Integracja wewnętrznego rynku energii elektrycznej Pełną realizację ambitnego celu utrudniają złożona struktura prawna, opóźnienia, uchybienia w zarządzaniu i niepełny nadzór nad rynkiem

Streszczenie

I Stworzenie w pełni zintegrowanego wewnętrznego rynku energii od zawsze było ważnym celem Unii. Obecnie jego realizacja stała się jeszcze pilniejsza ze względu na kryzys energetyczny i związany z nim wzrost kosztów utrzymania, z jakim aktualnie borykają się obywatele UE. Dobrze funkcjonujący wewnętrzny rynek energii elektrycznej przyczynia się do:

• zapewnienia użytkownikom możliwie najkorzystniejszych cen energii elektrycznej,
• bezpieczeństwa dostaw energii,
• przeprowadzenia transformacji ekologicznej.

II Proces tworzenia w pełni zintegrowanego wewnętrznego rynku energii rozpoczął się w 1996 r., kiedy krajowe monopole energetyczne zaczęły stopniowo otwierać się na większą konkurencję. Było to możliwe dzięki przyjęciu pierwszego i drugiego pakietu energetycznego (odpowiednio w 1996 i 2003 r.). Kolejny, trzeci pakiet energetyczny uchwalono w 2009 r. Jednym z kluczowych celów tych przepisów było przyspieszenie integracji rynków energii elektrycznej poprzez harmonizację praktyk handlowych na zorganizowanych rynkach hurtowych, co równocześnie miało przyczynić się do pobudzenia konkurencji transgranicznej. Wraz z pakietem przyjęto szereg rozporządzeń wykonawczych Komisji (zawierających kodeksy sieci i wytyczne dotyczące sieci), w których określono zharmonizowane zasady dotyczące funkcjonowania rynku, a także zasady eksploatacji sieci i przyłączania do sieci. Ważnym uzupełnieniem trzeciego pakietu energetycznego było rozporządzenie w sprawie integralności i przejrzystości hurtowego rynku energii („REMIT”), w którym stworzono ramy monitorowania hurtowych rynków energii w celu wykrywania manipulacji na rynku i zapobiegania tym manipulacjom.

III Trybunał przeprowadził niniejszą kontrolę, aby ocenić, czy działania na szczeblu UE przyczyniły się do skutecznego, efektywnego i spójnego stosowania przepisów regulujących wewnętrzny rynek energii elektrycznej, a tym samym pomogły w prawidłowym funkcjonowaniu tego rynku. Agencja Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER) odgrywa kluczową rolę w zapewnianiu sprawnego funkcjonowania unijnego rynku energii elektrycznej, koordynując działania krajowych organów regulacyjnych na szczeblu UE. Zgodnie z obowiązującymi przepisami Agencja nie dysponuje narzędziami egzekwowania prawa i jeśli nie otrzyma odpowiedniego wsparcia w zakresie działań na rzecz konwergencji praktyk ze strony Komisji, może nie być w stanie osiągnąć zamierzonych celów.

IV W ramach niniejszej kontroli Trybunał ocenił, czy począwszy od 2015 r. podejście regulacyjne Komisji (stosowanie wytycznych) i działania ACER w zakresie monitorowania przyczyniły się do poprawy integracji i funkcjonowania wewnętrznego rynku energii elektrycznej UE. Prace kontrolne koncentrowały się na tym, jak Komisja wykorzystuje kodeksy sieci i wytyczne dotyczące sieci do zapewnienia integracji rynku energii elektrycznej oraz jak Komisja i ACER monitorują wdrażanie tych kodeksów i wytycznych. Ponadto kontrolerzy skupili się na prowadzonym przez ACER nadzorze w zakresie nadużyć na rynku i przejrzystości rynku.

V Ogólnie rzecz biorąc, Trybunał stwierdził, że wybrane przez Komisję narzędzia regulacyjne doprowadziły do skomplikowania struktury prawnej zasad handlu transgranicznego i opóźnień w ich wdrożeniu, co wraz z uchybieniami w unijnych ramach zarządzania w konsekwencji utrudniło urzeczywistnienie wewnętrznego rynku energii elektrycznej. Ponadto podejście Komisji i ACER do monitorowania nie przyczyniło się w wystarczającym stopniu do poprawy funkcjonowania unijnego rynku energii elektrycznej. Co więcej, nadzór rynku, mający służyć wykrywaniu nadużyć i manipulacji na rynku oraz zapobieganiu tym zjawiskom, był niepełny.

VI Pomimo tego, że w ciągu ostatnich dziesięciu lat dokonano szeregu znaczących osiągnięć, postępy w integracji rynków energii elektrycznej były powolne. W 2009 r. wyznaczono pierwotny termin powstania wewnętrznego rynku energii elektrycznej – do 2014 r. Trybunał stwierdził jednak, że do końca 2021 r., czyli w ciągu siedmiu lat od upłynięcia tego terminu, żadne z wytycznych nie zostały w pełni wdrożone, poziom ich wdrożenia był zróżnicowany w zależności od rynków i państw, a opóźnienia na wcześniejszych etapach prac prowadziły do kolejnych opóźnień. Wytyczne miały również przełożyć się na zwiększenie dostępnych transgranicznych zdolności przesyłowych i dzięki temu podnieść skuteczność łączenia rynków. Mimo starań ACER, by zwiększyć stopień koordynacji pomiędzy operatorami systemu, nie poczyniono jednak znaczących postępów w tym zakresie.

VII Osiągnięcie celu, jakim jest utworzenie wewnętrznego rynku energii elektrycznej, było utrudnione ze względu na niewystarczającą ocenę skutków, wybór narzędzi regulacyjnych i uchybienia w unijnych ramach zarządzania. Choć przyjęte przez Komisję kodeksy sieci i wytyczne dotyczące sieci są niezbędne do wprowadzenia w życie przepisów, nie doprecyzowały ich w odpowiedni sposób. Doprowadziły natomiast do skomplikowania zasad handlu transgranicznego i opóźnień w ich harmonizacji. W rezultacie to ACER odgrywał kluczową rolę w procesie zawierania wiążących porozumień między krajowymi organami regulacyjnymi a operatorami sieci i operatorami rynku w kwestii szczegółów technicznych (warunków i metod niezbędnych do wdrożenia wytycznych). Ogólnie rzecz biorąc, ACER podejmował decyzje dotyczące rozstrzygania sporów na temat treści tych szczegółów technicznych w odpowiednim czasie.

VIII Jeżeli chodzi o monitorowanie spójnego wdrażania kodeksów sieci i wytycznych dotyczących sieci we wszystkich państwach członkowskich, Komisja w dużej mierze polega w tym zakresie na ACER. Działania monitorujące prowadzone przez Agencję oraz przygotowywane przez nią sprawozdawania z tych działań były jednak niewystarczające, co wynikało w szczególności z braku informacji i danych, niepodejmowania działań następczych, braku strategii monitorowania, ograniczonych zasobów oraz słabej koordynacji działań monitorujących z działaniami Komisji. Podejście regulacyjne Komisji znacznie i niepotrzebnie zwiększyło obciążenie administracyjne, potrzeby w zakresie zasobów i koszty ACER, krajowych organów regulacyjnych oraz operatorów systemów i operatorów rynku.

IX Nadzór rynku, mający służyć wykrywaniu nadużyć i manipulacji na rynku oraz zapobieganiu tym zjawiskom, był także niepełny. Pod koniec 2017 r. ACER osiągnął pełną operacyjność w zakresie nadzoru, lecz gromadzenie danych nie było kompleksowe, a ich ocenę przeprowadzano tylko pod kątem niektórych rodzajów nadużyć. Ponadto Agencja nie przydzieliła wystarczających zasobów do analizy zgromadzonych danych, co również utrudniło ich ocenę, i nie była w stanie udzielić odpowiedniego wsparcia w zakresie dochodzeń wszczynanych w odniesieniu do coraz większej liczby podejrzeń przypadków transgranicznych nadużyć na rynku. Narzędzia, jakimi dysponował ACER w celu zapewnienia właściwego stosowania przepisów dotyczących nadzoru rynku na szczeblu krajowym, były ograniczone. Ostatecznie, z powyższych powodów, działania Agencji w zakresie nadzoru nad rynkiem nie doprowadziły do nałożenia wielu kar.

X ACER nie dysponował też odpowiednią strukturą zarządzania ani kompetencjami niezbędnymi do skutecznej koordynacji działań organów krajowych w zakresie realizacji ambitnych projektów mających służyć integracji. Ponadto kluczowe narzędzie Agencji, które ma zapewniać przejrzystość i rozliczalność – jej strona internetowa – jest wykorzystywane nieskutecznie.

XI Trybunał zaleca, aby Komisja:

• ulepszyła ramy prawne;
• wzmocniła ramy monitorowania wytycznych dotyczących sieci;
• usprawniła zarządzanie ACER;
• oceniła potrzebę ustanowienia ram dla spójnego stosowania sankcji.

XII Trybunał zaleca, aby ACER:

• dokonał przeglądu zasobów przeznaczanych na monitorowanie wytycznych;
• wzmocnił nadzór nad integralnością hurtowego rynku energii elektrycznej;
• poprawił przejrzystość i rozliczalność swoich prac.

XIII Planowane przez UE wprowadzenie nowych instrumentów w celu zreformowania rynków energii elektrycznej będzie stanowiło dla Komisji, Parlamentu Europejskiego i Rady okazję do wyeliminowania uchybień stwierdzonych w ramach niniejszej kontroli.

Wstęp

Opis skontrolowanego obszaru

Kontekst polityczny

01 W lutym 2015 r. Komisja Europejska opublikowała pakiet dotyczący unii energetycznej obejmujący „Strategię ramową na rzecz stabilnej unii energetycznej opartej na przyszłościowej polityce w dziedzinie klimatu” oraz „Plan działania w zakresie unii energetycznej”. Zgodnie z tą strategią celem stabilnej unii energetycznej, której podstawą jest ambitna polityka w dziedzinie klimatu, jest zapewnienie konsumentom w UE – gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom – bezpiecznej, zrównoważonej i konkurencyjnej energii po przystępnych cenach.

02 Drugim celem strategii na rzecz unii energetycznej jest zapewnienie funkcjonowania w pełni zintegrowanego wewnętrznego rynku energii elektrycznej. Ma to umożliwić swobodny przepływ energii w UE przez zapewnienie odpowiedniej infrastruktury oraz wyeliminowanie przeszkód technicznych i regulacyjnych. Dzięki transgranicznemu handlowi energią elektryczną przedsiębiorstwa i obywatele powinni być zaopatrywani w możliwie najtańszą energię, niezależnie od tego, gdzie w UE jest ona produkowana. W Unii Europejskiej obowiązują obecnie przepisy w dziedzinie energetyki ustanowione na szczeblu europejskim, lecz w praktyce w poszczególnych państwach funkcjonuje 27 krajowych ram regulacyjnych. Zgodnie ze strategią energetyczną UE z 2015 r.¹ zintegrowany rynek energii jest niezbędny do stworzenia większej konkurencji i osiągnięcia wyższej efektywności rynkowej.

