Υπό κεντρική διαχείριση παρεμβάσεις της ΕΕ στον τομέα των κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών: ανάγκη για καλύτερη πλαισίωση

Σύνοψη

Τα κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών (venture capital) επικεντρώνονται στη χρηματοδότηση μικρών και καινοτόμων επιχειρήσεων, στο αρχικό στάδιο της ανάπτυξής τους, οι οποίες κρίνεται ότι διαθέτουν υψηλό δυναμικό ανάπτυξης. Θεωρούνται συχνά καταλύτης για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και την οικονομική ανάπτυξη. Εδώ και περισσότερα από 20 χρόνια, η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) χορηγεί κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις για να τους δώσει ώθηση στο ξεκίνημά τους. Ακόμη, προωθεί την ανάπτυξη ενός βιώσιμου ευρωπαϊκού οικοσυστήματος κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών.

Αποφασίσαμε να εξετάσουμε τις αγορές κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, λόγω της αυξανόμενης δραστηριότητας της ΕΕ σε αυτόν τον τομέα πολιτικής, ο οποίος δεν είχε μέχρι στιγμής αποτελέσει αντικείμενο ελέγχου. Ελέγξαμε τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή υλοποιεί τις παρεμβάσεις κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών υπό κεντρική διαχείριση. Αξιολογήσαμε κατά πόσον ο σχεδιασμός των παρεμβάσεων αυτών βασίστηκε σε εκτιμήσεις αντικτύπου και αξιολογήσεις, και αν οι παρεμβάσεις υλοποιήθηκαν σωστά. Ακόμη, εξετάσαμε αν υπήρχε ολοκληρωμένη επενδυτική στρατηγική.

Ο έλεγχος κάλυψε τις έξι υπό κεντρική διαχείριση παρεμβάσεις που έχουν θεσπιστεί από το 1998, καθώς και τις προτάσεις για το διάδοχο μέσο στο πλαίσιο του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (2021-2027). Εξετάσαμε τα σχετικά έγγραφα και πραγματοποιήσαμε συνεντεύξεις με υπαλλήλους της Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων (ΕΤαΕ), με ενδιαφερομένους από τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα και με μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας. Επιπλέον, διενεργήσαμε έρευνες σε επίπεδο διαχειριστών εταιρειών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών.

Διαπιστώσαμε ότι η Επιτροπή αύξησε τη στήριξή της προς την αγορά κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών χωρίς να προβεί σε ολοκληρωμένη αξιολόγηση των αναγκών της αγοράς, η οποία να καλύπτει όλα τα μέσα, και της ικανότητας απορρόφησης. Ακόμη, δεν εντοπίσαμε επαρκή στοιχεία σχετικά με τον αντίκτυπο της στήριξης που παρέχει.

Η επενδυτική στρατηγική της Επιτροπής δεν ήταν ολοκληρωμένη και οι λιγότερο ανεπτυγμένες αγορές κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών ή οι λιγότερο ανεπτυγμένοι τομείς δραστηριότητας ωφελήθηκαν ελάχιστα από τις υπό κεντρική διαχείριση παρεμβάσεις της ΕΕ.

Η Επιτροπή και οι λοιποί επενδυτές (του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα) συμμετέχουν επί ίσοις όροις στις εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, συμμετέχοντας εξίσου στα κέρδη και τις ζημίες (σύμφωνα με την αρχή pari-passu). Η χαμηλή απόδοση των επενδύσεων είναι μία από τις αιτίες του περιορισμένου ενδιαφέροντος των επενδυτών του ιδιωτικού τομέα για τα κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών της ΕΕ. Παρότι η Επιτροπή ήδη παρέχει τη δυνατότητα επενδύσεων που δεν βασίζονται στην αρχή pari-passu, εφόσον πρόκειται για κοινωνικές επενδύσεις, δεν έχει αναλύσει ακόμη τη δυνατότητα εκχώρησης της απόδοσης των επενδύσεων της ΕΕ στους επενδυτές του ιδιωτικού τομέα.

Το ΕΤαΕ διαχειρίζεται κεφάλαια για λογαριασμό κυρίως της Επιτροπής, της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και εθνικών φορέων και έχει καταστεί σημαντικός παράγοντας στην ενωσιακή αγορά κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών. Ωστόσο, οι διαδικασίες του χρήζουν εξορθολογισμού, καθώς για την έγκριση μιας αίτησης χρηματοδότησης μπορεί να απαιτηθεί διάστημα άνω των 12 μηνών. Η πολιτική του ΕΤαΕ για την κατανομή συμφωνιών χρήζει βελτίωσης και επικαιροποίησης. Διαπιστώσαμε ότι το ΕΤαΕ αντιμετώπισε δυσκολίες στην περαίωση των εντολών που έχουν λήξει.

Τέλος, η Επιτροπή δεν συλλέγει πληροφορίες σχετικά με τις πραγματικές δαπάνες που επωμίζεται το ΕΤαΕ στο πλαίσιο της υλοποίησης των υποστηριζόμενων από την ΕΕ μέσων. Διαπιστώσαμε ότι τα τέλη εκκίνησης που καταβάλλονται από την Επιτροπή στο ΕΤαΕ για τη δρομολόγηση νέων μέσων αυξήθηκαν με την πάροδο του χρόνου και ότι δεν εξοικονομήθηκαν πόροι λόγω των συνεργιών ή της τεχνογνωσίας που έχει ενδεχομένως αναπτύξει το ΕΤαΕ τις δύο τελευταίες δεκαετίες. Διαπιστώσαμε επίσης ότι οι αμοιβές δεν είχαν σχεδιαστεί κατά τρόπο ώστε να λειτουργούν ως κίνητρο για την επιδίωξη των συνολικών στόχων των εταιρειών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών.

Διατυπώνουμε σειρά συστάσεων προς την Επιτροπή για την ενίσχυση της προστιθέμενης αξίας των παρεμβάσεων της ΕΕ στην αγορά κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών. Συνιστούμε στην Επιτροπή τα εξής:

1. να διενεργήσει τις αναγκαίες αναλύσεις προκειμένου να βελτιωθεί η αξιολόγηση των παρεμβάσεων της ΕΕ·
2. να αναπτύξει μια ολοκληρωμένη επενδυτική στρατηγική· και
3. να συνεργαστεί με το ΕΤαΕ για τον εξορθολογισμό του τρόπου με τον οποίο το τελευταίο διαχειρίζεται τις παρεμβάσεις της ΕΕ.

Εισαγωγή

Τα κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών μπορούν να λειτουργήσουν ως καταλύτης για την καινοτομία, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την οικονομική ανάπτυξη. Τα οικονομικά οφέλη μιας δυναμικής αγοράς κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών μπορεί να είναι άμεσα για την ΕΕ. Η σύνδεση μεταξύ καινοτομίας, επιχειρηματικότητας, κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών και οικονομικής ανάπτυξης έχει αναγνωριστεί από εμπειρογνώμονες και ενδιαφερομένους στην ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Επιτροπής.

Κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών: ένα είδος ιδιωτικού μετοχικού κεφαλαίου (private equity)

Τα κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών αποτελούν ένα είδος ιδιωτικού μετοχικού κεφαλαίου, που επικεντρώνεται στη χρηματοδότηση μικρών, καινοτόμων, αναδυόμενων ή νεοφυών επιχειρήσεων, στο αρχικό στάδιο της ανάπτυξής τους, οι οποίες θεωρείται ότι διαθέτουν υψηλό δυναμικό ανάπτυξης. Οι επιχειρήσεις αυτές συχνά ξεκινούν απλώς με μια ιδέα και ένα μη δοκιμασμένο επιχειρηματικό μοντέλο, με αποτέλεσμα η επένδυση σε αυτές να ενέχει αυξημένο κίνδυνο. Ωστόσο, εάν η ιδέα και το επιχειρηματικό μοντέλο αποδειχθούν επιτυχημένα, οι εταιρείες αυτές μπορεί τελικά να αποφέρουν υψηλές αποδόσεις. Σε αυτή την περίπτωση, οι μακροπρόθεσμες αποδόσεις των κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών και του ιδιωτικού μετοχικού κεφαλαίου μπορεί να είναι πολύ υψηλότερες από εκείνες των παραδοσιακών επενδύσεων.

Οι καινοτόμες αναδυόμενες και οι νεοφυείς επιχειρήσεις χρειάζονται χρηματοδότηση για την ανάπτυξη της νέας τεχνολογίας ή της καινοτομίας τους. Ταυτόχρονα, παρουσιάζουν χαμηλά αρχικά έσοδα. Ως εκ τούτου, ενδέχεται να αντιμετωπίζουν δυσχέρειες στην πρόσβαση σε επαρκή χρηματοδότηση από τις τράπεζες, επειδή τους είναι ενδεχομένως δύσκολο να παράσχουν τα απαιτούμενα επίπεδα εγγυήσεων. Οι επενδυτές κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών καλύπτουν αυτό το χρηματοδοτικό κενό, διότι είναι πρόθυμοι να αναλάβουν μεγαλύτερους κινδύνους σε σχέση με τις τράπεζες, είτε λόγω των ευκαιριών για αποδόσεις είτε για στρατηγικούς λόγους.

Οι νέες επιχειρήσεις διέρχονται από διάφορα στάδια ανάπτυξης, όπως παρουσιάζεται στο γράφημα 1.

• Προλειτουργικό στάδιο: το κεφάλαιο αρχικής ώθησης χρησιμοποιείται για τη χρηματοδότηση προκαταρκτικών δραστηριοτήτων, όπως η έρευνα αγοράς και προϊόντος ή η κατάρτιση επιχειρηματικού σχεδίου. Προέρχεται, ως επί το πλείστον, από τον ή από τους ιδιοκτήτες της επιχείρησης, από επιχειρηματικούς αγγέλους ή/και από μέλη του οικογενειακού και φιλικού περιβάλλοντος.
• Πρώιμο και μεταγενέστερο στάδιο εκκίνησης: απαιτούνται πρόσθετα κεφάλαια για την ανάπτυξη και την υλοποίηση του επιχειρηματικού μοντέλου. Οι επενδυτές κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών παρεμβαίνουν κυρίως σε αυτό το στάδιο. Στο τέλος αυτής της φάσης, οι επιτυχημένες εταιρείες καθίστανται σταδιακά κερδοφόρες.
• Στάδιο μεγέθυνσης και επέκτασης: τα έσοδα και τα κέρδη των επιτυχημένων εταιρειών αυξάνονται. Σε αυτό το στάδιο, οι επενδυτές κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών αρχίζουν να επιδιώκουν την πώληση της συμμετοχής τους («έξοδος») ώστε να εισπράξουν την απόδοση της επένδυσής τους.

Πηγή: ΕΕΣ.

Οι επενδύσεις κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών πραγματοποιούνται κατά κανόνα μέσω εταιρείας στην οποία συγκεντρώνονται κεφάλαια από πολλούς επενδυτές (ετερόρρυθμοι εταίροι, limited partners) και η οποία διοικείται από έναν διαχειριστή (ομόρρυθμος εταίρος, general partner). Οι εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών στηρίζονται στην αρχή της διαφοροποίησης: το άνοιγμά τους είναι ευρύ χάρη σε ένα διαφοροποιημένο χαρτοφυλάκιο (κατά κανόνα από 10 έως 20 επενδυτικές συμφωνίες), κάτι που βοηθά στην καλύτερη διαχείριση των κινδύνων (βλέπε πλαίσιο 1 για τα κύρια χαρακτηριστικά των επενδύσεων κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών στην Ευρώπη). Στο παράρτημα I παρουσιάζεται η συνήθης δομή μιας εταιρείας κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών.

Μπορούν επίσης να προσφέρουν τεχνογνωσία, την οποία συχνά επιζητούν οι επιχειρηματίες που επιδιώκουν την ανάπτυξη της εταιρείας τους. Η πολύτιμη αυτή υπηρεσία μπορεί να λάβει διάφορες μορφές: από τη βελτίωση μιας στρατηγικής και τη μετατροπή της καινοτομίας σε εμπορεύσιμο αγαθό, έως την ανάπτυξη νέων προϊόντων και υπηρεσιών και την εισαγωγή της επιχείρησης στην παγκόσμια αγορά. Μια βελτιωμένη στρατηγική και η έγκαιρη προβολή στην παγκόσμια αγορά είναι ζωτικής σημασίας για την επιτυχία των εταιρειών υψηλής τεχνολογίας και των άλλων νεοφυών επιχειρήσεων.

Οι εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών έχουν απόδοση από την επένδυσή τους κατά την πώληση μιας εταιρείας (ή κατά την «έξοδο» από αυτήν). Η έξοδος πραγματοποιείται είτε μέσω αρχικής δημόσιας προσφοράς στο χρηματιστήριο (initial public offering, IPO) είτε μέσω πώλησης της εταιρείας σε επενδυτή του κλάδου (πώληση με διαπραγμάτευση) ή σε άλλη εταιρεία κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών ή ιδιωτικού μετοχικού κεφαλαίου. Όταν μια επιχείρηση του χαρτοφυλακίου δεν έχει εναπομένουσα αξία, η λογιστική αξία της διαγράφεται από τον ισολογισμό σύμφωνα με τα ισχύοντα λογιστικά πρότυπα.

Συμμετοχή της Επιτροπής στην αγορά κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών

Η στρατηγική «Ευρώπη 2020» αποτελεί το τρέχον θεματολόγιο της ΕΕ για την ανάπτυξη και την απασχόληση. Δίνει έμφαση στην έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη ως μέσο αντιμετώπισης των διαρθρωτικών αδυναμιών της ευρωπαϊκής οικονομίας, βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας και της παραγωγικότητάς της, και υποστήριξης μιας βιώσιμης κοινωνικής οικονομίας της αγοράς¹. Δεδομένου ότι τα κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών λειτουργούν ως καταλύτης για την καινοτομία, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την οικονομική ανάπτυξη, η ΕΕ χορηγεί κεφάλαια προκειμένου να βελτιώσει την πρόσβαση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων σε χρηματοδότηση κατά τα στάδια εκκίνησης και μεγέθυνσης. Ακόμη, προωθεί την ανάπτυξη ενός βιώσιμου ευρωπαϊκού οικοσυστήματος κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών².

Οι παρεμβάσεις της ΕΕ κινητοποιούν πρόσθετα ιδιωτικά και δημόσια κεφάλαια για χρηματοδοτική στήριξη, με στόχο τη μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας του προϋπολογισμού της ΕΕ. Οι εν λόγω άμεσες επενδύσεις σε εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών χρηματοδοτούνται από διαφορετικά τμήματα του προϋπολογισμού της ΕΕ.

• Οι υπό κεντρική διαχείριση παρεμβάσεις χρηματοδοτούνται από διάφορους τομείς του προϋπολογισμού, όπως αυτοί των επιχειρήσεων, της βιομηχανίας και της έρευνας. Η Επιτροπή εμπλέκεται άμεσα στον σχεδιασμό και την ανάπτυξη αυτών των μέσων και της επενδυτικής στρατηγικής τους, καθώς και στον προσδιορισμό του ύψους της συνεισφοράς της ΕΕ.
• Οι παρεμβάσεις υπό επιμερισμένη διαχείριση³, οι οποίες χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής, χρηματοδοτούνται από τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά και επενδυτικά ταμεία (ΕΔΕΤ). Κάθε παρέμβαση υλοποιείται στο πλαίσιο επιχειρησιακού προγράμματος που τελεί υπό τη διαχείριση μιας διαχειριστικής αρχής κράτους μέλους, η οποία είναι υπεύθυνη για τον σχεδιασμό του χρηματοδοτικού μέσου και τον προσδιορισμό του οικονομικού μεγέθους του.

Πολλοί από τους διαρθρωτικούς παράγοντες που μπορούν είτε να τονώσουν είτε να περιορίσουν την αγορά κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών στην Ευρώπη εξακολουθούν να εμπίπτουν στην αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών μελών. Παραδείγματος χάριν, η εθνική φορολογική νομοθεσία μπορεί να θέσει εμπόδια στην ανάπτυξη της αγοράς κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών⁴, η εταιρική και η εργατική νομοθεσία ενδέχεται να δημιουργούν προσκόμματα στην πρόσληψη προσωπικού, και το ρυθμιστικό περιβάλλον μπορεί να επηρεάσει τη διάθεση των επενδυτών να αναλάβουν κινδύνους και να περιορίσει τη συγκέντρωση κεφαλαίων⁵.

Η αγορά κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών στην Ευρώπη

Από το 2012 η συγκέντρωση κεφαλαίων από τις ευρωπαϊκές εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών αυξάνεται συνεχώς. Η συνολική συγκέντρωση κεφαλαίων έφτασε στο υψηλότερο επίπεδο της δεκαετίας το 2018, με 11,4 δισεκατομμύρια ευρώ. Το τρέχον επίπεδο υπερβαίνει το προ της κρίσης επίπεδο του 2007. Η Επιτροπή αναμένεται, από το 2014 έως το 2022, να έχει διαθέσει περισσότερα από 3,3 δισεκατομμύρια ευρώ για επενδύσεις κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών.

Όπως φαίνεται στο γράφημα 2, από το 2015 έως το 2017 οι δημόσιοι οργανισμοί⁶ αύξησαν σημαντικά τη στήριξή τους προς τις ευρωπαϊκές εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών. Η στήριξη μειώθηκε το 2018. Σε σχετικούς όρους, το 2010 και το 2011 σημειώθηκαν τα υψηλότερα ποσοστά χρηματοδότησης από δημόσιους οργανισμούς. Το 2018 στους δημόσιους οργανισμούς αντιστοιχούσε το 14 % της συνολικής συγκέντρωσης κεφαλαίων, ποσοστό σημαντικά χαμηλότερο σε σύγκριση με τα δύο προηγούμενα έτη, αλλά παρόλα αυτά υψηλότερο από το προ της κρίσης επίπεδο του 2007.

