Δικαιώματα των επιβατών αεροπορικών μεταφορών κατά την πανδημία COVID-19:
παρά τις προσπάθειες της Επιτροπής, βασικά δικαιώματα δεν προστατεύονται

Σύνοψη

Η πανδημία COVID-19 είχε και έχει μείζονα αντίκτυπο σε πολλούς τομείς της οικονομίας. Οι τομείς των ταξιδιών και του τουρισμού στην ΕΕ ήταν από τους πρώτους που επλήγησαν άμεσα, καθώς η πανδημία επέφερε σημαντικές διαταράξεις στα ταξίδια και πολλά αεροσκάφη καθηλώθηκαν στο έδαφος. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ματαιώσεις πολυάριθμων πτήσεων, ακολουθούμενες από αιτήματα επιστροφής χρημάτων από επιβάτες που δεν μπόρεσαν να πετάξουν. Οι αεροπορικές εταιρείες και οι διοργανωτές οργανωμένων ταξιδιών αντιμετώπισαν αιφνίδια και σοβαρά προβλήματα ρευστότητας, και τα κράτη μέλη παρενέβησαν, παρέχοντάς τους πρωτοφανή επίπεδα στήριξης, ώστε να μπορέσουν να συνεχίσουν τη λειτουργία τους και να επιβιώσουν μετά την κρίση.

Αναλύσαμε πώς η κρίση της COVID-19 επηρέασε τα δικαιώματα των επιβατών αεροπορικών μεταφορών. Εστιάζοντας στον ρόλο της Επιτροπής, αξιολογήσαμε επίσης κατά πόσο διασφαλίστηκαν τα δικαιώματα πρόσβασης σε πληροφορίες και επιστροφής χρημάτων των επιβατών αεροπορικών μεταφορών. Επίσης, εξετάσαμε πώς στηρίχθηκαν οι αεροπορικές εταιρείες με κρατικές ενισχύσεις, αν αυτές συνδέθηκαν με την προστασία των δικαιωμάτων των επιβατών, καθώς και αν οι ελλείψεις που προϋπήρχαν της πανδημίας παρέμειναν ή επιδεινώθηκαν συνεπεία της κρίσης.

Η επανεκκίνηση των αεροπορικών μεταφορών θα αποτελέσει σημαντική πτυχή της οικονομικής ανάκαμψης της ΕΕ μετά την κρίση της COVID-19. Στόχος της παρούσας έκθεσης είναι να ενημερώσει την Επιτροπή, στο πλαίσιο των εργασιών της για την απλούστευση και την ενίσχυση του νομικού πλαισίου, ώστε αυτό να καταστεί συνεκτικότερο και καταλληλότερο για τη διασφάλιση της προστασίας των δικαιωμάτων των επιβατών στην ΕΕ.

Συνολικά, διαπιστώσαμε τα εξής:

1. Η κρίση της COVID-19 έφερε στο προσκήνιο το γεγονός ότι οι επιβάτες αεροπορικών μεταφορών δεν ήταν πλήρως ενήμεροι για τα δικαιώματά τους, και, συνεπώς, υπήρχε κίνδυνος να χάσουν χρήματα που δικαιούνταν. Ανέδειξε, επίσης, τους περιορισμούς στην επιβολή του σεβασμού των δικαιωμάτων των επιβατών αεροπορικών μεταφορών από τα κράτη μέλη: στην αρχική φάση της κρίσης, σε πολλούς επιβάτες δεν επιστράφηκαν τα χρήματά τους, ενώ σε πολλούς άλλους δεν δόθηκε άλλη επιλογή πλην των κουπονιών. Από τον Ιούνιο του 2020, οι αεροπορικές εταιρείες άρχισαν να επιστρέφουν χρήματα στους επιβάτες, αν και με σημαντικές καθυστερήσεις. Κατά τον χρόνο του ελέγχου μας, η δυνατότητα των επιβατών να εξασφαλίσουν επιστροφή χρημάτων παρέμενε περιορισμένη, τόσο όταν εμπλέκονταν μεσάζοντες (π.χ. γραφεία ταξιδίων) όσο και όταν υποχρεώνονταν να δεχθούν κουπόνια. Επιπλέον, τα περισσότερα εισιτήρια και κουπόνια δεν προστατεύονται έναντι του κινδύνου αφερεγγυότητας των αεροπορικών εταιρειών. Η έλλειψη μιας συνολικής εικόνας, η οποία οφείλεται στην απουσία υποχρεώσεων αναφοράς στοιχείων, παραδείγματος χάριν όσον αφορά τον αριθμό των επιβατών που ζητούν επιστροφή των χρημάτων τους και τον αριθμό των υποθέσεων που δεν διευθετήθηκαν εντός των νόμιμων προθεσμιών ανά την ΕΕ, αποτελεί από μόνη της σημαντικό μέρος του προβλήματος της επιβολής του σεβασμού των δικαιωμάτων των επιβατών αεροπορικών μεταφορών.
2. Τα μέτρα που ελήφθησαν σε εθνικό επίπεδο για την καταπολέμηση της πανδημίας, τα οποία σε πολλές περιπτώσεις λαμβάνονταν μονομερώς και χωρίς συντονισμό, συνετέλεσαν στην κατάρρευση των αεροπορικών μεταφορών και είχαν ως αποτέλεσμα αιφνίδια και σοβαρά προβλήματα ρευστότητας για τις αεροπορικές εταιρείες και τους διοργανωτές οργανωμένων ταξιδιών. Το προσωρινό πλαίσιο της Επιτροπής για τις κρατικές ενισχύσεις διευκόλυνε τη χορήγηση από τα κράτη μέλη πρωτοφανών επιπέδων κρατικών ενισχύσεων, που ανήλθαν σε 34,7 δισεκατομμύρια ευρώ, σε αεροπορικές εταιρείες και διοργανωτές οργανωμένων ταξιδιών. Παρότι προβλεπόταν υποχρέωση των κρατών μελών να διασφαλίσουν την υποβολή από ορισμένους αποδέκτες κρατικών ενισχύσεων στην Επιτροπή στοιχείων σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι ενισχύσεις αυτές χρησιμοποιήθηκαν για την επιδίωξη των στόχων πολιτικής της ΕΕ σε σχέση με τον πράσινο και τον ψηφιακό μετασχηματισμό, αντίστοιχη απαίτηση δεν προβλεπόταν όσον αφορά την επιστροφή χρημάτων στους επιβάτες αεροπορικών μεταφορών. Κατά την έγκριση εθνικών μέτρων κρατικών ενισχύσεων, η Επιτροπή δεν μπορεί να επιβάλλει προϋποθέσεις που άπτονται των δικαιωμάτων των επιβατών· ωστόσο, κατέστησε σαφές ότι αυτό μπορούσαν να το αποφασίσουν τα κράτη μέλη. Εντούτοις, τα κράτη μέλη δεν έκαναν αυτή τη σύνδεση κατά τη χορήγηση ενισχύσεων σε αεροπορικές εταιρείες και σε αυτό οφείλεται εν μέρει το γεγονός ότι εκείνες ενήργησαν διαφορετικά όσον αφορά τον τρόπο και τον χρόνο επιστροφής χρημάτων στους ταξιδιώτες.
3. Ο ιστότοπος «Re-open EU» της Επιτροπής παρέχει πολύτιμες πληροφορίες στους υποψήφιους ταξιδιώτες για κάθε τρόπο μεταφοράς. Ωστόσο, εξαρτάται από τις πληροφορίες που παρέχουν τα κράτη μέλη, οι οποίες δεν είναι πάντοτε επικαιροποιημένες
4. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, η Επιτροπή προέβη σε διάφορες ενέργειες με σκοπό τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των επιβατών αεροπορικών μεταφορών, και έλαβε μέτρα για να μετριάσει τις επιπτώσεις της κρίσης, παρά τους περιορισμούς του ισχύοντος νομικού πλαισίου. Ειδικότερα, έχει περιορισμένες εξουσίες επιβολής των δικαιωμάτων των επιβατών αεροπορικών μεταφορών. Μια πρόταση του 2013 για την ενίσχυση των εξουσιών επιβολής της δεν έχει μέχρι στιγμής εξασφαλίσει τη συμφωνία του Συμβουλίου.

Στην παρούσα έκθεση διατυπώνουμε συστάσεις προς την Επιτροπή προκειμένου:

1. να βελτιωθεί η προστασία των δικαιωμάτων των επιβατών αεροπορικών μεταφορών, και η ενημέρωσή τους σχετικά με αυτά·
2. να ενισχυθεί ο συντονισμός των εθνικών μέτρων, καθώς και η σύνδεση των κρατικών ενισχύσεων προς αεροπορικές εταιρείες με την επιστροφή χρημάτων στους επιβάτες·
3. να βελτιωθούν τα εργαλεία και η νομοθεσία για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των επιβατών αεροπορικών μεταφορών·
4. να εξεταστεί κατά πόσον οι συστάσεις που διατυπώνονται στην παρούσα έκθεση ενδεχομένως αφορούν και άλλους τρόπους μεταφοράς.

Εισαγωγή

Τα δικαιώματα των επιβατών στην ΕΕ

Την τελευταία τριακονταετία, ο τομέας των ταξιδιών γνώρισε μεγάλη άνθηση στην Ευρώπη¹. Η ΕΕ έχει λάβει μέτρα προκειμένου να εξασφαλίσει ένα εναρμονισμένο επίπεδο προστασίας των δικαιωμάτων των επιβατών και να διευκολύνει την κινητικότητα όσων ταξιδεύουν αεροπορικώς, σιδηροδρομικώς, με πλωτά μέσα και με λεωφορείο. Αυτά τα δικαιώματα καθορίζονται σε ενωσιακό επίπεδο, εφαρμόζονται από τους παρόχους υπηρεσιών μεταφοράς και ο σεβασμός τους επιβάλλεται από τους εθνικούς φορείς.

Η πολιτική της ΕΕ για την προστασία των δικαιωμάτων των επιβατών τυγχάνει ιδιαίτερης προβολής, δεδομένου ότι έχει άμεσο αντίκτυπο στους πολίτες. Θεωρείται μάλιστα επιτυχημένη από την Επιτροπή, διότι ενδυναμώνει τους καταναλωτές, διασφαλίζοντας τα δικαιώματά τους.

Η ενωσιακή νομοθεσία παρέχει στους επιβάτες αεροπορικών μεταφορών το δικαίωμα, παραδείγματος χάριν, να λάβουν επιστροφή του αντιτίμου των αεροπορικών εισιτηρίων τους, να μεταφερθούν με άλλη πτήση και να λάβουν βοήθεια στο έδαφος (όπως αναψυκτικά ή διανυκτέρευση σε ξενοδοχείο), σε περίπτωση ακύρωσης ή σημαντικής καθυστέρησης της πτήσης τους ή άρνησης επιβίβασης (βλέπε πλαίσιο 1).

Στην εφαρμογή, επιβολή και εποπτεία αυτών των δικαιωμάτων εμπλέκονται πολλοί φορείς. Οι αεροπορικές εταιρείες οφείλουν να μεριμνούν για την εφαρμογή των δικαιωμάτων των επιβατών στην πράξη. Η Επιτροπή παρακολουθεί την εφαρμογή του νομικού πλαισίου, μπορεί να προτείνει την τροποποίησή του, και εκδίδει συστάσεις ή κατευθυντήριες γραμμές για την εναρμόνιση της εφαρμογής όταν το κρίνει αναγκαίο. Οι εθνικοί φορείς επιβολής (ΕΦΕ) των κρατών μελών είναι αρμόδιοι για την επιβολή της ενωσιακής νομοθεσίας σε εθνικό επίπεδο. Το δίκτυο συνεργασίας για την προστασία των καταναλωτών (ΣΠΚ) μπορεί επίσης να ανταποκρίνεται σε καταγγελίες επιβατών. Στο παράρτημα I παρέχουμε γενική επισκόπηση όλων των συμμετεχόντων φορέων και των αντίστοιχων ρόλων τους για τους επιβάτες που έχουν αγοράσει μόνον αεροπορικά εισιτήρια, και στο παράρτημα II για τους ταξιδιώτες που συμμετέχουν σε οργανωμένα ταξίδια.

Περιορισμοί στις μετακινήσεις κατά την πανδημία COVID-19

Στις 30 Ιανουαρίου 2020, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) ανακήρυξε την επιδημική έκρηξη της COVID-19 «κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία σε διεθνές επίπεδο» . Ωστόσο, στα τέλη Φεβρουαρίου του 2020, εξέδωσε σύσταση¹⁰ στην οποία τόνιζε τη σημασία της μη επιβολής περιορισμών στις μετακινήσεις ή στο εμπόριο λόγω της έξαρσης της COVID-19. Στο τέλος του πρώτου τριμήνου του 2020, οι κυβερνήσεις παγκοσμίως άρχισαν να επιβάλουν περιορισμούς και, αργότερα, να απαγορεύουν, τις διεθνείς μετακινήσεις. Αρχικά, οι περιορισμοί αφορούσαν κυρίως τα ταξίδια από την Κίνα (από όπου ξεκίνησε η πανδημία), αλλά γρήγορα επεκτάθηκαν σε άλλες ζώνες. Στις 11 Μαρτίου 2020, ο ΠΟΥ χαρακτήρισε πανδημία την COVID-19¹¹ και οι Ηνωμένες Πολιτείες ανακοίνωσαν την αναστολή των ταξιδιών από την Ευρώπη. Μία εβδομάδα αργότερα, η ΕΕ έκλεισε τα εξωτερικά της σύνορα για τους επιβάτες αεροπορικών μεταφορών¹². Καθώς η κατάσταση επιδεινωνόταν, μεμονωμένα κράτη μέλη άρχισαν επίσης να κλείνουν τα σύνορά τους σε εμπορικές πτήσεις από άλλα κράτη μέλη. Τον Απρίλιο του 2020, 14 κράτη μέλη στον χώρο Σένγκεν είχαν επιβάλει ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα (βλέπε γράφημα 1). Ο ΠΟΥ είχε επίσης διευκρινίσει τη θέση του, παραδείγματος χάριν επισημαίνοντας την ανάγκη θέσπισης κατάλληλων και αναλογικών μέτρων για τις μετακινήσεις, επιδιώκοντας την εξισορρόπηση των κοινωνικοοικονομικών συνεπειών αυτών των μέτρων (ή των προσωρινών περιορισμών) και των πιθανών αρνητικών επιπτώσεων για τη δημόσια υγεία.

Πηγή: ΕΕΣ.

Από τον Μάιο του 2020, τα εσωτερικά σύνορα σταδιακά άνοιξαν και πάλι, αλλά συνέχισαν να εφαρμόζονται υγειονομικοί περιορισμοί (όπως κανόνες καραντίνας για όσους ταξίδευαν από περιοχές υψηλού κινδύνου ή απαιτήσεις υποβολής σε τεστ) και, για λόγους δημόσιας υγείας, εξακολουθούσε να ισχύει η γενική σύσταση για αποφυγή των μετακινήσεων.

Τον Οκτώβριο του 2020, το Συμβούλιο εξέδωσε, βάσει πρότασης της Επιτροπής, μη δεσμευτική σύσταση με την οποία καλούσε τα κράτη μέλη να συντονίσουν καλύτερα τους ταξιδιωτικούς περιορισμούς τους¹³. Ειδικότερα, πρότεινε να χρησιμοποιηθεί ένα κοινό ενωσιακό σύστημα «φωτεινού σηματοδότη» για την κατάταξη¹⁴ των χωρών και των περιφερειών, ώστε οι πολίτες να μπορούν να προγραμματίζουν καλύτερα τα ταξίδια τους. Τον Φεβρουάριο του 2021, το Συμβούλιο συνέστησε θερμά την αποφυγή των μην αναγκαίων ταξιδιών από περιοχές υψηλού κινδύνου, έως ότου βελτιωθεί η επιδημιολογική κατάσταση¹⁵. Καθ’ όλη τη διάρκεια του ελέγχου, τα κράτη μέλη συνέχισαν να αποφασίζουν μονομερώς την επιβολή ή την άρση ταξιδιωτικών περιορισμών, συχνά με πολύ σύντομη προηγούμενη ειδοποίηση, όπως καταδεικνύεται στο πλαίσιο 2.

Επιπτώσεις των ταξιδιωτικών περιορισμών λόγω COVID-19 στις αεροπορικές μεταφορές επιβατών

Παρότι και παλαιότερες κρίσεις είχαν επιβραδύνει την ανάπτυξη του κλάδου των αερομεταφορών, δεν την είχαν σταματήσει. Το 2002, παραδείγματος χάριν, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, η εναέρια κυκλοφορία στην Ευρώπη μειώθηκε κατά 2 %. Το 2009, η οικονομική ύφεση προκάλεσε μείωση κατά 6,6 %. Τον Απρίλιο του 2010, η έκρηξη του ισλανδικού ηφαιστείου Eyjafjallajökull προκάλεσε τη ματαίωση 111 000 πτήσεων. Στο πλαίσιο 3 αναδεικνύεται η σημασία των αεροπορικών μεταφορών για την οικονομία της ΕΕ.

Η πανδημία COVID-19, ωστόσο, δεν έχει προηγούμενο από την άποψη του αντικτύπου και της διάρκειάς της. Στην ΕΕ, οι επιπτώσεις των ταξιδιωτικών περιορισμών στους αριθμούς πτήσεων και επιβατών ήταν ακόμη μεγαλύτερες από ό,τι σε άλλες περιοχές του πλανήτη. Αυτό οφείλεται στο μικρότερο μέγεθος των διαφόρων εγχώριων αγορών της ΕΕ και στους εθνικούς περιορισμούς μεγάλης διάρκειας που επιβλήθηκαν από τα κράτη μέλη στις διεθνείς μετακινήσεις, ως μέσο καταπολέμησης της εξάπλωσης της πανδημίας. Σχεδόν 7 000 αεροπορικά δρομολόγια στο ευρωπαϊκό δίκτυο αερολιμένων σταμάτησαν¹⁹. Πολλά αεροπλάνα καθηλώθηκαν στο έδαφος, καθώς οι πτήσεις ματαιώνονταν, και ο κλάδος ουσιαστικά παρέλυσε.