03 W procesie tworzenia wewnętrznego rynku energii pojawiają się kolejne wyzwania. Aby osiągnięcie celów klimatycznych UE było możliwe, konieczne będzie zaspakajanie potrzeb energetycznych w UE w większym stopniu ze źródeł odnawialnych. Rozproszony charakter produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych (często realizowanej w społecznościach energetycznych lub przez małych producentów), nieciągły charakter technologii odnawialnych oraz obecny brak opłacalnych rozwiązań w zakresie magazynowania stwarzają nowe wyzwania w zakresie zarządzania sieciami energetycznymi i równoważenia popytu i podaży.

04 Utworzenie wewnętrznego rynku energii elektrycznej powinno przynieść szereg korzyści, a mianowicie:

• zapewnić europejskim konsumentom możliwie najkorzystniejsze ceny energii elektrycznej, ponieważ do zaspokojenia zapotrzebowania na energię elektryczną w UE można wykorzystać najtańsze zasoby;
• zwiększyć bezpieczeństwo dostaw energii do UE, ponieważ państwa członkowskie będą mogły dzielić się zasobami w przypadku wystąpienia nieprzewidzianych zakłóceń;
• w sposób racjonalny pod względem kosztów przyczyniać się do osiągnięcia celów zielonej transformacji UE dzięki zwiększeniu elastyczności dostaw energii elektrycznej i umożliwieniu uczestnikom rynku dostosowania pozycji w zależności od zaktualizowanych prognoz dotyczących wytwarzania energii elektrycznej.

05 Pomimo ogólnounijnych wysiłków na rzecz integracji rynków krajowych ceny detaliczne energii elektrycznej w poszczególnych krajach nadal znacznie się różnią. Ceny te są w dalszym ciągu w dużej mierze kształtowane przez państwa członkowskie, które ustalają wysokość podatków i regulowanych opłat sieciowych², a nie przez rynek (zob. rys. 2).

06 Ponadto w drugiej połowie 2021 r. i w pierwszej połowie 2022 r. ceny energii elektrycznej na rynkach hurtowych w całej Europie osiągnęły rekordowo wysoki poziom (dane na moment zakończenia kontroli). Ten bezprecedensowy poziom cen był spowodowany wysokimi cenami paliw kopalnych, a sytuację dodatkowo pogorszyła wojna w Ukrainie oraz inne, drugorzędne czynniki, takie jak uprawnienia do emisji CO₂ (zob. rys. 3). W szczególnie trudnej sytuacji znalazły się te państwa członkowskie, które nie dysponowały rozwiniętymi połączeniami z unijną siecią elektroenergetyczną, oraz te, w których wytwarzanie energii elektrycznej w dużym stopniu opierało się na gazie.

Hurtowe rynki energii elektrycznej

07 Na rynkach hurtowych wytwórcy energii elektrycznej sprzedają energię elektryczną dużym odbiorcom przemysłowym i dostawcom energii elektrycznej. Następnie dostawcy energii sprzedają ją odbiorcom końcowym na rynkach detalicznych. Hurtowe rynki energii elektrycznej są zorganizowane w czterech segmentach (ramach czasowych) i w zależności od dnia fizycznej dostawy energii będącej przedmiotem transakcji dzielą się na rynek terminowy, rynek dnia następnego, rynek dnia bieżącego i rynek bilansujący. Podział ten omówiono szczegółowo w załączniku I.

08 W części państw członkowskich handel energią elektryczną odbywa się głównie na zorganizowanych giełdach, na których większość transakcji jest zawierana przy użyciu standardowych produktów na rynku dnia następnego. Z kolei na szczeblu UE handel energią odbywa się głównie poza zorganizowanymi giełdami, tj. w obrocie pozagiełdowym.

Ramy regulacyjne UE

09 Za politykę Unii w dziedzinie energetyki odpowiadają wspólnie UE i jej państwa członkowskie³. Na szczeblu unijnym istnieje kilka instrumentów polityki UE, które zaprojektowano tak, aby przyczyniały się do integracji unijnych rynków energii elektrycznej. Obejmują one elementy polityki konkurencji, instrumenty regulujące konkretne podmioty i rynki oraz przepisy dotyczące unijnego finansowania inwestycji w sieci energetyczne. Nadrzędnymi aktami prawnymi w tym zakresie są dyrektywa w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej („dyrektywa w sprawie energii elektrycznej”) i rozporządzenie w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej („rozporządzenie w sprawie energii elektrycznej”), które razem tworzą zbiór wspólnych zasad i przepisów regulujących integrację krajowych rynków energii elektrycznej, dotyczących m.in. aspektu harmonizacji rynków hurtowych o zasięgu transgranicznym.

10 Prawodawca unijny przyznał Komisji prawo do wdrożenia uchwalonych przepisów poprzez przyjęcie rozporządzeń wykonawczych (kodeksów sieci lub wytycznych dotyczących sieci). Ponadto w wytycznych przewidziano wymóg przyjęcia wiążących porozumień, tzw. warunków i metod, zawieranych między krajowymi organami regulacyjnymi lub zatwierdzanych przez Agencję ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER).

11 Zanim w 1996 r. rozpoczął się proces integracji wewnętrznego rynku energii, krajowe rynki energii były w dużej mierze zdominowane przez monopole. W trakcie pierwszego etapu integracji monopole te stopniowo otwierały się na większą konkurencję i to właśnie na odchodzeniu od monopoli koncentrowały się dwa pierwsze pakiety energetyczne (z 1996 i 2003 r.), które znacząco zmieniły ramy regulujące unijne rynki energii. W pakietach tych między innymi wprowadzono swobodę wyboru dostawcy energii elektrycznej przez konsumentów od 1 lipca 2007 r.

12 W 2009 r. wszedł w życie trzeci pakiet energetyczny. Znalazły się w nim dalsze rozwiązania służące integracji wewnętrznego unijnego rynku energii oraz przepisy ustanawiające ACER i europejską sieć operatorów systemów przesyłowych energii elektrycznej (ENTSO-E). Agencji ACER powierzono koordynowanie działań krajowych organów regulacyjnych i wypełnienie luk regulacyjnych na poziomie unijnym, gdyby zachodziła taka konieczność⁴.

13 Uzupełnieniem trzeciego pakietu energetycznego jest rozporządzenie z 2011 r. w sprawie integralności i przejrzystości hurtowego rynku energii (REMIT)⁵. Reguluje ono kwestie związane z integralnością rynku, wykorzystywaniem informacji wewnętrznych i nadużyciami na rynku. Ponadto wprowadzono w nim przepis stanowiący podstawę prawną monitorowania hurtowych rynków energii w celu wykrywania manipulacji na rynku i zapobiegania tym manipulacjom. Zgodnie z REMIT w tym zadaniu ważną rolę odgrywa ACER.

14 Czwarty pakiet energetyczny (z 2019 r.), zatytułowany „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków”, jest rozwinięciem istniejących ram polityki energetycznej. Wprowadzono w nim nowe przepisy mające na celu wspieranie konkurencji na detalicznych rynkach energii elektrycznej, poprawę integracji odnawialnych źródeł energii na rynku, koordynację wystarczalności zasobów energii elektrycznej na szczeblu UE oraz zarządzanie popytem poprzez agregację i magazynowanie energii. W pakiecie tym wyeliminowano także niektóre uchybienia, jakie wykryto w trzecim pakiecie energetycznym, takie jak luki w kompetencjach ACER.

Unijna polityka energetyczna – zadania poszczególnych podmiotów

15 Zgodnie z art. 194 TFUE w Komisji Europejskiej za opracowanie i wdrażanie europejskiej polityki energetycznej odpowiada Dyrekcja Generalna ds. Energii (DG ENER). Polityka ta obejmuje zapewnienie funkcjonowania rynku energii oraz bezpieczeństwa dostaw energii w Unii, a także promowanie połączeń międzysystemowych między sieciami energetycznymi. Do zadań Komisji należy:

1. przedstawianie projektów dokumentów programowych/strategii i aktów prawnych (zgodnie z wymogami);
2. egzekwowanie przestrzegania prawa UE przez sprawdzanie, czy pakiety energetyczne są prawidłowo transponowane do prawa krajowego i skutecznie stosowane przez państwa członkowskie;
3. uchwalanie kodeksów sieci i wytycznych.

16 ACER jest agencją UE, która wspiera dokończenie budowy wewnętrznych rynków energii elektrycznej i gazu oraz koordynuje prace krajowych organów regulacyjnych w kwestiach o znaczeniu transgranicznym⁶. Do zadań ACER należy: 1) doradzanie Komisji, sieci ENTSO-E i krajowym organom regulacyjnym w zakresie struktury rynku energii i bezpieczeństwa dostaw, 2) wykrywanie nadużyć w obrocie produktami energetycznymi sprzedawanymi na rynku hurtowym i zapobieganie tym nadużyciom oraz 3) monitorowanie, w jaki sposób na rynkach energii elektrycznej i gazu wdrażane są np. kodeksy sieci/wytyczne dotyczące sieci. Agencja ma również uprawnienia wykonawcze do wydawania decyzji w określonych obszarach. Decyzje te są bezpośrednio wiążące dla krajowych organów regulacyjnych lub uczestników rynku, do których są skierowane. W skład organu decyzyjnego ACER – Rady Organów Regulacyjnych – wchodzą przedstawiciele krajowych organów regulacyjnych ze wszystkich państw członkowskich.

17 Krajowe organy regulacyjne są ustanawiane przez ustawodawców państw członkowskich i muszą być w pełni niezależne od rządów krajowych. Podmioty te są odpowiedzialne m.in. za zapewnienie przestrzegania unijnych kodeksów sieci i wytycznych dotyczących sieci w danym kraju. Krajowe organy regulacyjne mają w jurysdykcji danego państwa uprawnienia w zakresie egzekwowania przepisów, co upoważnia je do prowadzenia dochodzeń i nakładania sankcji. Są one również ogólnie obowiązane do wspierania funkcjonowania wewnętrznego rynku energii elektrycznej w UE.

18 Operatorzy systemów przesyłowych (OSP), będący krajowymi podmiotami regulowanymi, zarządzają bezpieczeństwem i stabilnością (rynki bilansujące) systemów elektroenergetycznych wysokiego napięcia i wzajemnych połączeń na poziomie krajowym lub strefowym oraz uzyskują dochody z taryf sieciowych i z ograniczeń sieci. Współpracują oni ze sobą w ramach sieci ENTSO-E⁷, która ma przyczyniać się do ustanowienia dobrze funkcjonującego i zintegrowanego wewnętrznego rynku energii elektrycznej. Zadaniem sieci jest opracowanie i monitorowanie wdrażania kodeksów sieci i wytycznych dotyczących sieci, platform oraz narzędzi służących do koordynacji unijnych operatorów systemów zarówno w warunkach normalnych, jak i w sytuacjach nadzwyczajnych.

19 Wyznaczeni operatorzy rynku energii elektrycznej (NEMO) to podmioty krajowe wyznaczone przez krajowe organy regulacyjne do zapewnienia, by giełdy energii elektrycznej w UE były wzajemnie połączone, a rynki dnia następnego i dnia bieżącego funkcjonowały prawidłowo.

