym już do tego celu na okres 2014–2020. Środki finansowe można zaprogramować w ramach istniejących programów na lata 2014–2020 lub w ramach nowych specjalnych programów, przy czym nie ma konieczności zmiany umów partnerstwa. Poprzednie wymogi związane z ocenami ex ante, warunkami wstępnymi i ramami wykonania nie mają zastosowania w przypadku środków finansowych z REACT-EU.

Wykaz akronimów

CPR – rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów

CRII – inicjatywa w odpowiedzi na koronawirusa

CRII+ – inicjatywa „plus” w odpowiedzi na koronawirusa

DG EMPL – Dyrekcja Generalna ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego

DG REGIO – Dyrekcja Generalna ds. Polityki Regionalnej i Miejskiej

EFRR – Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

EFS – Europejski Fundusz Społeczny

FS – Fundusz Spójności

KPO – plany odbudowy i zwiększania odporności

MŚP – małe i średnie przedsiębiorstwa

NGEU – Instrument Unii Europejskiej na rzecz Odbudowy

REACT-EU – Wsparcie na rzecz odbudowy służącej spójności oraz terytoriom Europy

RRF – Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności

TFUE – Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

WRF – wieloletnie ramy finansowe

Glosariusz

Absorpcja – zakres – często wyrażany w ujęciu procentowym (wskaźnik absorpcji) – w jakim fundusze unijne przydzielone państwom członkowskim zostały wydatkowane na kwalifikowalne projekty.

Cel tematyczny – zamierzony ogólny rezultat wdrażania priorytetu inwestycyjnego, podzielony na szczegółowe cele na potrzeby realizacji.

Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego – fundusz unijny mający na celu wzmacnianie spójności gospodarczej i społecznej w UE poprzez finansowanie inwestycji, które niwelują nierówności między regionami.

Europejski Fundusz Społeczny – fundusz unijny wspierający tworzenie możliwości kształcenia i zatrudnienia oraz poprawę sytuacji osób zagrożonych ubóstwem.

Fundusz Spójności – fundusz unijny na rzecz zmniejszania gospodarczych i społecznych dysproporcji w UE poprzez finansowanie inwestycji w państwach członkowskich, w których dochód narodowy brutto na mieszkańca jest niższy niż 90% średniej UE.

Fundusze polityki spójności – trzy fundusze unijne zapewniające wsparcie na rzecz spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej w UE w okresie 2014–2020. Są to: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Europejski Fundusz Społeczny oraz Fundusz Spójności.

Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności – unijny mechanizm wsparcia finansowego mający na celu złagodzenie gospodarczych i społecznych skutków pandemii COVID-19 oraz pobudzenie odbudowy w perspektywie średniookresowej, przy jednoczesnym promowaniu transformacji ekologicznej i cyfrowej.

Instytucja zarządzająca – organ krajowy, regionalny lub lokalny wyznaczony przez państwo członkowskie do zarządzania programem finansowanym przez UE.

Kod interwencji – kategoria działań finansowanych z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Funduszu Spójności lub Europejskiego Funduszu Społecznego.

Okres programowania – okres, na jaki zaplanowana jest realizacja unijnego programu wydatkowania.

Polityka spójności – polityka UE mająca na celu niwelowanie nierówności gospodarczych i społecznych między regionami i państwami członkowskimi poprzez działania na rzecz tworzenia miejsc pracy, konkurencyjności przedsiębiorstw, wzrostu gospodarczego, zrównoważonego rozwoju oraz współpracy transgranicznej i międzyregionalnej.

Program operacyjny – ramy, w oparciu o które realizowane są projekty finansowane przez UE w obszarze polityki spójności w danym okresie. Odzwierciedlają one priorytety i cele określone w umowach partnerstwa zawieranych między Komisją a poszczególnymi państwami członkowskimi.

Rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów – rozporządzenie określające zasady, które mają zastosowanie do szeregu funduszy UE objętych zarządzaniem dzielonym, w tym funduszy wspierających politykę spójności UE.