© Getty Images / Vertigo3d.

Σε σύγκριση με τον αντίστοιχο μήνα του προηγούμενου έτους, τον Απρίλιο του 2020 πραγματοποιήθηκαν στην ΕΕ 88 % λιγότερες πτήσεις (βλέπε  γράφημα 2 ). Επιπλέον, ο μηνιαίος αριθμός επιβατών στην ΕΕ μειώθηκε από 70 εκατομμύρια τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο του 2020 σε μόλις 1 εκατομμύριο τον Απρίλιο. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί σε μείωση κατά 99 % σε σχέση με τον Απρίλιο του 2019 (βλέπε γράφημα 3). Η συνολική μείωση του αριθμού των επιβατών εκτιμήθηκε σε 346 εκατομμύρια για το πρώτο εξάμηνο του έτους από τη Eurostat και σε 800 εκατομμύρια, ή 67 %, για ολόκληρο το έτος από τον Διεθνή Οργανισμό Πολιτικής Αεροπορίας (ΔΟΠΑ). Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις μας, μεταξύ Μαρτίου και Μαΐου 2020 ακυρώθηκαν κατά προσέγγιση 50 εκατομμύρια εισιτήρια²⁰.

Πηγή: Ανάλυση του ΕΕΣ, βάσει στοιχείων από τον πίνακα του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού.

Πηγή: Eurostat. Διαθέσιμα στοιχεία μόνον έως τον Ιούνιο του 2020.

Κατά συνέπεια, εκτιμάται ότι τουλάχιστον έξι εκατομμύρια θέσεις εργασίας κινδυνεύουν στους κλάδους του τουρισμού και των ταξιδιών στην ΕΕ²¹. Μεταξύ Μαρτίου 2020 και Μαρτίου 2021, τα κράτη μέλη χορήγησαν δημόσια στήριξη ύψους άνω των 3 τρισεκατομμυρίων ευρώ σε επιχειρήσεις όλων των κλάδων, για να μετριάσουν τις επιπτώσεις της κρίσης της COVID-19 στις οικονομίες τους²².

Για τις αεροπορικές εταιρείες, η αιφνίδια διακοπή των ταξιδιών προκάλεσε σοβαρά προβλήματα ρευστότητας. Εφόσον ουσιαστικά δεν υπήρχαν νέες κρατήσεις, οι αεροπορικές εταιρείες βρέθηκαν χωρίς επαρκή ταμειακά διαθέσιμα για να καλύψουν πάγια έξοδα ή να επιστρέψουν χρήματα στους επιβάτες. Οι αεροπορικές εταιρείες βρέθηκαν να εξαρτώνται από τα ταμειακά τους αποθέματα ή από την προθυμία των κυβερνήσεων των κρατών μελών να τις διασώσουν από πιθανή χρεοκοπία.

Προηγούμενος έλεγχος σχετικά με τα δικαιώματα των επιβατών

Το 2018, δημοσιεύσαμε ειδική έκθεση σχετικά με τα δικαιώματα των επιβατών, που κάλυπτε όλους τους τρόπους μεταφοράς²³. Στην εν λόγω έκθεση επισημάναμε, ακόμη και πριν ξεσπάσει η πανδημία COVID-19, ότι:

• το επίπεδο ενημέρωσης όσον αφορά την ύπαρξη των δικαιωμάτων των επιβατών ήταν σχετικά χαμηλό·
• η επιβολή του σεβασμού των δικαιωμάτων των επιβατών αεροπορικών μεταφορών ποίκιλλε σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών· αυτό συμβαίνει επειδή οι ΕΦΕ διαφέρουν ως προς τη δομή και εφαρμόζουν το εθνικό δίκαιο κάθε κράτους μέλους, που προβλέπει διαφορετικές μεθόδους επιβολής· παραδείγματος χάριν, δεν ασχολούνται όλοι οι ΕΦΕ με τη διευθέτηση μεμονωμένων αξιώσεων επιβατών: ορισμένοι ΕΦΕ στον τομέα των αεροπορικών μεταφορών θεωρούν ότι ο ρόλος τους συνίσταται αμιγώς στη διασφάλιση γενικής επιβολής, ενώ άλλοι επιλαμβάνονται και ατομικών καταγγελιών·
• η Επιτροπή δεν είχε εντολή να διασφαλίζει την πλήρη επιβολή των κανονισμών για τα δικαιώματα των επιβατών.

Η έκθεση περιέχει επίσης συστάσεις που έγιναν στο σύνολό τους δεκτές από την Επιτροπή, και οι οποίες ως επί το πλείστον βρίσκονται ακόμη στο στάδιο της υλοποίησης.

Εμβέλεια και τρόπος προσέγγισης του ελέγχου

Εξετάσαμε αν η Επιτροπή προστάτευσε επιτυχώς τα δικαιώματα των επιβατών αεροπορικών μεταφορών κατά τον πρώτο χρόνο της πανδημίας COVID-19. Ειδικότερα, εξετάσαμε αν:

• τα δικαιώματα των επιβατών αεροπορικών μεταφορών της ΕΕ προστατεύθηκαν αποτελεσματικά κατά τη διάρκεια της κρίσης της COVID-19, ειδικότερα δε τα δικαιώματα πρόσβασης σε πληροφορίες και επιστροφής χρημάτων·
• η Επιτροπή πέτυχε να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να συνδέσουν τις κρατικές ενισχύσεις προς αεροπορικές εταιρείες και διοργανωτές οργανωμένων ταξιδιών με την προστασία των δικαιωμάτων των επιβατών, και αν
• η Επιτροπή έχει θεσπίσει τις απαραίτητες ρυθμίσεις για την προστασία των δικαιωμάτων των επιβατών κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19.

Στο πλαίσιο των ελεγκτικών εργασιών μας:

• αναλύσαμε το ισχύον νομικό πλαίσιο, προκειμένου να διαπιστώσουμε τον αντίκτυπο των αδυναμιών που επισημάναμε στην ειδική έκθεση του 2018 κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19·
• αναλύσαμε τα έγγραφα σχετικά με την παρακολούθηση και την επιβολή των δικαιωμάτων των επιβατών αεροπορικών μεταφορών που μας παρέσχε η Επιτροπή·
• αναλύσαμε τον βαθμό ενημέρωσης και την αξιοπιστία των διαθέσιμων στην πύλη Re-open EU πληροφοριών·
• αναλύσαμε τις αποφάσεις για τις κρατικές ενισχύσεις·
• συνομιλήσαμε με υπαλλήλους της Επιτροπής, και
• αναλύσαμε τα στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου²⁴.

Αποστείλαμε επίσης ερωτηματολόγιο στους βασικούς ενδιαφερόμενους φορείς, ήτοι ΕΦΕ, φορείς προστασίας των καταναλωτών (ΦΠΚ) και ενώσεις αεροπορικών εταιρειών (ΕΑΑ), και αξιολογήσαμε τις απαντήσεις τους, καθώς και τα πρόσθετα έγγραφα που ορισμένοι μας παρείχαν. Λάβαμε 24 απαντήσεις από ΕΦΕ και 18 από τις αρχές ΣΠΚ. Με βάση το περιεχόμενο αυτών των απαντήσεων, πραγματοποιήσαμε συνεντεύξεις με πέντε ΕΦΕ και τέσσερις αρχές ΣΠΚ. Διασταυρώσαμε τα στοιχεία με τις απαντήσεις ευρωπαϊκών ομοσπονδιών που ασχολούνται με τα δικαιώματα των επιβατών, φορέων προστασίας των καταναλωτών και ενώσεων αεροπορικών εταιρειών, και πραγματοποιήσαμε συνεντεύξεις με έξι από αυτούς τους φορείς:

• την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Επιβατών (EPF),
• το Ευρωπαϊκό Γραφείο Ενώσεων Καταναλωτών (BEUC),
• την Ένωση για την προάσπιση των δικαιωμάτων των επιβατών (APRA),
• τον Ευρωπαϊκό σύνδεσμο ενώσεων ταξιδιωτικών γραφείων και διοργανωτών ταξιδίων (ECTAA),
• τον Ευρωπαϊκό οργανισμό ταξιδιωτικής τεχνολογίας (EU TRAVEL TECH), και
• τη Διεθνή Ένωση Αεροπορικών Μεταφορών (IATA).

Ο έλεγχος κάλυψε την περίοδο από τον Μάρτιο του 2020 έως τον Μάρτιο του 2021, δηλαδή το πρώτο έτος της πανδημίας COVID-19 στην Ευρώπη.

Η επανεκκίνηση των αεροπορικών μεταφορών θα αποτελέσει σημαντική πτυχή της οικονομικής ανάκαμψης της ΕΕ μετά την κρίση της COVID-19. Στόχος της παρούσας έκθεσης είναι να ενημερώσει την Επιτροπή, στο πλαίσιο των εργασιών της για την απλούστευση και την ενίσχυση του νομικού πλαισίου, ώστε αυτό να καταστεί συνεκτικότερο και καταλληλότερο για τη διασφάλιση της προστασίας των δικαιωμάτων των επιβατών στην ΕΕ.

Παρατηρήσεις

Βασικά δικαιώματα των επιβατών αεροπορικών μεταφορών δεν έγιναν σεβαστά κατά την πανδημία, και η μεταχείριση των επιβατών ήταν ανομοιογενής

Αξιολογήσαμε αν οι επιβάτες ήταν ενήμεροι για τα δικαιώματά τους, πώς ο σεβασμός αυτών των δικαιωμάτων επιβλήθηκε από τα κράτη μέλη, και αν η Επιτροπή και τα κράτη μέλη διέθεταν τα απαραίτητα στοιχεία για να επιβάλουν αποτελεσματικά τον σεβασμό τους.

Οι επιβάτες αεροπορικών μεταφορών δεν είναι επαρκώς ενήμεροι σχετικά με τα δικαιώματά τους, με αποτέλεσμα ενδεχομένως να μην λαμβάνουν τα χρήματα που δικαιούνται

Προκειμένου να επωφελούνται από το πλαίσιο που κατοχυρώνει τα δικαιώματα των επιβατών, συμπεριλαμβανομένων των χρηματικών αποζημιώσεων που αυτό προβλέπει, οι επιβάτες πρέπει να γνωρίζουν τα δικαιώματά τους. Ωστόσο, σύμφωνα με τα στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου,²⁵, μόνο το 14 % των πολιτών της ΕΕ γνωρίζει ότι οι επιβάτες αεροπορικών μεταφορών στην ΕΕ έχουν δικαιώματα, ενώ λιγότεροι από τους μισούς ερωτηθέντες που ταξίδεψαν αεροπορικώς είναι ενήμεροι για την ύπαρξη δικαιωμάτων των επιβατών στην ΕΕ (49 %).

Οι επιβάτες έχουν δικαίωμα να ενημερώνονται για τα δικαιώματά τους πριν από, κατά τη διάρκεια και μετά το ταξίδι τους. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τους επιβάτες σε περιόδους σημαντικών διαταράξεων. Ωστόσο, σύμφωνα με τα στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου, μόνο 37 % όσων αντιμετώπισαν κάποια διατάραξη ανέφεραν ότι ήταν ικανοποιημένοι με τον τρόπο ενημέρωσής τους.

Οι επιβάτες αεροπορικών μεταφορών έχουν επίσης το δικαίωμα αναδρομολόγησης ή επιστροφής των χρημάτων τους σε περίπτωση ακύρωσης μιας πτήσης. Ωστόσο, όσον αφορά την επιστροφή χρημάτων, οι εφαρμοστέοι κανόνες διαφέρουν ανάλογα με το αν οι επιβάτες αγόρασαν μόνον αεροπορικό εισιτήριο ή «πακέτο» διακοπών που περιλαμβάνει αεροπορικό εισιτήριο και διαμονή:

• σε περίπτωση ακύρωσης της πτήσης, οι επιβάτες που έχουν αγοράσει μόνον αεροπορικό εισιτήριο πρέπει να λαμβάνουν εντός επτά ημερών επιστροφή του αντιτίμου του εισιτηρίου τους από την αεροπορική εταιρεία²⁶·
• οι επιβάτες αεροπορικών μεταφορών που έχουν αγοράσει ταξιδιωτικό πακέτο πρέπει να λαμβάνουν εντός 14 ημερών από την καταγγελία της σύμβασης επιστροφή των χρημάτων από τον διοργανωτή του ταξιδιού²⁷.

Λόγω της κρίσης της COVID-19, υπήρχαν επίσης επιβάτες που δεν μπορούσαν, ή δεν επιθυμούσαν πλέον, να ταξιδέψουν. Ωστόσο, οι κάτοχοι αεροπορικών εισιτηρίων χωρίς δικαίωμα επιστροφής του αντιτίμου που αποφασίζουν να ακυρώσουν οι ίδιοι την πτήση τους δεν δικαιούνται επιστροφή χρημάτων δυνάμει του ενωσιακού δικαίου, ακόμη και σε έκτακτες περιστάσεις. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το δικαίωμα των επιβατών σε επιστροφή χρημάτων ρυθμίζεται από τους όρους και τις προϋποθέσεις της σύμβασής τους με τον μεταφορέα, σύμφωνα με το αντίστοιχο εθνικό δίκαιο. Αντίθετα, δυνάμει της ΟΟΤ, οι επιβάτες των οποίων η πτήση εντάσσεται στο πλαίσιο οργανωμένου ταξιδιού μπορούν να λάβουν επιστροφή χρημάτων, εάν ακυρώσουν οι ίδιοι το ταξίδι.

Στον πίνακα 1 παρέχεται γενική επισκόπηση των διαφόρων σεναρίων που ισχύουν για τους επιβάτες που έχουν αγοράσει μόνον αεροπορικό εισιτήριο και εκείνους που έχουν αγοράσει ταξιδιωτικό πακέτο, και αναφέρονται οι ευθύνες σε περίπτωση διατάραξης και οι δυνατότητες επιστροφής χρημάτων.

¹ Θεωρείται ότι οι πτήσεις πραγματοποιούνται.

² Εκτός εάν οι όροι της σύμβασής τους με τον μεταφορέα είναι ευέλικτοι και επιτρέπουν αλλαγή κράτησης. Εάν διοργανωτής οργανωμένων ταξιδιών / ταξιδιώτης καταγγείλει τη σύμβαση λόγω αναπόφευκτων και έκτακτων περιστάσεων, ο ταξιδιώτης δικαιούται επιστροφή των χρημάτων του.

³ Κάθε περίπτωση πρέπει να εξετάζεται μεμονωμένα (αξιολόγηση κατά περίπτωση). Στην περίπτωση των οργανωμένων ταξιδιών, έχει σημασία αν, λόγω αναπόφευκτων και έκτακτων περιστάσεων, το πακέτο δεν είναι πλέον δυνατό να πραγματοποιηθεί. Εάν το πακέτο περιλαμβάνει κράτηση ξενοδοχείου και ο διοργανωτής δεν μπορεί να προτείνει τροποποίηση της σύμβασης, δηλαδή άλλο ξενοδοχείο, είναι υποχρεωμένος να καταγγείλει τη σύμβαση, παρέχοντας στον ταξιδιώτη το δικαίωμα επιστροφής τυχόν προκαταβολών (για την πτήση και τη διαμονή). Εάν το αεροπορικό εισιτήριο και η κράτηση του ξενοδοχείου δεν εντάσσονται στο πλαίσιο ταξιδιωτικού πακέτου, η επιστροφή του αντιτίμου του αεροπορικού εισιτηρίου εξαρτάται από το αν οι όροι της σύμβασης με τον μεταφορέα είναι ευέλικτοι και επιτρέπουν αλλαγή της κράτησης, ενώ η επιστροφή τυχόν πληρωμών στο ξενοδοχείο εξαρτάται από τη σχετική σύμβαση και το εφαρμοστέο δίκαιο.

⁴ Σε όλα τα πιθανά σενάρια της περίπτωσης Β, η απάντηση είναι «ναι» για εκείνους που ταξιδεύουν στο πλαίσιο οργανωμένου ταξιδιού αλλά, ανάλογα με τις περιστάσεις, μπορεί να επιβληθεί εύλογο τέλος καταγγελίας. Η αξιολόγηση του κατά πόσον συντρέχει αντικειμενικός λόγος του εκφεύγει του ελέγχου του ταξιδιώτη, ο οποίος επιτρέπει την καταγγελία χωρίς καταβολή σχετικού τέλους, πρέπει να αποτελεί αντικείμενο αξιολόγησης κατά περίπτωση. Στην περίπτωση των κατόχων μόνον αεροπορικού εισιτηρίου, η επιστροφή χρημάτων, εφόσον η πτήση δεν έχει ακυρωθεί από την αεροπορική εταιρεία, εξαρτάται από τους γενικούς όρους του εισιτηρίου (με ή χωρίς δικαίωμα επιστροφής χρημάτων).

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει ανάλυσης που διενεργήσαμε.