20 Operatorzy systemów dystrybucyjnych (OSD) to krajowe podmioty odpowiedzialne za dystrybucję energii elektrycznej do odbiorców końcowych i zarządzanie systemami dystrybucyjnymi. Ponadto zakres zadań OSD poszerzono o optymalizację lokalnej produkcji energii elektrycznej i jej zużycia.

21 Uczestnicy rynku pełnią różne funkcje i mają różne pozycje na hurtowych lub detalicznych rynkach energii elektrycznej, a także konkurują na tych rynkach. Są to m.in. producenci energii elektrycznej, duzi odbiorcy końcowi, dostawcy energii elektrycznej, dostawcy usług pomocniczych dla OSP/OSD oraz brokerzy. Mali odbiorcy końcowi, czyli gospodarstwa domowe i inni konsumenci, których zużycie energii nie przekracza 600 MWh rocznie, kupują energię elektryczną od dostawców energii (przedsiębiorstw użyteczności publicznej) na rynkach detalicznych.

Najnowsze instrumenty

22 W październiku 2021 r. Komisja zaproponowała szereg działań⁸ w odpowiedzi na wyjątkowo wysokie ceny gazu i energii elektrycznej w UE w ostatnim czasie. Aby chronić przed ubóstwem energetycznym konsumentów znajdujących się w trudnej sytuacji, Komisja postulowała wprowadzenie pułapów cenowych i mechanizmów transferu. Z kolei chcąc złagodzić wpływ wysokich kosztów energii na przemysł, zaproponowała ona zmiany zasad dotyczących udzielania pomocy państwa. Ze względu na pogorszenie się sytuacji wywołane wojną w Ukrainie, w marcu 2022 r. Komisja opracowała plan działania⁹, który obejmował szereg inicjatyw mających ograniczyć zależność UE od rosyjskiego gazu w perspektywie średnioterminowej. Szczegóły tych działań przedstawiono w planie REPowerEU zaproponowanym przez Komisję w maju 2022 r.¹⁰ Europejski Trybunał Obrachunkowy opublikował niedawno opinię¹¹ w sprawie proponowanych zmian mających na celu uwzględnienie REPowerEU w rozporządzeniu w sprawie RRF.

Zakres kontroli i podejście kontrolne

23 W sprawozdaniu specjalnym 16/2015 Trybunał stwierdził, że cel UE polegający na utworzeniu wewnętrznego rynku energii do 2014 r. nie został osiągnięty oraz że konieczne jest podjęcie jeszcze wielu działań, by móc uznać trzeci pakiet energetyczny za w pełni wdrożony¹². Konkluzja ta była jednym z głównych powodów, dla których Trybunał postanowił ocenić, czy podejście regulacyjne Komisji i nadzór sprawowany przez ACER od 2015 r. przyczyniły się do poprawy funkcjonowania wewnętrznego rynku energii elektrycznej UE. Co więcej, dotychczas Trybunał nie przeprowadził żadnej kontroli dotyczącej rozporządzenia REMIT czy kodeksów sieci i wytycznych dotyczących sieci.

24 Wyznaczając zakres kontroli, Trybunał kierował się również tym, że ACER odgrywa kluczową rolę w zapewnianiu sprawnego funkcjonowania unijnego rynku energii elektrycznej, koordynując działania krajowych organów regulacyjnych na szczeblu UE. Zgodnie z obowiązującymi przepisami Agencja nie dysponuje narzędziami egzekwowania prawa i jeśli nie otrzyma odpowiedniego wsparcia ze strony Komisji w zakresie działań na rzecz konwergencji praktyk, może nie być w stanie osiągnąć zamierzonych celów.

25 Celem niniejszego sprawozdania jest dostarczenie informacji zainteresowanym stronom i przedstawienie zaleceń, które pomogą w opracowaniu polityki i dalszej integracji rynku energii elektrycznej.

26 Główne pytanie kontrolne Trybunału dotyczyło tego, czy podejście regulacyjne Komisji i nadzór sprawowany przez ACER przyczyniły się do integracji wewnętrznego rynku energii elektrycznej. Głównymi jednostkami kontrolowanymi były ACER i Komisja.

27 Prace kontrolne skupiły się na:

• postępach poczynionych w procesie integracji wewnętrznego rynku energii elektrycznej;
• stosowaniu przez Komisję kodeksów sieci i wytycznych dotyczących sieci w celu zapewnienia integracji rynku energii elektrycznej;
• monitorowaniu przez Komisję i ACER wdrażania wytycznych dotyczących sieci dla rynków energii elektrycznej;
• nadzorze sprawowanym przez ACER w zakresie nadużyć na rynku i jego przejrzystości (REMIT);
• strukturze zarządzania Agencji i jej kompetencjach.

28 Trybunał przeanalizował działania UE na rzecz integracji rynków energii elektrycznej, które dotyczyły głównie hurtowych rynków energii elektrycznej (ponieważ ani Komisja, ani ACER nie mają istotnych kompetencji w zakresie funkcjonowania rynków detalicznych, a przepływy transgraniczne odbywają się głównie na rynkach hurtowych). Trybunał zbadał w szczególności sprawowany przez ACER nadzór nad wdrażaniem trzech głównych zbiorów wytycznych dotyczących rynku energii elektrycznej: wytycznych dotyczących alokacji zdolności przesyłowych i zarządzania ograniczeniami przesyłowymi (CACM)¹³, wytycznych dotyczących długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych (FCA)¹⁴ oraz wytycznych w sprawie bilansowania (EB)¹⁵, a także nad wdrażaniem rozporządzenia REMIT.

29 Kryteria kontroli zaczerpnięto z obowiązujących przepisów, planów sporządzonych przez ACER, przyjętych na szczeblu międzynarodowym najlepszych praktyk, w tym praktyk organizacji międzynarodowych, takich jak Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) i Międzynarodowa Agencja Energii Odnawialnej (IRENA), a także z dostępnych ocen i badań. Więcej informacji na temat zastosowanych kryteriów podano na początku każdej sekcji.

30 Dowody kontroli zgromadzono w drodze:

• przeglądów i analiz wszelkich istotnych dokumentów Komisji i sprawozdawczości operacyjnej ACER, wewnętrznych wytycznych, dokumentacji dotyczącej rozliczalności zarządzania oraz innych stosownych dokumentów;
• przeglądów sprawozdań sporządzonych przez organizacje międzynarodowe (Międzynarodową Agencję Energetyczną, Międzynarodową Agencję Energii Odnawialnej, OECD), a także dostępnych badań i prac naukowych, na podstawie których ustalono, jakie są przykłady dobrych praktyk;
• kwestionariuszy, a także wywiadów i spotkań z pracownikami i ekspertem zewnętrznym dysponującym odpowiednią wiedzą fachową na temat sektora energii elektrycznej, wybranym w przetargu.

31 Prace kontrolne Trybunału objęły okres od połowy 2015 r. do końca 2021 r. W związku z tym wszystkie późniejsze działania, które podjęto w celu złagodzenia skutków kryzysu energetycznego, nie zostały uwzględnione w zakresie kontroli.

32 W ramach niniejszej kontroli kontrolerzy skoncentrowali się na trzecim pakiecie energetycznym. Kontrolą nie objęto natomiast celów w zakresie energii ze źródeł odnawialnych, efektywności energetycznej, rynków detalicznych i systemów dystrybucji energii do odbiorców końcowych ani działań powierzonych ACER na mocy rozporządzenia TEN-E.

Uwagi

Postępy w integracji rynków energii elektrycznej przebiegają wolniej niż ambitnie założono w pierwotnych planach

33 Integracja rynków energii elektrycznej ma służyć zapewnieniu wszystkim konsumentom w UE możliwości większego wyboru, tworzeniu nowych możliwości biznesowych oraz usunięciu przeszkód w handlu transgranicznym. Poprzez osiągnięcie tych celów powinna przełożyć się na większą wydajność, bardziej konkurencyjne ceny i wyższe standardy usług oraz przyczynić się do bezpieczeństwa dostaw i zrównoważonego rozwoju. Utworzenie wewnętrznego rynku energii elektrycznej miało nastąpić do 2014 r.¹⁶ Instrumentami prawnymi, którymi UE posłużyła się, aby wyeliminować przeszkody w handlu transgranicznym, były rozporządzenie i dyrektywa w sprawie energii elektrycznej wraz z przepisami przyjętymi w oparciu o te akty prawne (zob. pkt 09–14).

34 W niniejszej sekcji Trybunał przyjął jako kryteria kontroli (zob. wyżej) następujące cele ustawodawcze:

• wspieranie integracji rynku przez łączenie rynków w całej UE (tj. wzajemne połączenie giełd energii elektrycznej w poszczególnych państwach członkowskich);
• zapewnienie, by zdolność przesyłowa w połączeniach wzajemnych była przez cały czas dostępna do obrotu.

Oba te cele powinny ułatwiać konwergencję cen na hurtowych rynkach energii elektrycznej w UE.

35 Prawodawcy unijni zwrócili się do Komisji o przyjęcie kodeksów sieci w celu zharmonizowania przepisów technicznych dotyczących zarządzania łączeniem zorganizowanych rynków krótkoterminowych (rynków dnia następnego, rynków dnia bieżącego i rynków bilansujących). Uznaje się, że łączenie rynków prowadzi do przyspieszenia integracji krótkoterminowych rynków energii elektrycznej. Umożliwia ono obliczanie cen rynkowych i ilości energii elektrycznej będących przedmiotem obrotu na podstawie ogólnounijnych dostaw energii elektrycznej i transgranicznych zdolności przesyłowych. Ponadto w celu pobudzenia terminowych rynków energii elektrycznej konieczne było wprowadzenie systemu alokacji przyszłych transgranicznych zdolności przesyłowych. Za wdrożenie tego systemu odpowiadali OSP i NEMO, a odbywało się ono w ramach różnych projektów technicznych podlegających nadzorowi krajowych organów regulacyjnych i koordynowanych przez ACER.

36 Państwa członkowskie muszą zapewnić, by OSP udostępniali odpowiednie zdolności przesyłowe i inwestowali w połączenia wzajemne zgodnie z założeniami budowy zintegrowanego rynku energii elektrycznej w UE.

Integracja rynków przebiegała zbyt wolno i nie doprowadziła jeszcze do ich pełnego połączenia

37 W ciągu dwóch ostatnich dziesięcioleci poczyniono istotne, lecz powolne postępy dzięki różnym inicjatywom łączenia giełd energii w UE (zob. załącznik II). Wyznaczony przez Radę Europejską cel, jakim było zakończenie integracji rynków energii do 2014 r., nie został osiągnięty do końca 2021 r. W 2015 r. Komisja ponownie stwierdziła, że urzeczywistnienie wewnętrznego rynku energii jest jednym z kluczowych celów, i uwzględniła go w planie strategicznym DG ENER na lata 2016–2020. Łączenie rynków zostało jednak wymienione jako cel dopiero w planie strategicznym DG ENER na lata 2020–2024, tj. z pięcioletnim opóźnieniem. W latach 2015–2017 Komisja przyjęła trzy zbiory stosownych wytycznych dotyczących sieci energetycznych (zob. załącznik III), ale według informacji ACER do końca 2021 r. żadne z tych wytycznych nie zostały w UE w pełni wdrożone.