Umowa partnerstwa – umowa zawierana między Komisją a państwem członkowskim w odniesieniu do unijnego programu wydatkowania, w której określa się np. plany strategiczne, priorytety inwestycyjne, warunki handlowe lub przepisy regulujące pomoc rozwojową.

Wieloletnie ramy finansowe – unijny plan wydatków, przyjmowany zazwyczaj na okres siedmiu lat, w którym określane są priorytety (w oparciu o cele polityki) i pułapy wydatków. Stanowi on strukturę, w ramach której ustala się roczne budżety UE. Obecne WRF obejmują lata 2021–2027, poprzednie natomiast 2014–2020.

Zarządzanie dzielone – metoda wydatkowania środków z budżetu UE, w której, w przeciwieństwie do zarządzania bezpośredniego, Komisja przekazuje realizację pewnych zadań państwu członkowskiemu, zachowując przy tym ostateczną odpowiedzialność.

Odpowiedzi Komisji

https://www.eca.europa.eu/pl/Pages/DocItem.aspx?did=63210

Harmonogram

https://www.eca.europa.eu/pl/Pages/DocItem.aspx?did=63210

Zespół kontrolny

W sprawozdaniach specjalnych Trybunału przedstawiane są wyniki kontroli dotyczących polityk i programów UE bądź kwestii związanych z zarządzaniem w wybranych obszarach budżetowych. Trybunał wybiera i opracowuje zadania kontrolne tak, aby osiągnąć jak największe oddziaływanie, biorąc przy tym pod uwagę kryteria takie jak zagrożenia dla wykonania zadań lub zgodności, poziom dochodów lub wydatków w danym obszarze, nadchodzące zmiany oraz interes polityczny i społeczny.

Niniejsza kontrola wykonania zadań została przeprowadzona przez Izbę II zajmującą się takimi obszarami wydatków jak inwestycje na rzecz spójności, wzrostu i włączenia społecznego. Izbie tej przewodniczy członkini Trybunału Annemie Turtelboom. Kontrolą kierowała Iliana Ivanova, członkini Trybunału, a w działania kontrolne zaangażowani byli: James Verity, szef gabinetu; Ivan Genchev, attaché; Friedemann Zippel, kierownik; Viorel Cirje, koordynator zadania, a także kontrolerzy: Anna Fiteni, Marion Boulard i Christophe Grosnickel.

Od lewej: Ivan Genchev, James Verity, Marion Boulard, Iliana Ivanova, Friedemann Zippel, Christophe Grosnickel.

Przypisy

¹ Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC), „Outbreak of acute respiratory syndrome associated with a novel coronavirus – third update”, 31 stycznia 2020 r.

² ECDC, „Novel coronavirus disease 2019 pandemic – sixth update”, 12 marca 2020 r.

³ Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Przemówienie Dyrektora Generalnego WHO otwierające spotkanie z przedstawicielami mediów poświęcone COVID‑19, nagrane 13 marca 2020 r.

⁴ „European Economic Forecast, Spring 2021”, dokument 149, maj 2021 r., s. 20.

⁵ Bank Światowy, „EU regular economic report 7”, 2021.

⁶ COM(2021) 105 final, „Rok od wybuchu pandemii COVID‑19: działania z zakresu polityki fiskalnej”, 3 marca 2021 r., s. 4.

⁷ CRII/CRII+ ma zastosowanie do Zjednoczonego Królestwa, natomiast REACT-EU – nie.

⁸ Opinia nr 03/2020 w sprawie zmiany rozporządzeń UE na potrzeby wykorzystania europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w odpowiedzi na pandemię COVID‑19 oraz opinia nr 04/2020 w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia ustanawiającego REACT-EU i rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów regulującego fundusze ESI.