Ασυνεπής επιβολή του σεβασμού των δικαιωμάτων επιβατών αεροπορικών μεταφορών και ευρεία χρήση κουπονιών

Προκειμένου να αξιολογήσουμε την κατάσταση που αντιμετώπισαν οι πολίτες όσον αφορά την επιβολή του σεβασμού των δικαιωμάτων τους ως επιβατών αεροπορικών μεταφορών κατά τη διάρκεια της κρίσης της COVID-19, διενεργήσαμε έρευνα μεταξύ των 27 εθνικών φορέων επιβολής (ΕΦΕ) και των αρχών συνεργασίας για την προστασία των καταναλωτών (ΣΠΚ).

Κατά την αρχική περίοδο της κρίσης, πολλοί επιβάτες δεν έλαβαν επιστροφή χρημάτων, ή δεν τους δόθηκε άλλη επιλογή πέραν του να δεχθούν κουπόνια

Οι επιβάτες έχουν το δικαίωμα να λάβουν επιστροφή χρημάτων εντός επτά ή 14 ημερών. Οι αεροπορικές εταιρείες μπορούν επίσης να προτείνουν κουπόνι αντί επιστροφής χρημάτων, αλλά, δυνάμει του ενωσιακού δικαίου, οι επιβάτες δεν είναι υποχρεωμένοι να το δεχθούν. Οι απαντήσεις στη διαβούλευσή μας με τους ΕΦΕ και τις αρχές ΣΠΚ κατέδειξαν ότι, στο συγκεκριμένο πλαίσιο της πανδημίας COVID-19, τα κουπόνια παρουσίαζαν τα εξής μειονεκτήματα:

• ο αριθμός εναλλακτικών αεροπορικών συνδέσεων στις οποίες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν είναι περιορισμένος ή δεν υφίστανται εναλλακτικές αεροπορικές συνδέσεις·
• γενικά, δεν παρέχουν προστασία έναντι της αφερεγγυότητας των αεροπορικών εταιρειών (βλέπε σημείο 71, 3η περίπτωση).

Δεκαπέντε κράτη μέλη²⁸ θέσπισαν νομοθεσία ή μέτρα, προκειμένου να επιτρέψουν παρέκκλιση από την υποχρέωση επιστροφής χρημάτων στο πλαίσιο της ΟΟΤ. Επιπλέον, δύο κράτη μέλη (η Ιταλία και η Ελλάδα) θέσπισαν νομοθεσία, προκειμένου να επιτρέψουν αντίστοιχη παρέκκλιση από την εφαρμογή του κανονισμού για τα δικαιώματα των επιβατών αεροπορικών μεταφορών, λόγω της κρίσης της COVID-19. Αυτό δεν συνάδει με το ενωσιακό δίκαιο (βλέπε σημείο 65). Βλέπε παραδείγματα στο πλαίσιο 4.

Πολλές αεροπορικές εταιρείες και διοργανωτές οργανωμένων ταξιδιών³² που αντιμετώπιζαν προβλήματα ρευστότητας εκμεταλλεύθηκαν αυτούς τους εθνικούς νόμους και:

• ανέστειλαν τις επιστροφές χρημάτων στους επιβάτες κατά την αρχική φάση της κρίσης (κυρίως από τον Μάρτιο έως τον Ιούνιο του 2020), ή
• προσέφεραν κουπόνια, σε ορισμένες περιπτώσεις ως μόνη δυνατότητα και ενάντια στη θέληση του επιβάτη.

Από τις συζητήσεις μας προέκυψε ότι ορισμένες αεροπορικές εταιρείες δικαιολόγησαν την απόφασή τους να μην επιστρέψουν χρήματα στους επιβάτες πτήσεων που ακυρώθηκαν επικαλούμενες τις έκτακτες περιστάσεις που είχε προκαλέσει η πανδημία COVID-19. Άλλες αεροπορικές εταιρείες προέβησαν σε διάφορες ενέργειες ή εφάρμοσαν διάφορες μεθόδους για να ενθαρρύνουν τους επιβάτες να δεχθούν κουπόνια αντί επιστροφής χρημάτων. Ορισμένα ενδεικτικά παραδείγματα είναι η αυτόματη διανομή κουπονιών, η δημοσίευση μη λειτουργικών συνδέσμων σε ιστοτόπους σχετικά με την επιστροφή χρημάτων, ο περιορισμός ή οι δυσχέρειες στην πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με τα δικαιώματα επιστροφής χρημάτων. Ως εκ τούτου, τα κουπόνια επιβλήθηκαν στους επιβάτες.

Οι επιστροφές χρημάτων άρχισαν τον Ιούνιο του 2020, αν και με σημαντικές καθυστερήσεις που οφείλονταν σε συνδυασμό παραγόντων

Αξιολογήσαμε τον χρόνο που χρειάστηκε για την επιστροφή χρημάτων στους επιβάτες, αναλύοντας στοιχεία για το 2019 και για το πρώτο εξάμηνο του 2020, όπως αναλύσαμε επίσης τον αριθμό καταγγελιών που έλαβαν οι αεροπορικές εταιρείες.

Διαπιστώσαμε ότι η πλειονότητα των αεροπορικών εταιρειών άρχισε να επιστρέφει χρήματα στους επιβάτες από τον Ιούνιο του 2020. Για τις επιστροφές χρημάτων γενικά απαιτούνταν πολύ περισσότερος χρόνος από τις επτά ή 14 ημέρες που προβλέπει η νομοθεσία, εν μέρει επειδή τα συστήματα των αεροπορικών εταιρειών για την επεξεργασία των αιτημάτων επιστροφής χρημάτων ήταν σχεδιασμένα να ανταποκρίνονται σε μικρό όγκο αιτημάτων. Αυτό, σε συνδυασμό με την έλλειψη προσωπικού λόγω της COVID-19, είχε ως συνέπεια οι αεροπορικές εταιρείες να δυσκολεύονται να διαχειριστούν τον όγκο αυτών των αιτημάτων. Το πλαίσιο 5 παρέχει ορισμένα ενδεικτικά στοιχεία για τον αντίκτυπο της κρίσης στην επιβολή του σεβασμού των δικαιωμάτων των επιβατών στην Πορτογαλία, τα οποία λάβαμε στο πλαίσιο της έρευνάς μας μεταξύ των ΕΦΕ.

Οι αεροπορικές εταιρείες άρχισαν να επιστρέφουν χρήματα λόγω ενός συνδυασμού παραγόντων:

1. της παροχής κρατικών ενισχύσεων για τη στήριξη των αεροπορικών εταιρειών και των διοργανωτών οργανωμένων ταξιδιών (βλέπε σημεία 55 έως 61);
2. της θέσης της Επιτροπής περί μη πρόβλεψης καμίας παρέκκλισης από τα δικαιώματα των επιβατών (βλέπε σημείο 64)· της έκδοσης της σύστασης της Επιτροπής του Μαΐου 2020 και της επακόλουθης διαβίβασης του μηνύματος αυτού από τα κράτη μέλη στις αεροπορικές εταιρείες, μέσω των ΕΦΕ, και στους διοργανωτές οργανωμένων ταξιδιών· και
3. της κίνησης στις 2 Ιουλίου 2020 διαδικασίας επί παραβάσει από την Επιτροπή³³ σε σχέση με εθνικές νομοθεσίες που επέτρεπαν την αναστολή των δικαιωμάτων επιστροφής χρημάτων (βλέπε σημείο 65).

Η παράλειψη των μεσαζόντων από τη νομοθεσία για τα δικαιώματα των επιβατών αεροπορικών μεταφορών παρεμποδίζει τη δυνατότητα των επιβατών να εξασφαλίζουν επιστροφή χρημάτων

Οι επιβάτες αεροπορικών μεταφορών συχνά χρησιμοποιούν μεσάζοντες, όπως ταξιδιωτικά γραφεία, για την κράτηση εισιτηρίων ή τα αγοράζουν ως μέρος ταξιδιωτικού πακέτου. Προκειμένου να αξιολογήσουμε τον χρόνο που απαιτείται για την επιστροφή χρημάτων όταν εμπλέκονται μεσάζοντες, αναλύσαμε την ισχύουσα νομοθεσία της ΕΕ, καθώς και τα στοιχεία που συγκεντρώσαμε στο πλαίσιο της έρευνας που διενεργήσαμε μεταξύ των ΕΦΕ και των αρχών ΣΠΚ.

Σχεδόν σε όλα τα κράτη μέλη, οι επιβάτες που είχαν προμηθευθεί εισιτήρια μέσω μεσάζοντος ανέφεραν ότι είτε έτυχαν μερικής επιστροφής χρημάτων, είτε έλαβαν τα χρήματά τους με καθυστέρηση, είτε δεν έλαβαν καθόλου χρήματα. Στην αρχή της κρίσης της COVID-19, τον Μάρτιο του 2020, πολλές αεροπορικές εταιρείες και διοργανωτές οργανωμένων ταξιδιών καθυστέρησαν την επιστροφή χρημάτων στους επιβάτες. Παραδείγματος χάριν, ορισμένες αεροπορικές εταιρείες διέκοψαν τη λειτουργία του μηχανισμού αυτόματης επιστροφής χρημάτων μέσω του οποίου πλήρωναν τα γραφεία ταξιδίων προκειμένου τα τελευταία να επιστρέψουν χρήματα στους επιβάτες. Ορισμένες αεροπορικές εταιρείες δικαιολόγησαν τη μη επιστροφή χρημάτων στους μεσάζοντες επικαλούμενες το γεγονός ότι αυτοί δεν παρείχαν τα στοιχεία επιβατών που απαιτούνταν για τον σκοπό αυτό (καθώς οι επιβάτες δεν έκαναν κράτηση απευθείας στις αεροπορικές εταιρείες). Από την πλευρά τους, ορισμένα ταξιδιωτικά γραφεία δεν επέστρεφαν χρήματα στους επιβάτες έως ότου λάβουν τα οφειλόμενα ποσά από τις αεροπορικές εταιρείες.

Αυτές οι περιπτώσεις, με τις δύο πλευρές να περιμένουν πληροφορίες η μία από την άλλη, υποδεικνύουν έλλειψη συντονισμού μεταξύ αεροπορικών εταιρειών και ταξιδιωτικών γραφείων. Επιπροσθέτως, οι ενδιάμεσοι φορείς δεν καλύπτονται από ένα ενιαίο νομικό πλαίσιο και πρέπει να διεκδικούν το δικαίωμά τους σε επιστροφή χρημάτων από μια αεροπορική εταιρεία με βάση το εθνικό δίκαιο, το οποίο διαφέρει μεταξύ των κρατών μελών.

Διαπιστώσαμε επίσης ότι οι κάτοχοι αεροπορικών εισιτηρίων που ζητούσαν επιστροφή χρημάτων αντιμετώπιζαν το ενδεχόμενο να χρειάζεται να επικοινωνήσουν τόσο με την αεροπορική εταιρεία όσο και με τον μεσάζοντα, και καμιά από τις δύο πλευρές να μη θεωρεί ότι είναι υπεύθυνη για την επιστροφή του αντιτίμου του εισιτηρίου. Υπήρξαν επίσης παραδείγματα περιπτώσεων στις οποίες αμφότερες οι πλευρές συμβούλευαν τους επιβάτες να επικοινωνήσουν με την άλλη πλευρά, με αποτέλεσμα οι επιβάτες να γίνονται «μπαλάκι» μεταξύ αεροπορικής εταιρείας και ταξιδιωτικού γραφείου(βλέπε πραγματική περίπτωση με ψευδώνυμα στο πλαίσιο 6).

Η σύσταση της Επιτροπής για τα κουπόνια δεν απέτρεψε την άνιση μεταχείριση των επιβατών

Η έρευνά μας μεταξύ των ΕΦΕ και των αρχών ΣΠΚ, καθώς και τα έγγραφα που μας διαβίβασαν φορείς προστασίας των καταναλωτών μάς παρείχαν στοιχεία σχετικά με τις εμπειρίες επιβατών στους οποίους δόθηκαν κουπόνια.

Τον Μάιο του 2020, η Επιτροπή εξέδωσε σύσταση με σκοπό να καταστήσει τα κουπόνια σε περίπτωση ακύρωσης πτήσεων ή οργανωμένων ταξιδιών ελκυστικότερη και ασφαλέστερη εναλλακτική έναντι της επιστροφής μετρητών³⁴, επιμένοντας όμως ότι η λύση των κουπονιών πρέπει να επιλέγεται οικειοθελώς. Η σύσταση προέβλεπε ότι τα κουπόνια θα πρέπει να εξασφαλίζουν την προστασία των επιβατών έναντι της αφερεγγυότητας της αεροπορικής εταιρείας ή του διοργανωτή οργανωμένων ταξιδιών, και να διαθέτουν μια σειρά ειδικών χαρακτηριστικών, όπως:

• ελάχιστη περίοδο ισχύος 12 μηνών, σε συνδυασμό με αυτόματη επιστροφή χρημάτων, εάν το κουπόνι δεν χρησιμοποιηθεί·
• δυνατότητα των επιβατών και των ταξιδιωτών να χρησιμοποιήσουν τα κουπόνια για κάθε νέα κράτηση που πραγματοποιείται πριν από την ημερομηνία λήξης τους, ακόμη και αν η πληρωμή ή η παροχή της υπηρεσίας γίνει μετά την ημερομηνία αυτή, και για την πληρωμή οποιουδήποτε ταξιδιωτικού προϊόντος προσφέρεται από τον μεταφορέα ή τον διοργανωτή· και
• δυνατότητα χρήσης των κουπονιών για κρατήσεις σε άλλες επιχειρήσεις του ίδιου ομίλου, και δυνατότητα μεταβίβασής τους σε άλλους επιβάτες χωρίς πρόσθετη επιβάρυνση.

Ωστόσο, καθώς οι συστάσεις της Επιτροπής δεν είναι δεσμευτικές, οι αεροπορικές εταιρείες και οι διοργανωτές οργανωμένων ταξιδιών συνέχισαν να εκδίδουν κουπόνια κατά βούληση, με συνέπεια την άνιση μεταχείριση των επιβατών.

Διαπιστώσαμε ότι οι αεροπορικές εταιρείες και τα κράτη μέλη εφάρμοζαν διαφορετικές πρακτικές, που συχνά δεν συμβάδιζαν με τη σύσταση της Επιτροπής:

• Παρότι οι ΕΦΕ ανέφεραν ότι τα περισσότερα κουπόνια ίσχυαν για 12 μήνες, η περίοδος ισχύος ορισμένων ήταν μεγαλύτερη, παραδείγματος χάριν, στην Κύπρο και στη Λετονία (έγκυρα έως 31 Δεκεμβρίου 2021), στη Γαλλία και στην Ελλάδα (18 μήνες) και στη Σλοβενία (24 μήνες). Παράλληλα, στη Σλοβενία, για ακυρώσεις που αφορούσαν την περίοδο από την 13η Μαρτίου έως την 31η Μαΐου 2020, εάν οι ταξιδιώτες που είχαν αγοράσει ταξιδιωτικό πακέτο αρνούνταν να δεχθούν κουπόνι, δεν θα εισέπρατταν τα χρήματά τους παρά 12 μήνες αφότου η Σλοβενία κηρύξει τη λήξη της πανδημίας. Η πρακτική αυτή αντιβαίνει στην ενωσιακή νομοθεσία.
• Μόνο τρία κράτη μέλη (βλέπε σημείο 60, 2η περίπτωση) χρησιμοποίησαν πόρους κρατικών ενισχύσεων για να εξασφαλίσουν την προστασία των κουπονιών από την αφερεγγυότητα των διοργανωτών. Αυτό ισχύει μόνο για τα οργανωμένα ταξίδια (δεν καλύπτονται δηλαδή οι επιβάτες που έχουν αγοράσει μόνον αεροπορικό εισιτήριο).
• Στις περιπτώσεις των κύριων αεροπορικών εταιρειών στη Φινλανδία, τη Λετονία, το Λουξεμβούργο και τη Ρουμανία, αφ’ ης στιγμής ένας επιβάτης αποδεχόταν το κουπόνι, δεν είχε πλέον δικαίωμα να ζητήσει επιστροφή χρημάτων. Στη Ρουμανία, μετά την παρέλευση της προθεσμίας των 12 μηνών, το μη χρησιμοποιηθέν κουπόνι δεν μπορούσε πλέον να χρησιμοποιηθεί.
• Οι κύριες αεροπορικές εταιρείες σε πέντε κράτη μέλη (Βέλγιο, Φινλανδία, Ουγγαρία, Λουξεμβούργο και Σλοβενία) απαγόρευαν τις μεταβιβάσεις κουπονιών σε άλλα πρόσωπα.

Έλλειψη συνολικής εικόνας, λόγω της απουσίας υποχρεώσεων αναφοράς στοιχείων

Προκειμένου να αξιολογήσουμε την εφαρμογή των δικαιωμάτων των επιβατών αεροπορικών μεταφορών, αναλύσαμε στοιχεία από οργανισμούς στα κράτη μέλη.

Διαπιστώσαμε έλλειψη πληροφοριών, η οποία είχε αντίκτυπο στην αποτελεσματική επιβολή των δικαιωμάτων των επιβατών:

• οι αεροπορικές εταιρείες θεωρούν εμπορικώς ευαίσθητα τα δεδομένα σχετικά με τις καθυστερήσεις στην επιστροφή χρημάτων και τον ακριβή αριθμό των επιβατών που ζητούν να τους επιστραφεί το αντίτιμο του εισιτηρίου τους σε περίπτωση ακύρωσης πτήσης και, ως εκ τούτου, συνήθως δεν τα κοινοποιούν·
• οι περισσότεροι εθνικοί φορείς επιβολής δεν έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν τον αριθμό των καταγγελιών που υποβάλλονται από επιβάτες σε αεροπορικές εταιρείες· συνεπώς, αναγκαστικά βασίζονται στις καταγγελίες που υποβάλλονται από επιβάτες ή μέσω των ευρωπαϊκών κέντρων καταναλωτών·
• η Επιτροπή βασίζεται στα στοιχεία που αναφέρουν σε οικειοθελή βάση οι εθνικοί φορείς επιβολής, στις πληροφορίες που περιέχονται σε καταγγελίες που της διαβιβάζονται απευθείας από πολίτες μέσω του Κέντρου Επαφής Europe Direct ή μέσω του Δικτύου Ευρωπαϊκών Κέντρων Καταναλωτών (ECC-Net), και στις επαφές με ενδιαφερόμενους φορείς ή με το δίκτυο ΣΠΚ. Σε αντίθεση με ό,τι ισχύει για άλλους τρόπους μεταφοράς, ο κανονισμός αριθ. 261/2004 δεν προβλέπει υποχρέωση αναφοράς στοιχείων από τους ΕΦΕ.