38 Postępy na poszczególnych rynkach były nierównomierne, o czym świadczą różnice w efektywności wykorzystania połączeń wzajemnych w trzech segmentach rynku, które miały zostać połączone (zob. rys. 4). Ponadto połączenie rynków krótkoterminowych przyniosło dotychczas korzyści społeczne o wartości co najmniej 1 mld euro rocznie¹⁷, podczas gdy wartość całkowitych korzyści wynikających z integracji rynków energii elektrycznej na przestrzeni ostatnich dekad wynosi, zgodnie z szacunkiem ACER, około 34 mld euro rocznie (dane za 2021 r.). Obliczenia te opierały się jednak na scenariuszu nieuwzględniającym handlu transgranicznego¹⁸. Pomiędzy poszczególnymi regionami w Europie nadal istnieją znaczne możliwości dalszej integracji rynków energii elektrycznej.

39 Integracja następowała również nierównomiernie w poszczególnych krajach. Jeśli chodzi o rynki dnia następnego, większość korzyści ekonomicznych (ok. 1 mld euro rocznie) uzyskano dzięki dobrowolnemu połączeniu 19 giełd energii elektrycznej w państwach Europy Północno-Zachodniej (ok. 3/4 wolumenu energii elektrycznej będącej przedmiotem obrotu na giełdach energii elektrycznej w UE) przed 2015 r. Dzięki wprowadzeniu wytycznych CACM w pozostałych siedmiu krajach dokonano w latach 2015–2022 szeregu połączeń dwustronnych, skutkiem czego w 2022 r. wszystkie giełdy energii elektrycznej w tym segmencie czasowym były wzajemnie połączone. Wytyczne te przyczyniły się do większej liczby połączeń na rynkach dnia bieżącego. Do końca 2021 r. nie zakończono jednak – mimo wysiłków ACER w tym zakresie – procesu łączenia rynków, mimo że Komisja przewidziała, że nastąpi to do 2018 r. W swoim planie strategicznym na lata 2020–2024 DG ENER wyznaczyła nowy termin realizacji tego celu na rok 2024, lecz nie wyjaśniła powodów dotychczasowych opóźnień.

40 Integracja rynków bilansujących jest słabsza niż integracja pozostałych rynków krótkoterminowych. Do końca 2021 r. nie zostało przyjętych około dziesięciu warunków i metod, od których wprowadzenia uzależnione było wzajemne połączenie rynków bilansujących zgodnie z wytycznymi dotyczącymi sieci. Ponadto do końca 2021 r. uruchomiono tylko dwie z czterech ukierunkowanych transgranicznych platform obrotu, których obowiązek wprowadzenia przewidziano w kodeksach sieci. Rynki te są ważne zarówno dla zwiększenia bezpieczeństwa dostaw, a tym samym zapobiegania przerwom w dostawach energii w całej UE, jak i dla wprowadzenia na rynki odnawialnych źródeł energii o zmiennej wydajności (zob. załącznik I).

41 Rynki terminowe są istotne, ponieważ oferują zarówno wytwórcom, jak i konsumentom możliwość zabezpieczenia się przed skrajnymi wahaniami cen, co sprawia, że wytwórcy mogą z większą pewnością planować swoje inwestycje. W wytycznych dotyczących sieci przyjętych przez Komisję nie przewidziano wzajemnego połączenia tych rynków, a jedynie efektywniejsze wykorzystanie zdolności transgranicznych połączeń wzajemnych na potrzeby przyszłych transakcji, które miało nastąpić na ogólnounijnej platformie sprzedaży aukcyjnej praw przesyłowych. Postępy w tym zakresie były tylko częściowe i rozkładały się w UE nierównomiernie – OSP nie wydawali takich praw na wszystkich granicach wewnątrz UE¹⁹. W 2022 r. ACER odnotował również, że niska płynność rynków terminowych ograniczyła możliwości zabezpieczenia się przed obecnymi wahaniami cen²⁰, i przyznał, że struktura rynku jest wadliwa²¹.

42 Pomimo postępów w zakresie inicjatyw dotyczących łączenia rynków dnia następnego nie osiągnięto pełnej transgranicznej konwergencji cen (zob. rys. 5). Ponadto zróżnicowanie cen energii elektrycznej w poszczególnych państwach gwałtownie wzrosło począwszy od drugiej połowy 2021 r. ze względu na światowy kryzys energetyczny i wojnę w Ukrainie. Jednym z głównych powodów takiego stanu rzeczy są ograniczone transgraniczne zdolności przesyłowe. W okresie po 2015 r. nastąpiła stagnacja w transgranicznym handlu energią elektryczną, która wynika m.in. z braku konwergencji cen oraz faktu, że większość przypadków połączeń rynków dnia następnego zrealizowano przed uchwaleniem wytycznych CACM w 2015 r. (zob. pkt 39 i załącznik II).

Dostępna zdolność przesyłowa połączeń wzajemnych nie wzrosła pomimo wdrożenia wytycznych dotyczących sieci i wysiłków ACER

43 OSP mają prawny obowiązek udostępnienia na rynku maksymalnego poziomu zdolności połączeń wzajemnych²², gdyż jest to niezbędne do dalszej integracji unijnych rynków energii elektrycznej i osiągnięcia konwergencji cen. Nawet jeżeli rynki są połączone, konwergencja cen może nie zostać osiągnięta, jeżeli handel transgraniczny jest utrudniony ze względu na ograniczenia przesyłowe na poziomie sieci elektroenergetycznych. Dostępną zdolność przesyłową można zwiększyć, a ograniczenia przesyłowe zniwelować dzięki:

• lepszej koordynacji przy wyznaczaniu zdolności przesyłowych przez sąsiadujących OSP, co doprowadzi do zmniejszenia ograniczeń przesyłowych sieci;
• inwestycjom w połączenia wzajemne prowadzącym do zwiększenia mocy zainstalowanej połączeń wzajemnych.

44 Pomimo wdrożenia wytycznych dotyczących sieci nie poczyniono znaczących postępów w zakresie zwiększenia poziomu dostępnych zdolności przesyłowych: ACER ustalił, że w 2020 r. w kilku regionach osiągnięto słabe wyniki w zakresie realizacji celu określonego w przepisach UE, zgodnie z którym państwa członkowskie muszą najpóźniej do 2025 r. udostępnić co najmniej 70% mocy zainstalowanej połączeń wzajemnych na potrzeby handlu transgranicznego (zob. tabela 1). Sytuacja kształtowała się podobnie w 2016 r.²³

Uwaga: W przekształconej wersji rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej nałożono na wszystkich OSP obowiązek udostępnienia na rynku co najmniej 70% międzyobszarowych zdolności przesyłowych, przy czym muszą oni spełnić ten obowiązek najpóźniej do końca 2025 r. Wymienione regiony: region Core (CWE – Europa Środkowo-Zachodnia: Austria, Belgia, Francja, Niderlandy i Niemcy/Luksemburg; oraz CEE – Europa Środkowo-Wschodnia: Chorwacja, Czechy, Węgry, Polska, Rumunia, Słowacja i Słowenia), region Italy North (Austria, północne Włochy, Francja i Słowenia), region SEE – Europa Południowo-Wschodnia (Bułgaria, Grecja i Rumunia), region SWE – Europa Południowo-Zachodnia (Francja, Portugalia i Hiszpania).

Źródło: Sprawozdanie z monitorowania rynku za 2020 r. opracowane przez ACER, s. 49.

45 Wynika to częściowo ze wzrostu udziału odnawialnych źródeł energii o zmiennej wydajności, co nie było strategicznym celem integracji rynku energii elektrycznej. Wzrost ten może spowodować, że zwiększą się ograniczenia przesyłowe w sieciach krajowych i połączeniach wzajemnych, wzrosną koszty zarządzania tymi ograniczeniami i spadnie zdolność przesyłowa dostępna dla handlu transgranicznego. Z danych pochodzących z platformy informacyjnej na rzecz przejrzystości ENTSO-E wynika, że w latach 2015–2017 koszty działań zaradczych ponoszone przez OSP w celu wyeliminowania ograniczeń przesyłowych sieci wzrosły o około 25%, z 999 mln euro do 1,27 mld euro. Na przykład w Niemczech rekompensata wypłacana przez OSP producentom energii ze źródeł odnawialnych z tytułu ograniczenia produkcji (tj. w sytuacji, gdy producenci byli obowiązani produkować mniej) stanowiła niemal połowę całkowitych kosztów²⁴.

46 W 2002 r. Rada Europejska uzgodniła, że docelowo poziom wzajemnych połączeń energetycznych, liczony jako odsetek mocy zainstalowanej dla każdego państwa członkowskiego, powinien wynosić 10%, i że wartość ta ma zostać osiągnięta do 2005 r. Termin ten następnie przedłużono do 2020 r., a na 2030 r. wyznaczono nowy poziom docelowy – 15%²⁵. Pomimo działań podejmowanych na szczeblu UE z rocznych sprawozdań z działalności Komisji wynika, że państwa członkowskie nie poczyniły znaczących postępów w tym zakresie. W 2011 r. nominalna moc zainstalowana połączeń wzajemnych w 11 państwach członkowskich była niższa od docelowego poziomu i do 2019 r. sytuacja ta nie uległa poprawie.

Wyznaczono kierunek zharmonizowanych zasad handlu transgranicznego, ale w ramach polityki występują uchybienia

47 Aby mogło dojść do urzeczywistnienia i pełnej integracji jednolitego rynku energii elektrycznej, zasady handlu transgranicznego muszą być zharmonizowane²⁶. Współprawodawcy UE uchwalili ramy dotyczące takich zharmonizowanych zasad, posługując się w tym celu różnymi instrumentami prawnymi (zob. pkt 09–14). Komisja przyjęła kodeksy sieci i wytyczne dotyczące sieci w formie rozporządzeń UE i określiła w nich wspólne zasady funkcjonowania rynku, zasady eksploatacji sieci i przyłączania do sieci. Rozporządzenia UE są w całości wiążące dla wszystkich państw członkowskich i są w nich bezpośrednio stosowane²⁷. W niniejszej sekcji Trybunał ocenił narzędzia regulacyjne, które zostały wybrane, by umożliwić dalszą integrację rynku energii elektrycznej.

48 Ustalając kryteria kontroli, Trybunał posłużył się wymogami zawartymi w odpowiednich przepisach prawa UE (traktaty, rozporządzenie i dyrektywa w sprawie energii elektrycznej, osiem kodeksów sieci i zbiorów wytycznych) oraz zestawem instrumentów Komisji służących lepszemu stanowieniu prawa. Ponadto, oceniając prace Komisji nad ewaluacją ex ante wariantów strategicznych dotyczących integracji rynków energii elektrycznej przy pomocy kodeksów sieci i wytycznych dotyczących sieci, kontrolerzy opierali się na najlepszych praktykach OECD w zakresie ocen skutków regulacji. Organy publiczne powinny przeprowadzać ocenę skutków na wczesnym etapie procesu kształtowania polityki, przy sporządzaniu nowych wniosków legislacyjnych. Taka ocena skutków może przyczynić się do większej spójności polityki dzięki zwiększeniu przejrzystości kompromisów, jakie nieodłącznie wiążą się z uchwalaniem prawa²⁸.