Πηγή: Στοιχεία που διαβιβάστηκαν στο ΕΕΣ από την Invest Europe.

Το γράφημα 3 παρουσιάζει μια παρόμοια τάση όσον αφορά τις επενδύσεις σε εταιρείες. Την τελευταία δεκαετία, οι επενδύσεις από ευρωπαϊκές εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών αυξήθηκαν, και κορυφώθηκαν το 2018 με 8,2 δισεκατομμύρια ευρώ το 2018. Επιπλέον, το τρέχον επίπεδο επενδύσεων υπερβαίνει το προ της κρίσης επίπεδο του 2007.

Μετά την οικονομική κρίση, η αξία και ο αριθμός των εξόδων των ευρωπαϊκών εταιρειών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών παρουσιάζουν σχετική σταθερότητα. Το 2018, οι εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών προέβησαν στην πώληση 1 193 νεοφυών επιχειρήσεων έναντι 2 δισεκατομμυρίων ευρώ. Ωστόσο, δεν έχουν επιτευχθεί ακόμη τα προ κρίσης επίπεδα του 2007, όταν πραγματοποιήθηκαν πωλήσεις 1 629 νεοφυών επιχειρήσεων έναντι 3,1 δισεκατομμυρίων ευρώ. Βλέπε γράφημα 3.

Πηγή: Στοιχεία που διαβιβάστηκαν στο ΕΕΣ από την Invest Europe.

Την εικοσαετία κατά την οποία η Επιτροπή στηρίζει εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών μέσω παρεμβάσεων της ΕΕ υπό κεντρική διαχείριση, έχει δεσμεύσει 1,7 δισεκατομμύρια ευρώ υπέρ 140 εταιρειών, εκ των οποίων έως τα μέσα του 2018 είχαν εκταμιευθεί 900 εκατομμύρια ευρώ. Κατά μέσο όρο, οι εν λόγω εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών επένδυσαν 3 εκατομμύρια ευρώ και δημιούργησαν 48 θέσεις εργασίας ανά επιχείρηση. Οι επιχειρήσεις στις οποίες έγιναν οι επενδύσεις απασχολούσαν περί τους 74 000 εργαζόμενους κατά τον χρόνο της επένδυσης.

Πώς λειτουργούν οι παρεμβάσεις της ΕΕ υπό κεντρική διαχείριση;

Η Επιτροπή αναθέτει στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤαΕ) / στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) την υλοποίηση παρεμβάσεων κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών έναντι συμφωνηθείσας αμοιβής. Η Επιτροπή διατηρεί τη συνολική ευθύνη, με την εξαίρεση μίας περίπτωσης στην οποία η ευθύνη επιμερίζεται με τον Όμιλο ΕΤΕπ και άλλους φορείς. Οι παρεμβάσεις της ΕΕ έχουν στηρίξει μεγάλο αριθμό νεοφυών επιχειρήσεων, ορισμένες από τις οποίες έχουν αναδειχθεί σε σημαντικούς παράγοντες στον κλάδο τους. Στο πλαίσιο 2 παρουσιάζονται παραδείγματα κινδύνων και αποδόσεων που συνδέονται με τις επενδύσεις του ΕΤαΕ στο πλαίσιο των εντολών της Επιτροπής.

Το ποσό που επενδύεται από τις παρεμβάσεις της ΕΕ υπό κεντρική διαχείριση με εστίαση σε κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών έχει σημειώσει σημαντική αύξηση κατά την τελευταία δεκαετία, φθάνοντας από 33 εκατομμύρια ευρώ ετησίως (μέσος όρος 1998-2000) σε 458 εκατομμύρια ευρώ ετησίως (μέσος όρος 2014‐2020).

Τα εν λόγω μέσα της ΕΕ έχουν σχεδιαστεί με γνώμονα τη ζήτηση, υπό την έννοια ότι παρέχουν χρηματοδότηση κατόπιν σχετικού αιτήματος εταιρειών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, εφόσον αυτές πληρούν τα κριτήρια επιλεξιμότητας και διέλθουν επιτυχώς τη διαδικασία αξιολόγησης της δέουσας επιμέλειας και έγκρισης. Στον πίνακα 1 παρουσιάζονται οι έξι παρεμβάσεις της ΕΕ με εστίαση στα κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών, των οποίων η διαχείριση πραγματοποιείται σε κεντρικό επίπεδο βάσει αυτής της αρχής⁷.

Πίνακας 1

Υπό κεντρική διαχείριση παρεμβάσεις της ΕΕ με εστίαση στα κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών

Πηγή: ΕΕΣ, ανάλυση της νομικής βάσης.

Το 2015, οι νομοθέτες της ΕΕ ενέκριναν κανονισμό για τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Στρατηγικών Επενδύσεων (ΕΤΣΕ) (βλέπε παράρτημα II). Η Επιτροπή ανέθεσε τη διαχείριση του ΕΤΣΕ στην ΕΤΕπ, η οποία με τη σειρά της ανέθεσε μέρος της διαχείρισης στο ΕΤαΕ¹⁵. Το ΕΤΣΕ δρομολογήθηκε με σκοπό να παρέχει ικανότητα ανάληψης κινδύνου, με τη βοήθεια εγγύησης ύψους 16 δισεκατομμυρίων ευρώ από τον προϋπολογισμό της ΕΕ και 5 δισεκατομμυρίων ευρώ από τους ιδίους πόρους της ΕΤΕπ, ώστε ο Όμιλος ΕΤΕπ (ΕΤΕπ και ΕΤαΕ) να έχει τη δυνατότητα να χορηγεί πρόσθετη χρηματοδότηση. Το ΕΤΣΕ θα παράσχει χρηματοδότηση κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών ύψους 2 320 εκατομμυρίων ευρώ, ποσό που το καθιστά το μεγαλύτερο από τα έξι προγράμματα¹⁶.

Τον Απρίλιο του 2018, η Επιτροπή δρομολόγησε το πανευρωπαϊκό πρόγραμμα ταμείου συμμετοχών (fund-of-funds). Από κοινού με το ΕΤαΕ επέλεξε έξι ευρωπαϊκά ταμεία συμμετοχών, δύο εκ των οποίων έχουν ήδη υπογράψει συμφωνίες. Πρόκειται για οργανισμούς που συγκεντρώνουν κεφάλαια από πολλαπλούς εταίρους για επενδύσεις σε εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, οι οποίες με τη σειρά τους επενδύουν σε νεοφυείς επιχειρήσεις. Η δομή αυτή επιτρέπει την ευρύτερη διασπορά του κινδύνου, αλλά προσθέτει ένα επιπλέον επίπεδο διοίκησης. Ποσό ύψους έως και 343 εκατομμυρίων ευρώ είναι διαθέσιμο από τις υπό κεντρική διαχείριση παρεμβάσεις, και επιπλέον 67 εκατομμύρια ευρώ από τους ιδίους πόρους του ΕΤαΕ. Τα έξι ταμεία συμμετοχών αναμένεται να συγκεντρώσουν πρόσθετο ποσό ύψους 1,7 δισεκατομμυρίων ευρώ από άλλους επενδυτές (από τον δημόσιο ή τον ιδιωτικό τομέα), με στόχο την κινητοποίηση επενδύσεων ύψους 6,5 δισεκατομμυρίων ευρώ σε νεοφυείς επιχειρήσεις.

Τον Ιούνιο του 2018, η Επιτροπή δημοσίευσε την πρότασή της για τη διάδοχη παρέμβαση, το πρόγραμμα «InvestEU»¹⁷, ως μέρος της δέσμης προτάσεων για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (2021-2027).

Ο ρόλος της Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων

Το ΕΤαΕ στηρίζει ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς παρέχοντας χρηματοδότηση σε ΜΜΕ σε ολόκληρη την Ευρώπη. Κύριοι μέτοχοί του είναι η ΕΤΕπ (58,6 % του κεφαλαίου), η ΕΕ εκπροσωπούμενη από την Επιτροπή (29,7 %), και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων δημόσιων και ιδιωτικών τραπεζών και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων¹⁸. Υλοποιεί παρεμβάσεις κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών κυρίως για λογαριασμό άλλων, όπως η ΕΕ, η ΕΤΕπ (στο πλαίσιο της εντολής της όσον αφορά τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου), εθνικές ή περιφερειακές αρχές και ιδιώτες επενδυτές. Στο γράφημα 4 παρουσιάζεται επισκόπηση του τρόπου με τον οποίο λειτουργούν τα υποστηριζόμενα από την ΕΕ μέσα κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, και του ρόλου του ΕΤαΕ.

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει στοιχείων του ΕΤαΕ.

Το ΕΤαΕ έχει καταστεί ένας από τους μεγαλύτερους παράγοντες της ευρωπαϊκής αγοράς κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών. Το 2018 υπέγραψε συμφωνίες με εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, δεσμευόμενο να επενδύσει, αυτό μόνον, 1,4 δισεκατομμύρια ευρώ.

Εμβέλεια και τρόπος προσέγγισης του ελέγχου

Αποφασίσαμε να εξετάσουμε τις αγορές κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, λόγω της αυξανόμενης δραστηριότητας της ΕΕ σε αυτόν τον τομέα πολιτικής, ο οποίος δεν έχει μέχρι στιγμής αποτελέσει αντικείμενο ελέγχου. Αξιολογήσαμε κατά πόσον η Επιτροπή αξιοποίησε σωστά τα μέσα κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών που έχει στη διάθεσή της, εξετάζοντας αν:

1. η Επιτροπή διενήργησε εκ των προτέρων, ενδιάμεσες και εκ των υστέρων αξιολογήσεις καλής ποιότητας·
2. η επενδυτική στρατηγική που εφάρμοσε η ΕΕ για την παροχή της βοήθειάς της ήταν ολοκληρωμένη·
3. τα μέσα της ΕΕ έχουν εφαρμοστεί ορθά από το ΕΤαΕ.

Προσδοκούμε η έκθεσή μας να βοηθήσει την Επιτροπή να υλοποιήσει την πολιτική της κατά τρόπο αποδοτικότερο και αποτελεσματικότερο. Κατά την αξιολόγηση της καταλληλότητας του σχεδιασμού των παρεμβάσεων, επικεντρώσαμε την προσοχή μας στην περίοδο 2014-2020. Για τις άλλες πτυχές, λάβαμε υπόψη το σύνολο των υπό κεντρική διαχείριση παρεμβάσεων της ΕΕ, από το 1998 και έπειτα. Κατά περίπτωση, εξετάσαμε επίσης το σχέδιο του προγράμματος InvestEU για την περίοδο 2021-2027.

Προκειμένου να συλλέξουμε αποδεικτικά στοιχεία ελέγχου, εξετάσαμε τα σχετικά έγγραφα, συμπεριλαμβανομένου δείγματος εγγράφων σχετικά με τη διαδικασία που εφαρμόζει το ΕΤαΕ για την επιλογή εταιρειών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών. Πραγματοποιήσαμε επίσης συνεντεύξεις με υπαλλήλους της Επιτροπής, του ΕΤαΕ, της γαλλικής Banque publique d’Investissement και της Invest Europe¹⁹, καθώς και με μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας και με διαχειριστές εταιρειών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών. Επιπλέον, πραγματοποιήσαμε επισκέψεις σε ενώσεις κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών και νεοφυών επιχειρήσεων, σε αναπτυξιακές τράπεζες, σε υπουργεία και εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών στη Δανία και την Ιταλία. Τέλος, διενεργήσαμε δύο έρευνες σε επίπεδο διαχειριστών εταιρειών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών.

Παρατηρήσεις

Αδυναμίες στις εκ των προτέρων και εκ των υστέρων αξιολογήσεις

Πριν από τη δρομολόγηση μιας νέας παρέμβασης, η Επιτροπή πρέπει να διενεργεί εκ των προτέρων αξιολόγηση ή/και εκτίμηση αντικτύπου, περιλαμβανομένης ανάλυσης των αναγκών της αγοράς. Στο πλαίσιο αυτό πρέπει επίσης να αναλύονται η δομή και οι χρηματοδοτικές ανάγκες των επιχειρήσεων στις οποίες στοχεύει το μέσο, καθώς και οι διαθέσιμες πηγές χρηματοδότησης. Με βάση τις πληροφορίες αυτές, η Επιτροπή μπορεί να εκτιμήσει το χρηματοδοτικό κενό και να καθορίσει το κατάλληλο μέγεθος της στήριξής της στην αγορά κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών.

Κύριος στόχος όλων των παρεμβάσεων της ΕΕ από το 1998 είναι η βελτίωση της πρόσβασης των επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ, σε χρηματοδότηση, μέσω της στήριξης της επιχειρηματικότητας και της καινοτομίας. Για κάθε παρέμβαση, η Επιτροπή οφείλει να διενεργεί ενδιάμεσες ή/και εκ των υστέρων αξιολογήσεις, προκειμένου να κρίνει την αποτελεσματικότητά της.

Οι παρεμβάσεις δεν βασίστηκαν σε ορθή εκτίμηση των αναγκών της αγοράς

Εξετάσαμε αν και με ποιον τρόπο η Επιτροπή είχε καθορίσει και προσδιορίσει ποσοτικώς το χρηματοδοτικό κενό για τις παρεμβάσεις κατά την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού (2014-2020). Ελέγξαμε επίσης κατά πόσον αυτό έγινε τόσο συνολικά σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε επίπεδο κρατών μελών. Τέλος, αναλύσαμε αν είχε υπολογιστεί το χρηματοδοτικό κενό στα διάφορα στάδια του κύκλου ζωής μιας επιχείρησης (βλέπε γράφημα 1).

Διαπιστώσαμε πως, μολονότι η Επιτροπή είχε διενεργήσει εκ των προτέρων αξιολογήσεις και εκτιμήσεις αντικτύπου και είχε αναλύσει τις ανάγκες της αγοράς με βάση την προσφορά και τη ζήτηση, ο ποσοτικός προσδιορισμός του χρηματοδοτικού κενού δεν ήταν ολοκληρωμένος, λόγω κυρίως της έλλειψης στοιχείων. Η Επιτροπή σημείωσε επίσης ότι δεν υπάρχει συναίνεση στην ακαδημαϊκή βιβλιογραφία για το κατά πόσον το ζήτημα του χαμηλού επιπέδου επενδύσεων κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών σε σχέση με το ΑΕγχΠ στα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ συνδέεται κατά κύριο λόγο με την προσφορά ή με τη ζήτηση, δηλαδή κατά πόσον η προσφορά κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών είναι ανεπαρκής ή δεν υπάρχουν αρκετές επιχειρήσεις για να δεχθούν τις επενδύσεις²⁰.

Παραδείγματος χάριν, το 2011 η Επιτροπή διενήργησε εκ των προτέρων αξιολόγηση και εκτίμηση αντικτύπου σχετικά με τον υπό κεντρική διαχείριση μηχανισμό μετοχικού κεφαλαίου για την ανάπτυξη (EFG). Διαπιστώσαμε ότι η μελέτη στην οποία αυτές βασίστηκαν, και η οποία διενεργήθηκε για λογαριασμό της Επιτροπής, δεν εξηγούσε το σκεπτικό βάσει του οποίου υπολογίστηκε το χρηματοδοτικό κενό²¹.

Αναφορικά με άλλο υπό κεντρική διαχείριση μέσο, τον μηχανισμό μετοχικού κεφαλαίου στο πλαίσιο του InnovFin (IFE), διαπιστώσαμε ότι η αξιολόγηση του 2013 διενεργήθηκε μετά την κατάθεση νομοθετικής πρότασης και τη διεξαγωγή συζήτησης σχετικά με ενδεικτικό προϋπολογισμό μεταξύ της Επιτροπής, του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.

Διαπιστώσαμε επίσης ότι, όταν δρομολογήθηκε το ΕΤΣΕ το 2015, η Επιτροπή δεν διενήργησε συνολική εκ των προτέρων αξιολόγηση ή εκτίμηση αντικτύπου όσον αφορά το χρηματοδοτικό κενό ή τις ανάγκες της αγοράς. Αυτό δεν συνέβη ούτε το 2017, όταν η εγγύηση της ΕΕ αυξήθηκε κατά 10 δισεκατομμύρια ευρώ (ανερχόμενη σε 26 δισεκατομμύρια ευρώ) και η λήξη της επενδυτικής περιόδου παρατάθηκε από τις 31 Ιουλίου 2019 στις 31 Δεκεμβρίου 2020²².

Επίσης, το 2015, διενεργήθηκε ειδική αξιολόγηση για λογαριασμό της Επιτροπής, προκειμένου να διερευνηθεί η δυνατότητα χρησιμοποίησης δομής ταμείου συμμετοχών²³. Από τις συνεντεύξεις με 105 διαχειριστές εταιρειών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών προέκυψε ότι οι γνώμες διίστανται σχετικά με την κατάσταση και τις ανάγκες της οικείας αγοράς. Επιπλέον, στο πλαίσιο της αξιολόγησης αυτής δεν προσδιορίστηκε ποσοτικώς το χρηματοδοτικό κενό, ούτε καλύφθηκε το ζήτημα της απορρόφησης, κατά τη διατύπωση σύστασης σχετικά με το οικονομικό μέγεθος του υπό δημιουργία ταμείου συμμετοχών.

Η Επιτροπή έχει ήδη διενεργήσει εκ των προτέρων αξιολόγηση / εκτίμηση αντικτύπου σχετικά με τις διάδοχες παρεμβάσεις κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών στο πλαίσιο του μελλοντικού προγράμματος InvestEU, για την προσεχή περίοδο 2021-2027. Ωστόσο, και σε αυτή την περίπτωση, το χρηματοδοτικό κενό δεν ποσοτικοποιήθηκε.