⁹ Sprawozdanie specjalne 24/2021 pt. „Finansowanie oparte na wynikach w obszarze polityki spójności – pomimo ambitnych zamierzeń w okresie 2014–2020 nadal występowały przeszkody”, sprawozdanie specjalne 08/2022 pt. „Wsparcie z EFRR na rzecz konkurencyjności MŚP – Uchybienia w koncepcji osłabiły skuteczność finansowania” oraz przegląd 01/2023 pt. „Finansowanie unijne z funduszy polityki spójności oraz Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności – analiza porównawcza”.

¹⁰ Budżet korygujący nr 6 , 2020/1672 (Dz. U. 380/1) został przyjęty w celu zaspokojenia dodatkowych potrzeb poprzez zwiększenie środków na płatności na 2020 r. przeznaczonych na politykę spójności o 5 mld euro.

¹¹ Sprawozdanie specjalne 17/2018 pt. „Działania Komisji i państw członkowskich podjęte w ostatnich latach programów z okresu programowania 2007–2013 przyspieszyły powolną absorpcję środków, lecz były niewystarczająco skoncentrowane na rezultatach”, pkt 87, oraz opinia nr 03/2020, ramka 1.

¹² Przegląd 01/2023, pkt 53–54.

¹³ Sprawozdanie roczne za 2016 r., rozdział 2 – „Zarządzanie budżetem i finansami”, pkt 2.24–2.25 i przegląd 01/2023, pkt 53.

¹⁴ Dokument analityczny z 2018 r. pt. „Uproszczenie w realizacji polityki spójności po 2020 r.”, pkt 18 i pkt 61.

¹⁵ Sprawozdanie specjalne 17/2018, ramka 2.

¹⁶ Sprawozdanie specjalne 17/2018, pkt 16 i 18.

¹⁷ Przegląd 01/2023, pkt 11 i pkt 52–54.

¹⁸ „Fraud and error”, Izba Gmin, Komisja ds. Rachunków Publicznych, dziewiąte sprawozdanie z posiedzenia 2021-22, 24 czerwca 2021 r.

¹⁹ Opinia 03/2020 oraz opinia 04/2020.

²⁰ Opinia Europejskiego Trybunału Obrachunkowego 03/2020, pkt 11.

²¹ W art. 30 ust. 5 rozporządzenia (UE) nr 1303/2013 przesunięcia na rzecz innego priorytetu tego samego funduszu w ramach tego samego programu wynoszące maksymalnie 8% alokacji od dnia 1 lutego 2020 r. i nie większe niż 4% budżetu programu określono jako nieistotne przesunięcia.

²² Art. 30 rozporządzenia (UE) 1303/2013.

²³ Art. 30 ust. 2 rozporządzenia (UE) 1303/2013.

²⁴ Art. 92b ust. 10 rozporządzenia (UE) nr 1303/2013.

²⁵ Trybunał pogrupował 123 kody interwencji określone w rozporządzeniu (UE) nr 215/2014 w 10 obszarów inwestycyjnych (12 w przypadku REACT-EU). Kwota 35 mld euro odpowiada łącznej kwocie wzrostów w kodach interwencji, a odpowiadają im odpowiednie spadki w innych kodach interwencji.

²⁶ Zgodnie z definicją w art. 90 rozporządzenia (UE) nr 1303/2013.

²⁷ Motyw 6 rozporządzenia (UE) 2020/2221.

²⁸ Dla porównania z REACT-EU ta średnia stopa współfinansowania przez UE w okresie 2014‑2020 nie obejmuje Zjednoczonego Królestwa i programów współpracy terytorialnej.

²⁹ Sprawozdanie roczne za 2020 r., rozdział 2 „Zarządzanie budżetem i finansami”, pkt 2.7–2.8, zalecenie 2.1.

³⁰ W rozporządzeniu (UE) 2020/2221 wprowadzono nowy cel tematyczny „Wspieranie kryzysowych działań naprawczych w kontekście pandemii COVID‑19 i jej skutków społecznych oraz przygotowanie do ekologicznej i cyfrowej odbudowy gospodarki zwiększającej jej odporność”, (cel tematyczny 13).