49 W latach 2015–2017 Komisja przyjęła cztery kodeksy sieci i cztery zbiory wytycznych. Największy zakres stosowania miały trzy z czterech zbiorów wytycznych, gdyż odnosiły się do rynków energii elektrycznej i przesyłu w całej Unii we wszystkich ramach czasowych (zob. załącznik III).

Oparcie się na warunkach i metodach doprowadziło do skomplikowania zasad handlu transgranicznego i opóźnień w ich harmonizacji

50 W rozporządzeniu w sprawie energii elektrycznej zobowiązano Komisję do przyjęcia kodeksów sieci, co miało przyczynić się do zharmonizowania zasad transgranicznego handlu energią elektryczną. W tym celu w latach 2009–2017 ENTSO-E, Komisja i ACER wspólnie przeprowadziły skomplikowane prace redakcyjne i konsultacje z zainteresowanymi stronami (zob. rys. 6), lecz mimo to nie omówiono wszystkich szczegółów technicznych. Z tego względu Komisja podjęła decyzję o przyjęciu wytycznych (zamiast kodeksów sieci), które wymagały dalszego uszczegółowienia aspektów technicznych w postaci warunków i metod, a nie kodeksów sieci dotyczących wszystkich zasad funkcjonowania rynku, oraz o delegowaniu przyjmowania decyzji w sprawie poszczególnych warunków i metod krajowym organom regulacyjnym lub ACER.

51 W związku z tym ramy regulacyjne dotyczące zasad funkcjonowania rynku stały się bardziej skomplikowane, wytycznych Komisji nie można było od razu i w pełni stosować, a przy tym nie wskazano terminu, w którym wytyczne miałyby w pełni wejść w życie. Wybór wytycznych jako instrumentu harmonizacji zasad wiązał się z przesunięciem znacznej części procesu opracowywania przepisów na później, co z jednej strony zapewniło większą elastyczność, ale z drugiej spowolniło lub skomplikowało wdrażanie wytycznych i ogólnie integrację rynków. Ponadto, chociaż warunki i metody stanowiły doprecyzowanie wytycznych, opracowując je, nie zapewniono takich samych standardów prac przygotowawczych, gdyż warunkom i metodom nie towarzyszyły oceny skutków ex ante.

52 Procedury zatwierdzania warunków i metod były złożone, długotrwałe i czasochłonne oraz wiązały się z nadmiernym obciążeniem administracyjnym. Trybunał ustalił, że w latach 2016–2021 ACER i krajowe organy regulacyjne zatwierdziły 161 warunków i metod uszczegóławiających wszystkie cztery zbiory wytycznych, przy czym większość z tych warunków i metod została zatwierdzona przez krajowe organy regulacyjne. Do niektórych warunków i metod konieczne było wprowadzenie poprawek, co odbyło się zgodnie z tą samą procedurą co ich pierwotne zatwierdzenie (łącznie wprowadzono 35 poprawek). Niektóre z tych zmian wymagały również przyjęcia przez krajowe organy regulacyjne standardów operacyjnych na szczeblu krajowym. Ponadto w związku z planowanym przeglądem wytycznych CACM mogą nastąpić kolejne zmiany warunków i metod²⁹.

53 Proces sporządzania warunków i metod rozpoczął się w 2016 r. Pod koniec 2021 r. Trybunał ustalił, że 11 warunków i metod nadal oczekuje na zatwierdzenie. Pomimo regularnego monitorowania opóźnień przez ACER i systematycznego informowania Komisji o takich opóźnieniach OSP i krajowe organy regulacyjne w wielu przypadkach nie dotrzymały terminów przyjęcia warunków i metod, jakie wyznaczono w wytycznych.

54 Długi czas trwania procesu przyjmowania warunków i metod wynikał m.in. z:

• rozbieżności między krajowymi organami regulacyjnymi różnych państw członkowskich realizującymi swoje interesy krajowe lub między krajowymi organami regulacyjnymi a OSP. Rozbieżności te dodatkowo spotęgował fakt, że proces podejmowania decyzji przyjęty w wytycznych był nieefektywny. Komisja zareagowała na pewne niedociągnięcia, ale zmiany legislacyjne w wytycznych dotyczących sieci wprowadzono późno (w 2019 r. lub w 2021 r.) lub jeszcze ich nie zainicjowano;
• kaskadowego efektu opóźnień. Ze względu na wzajemne powiązanie różnych warunków i metod opóźnienia w opracowaniu jednego zbioru warunków i metod doprowadziły do opóźnionego przyjęcia innych warunków i metod: np. opóźnione przyjęcie warunków i metod dotyczących regionów wyznaczania zdolności przesyłowych opóźniło z kolei przyjęcie wniosku dotyczącego warunków i metod w zakresie skoordynowanego wyznaczania zdolności przesyłowych.

55 W przypadku gdy krajowe organy regulacyjne nie są w stanie osiągnąć porozumienia, na ich wspólny wniosek ACER musi przyjąć decyzję w sprawie przedłożonej propozycji dotyczącej ustanowienia warunków i metod w terminie sześciu miesięcy³⁰. Taki sam obowiązek ciąży na ACER (od 2019 r.) w przypadku opracowywania warunków i metod o zasięgu ogólnounijnym. Agencja zasadniczo przyjmowała takie decyzje w terminie mimo ich rosnącej liczby. Spośród 50 decyzji przyjętych w całym okresie 2016–2021 tylko dwie decyzje zostały opublikowane przez ACER z opóźnieniem, które wyniosło dwa miesiące.

56 Stosunkowo dużą liczbę decyzji ACER w sprawie ustanowienia warunków i metod zaskarżono w drodze odwołań do Komisji Odwoławczej. Wiele problemów prawnych było związanych z brakiem jasności procedur, kryteriów i kompetencji przewidzianych w wytycznych.

Luki w przeprowadzanej przez Komisję ocenie skutków rozporządzeń wykonawczych obniżyły skuteczność ram polityki

57 Komisja przeprowadziła konsultacje z zainteresowanymi stronami i sporządziła oceny skutków przed przyjęciem wytycznych dotyczących sieci, zgodnie z wymogami określonymi w przepisach wewnętrznych³¹. Oceny skutków opublikowała jednak dopiero pod koniec procesu konsultacji, co podważa ich użyteczność. Ponadto działająca przy Komisji Rada ds. Ocen Skutków nie zweryfikowała jakości oceny skutków wytycznych CACM i FCA, a w dokumentach tych nie poruszono niektórych kluczowych aspektów wdrażania i zarządzania. Na przykład nie dokonano oceny obciążeń ani kosztów związanych z wdrażaniem wytycznych ponoszonych przez zaangażowane podmioty ani nie przeprowadzono dyskusji na temat tego, jakie skutki dla ich wdrożenia i późniejszego monitorowania miał wybór narzędzi regulacyjnych (np. warunków i metod).

58 Trybunał ustalił ponadto, że w ocenach skutków wymieniono pewne wskaźniki monitorowania wyników wytycznych, ale nie zostały one jasno zdefiniowane i nie określono dla nich wartości docelowych (które mogłyby posłużyć do pomiaru ex post oddziaływania tych przepisów na rynki i dobrobyt społeczny). Potencjalnie osłabiło to proces monitorowania przepisów, gdyż ACER nie dysponował wystarczającymi wskazówkami, jakimi mógłby się kierować podczas ich monitorowania. Agencja stopniowo opracowała takie wskaźniki (zob. pkt 80). Komisja przywołała pewne wskaźniki, które nie były monitorowane przez ACER (np. zmiany cen na rynku dnia bieżącego i cen usług bilansujących). Nie wspomniała jednak o niektórych kluczowych wskaźnikach monitorowania wyników, na przykład wskaźnikach dotyczących działania algorytmów stosowanych przez NEMO do łączenia giełd energii elektrycznej, które to wskaźniki zostały później uwzględnione w warunkach i metodach.

59 Kolejnym kluczowym aspektem, który nie został w pełni przeanalizowany w ocenie skutków wytycznych CACM i FCA, był wybór metod ustalania cen w odniesieniu do energii będącej przedmiotem obrotu na połączonych giełdach energii elektrycznej i połączonych obszarach rynkowych. Przewidziane metody nie zostały przeanalizowane ani omówione (np. odrzucanie zleceń blokowych³²), a najważniejsze szczegółowe rozwiązania techniczne zostały ustalone przez ACER na późniejszym etapie, w warunkach i metodach. Warunki i metody nie są jednak poparte ocenami skutków.

60 Obecny kryzys energetyczny pokazał brak przygotowania, jeżeli chodzi o przepisy dotyczące metod ustalania cen w sytuacjach kryzysowych, w których użycie konkretnej metody może prowadzić do nadmiernych zysków (zob. ramka 1). Jednym z instrumentów kryzysowych zaproponowanych przez Komisję po to, by zapobiec takim zakłóceniom, jest opodatkowanie nieoczekiwanych zysków, z tym że Komisja nie zbadała wpływu takiego opodatkowania na konkurencję na wewnętrznych rynkach energii UE³³.

61 Miarą, która nie została przeanalizowana przez Komisję w ocenach skutków, a której poznanie mogłoby przyczynić się do lepszego funkcjonowania rynków energii elektrycznej, jest elastyczność popytu na energię elektryczną w odpowiedzi na zmiany cen na rynku hurtowym. Elastyczność tę można by zwiększyć przy pomocy różnych narzędzi, takich jak agregacja popytu, magazynowanie energii, odpłatne ograniczanie popytu lub koordynacja między OSD a OSP. W niedawnym badaniu Komisji³⁴ zwrócono uwagę na wyzwania związane z integracją rynku hurtowego w odniesieniu do elastyczności popytu zgłaszanego przez małych konsumentów. Przykładami tych wyzwań są niejasne ramy dotyczące agregacji danych oraz przekazywania danych między operatorami sieci a operatorami rynku. Według ostrożnych szacunków korzyści społeczne wynikające z elastyczności popytu mogą wynosić od 3 do 5 mld euro rocznie³⁵.

Monitorowanie integracji rynku i sprawozdawczość w tym zakresie na szczeblu UE nie sprzyjają szybkiemu wykrywaniu problemów

62 Biorąc pod uwagę zakres swobody przy wdrażaniu wytycznych dotyczących sieci oraz stopień skomplikowania tego procesu (co wyjaśniono w poprzedniej sekcji), stałe i systematyczne monitorowanie tego wdrażania przez ACER i Komisję ma kluczowe znaczenie z punktu widzenia kontroli. Monitorowanie ma służyć temu, by wytyczne zostały wdrożone we wszystkich państwach członkowskich w spójny i jednolity sposób oraz by problemy związane z ich wdrażaniem zostały wykryte w odpowiednim czasie. Zarówno Komisja, jak i ACER są prawnie umocowane do monitorowania wdrażania kodeksów sieci i wytycznych dotyczących sieci oraz ich skutków gospodarczych. Oceniając ramy monitorowania i sprawozdawczości Komisji i ACER, Trybunał posłużył się podstawą prawną tego umocowania i standardami OECD (zob. ramka 2).