Από την ανάλυση που διενεργήσαμε προέκυψε σημαντική αύξηση του αριθμού των καταγγελιών σε σχέση με ακυρώσεις πτήσεων και αιτήματα επιστροφής χρημάτων σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη. Παραδείγματος χάριν:

• 24 εθνικοί φορείς επιβολής ανέφεραν 80 000 καταγγελίες σχετικές με επιστροφή χρημάτων για πτήσεις που ακυρώθηκαν. Δεν είναι όλοι οι ΕΦΕ αρμόδιοι για τον χειρισμό μεμονωμένων καταγγελιών και η επιβολή κυρώσεων στους αερομεταφορείς εμφάνιζε σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών·
• το Ευρωπαϊκό Γραφείο Ενώσεων Καταναλωτών (BEUC) ανέφερε 122 000 παρόμοιες καταγγελίες σε τρία κράτη μέλη (Γερμανία, Ισπανία και Πορτογαλία)·
• η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Επιβατών (EPF) ανέφερε ότι σε τέσσερα κράτη μέλη (Βέλγιο, Γερμανία, Ισπανία και Πορτογαλία) υποβλήθηκαν 72 500 καταγγελίες σε εθνικές οργανώσεις προστασίας των καταναλωτών·
• το Δίκτυο Ευρωπαϊκών Κέντρων Καταναλωτών (ECC-Net) παρείχε συνδρομή σε 32 000 υποθέσεις που αφορούσαν τον κανονισμό αριθ. 261/2004 και σε 12 000 υποθέσεις που αφορούσαν οργανωμένα ταξίδια· και
• το Κέντρο επαφής Europe Direct ανέφερε 6 700 συμβάντα το 2020, το 70 % των οποίων αφορούσε καταγγελίες σε σχέση με ακυρώσεις πτήσεων.

Αυτά τα επιμέρους στοιχεία δεν είναι βέβαιο ότι αντικατοπτρίζουν πλήρως την κατάσταση. Απουσιάζει μια συνολική εικόνα των πληροφοριών για τις καταγγελίες επιβατών, του τρόπου με τον οποίο αυτές αντιμετωπίζονται, και του τρόπου με τον οποίο επιβάλλεται ο σεβασμός των δικαιωμάτων των επιβατών.

Παρότι η Επιτροπή διευκρίνισε ότι τα κράτη μέλη μπορούσαν να συνδέσουν την προστασία των δικαιωμάτων των επιβατών αεροπορικών μεταφορών με τις κρατικές ενισχύσεις, αυτό δεν συνέβη στην περίπτωση των αεροπορικών εταιρειών

Εξετάσαμε τον ρόλο της Επιτροπής στην έγκριση μέτρων κρατικών ενισχύσεων, καθώς και αν τα κράτη μέλη, κατά τον σχεδιασμό τέτοιων μέτρων σε σχέση με την κρίση της COVID-19, συνέδεσαν τη χορηγούμενη στήριξη με την προστασία των δικαιωμάτων των επιβατών.

Η Επιτροπή κατέβαλε προσπάθειες για τη στήριξη των αεροπορικών εταιρειών και των διοργανωτών οργανωμένων ταξιδιών, αλλά δεν μπορούσε να θέσει ως προϋπόθεση για την έγκριση της κρατικής ενίσχυσης την επιστροφή χρημάτων στους επιβάτες

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, πολλές αεροπορικές εταιρείες της ΕΕ αναγκάστηκαν να καθηλώσουν στο έδαφος τα περισσότερα αεροσκάφη τους, αν όχι όλα, τουλάχιστον για κάποιες περιόδους, γεγονός που είχε σημαντικές επιπτώσεις στα οικονομικά τους.

© Getty Images / Patrick Foto.

Ο Διεθνής Οργανισμός Πολιτικής Αεροπορίας εκτίμησε ότι, έως το τέλος του 2020, τα έσοδα των ευρωπαϊκών αεροπορικών εταιρειών είχαν σημειώσει πτώση από περίπου 120 δισεκατομμύρια ευρώ το 2019 σε μόλις 37 δισεκατομμύρια ευρώ το 2020. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε μείωση κατά 69 %³⁵. Σύμφωνα με την IATA³⁶, υπό κανονικές συνθήκες, μια τυπική ευρωπαϊκή αεροπορική εταιρεία θα διέθετε ταμειακά αποθέματα για δύο μήνες λειτουργίας. Η κατάρρευση των νέων κρατήσεων τον Μάρτιο του 2020 σήμαινε ότι, ελλείψει νέων ενέσεων ρευστότητας ή/και μέτρων εξοικονόμησης δαπανών, οι αεροπορικές εταιρείες δεν θα διέθεταν πλέον ρευστότητα από τον Μάιο του 2020. Μεταξύ των ταμειακών εκροών που αντιμετώπισαν οι αεροπορικές εταιρείες την περίοδο Μαρτίου-Μαΐου 2020 συγκαταλέγονται τα ποσά που έπρεπε να επιστραφούν σε επιβάτες για εισιτήρια που πωλήθηκαν αλλά δεν χρησιμοποιήθηκαν και τα οποία ανέρχονταν σε 9,2 δισεκατομμύρια ευρώ (στην ΕΕ των 27 και το Ηνωμένο Βασίλειο), σύμφωνα με εκτιμήσεις της ΙΑΤΑ και της Airlines for Europe (A4E).

Συνεπώς, ο κίνδυνος χρεοκοπίας αεροπορικών εταιρειών είναι υπαρκτός. Εάν αυτό συμβεί, οι επιβάτες κινδυνεύουν να χάσουν τα χρήματά τους. Εξωτερική μελέτη που πραγματοποιήθηκε το 2020³⁷ κατ’ ανάθεση της Επιτροπής ανέφερε 87 περιπτώσεις αφερεγγυότητας αεροπορικών εταιρειών την προηγούμενη δεκαετία και εκτιμούσε ότι, μεταξύ 2011 και 2019, 5,6 εκατομμύρια επιβάτες υπέστησαν με κάποιον τρόπο τις συνέπειες τέτοιων καταστάσεων. Κατά μέσο όρο, οι επιβάτες που επλήγησαν άμεσα από καταστάσεις αφερεγγυότητας επιβαρύνθηκαν με κόστος 431 ευρώ έκαστος. Το 83 % του ποσού αυτού (ήτοι 357 ευρώ) δεν ήταν ανακτήσιμο στο πλαίσιο κάποιου από τους μηχανισμούς προστασίας. Συνολικά, περίπου το ένα τρίτο των επιβατών που υπήρξαν θύματα της αφερεγγυότητας αεροπορικών εταιρειών δεν καλυπτόταν από κανέναν τέτοιο μηχανισμό. Αυτό σημαίνει ότι περίπου 1,8 εκατομμύρια επιβάτες έχασαν χρήματα, όταν οι αεροπορικές εταιρείες κήρυξαν πτώχευση.

Η Επιτροπή αναγνώρισε σε πρώιμο στάδιο τον σοβαρό αντίκτυπο της κρίσης COVID-19 στις αεροπορικές εταιρείες. Το κύριο μέτρο που εφάρμοσε αφορούσε την έγκριση κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, τις οποίες δικαιούνταν επίσης οι αεροπορικές εταιρείες και οι διοργανωτές οργανωμένων ταξιδιών. Παρότι ο σχεδιασμός των εθνικών μέτρων στήριξης εμπίπτει στην αρμοδιότητα του εκάστοτε κράτους μέλους, αυτό οφείλει να ενημερώνει την Επιτροπή όταν επιχειρήσεις πληρούν τις προϋποθέσεις για κρατική ενίσχυση σύμφωνα με τις απαιτήσεις της Συνθήκης.

Για τον χαρακτηρισμό ενός μέτρου ως κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να πληρούνται σωρευτικά οι ακόλουθες προϋποθέσεις:

1. το μέτρο πρέπει να καταλογίζεται στο κράτος και να χρηματοδοτείται με κρατικούς πόρους·
2. το μέτρο στρεβλώνει ή απειλεί να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό και επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών·
3. το μέτρο πρέπει να παρέχει πλεονέκτημα στον αποδέκτη του· και
4. το εν λόγω πλεονέκτημα πρέπει να είναι επιλεκτικό.

Ο ρόλος της Επιτροπής είναι να αξιολογεί τον αντίκτυπο των προτεινόμενων μέτρων κρατικής ενίσχυσης στον ανταγωνισμό και, συνεπώς, τη συμβατότητά τους με την αποτελεσματική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Όταν εγκρίνει κρατικές ενισχύσεις, η Επιτροπή μπορεί να επιβάλλει μόνο προϋποθέσεις που απορρέουν από τις διατάξεις της Συνθήκης βάσει των οποίων αυτές κοινοποιούνται³⁸ και οι οποίες είναι αναγκαίες για τον μετριασμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού που προκαλούνται από εθνικά μέτρα. Αυτό δεν ισχύει για τα δικαιώματα των επιβατών.

Τον Μάρτιο του 2020, η Επιτροπή εξέδωσε «Προσωρινό πλαίσιο για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης με σκοπό να στηριχθεί η οικονομία κατά τη διάρκεια της τρέχουσας έξαρσης της νόσου COVID-19»³⁹, προκειμένου να διασφαλίσει την εφαρμογή εναρμονισμένης προσέγγισης σε όλα τα κράτη μέλη. Αυτό το πλαίσιο καθόριζε τις δυνατότητες που διέθεταν τα κράτη μέλη, σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ, για παροχή χρηματοδοτικής στήριξης σε επιχειρήσεις. Περιλάμβανε προσωρινά κριτήρια, παραδείγματος χάριν, για τα χρηματικά όρια, τη διάρκεια και τη μορφή των μέτρων, καθώς και τις υποχρεώσεις αναφοράς στοιχείων για τη διευκόλυνση της επανεξέτασης και της έγκρισης από την Επιτροπή.

Το προσωρινό πλαίσιο διευκρίνιζε επίσης ότι τα κράτη μέλη μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν αυτή τη στήριξη για να εξασφαλίσουν ικανοποίηση των αξιώσεων επιστροφής χρημάτων που σχετίζονταν με την κρίση της COVID-19, ούτως ώστε να διασφαλιστεί η προστασία των δικαιωμάτων επιβατών και καταναλωτών και η ίση μεταχείριση των επιβατών κατά τη χορήγηση στήριξης σε φορείς εκμετάλλευσης στον κλάδο των ταξιδιών και του τουρισμού⁴⁰. Παρότι προβλεπόταν υποχρέωση των κρατών μελών να διασφαλίσουν την υποβολή, από ορισμένους αποδέκτες κρατικών ενισχύσεων (μεγάλες επιχειρήσεις που έλαβαν ενίσχυση ανακεφαλαιοποίησης), στην Επιτροπή στοιχείων σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι ενισχύσεις αυτές χρησιμοποιήθηκαν για την επιδίωξη των στόχων πολιτικής της ΕΕ σε σχέση με τον πράσινο και τον ψηφιακό μετασχηματισμό⁴¹, αντίστοιχη απαίτηση δεν προβλεπόταν όσον αφορά την επιστροφή χρημάτων στους επιβάτες αεροπορικών μεταφορών.

Το προσωρινό πλαίσιο επέτρεψε στην Επιτροπή να εγκρίνει κρατικές ενισχύσεις σε χρόνο ρεκόρ: στον τομέα των αεροπορικών ταξιδιών εκδόθηκαν 54 αποφάσεις χορήγησης κρατικής ενίσχυσης κατά μέσο όρο εντός 13 ημερών από την κοινοποίηση, 23 από τις οποίες εντός μίας εβδομάδας.

Επιπλέον, τον Μάρτιο του 2020, η Επιτροπή πρότεινε επίσης προσωρινή παρέκκλιση από τους από μακρού ισχύοντες κοινούς κανόνες για την κατανομή των χρονοθυρίδων (slots) απογείωσης και προσγείωσης στους αερολιμένες, που έχουν εγκριθεί με τη μορφή κανονισμού⁴². Στόχος ήταν να αποφευχθούν οι πτήσεις ουσιαστικά άδειων αεροσκαφών με μοναδικό σκοπό τη διατήρηση των χρονοθυρίδων σε παραδοσιακά κορεσμένους αερολιμένες, καθώς αυτό θα επιδείνωνε την οικονομική κατάσταση των αεροπορικών εταιρειών και θα είχε αρνητικό αντίκτυπο στο περιβάλλον.

Τα κράτη μέλη παρείχαν στήριξη σε αεροπορικές εταιρείες και διοργανωτές ταξιδιών, αλλά, στην πρώτη περίπτωση δεν συνέδεσαν αυτή τη στήριξη με την επιστροφή χρημάτων στους επιβάτες

Τα κράτη μέλη χρησιμοποίησαν διάφορες μορφές κρατικών ενισχύσεων κατά τη διάρκεια της κρίσης της COVID-19 για να στηρίξουν τις επιχειρήσεις στον κλάδο των ταξιδιών και του τουρισμού, συνήθως επικαλούμενα «θεομηνίες ή άλλα έκτακτα γεγονότα» ή «σοβαρή διαταραχή της οικονομίας κράτους μέλους»⁴³. Προκειμένου να καθορίσουμε αν υπήρχε σύνδεση μεταξύ κρατικών ενισχύσεων και δικαιωμάτων επιβατών, εξετάσαμε 38 μέτρα κρατικών ενισχύσεων ειδικά σχεδιασμένα για τη στήριξη αεροπορικών εταιρειών της ΕΕ (βλέπε παράρτημα III), και 16 μέτρα κρατικών ενισχύσεων για τη στήριξη διοργανωτών οργανωμένων ταξιδιών της ΕΕ (βλέπε παράρτημα IV). Αυτά τα μέτρα εγκρίθηκαν από την Επιτροπή μεταξύ Μαρτίου 2020 και Απριλίου 2021, και αντιστοιχούσαν σε κρατικές ενισχύσεις ύψους 34,7 δισεκατομμυρίων ευρώ. Στο ποσό αυτό περιλαμβάνονται κρατικές ενισχύσεις ύψους 6 δισεκατομμυρίων ευρώ προς αεροπορικές εταιρείες στο πλαίσιο μηχανισμών που δεν αφορούν ειδικά τον τομέα των αερομεταφορών. Επιπλέον, τα εν λόγω ποσά αφορούν τη μέγιστη ενίσχυση που μπορεί να διατεθεί.

Η μορφή και το ύψος αυτής της στήριξης ποίκιλλαν σημαντικά: άμεσα δάνεια, εγγυήσεις δανείων, επιχορηγήσεις ή ενέσεις ρευστότητας με τη μορφή ανακεφαλαιοποιήσεων. Όσον αφορά την αξία, τα ποσά που εγκρίθηκαν σε επιμέρους αποφάσεις κυμαίνονταν μεταξύ 0,8 εκατομμυρίων ευρώ και 7 δισεκατομμυρίων ευρώ, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των ενισχύσεων εγκρίθηκε τον Μάιο, τον Ιούνιο και τον Ιούλιο του 2020 (βλέπε γράφημα 4).

Πηγή: Ανάλυση αποφάσεων για κρατικές ενισχύσεις από το ΕΕΣ.

Οι κρατικές ενισχύσεις ποίκιλλαν επίσης σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών (βλέπε γράφημα 5).

Πηγή: Ανάλυση των αποφάσεων για κρατικές ενισχύσεις από το ΕΕΣ.

Η ανάλυσή μας έδειξε ότι το μεγαλύτερο μέρος των ενισχύσεων που χορήγησαν τα κράτη μέλη (31,8 δισεκατομμύρια ευρώ ή άνω του 90 % των συνολικών ενισχύσεων που χορηγήθηκαν) διατέθηκε σε αεροπορικές εταιρείες. Συγκεκριμένα, χορηγήθηκαν 25,7 δισεκατομμύρια ευρώ ως κρατικές ενισχύσεις σε συγκεκριμένες αεροπορικές εταιρείες και 6,1 δισεκατομμύρια ευρώ ως πολυτομεακές ενισχύσεις. Αν και κάθε κοινοποίηση είναι διαφορετική, κατά κανόνα όλες αφορούσαν την ανάγκη αποζημίωσης των αεροπορικών εταιρειών για ζημίες που προκλήθηκαν λόγω της πανδημίας, την ανάγκη να εξασφαλιστεί επαρκής ρευστότητα για να συνεχίσει η λειτουργία της αεροπορικής εταιρείας ή/και να διατηρηθεί επαρκής η κεφαλαιακή της διάρθρωση κατά τη διάρκεια της κρίσης και στη συνέχεια.