Κατά την άποψή μας, η αύξηση των δημοσιονομικών πόρων για τις εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών (βλέπε πίνακα 1), χωρίς να έχει ποσοτικοποιηθεί το χρηματοδοτικό κενό, μπορεί να έχει ως συνέπεια την αδυναμία απορρόφησης των πόρων αυτών (βλέπε πλαίσιο 3).

Ανεπαρκή αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με τον αντίκτυπο των παρεμβάσεων της ΕΕ

Εξετάσαμε κατά πόσον οι ενδιάμεσες και εκ των υστέρων αξιολογήσεις που διενεργήθηκαν στο παρελθόν είχαν καταδείξει την αποτελεσματικότητα της στήριξης της ΕΕ στον τομέα των κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών. Οι κατάλληλες ενδιάμεσες και εκ των υστέρων αξιολογήσεις παρέχουν πολύτιμες πληροφορίες ενόψει του σχεδιασμού νέων μέσων.

Η Επιτροπή έχει υποβάλει έξι ενδιάμεσες και δύο τελικές αξιολογήσεις αφότου άρχισε να παρέχει στήριξη με τη μορφή κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών. Ως είθισται, οι αξιολογήσεις περιείχαν στοιχεία για τις εκροές και τα αποτελέσματα, όπως ο αριθμός των εταιρειών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών που έλαβαν στήριξη, ο αριθμός των επιχειρήσεων στις οποίες επένδυσαν οι υποστηριζόμενες από την ΕΕ εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών. Εντούτοις, δεν περιλάμβαναν ανάλυση του αντικτύπου της ενωσιακής παρέμβασης στον κλάδο των κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών ή των οικονομικών επιπτώσεών της (ιδίως όσον αφορά την ανάπτυξη, την καινοτομία και τη διατήρηση ή τη δημιουργία θέσεων εργασίας).

Αμφότερες οι εκ των υστέρων αξιολογήσεις διενεργήθηκαν υπερβολικά νωρίς. Παραδείγματος χάριν, η τελική αξιολόγηση σχετικά με τον μηχανισμό υπέρ των καινοτόμων ΜΜΕ και των ΜΜΕ με ισχυρή ανάπτυξη δημοσιεύθηκε το 2011. Ωστόσο, η περίοδος κατά την οποία το ΕΤαΕ μπορούσε να εγκρίνει συμφωνίες ετερόρρυθμων εταιρειών (limited partnership agreements) με εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών έληξε το 2013, ενώ στη συνέχεια οι εταιρείες αυτές διέθεταν περίπου μία πενταετία για να επενδύσουν σε επιχειρήσεις.

Η ενδιάμεση αξιολόγηση του GIF και οι εκ των υστέρων αξιολογήσεις των ESU 1998 και ESU 2001 επηρεάστηκαν αρνητικά από την περιορισμένη διαθεσιμότητα δεδομένων.

• Τα παλαιότερα μέσα, οι ESU 1998 και ESU 2001, δεν διέθεταν δείκτες επιδόσεων. Στην εκ των υστέρων αξιολόγηση των μέσων αυτών διατυπώθηκε σύσταση για τη χρήση ορθά σχεδιασμένων δεικτών επιδόσεων.
• Η νομική βάση του GIF προβλέπει δείκτες και τιμές-στόχο, που όμως αφορούν κυρίως τις εκροές. Συνεπώς, η ενδιάμεση αξιολόγηση για τον GIF συνέστησε εκ νέου την ανάπτυξη δεικτών αποτελέσματος και αντικτύπου, ώστε να είναι δυνατή η τελική αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας. Η Επιτροπή προσέθεσε δείκτες, ωστόσο δεν κατέστη δυνατή η αξιοποίησή τους στο πλαίσιο της τελικής αξιολόγησης, διότι αυτή διενεργήθηκε εντός ενός έτους από την ενδιάμεση αξιολόγηση.

Οι αξιολογήσεις στηρίζονταν ως επί το πλείστον σε ποιοτικές μεθόδους, όπως παραδείγματος χάριν σε συνεντεύξεις και έρευνες. Οι πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν, παρότι χρήσιμες, δεν υποστηρίχθηκαν από ποσοτικές μεθόδους.

Στο πλαίσιο των ενδιάμεσων και των τελικών αξιολογήσεων που διενήργησε η Επιτροπή δεν εξετάστηκε το εναλλακτικό σενάριο. Οι αξιολογητές δεν συνέκριναν τον αριθμό των θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν ή διατηρήθηκαν από επιχειρήσεις που επωφελήθηκαν από χρηματοδότηση κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών με τον θεωρητικό αριθμό θέσεων που θα είχε ενδεχομένως δημιουργηθεί χωρίς αυτή τη χρηματοδότηση.

Το 2011 διενεργήθηκε ανάλυση εναλλακτικού σεναρίου στο πλαίσιο χρηματοδοτούμενου από την ΕΕ ερευνητικού έργου²⁵. Η ανάλυση έλαβε υπόψη το κεφάλαιο επιχειρηματικών συμμετοχών από όλες τις πηγές (όχι μόνο από την ΕΕ) και κάλυψε επιχειρήσεις από επτά κράτη μέλη και μία τρίτη χώρα. Η ανάλυση κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, κατά γενικό κανόνα, οι διαπιστώσεις υποστήριξαν την άποψη ότι οι επενδυτές κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών είχαν σημαντική θετική επίδραση στην ανάπτυξη και την παραγωγικότητα των επιχειρήσεων, καθώς και στις επιδόσεις στους τομείς των επενδύσεων και της καινοτομίας. Οι επενδυτές κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών βοήθησαν τις επιχειρήσεις του χαρτοφυλακίου τους να υπερβούν σε επιδόσεις τις επιχειρήσεις που δεν υποστηρίζονταν από κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών, ακόμη και μεσούσης της χρηματοπιστωτικής κρίσης την περίοδο 2008-2009. Παρείχαν σε αυτές τους πόρους και τις ικανότητες που απαιτούνταν ώστε να προσαρμόσουν ταχέως την προσφορά τους κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας κρίσης.

Είναι θετικό το γεγονός ότι το ΕΤαΕ δημοσίευσε σειρά εγγράφων εργασίας σχετικά με την οικονομική συμβολή των υποστηριζόμενων από αυτό επενδύσεων και τις επιδόσεις των ενισχυόμενων νεοφυών επιχειρήσεων²⁶, συμπεριλαμβανομένης ανάλυσης εναλλακτικού σεναρίου. Η μόνη επιφύλαξη είναι ότι, στο πλαίσιο των μελετών αυτών, εξετάστηκαν όλες οι επενδύσεις κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών του ΕΤαΕ και όχι μόνον οι υποστηριζόμενες από την ΕΕ.

Όσον αφορά τα μέσα της πολυετούς περιόδου προγραμματισμού 2014-2020, η Επιτροπή έχει καθορίσει δείκτες αποτελέσματος και αντικτύπου για τους μηχανισμούς EFG και IFE, αλλά όχι για το ΕΤΣΕ. Για τους EFG και IFE έχουν οριστεί τιμές-στόχος για όλους τους δείκτες εκτός από τον κύκλο εργασιών και τον αριθμό των εργαζομένων των δικαιούχων επιχειρήσεων (βλέπε πίνακα 2). Επιπλέον, οι τιμές-στόχος για τον IFE δεν αφορούν μόνο τα κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών, αλλά τα συνδυάζουν με τη χρηματοδότηση με δανειακά κεφάλαια, δυσχεραίνοντας την αξιολόγηση των επιδόσεων κάθε μέσου.

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει της νομοθεσίας και εγγράφων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Η ενδιάμεση αξιολόγηση σχετικά με το ΕΤΣΕ συνιστούσε να αποσαφηνιστεί, με τη χρήση εναλλακτικών σεναρίων, ο αντίκτυπος της πρωτοβουλίας στη χρηματοπιστωτική αγορά και, ειδικότερα, η επίδραση στη δυσλειτουργία της αγοράς και πιθανά φαινόμενα παραγκωνισμού. Στην ενδιάμεση αξιολόγηση αναγνωρίστηκαν οι πρόσφατες προσπάθειες του Ομίλου ΕΤΕπ για τη δοκιμή των εν λόγω προσεγγίσεων για τα προϊόντα του ΕΤΣΕ, ιδίως όσον αφορά τη δημιουργία της αναγκαίας υποδομής δεδομένων²⁷.

Η Επιτροπή δεν διέθετε ολοκληρωμένη επενδυτική στρατηγική

Για τη βελτίωση της πρόσβασης των επιχειρήσεων σε χρηματοδότηση μέσω μιας πανευρωπαϊκής αγοράς κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών απαιτούνται μια συνεκτική και ολοκληρωμένη πολιτική και μια επενδυτική στρατηγική που να αποσκοπούν, μεταξύ άλλων, στη στήριξη των λιγότερο ανεπτυγμένων αγορών, στη μείωση της εξάρτησης από τον δημόσιο τομέα και στην απλούστευση των παρεμβάσεων.

Η βασιζόμενη στη ζήτηση προσέγγιση δεν ευνοεί την ανάπτυξη των λιγότερο ανεπτυγμένων αγορών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών ή τομέων δραστηριότητας

Προκειμένου να αξιολογήσουμε την επενδυτική στρατηγική της Επιτροπής, αναλύσαμε την τρέχουσα κατάσταση στις χώρες όπου έχουν την έδρα τους οι υποστηριζόμενες από την ΕΕ εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών και οι χρηματοδοτούμενες επιχειρήσεις, καθώς και τα στάδια ανάπτυξης και τους τομείς δραστηριότητάς τους.

Οι λιγότερο ανεπτυγμένες αγορές κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών ωφελήθηκαν ελάχιστα από τις υπό κεντρική διαχείριση παρεμβάσεις της ΕΕ

Από τότε που η Επιτροπή άρχισε τη δραστηριότητά της στον τομέα του κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών το 1998, οι αποφάσεις σχετικά με την κατανομή της χρηματοδότησης βασίζονται στην αξία των έργων και όχι στη γεωγραφική θέση ή τον τομέα επένδυσης.

Ελλείψει στρατηγικής που να διασφαλίζει τη διοχέτευση επαρκών επενδύσεων στις λιγότερο ανεπτυγμένες αγορές, ενδέχεται η στήριξη που αυτές λαμβάνουν να είναι μικρότερη. Ο κίνδυνος αυτός επιβεβαιώνεται από τις εκ των προτέρων αξιολογήσεις / εκτιμήσεις αντικτύπου της Επιτροπής σχετικά με τις παρεμβάσεις της την περίοδο 2014-2020 (μηχανισμοί IFE και EFG), στις οποίες επισημάνθηκε η μεγάλη συγκέντρωση επενδύσεων κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών σε ορισμένα κράτη μέλη.

Διαπιστώσαμε ότι, στο τέλος Ιουνίου του 2018, τα δύο κράτη μέλη με την υψηλότερη συγκέντρωση εγγεγραμμένων, υποστηριζόμενων από την ΕΕ, εταιρειών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών ήταν η Γαλλία και η Ιταλία, στις οποίες αντιστοιχούσαν το 20 % και το 14 % αντίστοιχα του συνολικού αριθμού εταιρειών αυτού του είδους. Ακολουθούσαν το Λουξεμβούργο, το Ηνωμένο Βασίλειο, οι Κάτω Χώρες, η Γερμανία και η Φινλανδία. Υπάρχουν 12 κράτη μέλη σε εγγεγραμμένη εταιρεία των οποίων δεν έχει πραγματοποιήσει επενδύσεις καμία υποστηριζόμενη από την ΕΕ εταιρεία κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών (βλέπε γράφημα 5).

Το ισχύον ρυθμιστικό καθεστώς είναι ένας από τους παράγοντες που λαμβάνουν υπόψη οι διαχειριστές, προκειμένου να επιλέξουν τον τόπο σύστασης μιας εταιρείας κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών. Στο πλαίσιο έρευνας²⁸ που διεξήγαγε το ΕΤαΕ, οι διαχειριστές εταιρειών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών ζήτησαν την προώθηση πανευρωπαϊκών εταιρειών, αύξηση των διασυνοριακών επενδύσεων και εναρμόνιση των νομικών πλαισίων και των φορολογικών συστημάτων.

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει στοιχείων του ΕΤαΕ.

Οι εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών δύνανται να επενδύουν είτε αποκλειστικά σε επιχειρήσεις της χώρας της έδρας τους είτε σε περισσότερες χώρες. Στις 30 Ιουνίου 2018, το 42 % των υποστηριζόμενων από την ΕΕ εταιρειών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών είχε επενδύσεις σε περισσότερες χώρες.

Όσον αφορά το ύψος των επενδύσεων, από το γράφημα 6 προκύπτει ότι τα κράτη μέλη που προσέλκυαν ήδη κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών²⁹ ήταν εκείνα που ωφελήθηκαν περισσότερο από τις παρεμβάσεις της ΕΕ. Ξεχωρίζουν η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, καθώς συγκεντρώνουν το 50 % των επενδύσεων αυτών. Δεδομένου ότι τα εν λόγω κράτη μέλη είναι οι μεγαλύτερες οικονομίες της ΕΕ, η εστίαση σε αυτά δεν συμβάλλει στην προώθηση μιας ευρωπαϊκής αγοράς κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών.

Έως τα μέσα του 2018, καμία από τις υποστηριζόμενες από την ΕΕ εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών υπό κεντρική διαχείριση δεν είχε επενδύσει στην Κύπρο, τη Μάλτα, τη Σλοβενία ή τη Σλοβακία, και περιορισμένες μόνον επενδύσεις (συνολικού ύψους 29 εκατομμυρίων ευρώ) είχαν πραγματοποιηθεί στη Βουλγαρία, την Τσεχία, την Ουγγαρία, την Πολωνία και τη Ρουμανία.

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει στοιχείων του ΕΤαΕ.

Από την ανάλυση των δεδομένων προκύπτει ότι η κατανομή της χρηματοδότησης βάσει της ζήτησης ευνοεί τις περισσότερο ανεπτυγμένες αγορές κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών. Αυτό δεν συμβάλλει στην επίτευξη του δεδηλωμένου στόχου της ΕΕ για την προώθηση μιας πανευρωπαϊκής αγοράς κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, ούτε ορισμένων προτεραιοτήτων που αναφέρονται στις συμφωνίες ανάθεσης. Παραδείγματος χάριν, στις περιπτώσεις των τριών πλέον πρόσφατων μέσων μετοχικού κεφαλαίου (EFG, IFE, ΕΤΣΕ), η νομική βάση πάντα αναφέρεται στη στήριξη της ανάπτυξης των κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών σε επίπεδο ΕΕ. Επιπλέον, το άρθρο 2 της συμφωνίας εντολής του GIF ορίζει ότι ένας από τους στόχους του μηχανισμού είναι η μείωση του ελλείμματος στην αγορά μετοχικού κεφαλαίου και κεφαλαίου επιχειρηματικού κινδύνου με σκοπό τη βελτίωση της αγοράς επιχειρηματικών κεφαλαίων της ΕΕ. Η βασιζόμενη στη ζήτηση προσέγγιση επικρίθηκε σε διάφορες αξιολογήσεις των παρεμβάσεων της ΕΕ, οι οποίες διενεργήθηκαν από την Επιτροπή ή για λογαριασμό της, και στις οποίες διατυπώθηκε η σύσταση αντικατάστασής της από μια περισσότερο προορατική προσέγγιση.

Παραδείγματος χάριν, η εκτίμηση αντικτύπου του 2018 σχετικά με το διάδοχο πρόγραμμα InvestEU (περίοδος 2021-2027) συνιστά την αντιστάθμιση των επιπτώσεων της βασιζόμενης στη ζήτηση προσέγγισης, σε επίπεδο επιμέρους πράξεων, μέσω αυστηρότερης επαλήθευσης της συμμόρφωσης με τους στόχους πολιτικής. Η Επιτροπή δεν διευκρίνισε πώς αυτό θα γινόταν στην πράξη, ούτε με ποιον τρόπο θα επηρέαζε τη βασιζόμενη στη ζήτηση προσέγγιση.

Οι ανάγκες χρηματοδότησης δεν προσδιορίστηκαν ποσοτικώς ανά στάδιο ανάπτυξης ή τομέα δραστηριότητας

Την εικοσαετία κατά την οποία η Επιτροπή στηρίζει εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών μέσω των διάφορων υπό κεντρική διαχείριση παρεμβάσεών της, έχει επενδύσει σε ΜΜΕ που βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης. Στο γράφημα 7 παρουσιάζεται το ποσοστό των 4,6 δισεκατομμυρίων ευρώ που επενδύθηκε από τις υποστηριζόμενες από την ΕΕ εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών κατά την περίοδο αυτή σε κάθε στάδιο ανάπτυξης των επιχειρήσεων.

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει στοιχείων του ΕΤαΕ.

Τα πρώιμα στάδια (προλειτουργικό και εκκίνησης) αντιπροσωπεύουν το 56 % των συνολικών επενδύσεων. Κατά κανόνα, οι εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών επενδύουν σε μεγαλύτερο αριθμό επιχειρήσεων που βρίσκονται στα πρώιμα στάδια παρά στα μεταγενέστερα. Ωστόσο, τα μέσα ποσά που επενδύονται ανά ΜΜΕ στα πρώιμα στάδια είναι χαμηλότερα. Οι υποστηριζόμενες από την ΕΕ εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών επένδυσαν κατά μέσο όρο 1,36 και 2,56 εκατομμύρια ευρώ ανά ΜΜΕ στo προλειτουργικό στάδιο και το στάδιο εκκίνησης αντίστοιχα, ενώ ο μέσος όρος των επενδύσεων στα στάδια μεγέθυνσης και εξαγοράς³⁰ ανερχόταν σε 4,82 και 7,16 εκατομμύρια ευρώ ανά ΜΜΕ, αντίστοιχα.