63 Zgodnie z obowiązującymi przepisami ACER jest uprawniony do monitorowania wdrażania i skutków gospodarczych unijnych kodeksów sieci i wytycznych dotyczących sieci oraz do zgłaszania Komisji wykrytych problemów w zakresie ich wdrażania. W niniejszej sekcji Trybunał przeanalizował ramy monitorowania i sprawozdawczości ACER dotyczące wdrażania przepisów przez krajowe organy regulacyjne, OSP i NEMO oraz sposobu, w jaki wdrożenie tych przepisów wpływa na integrację rynku⁴¹.

64 Jako jedno z kryteriów kontroli Trybunał zastosował wymóg prawny, zgodnie z którym ACER musi zapewnić, aby w stosownych przypadkach społeczeństwo oraz inne zainteresowane strony otrzymywały obiektywne, wiarygodne i łatwo dostępne informacje, w szczególności w odniesieniu do wyników pracy Agencji⁴².

65 Jednym z głównych narzędzi służących ACER do oceny skutków integracji rynku i doradzania Komisji i prawodawcy UE, jest sporządzane co roku sprawozdanie z monitorowania rynku dotyczące rynków hurtowych i detalicznych energii elektrycznej i gazu ziemnego. W sprawozdaniu tym Agencja powinna wskazywać wszelkie przeszkody w dokończeniu budowy rynku wewnętrznego, co z kolei powinno dawać podstawę do podjęcia ewentualnych działań naprawczych⁴³. W związku z tym sprawozdanie pełni również funkcję instrumentu monitorowania wpływu kodeksów sieci/wytycznych dotyczących sieci na integrację rynku energii elektrycznej (zob. również pkt 63). Opierając się na swoim sprawozdaniu, ACER może przedłożyć opinię w sprawie ewentualnych działań służących wyeliminowaniu tych przeszkód.

66 Na podstawie działań w zakresie monitorowania ACER może formułować zalecenia dla krajowych organów regulacyjnych co do tego, jak powinny wdrażać przepisy, lub zalecenia dla Komisji co do konieczności zmiany kodeksów sieci i wytycznych dotyczących sieci lub podjęcia działań wobec państw członkowskich w przypadku niewystarczającego wdrożenia przepisów. ACER nie jest uprawniony do egzekwowania prawa, ale odpowiada za ogólną koordynację krajowych organów regulacyjnych w zakresie stosowania i egzekwowania przepisów unijnych.

67 Ponadto Trybunał sprawdził, w jaki sposób Komisja i ACER koordynowały prace w zakresie monitorowania przestrzegania obowiązujących przepisów. Komisja jest obowiązana na mocy prawa do monitorowania i egzekwowania jednolitego i poprawnego wdrażania rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej oraz kodeksów sieci/wytycznych dotyczących sieci przez państwa członkowskie. Powinna czuwać nad stosowaniem Traktatów i środków przyjmowanych przez instytucje na ich podstawie⁴⁴. Pełne wdrożenie i ścisłe egzekwowanie obowiązujących przepisów w dziedzinie energii i w dziedzinach powiązanych jest podstawą dla ustanowienia unii energetycznej⁴⁵. Do zadań Komisji należy ponadto wspieranie ACER i podejmowanie działań na podstawie zaleceń sformułowanych przez ACER.

Istotne uchybienia w ramach monitorowania i sprawozdawczości ACER

68 W prawie UE nie wskazano, w jaki sposób ACER powinien monitorować ogólne wdrażanie kodeksów sieci/wytycznych dotyczących sieci i skutki ich wdrożenia (nie określono np. częstotliwości monitorowania bądź oczekiwanych sprawozdań) ani w jaki sposób przedkładać Komisji sprawozdania z monitorowania. Takich ram sprawozdawczości (określających np. częstotliwość lub treść sprawozdań) nie uchwaliła też Komisja. Ponadto ACER nie przyjął żadnej konkretnej strategii monitorowania.

69 Od 2016 r. w swoich rocznych programach prac ACER konsekwentnie podkreśla, że monitorowanie wdrażania przepisów ma kluczowe znaczenie. W programach tych Agencja jednak nie doprecyzowała wystarczająco, w jaki sposób planuje działania w zakresie monitorowania i sprawozdawczości, choć spoczywa na niej obowiązek przedstawienia wszelkich oczekiwanych sprawozdań⁴⁶. Taka sytuacja może prowadzić do podważenia rozliczalności ACER, a także sprawić, że zainteresowane strony nie będą miały jasności co do tego, jakich danych potrzebuje ACER oraz dlaczego angażuje się w monitorowanie wdrażania przepisów.

70 Trybunał ustalił, że w celu uzyskania informacji potrzebnych do przeprowadzenia monitorowania ACER korzystał z różnych źródeł, takich jak:

• regularne wymiany informacji z ekspertami z krajowych organów regulacyjnych w ramach powołanej przez ACER grupy roboczej ds. energii elektrycznej i powiązanych grup zadaniowych;
• konsultacje w ramach europejskich komitetów zainteresowanych stron⁴⁷, Forum Florenckiego⁴⁸ oraz grupy ds. wdrażania i monitorowania kodeksów sieci⁴⁹;
• sprawozdania z monitorowania⁵⁰ i inne informacje publikowane na stronie internetowej ENTSO-E;
• udział w spotkaniach zainteresowanych stron w sprawie postępów w realizacji różnych projektów w zakresie kodeksów sieci/wytycznych dotyczących sieci (o zasięgu regionalnym lub ogólnounijnym);
• kwestionariusze/ankiety przesłane krajowym organom regulacyjnym;
• narzędzie internetowe, za pomocą którego krajowe organy regulacyjne zgłaszały i podawały do wiadomości publicznej przyjęte warunki i metody (od 2019 r.)⁵¹; NEMO i OSP nie miały możliwości korzystania z tego narzędzia podczas opracowywania proponowanych warunków i metod.

71 Niektóre z tych źródeł informacji nie były w pełni efektywne. Z tego względu ACER nie uzyskał pełnych danych w odpowiednim terminie i nie był w stanie wykryć ewentualnych problemów. Na przykład uczestnictwo ekspertów krajowych w spotkaniach grupy roboczej ds. energii elektrycznej jest dobrowolne i opiera się na porozumieniu z krajowymi organami regulacyjnymi; mniejsze krajowe organy regulacyjne są zazwyczaj mniej aktywne (zob. załącznik VI). Ze względu na niewystarczające zasoby pracownicy ACER brali udział w spotkaniach zainteresowanych stron w sprawie postępów jedynie sporadycznie⁵².

72 Na stronie internetowej ACER informacje na temat projektów i przyjmowanych lub wdrażanych warunków i metod nie są przedstawione w przyjazny dla użytkownika sposób ani regularnie aktualizowane. Brak jest również porównania celów i terminów wdrażania z bieżącymi wynikami.

73 Dostępne publicznie sprawozdania ACER z wdrażania kodeksów sieci/wytycznych dotyczących sieci nie opierają się na jednoznacznej ocenie ryzyka. Nie są też sporządzane w sposób systematyczny, a ponadto nie ustalono liczby publikowanych sprawozdań. W odniesieniu do trzech zbiorów wytycznych rynkowych, które mają wpływ na największą liczbę zainteresowanych stron, w 2019 r. opublikowano tylko jedno sprawozdanie z monitorowania wdrażania, którego zakres nie obejmował wytycznych w sprawie bilansowania. W sprawozdaniu tym nie dokonano jednak kompleksowego przeglądu wszystkich warunków i metod ani nie opisano, na jakim etapie znajdują się prace w zakresie ich wdrażania w poszczególnych państwach członkowskich. Ponadto zalecenia przedstawione w sprawozdaniu nie są do końca jasne i nie wiadomo, które z nich są skierowane do Komisji. W 2021 r. ACER i Komisja podjęły działania następcze w odpowiedzi na część zaleceń wskazanych w tym sprawozdaniu.

74 W wytycznych przewidziano możliwość zastosowania odstępstw od wymogów ogólnych, pod warunkiem że krajowe organy regulacyjne należycie uzasadnią swoje decyzje w tym zakresie. ACER nie monitorował sposobu, w jaki krajowe organy regulacyjne stosowały te odstępstwa, ani nie wydał zaleceń ujednolicających ich stosowanie, co może spowodować, że odstępstwa będą wykorzystywane do obejścia wymogów prawnych.

75 ACER nie ma uprawnień w zakresie egzekwowania przepisów, lecz publikowane systematycznie sprawozdania Agencji mogły przyczynić się do tego, by opinia publiczna i Komisja uzyskały na czas pełniejsze informacje o niedociągnięciach we wdrażaniu kodeksów sieci/wytycznych dotyczących sieci. Sprawozdania ACER mogły ponadto zwiększyć presję partnerską ze strony krajowych organów regulacyjnych i stanowić dla nich źródło wskazówek co do tego, jak monitorować i egzekwować stosowanie przepisów w skoordynowany sposób.

Ograniczone zasoby utrudniły agencji ACER działania w zakresie monitorowania i sporządzania sprawozdań

76 Departament ds. Energii Elektrycznej jest kluczowym departamentem ACER, odpowiedzialnym za monitorowanie integracji rynku energii elektrycznej (zob. załącznik IV). Najwięcej nowych pracowników w tym departamencie przyjęto w związku z koniecznością sprostania nowym zadaniom określonym we wspólnej polityce energetycznej, co zostało zatwierdzone przez Komisję w 2019 i 2020 r. W latach 2016–2020 ACER nie zgłosił potrzeby istotnego zwiększenia zatrudnienia w tym departamencie.

77 Znaczną część pracowników wyznaczonych pierwotnie do monitorowania wdrażania wielokrotnie oddelegowywano do zatwierdzania warunków i metod, zmian i odwołań dotyczących warunków i metod. Wynikało to częściowo z tego, że takich przypadków było dużo więcej, niż oczekiwano.

78 Ze względu na brak zasobów Departament ds. Energii Elektrycznej był zmuszony ograniczyć zakres także innych działań, na przykład:

• ograniczono zakres sprawozdań z monitorowania rynku (zob. pkt 80);
• wystąpiły opóźnienia w sporządzeniu sprawozdań ACER dotyczących analizy porównawczej taryf sieciowych w UE i ograniczono zakres tych sprawozdań.

79 Trybunał stwierdził, że ACER nie skorygował swoich rocznych programów prac, co pozwoliłoby na uwzględnienie nieoczekiwanych zmian w obciążeniu pracą i przydziale zasobów (zgodnie z wymogami rozporządzenia finansowego ACER).

Sprawozdania ACER z monitorowania rynku są przydatne, ale ich przydatność jest ograniczona z uwagi na trudności w gromadzeniu danych i brak działań następczych

80 Trybunał ustalił, że z czasem sprawozdania z monitorowania rynku sporządzane przez ACER stały się bardziej przydatne, gdyż uwzględniono w nich większą liczbę wskaźników dotyczących integracji rynku, wyjaśniono stosowaną metodykę i przedstawiono dokładniejszą analizę przeszkód w budowie rynku wewnętrznego. Niektóre obszary nadal wymagają jednak analizy (np. inwestycje w połączenia wzajemne, wolumeny obrotu transgranicznego, konwergencja cen we wszystkich segmentach czasowych). Ponadto w odniesieniu do siedmiu barier rynkowych zidentyfikowanych przez ACER nie podjęto działań w zakresie monitorowania (np. w odniesieniu do systemów wsparcia energii ze źródeł odnawialnych). ACER ogłosił, że w 2022 r. nie sporządzi pełnego sprawozdania, co może oznaczać, że nie spełni tym samym ciążącego na nim wymogu prawnego.