Διαπιστώσαμε επίσης ότι σε καμία από τις 38 περιπτώσεις που εξετάσαμε τα κράτη μέλη δεν είχαν συμπεριλάβει ρητώς την επιστροφή χρημάτων στους επιβάτες ως στόχο ή προϋπόθεση για τη χορήγηση της ενίσχυσης, παρά τη σχετική προτροπή της Επιτροπής⁴⁴. Αυτό σημαίνει, πρακτικά, ότι τα κράτη μέλη άφησαν την ευθύνη της επιστροφής χρημάτων στους επιβάτες αεροπορικών μεταφορών αποκλειστικά στις αεροπορικές εταιρείες, οι οποίες ενήργησαν σύμφωνα με τις δικές τους προτεραιότητες όσον αφορά τη χρήση των κρατικών ενισχύσεων. Ωστόσο, εξασφαλίζοντας την επιβίωση των αεροπορικών εταιρειών, η ρευστότητα που χορηγήθηκε μέσω αυτών των ενισχύσεων μπορεί να συνέβαλε έμμεσα στην επιστροφή χρημάτων στους επιβάτες [βλέπε σημείο 32, στοιχείο α)].

Όσον αφορά τα μέτρα κρατικών ενισχύσεων για τη στήριξη των διοργανωτών οργανωμένων ταξιδιών, η κατάσταση είναι διαφορετική. Εξετάζοντας τα 16 μέτρα (που αντιστοιχούν σε συνολική στήριξη ύψους 2,9 δισεκατομμυρίων ευρώ), διαπιστώσαμε ότι τρεις περιπτώσεις περιλάμβαναν γενικά μέτρα στήριξης της ρευστότητας. Στις υπόλοιπες 13 περιπτώσεις διαπιστώσαμε τα εξής:

• σε επτά από αυτές (909 εκατομμύρια ευρώ)⁴⁵, ο στόχος της εξασφάλισης ταχείας επιστροφής χρημάτων στους ταξιδιώτες αναφερόταν ρητώς στην κοινοποίηση·
• σε τρεις περιπτώσεις (1,1 δισεκατομμύρια ευρώ)⁴⁶, στόχος ήταν να αυξηθεί η ελκυστικότητα των κουπονιών με την προσφορά κρατικής εγγύησης για την προστασία της αξίας τους σε περίπτωση αφερεγγυότητας του διοργανωτή·
• σε δύο περιπτώσεις⁴⁷ λαμβανόταν υπόψη το κόστος επαναπατρισμού, και
• σε μία περίπτωση⁴⁸, η ενίσχυση χορηγήθηκε για να διασφαλιστεί τόσο ο επαναπατρισμός των ταξιδιωτών όσο και η επιστροφή του αντιτίμου των ταξιδιωτικών πακέτων που είχαν ακυρωθεί πριν από την αναχώρηση.

Αυτό σημαίνει ότι τα δικαιώματα των ταξιδιωτών είχαν ληφθεί ρητώς υπόψη κατά τον σχεδιασμό 13 από τα 16 μέτρα. Η διαφορά με τα μέτρα κρατικών ενισχύσεων για τις αεροπορικές εταιρείες βασίζεται στην απαίτηση προστασίας έναντι της αφερεγγυότητας που προβλέπεται στην ΟΟΤ και στο γεγονός ότι η μεγαλύτερη δαπάνη για τους διοργανωτές οργανωμένων ταξιδιών κατά την πανδημία COVID-19 ήταν η επιστροφή χρημάτων για ακυρωμένα οργανωμένα ταξίδια.

Η Επιτροπή προσπάθησε να προστατεύσει τα δικαιώματα των επιβατών αεροπορικών μεταφορών, αλλά έχει περιορισμένες εξουσίες επιβολής

Από τα αρχικά στάδια της κρίσης, η Επιτροπή δήλωσε ότι τα δικαιώματα των επιβατών αεροπορικών μεταφορών πρέπει να γίνουν σεβαστά και έλαβε σειρά πρωτοβουλιών για τον σκοπό αυτό. Στο παράρτημα V παρατίθεται χρονογραμμή και γενική επισκόπηση αυτών των πρωτοβουλιών. Αναλύσαμε αν οι διάφορες δράσεις που ανέλαβε η Επιτροπή κατά τη διάρκεια της κρίσης προστάτευσαν αποτελεσματικά τα δικαιώματα των επιβατών αεροπορικών μεταφορών. Επίσης, ελέγξαμε την ακρίβεια των πληροφοριών στον ιστότοπο Re-open EU, και την έγκαιρη ενημέρωσή του, με βάση επίσημες εθνικές πηγές για ένα δείγμα 10 κρατών μελών, σε τρεις συγκεκριμένες χρονικές στιγμές (1, 15 και 28 Φεβρουαρίου 2021). Τέλος, αναλύσαμε αν το ισχύον νομικό πλαίσιο είναι κατάλληλο για τον επιδιωκόμενο σκοπό σε περιόδους κρίσης.

Η Επιτροπή έλαβε μέτρα για να μετριάσει τις επιπτώσεις της κρίσης στους επιβάτες αεροπορικών μεταφορών

Την 1η Μαρτίου 2020, η Επιτροπή εγκαινίασε τον ιστότοπο για την αντιμετώπιση του κορονοϊού, ένα τμήμα του οποίου αφορά ειδικά τις μεταφορές και τα ταξίδια. Αυτό έγινε με τη μορφή ενημερωτικών δελτίων⁴⁹ και συνδέσμων προς ιστοτόπους με γενικές πληροφορίες⁵⁰, συμπεριλαμβανομένου του ιστοτόπου «Your Europe»⁵¹. Προσάρμοσε επίσης τις ερμηνευτικές κατευθυντήριες γραμμές της σχετικά με τους κανονισμούς της ΕΕ για τα δικαιώματα των επιβατών⁵² και εξέδωσε ενημερωτικό σημείωμα⁵³ σχετικά με την ΟΟΤ, στο οποίο επανέλαβε ότι οι επιβάτες είχαν το δικαίωμα να επιλέγουν μεταξύ επιστροφής των χρημάτων τους (σε χρήμα ή υπό τη μορφή κουπονιού) και μεταφοράς με άλλη πτήση (που συχνά δεν ήταν δυνατή). Διευκρίνισε επίσης ότι η προσφορά κουπονιού δεν σήμαινε κατάργηση του δικαιώματος του επιβάτη να επιλέξει επιστροφή χρημάτων αντ’ αυτού, και επιβεβαίωσε ότι η πανδημία COVID-19 συνιστούσε «αναπόφευκτη και έκτακτη περίσταση» που ενδεχομένως αποκλείει το δικαίωμα σε αποζημίωση.

Στις 17 Απριλίου 2020, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να μεριμνήσει για την ορθή εφαρμογή των ερμηνευτικών κατευθυντήριων γραμμών υπό το πρίσμα των εξελίξεων σε σχέση με την COVID-19⁵⁴. Στις 29 Απριλίου 2020, κατά την άτυπη βιντεοδιάσκεψη των υπουργών μεταφορών⁵⁵, αρκετά κράτη μέλη ζήτησαν από την Επιτροπή να εγκρίνει προσωρινή παρέκκλιση από την προθεσμία επιστροφής χρημάτων στους επιβάτες από τις αεροπορικές εταιρείες. Η Επιτροπή δεν συμφώνησε να περιορίσει τα δικαιώματα των επιβατών αεροπορικών μεταφορών, αλλά εξέδωσε σύσταση στις 13 Μαΐου 2020 με στόχο να καταστήσει τα κουπόνια μια ελκυστική και ασφαλή εναλλακτική αντί των επιστροφών χρημάτων και να ενισχύσει τον βαθμό αποδοχής τους από τους επιβάτες. Με τον τρόπο αυτό, επιδίωκε επίσης να απαλύνει τα προβλήματα ρευστότητας των αεροπορικών εταιρειών και των διοργανωτών οργανωμένων ταξιδιών (βλέπε σημείο 38).

Επιπλέον, τον Ιούλιο του 2020, κίνησε διαδικασίες επί παραβάσει κατά κρατών μελών λόγω:

• θέσπισης εθνικής νομοθεσίας που δεν συμμορφώνεται με τον κανονισμό αριθ. 261/2004 (κατά της Ιταλίας και της Ελλάδας)⁵⁶. Αυτές οι διαδικασίες έχουν περατωθεί εν τω μεταξύ, καθώς οι εθνικοί νόμοι ευθυγραμμίστηκαν με το ενωσιακό δίκαιο⁵⁷·
• μέτρων σχετικών με την COVID-19 που αντέβαιναν στην ΟΟΤ. Αυτό αφορούσε έντεκα κράτη μέλη⁵⁸. Κατά τον χρόνο του ελέγχου, επτά διαδικασίες είχαν περατωθεί, είτε επειδή τα εθνικά μέτρα είχαν καταργηθεί ή τροποποιηθεί, είτε επειδή είχαν λήξει και δεν είχαν ανανεωθεί. Η Κροατία, η Λιθουανία και η Σλοβακία δεν διόρθωσαν τη νομοθεσία τους και, ως εκ τούτου, η Επιτροπή προχώρησε στο επόμενο στάδιο της διαδικασίας επί παραβάσει, αποστέλλοντας αιτιολογημένη γνώμη. Η Βουλγαρία έλαβε προειδοποιητική επιστολή λόγω κανόνων που θεσπίστηκαν σε εθνικό επίπεδο τον Αύγουστο του 2020, οι οποίοι παραβίαζαν την οδηγία για τα οργανωμένα ταξίδια⁵⁹. Κατά τον χρόνο του ελέγχου εξακολουθούσαν να εκκρεμούν τέσσερις διαδικασίες (κατά της Βουλγαρίας, της Κροατίας, της Λιθουανίας και της Σλοβακίας).

Επιπλέον, διάφορες δράσεις είναι ακόμη σε εξέλιξη:

• Τον Αύγουστο του 2020, η Επιτροπή κίνησε διαδικασία «EU Pilot» για τον κανονισμό αριθ. 261/2004, με σκοπό να αξιολογήσει την κατάσταση όσον αφορά την εφαρμογή των δικαιωμάτων των επιβατών σε όλα τα κράτη μέλη. Πρόκειται για έναν μηχανισμό ανεπίσημου διαλόγου μεταξύ της Επιτροπής και του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους σχετικά με ζητήματα που αφορούν πιθανή μη συμμόρφωση με το δίκαιο της ΕΕ. Χρησιμοποιείται ως μια πρώτη απόπειρα αποσαφήνισης ή επίλυσης προβλημάτων, προκειμένου να αποφεύγεται, ει δυνατόν, η κίνηση επίσημων διαδικασιών επί παραβάσει.
• Από τον Μάιο του 2020 η Επιτροπή διεξάγει επίσης τακτικό διάλογο με τις εθνικές αρχές ΣΠΚ, οι οποίες παρακολουθούν την εφαρμογή των δικαιωμάτων των επιβατών αεροπορικών μεταφορών. Τον Φεβρουάριο του 2021, η Επιτροπή δρομολόγησε, από κοινού με το δίκτυο ΣΠΚ, συντονισμένη έρευνα μεταξύ 16 αεροπορικών εταιρειών που δραστηριοποιούνται στην ΕΕ σχετικά με τις πρακτικές τους όσον αφορά τις ακυρώσεις, τον τρόπο με τον οποίο ενημέρωναν τους καταναλωτές για τα δικαιώματά τους και τον τρόπο με τον οποίο χειρίζονταν τα αιτήματα επιστροφής χρημάτων.
• Στις 17 Μαρτίου 2021, η Επιτροπή παρουσίασε πρόταση κανονισμού για το «ψηφιακό πράσινο πιστοποιητικό». Οι νομοθέτες κατέληξαν σε συμφωνία στις 20 Μαΐου 2021 επί ενός κειμένου για το «ψηφιακό πράσινο πιστοποιητικό», το οποίο συνίσταται σε πιστοποιητικό εμβολιασμού, υποβολής σε τεστ ή ανάρρωσης προκειμένου να διευκολυνθεί η ελεύθερη κυκλοφορία.

Με το βλέμμα στραμμένο στην μετά την πανδημία εποχή, η Επιτροπή έχει ήδη παρουσιάσει προτάσεις για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της ΕΕ όταν αντιμετωπίζει εκτεταμένες διαταράξεις των ταξιδιών:

• Το Νέο Θεματολόγιο για τους Καταναλωτές⁶⁰, που παρουσιάστηκε τον Νοέμβριο του 2020, προβλέπει προτεραιότητες και βασικές δράσεις για την επόμενη πενταετία. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή θα αναλύσει κατά πόσον η ΟΟΤ παραμένει επαρκής υπό το πρίσμα των πρόσφατων κρίσεων, βασιζόμενη σε έκθεση του 2021 σχετικά με την εφαρμογή της⁶¹, και θα στηρίξει και θα διευκολύνει τη συνεργασία μεταξύ του δικτύου ΣΠΚ και άλλων δικτύων και ενδιαφερόμενων φορέων.
• H στρατηγική για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα⁶², που δρομολογήθηκε τον Δεκέμβριο του 2020, αποσκοπεί στην επανεξέταση του κανονιστικού πλαισίου που διέπει τα δικαιώματα των επιβατών, καθώς και στη διερεύνηση των επιλογών για συστήματα οικονομικής προστασίας, προκειμένου να εξασφαλίζεται επαρκής ρευστότητα για την επιστροφή χρημάτων στους επιβάτες και, κατά περίπτωση, τον επαναπατρισμό τους, ακόμη και σε περιόδους κρίσης. Επιπλέον, η Επιτροπή προτίθεται να αναθεωρήσει τον κανονισμό για τις υπηρεσίες αεροναυτιλίας και να καταρτίσει σχέδια έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση κρίσεων στον τομέα των μεταφορών. Έχει επίσης ως στόχο να ενισχύσει την προστασία των δικαιωμάτων των επιβατών στην ΕΕ, να τα καταστήσει σαφέστερα τόσο για τους μεταφορείς όσο και για τους επιβάτες, να προσφέρει επαρκή συνδρομή, να εξασφαλίσει την επιστροφή χρημάτων και, ενδεχομένως, την αποζημίωση σε περίπτωση διαταράξεων, καθώς και την επιβολή των αρμοζουσών κυρώσεων σε περίπτωση μη ορθής εφαρμογής των κανόνων.

Η Επιτροπή παρείχε πληροφορίες στους ταξιδιώτες για την κατά τόπους κατάσταση

Τον Ιούνιο του 2020, η Επιτροπή εγκαινίασε τον ιστότοπο Re-Open EU⁶³, που παρέχει στους ταξιδιώτες μια γενική επισκόπηση της υγειονομικής κατάστασης στις ευρωπαϊκές χώρες, πληροφορίες σχετικά με τις μετακινήσεις και ενημέρωση σχετικά με εφαρμογές ιχνηλάτησης επαφών και αποστολής ειδοποιήσεων. Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί δεδομένα από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) και από τα κράτη μέλη σχετικά με τους ταξιδιωτικούς περιορισμούς, έχοντας ως στόχο να βοηθά τους ταξιδιώτες να προγραμματίζουν τα ταξίδια τους. Έως τον Ιανουάριο του 2021 είχε δεχθεί 9 εκατομμύρια επισκέψεις.

Διαπιστώσαμε ότι το εν λόγω εργαλείο παρέχει πολύτιμη υπηρεσία στους υποψήφιους ταξιδιώτες, ανεξαρτήτως του τρόπου μεταφοράς, καθώς παρουσιάζει, με τυποποιημένη μορφή, χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με τις απαιτήσεις διενέργειας τεστ πριν από την αναχώρηση, τις υποχρεώσεις καραντίνας κατά την άφιξη και τυχόν κανόνες που ισχύουν για τους ταξιδιώτες που απλώς διέρχονται από ένα κράτος μέλος.

Από την έναρξη της λειτουργίας του, ο ιστότοπος αναπροσαρμόζεται και βελτιώνεται τακτικά. Ωστόσο, εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την έγκαιρη παροχή ακριβών πληροφοριών από τα κράτη μέλη. Η ίδια η Επιτροπή προειδοποίησε ότι τυχόν καθυστερήσεις στην παροχή πληροφοριών ή η παροχή ελλιπών πληροφοριών θα είχαν αντίκτυπο στη χρησιμότητά του⁶⁴. Αυτό επιβεβαιώθηκε από την ανάλυσή μας, καθώς ο ιστότοπος:

• δεν ήταν επικαιροποιημένος όσον αφορά τους ισχύοντες περιορισμούς σε δύο από τα 10 κράτη μέλη που εξετάστηκαν (Βέλγιο και Λουξεμβούργο),
• δεν περιλάμβανε πάντα περιορισμούς που είχαν ήδη εγκριθεί από τα κράτη μέλη και αναμενόταν να τεθούν σε ισχύ σε μεταγενέστερη ημερομηνία, και
• σε ορισμένες περιπτώσεις, περιείχε πληροφορίες που ήταν ελλιπείς (κατώτατη ηλικία για τεστ, δήλωση πριν από το ταξίδι) ή ασυνεπείς (σε διαφορετικές ενότητες του ιστοτόπου αναφέρονταν διαφορετικές απαιτήσεις σχετικά με τα τεστ).