Το 68 % των διαχειριστών εταιρειών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών που απάντησαν στην έρευνά μας θεωρούν ότι η συμμετοχή του δημοσίου στη χρηματοδότηση κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών είναι περισσότερο αναγκαία για επενδύσεις στo προλειτουργικό στάδιο και το στάδιο εκκίνησης.

Όσον αφορά την κατανομή ανά τομέα, οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα των υπολογιστών και των ηλεκτρονικών καταναλωτικών ειδών, καθώς και στον τομέα των βιοεπιστημών, αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 50 % των συνολικών επενδύσεων που πραγματοποίησαν οι υποστηριζόμενες από την ΕΕ εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών (βλέπε γράφημα 8).

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει στοιχείων του ΕΤαΕ.

Παρόλο που η ΕΕ έχει επενδύσει σε επιχειρήσεις που βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης και δραστηριοποιούνται σε διαφορετικούς τομείς, η κατανομή των πόρων δεν βασίστηκε σε ενδελεχή ανάλυση της προσφοράς και της ζήτησης στην ευρωπαϊκή αγορά κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών. Από τις εκ των προτέρων αξιολογήσεις της Επιτροπής απουσίαζαν στοιχεία σχετικά με το χρηματοδοτικό κενό για τα διάφορα στάδια ανάπτυξης ή τους διάφορους τομείς δραστηριότητας (βλέπε σημείο 36).

Σημειώνουμε ότι, στην εκτίμηση αντικτύπου της για το InvestEU (περίοδος 2021-2027), η Επιτροπή συνιστούσε τη στόχευση των μέσων μετοχικού κεφαλαίου με βάση τον τομέα και τον κύκλο ζωής των επιχειρήσεων (βάσει ανάλυσης του χρηματοδοτικού κενού)³¹. Η αξιολόγηση δεν περιείχε καμία αναφορά σε στόχευση ή ανάλυση ανά κράτος μέλος.

Η αγορά κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών της ΕΕ δεν είναι αρκετά ελκυστική για τους επενδυτές του ιδιωτικού τομέα

Οι υποστηριζόμενες από την ΕΕ παρεμβάσεις θα πρέπει να χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση ανεπαρκειών της αγοράς ή, πιο συγκεκριμένα (προκειμένου να γίνει σεβαστή η αρχή της επικουρικότητας και να επιτευχθεί προστιθέμενη αξία), εκείνων των ανεπαρκειών που τα κράτη μέλη δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν μόνα τους³². Απώτερος στόχος της δημόσιας παρέμβασης είναι η προσέλκυση επενδυτών από τον ιδιωτικό τομέα, προκειμένου να αναπτυχθεί μια βιώσιμη αγορά κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών. Εξετάσαμε κατά πόσον η Επιτροπή κατόρθωσε να ενθαρρύνει άλλους επενδυτές του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα να διαθέσουν κεφάλαια παράλληλα με την ΕΕ. Στην εκ των προτέρων αξιολόγηση του IFE του 2013 επισημάνθηκε ότι οι χαμηλές αποδόσεις αποτελούσαν μία από τις κύριες αιτίες για το πενιχρό ενδιαφέρον των ιδιωτών επενδυτών στα κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών. Συγκεκριμένα, αναφερόταν ότι, με εξαίρεση την περίοδο της «φούσκας» των διαδικτυακών εταιρειών (dot.com bubble, 1997-2000), η μέση ετήσια απόδοση των ευρωπαϊκών εταιρειών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών κινείται κάτω του 10 %. Την τελευταία δεκαετία, μάλιστα, είναι αρνητική, ενώ ακόμη και οι εταιρείες με την καλύτερη διαχείριση αδυνατούν να επιτύχουν τις αποδόσεις που επιδιώκουν οι θεσμικοί επενδυτές³³.

Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η παρέμβαση της ΕΕ είναι συμβατή με τους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων, η Επιτροπή έχει καθορίσει ελάχιστη τιμή-στόχο για το μερίδιο των ιδιωτών επενδυτών στις υποστηριζόμενες από την ΕΕ εταιρείες επιχειρηματικών συμμετοχών. Η εν λόγω τιμή-στόχος καθορίστηκε στο 50 % για τα παλαιότερα μέσα, όπως τα ESU 1998 και ESU 2001, αλλά στη συνέχεια μειώθηκε στο 30 % για τις παρεμβάσεις της περιόδου 2014-2020. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία καθώς η Επιτροπή θεωρεί ότι τις επενδύσεις ιδίου κινδύνου του ΕΤαΕ / της ΕΤΕπ και των αναπτυξιακών τραπεζών ανεξάρτητες και ιδιωτικές. Η Επιτροπή δεν έχει ορίσει άλλη τιμή-στόχο για τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα.

Η Επιτροπή δεν όρισε την επίτευξη υψηλών αποδόσεων ως στόχο για τις παρεμβάσεις της, ούτε απαίτησε από το ΕΤαΕ να αποκομίσει κέρδη από την επένδυση πόρων της ΕΕ. Ωστόσο, το ΕΤαΕ είναι υποχρεωμένο από τη νομοθεσία και τις συμφωνίες ανάθεσης να εφαρμόζει την αρχή pari-passu, σύμφωνα με την οποία οι επενδυτές του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα συμμετέχουν επί ίσοις όροις σε εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, συμμετέχοντας εξίσου στα κέρδη και τις ζημίες. Η προσέλκυση επενδυτών από τον ιδιωτικό τομέα, η οποία είναι απαραίτητη για μια βιώσιμη αγορά κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, είναι δυνατή μόνον εάν οι επενδύσεις αποφέρουν υψηλές αποδόσεις.

Σύμφωνα με τις οικονομικές καταστάσεις του 2017, ο μηχανισμός ESU 1998 επένδυσε 101 εκατομμύρια ευρώ από τη θέσπισή του, καταγράφοντας συνολική καθαρή ζημία ύψους 12 εκατομμυρίων ευρώ. Παρόμοια εικόνα παρατηρείται όσον αφορά το τμήμα των χαρτοφυλακίων των μηχανισμών ESU 2001 και GIF που έχουν ρευστοποιηθεί (έχουν ήδη διαγραφεί ή πωληθεί). Ο μηχανισμός ESU 2001 ανέφερε πραγματοποιηθείσα καθαρή ζημία 82 εκατομμυρίων ευρώ επί συνόλου επενδύσεων 207 εκατομμυρίων ευρώ, και ο μηχανισμός GIF ζημία 88 εκατομμυρίων ευρώ επί συνόλου επενδύσεων 470 εκατομμυρίων ευρώ³⁴. Τα δύο αυτά μέσα διατηρούν ακόμη σημαντικό μέρος των επενδύσεων στα χαρτοφυλάκιά τους (ESU 2001: 31 %, GIF: 64 %). Είναι πολύ νωρίς για να παρασχεθούν ουσιαστικά στοιχεία για περισσότερο πρόσφατες παρεμβάσεις της ΕΕ (βλέπε πίνακα 3).

Σε ορισμένες από τις τελικές και ενδιάμεσες αξιολογήσεις της σχετικά με τα υπό κεντρική διαχείριση προγράμματα, η Επιτροπή έκρινε ότι η εφαρμογή της αρχής pari-passu απέτυχε να τονώσει τις ιδιωτικές επενδύσεις ή και ότι αποτέλεσε εμπόδιο για αυτές. Άλλη αξιολόγηση (η εκ των προτέρων αξιολόγηση του μηχανισμού EFG του 2011) δεν κατέληξε σε συμπέρασμα σχετικά με την απόκλιση από την αρχή pari-passu, αναβάλλοντας τη λήψη απόφασης έως ότου διενεργηθεί λεπτομερής εκτίμηση της αγοράς. Έως τον χρόνο του ελέγχου, η Επιτροπή δεν είχε διενεργήσει σχετική εκτίμηση. Η Επιτροπή παρέχει τη δυνατότητα επενδύσεων που δεν συμμορφώνονται με την αρχή pari-passu μόνο στην περίπτωση των κοινωνικών επενδύσεων στο πλαίσιο του σκέλους του ΕΤΣΕ για τις ΜΜΕ.

Ένα από τα επιχειρήματα που επικαλείται η Επιτροπή για την εφαρμογή της αρχής pari-passu είναι ότι, σε αντίθετη περίπτωση, υπάρχει κίνδυνος η επένδυση να εκληφθεί ως κρατική ενίσχυση. Οι ασυμβίβαστες κρατικές ενισχύσεις που χορηγούν τα κράτη μέλη στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό, και η Επιτροπή μπορεί να αποφασίσει την ανάκτησή τους. Ωστόσο, οι κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής³⁵ και η ενωσιακή νομοθεσία³⁶ προβλέπουν ρητά σε ποιες περιπτώσεις οι επενδύσεις με ασύμμετρο επιμερισμό των κερδών δεν παραβιάζουν τους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων.

Παραδείγματος χάριν, επενδυτής του δημόσιου τομέα μπορεί να αυξήσει την απόδοση για τους ιδιώτες επενδυτές, εκχωρώντας μέρος της απόδοσης που του αναλογεί (στο πλαίσιο ασύμμετρης δομής αποδόσεων). Αυτό θα σήμαινε ότι ο επενδυτής του δημόσιου τομέα δεν επενδύει επί ίσοις όροις με τους άλλους επενδυτές, κατά παράβαση της αρχής pari-passu περί ισότητας.

Σύμφωνα με την αξιολόγηση σχετικά με το ταμείο συμμετοχών (fund-of-funds) του 2015, οι περισσότεροι ερωτηθέντες διαχειριστές εταιρειών ιδιωτικού μετοχικού κεφαλαίου και κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών ισχυρίστηκαν ότι, εάν η ΕΕ επιθυμεί ουσιαστικά να ενθαρρύνει την επιστροφή του ιδιωτικού τομέα στα ευρωπαϊκά κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών, πρέπει να επιτρέψει στον ιδιωτικό τομέα να καρπωθεί τις επιπλέον αποδόσεις, ως αντάλλαγμα για τις επενδύσεις σε στάδια υψηλότερου κινδύνου. Επικρατούσε η άποψη ότι οι ασύμμετρες αποδόσεις μπορούν δυνητικά να συμβάλλουν στην υπέρβαση των εμποδίων για την προσέλκυση ιδιωτών επενδυτών σε επίπεδο ταμείου συμμετοχών.

Πριν από τη δημιουργία του ευρωπαϊκού προγράμματος για τα ταμεία συμμετοχών, η Επιτροπή συγκρότησε ομάδα εργασίας για την ανάλυσή του. Η ομάδα πρότεινε την πρόβλεψη της δυνατότητας ασύμμετρων αποδόσεων στην πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος, μολονότι πρέπει να προτιμώνται εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών που τηρούν την αρχή pari-passu. Ως αντιστάθμισμα, πρότεινε την πραγματοποίηση επενδύσεων σε χώρες με λιγότερο ανεπτυγμένο περιβάλλον κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών. Ωστόσο, παρά τη σύσταση αυτή, η πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος δεν προέβλεπε τη δυνατότητα ασύμμετρων αποδόσεων.

Ένας άλλος τρόπος για να προωθήσουν οι επενδυτές του δημόσιου τομέα μια αυτοσυντηρούμενη αγορά κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, είναι η παροχή της δυνατότητας σταδιακής αποχώρησης, δηλαδή πρόωρης εξόδου, από τις εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών. Ωστόσο, τέτοια πρόβλεψη δεν περιλαμβάνεται ούτε στις συμφωνίες ετερόρρυθμης εταιρείας (limited partnership agreements) που υπογράφηκαν μεταξύ του ΕΤαΕ και των εταιρειών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, ούτε και στις δύο συμφωνίες ταμείων συμμετοχών που έχουν υπογραφεί μέχρι σήμερα από το ΕΤαΕ. Σημειώνουμε ότι η αξιολόγηση των ταμείων συμμετοχών του 2015 πρότεινε τη συμπερίληψη μηχανισμών πρόωρης εξόδου.

Η χρήση περισσότερων παρεμβάσεων για τη διοχέτευση της ενωσιακής στήριξης στην αγορά κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών αποτελεί πηγή πολυπλοκότητας

Παρότι σε προηγούμενες περιόδους η Επιτροπή διοχέτευε τη στήριξή της στην αγορά κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών μέσω ενός μόνο μέσου, την περίοδο 2014-2020 χρησιμοποιεί για τον σκοπό αυτό τρεις διαφορετικές παρεμβάσεις (τους μηχανισμούς EFG και IFE και το μετοχικό προϊόν του σκέλους για τις ΜΜΕ του ΕΤΣΕ). Εξετάσαμε αν η Επιτροπή είχε διασφαλίσει τη συνοχή μεταξύ των τριών αυτών παρεμβάσεων.

Ο μηχανισμός EFG αποσκοπεί να βελτιώσει την πρόσβαση των ΜΜΕ στο μετοχικό κεφάλαιο κατά το στάδιο επέκτασης και μεγέθυνσης, ενώ ο IFE επικεντρώνεται σε επενδύσεις στα αρχικά στάδια. Ωστόσο οι σχετικοί κανονισμοί προβλέπουν τη δυνατότητα πραγματοποίησης διασταυρούμενων επενδύσεων σε διαφορετικά στάδια. Τα δύο μέσα προορίζονταν να αποτελέσουν τις δύο συνιστώσες ενός ενιαίου μετοχικού χρηματοδοτικού μέσου της Ένωσης.

Με τη δρομολόγηση στα μέσα του 2016 του μετοχικού προϊόντος του σκέλους για τις ΜΜΕ του ΕΤΣΕ (βλέπε παράρτημα II), η πολυπλοκότητα αυξήθηκε, λόγω του συνδυασμού μιας εγγύησης από τον προϋπολογισμό και ενός χρηματοδοτικού μέσου και, επιπλέον, λόγω της συμμετοχής της Επιτροπής, της ΕΤΕπ και του ΕΤαΕ.

Προκειμένου να αποφευχθεί η αλληλοεπικάλυψη του νέου αυτού προϊόντος με τον υφιστάμενο μηχανισμό EFG, η Επιτροπή αποφάσισε το 2016 να επανεστιάσει τον EFG κατά κύριο λόγο σε συμφωνίες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών σε τρίτες χώρες³⁷, οι οποίες δεν μπορούν να καλυφθούν από το μετοχικό προϊόν του σκέλους για τις ΜΜΕ του ΕΤΣΕ.

Η ύπαρξη τριών μέσων με παρεμφερείς στόχους, υπό τη διαχείριση τριών διαφορετικών υπηρεσιών εντός της Επιτροπής, είχε ως αποτέλεσμα τον πολλαπλασιασμό των προσπαθειών διαχείρισης, αναφοράς στοιχείων και παρακολούθησης. Σύμφωνα με τις διάφορες νομικές διατάξεις, το ΕΤαΕ καλείται να καταρτίζει χωριστές επιχειρησιακές εκθέσεις για καθένα από τα μέσα, τουλάχιστον ανά διετία.

Επί του παρόντος, οι επιχειρησιακές εκθέσεις του ΕΤαΕ σχετικά με το μετοχικό προϊόν του σκέλους για τις ΜΜΕ του ΕΤΣΕ δεν αποσαφηνίζουν επαρκώς την κατάσταση όσον αφορά τα διάφορα υπο-σκέλη, ενώ είναι δύσκολο να σχηματιστεί συνολική εικόνα της δομής των παρεμβάσεων σε συνδυασμό.

Σημειώνουμε ότι η Επιτροπή αναγνώρισε τις ανεπάρκειες και τις αλληλοεπικαλύψεις και πρότεινε μια σημαντικά απλουστευμένη δομή για το μελλοντικό πρόγραμμα InvestEU (2021-2027). Συγκεκριμένα, έχει προτείνει την αντικατάσταση των τριών μέσων (EFG, EFI και ΕΤΣΕ) από ένα ενιαίο μέσο το οποίο θα παρέχει μια ενιαία εγγύηση από τον προϋπολογισμό.

Το ΕΤαΕ είναι ο βασικός επενδυτής, αλλά ο τρόπος με τον οποίο διαχειρίζεται τις παρεμβάσεις της ΕΕ μπορεί να εξορθολογιστεί

Η Επιτροπή διοχετεύει μέσω του ΕΤαΕ τη στήριξή της στο πλαίσιο των υπό κεντρική διαχείριση παρεμβάσεων κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών της, από τη θέσπισή τους στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Συνεπώς, η Επιτροπή πρέπει να διασφαλίζει την ορθή υλοποίηση των παρεμβάσεων της ΕΕ από το ΕΤαΕ.

Ο ρόλος του ΕΤαΕ είναι σημαντικός

Ο όγκος των κεφαλαίων που αντλήθηκαν από τον κλάδο κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών της ΕΕ από επενδυτές του δημόσιου τομέα διπλασιάστηκε μεταξύ του 2015 και του 2016 και το 2018 παρέμενε ακόμη σε υψηλότερο από το προ της κρίσης επίπεδο του 2007 (βλέπε γράφημα 2). Το ΕΤαΕ, το οποίο διαχειρίζεται έναν διαρκώς αυξανόμενο αριθμό εντολών (βλέπε σημείο 22), έχει καταστεί ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες της αγοράς ευρωπαϊκού κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών. Το 2018 υπέγραψε συμφωνίες με εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, δεσμευόμενο να επενδύσει, αυτό μόνον, 1,4 δισεκατομμύρια ευρώ. Από το ποσό αυτό, 214 εκατομμύρια ευρώ θα προέλθουν από υποστηριζόμενα από την ΕΕ μέσα. Εξετάσαμε κατά πόσον το ΕΤαΕ διαχειρίστηκε τα μέσα κατά τρόπο αποδοτικό.