81 ACER napotkał ograniczenia przy opracowywaniu odpowiednich wskaźników, gdyż miał trudności ze zgromadzeniem niezbędnych danych (np. podczas prac nad sprawozdaniem z monitorowania rynku za 2020 r.⁵³). Ponadto na poziomie UE nie przyjęto spójnej strategii gromadzenia danych na temat rynków energii, w oparciu o którą Komisja lub ACER mogłyby zbierać takie dane w sposób systematyczny i kompleksowy. Przykładowo w Stanach Zjednoczonych powołano agencję federalną odpowiedzialną za gromadzenie i rozpowszechnianie danych na temat amerykańskich rynków energii⁵⁴. W UE systematyczne wykorzystywanie danych nie jest możliwe, ponieważ Eurostat, DG ENER i ACER publikują różne strumienie danych, których przedziały czasowe nie mają tej samej długości, a ponadto dane te są udostępniane w różnym zakresie i podlegają odmiennym procedurom weryfikacji.

82 Główną platformą służącą do gromadzenia i publikowania danych na temat hurtowych rynków energii elektrycznej w UE jest platforma informacyjna na rzecz przejrzystości, którą od 2015 r. zarządza ENTSO-E⁵⁵. ACER jest kluczowym użytkownikiem tej platformy. Z badania przeprowadzonego przez Komisję w 2017 r. wynika, że platforma informacyjna na rzecz przejrzystości może być wartościowym źródłem kompleksowych danych dotyczących energii w UE, ale w obecnej formie ma szereg niedociągnięć związanych z jakością i dostępnością danych⁵⁶. Komisja nie podjęła żadnych działań, by je wyeliminować. Dopiero w 2018 r. ACER podpisał z ENTSO-E umowę o współpracy w zakresie dostarczania danych na potrzeby monitorowania stosowania wytycznych dotyczących sieci. W 2021 r. ACER nadal napotykał trudności w dostępie do danych⁵⁷.

83 Brak dostępu Agencji do wystarczających danych o wpływie wytycznych dotyczących sieci na integrację i funkcjonowanie rynków hurtowych może przekładać się na to, że sprawozdania przekazywane przez ACER krajowym organom regulacyjnym, Komisji i opinii publicznej będą mniej dokładne, a problemy związane z wdrażaniem wytycznych oraz warunków i metod nie zostaną wykryte w odpowiednim czasie.

84 Jedną z podstawowych korzyści płynących ze sprawozdań z monitorowania rynku są formułowane w nich zalecenia. Od 2016 r. w sprawozdaniach tych regularnie uwzględniane są zalecenia lub priorytety dotyczące podejmowania intensywniejszych działań, co ma pomóc w integracji hurtowych rynków energii elektrycznej. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie energii elektrycznej zalecenia sformułowane w sprawozdaniach z monitorowania rynku mogą być przedmiotem opinii. W latach 2015–2021 ACER nie przedstawił jednak żadnej oficjalnej opinii ani Komisji, ani Parlamentowi Europejskiemu⁵⁸.

85 Kontrolerzy Trybunału ustalili, że nie przyjęto systematycznego podejścia, jeżeli chodzi o uwzględnianie zaleceń formułowanych w sprawozdaniach z monitorowania rynku; podejście to różniło się w zależności od wydania sprawozdania. W zaleceniach często powtarza się po prostu cele polityczne; czasami są one zbędne, ponieważ powtarzają zobowiązania prawne już zawarte w prawodawstwie UE. Oddziaływanie zaleceń jest dodatkowo osłabione przez brak wyraźnego wskazania, do kogo są one skierowane, brak jasnych propozycji, w jaki sposób wyeliminować zidentyfikowane bariery rynkowe przy pomocy polityki UE, oraz brak terminów realizacji zaleceń. Ponadto w kolejnych sprawozdaniach z monitorowania rynku nie ma informacji o stopniu realizacji poprzednio wydanych zaleceń. Powyższe uchybienia Trybunał odnotował w sprawozdaniach z monitorowania rynku za 2019 i 2020 r.

Monitorowanie OSP przez ACER nie przyniosło istotnych postępów w zakresie połączeń wzajemnych infrastruktury elektroenergetycznej

86 Monitorowanie jest głównym narzędziem ACER służącym wspieraniu dalszej integracji sieci elektroenergetycznych, choć działania w tym zakresie same w sobie nie prowadzą do spójnego wdrażania kodeksów sieci i wytycznych dotyczących sieci przez państwa członkowskie. Trybunał zbadał trzy aspekty monitorowania, które mają kluczowe znaczenie dla zwiększania zdolności przesyłowych sieci (jak wyjaśniono w pkt 43–46):

• regularny przegląd konfiguracji obszarów rynkowych;
• monitorowanie inwestycji w połączenia wzajemne;
• regularne sporządzenie sprawozdań na temat dostępności transgranicznych zdolności przesyłowych.

87 Zarówno inwestycje zwiększające transgraniczne zdolności przesyłowe, jak i odpowiednia konfiguracja obszarów rynkowych prowadzą do zrównoważonej maksymalizacji zdolności przesyłowych dostępnych na potrzeby obrotu we wszystkich przedziałach czasowych. Ma to kluczowe znaczenie dla rozwoju handlu transgranicznego i integracji odnawialnych źródeł energii na rynku wewnętrznym. Różnice w dostępnych międzyobszarowych zdolnościach przesyłowych w całej UE stwarzają ryzyko, że uczestnicy rynku mogą nie być równo traktowani pod względem dostępu do możliwości handlowych. W szczególności OSP mogą wprowadzić strukturalne ograniczenia międzyobszarowych zdolności przesyłowych w celu wyeliminowania wewnątrzobszarowych ograniczeń przesyłowych sieci powstałych w wyniku nieprawidłowego funkcjonowania obszarów rynkowych.

88 ACER przeprowadził monitorowanie konfiguracji obszarów rynkowych UE i przedstawił dowody na to, że obecna konfiguracja nie jest odpowiednia. Jednak ze względu na niewystarczające uprawnienia decyzyjne (ostateczna decyzja musi zostać podjęta przez państwa członkowskie na podstawie analizy ENTSO-E), niedociągnięcia metodyczne, niejasno sformułowane przepisy wytycznych CACM oraz niewystarczające dowody (z powodu braku danych) działania ACER w zakresie monitorowania nie doprowadziły do rekonfiguracji obszarów rynkowych ani ACER nie zażądał wykonania przeglądu ich obecnej konfiguracji⁵⁹ (zob. załącznik V).

89 ACER co dwa lata wydaje opinie, w których przedstawia wyniki monitorowania postępów w realizacji inwestycji w transgraniczne zdolności przesyłowe uwzględnionych w dziesięcioletnich planach rozwoju sieci opracowanych przez ENTSO-E. Trybunał stwierdził jednak, że w 2019 r. realizacja około połowy projektów inwestycyjnych o znaczeniu transgranicznym była opóźniona, pomimo monitorowania przez ACER⁶⁰.

90 Począwszy od pierwszego sprawozdania z monitorowania rynku za 2012 r. ACER regularnie monitorował również udostępnianie międzyobszarowych zdolności przesyłowych przez OSP. Operatorzy ci mają prawny obowiązek udostępniania na rynku maksymalnych zdolności przesyłowych połączeń wzajemnych i sieci przesyłowych mających wpływ na przepływy transgraniczne energii elektrycznej. Na podstawie przeprowadzonego monitorowania ACER ustalił, że OSP nieprawidłowo obliczali międzyobszarowe zdolności przesyłowe, ale nie był w stanie zapobiec nieuzasadnionemu obniżeniu zdolności przesyłowych (zob. pkt 44).

91 W odpowiedzi na uchybienia, jakie ACER zidentyfikował w ramach prawnych, prawodawca UE wyznaczył w nowym rozporządzeniu w sprawie energii elektrycznej (z 2019 r.) wiążący cel w zakresie minimalnego marginesu zdolności przesyłowych powiązań wzajemnych dostępnego na potrzeby handlu (tj. 70% mocy zainstalowanej w każdym państwie członkowskim najpóźniej do 2025 r.⁶¹).

92 Ponieważ nie doprecyzowano tego, w jaki sposób należy osiągnąć margines 70%, ACER podjął szereg działań o ograniczonym charakterze, aby skoordynować obliczanie marginesu przez OSP i krajowe organy regulacyjne w zharmonizowany sposób⁶². Mimo że ACER nie jest prawnie obowiązany do przeprowadzenia monitorowania w zakresie spełnienia tego wymogu⁶³, a sieć ENTSO-E nie zgodziła się z obliczeniami:

• ACER wydał zalecenie dla krajowych organów regulacyjnych i OSP w celu doprecyzowania tego celu⁶⁴;
• ponieważ zalecenie było niewiążące, niektórzy OSP i niektóre krajowe organy regulacyjne nie zgodziły się z nim i zdecydowały się przyjąć odmienne podejście. ACER opublikował również dwa sprawozdania z monitorowania osiągnięcia poziomu marginesu 70% w 2021 r. Nie odnotował on widocznej poprawy, jeżeli chodzi o dostępne międzyobszarowe zdolności przesyłowe.

Uchybienia w działaniach monitorujących Komisji mogą wiązać się z ryzykiem niespełnienia wymogów określonych w unijnych przepisach dotyczących handlu transgranicznego

93 W ramach swoich działań monitorujących wdrażanie przepisów Komisja opierała się w dużej mierze na sprawozdaniach sporządzonych przez ACER. Agencja ta nie ma prawnego obowiązku wykrywania i zgłaszania przypadków naruszenia unijnych przepisów dotyczących handlu transgranicznego. W grudniu 2021 r. ACER przyjął ramy monitorowania przestrzegania przepisów, które miały służyć skoordynowaniu działań krajowych organów regulacyjnych w zakresie egzekwowania przepisów w odniesieniu do podmiotów na szczeblu UE (takich jak ENTSO-E) oraz obowiązków OSP o zasięgu transgranicznym. Komisja nie mogła zatem w pełni oprzeć swoich działań monitorujących przestrzeganie przez państwa członkowskie kodeksów sieci/wytycznych dotyczących sieci i rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej na informacjach pochodzących od ACER. ACER i Komisja nie zawarły umowy o współpracy ani nie opracowały wspólnego planu działania, w których mogły doprecyzować swoje odnośne funkcje w zakresie monitorowania, tak by uniknąć wykonywania tej samej pracy dwukrotnie. W sporządzonych przez Komisję ocenach skutków wytycznych dotyczących sieci wymieniono jedynie ACER i ENTSO-E i nie wskazano, jaką rolę w zakresie działań monitorujących odgrywać ma sama Komisja.

94 Komisja regularnie uczestniczyła w charakterze obserwatora w posiedzeniach organów zarządzających i grup roboczych ACER, a także w spotkaniach zainteresowanych stron, ale do końca 2021 r. nie sporządziła własnych sprawozdań z kontroli przestrzegania przepisów lub kontroli zgodności.