Το ισχύον νομικό πλαίσιο για την προστασία των δικαιωμάτων επιβατών αεροπορικών μεταφορών δεν είναι πλήρες ούτε απρόσβλητο κρίσεις

Από την ανάλυσή μας προκύπτουν τα εξής:

• Ούτε ο κανονισμός αριθ. 261/2004 ούτε η ΟΟΤ προβλέπουν για την Επιτροπή ρόλο εποπτείας της εφαρμογής των δικαιωμάτων των μεμονωμένων επιβατών αεροπορικών μεταφορών. Το 2013, η Επιτροπή πρότεινε εργαλεία για τη βελτίωση της εφαρμογής στον κανονισμό αριθ. 261/2004, και αυτό αποτέλεσε αντικείμενο σύστασή μας στην ειδική έκθεση του 2018 (βλέπε πλαίσιο 1 και σημείο 13). Αφορμή για την εν λόγω πρόταση του 2013 είχαν αποτελέσει, μεταξύ άλλων, τα προβλήματα που προκάλεσε στην αεροπορία το νέφος τέφρας που δημιουργήθηκε από την έκρηξη του ισλανδικού ηφαιστείου το 2010. Η πρόταση περιλάμβανε λύσεις που θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην επιβολή του σεβασμού των δικαιωμάτων των επιβατών σε περιόδους κρίσης, όπως βελτιωμένες διαδικασίες χειρισμού καταγγελιών και ενίσχυση της επιβολής, της παρακολούθησης και των κυρώσεων για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων αυτών.
  
  Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να αξιολογήσει και, εφόσον χρειαστεί, να αναθεωρήσει την ΟΟΤ και να ξεμπλοκάρει τις διαπραγματεύσεις στο Συμβούλιο σχετικά με την αναθεώρηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 261/2004, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις της πρόσφατης κρίσης, να αποφευχθούν μελλοντικές καταστάσεις ανασφάλειας δικαίου και να διασφαλιστεί η προστασία των δικαιωμάτων των καταναλωτών⁶⁵.
• Σε περίπτωση ακύρωσης πτήσεων, η νομοθεσία δεν καλύπτει την ανάγκη εξασφάλισης των επιβατών που έχουν αγοράσει μόνον αεροπορικό εισιτήριο έναντι αφερεγγυότητας (σε αντίθεση με τους ταξιδιώτες στο πλαίσιο οργανωμένων ταξιδιών, στους οποίους η ΟΟΤ παρέχει εγγυήσεις επιστροφής χρημάτων σε περίπτωση αφερεγγυότητας των διοργανωτών). Το 2014, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρότεινε να θεσπιστεί μια τέτοια εγγύηση και για τους επιβάτες που έχουν αγοράσει μόνον αεροπορικό εισιτήριο. Το 2020 και το 2021⁶⁶, το Κοινοβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να διερευνήσει τη δυνατότητα ανάπτυξης ενός ευρωπαϊκού συστήματος ταξιδιωτικών εγγυήσεων, με βάση την εμπειρία της κρίσης COVID-19 και παρόμοια συστήματα των κρατών μελών, προκειμένου να διασφαλιστεί η οικονομική ρευστότητα των εταιρειών και να εξασφαλίζεται η επιστροφή χρημάτων στους ταξιδιώτες, η κάλυψη του κόστους του επαναπατρισμού, καθώς και η δίκαιη αποζημίωσή τους για τυχόν ζημίες σε περίπτωση πτώχευσης.
• Δεν προβλέπεται οικονομική προστασία για τα κουπόνια, τα οποία, όταν η μεταφορά με άλλη πτήση δεν είναι δυνατή, αποτελούν ουσιαστικά μια προσωρινή αναβολή της επιστροφής χρημάτων στον επιβάτη (εκτός από την περίπτωση των οργανωμένων ταξιδιών, σε σχέση με τα οποία τρία κράτη μέλη παρείχαν εγγυήσεις για αυτά τα κουπόνια μέσω της χρήσης των κρατικών ενισχύσεων) (βλέπε σημείο 60).
• Ο κανονισμός αριθ. 261/2004 δεν περιέχει ειδικές διατάξεις για τον τρόπο με τον οποίο οι επιβάτες μπορούν να ασκήσουν τα δικαιώματά τους όταν εμπλέκονται μεσάζοντες (βλέπε σημεία 33 έως 36 ). Αυτό είχε ως αποτέλεσμα αρκετές προσφυγές ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.

Διαπιστώσαμε επίσης ότι το νομικό πλαίσιο για τα οργανωμένα ταξίδια δεν είναι εντελώς απρόσβλητο από κρίσεις. Σύμφωνα με την ΟΟΤ⁶⁷, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι διοργανωτές που είναι εγκατεστημένοι στο έδαφός τους παρέχουν εγγύηση για την επιστροφή του συνόλου των ποσών που έχουν καταβληθεί από ή για λογαριασμό των ταξιδιωτών, στον βαθμό που οι σχετικές υπηρεσίες δεν εκτελούνται λόγω αφερεγγυότητας των διοργανωτών. Αυτή η εγγύηση καλύπτει τις «ευλόγως προβλέψιμες δαπάνες».

Σε έκθεσή της, η Επιτροπή ανέφερε⁶⁸ τα εξής:

• Ορισμένες τράπεζες δεν παρέχουν πλέον εγγυήσεις σε διοργανωτές και ορισμένες από τις ήδη λίγες ασφαλιστικές εταιρείες που προσφέρουν προστασία κατά της αφερεγγυότητας αποχωρούν από την αγορά (π.χ. στην Αυστρία και το Βέλγιο). Επομένως, είναι σημαντικό να δημιουργηθεί ένα άρτιο σύστημα, το οποίο να προστατεύει αποτελεσματικά τους ταξιδιώτες έναντι του κινδύνου αφερεγγυότητας. Στις ιδέες που προτάθηκαν για την αντιμετώπιση των διαφόρων προκλήσεων περιλαμβάνονται οι πολλαπλοί πάροχοι εγγυήσεων για έναν διοργανωτή ή η σύσταση ενός πανευρωπαϊκού ταμείου εγγυήσεων ως ένα είδος αντασφάλισης για τους εγγυητές πρώτης γραμμής.
• Οι κίνδυνοι που σχετίζονται με πανδημίες συχνά εξαιρούνται από τα ασφαλιστήρια συμβόλαια, ιδίως από την ασφάλιση ακύρωσης ταξιδιού⁶⁹. Αυτό περιορίζει τη δυνατότητα των ταξιδιωτών να ασφαλιστούν έναντι πιθανών απωλειών σε περίπτωση ακύρωσης ενός ταξιδιού λόγω πανδημίας.

Υπάρχει, συνεπώς, ανασφάλεια δικαίου για τους όσους ταξιδεύουν στο πλαίσιο οργανωμένου ταξιδιού όσον αφορά το κατά πόσον τα εθνικά συστήματα προστασίας έναντι αφερεγγυότητας προσφέρουν πλήρη προστασία στους ταξιδιώτες σε περίπτωση πανδημίας, όπως η COVID-19, σε σχέση με τις αξιώσεις επιστροφής χρημάτων ή τα κουπόνια. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι τα συστήματα αυτά διαφέρουν σημαντικά και η ερμηνεία ποικίλλει μεταξύ των κρατών μελών.

Συμπεράσματα και συστάσεις

Ο έλεγχός μας έδειξε ότι, συνολικά, τα βασικά δικαιώματα των επιβατών δεν προστατεύθηκαν σε αυτή την πρωτοφανή κρίση, ιδίως στα αρχικά στάδια της πανδημίας COVID-19. Οι επιστροφές χρημάτων στους επιβάτες αεροπορικών μεταφορών για πτήσεις που ακυρώθηκαν ανεστάλησαν, και οι επιβάτες έτυχαν διαφορετικής μεταχείρισης ανά την ΕΕ. Ταυτόχρονα, τα κράτη μέλη παρείχαν κρατικές ενισχύσεις πρωτοφανούς ύψους σε αεροπορικές εταιρείες και διοργανωτές οργανωμένων ταξιδιών. Μολονότι δεν συνέδεσαν τις ενισχύσεις αυτές με την επιστροφή χρημάτων από τις αεροπορικές εταιρείες στους επιβάτες, τα περισσότερα το έπραξαν για τους διοργανωτές οργανωμένων ταξιδιών. Οι αποφάσεις αυτές για τις αεροπορικές εταιρείες ελήφθησαν από τα κράτη μέλη παρά το γεγονός ότι η Επιτροπή είχε καταστήσει σαφές πως, σύμφωνα με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, μπορούσαν να το πράξουν. Η Επιτροπή κατέβαλε προσπάθειες προκειμένου να προστατεύσει τα δικαιώματα των επιβατών αεροπορικών μεταφορών και έλαβε μέτρα για να μετριάσει τις επιπτώσεις της κρίσης στους επιβάτες. Εντούτοις, βάσει του νομικού πλαισίου, η Επιτροπή είχε περιορισμένη εξουσία να εξασφαλίσει την εφαρμογή αυτών των δικαιωμάτων από τα κράτη μέλη.

Η κρίση της COVID-19 έφερε στο προσκήνιο το γεγονός ότι οι επιβάτες αεροπορικών μεταφορών δεν ήταν επαρκώς ενήμεροι για τα δικαιώματά τους και, συνεπώς, υπήρχε κίνδυνος να χάσουν χρήματα που δικαιούνταν. Επίσης, η κρίση ενέτεινε τους περιορισμούς στους οποίους αναφερθήκαμε το 2018, όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη επιβάλλουν τα δικαιώματα των επιβατών αεροπορικών μεταφορών. Κατά τους πρώτους μήνες της, πολλοί επιβάτες δεν έλαβαν επιστροφή χρημάτων, ενώ σε πολλούς άλλους δεν δόθηκε άλλη επιλογή από το να δεχθούν κουπόνια. Από τον Ιούνιο του 2020, πολλές αεροπορικές εταιρείες άρχισαν να επιστρέφουν χρήματα, αν και με σημαντικές καθυστερήσεις. Ωστόσο, η δυνατότητα των επιβατών να εξασφαλίσουν επιστροφή χρημάτων παραμένει περιορισμένη τόσο όταν εμπλέκονται μεσάζοντες (π.χ. γραφεία ταξιδίων) όσο και όταν οι επιβάτες υποχρεώνονται να δεχθούν κουπόνια. Επιπλέον, τα περισσότερα εισιτήρια και κουπόνια των επιβατών δεν προστατεύονται έναντι του κινδύνου αφερεγγυότητας των αεροπορικών εταιρειών. Η έλλειψη μιας συνολικής εικόνας, η οποία οφείλεται στην απουσία υποχρεώσεων αναφοράς στοιχείων, παραδείγματος χάριν όσον αφορά τον αριθμό των επιβατών που ζητούν επιστροφή των χρημάτων τους και τον αριθμό των υποθέσεων που δεν διευθετήθηκαν εντός των νόμιμων προθεσμιών ανά την ΕΕ, αποτελεί από μόνη της σημαντικό μέρος του προβλήματος της επιβολής του σεβασμού των δικαιωμάτων των επιβατών αεροπορικών μεταφορών (σημεία 19 έως 43).

Η Επιτροπή πρέπει:

1. να λάβει μέτρα, παραδείγματος χάριν καταρτίζοντας κατευθυντήριες γραμμές και χρησιμοποιώντας τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και, κατά περίπτωση, να υποβάλει νομοθετικές προτάσεις για τη βελτίωση της ενημέρωσης των επιβατών σχετικά με τα δικαιώματά τους, μεταξύ άλλων και σε περιόδους σημαντικών διαταράξεων των ταξιδιών·
2. να λάβει μέτρα και, κατά περίπτωση, να υποβάλει νομοθετικές προτάσεις για την ενίσχυση της προορατικής παρακολούθησης από τους ΕΦΕ, π.χ. μέσω της πρόβλεψης υποχρεώσεων αναφοράς στοιχείων από τους αερομεταφορείς στον ΕΦΕ ή μέσω επιθεωρήσεων προκειμένου να ελέγχεται κατά πόσον οι αεροπορικές εταιρείες ενημερώνουν τους επιβάτες σχετικά με τα δικαιώματά τους εγκαίρως, πλήρως και με ακρίβεια·
3. να λάβει μέτρα και, κατά περίπτωση, να υποβάλει νομοθετικές προτάσεις, ώστε να δοθεί στους επιβάτες η δυνατότητα να υποβάλλουν τα αιτήματά τους για επιστροφή χρημάτων στις αεροπορικές εταιρείες μέσω τυποποιημένου σε ενωσιακό επίπεδο εντύπου, κατ’ αναλογία προς ό,τι ισχύει για τους επιβάτες των σιδηροδρόμων·
4. να λάβει μέτρα και, κατά περίπτωση, να υποβάλει νομοθετικές προτάσεις με στόχο να διασφαλίσει ότι οι επιβάτες λαμβάνουν επιστροφή χρημάτων εντός των νόμιμων προθεσμιών των επτά ή 14 ημερών, ακόμη και σε περιόδους κρίσης. Αυτά τα μέτρα θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν:
   • περιορισμό της ανάγκης επιστροφής χρημάτων σε επιβάτες και όσους ταξιδεύουν στο πλαίσιο οργανωμένου ταξιδιού με την περιστολή της δυνατότητας των αεροπορικών εταιρειών και των διοργανωτών οργανωμένων ταξιδιών να ζητούν προκαταβολές κατά τον χρόνο πραγματοποίησης της κράτησης·
   • τη διευκρίνιση ότι η προστασία έναντι του κινδύνου αφερεγγυότητας που προσφέρει η ΟΟΤ καλύπτει επίσης τις αξιώσεις επιστροφής χρημάτων και τα κουπόνια, και την επέκταση της προστασίας αυτής, συμπεριλαμβανομένης της κάλυψης των εξόδων επαναπατρισμού, στον κανονισμό αριθ. 261/2004·
   • δημιουργία ταμείων εγγυήσεων για ακυρώσεις πτήσεων και οργανωμένων ταξιδιών που περιλαμβάνουν αεροπορικά εισιτήρια, στα οποία θα μπορούν να προσφεύγουν αεροπορικές εταιρείες και διοργανωτές οργανωμένων ταξιδιών προκειμένου να επιστρέφουν χρήματα και, όταν χρειάζεται, να επαναπατρίζουν επιβάτες σε περιόδους κρίσης,
   • δέσμευση πάγιου ποσοστού της προκαταβολής κατά την αγορά του εισιτηρίου («ring-fencing») σε κάθε αεροπορική εταιρεία, για την κάλυψη τυχόν αξιώσεων των ταξιδιωτών·
5. να λάβει μέτρα και, κατά περίπτωση, να υποβάλει νομοθετικές προτάσεις προκειμένου να μετριαστεί ο κίνδυνος κρίσης ρευστότητας ή αφερεγγυότητας των αερομεταφορέων, παραδείγματος χάριν με την επανεξέταση των κανόνων σχετικά με την οικονομική ευρωστία των αεροπορικών εταιρειών

Χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση της σύστασης: έως το τέλος του 2022.

Τα εθνικά μέτρα για την καταπολέμηση της πανδημίας, όπως η επιβολή καραντίνας ή οι μονομερείς ταξιδιωτικές απαγορεύσεις, συνετέλεσαν στην κατάρρευση των αεροπορικών μεταφορών. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι αεροπορικές εταιρείες και οι διοργανωτές οργανωμένων ταξιδιών να αντιμετωπίσουν αιφνίδια και σοβαρά προβλήματα ρευστότητας. Η πανδημία COVID-19 κατέδειξε ότι η ΣΛΕΕ δεν περιλαμβάνει διατάξεις που να επιτρέπουν στην Επιτροπή να διασφαλίζει τον αποτελεσματικό συντονισμό των εθνικών μέτρων. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν είναι αρμόδια να ορίζει τις προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούν οι δικαιούχοι κρατικών ενισχύσεων, εκτός εάν αυτές είναι απαραίτητες για να μετριαστούν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού που προκαλούνται από εθνικά μέτρα. Αυτό δεν ισχύει σε ό,τι αφορά τα δικαιώματα των επιβατών.

Το προσωρινό πλαίσιο της Επιτροπής για τις κρατικές ενισχύσεις διευκόλυνε την παροχή κρατικών ενισχύσεων πρωτοφανούς ύψους σε αεροπορικές εταιρείες. Παρότι προβλεπόταν υποχρέωση των κρατών μελών να διασφαλίσουν την υποβολή, από ορισμένους αποδέκτες κρατικών ενισχύσεων, στοιχείων στην Επιτροπή σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι ενισχύσεις αυτές χρησιμοποιήθηκαν για την επιδίωξη των στόχων πολιτικής της ΕΕ σε σχέση με τον πράσινο και τον ψηφιακό μετασχηματισμό, αντίστοιχη απαίτηση δεν προβλεπόταν όσον αφορά την επιστροφή χρημάτων στους επιβάτες αεροπορικών μεταφορών. Τα κράτη μέλη χορήγησαν σε αεροπορικές εταιρείες και ταξιδιωτικούς πράκτορες κρατικές ενισχύσεις ύψους 34,7 δισεκατομμυρίων ευρώ. Εντούτοις, στην περίπτωση των αεροπορικών εταιρειών, τα κράτη μέλη δεν συνέδεσαν τις εν λόγω ενισχύσεις με την επιστροφή χρημάτων στους επιβάτες, παρά το γεγονός ότι η Επιτροπή είχε καταστήσει σαφές ότι αυτό ήταν επιτρεπτό. Αυτός είναι ένας από τους λόγους στους οποίους οφείλονται οι διαφορετικές προσεγγίσεις που εφάρμοσαν οι διάφορες αεροπορικές εταιρείες όσον αφορά την επιστροφή χρημάτων, συμπεριλαμβανομένου του χρόνου πραγματοποίησής της (σημεία 44 έως 61).