Έρευνα που διενήργησε το ΕΤαΕ το 2018³⁸ κατέδειξε ότι η συμμετοχή του θεωρείται σημαντική, δεδομένου ότι διαδραματίζει ρόλο βασικού επενδυτή και συντελεί στην προσέλκυση επενδυτών του ιδιωτικού τομέα, ενισχύοντας την αξιοπιστία των εταιρειών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών στις οποίες επενδύει. Η συμμετοχή του ΕΤαΕ σε επενδύσεις τύγχανε γενικώς θετικής υποδοχής από τους ενδιαφερόμενους διαχειριστές εταιρειών.

Η πλειονότητα των διαχειριστών εταιρειών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών που απάντησαν στην έρευνά μας αποτίμησαν θετικά τη διαδικασία δέουσας επιμέλειας του ΕΤαΕ. H ποιότητά της συχνά θεωρείται ως «σφραγίδα έγκρισης». Ωστόσο, εξέφρασαν επίσης την άποψη ότι το ΕΤαΕ είναι προσκολλημένο στους τύπους και προσανατολισμένο στη συμμόρφωση, και ότι η διαδικασία έγκρισης των αιτήσεων των εταιρειών είναι ιδιαίτερα χρονοβόρα. Σύμφωνα με την έρευνα, το 45 % των διαχειριστών εταιρειών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών δήλωσε ότι η διαδικασία έγκρισης των αιτήσεων από το ΕΤαΕ διήρκεσε περισσότερο από ένα έτος, και το 41 % ανέφερε ότι διήρκεσε μεταξύ 6 μηνών και ενός έτους. Η πλειονότητα των ερωτηθέντων (66 %) δήλωσαν ότι βρίσκονταν σε επαφή με τρεις έως πέντε συνομιλητές στο ΕΤαΕ κατά τη διάρκεια της διαδικασίας υποβολής αίτησης, ενώ ορισμένοι συνομιλητές δεν ήταν πάντοτε εξοικειωμένοι με τις εθνικές ιδιαιτερότητες.

Στην αξιολόγηση για τα ταμεία συμμετοχών του 2015 τονίστηκε ο αντικυκλικός ρόλος που διαδραμάτισε το ΕΤαΕ διασφαλίζοντας την πρόσβαση των καινοτόμων νεοφυών επιχειρήσεων και ΜΜΕ σε κεφάλαια σε περιόδους οικονομικής ύφεσης. Επισημάνθηκε επίσης, ωστόσο, ότι μερίδα των ενδιαφερομένων, ιδίως εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, ενώσεις κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών και ορισμένοι διαχειριστές ταμείων συμμετοχών, εξέφρασαν την άποψη ότι η δεσπόζουσα θέση του ΕΤαΕ ως βασικού επενδυτή στην ευρωπαϊκή αγορά κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών και ως διαχειριστή ταμείων συμμετοχών εγείρει ερωτηματικά όσον αφορά τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα.

Τα υποστηριζόμενα από την ΕΕ μέσα αλληλοεπικαλύπτονται με άλλα μέσα υπό τη διαχείριση του ΕΤαΕ, αντί να δρουν συμπληρωματικά προς αυτά

Το ΕΤαΕ ανέπτυξε πολιτική για την κατανομή των πόρων στο πλαίσιο των διαφόρων εντολών του (πολιτική κατανομής συμφωνιών). Εξετάσαμε κατά πόσον το ΕΤαΕ εφάρμοσε ορθά την πολιτική αυτή, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση των διαφόρων εντολών του.

Το ΕΤαΕ πρέπει να επιλέγει σε ποια εταιρεία κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών θα επενδύσει και βάσει ποιας εντολής. Οι συναφείς νομικές βάσεις και οι συμφωνίες ανάθεσης των υπό κεντρική διαχείριση χρηματοδοτούμενων από την ΕΕ μέσων είτε επιτρέπουν είτε όχι τις συνεπενδύσεις με πόρους που προέρχονται από άλλες εντολές.

Στο πλαίσιο του μηχανισμού ESU 1998, οι συνεπενδύσεις με το ΕΤαΕ ή με μηχανισμούς υπό τη διαχείρισή του απαγορεύονταν ρητά³⁹. Αιτία της απαγόρευσης ήταν ότι ο μηχανισμός είχε σχεδιαστεί για να συμπληρώνει τις εντολές υπό τη διαχείριση του ΕΤαΕ, απευθυνόμενη στις «ΜΜΕ που δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν από την ΕΤΕ ή το ΕΤαΕ λόγω των κριτηρίων υψηλότερου κινδύνου⁴⁰».

Η έννοια των κριτηρίων υψηλότερου κινδύνου επαναλήφθηκε όσον αφορά τους μηχανισμούς ESU 2001 και GIF, μολονότι οι συνεπενδύσεις επιτράπηκαν για τα δύο αυτά μέσα. Στα τέλη του 2017, το 30 % των υποστηριζόμενων από τα εν λόγω μέσα εταιρειών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών είχε προχωρήσει σε συνεπενδύσεις με εταιρείες που σχετίζονταν με άλλες εντολές του ΕΤαΕ (ως επί το πλείστον με την εντολή της ΕΤΕπ όσον αφορά τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου⁴¹). Αυτό καταδεικνύει ότι οι επιλεγείσες εταιρείες δεν επικεντρώνονταν σε διαφορετικό τμήμα του κινδύνου, σε σχέση με τις άλλες εντολές του ΕΤαΕ.

Οι νομικές βάσεις που καλύπτουν τους μηχανισμούς EFG και IFE, καθώς και το ΕΤΣΕ, δεν αναφέρονται πλέον στην έννοια των κριτηρίων υψηλότερου κινδύνου. Και στις τρεις προσδιορίζεται ότι πρέπει να δρουν συμπληρωματικά προς τα μέσα που χρηματοδοτούνται από εθνικά ή περιφερειακά προγράμματα. Η νομική βάση του ΕΤΣΕ ενθαρρύνει επίσης ρητά τη συμπληρωματικότητα προς υφιστάμενες πράξεις και δραστηριότητες της ΕΤΕπ, ωστόσο η νομική βάση των δύο μηχανισμών δεν περιέχει σχετική αναφορά.

Ο κανονισμός για το ΕΤΣΕ καλεί επίσης για την παροχή καθοδήγησης σχετικά με τη συνδυασμένη χρήση μέσων της ΕΕ με χρηματοδότηση από την ΕΤΕπ στο πλαίσιο της εγγύησης της ΕΕ, ώστε να εξασφαλίζεται η συμπληρωματικότητα. Η Επιτροπή εξέδωσε κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τη συμπληρωματικότητα μεταξύ του ΕΤΣΕ και των ΕΔΕΤ. Δεν υπάρχουν κατευθυντήριες γραμμές αναφορικά με συνεπενδύσεις με άλλες εντολές υπό τη διαχείριση του ΕΤαΕ, παραδείγματος χάριν την εντολή της ΕΤΕπ όσον αφορά τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου.

Δεδομένου του πολλαπλασιασμού των εντολών του ΕΤαΕ, η ενδιάμεση αξιολόγηση που διενεργήθηκε για λογαριασμό της Επιτροπής σχετικά με τον μηχανισμό GIF συνιστούσε την κατάρτιση πολιτικής κατανομής συμφωνιών από το ΕΤαΕ⁴². Το ΕΤαΕ διαθέτει τέτοια πολιτική από το 2009. Μετά από ορισμένες τροποποιήσεις, παρέμεινε αμετάβλητη από τα τέλη του 2011 έως την αναθεώρησή της, το 2018.

Η πολιτική κατανομής συμφωνιών του 2011 δεν ανέφερε καμία σημαντική αλληλοεπικάλυψη μεταξύ των διαφόρων εντολών. Ωστόσο, στο πλαίσιο του μηχανισμού GIF πραγματοποιήθηκαν συνεπενδύσεις, καθώς το ΕΤαΕ επένδυσε κεφάλαια από διάφορες εντολές στην ίδια εταιρεία κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών⁴³. Στην πολιτική κατανομής του 2018 δεν περιέχονται συμπεράσματα σχετικά με τυχόν αλληλοεπικαλύψεις. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη τις προτιμήσεις των εντολών (παραδείγματος χάριν, σχετικά με τομείς ή επιδόσεις) και τη γεωγραφική τους εστίαση, υπάρχει αλληλοεπικάλυψη μεταξύ των υπό κεντρική διαχείριση παρεμβάσεων της ΕΕ και άλλων εντολών.

Η αρχική πολιτική κατανομής συμφωνιών (σε ισχύ έως το 2018) άφηνε τη λήψη των σχετικών αποφάσεων εξ ολοκλήρου στην επαγγελματική κρίση του ΕΤαΕ, ενώ η νέα πολιτική προβλέπει κριτήρια ποσοτικής⁴⁴ και ποιοτικής αξιολόγησης, προκειμένου να κρίνεται ποια εντολή αντιστοιχεί καλύτερα σε κάθε εταιρεία κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών. Το ΕΤαΕ δεν μας παρέσχε στοιχεία σχετικά με τις κατευθυντήριες οδηγίες που παρέχονται στους υπαλλήλους του όσον αφορά τον τρόπο εφαρμογής των κριτηρίων αυτών.

Το ΕΤαΕ προχώρησε σε δοκιμή της νέας πολιτικής του, εφαρμόζοντάς την σε συμφωνίες που είχε συνάψει το 2017 και το 2018. Από την εκ των υστέρων αυτή δοκιμή προέκυψε ότι, με βάση την ποσοτική εκτίμηση, όσον αφορά ορισμένες επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο παρεμβάσεων της ΕΕ υπό κεντρική διαχείριση, το ΕΤαΕ θα μπορούσε να είχε χρησιμοποιήσει άλλες εντολές του δημόσιου τομέα, διότι έλαβαν ίση ή υψηλότερη βαθμολογία σε σύγκριση με τις υποστηριζόμενες από την ΕΕ. Το ΕΤαΕ δεν μας παρέσχε λεπτομερή στοιχεία σχετικά με τον τρόπο υπολογισμού της βαθμολογίας των παρεμβάσεων.

Το ΕΤαΕ αντιμετώπισε δυσκολίες σε σχέση με την έξοδο από υποστηριζόμενες από την ΕΕ εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών

Οι εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών αποκομίζουν απόδοση κατά την πώληση μιας επιχείρησης (ή την «έξοδο» από αυτή). Η έξοδος πραγματοποιείται είτε μέσω αρχικής δημόσιας προσφοράς στο χρηματιστήριο (initial public offering, IPO) είτε μέσω πώλησης της επιχείρησης σε επενδυτή του κλάδου (πώληση με διαπραγμάτευση) ή σε άλλη εταιρεία κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών ή ιδιωτικού μετοχικού κεφαλαίου. Όταν μια επιχείρηση του χαρτοφυλακίου δεν έχει εναπομένουσα αξία, η λογιστική αξία της διαγράφεται από τον ισολογισμό σύμφωνα με τα ισχύοντα λογιστικά πρότυπα. Εξετάσαμε τη στρατηγική εξόδου που εφαρμόζουν οι εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών για τη μεγιστοποίηση της απόδοσης των επενδύσεων. Επίσης, εξετάσαμε τη στρατηγική περαίωσης των υπό εξέταση εντολών.

Το 2018, οι τρεις κύριοι, βάσει της αξίας, τρόποι εξόδου στην ευρωπαϊκή αγορά κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών ήταν οι εξής: α) πώληση με διαπραγμάτευση, 35 %· β) αρχική δημόσια προσφορά, 22 %· γ) διαγραφή από τον ισολογισμό, 12 %⁴⁵. Οι διαχειριστές των ευρωπαϊκών εταιρειών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών θεωρούν την έξοδο από επενδύσεις και την αγορά αρχικών δημόσιων προσφορών τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν⁴⁶.

Σύμφωνα με έγγραφο που δημοσίευσε η Start-up Europe Partnership το 2017, μόνο το 2 % των αναπτυσσόμενων ευρωπαϊκών εταιρειών εισάγεται στο χρηματιστήριο, και περίπου το 15 % του συνολικού όγκου των κεφαλαίων που συγκεντρώνονται στην Ευρώπη προέρχεται από αρχικές δημόσιες προσφορές. Η κατάσταση αυτή είναι προβληματική διότι οι αρχικές δημόσιες προσφορές, εκτός από την εξασφάλιση κεφαλαίου ανάπτυξης, προσφέρουν επίσης δυνατότητες εξόδου στις εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, χωρίς τις οποίες δεν μπορεί να λειτουργήσει ο συγκεκριμένος κλάδος⁴⁷.

Στον πίνακα 3 παρουσιάζονται ο αριθμός των εξόδων και οι εναπομένουσες επενδύσεις όλων των υποστηριζόμενων από την ΕΕ παρεμβάσεων την 30ή Ιουνίου 2018.

Η διάρκεια ζωής κάθε εταιρείας κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών καθορίζεται στη συμφωνία ετερόρρυθμης εταιρείας (limited partnership). Το ΕΤαΕ αντιμετώπισε δυσκολίες στην περαίωση δύο από τις εντολές της Επιτροπής (ESU 1998 και ESU 2001), διότι οι εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών δεν είχαν κατορθώσει να πωλήσουν όλες τις επιχειρήσεις στο χαρτοφυλάκιό τους κατά τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους. Κατά την αξιολόγηση των εταιρειών για την επιλογή των επενδύσεων στο πλαίσιο των μηχανισμών ESU 1998 και ESU 2001, το ΕΤαΕ δεν έδωσε ιδιαίτερη σημασία στην ικανότητά τους όσον αφορά τη διαχείριση του σταδίου της εκποίησης. Το πρόβλημα της εξόδου αντιμετωπίστηκε με καθυστέρηση, και χρειάστηκε να παραταθεί η λειτουργία των δύο πρώτων μέσων (ESU 1998 και ESU 2001), τα οποία είχαν ήδη ολοκληρωθεί, προκειμένου να δοθεί χρόνος στο ΕΤαΕ για την εξεύρεση τρόπων εκποίησης.

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει στοιχείων του ΕΤαΕ.

Ως αποτέλεσμα, στα μέσα του 2018, ο μηχανισμός ESU 1998, η εντολή του οποίου είχε λήξει τον Ιούλιο του 2014, εξακολουθούσε να συμμετέχει σε εταιρείες με επενδύσεις σε εξέλιξη σε 12 επιχειρήσεις, που αντιστοιχούσαν στο 4 % των επιχειρήσεων στις οποίες είχαν πραγματοποιηθεί επενδύσεις. Ομοίως, στα μέσα του 2018, ο μηχανισμός ESU 2001 εξακολουθούσε να συμμετέχει σε εταιρείες, με επενδύσεις σε 98 επιχειρήσεις, οι οποίες αντιστοιχούσαν στο 31 % των επενδύσεων.

Οι διαχειριστικές αμοιβές του ΕΤαΕ δεν είναι πλήρως διαφανείς και δεν έχουν σχεδιαστεί με γνώμονα την επίτευξη των στόχων της πολιτικής

Η Επιτροπή καταβάλλει διαχειριστική αμοιβή στο ΕΤαΕ για την υλοποίηση των παρεμβάσεων κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών της ΕΕ για λογαριασμό της⁴⁸. Επίσης, επιστρέφει στο ΕΤαΕ ορισμένα έξοδα που κρίνονται επιλέξιμα, όσον αφορά την υλοποίηση των μέσων της ΕΕ (άλλα έξοδα διαχείρισης). Εξετάσαμε κατά πόσον η διαχειριστική αμοιβή που καταβάλλεται από την Επιτροπή είναι δικαιολογημένη και εάν συντελεί στην επίτευξη των στόχων πολιτικής.

Οι συμφωνίες ανάθεσης καθορίζουν τα ανώτατα όρια των αμοιβών μεταξύ του 5,7 % και του 8,5 % της παρέμβασης της ΕΕ. (Βλέπε πίνακα 4 για λεπτομερή στοιχεία σχετικά με τα όρια των αμοιβών ανά παρέμβαση).

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει συμφωνιών ανάθεσης.

Στις διαχειριστικές αμοιβές που η Επιτροπή καταβάλλει στο ΕΤαΕ προστίθενται οι αντίστοιχες αμοιβές που χρεώνουν οι διαχειριστές των υποστηριζόμενων από την ΕΕ εταιρειών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, οι οποίες κατά κανόνα αντιστοιχούν στο 2 % ετησίως του ανειλημμένου ποσού. Επιπλέον, η δρομολόγηση του πανευρωπαϊκού προγράμματος ταμείων συμμετοχών πρόσθεσε ένα ακόμη επίπεδο διοικητικών διαδικασιών (βλέπε σημείο 20). Ο διαχειριστής κάθε ταμείου συμμετοχών εισπράττει επίσης διαχειριστική αμοιβή, που μπορεί να κυμαίνεται από 8 % έως 12 % της ανειλημμένης συνεισφοράς της ΕΕ κατά τη διάρκεια ζωής του ταμείου (συνήθως περίπου 12 έτη).

Έλλειψη διαφάνειας στην αιτιολόγηση των τελών εκκίνησης

Οι συμφωνίες ανάθεσης μεταξύ της Επιτροπής και του ΕΤαΕ προβλέπουν, στο πλαίσιο των διοικητικών αμοιβών, την καταβολή τέλους εκκίνησης κατά την έναρξη της περιόδου εφαρμογής (παράρτημα III). Τα εν λόγω τέλη καλύπτουν: α) την προετοιμασία της πρόσκλησης εκδήλωσης ενδιαφέροντος (η οποία περιλαμβάνει λεπτομερείς όρους και προϋποθέσεις, καθώς και απαιτήσεις αναφοράς στοιχείων)· β) την οργάνωση των εσωτερικών διαδικασιών και συστημάτων ΤΠ του ΕΤαΕ, συμπεριλαμβανομένου του ιστότοπου· γ) την κατάρτιση τυποποιημένων νομικών εγγράφων.