³¹ EGESIF 20-00007-01, „Non-paper: List of programme specific indicators related to the cohesion policy direct response to the COVID‑19 pandemic”, maj 2020 r.

³² Sprawozdanie specjalne Europejskiego Trybunału Obrachunkowego 02/2017 pt. „Negocjacje Komisji dotyczące umów partnerstwa i programów w obszarze spójności na lata 2014–2020 – wydatki są bardziej ukierunkowane na priorytety strategii »Europa 2020«, lecz mechanizmy pomiaru wykonania zadań są coraz bardziej skomplikowane”.

³³ Art. 1 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2020/2221.

³⁴ Study on the Pathways to Enhance the use of Programme-Specific Indicators in the ESF and ESF+ , kwiecień 2022 r.

³⁵ Art. 57 rozporządzenia (UE) nr 1303/2013.

³⁶ Art. 1 ust. 1 i art. 2 rozporządzenia (UE) 2020/2221.

³⁷ Sprawozdanie specjalne 24/2021pt. „Finansowanie oparte na wynikach w obszarze polityki spójności – pomimo ambitnych zamierzeń w okresie 2014–2020 nadal występowały przeszkody”, zalecenie 2.

³⁸ Art. 20 rozporządzenia (UE) 2021/1060 z dnia 24 czerwca 2021 r., rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów (Dz.U. L 231 z 30.6.2021, s. 159), art. 4 ust. 3 rozporządzenia (UE) 2021/1057 z dnia 24 czerwca 2021 r. ustanawiającego EFS+ (Dz.U. L 231 z 30.6.2021, s. 21) oraz art. 5 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/1058 z dnia 24 czerwca 2021 r. w sprawie EFRR i Funduszu Spójności (Dz.U. L 231 z 30.6.2021, s. 60).

³⁹ Art. 174 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

⁴⁰ Rozporządzenie (UE) 2022/562 z dnia 6 kwietnia 2022 r. zmieniające rozporządzenia (UE) nr 1303/2013 i (UE) nr 223/2014 w odniesieniu do działań polityki spójności na rzecz uchodźców w Europie.

⁴¹ Rozporządzenie (UE) 2022/613 z dnia 12 kwietnia 2022 r. w sprawie zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013 i (UE) nr 223/2014 w odniesieniu do zwiększonych płatności zaliczkowych z zasobów REACT-EU oraz ustanowienia stawki jednostkowej.

Kontakt

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
LUKSEMBURG

Tel. +352 4398-1
Formularz kontaktowy: eca.europa.eu/pl/Pages/ContactForm.aspx
Strona internetowa: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Więcej informacji o Unii Europejskiej można znaleźć w portalu Europa (https://europa.eu).

Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2023

PDF	ISBN 978-92-847-9301-3	ISSN 1977-5768	doi:10.2865/755329	QJ-AB-23-002-PL-N
HTML	ISBN 978-92-847-9312-9	ISSN 1977-5768	doi:10.2865/477018	QJ-AB-23-002-PL-Q

© Unia Europejska, 2023

© Unia Europejska, 2023

Polityka Europejskiego Trybunału Obrachunkowego w zakresie ponownego wykorzystywania dokumentów została określona w decyzji Trybunału nr 6/2019 w sprawie polityki otwartych danych oraz ponownego wykorzystywania dokumentów.

O ile nie wskazano inaczej (np. nie zamieszczono szczegółowych adnotacji o prawach autorskich), treści Europejskiego Trybunału Obrachunkowego będące własnością UE objęte są licencją Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe (CC BY 4.0). Oznacza to, że co do zasady ponowne wykorzystanie jest dozwolone, pod warunkiem że dokumenty zostaną odpowiednio oznaczone i zostaną wskazane dokonane w nich zmiany. W przypadku ponownego wykorzystania treści Trybunału niedozwolone jest zmienianie ich oryginalnego znaczenia albo przesłania. Trybunał nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek konsekwencje ponownego wykorzystywania.