Η Επιτροπή πρέπει:

1. να αναζητήσει, από κοινού με τα κράτη μέλη, τρόπους βελτίωσης του μεταξύ τους συντονισμού και διασφάλισης της έγκαιρης παροχής πληροφοριών σχετικά με εθνικά μέτρα που έχουν σημαντικές συνέπειες για τις αεροπορικές εταιρείες, όπως η επιβολή καραντίνας ή οι μονομερείς ταξιδιωτικές απαγορεύσεις·
2. να προβεί σε περαιτέρω ενέργειες προκειμένου να υπενθυμίσει στα κράτη μέλη ότι οι αεροπορικές εταιρείες μπορούν να χρησιμοποιούν τις κρατικές ενισχύσεις που τους χορηγούνται και για την κάλυψη του κόστους της επιστροφής χρημάτων στους επιβάτες αεροπορικών μεταφορών. Η δράση αυτή θα μπορούσε, παραδείγματος χάριν, να λάβει τη μορφή ειδικής ανακοίνωσης ή σημειώματος σχετικά με την πτυχή αυτή προς τα κράτη μέλη.

Χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση της σύστασης: έως το τέλος του 2021.

Το πεδίο δράσης της Επιτροπής σε περιόδους κρίσης είναι περιορισμένο με βάση το ισχύον νομικό πλαίσιο για τα δικαιώματα των επιβατών αεροπορικών μεταφορών. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, ενήργησε με σκοπό τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των επιβατών αεροπορικών μεταφορών, και έλαβε μέτρα για να μετριάσει τις επιπτώσεις της κρίσης. Ο ιστότοπος Re-open EU της Επιτροπής παρέχει πολύτιμες πληροφορίες στους υποψήφιους ταξιδιώτες για κάθε τρόπο μεταφοράς, αλλά εξαρτάται από τις πληροφορίες που παρέχουν τα κράτη μέλη και δεν είναι πάντα επικαιροποιημένος. Το ισχύον νομικό πλαίσιο για τα δικαιώματα των επιβατών αεροπορικών μεταφορών παρέχει στην Επιτροπή περιορισμένες εξουσίες να επιβάλει τον σεβασμό των δικαιωμάτων αυτών. Το 2013, παρουσιάστηκαν προτάσεις που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης αλλά, μέχρι στιγμής, το Συμβούλιο δεν έχει καταλήξει σε συμφωνία ως προς τη θέση του (σημεία 62 έως 74).

Η Επιτροπή πρέπει:

1. να ενεργήσει ώστε τα κράτη μέλη να παρέχουν εγκαίρως αξιόπιστες πληροφορίες στην πύλη Re-open EU για τους υποψήφιους επιβάτες, όπως σχετικά με την μελλοντική επιβολή ή άρση ταξιδιωτικών περιορισμών, μόλις λαμβάνονται οι σχετικές αποφάσεις·
2. να αναλάβει δράση και, κατά περίπτωση, να υποβάλει νομοθετικές προτάσεις προκειμένου:
   • να διασφαλίσει ότι λαμβάνει από τους ΕΦΕ στοιχεία τα οποία της επιτρέπουν να παρακολουθεί την κατάσταση όσον αφορά την εφαρμογή και την επιβολή των δικαιωμάτων των επιβατών αεροπορικών μεταφορών σε τακτική βάση και, κατά περίπτωση, επίσης σε ad hoc βάση, π.χ. σε περιόδους κρίσης·
   • να διαθέτει στους ΕΦΕ τα αναγκαία μέσα για την επιβολή των δικαιωμάτων των επιβατών αεροπορικών μεταφορών·
   • να αποσαφηνίσει τους ρόλους και τις αρμοδιότητες για την επιστροφή του αντιτίμου των εισιτηρίων όταν εμπλέκονται μεσάζοντες·
3. να ελέγξει αν τα κράτη μέλη έχουν παραχωρήσει στις αρχές ΣΠΚ, που επιβάλλουν τα δικαιώματα επιβατών και ταξιδιωτών, τις απαραίτητες εξουσίες διερεύνησης και επιβολής, όπως προβλέπεται από τη σχετική νομοθεσία, και αν οι εν λόγω αρχές κάνουν αποτελεσματική χρήση αυτών των εξουσιών.

Χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση της σύστασης: έως το τέλος του 2022.

Κατά τη διάρκεια του ελέγχου μας, εντοπίσαμε παρεμφερείς περιπτώσεις στις οποίες χρησιμοποιήθηκαν κουπόνια στους τομείς της κρουαζιέρας και των σιδηροδρόμων υψηλής ταχύτητας.

Η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει κατά πόσον οι συστάσεις που διατυπώνονται στην παρούσα έκθεση αφορούν και άλλους τρόπους μεταφοράς.

Χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση της σύστασης: έως το τέλος του 2022.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα II, του οποίου προεδρεύει η Iliana Ivanova, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, στις 9 Ιουνίου 2021.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

Klaus-Heiner Lehne
Πρόεδρος

Παραρτήματα

Παράρτημα I – Σύστημα επιστροφής χρημάτων για επιβάτες που έχουν αγοράσει μόνον αεροπορικό εισιτήριο

Πηγή: ΕΕΣ.

Παράρτημα II – Σύστημα επιστροφής χρημάτων για επιβάτες που έχουν αγοράσει ταξιδιωτικό πακέτο

Πηγή: ΕΕΣ.

Παράρτημα III – Κατάλογος αποφάσεων για κρατικές ενισχύσεις με σκοπό τη στήριξη αεροπορικών εταιρειών

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει στοιχείων της Επιτροπής.

Παράρτημα IV – Κατάλογος αποφάσεων για κρατικές ενισχύσεις με σκοπό τη στήριξη διοργανωτών οργανωμένων ταξιδιών

Πηγή: ΕΕΣ βάσει στοιχείων της Επιτροπής.

Παράρτημα V – Δράσεις της Επιτροπής για τον μετριασμό των επιπτώσεων της κρίσης στους επιβάτες αεροπορικών μεταφορών: χρονογραμμή

Σημείωση:

• Λεπτομερέστερη επισκόπηση των δράσεων της Επιτροπής παρέχεται στον ιστότοπό της για την αντιμετώπιση του κορονοϊού, όπου παρατίθεται σχετικός κατάλογος Χρονολόγιο της δράσης της ΕΕ | Ευρωπαϊκή Επιτροπή (europa.eu).
• Για τις δράσεις του Συμβουλίου, βλέπε Πανδημία κορωνοϊού COVID-19: Η αντίδραση της ΕΕ - Συμβούλιο (europa.eu).
• Για τις δράσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου βλέπε Η απάντηση της ΕΕ στο ξέσπασμα του κορονοϊού | Τελευταίες ειδήσεις | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (europa.eu).

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει πληροφοριών που παρείχε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Γλωσσάριο

Δίκτυο Ευρωπαϊκών Κέντρων Καταναλωτών (ECC-Net): Δίκτυο που δημιουργήθηκε από την Επιτροπή το 2005 για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών στην ενιαία αγορά. Βοηθά τους καταναλωτές σε όλη την ΕΕ, ενημερώνοντάς τους για τα δικαιώματά τους όταν αγοράζουν αγαθά και υπηρεσίες σε άλλη χώρα της ΕΕ, τους παρέχει συμβουλές για οποιαδήποτε προβλήματα προκύπτουν, τους βοηθά στην υποβολή καταγγελιών και συνεργάζεται με υπευθύνους χάραξης πολιτικής και φορείς επιβολής για να προωθεί και να προστατεύει τα συμφέροντα των καταναλωτών. Αποτελείται από 30 κέντρα, ένα σε κάθε κράτος μέλος, στην Ισλανδία, τη Νορβηγία και το Ηνωμένο Βασίλειο, τα οποία φιλοξενούνται είτε από την εθνική αρχή προστασίας των καταναλωτών είτε από κάποια ένωση καταναλωτών.

Εθνικός φορέας επιβολής: Αρχή κράτους μέλους που έχει συσταθεί με σκοπό να εξασφαλίζει τη συμμόρφωση με τους κανόνες της ΕΕ για τα δικαιώματα των επιβατών.

Ένωση αεροπορικών εταιρειών: Εμπορική ένωση, όπως η IATA, που εκπροσωπεί εταιρείες αερομεταφορών.

Κέντρο επαφής Europe Direct (EDCC): Σημεία επαφής αρμόδια να απαντούν σε γενικές ερωτήσεις πολιτών σχετικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Παρέχουν γενικές συμβουλές στους καταναλωτές, αλλά δεν παρεμβαίνουν σε οικονομικούς παράγοντες ή στα κράτη μέλη.

Οργανωμένο ταξίδι: Ταξίδι ή διακοπές στο πλαίσιο του οποίου / των οποίων συνδυάζονται δύο ή περισσότερες υπηρεσίες (μεταφορά, διαμονή, κ.λπ.), εφόσον πληρούνται ορισμένα κριτήρια, π.χ. ενιαία σύμβαση ή κατ' αποκοπή ή συνολική τιμή.

Συνδεδεμένος ταξιδιωτικός διακανονισμός: Ταξιδιωτική κράτηση στο πλαίσιο της οποίας, παραδείγματος χάριν, ένας οικονομικός παράγοντας πωλεί μια υπηρεσία και διευκολύνει την κράτηση μιας ή περισσοτέρων πρόσθετων υπηρεσιών για το ίδιο ταξίδι ή τις ίδιες διακοπές, εντός 24 ωρών, από άλλους οικονομικούς παράγοντες βάσει χωριστών συμβάσεων.

Συνεργασία για την προστασία των καταναλωτών: Συνεργασία μεταξύ των εθνικών αρχών δύο ή περισσότερων χωρών για την αντιμετώπιση παραβιάσεων κανόνων προστασίας των καταναλωτών, όταν ο έμπορος και ο καταναλωτής είναι εγκατεστημένοι σε διαφορετικές χώρες.

Φορέας προστασίας των καταναλωτών: Δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας που έχει οριστεί από κράτος μέλος ως υπεύθυνος να παρέχει στους καταναλωτές δωρεάν συνδρομή και συμβουλές για τα δικαιώματά τους σε σχέση με αγορές.

Συντομογραφίες

ΓΔ COMP: Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού

ΓΔ JUST: Γενική Διεύθυνση Δικαιοσύνης και Καταναλωτών

ΓΔ MOVE: Γενική Διεύθυνση Κινητικότητας και Μεταφορών

ΕΑΑ: Ένωση αεροπορικών εταιρειών

ΕΦΕ: Εθνικός φορέας επιβολής

ΟΟΤ: Οδηγία για τα οργανωμένα ταξίδια

ΣΠΚ: Συνεργασία για την προστασία των καταναλωτών

ΦΠΚ: Φορέας προστασίας των καταναλωτών

Κλιμάκιο ελέγχου

Οι ειδικές εκθέσεις του ΕΕΣ παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των ελέγχων που αυτό διενεργεί επί των πολιτικών και προγραμμάτων της ΕΕ ή επί διαχειριστικών θεμάτων που αφορούν συγκεκριμένους τομείς του προϋπολογισμού. Το ΕΕΣ επιλέγει και σχεδιάζει τα εν λόγω ελεγκτικά έργα κατά τρόπον ώστε αυτά να αποφέρουν τον μέγιστο αντίκτυπο, λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων για τις επιδόσεις ή για τη συμμόρφωση, του επιπέδου των σχετικών εσόδων ή δαπανών, των επικείμενων εξελίξεων και του πολιτικού και δημόσιου συμφέροντος.

Ο εν προκειμένω έλεγχος επιδόσεων διενεργήθηκε από το Τμήμα Ελέγχου IΙ (Επενδύσεις υπέρ της συνοχής, της ανάπτυξης και της κοινωνικής ένταξης), του οποίου προεδρεύει η Iliana Ivanova, Μέλος του ΕΕΣ. Επικεφαλής του ελέγχου ήταν η Annemie Turtelboom, Μέλος του ΕΕΣ, συνεπικουρούμενη από τους Florence Fornaroli, προϊσταμένη του ιδιαίτερου γραφείου της, Celil Ishik, σύμβουλο στο ιδιαίτερο γραφείο της, Pietro Puricella, διοικητικό στέλεχος, Luc T'Joen, υπεύθυνο έργου, Rene Reiterer, ελεγκτή και Sabine Maur-Helmes, ελέγκτρια. Ο James Verity παρείχε γλωσσική υποστήριξη.

Παραπομπές

¹ https://ec.europa.eu/transport/themes/passengers_en

² Όσον αφορά τις σιδηροδρομικές μεταφορές: κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1371/2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2007, σχετικά με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των επιβατών σιδηροδρομικών γραμμών (ΕΕ L 315 της 3.12.2007, σ. 14).

Όσον αφορά τις πλωτές μεταφορές: κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1177/2010 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Νοεμβρίου 2010, για τα δικαιώματα των επιβατών στις θαλάσσιες και εσωτερικές πλωτές μεταφορές και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 (ΕΕ L 334 της 17.12.2010, σ. 1).

Όσον αφορά τις οδικές μεταφορές με λεωφορείο/πούλμαν: κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 181/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Φεβρουαρίου 2011, για τα δικαιώματα των επιβατών λεωφορείων και πούλμαν και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 (ΕΕ L 55 της 28.2.2011, σ. 1).

³ Κανονισμός (ΕΕ) 2021/782 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2021, σχετικά με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των επιβατών σιδηροδρομικών μεταφορών (αναδιατύπωση) (ΕΕ L 172 της 17.5.2021, σ. 1).

⁴ Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 261/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Φεβρουαρίου 2004, για τη θέσπιση κοινών κανόνων αποζημίωσης των επιβατών αεροπορικών μεταφορών και παροχής βοήθειας σε αυτούς σε περίπτωση άρνησης επιβίβασης και ματαίωσης ή μεγάλης καθυστέρησης της πτήσης, και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 295/91 (ΕΕ L 46 της 17.2.2004, σ. 1).

⁵ COM(2013) 130 final της 13ης Μαρτίου 2013.

⁶ https://www.consilium.europa.eu/el/policies/air-passenger-rights/

⁷ Οδηγία (EE) 2015/2302 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2015, σχετικά με τα οργανωμένα ταξίδια και τους συνδεδεμένους ταξιδιωτικούς διακανονισμούς, η οποία τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 και την οδηγία 2011/83/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και καταργεί την οδηγία 90/314/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 326 της 11.12.2015, σ. 1).

⁸ Οδηγία 90/314/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 1990, για τα οργανωμένα ταξίδια και τις οργανωμένες διακοπές και περιηγήσεις (ΕΕ L 158 της 23.6.1990, σ. 59).

⁹ Κανονισμός (ΕΕ) 2017/2394 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2017, σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ των εθνικών αρχών που είναι αρμόδιες για την επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών, και με την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 (ΕΕ L 345 της 27.12.2017, σ. 1).

¹⁰ WHO Coronavirus disease 2019 (COVID-19). Situation Report – 39, 28 Φεβρουαρίου 2020.

¹¹ https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/events-as-they-happen

¹² Απόφαση του Συμβουλίου, της 17ης Μαρτίου 2020, σχετικά με τον συντονισμένο προσωρινό περιορισμό των μη αναγκαίων ταξιδιών προς την ΕΕ έως τις 30 Ιουνίου 2020. Ακολούθησε η σύσταση 2020/912 του Συμβουλίου, της 30.6.2020, σχετικά με τον προσωρινό περιορισμό των μη αναγκαίων ταξιδιών προς την ΕΕ και την πιθανή άρση του εν λόγω περιορισμού, η οποία τροποποιήθηκε με τη σύσταση (ΕΕ) 2021/132 της 2ας Φεβρουαρίου 2021 (ΕΕ L 41 της 2.2.2021, σ. 1).

¹³ Σύσταση (ΕΕ) 2020/1475 του Συμβουλίου, της 13ης Οκτωβρίου 2020, σχετικά με την εφαρμογή συντονισμένης προσέγγισης όσον αφορά τον περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας για την αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19.

¹⁴ https://www.ecdc.europa.eu/en/covid-19/situation-updates/weekly-maps-coordinated-restriction-free-movement

¹⁵ Σύσταση (ΕΕ) 2021/132 του Συμβουλίου, της 2ας Φεβρουαρίου 2021, για την τροποποίηση της σύστασης (ΕΕ) 2020/912 σχετικά με τον προσωρινό περιορισμό των μη αναγκαίων ταξιδιών προς την ΕΕ και την πιθανή άρση του εν λόγω περιορισμού (ΕΕ L 41 της 4.2.2021, σ. 1).

¹⁶ https://aviationbenefits.org/around-the-world/europe/

¹⁷ https://www.eurocontrol.int/sites/default/files/2020‑06/eurocontrol-prr-2019.pdf

¹⁸ https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/AVIA_PAOC__custom_828232/default/table?lang=en

¹⁹ https://www.aci-europe.org/press-release/307-aci-europe-sounds-alarm-bell-over-the-future-of-regional-air-connectivity.html

²⁰ Η εκτίμηση βασίστηκε στη σύγκριση του ύψους των επιστροφών χρημάτων με τη μέση τιμή ενός αεροπορικού εισιτηρίου.

²¹ Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 25ης Μαρτίου 2021, σχετικά με τη θέσπιση στρατηγικής της ΕΕ για βιώσιμο τουρισμό [2020/2038(INI)].

²² Πηγή: ΕΕΣ, βάσει στοιχείων της Επιτροπής.

²³ Ειδική έκθεση 30/2018, με τίτλο «Τα δικαιώματα των επιβατών της ΕΕ είναι πλήρη, όμως οι επιβάτες εξακολουθούν να πρέπει να αγωνίζονται για αυτά». Βλέπε σημεία 28 έως 32.

²⁴ Ευρωβαρόμετρο 93, καλοκαίρι 2020. Βλέπε https://data.europa.eu/euodp/en/data/dataset/S2262_93_1_93_1_ENG

²⁵ Ευρωβαρόμετρο 93, καλοκαίρι 2020. Βλέπε https://data.europa.eu/euodp/en/data/dataset/S2262_93_1_93_1_ENG

²⁶ Άρθρα 5, παράγραφος 1, στοιχείο α), και 8, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 261/2004.