Δεδομένου ότι το ΕΤαΕ διαχειρίζεται τα υποστηριζόμενα από την ΕΕ μέσα εδώ και μία εικοσαετία, θα ανέμενε κανείς να έχει αναπτύξει συνεργίες και τεχνογνωσία, τα οποία θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε εξοικονόμηση πόρων ιδίως κατά τη διαδικασία εκκίνησης νέων μέσων. Αυτό όμως δεν ισχύει, και τα τέλη εκκίνησης που καταβάλλονται από την Επιτροπή στο ΕΤαΕ αυξάνονται με την πάροδο του χρόνου. Για τον μηχανισμό GIF, η Επιτροπή κατέβαλε 0,3 εκατομμύρια ευρώ ως τέλος εκκίνησης (0,8 % του συνολικού ανώτατου ορίου των αμοιβών). Όσον αφορά περισσότερο πρόσφατα μέσα, το τέλος εκκίνησης αυξήθηκε σε 2,5 εκατομμύρια ευρώ στην περίπτωση του μηχανισμού EFG (13 % του συνολικού ανώτατου ορίου των αμοιβών), σε 4 εκατομμύρια ευρώ για τον μηχανισμό IFE (14 % του συνολικού ανώτατου ορίου των αμοιβών) και σε 5 εκατομμύρια ευρώ για το μετοχικό προϊόν του σκέλους για τις ΜΜΕ του ΕΤΣΕ (7 % του συνολικού ανώτατου ορίου των αμοιβών).

Η Επιτροπή δεν συλλέγει πληροφορίες σχετικά με τις πραγματικές δαπάνες που επωμίζεται το ΕΤαΕ στο στάδιο της εκκίνησης. Στην ειδική έκθεσή μας αριθ. 20/2017 σχετικά με τα μέσα εγγύησης δανείων⁴⁹ σχολιάσαμε τη διαδικασία διαπραγμάτευσης των αμοιβών μεταξύ της Επιτροπής και του ΕΤαΕ. Διαπιστώσαμε ότι τα συμπεράσματα της έκθεσης ισχύουν επίσης για τα μέσα κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, ιδίως η διαπίστωση ότι η Επιτροπή δεν διαθέτει λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τα πραγματικά έξοδα προηγούμενων μέσων.

Η προμήθεια κινήτρου που σχετίζεται με τους στόχους πολιτικής δεν είναι απολύτως κατάλληλη για τον επιδιωκόμενο σκοπό

Η ισχύουσα προμήθεια κινήτρου δεν προωθεί την ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής αγοράς κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών. Παραδείγματος χάριν, το ΕΤαΕ εισπράττει προμήθεια κινήτρου για κάθε σύμβαση που υπογράφεται με διαχειριστή εταιρείας κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, το ύψος της οποίας διαμορφώνεται ανάλογα με τον αριθμό των συμβάσεων που υπογράφονται. Ωστόσο, η προμήθεια κινήτρου είναι δομημένη κατά τρόπο ώστε το ΕΤαΕ δεν υποχρεούται να επιτύχει κάποια καθορισμένη τιμή-στόχο όσον αφορά τον αριθμό των εταιρειών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών στις οποίες αναμένεται να επενδύσει. Επιπλέον, παρατηρούμε ότι η εν λόγω προμήθεια δεν αυξάνεται προοδευτικά, ανάλογα με τον αριθμό των συμβάσεων που υπογράφονται. Για τους μηχανισμούς GIF και EFG, το ΕΤαΕ εισπράττει μια κατ’ αποκοπήν αμοιβή, ενώ στην περίπτωση του μηχανισμού IFE καταβάλλεται υψηλότερη προμήθεια για τις τέσσερις πρώτες συμβάσεις που υπογράφονται.

Η προμήθεια κινήτρου δεν έχει σχεδιαστεί ειδικά για την επίτευξη των τιμών-στόχου που καθορίζονται για τις παρεμβάσεις. Παραδείγματος χάριν, στην περίπτωση του EFG, η Επιτροπή έχει ορίσει ως ελάχιστη τιμή-στόχο τη στήριξη τουλάχιστον 360 επιλέξιμων επιχειρήσεων. Ωστόσο, καταβάλλει μέρος της προμήθειας κινήτρου στο ΕΤαΕ, ακόμη και αν η εν λόγω τιμή-στόχος δεν επιτευχθεί (βλέπε πίνακα 2).

Η προμήθεια κινήτρου που σχετίζεται με τους στόχους της πολιτικής δεν έχει σχεδιαστεί για να ενθαρρύνει τις επενδύσεις στις λιγότερο ανεπτυγμένες αγορές κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών ή στους λιγότερο ανεπτυγμένους τομείς δραστηριότητας της ΕΕ. Στο πλαίσιο των μηχανισμών ESU 1998/2001 και του μηχανισμού GIF δεν παρέχονται κίνητρα στο ΕΤαΕ προκειμένου να επενδύσει σε νέες αγορές. Τα άλλα μέσα περιλαμβάνουν τουλάχιστον ένα κίνητρο –μολονότι τα ποσά είναι αμελητέα σε σύγκριση με άλλους τύπους κινήτρων– αλλά δεν δίδεται προτεραιότητα στις λιγότερο ανεπτυγμένες αγορές κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών.

Συμπεράσματα και συστάσεις

Η ΕΕ συμμετέχει στην αγορά κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών εδώ και περισσότερο από δύο δεκαετίες, περίοδο κατά την οποία η Επιτροπή αύξησε σημαντικά τη στήριξή της. Παρά τη σημαντική χρηματοδότηση που έχει διαθέσει η ΕΕ για την ενίσχυση της αγοράς κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις.

Αξιολόγηση των παρεμβάσεων της ΕΕ

Διαπιστώσαμε ότι οι αποφάσεις σχετικά με την κλίμακα της παρέμβασης της ΕΕ δεν ήταν επαρκώς εμπεριστατωμένες, είτε επειδή δεν είχε προηγηθεί εκ των προτέρων αξιολόγηση ή εκτίμηση αντικτύπου, είτε επειδή οι αξιολογήσεις διενεργήθηκαν μετά τη λήψη της απόφασης σχετικά με τον προϋπολογισμό. Η ανάλυση του χρηματοδοτικού κενού δεν κάλυψε διάφορες πτυχές, καθώς δεν διενεργήθηκε σε επίπεδο κρατών μελών, τομέων δραστηριότητας ή σταδίων χρηματοδότησης επιχειρηματικών συμμετοχών (βλέπε σημεία 29 έως 36).

Στο πλαίσιο του σχεδιασμού των μελλοντικών παρεμβάσεων, η Επιτροπή πρέπει να διενεργεί εγκαίρως ουσιαστικές ενδιάμεσες και εκ των υστέρων αξιολογήσεις, λαμβάνοντας υπόψη τα διδάγματα από την εμπειρία των προηγούμενων. Οι εκ των υστέρων αξιολογήσεις, στις περιπτώσεις που διενεργήθηκαν, κατά κανόνα διενεργήθηκαν πολύ νωρίς, συχνά πριν από την ολοκλήρωση των προγραμμάτων. Επιπλέον, δεν περιλάμβαναν αναλύσεις βάσει ποσοτικών δεδομένων και δεν εξέταζαν εναλλακτικά σενάρια. Συνεπώς, παρά το γεγονός ότι η στήριξη του κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών έχει ιστορία 20 ετών, μέχρι στιγμής, η Επιτροπή έχει παρουσιάσει ελάχιστα αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με τον επιτευχθέντα αντίκτυπο (βλέπε σημεία 37 έως 46).

Η Επιτροπή πρέπει να βελτιώσει τις πληροφορίες στις οποίες βασίζει τις αποφάσεις της. Ειδικότερα, πρέπει:

1. να αναλύσει διεξοδικά τις αστοχίες της αγοράς ή τις περιπτώσεις υποαξιοποίησης επενδύσεων σε ενωσιακό, εθνικό και τομεακό επίπεδο, καθώς και στα διάφορα στάδια ανάπτυξης των επιχειρήσεων, προκειμένου να διαθέσει ανάλογα χρηματοδοτικούς πόρους στις παρεμβάσεις κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών.

Χρονοδιάγραμμα υλοποίησης της σύστασης: έως την υπογραφή των συμφωνιών ανάθεσης με τους εταίρους υλοποίησης (τέλος 2022).

Προκειμένου να βελτιώσει τις αξιολογήσεις της, η Επιτροπή οφείλει:

2. να διασφαλίζει τη συγκέντρωση των σχετικών δεδομένων, ώστε οι αξιολογητές να επικεντρώνονται στην αποτελεσματικότητα της στήριξης προβαίνοντας, κατά περίπτωση, σε ανάλυση εναλλακτικών σεναρίων·
3. να διενεργήσει αναδρομικές αξιολογήσεις συγκεκριμένο χρονικό διάστημα μετά την επενδυτική περίοδο για τους μηχανισμούς ESU 1998, ESU 2001 και GIF, προκειμένου να καταστεί δυνατή η εξαγωγή ουσιαστικών συμπερασμάτων σχετικά με τον αντίκτυπο των παρεμβάσεων.

Χρονοδιάγραμμα υλοποίησης της σύστασης: το συντομότερο δυνατόν ή, το αργότερο, έως το τέλος του 2021.

Ανάπτυξη ολοκληρωμένης επενδυτικής στρατηγικής

Η Επιτροπή δεν έχει θεσπίσει ολοκληρωμένη επενδυτική στρατηγική, προκειμένου να αναπτυχθεί μια πανευρωπαϊκή αγορά κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών. Οι παρεμβάσεις της ΕΕ δεν έδωσαν προτεραιότητα σε χώρες με λιγότερο ανεπτυγμένες αγορές κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών ή στους λιγότερο ανεπτυγμένους τομείς δραστηριότητας. Η αγορά της ΕΕ εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συμμετοχή του δημόσιου τομέα, και η χρησιμοποίηση ποικίλων μέσων δημιούργησε περιττή πολυπλοκότητα.

Οι παρεμβάσεις της Επιτροπής στην ευρωπαϊκή αγορά κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών βασίζονται σε μια προσέγγιση με γνώμονα τη ζήτηση, σύμφωνα με την οποία η επιλογή των προς χρηματοδότηση έργων γίνεται με βάση την αξία τους, ανεξάρτητα από τη γεωγραφική θέση ή τον τομέα δραστηριότητας. Ωστόσο, διαπιστώσαμε ότι η προσέγγιση αυτή ευνοεί σαφώς τις πλέον ανεπτυγμένες αγορές κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, γεγονός που οδηγεί σε συγκέντρωση των επενδύσεων, κάτι που δεν συντελεί στην ανάπτυξη μιας πανευρωπαϊκής αγοράς κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών (βλέπε σημεία 49 έως 63).

Η Επιτροπή δεν όρισε την επίτευξη υψηλών αποδόσεων ως στόχο των παρεμβάσεών της. Γενικώς, η προσέλκυση επενδυτών του ιδιωτικού τομέα, η οποία είναι απαραίτητη για μια βιώσιμη αγορά κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, είναι δυνατή μόνον εάν οι επενδύσεις αποφέρουν υψηλές αποδόσεις. Ο μηχανισμός ESU 1998 επένδυσε 101 εκατομμύρια ευρώ, καταγράφοντας συνολική καθαρή ζημία ύψους 12 εκατομμυρίων ευρώ από τη θέσπισή του. Παρόμοια είναι η εικόνα όσον αφορά τα τμήματα των χαρτοφυλακίων των μηχανισμών ESU 2001 και GIF που έχουν ρευστοποιηθεί. Μέχρι σήμερα η Επιτροπή παρέχει στήριξη μόνον βάσει της αρχής pari-passu, χωρίς να παραιτείται από μέρος της απόδοσής της προς όφελος των επενδυτών του ιδιωτικού τομέα ή να αναλαμβάνει μεγαλύτερο μέρος των ζημιών (βλέπε σημεία 64 έως 73).

Προκειμένου να αναπτυχθεί μια πανευρωπαϊκή αγορά κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, η Επιτροπή πρέπει:

1. να λάβει περαιτέρω συγκεκριμένα μέτρα για την τόνωση των επενδύσεων σε λιγότερο ανεπτυγμένες αγορές κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών και σε λιγότερο ανεπτυγμένους τομείς δραστηριότητας.

Χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση της σύστασης: εγκαίρως, για την προετοιμασία της νέας περιόδου προγραμματισμού (τέλη 2020).

Προκειμένου να μειωθεί η εξάρτηση της ενωσιακής αγοράς κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών από τη συμμετοχή του δημόσιου τομέα, η Επιτροπή οφείλει:

2. να ορίζει κατάλληλες τιμές-στόχο σε επίπεδο μέσων για την προσέλκυση επενδυτών από τον ιδιωτικό τομέα, λαμβάνοντας υπόψη τους συγκεκριμένους στόχους της πολιτικής, καθώς και την ανάπτυξη των διάφορων αγορών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών και τομέων δραστηριότητας σε τοπικό επίπεδο·
3. να διερευνήσει τη δυνατότητα θέσπισης ρητρών σταδιακής εξόδου·
4. να διερευνήσει το ενδεχόμενο χρήσης ασύμμετρου επιμερισμού των κερδών ή του κινδύνου σε περίπτωση σημαντικών ανεπαρκειών της αγοράς, δηλαδή την παραίτηση της Επιτροπής από μέρος της απόδοσης προς όφελος των άλλων επενδυτών, ή την ανάληψη των πρώτων ζημιών όταν οι αποδόσεις είναι αρνητικές.

Χρονοδιάγραμμα υλοποίησης της σύστασης: πριν από τη διαπραγμάτευση των νέων συμφωνιών ανάθεσης (τέλη 2022).

Υλοποίηση των παρεμβάσεων της ΕΕ

Το ΕΤαΕ έχει καταστεί ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες της ευρωπαϊκής αγοράς κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών, διαχειριζόμενο αυξανόμενο αριθμό εντολών. Η διαδικασία δέουσας επιμέλειας του ΕΤαΕ είναι διεξοδική, και λόγω της ποιότητάς της θεωρείται συχνά ως «σφραγίδα έγκρισης». Ωστόσο, η διαδικασία συχνά θεωρείται ιδιαίτερα χρονοβόρα και τυπολατρική, και το 45 % των διαχειριστών εταιρειών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών ανέφεραν ότι χρειάστηκε περισσότερο από ένα έτος για την έγκριση της αίτησής τους από το ΕΤαΕ. Επιπλέον, κατά την περίοδο εκείνη, οι διαχειριστές έπρεπε να βρίσκονται σε επαφή με περισσότερους του ενός συνομιλητές, οι οποίοι δεν ήταν εξοικειωμένοι στον ίδιο βαθμό με την υπόθεσή τους.

Οι υπό κεντρική διαχείριση παρεμβάσεις της ΕΕ αλληλοεπικαλύπτονται με διάφορες άλλες δημόσιες παρεμβάσεις, τις οποίες επίσης διαχειρίζεται το ΕΤαΕ. Η Επιτροπή έχει λάβει περιορισμένες πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο το ΕΤαΕ αποφασίζει στο πλαίσιο ποιας εντολής θα επενδύσει σε ποια εταιρεία κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών (βλέπε σημεία 86 έως 95).

Το ΕΤαΕ αντιμετώπισε δυσκολίες στην περαίωση δύο από τις εντολές της Επιτροπής που είχαν λήξει (ESU 1998 και ESU 2001), διότι οι εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών δεν είχαν κατορθώσει να πωλήσουν όλες τις επιχειρήσεις στο χαρτοφυλάκιό τους κατά τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους. Λόγω της καθυστερημένης αντιμετώπισης του ζητήματος αυτού, χρειάστηκε να παραταθεί η λειτουργία των δύο μέσων, τα οποία είχαν ήδη λήξει, προκειμένου να δοθεί χρόνος στο ΕΤαΕ για την εξεύρεση τρόπων εκποίησης (βλέπε σημεία 96 έως 101).

Διαπιστώσαμε ότι η Επιτροπή καταβάλλει σημαντικά τέλη εκκίνησης κατά τη δρομολόγηση κάθε νέου μέσου. Δεν παρατηρούμε εξοικονόμηση πόρων ως αποτέλεσμα συνεργιών και τεχνογνωσίας που θα μπορούσαν να έχουν αναπτυχθεί από το ΕΤαΕ, μετά από δύο δεκαετίες διαχείρισης υποστηριζόμενων από την ΕΕ μέσων. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν ήταν επαρκώς ενημερωμένη σχετικά με τις πραγματικές δαπάνες που βαρύνουν το ΕΤαΕ (βλέπε σημεία 105 έως 107).

Η προμήθεια κινήτρου που σχετίζεται με τους στόχους της πολιτικής δεν έχει σχεδιαστεί κατά τρόπο ώστε να συμβάλλει στην επίτευξη των τιμών-στόχου που έχουν καθοριστεί για τις παρεμβάσεις ή να ενθαρρύνει τις επενδύσεις σε χώρες με λιγότερο ανεπτυγμένες αγορές κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών ή σε λιγότερο ανεπτυγμένους τομείς δραστηριότητας (βλέπε σημεία 108 έως 110).

Προκειμένου να ενισχυθεί η αποδοτικότητα, η Επιτροπή οφείλει να συνεργαστεί με το ΕΤαΕ προκειμένου:

1. να εξορθολογιστεί η διαδικασία έγκρισης των έργων με τη συντόμευσή της·
2. να διασφαλιστεί ότι εφαρμόζει πολιτική κατανομής συμφωνιών, η οποία εξασφαλίζει τη συμπληρωματικότητα μεταξύ των παρεμβάσεων της ΕΕ και των λοιπών εντολών υπό τη διαχείριση του ΕΤαΕ·
3. να διασφαλιστεί ότι προσδιορίζει επαρκείς δυνατότητες εξόδου κατά την έγκριση επενδύσεων σε εταιρεία κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών.

Χρονοδιάγραμμα υλοποίησης της σύστασης: εγκαίρως για τη διαπραγμάτευση των νέων συμφωνιών ανάθεσης (τέλη 2022).