Jeżeli konkretna treść wskazuje na możliwą do zidentyfikowania osobę fizyczną – tak jak w przypadku zdjęć, na których widoczni są pracownicy Trybunału – lub zawiera prace stron trzecich, wymagane jest uzyskanie dodatkowego zezwolenia.

W takim przypadku uzyskane dodatkowe zezwolenie na ponowne wykorzystanie określonej treści unieważnia i zastępuje wspomniane wcześniej zezwolenie ogólne. Powinny być w nim wyraźnie wskazane wszelkie ograniczenia dotyczące wykorzystania treści.

W celu wykorzystania lub powielenia treści niebędącej własnością UE konieczne może być wystąpienie o zgodę bezpośrednio do właścicieli praw autorskich.

Rys. 2 – Ikony: rysunki zostały opracowane z wykorzystaniem zasobów ze strony Flaticon.com. © Freepik Company S.L. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Oprogramowanie lub dokumenty objęte prawem własności przemysłowej, takie jak patenty, znaki towarowe, wzory użytkowe, znaki graficzne i nazwy, nie są objęte polityką Europejskiego Trybunału Obrachunkowego w zakresie ponownego wykorzystywania.

Na stronach internetowych instytucji Unii Europejskiej dostępnych w domenie europa.eu zamieszczane są odsyłacze do stron zewnętrznych. Trybunał nie ma kontroli nad ich zawartością i w związku z tym zachęca użytkowników, aby we własnym zakresie zapoznali się z polityką ochrony prywatności i polityką w zakresie praw autorskich obowiązującymi na tych stronach.

Wykorzystywanie znaku graficznego Europejskiego Trybunału Obrachunkowego

Znak graficzny Europejskiego Trybunału Obrachunkowego nie może być wykorzystywany bez uprzedniej zgody Trybunału.

JAK SKONTAKTOWAĆ SIĘ Z UE

Osobiście
W całej Unii Europejskiej istnieje kilkaset centrów Europe Direct. Adres najbliższego centrum można znaleźć na stronie:european-union.europa.eu/contact-eu/meet-us_pl.

Telefonicznie lub pisemnie
Europe Direct to serwis informacyjny, który udziela odpowiedzi na pytania na temat Unii Europejskiej. Można się z nim skontaktować:

• dzwoniąc pod bezpłatny numer telefonu: 00 800 6 7 8 9 10 11 (niektórzy operatorzy mogą naliczać opłaty za te połączenia),
• dzwoniąc pod standardowy numer telefonu: +32 22999696,
• za pomocą formularza: european-union.europa.eu/contact-eu/write-us_pl.

WYSZUKIWANIE INFORMACJI O UE

Online
Informacje o Unii Europejskiej są dostępne we wszystkich językach urzędowych UE w portalu Europa (european-union.europa.eu).

Publikacje UE
Publikacje UE można obejrzeć lub zamówić na stronie: op.europa.eu/pl/publications. Większą liczbę egzemplarzy bezpłatnych publikacji można otrzymać, kontaktując się z serwisem Europe Direct lub z lokalnym centrum dokumentacji europejskiej (european-union.europa.eu/contact-eu/meet-us_pl).

Prawo UE i powiązane dokumenty
Informacje prawne dotyczące UE, w tym wszystkie unijne akty prawne od 1951 r., są dostępne we wszystkich językach urzędowych UE w portalu EUR-Lex (eur-lex.europa.eu).

Otwarte dane UE
Portal data.europa.eu zapewnia dostęp do otwartych zbiorów danych pochodzących z instytucji, organów i agencji UE. Dane te można pobierać i wykorzystywać bezpłatnie, zarówno do celów komercyjnych, jak i niekomercyjnych. Portal umożliwia również dostęp do wielu zbiorów danych z krajów europejskich.