²⁷ Άρθρο 12, παράγραφος 4, της οδηγίας 2015/2302.

²⁸ Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για την εφαρμογή της οδηγίας (EE) 2015/2302 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τα οργανωμένα ταξίδια και τους συνδεδεμένους ταξιδιωτικούς διακανονισμούς [COM(2021) 90 final] της 26.2.2021, σημείο 5.1.2.

²⁹ http://www.ejustice.just.fgov.be/eli/besluit/2020/03/19/2020040676/staatsblad

³⁰ https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/03/30/aanwijzing-aan-de-ilt-inzake-handhaving-verordening-eg-nr-261‑2004

³¹ https://www.legifrance.gouv.fr/loda/id/JORFTEXT000041755833/

³² Αυτές οι πρακτικές εφαρμόστηκαν και σε άλλους τρόπους μεταφοράς. Παραδείγματος χάριν, κατά τον έλεγχό μας, εντοπίσαμε παρόμοια ζητήματα σχετικά με τα κουπόνια στους τομείς της κρουαζιέρας και των σιδηροδρόμων υψηλής ταχύτητας.

³³ https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/inf_20_1212

³⁴ Σύσταση (EE) 2020/648 της Επιτροπής, της 13ης Μαΐου 2020, σχετικά με τα κουπόνια που προσφέρονται σε επιβάτες και ταξιδιώτες ως εναλλακτική δυνατότητα αντί της επιστροφής εξόδων για ματαιωθείσες υπηρεσίες οργανωμένων ταξιδιών και μεταφορών στο πλαίσιο της πανδημίας COVID-19 (ΕΕ L 151 της 14.5.2020, σ. 10).

³⁵ ICAO Air Transport Bureau – «Effects of Novel Coronavirus (COVID‐19) on Civil Aviation: Economic Impact Analysis», Μάρτιος 2021, https://www.icao.int/sustainability/Documents/Covid-19/ICAO_coronavirus_Econ_Impact.pdf

³⁶ IATA – «COVID-19 Cash burn analysis», Μάρτιος 2020.

³⁷ Study on the current level of protection of air passenger rights in the EU, https://ec.europa.eu/transport/themes/passengers/news/2020‑01-13-air-passenger-rights-study_en

³⁸ Άρθρο 107, παράγραφοι 2 και 3, ΣΛΕΕ.

³⁹ Ανακοίνωση της Επιτροπής (2020/C 91 I/01) που εκδόθηκε για πρώτη φορά στις 20 Μαρτίου 2020 και ίσχυε αρχικά έως το τέλος του 2020. Στη συνέχεια τροποποιήθηκε επανειλημμένως, και επί του παρόντος ισχύει έως το τέλος του 2021.

⁴⁰ Ανακοίνωση της Επιτροπής (2020/C 91 I/01), παράγραφος 9.

⁴¹ Ανακοίνωση της Επιτροπής (2020/C 91 I/01), παράγραφοι 44 και 83.

⁴² Κανονισμός (ΕΕ) 2020/459 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαρτίου 2020, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 95/93 σχετικά με τους κοινούς κανόνες κατανομής του διαθέσιμου χρόνου χρήσης (slots) στους κοινοτικούς αερολιμένες (ΕΕ L 99 της 31.3.2020, σ. 1).

⁴³ Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 107, παράγραφος 2, στοιχείο β), και παράγραφος 3, στοιχείο β), αντίστοιχα.

⁴⁴ Αιτιολογική σκέψη 22 και σημείο 15 της σύστασης (ΕΕ) 2020/648 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της 13ης Μαΐου 2020, σχετικά με τα κουπόνια που προσφέρονται σε επιβάτες και ταξιδιώτες ως εναλλακτική δυνατότητα αντί της επιστροφής εξόδων για ματαιωθείσες υπηρεσίες οργανωμένων ταξιδιών και μεταφορών στο πλαίσιο της πανδημίας COVID-19 (ΕΕ L 151 της 14.5.2020, σ. 10).

⁴⁵ Βουλγαρία, Δανία (2 περιπτώσεις), Λιθουανία, Κάτω Χώρες, Πολωνία και Σουηδία.

⁴⁶ Κύπρος, Γερμανία και Κάτω Χώρες.

⁴⁷ Λετονία και Λιθουανία.

⁴⁸ Αυστρία.

⁴⁹ https://ec.europa.eu/info/live-work-travel-eu/coronavirus-response/travel-during-coronavirus-pandemic_el#passenger-and-traveller-rights

⁵⁰ https://ec.europa.eu/info/live-work-travel-eu/coronavirus-response/travel-during-coronavirus-pandemic_el#passenger-and-traveller-rights

⁵¹ https://europa.eu/youreurope/index_el.htm

⁵² Ανακοίνωση της Επιτροπής, με τίτλο «Ερμηνευτικές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τους κανονισμούς της ΕΕ για τα δικαιώματα των επιβατών στο πλαίσιο της εξελισσόμενης κατάστασης όσον αφορά τη νόσο COVID-19» [C(2020) 1830 final της 18.3.2020].

⁵³ Βλέπε https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/coronavirus_info_ptd_19.3.2020.pdf

⁵⁴ https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9‑2020‑0054_EL.html

⁵⁵ https://www.consilium.europa.eu/el/meetings/tte/2020/04/29/

⁵⁶ Βλέπε https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/INF_20_1212

⁵⁷ https://ec.europa.eu/atwork/applying-eu-law/infringements-proceedings/infringement_decisions/?lang_code=el

⁵⁸ Εκτός της Ελλάδας και της Ιταλίας, αυτό αφορά τη Βουλγαρία, την Τσεχία, την Κύπρο, τη Γαλλία, την Κροατία, τη Λιθουανία, την Πολωνία, την Πορτογαλία και τη Σλοβακία. Βλέπε https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/INF_20_1687

⁵⁹ https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/inf_20_1687

⁶⁰ Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, με τίτλο «Νέο θεματoλόγιο για τους καταναλωτές - Ενισχύοντας την ανθεκτικότητα των καταναλωτών για μια βιώσιμη ανάκαμψη» (COM/2020/696 final), https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/ip_20_2069

⁶¹ COM(2021) 90 final της 26.2.2021.

⁶² Ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Στρατηγική για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα – οι ευρωπαϊκές μεταφορές σε τροχιά μέλλοντος» [COM(2020) 789 final της 9.12.2020], σημεία 91 και 92.

⁶³ https://reopen.europa.eu/el

⁶⁴ Ανακοίνωση σχετικά με πρόσθετα μέτρα αντιμετώπισης της νόσου COVID-19, [COM(2020) 687 final].

⁶⁵ Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 25ης Μαρτίου 2021, σχετικά με τη θέσπιση στρατηγικής της ΕΕ για βιώσιμο τουρισμό [2020/2038(INI)], σημείο 66.

⁶⁶ Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 25ης Μαρτίου 2021, σχετικά με τη θέσπιση στρατηγικής της ΕΕ για βιώσιμο τουρισμό [2020/2038(INI)], σημείο 67.

⁶⁷ Άρθρο 17, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας (ΕΕ) 2015/2302 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2015, σχετικά με τα οργανωμένα ταξίδια και τους συνδεδεμένους ταξιδιωτικούς διακανονισμούς, η οποία τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 και την οδηγία 2011/83/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και καταργεί την οδηγία 90/314/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 326 της 11.12.2015, σ. 1).

⁶⁸ Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για την εφαρμογή της οδηγίας (EE) 2015/2302 σχετικά με τα οργανωμένα ταξίδια και τους συνδεδεμένους ταξιδιωτικούς διακανονισμούς, COM(2021) 90 final, της 26.2.2021, σημεία 4.2.2 και 5.2.6.

⁶⁹ Βλέπε https://www.test-achats.be/argent/assurances-assistance-voyage/dossier/coronavirus

⁷⁰ https://ec.europa.eu/info/live-work-travel-eu/coronavirus-response/timeline-eu-action_el

⁷¹ COM(2020) 789 final.

⁷² COM(2013) 130 final, της 13ης Μαρτίου 2013.

⁷³ Βλ. κατάλογο στην υποσημείωση 3 της αιτιολογικής σκέψης 8 της σύστασης του Συμβουλίου (ΕΕ) 2020/1475: Κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής για μέτρα διαχείρισης των συνόρων με σκοπό την προστασία της υγείας και τη διασφάλιση της διαθεσιμότητας εμπορευμάτων και βασικών υπηρεσιών (ΕΕ C 86I της 16.3.2020, σ. 1), κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής σχετικά με την άσκηση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων κατά τη διάρκεια της έξαρσης της νόσου COVID-19 (ΕΕ C 102 Ι της 30.3.2020, σ. 12), «Κοινός ευρωπαϊκός χάρτης πορείας για την άρση των μέτρων περιορισμού της COVID-19» της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των επαγγελματιών στον τομέα της υγείας και ελάχιστη εναρμόνιση της κατάρτισης σε σχέση με τα μέτρα έκτακτης ανάγκης λόγω COVID-19 (ΕΕ C 156 της 8.5.2020, σ. 1), ανακοίνωση της Επιτροπής προς μια σταδιακή και συντονισμένη προσέγγιση για την αποκατάσταση της ελεύθερης κυκλοφορίας και την άρση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα (ΕΕ C 169 της 15.5.2020, σ. 30), ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την τρίτη αξιολόγηση της εφαρμογής του προσωρινού περιορισμού των μη αναγκαίων ταξιδιών προς την ΕΕ [COM(2020) 399 final], κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής για τους εποχιακούς εργαζομένους στην ΕΕ στο πλαίσιο της έξαρσης της νόσου COVID-19 (ΕΕ C 235 I της 17.7.2020, σ. 1), ανακοίνωση της Επιτροπής όσον αφορά την εφαρμογή των πράσινων λωρίδων σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με τα μέτρα διαχείρισης των συνόρων για την προστασία της υγείας και τη διασφάλιση της διαθεσιμότητας εμπορευμάτων και βασικών υπηρεσιών (ΕΕ C 96 Ι της 24.3.2020, σ. 1), κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσον αφορά τη διευκόλυνση των εμπορευματικών αερομεταφορών κατά τη διάρκεια της έξαρσης της νόσου COVID-19 (ΕΕ C 100 I της 27.3.2020, σ. 1) και κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής σχετικά με την προστασία της υγείας, τον επαναπατρισμό και τις ρυθμίσεις μετακινήσεων ναυτικών, επιβατών και άλλων προσώπων που επιβαίνουν σε πλοία (ΕΕ C 119 της 14.4.2020, σ. 1).

⁷⁴ https://ec.europa.eu/info/live-work-travel-eu/coronavirus-response/timeline-eu-action_el

⁷⁵ https://www.consilium.europa.eu/el/policies/coronavirus/covid-19-travel-and-transport/

⁷⁶ Σύσταση (ΕΕ) 2020/912 του Συμβουλίου, της 30ής Ιουνίου 2020, σχετικά με τον προσωρινό περιορισμό των μη αναγκαίων ταξιδιών προς την ΕΕ και την πιθανή άρση του εν λόγω περιορισμού· ΕΕ L 208 της 1.7.2020, σ. 1.

⁷⁷ https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/ip_20_1986

⁷⁸ https://ec.europa.eu/transport/themes/passengers/campaign_el

⁷⁹ Βλ. COM(2013) 130 final (νέο άρθρο 14 παράγραφοι 6 και 7), και COM(2021) 90 final, σ. 21.

⁸⁰ https://ec.europa.eu/info/live-work-travel-eu/coronavirus-response/timeline-eu-action_el

⁸¹ «Κατάρτιση σχεδίων έκτακτης ανάγκης για τον τομέα των μεταφορών σε περίπτωση καταστάσεων κρίσης, συμπεριλαμβανομένων επιχειρησιακών μέτρων και μέτρων για την υγεία και την ασφάλεια και καθορισμός βασικών υπηρεσιών μεταφορών».

⁸² COM(2020) 789 final.

Χρονογραμμή

https://www.eca.europa.eu/el/Pages/DocItem.aspx?did=58696

Επικοινωνία

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ

Τηλ:. +352 4398-1
Πληροφορίες: eca.europa.eu/el/Pages/ContactForm.aspx
Ιστότοπος: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται από το διαδίκτυο (https://europa.eu/european-union/index_el).

Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2021

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ

© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2021.

Η πολιτική για την περαιτέρω χρήση εγγράφων του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ) εφαρμόζεται δυνάμει της απόφασης αριθ. 6‑2019 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου για την πολιτική ανοικτών δεδομένων και την περαιτέρω χρήση εγγράφων.

Με εξαίρεση τις περιπτώσεις όπου ορίζεται διαφορετικά (π.χ. σε χωριστές ανακοινώσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας), το περιεχόμενο του ΕΕΣ που ανήκει στην ΕΕ παραχωρείται βάσει της άδειας Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Αυτό σημαίνει ότι επιτρέπεται η περαιτέρω χρήση, υπό τον όρο ότι αναφέρεται η πηγή και επισημαίνονται οι αλλαγές. Απαγορεύεται η διαστρέβλωση του αρχικού νοήματος ή μηνύματος των εγγράφων από τον περαιτέρω χρήστη. Το ΕΕΣ δεν φέρει ευθύνη για οποιαδήποτε συνέπεια προερχόμενη από την περαιτέρω χρήση εγγράφων.

Εάν συγκεκριμένο περιεχόμενο αναφέρεται σε ταυτοποιήσιμα φυσικά πρόσωπα, π.χ. φωτογραφίες υπαλλήλων του ΕΕΣ, ή περιλαμβάνει έργα τρίτων, υποχρεούστε να μεριμνήσετε για την απόκτηση των αναγκαίων δικαιωμάτων. Όταν λαμβάνεται έγκριση, η έγκριση αυτή ακυρώνει και αντικαθιστά την ανωτέρω γενική έγκριση και αναφέρει σαφώς τυχόν περιορισμούς στη χρήση.

Για τη χρήση ή την αναπαραγωγή περιεχομένου που δεν ανήκει στην ΕΕ, μπορεί να χρειάζεται να ζητήσετε άδεια απευθείας από τους κατόχους των δικαιωμάτων.

Φωτογραφία στο σημείο 09: © Getty Images / Vertigo3d.

Φωτογραφία στο σημείο 45: © Getty Images / Patrick Foto.

Το λογισμικό ή τα έγγραφα που καλύπτονται από δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, όπως τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, τα εμπορικά σήματα, τα καταχωρισμένα σχέδια, οι λογότυποι και οι επωνυμίες/ονομασίες, εξαιρούνται από την πολιτική του ΕΕΣ για την περαιτέρω χρήση και δεν σας παρέχεται σχετική άδεια.

Η «οικογένεια» των ιστοτόπων των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στον τομέα europa.eu, παρέχει συνδέσμους προς ιστοτόπους τρίτων. Δεδομένου ότι το ΕΕΣ δεν έχει έλεγχο επ’ αυτών, σας συνιστούμε να εξετάζετε τις πολιτικές τους για την προστασία του ιδιωτικού απορρήτου και της πνευματικής ιδιοκτησίας.

Χρήση του λογοτύπου του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου

Δεν επιτρέπεται η χρήση του λογοτύπου του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου χωρίς την προηγούμενη σύμφωνη γνώμη του οργάνου.

Επικοινωνήστε με την ΕΕ

Αυτοπροσώπως
Σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχουν εκατοντάδες κέντρα πληροφόρησης Europe Direct. Μπορείτε να βρείτε τη διεύθυνση του πλησιέστερου σε σας κέντρου στον ιστότοπο Europa: https://europa.eu/european-union/contact_el

Τηλεφωνικά ή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου
Η Europe Direct είναι μια υπηρεσία που απαντά στις ερωτήσεις σας για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μπορείτε να επικοινωνήσετε με αυτήν την υπηρεσία:

• καλώντας ατελώς τον αριθμό 00 800 6 7 8 9 10 11 (ορισμένα δίκτυα τηλεφωνίας ενδέχεται να χρεώνουν τις κλήσεις αυτές),
• καλώντας τον αριθμό +32 22999696 ή
• μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από τον ιστότοπο Europa: https://europa.eu/european-union/contact_el

Βρείτε πληροφορίες σχετικά με την ΕΕ

Στο διαδίκτυο
Πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ είναι διαθέσιμες στον ιστότοπο Europa: https://europa.eu/european-union/index_el

Στις εκδόσεις της ΕΕ
Μπορείτε να καταφορτώσετε ή να παραγγείλετε δωρεάν και επί πληρωμή εκδόσεις της ΕΕ στην ακόλουθη διεύθυνση: https://op.europa.eu/el/publications. Μπορείτε να ζητήσετε πολλαπλά αντίγραφα δωρεάν εκδόσεων επικοινωνώντας με την υπηρεσία Europe Direct ή με το τοπικό σας κέντρο πληροφόρησης (βλ. https://europa.eu/european-union/contact_el).

Στη νομοθεσία της ΕΕ και σε σχετικά έγγραφα
Για πρόσβαση σε νομικές πληροφορίες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του συνόλου της ενωσιακής νομοθεσίας από το 1952 σε όλες τις επίσημες γλώσσες, μεταβείτε στον ιστότοπο EUR-Lex, στην ακόλουθη διεύθυνση: http://eur-lex.europa.eu

Στα δημόσια δεδομένα από την ΕΕ
Η Πύλη Δημόσιων Δεδομένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (http://data.europa.eu/euodp/el) παρέχει πρόσβαση σε σύνολα δεδομένων από την ΕΕ. Τα δεδομένα μπορούν να καταφορτωθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν δωρεάν, τόσο για εμπορικούς όσο και για μη εμπορικούς σκοπούς.