Η διαχειριστική αμοιβή που καταβάλλεται από την Επιτροπή στο ΕΤαΕ πρέπει:

4. να αντιστοιχεί στην επιστροφή των δαπανών τις οποίες πράγματι επωμίζεται το ΕΤαΕ στο στάδιο της εκκίνησης κατά τη δημιουργία νέων μέσων·
5. να σχεδιαστεί κατά τρόπο ώστε να λειτουργεί ως κίνητρο για την επιδίωξη των γενικών στόχων των παρεμβάσεων, και ειδικότερα της ανάπτυξης μιας ευρωπαϊκής αγοράς κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, αυξανόμενη σταδιακά με την επίτευξη των ελάχιστων συμφωνηθέντων ορόσημων επιδόσεων.

Χρονοδιάγραμμα υλοποίησης της σύστασης: εγκαίρως για τη διαπραγμάτευση των νέων συμφωνιών ανάθεσης (τέλη 2022).

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα IV, του οποίου προεδρεύει ο Alex Brenninkmeijer, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 17ης Σεπτεμβρίου 2019.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

Klaus-Heiner Lehne
Πρόεδρος

Παραρτήματα

Παράρτημα I — Συνήθης δομή εταιρείας κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών

Πηγή: Προσαρμογή από το «2018 Professional Standards Handbook» της Invest Europe. 

Παράρτημα II — Μετοχικό προϊόν του σκέλους για τις ΜΜΕ του ΕΤΣΕ

Τον Ιούνιο του 2015, το Κοινοβούλιο ενέκρινε τον κανονισμό για το ΕΤΣΕ, με εγγύηση της ΕΕ ύψους 16 δισεκατομμυρίων ευρώ. Σε συνδυασμό με τη συνεισφορά του Ομίλου ΕΤΕπ, ύψους 5 δισεκατομμυρίων ευρώ, το συνολικό ποσό φθάνει τα 21 δισεκατομμύρια ευρώ. Τον Δεκέμβριο του 2017, το Κοινοβούλιο ενέκρινε την επέκταση της εγγύησης της ΕΕ κατά 10 δισεκατομμύρια ευρώ, σε 26 δισεκατομμύρια ευρώ. Ο όμιλος της ΕΤΕπ αύξησε επίσης τη συνεισφορά του κατά 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ, σε 7,5 δισεκατομμύρια ευρώ. Συνολικά έχουν εγγραφεί 33,5 δισεκατομμύρια ευρώ στον προϋπολογισμό. Η εξέλιξη αυτή απεικονίζεται στο γράφημα 9.

Πηγή: Έκθεση των ΕΤΕπ/ΕΤαΕ, του 2017.

Τα 33,5 δισεκατομμύρια ευρώ κατανέμονται σε δύο σκέλη: i) στο σκέλος υποδομής και καινοτομίας· ii) στο σκέλος για τις ΜΜΕ. Μετά την επέκταση της εγγύησης της ΕΕ για το ΕΤΣΕ, το σκέλος για τις ΜΜΕ αυξήθηκε κατά 5,5 δισεκατομμύρια ευρώ σε 10,5 δισεκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων τα 6,5 δισεκατομμύρια ευρώ θα καλυφθούν από τον προϋπολογισμό της ΕΕ.

Το μετοχικό προϊόν του σκέλους για τις ΜΜΕ του ΕΤΣΕ αποτελεί τμήμα του σκέλους για τις ΜΜΕ και περιλαμβάνει δύο υπο-σκέλη. Στο πλαίσιο του υπο-σκέλους 1, το ΕΤαΕ παρέχει επενδύσεις μετοχικού κεφαλαίου σε: i) εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών που επενδύουν στα στάδια επέκτασης και μεγέθυνσης· ii) εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών που επενδύουν σε πολλαπλά στάδια· iii) επιχειρήσεις με κοινωνικό αντίκτυπο. Η μέγιστη εγγύηση της ΕΕ καλύπτει 1 δισεκατομμύριο ευρώ και η ρευστότητα παρέχεται από την ΕΤΕπ. Επιπλέον, το ΕΤαΕ πρέπει να χρηματοδοτήσει 50 εκατομμύρια ευρώ με ίδιο κίνδυνο.

Το υπο-σκέλος 2 αποτελεί τμήμα ανώτερης εξασφάλισης του μηχανισμού IFE. Από κοινού με το τμήμα ανώτερης εξασφάλισης της ΕΤΕπ, προστέθηκε ως συμπληρωματικό στον ήδη υφιστάμενο IFE («Ορίζων 2020»). Στο γράφημα 10 παρέχεται επισκόπηση του μετοχικού προϊόντος του σκέλους για τις ΜΜΕ του ΕΤΣΕ, πριν από την επέκταση της εγγύησης της ΕΕ για το ΕΤΣΕ.

Πηγή: Διοικητικό συμβούλιο του ΕΤΣΕ, SB/16/16.

Μια επένδυση ύψους 100 ευρώ στο πλαίσιο του υπο-σκέλους 1 θα χρηματοδοτηθεί με 95,2 ευρώ από την ΕΤΕπ, με εγγύηση της ΕΕ, και με 4,8 ευρώ από την συμμετοχή του ΕΤαΕ. Ο κίνδυνος θα κατανεμηθεί βάσει της αρχής pari-passu, σε αναλογία 4,8/95,2.

Στο υπο-σκέλος 2 κάθε επένδυση χρηματοδοτείται σύμφωνα με το ποσοστό των επιμέρους τμημάτων. Σε μια επένδυση ύψους 100 ευρώ, τα 45 ευρώ θα χρηματοδοτηθούν από το τμήμα ήσσονος εξασφάλισης του IFE, τα 26,5 ευρώ από το τμήμα ανώτερης εξασφάλισης της ΕΤΕπ (με την εγγύηση του προϋπολογισμού της ΕΕ μέσω του μετοχικού προϊόντος του σκέλους για τις ΜΜΕ του ΕΤΣΕ), και τα 28,5 ευρώ από το τμήμα ανώτερης εξασφάλισης του ΕΤαΕ. Ο μηχανισμός IFE θα καλύψει ζημία μέχρι 45 ευρώ· οι ζημίες που υπερβαίνουν το όριο αυτό, θα καλύπτονται βάσει της αρχής pari-passu από τον προϋπολογισμό της ΕΕ και το τμήμα ανώτερης εξασφάλισης του ΕΤαΕ, σε αναλογία 26,5/28,5.

Συνεπεία της επέκτασης της εγγύησης της ΕΕ για το ΕΤΣΕ, το διοικητικό συμβούλιο του ΕΤΣΕ αποφάσισε την αύξηση της εγγύησης της ΕΕ για το μετοχικό προϊόν του σκέλους για τις ΜΜΕ του ΕΤΣΕ, κατά 1 050 εκατομμύρια ευρώ σε 2 320 εκατομμύρια ευρώ τον Οκτώβριο του 2018. Από το πρόσθετο αυτό ποσό, 950 εκατομμύρια ευρώ προορίζονταν για το υπο-σκέλος 1 και 100 εκατομμύρια ευρώ για το υπο-σκέλος 2.

Λόγω της ρύθμισης επιμερισμού του κινδύνου που παρουσιάζεται στο γράφημα 10, το ΕΤαΕ θα κληθεί να συνεπενδύσει ένα επιπλέον ποσό 47 εκατομμυρίων ευρώ (4,8 %) στο υπο-σκέλος 1. Μια επιπλέον αύξηση της εγγύησης της ΕΕ για το υπο-σκέλος 2 του ΕΤΣΕ, ύψους 100 εκατομμυρίων ευρώ, συνεπάγεται επίσης αύξηση της συνεισφοράς της ΕΕ στον μηχανισμό IFE κατά 170 εκατομμύρια ευρώ και του τμήματος ανώτερης εξασφάλισης του ΕΤαΕ κατά 108 εκατομμύρια ευρώ.

Η συνολική επενδυτική ικανότητα ύψους 2 068 εκατομμυρίων ευρώ, όπως φαίνεται στο γράφημα 10, θα αυξηθεί τότε κατά 1 375 εκατομμύρια ευρώ, για να ανέλθει σε 3 443 εκατομμύρια ευρώ. Το ποσό αυτό περιλαμβάνει 2 948 εκατομμύρια ευρώ από τα υπό κεντρική διαχείριση προγράμματα, και 495 εκατομμύρια ευρώ από τα τμήματα ιδίου κινδύνου του ΕΤαΕ.

Η επιδιωκόμενη αύξηση χρειάστηκε περαιτέρω τροποποίηση της συμφωνίας ανάθεσης για το ΕΤΣΕ, η οποία δεν είχε υπογραφεί μέχρι τα μέσα Δεκεμβρίου του 2018.

Παράρτημα III — Σύνθεση της διαχειριστικής αμοιβής που καταβάλλεται από την Επιτροπή στο ΕΤαΕ ανά μέσο

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει συμφωνιών ανάθεσης.

Ακρωνύμια και συντομογραφίες

CIP: Πρόγραμμα-πλαίσιο για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία

COSME: Πρόγραμμα για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και τις ΜΜΕ

EFG: Μηχανισμός μετοχικού κεφαλαίου για την ανάπτυξη

ESU 1998: Μηχανισμός ενισχύσεων εκκίνησης του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για τις Τεχνολογίες, όσον αφορά την περίοδο πολυετούς προγραμματισμού που άρχισε το 1998

ESU 2001: Μηχανισμός ενισχύσεων εκκίνησης του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για τις Τεχνολογίες, όσον αφορά την περίοδο πολυετούς προγραμματισμού που άρχισε το 2001

G&E: Πρωτοβουλία για την ανάπτυξη και την απασχόληση

GIF: Μηχανισμός υπέρ των καινοτόμων ΜΜΕ και των ΜΜΕ με ισχυρή ανάπτυξη

IFE: Μηχανισμός μετοχικού κεφαλαίου για τα αρχικά στάδια, στο πλαίσιο του InnovFin

InvestEU: Σχέδιο προγράμματος για την περίοδο πολυετούς προγραμματισμού 2021-2027

IPO: Αρχική δημόσια προσφορά

MAP: Πολυετές πρόγραμμα για τις επιχειρήσεις και την επιχειρηματικότητα

ΑΕγχΠ: Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν

ΕΤαΕ: Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων

ΕΤΕπ: Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων

ΕΤΣΕ: Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων

Μετοχικό προϊόν του σκέλους για τις ΜΜΕ του ΕΤΣΕ: Mετοχικό προϊόν του σκέλους για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις του Ευρωπαϊκού Ταμείου Στρατηγικών Επενδύσεων (παράρτημα II)

ΜΜΕ: Μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις

Γλωσσάριο

Pari passu: Αρχή σύμφωνα με την οποία όλοι οι επενδυτές επενδύουν επί ίσοις όροις και απολαύουν των ίδιων δικαιωμάτων.

Αρχική δημόσια προσφορά: Διαδικασία διάθεσης προς πώληση ή διανομής μετοχών μιας επιχείρησης στο κοινό για πρώτη φορά.

Βασικός επενδυτής: Έμπιστος επενδυτής που αγοράζει σημαντικό μερίδιο εταιρείας κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών. Οι επενδυτές αυτού του είδους διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο διασφαλίζοντας την πώληση ορισμένου ποσοστού και την τόνωση της ζήτησης χάρη στην αξιοπιστία που προσδίδουν στην επένδυση.

Εγγύηση από τον προϋπολογισμό: Νομική δέσμευση για τη στήριξη επενδύσεων που πραγματοποιούν οικονομικοί εταίροι με την παροχή κονδυλίων από τον προϋπολογισμό της ΕΕ υπό συγκεκριμένες συνθήκες για την εκπλήρωση υποχρέωσης πληρωμής στο πλαίσιο προγράμματος που υποστηρίζεται από την ΕΕ.

Εκ των προτέρων αξιολόγηση: Αξιολόγηση διενεργούμενη πριν από την υλοποίηση μιας παρέμβασης, στο πλαίσιο της οποίας εξετάζονται, παραδείγματος χάριν, οι ανάγκες, η κλίμακα σε σχέση με το χρηματοδοτικό κενό, η προστιθέμενη αξία της ΕΕ και οι πιθανές συνεργίες με άλλα χρηματοδοτικά μέσα.

Εκτίμηση αντικτύπου: Συλλογή και ανάλυση πληροφοριών με σκοπό τον προσδιορισμό των δυνητικών πλεονεκτημάτων και μειονεκτημάτων μιας σχεδιαζόμενης δράσης για την υποστήριξη της διαδικασίας λήψης αποφάσεων.

Εταιρεία κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών: Ταμείο επενδύσεων που διαχειρίζεται κεφάλαια επαγγελματιών επενδυτών που επιθυμούν να επενδύσουν σε ΜΜΕ που διαθέτουν υψηλό δυναμικό ανάπτυξης.

Ιδιωτικό μετοχικό κεφάλαιο (Private equity): Επένδυση σε μη εισηγμένη ιδιωτική επιχείρηση, ως αντάλλαγμα για μεσο-μακροπρόθεσμη συμμετοχή, που στη συνέχεια πωλείται. Η εισφορά κεφαλαίου χρησιμοποιείται για τη χρηματοδότηση της εκκίνησης ή της ανάπτυξης της εταιρείας.

Κεφάλαιο επιχειρηματικών συμμετοχών (Venture capital): Κεφάλαιο που επενδύεται, σε αντάλλαγμα για συμμετοχή, σε νεοφυείς ή καινοτόμες αναδυόμενες επιχειρήσεις οι οποίες εμπεριέχουν σημαντικό βαθμό κινδύνου και έχουν ανάγκη εμπειρογνωμοσύνης για την ανάπτυξή τους.

Κρατικές ενισχύσεις: Άμεση ή έμμεση κρατική στήριξη προς επιχείρηση ή οργανισμό, με την οποία η επιχείρηση ή ο οργανισμός περιέρχεται σε πλεονεκτικότερη θέση έναντι των ανταγωνιστών της/του. Η ΕΕ διαθέτει κανόνες που διέπουν τις κρατικές ενισχύσεις για την αποφυγή τυχόν στρεβλώσεων της ενιαίας αγοράς. Η Επιτροπή επιβλέπει τη συμμόρφωση με τους κανόνες αυτούς.

Παρέμβαση υπό κεντρική διαχείριση: Επένδυση υπό τη διαχείριση της Επιτροπής, χρηματοδοτούμενη ή υποστηριζόμενη από τον προϋπολογισμό της ΕΕ.

Ταμείο συμμετοχών (Fund-of-funds): Ταμείο συλλογικών επενδύσεων που επενδύει σε άλλα ταμεία επενδύσεων και όχι απευθείας.

Χρηματοδοτικό μέσο: Χρηματοδοτική στήριξη από τον προϋπολογισμό της ΕΕ υπό τη μορφή επενδύσεων μετοχικού ή οιονεί μετοχικού κεφαλαίου, δανείων ή εγγυήσεων ή άλλων μέσων επιμερισμού κινδύνου.

Κλιμάκιο ελέγχου

Οι ειδικές εκθέσεις του ΕΕΣ παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των ελέγχων που αυτό διενεργεί επί των πολιτικών και προγραμμάτων της ΕΕ ή επί διαχειριστικών θεμάτων που αφορούν συγκεκριμένους τομείς του προϋπολογισμού. Το ΕΕΣ επιλέγει και σχεδιάζει τα εν λόγω ελεγκτικά έργα κατά τρόπον ώστε αυτά να αποφέρουν τον μέγιστο αντίκτυπο, λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων για τις επιδόσεις ή για τη συμμόρφωση, του επιπέδου των σχετικών εσόδων ή δαπανών, των επικείμενων εξελίξεων και του πολιτικού και δημόσιου συμφέροντος.

O εν προκειμένω έλεγχος επιδόσεων διενεργήθηκε από το Τμήμα Ελέγχου IV του ΕΕΣ, του οποίου προεδρεύει ο Alex Brenninkmeijer, Μέλος του Συνεδρίου, και το οποίο εστιάζει στους τομείς της ρύθμισης των αγορών και της ανταγωνιστικής οικονομίας. Επικεφαλής του συγκεκριμένου έργου ήταν ο Baudilio Tomé Muguruza, Μέλος του ΕΕΣ, συνεπικουρούμενος από τον Daniel Costa de Magalhães, προϊστάμενο του ιδιαίτερου γραφείου του, τον Ignacio Garcia de Parada, σύμβουλο στο ιδιαίτερο γραφείο του, τον Simon Dennett, αναλυτή, την Ιωάννα Μεταξοπούλου, διευθύντρια του Τμήματος IV, την Marion Colonerus, ανώτερο διοικητικό στέλεχος και τον Helmut Kern, υπεύθυνο έργου. Το κλιμάκιο ελέγχου απαρτιζόταν από τους Christian Detry, Ezio Guglielmi και Natalie Hagmayer. Η Hannah Critoph παρείχε γλωσσική υποστήριξη.

Από αριστερά: Daniel Costa de Magalhães, Christian Detry, Baudilio Tomé Muguruza, Ignacio García de Parada, Ιωάννα Μεταξοπούλου, Helmut Kern, Ezio Guglielmi.

Παραπομπές

¹ Ανακοίνωση της Επιτροπής - «Ευρώπη 2020 - Στρατηγική για έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη» [COM(2010) 2020 final της 3.3.2010).

² http://www.eif.org/what_we_do/equity/venture/index.htm.

³ Η Επιτροπή ενεργεί σε συνεργασία με τα κράτη μέλη.

⁴ Ζητήματα διπλής φορολόγησης, διοικητικά εμπόδια φορολογικού χαρακτήρα, αβεβαιότητα όσον αφορά τη φορολογική μεταχείριση.

⁵ https://www.investeurope.eu/policy/key‐topics/investor‐regulation/insurance/
https://www.investeurope.eu/policy/key‐topics/investor‐regulation/capital‐requirements‐forbanks/

⁶ Συμπεριλαμβανομένων του ΕΤαΕ και της ΕΤΕπ.

⁷ Για τους σκοπούς της παρούσας έκθεσης, ως υπό κεντρική διαχείριση παρεμβάσεις της ΕΕ νοούνται τα χρηματοδοτικά μέσα (ESU 1998, ESU 2001, GIF, IFE και EFG) και η εγγύηση από τον προϋπολογισμό για το μετοχικό προϊόν του σκέλους για τις ΜΜΕ του ΕΤΣΕ, όπως αναφέρονται στον πίνακα 1.

⁸ 98/347/ΕΚ: Απόφαση του Συμβουλίου, της 19ης Μαΐου 1998, για μέτρα χρηματοδοτικής συνδρομής υπέρ των καινοτόμων μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) που δημιουργούν θέσεις απασχόλησης – Πρωτοβουλία για την ανάπτυξη και την απασχόληση (ΕΕ L 155 της 29.5.1998, σ. 43).

⁹ 2000/819/ΕΚ: Απόφαση του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 2000, σχετικά με ένα πολυετές πρόγραμμα για τις επιχειρήσεις και την επιχειρηματικότητα, ιδίως για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (2001-2005) (ΕΕ L 333 της 29.12.2000, σ. 84).

¹⁰ Απόφαση 1639/2006/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Οκτωβρίου 2006, σχετικά με τη θέσπιση προγράμματος-πλαισίου για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία (2007-2013) (ΕΕ L 310 της 9.11.2006, σ. 15).

¹¹ Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1287/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2013, για τη θέσπιση προγράμματος για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (COSME) (2014-2020) και για την κατάργηση της απόφασης αριθ. 1639/2006/ΕΚ (Κανονισμός για το πρόγραμμα COSME) (ΕΕ L 347 της 20.12.2013).

¹² Το ποσό αυτό αντικατοπτρίζει τις πιστώσεις που είχαν διατεθεί από τον προϋπολογισμό έως τις 31 Δεκεμβρίου 2018 και μπορεί να έχει έκτοτε μεταβληθεί, καθώς ο EFG αποτελεί μέρος ενός συνολικού κονδυλίου του προϋπολογισμού στο πλαίσιο του κανονισμού COSME.

¹³ Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1291/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2013, για τη θέσπιση του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων 2020» για την έρευνα και την καινοτομία (2014-2020) και την κατάργηση της απόφασης αριθ. 1982/2006/ΕΚ (κανονισμός «Ορίζων 2020») (ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 104).

¹⁴ Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1017/2015 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Ιουνίου 2015, για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων, τον Ευρωπαϊκό Κόμβο Επενδυτικών Συμβουλών και την Ευρωπαϊκή Πύλη Επενδυτικών Έργων και την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1291/2013 και (ΕΕ) αριθ. 1316/2013 – το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων (κανονισμός ΕΤΣΕ) (ΕΕ L 169 της 1.7.2015, σ. 1). Ο κανονισμός αυτός, ο οποίος εγκρίθηκε το 2015, δεν καλύπτει το σύνολο της περιόδου 2014-2020.

¹⁵ Το ΕΤΣΕ μετέβαλε τον ρόλο του ΕΤαΕ, δεσμεύοντάς το συμβατικά να παρέχει χρηματοδότηση στα δύο υποσκέλη του μετοχικού προϊόντος του σκέλους για τις ΜΜΕ του ΕΤΣΕ (βλέπε παράρτημα II).

¹⁶ Το ΕΕΣ δημοσίευσε σχετικά με το ΕΤΣΕ τη γνώμη αριθ. 02/2016, με τίτλο «Η πρόταση παράτασης και επέκτασης του ΕΤΣΕ είναι πρόωρη», και την ειδική έκθεση αριθ. 03/2019, με τίτλο «Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων: ανάγκη περαιτέρω ενεργειών για να θεωρηθεί απολύτως επιτυχημένο».

¹⁷ Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του προγράμματος InvestEU [COM(2018) 439 final της 6.6.2018].

¹⁸ http://www.eif.org/who_we_are/index.htm

¹⁹ Invest Europe είναι η ένωση που εκπροσωπεί τους κλάδους του ιδιωτικού μετοχικού κεφαλαίου, του κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών και των υποδομών, καθώς και τους επενδυτές τους.

²⁰ Κοινό Κέντρο Ερευνών, Science for Policy Report, «Improving access to finance: which schemes best support the emergence of high-growth innovative enterprises?», σ. 12.

²¹ Παράρτημα Α της έκθεσης της Economisti Associati srl, του 2011, σε συνεργασία με τους EIM Business & Policy Research, The Evaluation Partnership, Centre for Strategy and Evaluation Services και Centre for European Policy Studies, σ. Α.13.

²² Γνώμη αριθ. 2/2016 του ΕΕΣ, με τίτλο «Η πρόταση παράτασης και επέκτασης του ΕΤΣΕ είναι πρόωρη» (σημείο 26), και ειδική έκθεση αριθ. 03/2019 του ΕΕΣ, με τίτλο «Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων: ανάγκη περαιτέρω ενεργειών για να θεωρηθεί απολύτως επιτυχημένο», σημείο 17.

²³ Oxford Research Centre for Strategy & Evaluation Services, «Assessing the Potential for EU Investment in Venture Capital and Other Risk Capital Fund of Funds», Οκτώβριος 2015.

²⁴ Έκθεση της Economisti Associati srl, του 2011, σε συνεργασία με τους EIM Business & Policy Research, The Evaluation Partnership, Centre for Strategy and Evaluation Services και Centre for European Policy Studies, σ. Α.13.

²⁵ Έργο VICO, «Final Report Summary – Financing Entrepreneurial Ventures in Europe: Impact on innovation, employment growth, and competitiveness», Σεπτέμβριος 2011 (https://cordis.europa.eu/project/rcn/88431/reporting/en).

²⁶ Έγγραφο εργασίας 2016/34 του ΕΤαΕ (Helmut Kraemer-Eis, Simone Signore, Dario Prencipe), «The impact of EIF on the Venture Capital ecosystem», Τόμος I, The European venture capital landscape: an EIF perspective, 2016.

²⁷ Ευρωπαϊκή Επιτροπή, «Independent Evaluation of the EFSI Regulation. Final Report», Ιούνιος 2018, σ. 140.

²⁸ Έγγραφο εργασίας 2018/48 του ΕΤαΕ, με τίτλο «EIF VC Survey 2018 – Fund managers' market sentiment and views on public intervention», Απρίλιος 2018.

²⁹ Venture Capital & Private Equity Country Attractiveness Index (https://blog.iese.edu/vcpeindex/).

³⁰ Ταξινόμηση ανά στάδιο επένδυσης που χρησιμοποιείται από το ΕΤαΕ σε σχέση με την αγορά πλειοψηφικής ή ελέγχουσας συμμετοχής σε επιχείρηση, κατά κανόνα σε προχωρημένα στάδια ανάπτυξης, όπως τα στάδια της μεγέθυνσης και της επέκτασης.

³¹ Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, Impact Assessment, SWD(2018) 314 final της 6.6.2018.

³² Άρθρο 209 του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) 2018/1046 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Ιουλίου 2018, σχετικά με τους δημοσιονομικούς κανόνες που εφαρμόζονται στον γενικό προϋπολογισμό της Ένωσης (ΕΕ L 193 της 30.7.2018, σ. 1).

³³ Εκ των προτέρων αξιολόγηση της Επιτροπής, «Financial instrument facilities supporting access to risk finance for research and innovation in Horizon 2020», 2013.

³⁴ Σύμφωνα με τις οικονομικές καταστάσεις των μέσων, του 2017, η αξία των επιχειρήσεων που περιλαμβάνονταν ακόμη στο χαρτοφυλάκιο των υποστηριζόμενων από τους μηχανισμούς ESU 2001 και GIF εταιρειών (μη πραγματοποιηθέντα κέρδη) ανερχόταν σε 97 εκατομμύρια ευρώ και σε 79 εκατομμύρια ευρώ, αντιστοίχως.

³⁵ Κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για την προώθηση των επενδύσεων χρηματοδότησης επιχειρηματικού κινδύνου (2014/C 19/04), σημεία 108-109.

³⁶ Άρθρο 21, παράγραφος 13, του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 651/2014 της Επιτροπής, της 17ης Ιουνίου 2014, για την κήρυξη ορισμένων κατηγοριών ενισχύσεων ως συμβατών με την εσωτερική αγορά κατ' εφαρμογή των άρθρων 107 και 108 της Συνθήκης (ΕΕ L 187/1).

³⁷ Το πρόγραμμα COSME είναι ανοικτό σε συμμετέχοντες από τρίτες χώρες, που πρέπει να συμφωνήσουν σχετικά με τις ρυθμίσεις με την Επιτροπή.

³⁸ Έγγραφο εργασίας 2018/51 του ΕΤαΕ, «EIF venture capital Survey 2018 – Fund managers' perception of EIF's Value Added», Σεπτέμβριος 2018.

³⁹ Παρά την απαγόρευση, εντοπίσαμε μία συνεπένδυση που έκανε χρήση ιδίων πόρων του ΕΤαΕ.

⁴⁰ Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για μέτρα χρηματοδοτικής συνδρομής υπέρ των καινοτόμων μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) που δημιουργούν θέσεις απασχόλησης [COM(1998) 26 final της 21.1.1998].

⁴¹ Η ΕΤΕπ ανέθεσε στο ΕΤαΕ να επενδύσει 9,5 δισεκατομμύρια ευρώ στην ικανότητα ανάληψης κινδύνου, για τη στήριξη της τεχνολογίας και της βιομηχανικής καινοτομίας. Στο πλαίσιο της εντολής όσον αφορά τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου, η ΕΤΕπ στοχεύει σε εταιρείες της κατώτερης μέσης αγοράς που επικεντρώνονται ειδικά στην Ευρώπη.

⁴² ΓΔ Επιχειρήσεων και Βιομηχανίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (GHK και Technopolis), «Interim evaluation of the Entrepreneurship and Innovation Programme», 2009, σ. IV.

⁴³ Το ΕΤαΕ χρησιμοποίησε κεφάλαια από άλλες εντολές για το 41 % των επενδύσεων σε υποστηριζόμενες από τον μηχανισμό GIF εταιρείες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών.

⁴⁴ Η κατάταξη καθορίζεται βάσει, παραδείγματος χάριν, της στρατηγικής της εταιρείας κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών, των κλάδων ή των σταδίων στα οποία επιθυμεί να επενδύσει και της γεωγραφικής της εστίασης. Υπάρχουν επίσης κριτήρια αποκλεισμού, όπως το κριτήριο «νέοι διαχειριστές», καθώς ορισμένες εντολές δεν επιτρέπουν τη συμμετοχή τους.

⁴⁵ Invest Europe, 2018 European Private Equity Activity Report. Άλλοι τρόποι εξόδου είναι η αποπληρωμή προνομιούχων μετοχών, η πώληση σε άλλη εταιρεία μετοχικού κεφαλαίου, η πώληση σε χρηματοπιστωτικό ίδρυμα, η επαναγορά από τον διαχειριστή / τον ιδιοκτήτη.

⁴⁶ Έγγραφο εργασίας 2018/48 του ΕΤαΕ (Helmut Kraemer-Eis, Antonia Botsari, Salome Gvetadze, Frank Lang), «EIF venture capital Survey 2018: Fund managers’ market sentiment and views on public intervention», 2018.

⁴⁷ Start-up Europe Partnership, «SEP Monitor: Scale-up report», Ιούνιος 2017.

⁴⁸ Επίσης, η Επιτροπή καταβάλλει αμοιβές στην ΕΤΕπ για την εγγύηση κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών που συνδέεται με το ΕΤΣΕ.

⁴⁹ Ειδική έκθεση αριθ. 20/2017 του ΕΕΣ, με τίτλο «Χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ μέσα εγγύησης δανείων: παρά τα θετικά αποτελέσματα, χρειάζεται καλύτερη στόχευση δικαιούχων και συντονισμός με τα εθνικά προγράμματα».

⁵⁰ InvestEurope, 2018 European Private Equity Activity. https://www.investeurope.eu/media/811517/invest-europe-2018-european-private-equity-activity.pdf.

⁵¹ Marco Buti και Philipp Mohl: «Lacklustre investment in the Eurozone: Is there a puzzle?» («Υποτονικές επενδύσεις στην Ευρωζώνη: Υπάρχει γρίφος;») Vox, Ιούνιος 2014. https://voxeu.org/article/raising-investment-eurozone

⁵² Marco Buti: «Lacklustre investment in the Eurozone: The policy response» («Υποτονικές επενδύσεις στην Ευρωζώνη: η αντίδραση της πολιτικής») Vox, Δεκέμβριος 2014. https://voxeu.org/article/lacklustre-investment-eurozone-policy-response

⁵³ Bergljot B. Barkbu, Pelin Berkmen, Pavel Lukyantsau, Sergejs Saksonovs και Hanni Schoelermann: «Investment in the Euro Area: Why Has It Been Weak?» («Επενδύσεις στην ευρωζώνη: Γιατί είναι υποτονικές;») Έγγραφο εργασίας του ΔΝΤ αριθ. 15/32, 19 Φεβρουαρίου 2015. https://www.imf.org/en/Publications/WP/Issues/2016/12/31/Investment-in-the-Euro-Area-Why-Has-It-Been-Weak-42717

⁵⁴ EIB: Investment and Investment Finance in Europe 2013 («ΕΤΕπ: Επενδύσεις και χρηματοδότηση των επενδύσεων στην Ευρώπη 2013»), 14 Νοεμβρίου 2013. https://www.eib.org/en/infocentre/publications/all/investment-and-investment-finance-in-europe.htm

⁵⁵ ESRI: Access to External Financing and Firm Growth (ESRI: Πρόσβαση σε εξωτερική χρηματοδότηση και ανάπτυξη των επιχειρήσεων). Βασική μελέτη για την έκθεση του 2014 σχετικά με την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, Μάιος 2014. https://www.google.be/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=2&ved=2ahUKEwjY_475pujeAhVQKuwKHTn6AI4QFjABegQIAxAC&url=https%3A%2F%2Fec.europa.eu%2Fdocsroom%2Fdocuments%2F8786%2Fattachments%2F1%2Ftranslations%2Fen%2Frenditions%2Fpdf&usg=AOvVaw2SPzw1L4aRoQVrA_MZ19Y8

⁵⁶ Florencio Lopez de Silanes Molina, Joseph McCahery, Dirk Schoenmaker και Dragana Stanisic: The European Capital Markets Study. Estimating the Financing Gaps of SMEs. (Μελέτη των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών. Εκτίμηση των κενών χρηματοδότησης των ΜΜΕ.) Έκθεση χρηματοδοτούμενη από το Υπουργείο Οικονομικών των Κάτω Χωρών και την ΕΤΑΑ, Ιούλιος 2015. https://web.archive.org/web/20161213054417/http:/www.dsf.nl/wp-content/uploads/2015/09/European-Capital-Markets-Study_2015_FINAL-15-7.pdf

Χρονογραμμή

Επικοινωνία

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ

Τηλ:. +352 4398-1
Πληροφορίες: eca.europa.eu/el/Pages/ContactForm.aspx
Ιστότοπος: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται από το διαδίκτυο (https://europa.eu/european-union/index_el).

Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2019

© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2019

Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά της πηγής. Για οποιαδήποτε χρήση ή αναπαραγωγή φωτογραφιών ή άλλου υλικού που δεν αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πρέπει να ζητηθεί άδεια απευθείας από τους δικαιούχους των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

Επικοινωνήστε με την ΕΕ

Αυτοπροσώπως
Σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχουν εκατοντάδες κέντρα πληροφόρησης Europe Direct. Μπορείτε να βρείτε τη διεύθυνση του πλησιέστερου σε σας κέντρου στον ιστότοπο https://europa.eu/european-union/contact_el

Τηλεφωνικά ή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου
Η Europe Direct είναι μια υπηρεσία που απαντά στις ερωτήσεις σας για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μπορείτε να επικοινωνήσετε με αυτήν την υπηρεσία:

• καλώντας ατελώς τον αριθμό 00 800 6 7 8 9 10 11 (ορισμένα δίκτυα τηλεφωνίας ενδέχεται να χρεώνουν τις κλήσεις αυτές),
• καλώντας τον αριθμό +32 22999696 ή
• μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από τον ιστότοπο https://europa.eu/european-union/contact_el

Βρείτε πληροφορίες σχετικά με την ΕΕ

Στο διαδίκτυο
Πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ είναι διαθέσιμες στον ιστότοπο Europa: https://europa.eu/european-union/index_el

Στις εκδόσεις της ΕΕ
Μπορείτε να καταφορτώσετε ή να παραγγείλετε δωρεάν και επί πληρωμή εκδόσεις της ΕΕ στην ακόλουθη διεύθυνση: https://op.europa.eu/el/publications. Μπορείτε να ζητήσετε πολλαπλά αντίγραφα δωρεάν εκδόσεων επικοινωνώντας με την υπηρεσία Europe Direct ή με το τοπικό σας κέντρο πληροφόρησης (βλ. https://europa.eu/european-union/contact_el).

Στη νομοθεσία της ΕΕ και σε σχετικά έγγραφα
Για πρόσβαση σε νομικές πληροφορίες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του συνόλου της ενωσιακής νομοθεσίας από το 1952 σε όλες τις επίσημες γλώσσες, μεταβείτε στον ιστότοπο EUR-Lex, στην ακόλουθη διεύθυνση: http://eur-lex.europa.eu

Στα δημόσια δεδομένα από την ΕΕ
Η Πύλη Δημόσιων Δεδομένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (http://data.europa.eu/euodp/el) παρέχει πρόσβαση σε σύνολα δεδομένων από την ΕΕ. Τα δεδομένα μπορούν να καταφορτωθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν δωρεάν, τόσο για εμπορικούς όσο και για μη εμπορικούς σκοπούς.