95 W rocznych sprawozdaniach z działalności za lata 2016–2020 DG ENER przedstawiła wyniki monitorowania niewielkiej liczby wskaźników integracji rynku (konwergencji cen i celu dotyczącego połączeń wzajemnych), przy czym w przypadku konwergencji cen nie wyznaczono konkretnej wartości docelowej. ACER monitorował inny wskaźnik konwergencji cen. Ponadto w ramach nowego planu strategicznego DG ENER na lata 2020–2024 wskaźniki te nie będą już monitorowane.

96 Komisja i ACER nie monitorowały, w jaki sposób państwa członkowskie transponowały odpowiednie i porównywalne sankcje do prawa krajowego ani w jaki sposób krajowe organy regulacyjne egzekwowały kodeksy sieci/wytyczne dotyczące sieci i inne przepisy UE. We wcześniejszym rozporządzeniu w sprawie energii elektrycznej (z 2009 r.) nie wprowadzono obowiązku nakładania przez państwa członkowskie sankcji za naruszenia kodeksów sieci/wytycznych dotyczących sieci. W dyrektywie 2009/72/WE w sprawie energii elektrycznej przewidziano, że organ regulacyjny może nałożyć sankcje za nieprzestrzeganie przepisów tej dyrektywy lub wszelkich właściwych prawnie wiążących decyzji wydanych przez ten organ bądź ACER lub może zaproponować, aby właściwy sąd nałożył takie sankcje⁶⁵. W przekształconym rozporządzeniu w sprawie energii elektrycznej (z 2019 r.) określono szczegółowe zasady, zgodnie z którymi państwa członkowskie są zobowiązane do ustanowienia przepisów co do sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszeń kodeksów sieci przyjętych na podstawie art. 59 oraz naruszeń wytycznych przyjętych na podstawie art. 61.

97 Brak jasnego rozdzielenia zadań w zakresie monitorowania między Komisją a ACER może powodować, że monitorowanie przestrzegania unijnych przepisów w dziedzinie energii będzie nieefektywne. To z kolei może osłabiać konwergencję praktyk krajowych organów regulacyjnych w zakresie monitorowania i egzekwowania unijnych przepisów dotyczących rynku energii elektrycznej, a tym samym utrudniać postępy w zakresie integracji rynków regionalnych.

Mimo upływu dziesięciu lat nadal nie udało się w pełni wdrożyć nadzoru rynku

98 Aby podmioty działające na europejskich hurtowych rynkach energii mogły konkurować ze sobą w otwarty i uczciwy sposób, niezwykle ważne jest, by ceny na tych rynkach odzwierciedlały popyt i podaż oraz nie były zniekształcone przez wykorzystywanie informacji wewnętrznych ani inne formy manipulacji na rynku. Takie zakłócenia mogłyby zmniejszyć zaufanie uczestników rynku do jego integralności, a nawet skłonić część z nich do wycofania się z rynku, osłabiając tym samym konkurencję. To z kolei mogłoby doprowadzić do wzrostu cen i ostatecznie przełożyłoby się na wyższe rachunki za energię elektryczną dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw. Z tego względu hurtowe rynki energii powinny funkcjonować w oparciu o przepisy służące zapobieganiu nadużyciom i ich wykrywaniu⁶⁶.

99 W rozporządzeniu REMIT określono ramy monitorowania hurtowych rynków energii, tak aby wykrywać manipulacje na rynku i im zapobiegać. W rozporządzeniu wykonawczym Komisji (UE) nr 1348/2014 w sprawie przekazywania danych, o których mowa w REMIT, doprecyzowano obowiązki sprawozdawcze dotyczące transakcji i podstawowych danych. W niniejszej sekcji Trybunał ocenił wdrożenie nadzoru nad hurtowymi rynkami energii elektrycznej, przyjmując jako kryteria kontroli wymogi określone we wspomnianym rozporządzeniu.

100 Uczestnicy rynku muszą zgłaszać ACER wszystkie transakcje zawierane na hurtowym rynku energii na szczeblu UE. Następnie ACER sprawdza te informacje w celu zidentyfikowania ewentualnych nadużyć na rynku oraz, w razie potrzeby, powiadamia krajowe organy regulacyjne i koordynuje działania z tymi organami, które są odpowiedzialne za egzekwowanie przestrzegania przepisów i nakładanie sankcji. ACER czuwa nad tym, aby krajowe organy regulacyjne prowadziły działania na podstawie REMIT w spójny i skoordynowany sposób, publikując wytyczne dotyczące stosowania tego rozporządzenia, które jednak nie są wiążące.

101 Państwa członkowskie są odpowiedzialne za zapewnienie, aby krajowym organom regulacyjnym zostały przyznane uprawnienia umożliwiające im nakładanie skutecznych, odstraszających i proporcjonalnych sankcji na uczestników rynku naruszających REMIT⁶⁷. Komisja powinna zadbać o to, aby sankcje były ustanawiane w sposób spójny we wszystkich państwach członkowskich, co pozwoli zapobiec arbitrażowi regulacyjnemu wśród uczestników rynku.

Nadzór rynku zaczął funkcjonować dopiero sześć lat po zatwierdzeniu REMIT i był utrudniony z powodu awarii systemu informacyjnego

102 Kontrolerzy Trybunału ustalili, że w roku 2017 po praz pierwszy przeprowadzono całoroczny nadzór wszystkich zgłoszonych transakcji. W drugiej połowie 2017 r. ACER zaczął regularnie wykorzystywać oprogramowanie służące do nadzoru do automatycznej weryfikacji zgłaszanych danych. Na rys. 7 przedstawiono przebieg prac w zakresie nadzoru rynkowego na podstawie REMIT.

103 Po zaledwie 2,5 roku funkcjonowania nadzoru nad rynkiem moduł systemu informacyjnego REMIT (ARIS) służący do zapisywania zgłaszanych transakcji w bazie danych systemu uległ awarii z powodu przeciążenia rosnącą liczbą tych transakcji, a także dlatego, że od dłuższego czasu nie inwestowano w jego rozwój. Ze względu na powtarzające się przestoje dane potrzebne do nadzoru rynku nie były dostępne od lipca 2020 r. do marca 2021 r. W tym okresie praktycznie nie istniał skuteczny nadzór rynku, a potencjalne przypadki nadużyć mogły pozostać niewykryte. Nadzór nad rynkiem stopniowo przywrócono w połowie 2021 r., a brakujące dane dotyczące okresu od lipca do grudnia 2020 r. wyestymowano przy użyciu metod statystycznych, tj. łagodniejszej formy oceny stosowanej w przypadku ostrzeżeń o niskim priorytecie. Wyniki analizy statystycznej nie są jednak wystarczającą podstawą do tego, by zwrócić się do krajowych organów regulacyjnych o wszczęcie dochodzenia.

Proces gromadzenia danych nie jest kompleksowy, nie uwzględnia głównych obszarów ryzyka i wnosi niewielką wartość dodaną dla przejrzystości rynku

104 Zgodnie z REMIT uczestnicy rynku muszą zgłaszać ACER wszystkie transakcje zawierane na hurtowym rynku energii, a także ujawniać informacje wewnętrzne i podstawowe dane w celu zapewnienia przejrzystości. Z kolei ACER musi, pod pewnymi warunkami, udostępniać zgromadzone dane. Trybunał ocenił, czy proces gromadzenia danych i informacji dotyczących transakcji przeprowadzanych na rynku był kompleksowy i czy spełniono wymogi w zakresie przejrzystości. Kontrolerzy sprawdzili również, czy ACER udostępniał zgromadzone przez siebie dane zgodnie z wymogami, w tym czy udostępniał do celów naukowych informacje handlowe niebędące informacjami szczególnie chronionymi, co przyczyniłoby się do zwiększenia przejrzystości.

105 Z danych przekazanych przez DG ENER⁶⁸, uzyskanych od czołowych dostawców danych, wynika, że rynek pozagiełdowy odpowiadał za 68% wolumenu energii elektrycznej będącego przedmiotem obrotu w 2019 r., i 74% w 2020 r. (z czego w 2019 r. 44% wolumenu było przedmiotem transakcji dwustronnych, a w 2020 r. – 46%). Większa część obrotu energią elektryczną odbywa się zatem na rynkach, które są najmniej przejrzyste, a co za tym idzie – są one bardziej podatne na manipulacje. Trybunał stwierdził, że ACER nie uzgadnia w systematyczny sposób danych, o których mowa w REMIT, dotyczących ilości energii elektrycznej będącej przedmiotem obrotu w danym roku na giełdach energii lub w obrocie pozagiełdowym, z danymi udostępnianymi przez DG ENER. W związku z tym ACER nie jest w stanie zweryfikować, czy w systemie informacyjnym REMIT uwzględnia się całość obrotu pozagiełdowego ani podjąć działań w celu wyeliminowania ewentualnych rozbieżności.

106 Dane na temat obrotu poza giełdami energii elektrycznej przekazywane ACER są obarczone kilkoma problemami dotyczącymi ich jakości⁶⁹. Uczestnicy rynku mają obowiązek zgłaszania danych, ale nie są zobowiązani do przestrzegania niewiążących wytycznych ACER w zakresie sprawozdawczości. W związku z tym ACER nie może zagwarantować, że uzyskane dane są kompletne ani że są odpowiedniej jakości, co uniemożliwia Agencji ich pełne przetwarzanie. Fakt, że największa część hurtowego rynku energii elektrycznej nie jest w pełni monitorowana, stawia pod znakiem zapytania skuteczność REMIT.

107 Transakcje dotyczące kontraktów na usługi bilansujące należy zgłaszać wyłącznie na żądanie ACER⁷⁰, który do tej pory ani razu nie wystąpił z takim żądaniem⁷¹. Manipulacje na rynku mogą jednak występować także na rynku bilansującym. W trzech takich przypadkach brytyjski krajowy organ regulacyjny nałożył łączną grzywnę w wysokości 50 mln funtów, co stanowiło 99,3% wszystkich ostatecznych sankcji zastosowanych do tej pory za naruszenia regulacyjne na hurtowym rynku energii elektrycznej (zob. załącznik VII). Brak gromadzenia tego rodzaju danych przekłada się na brak oceny, co osłabia kompleksowy charakter nadzoru rynku prowadzonego przez ACER.

108 ACER nie ma możliwości monitorowania nowych sposobów prowadzenia obrotu, które rozwinęły się w ostatnim czasie. Od czasu przyjęcia ram prawnych REMIT nie zostały one zaktualizowane. W związku z tym wymogi prawne dotyczące danych, które mają być zgłaszane, przestały być odpowiednie, a to sprawia, że nadzór nad całością rynku jest utrudniony.

109 Zgodnie z REMIT⁷² uczestnicy rynku muszą podawać do wiadomości publicznej informacje wewnętrzne⁷³ i podstawowe dane⁷⁴ w celu zapewnienia przejrzystości. W rozporządzeniu wykonawczym⁷⁵ określono, że uczestnicy rynku mogą ujawniać informacje wewnętrzne na swoich stronach internetowych, na których powinny być dostępne kanały internetowe umożliwiające ACER skuteczne gromadzenie takich informacji, bądź informacje te mogą zostać ujawnione z wykorzystaniem platform służących do publikowania informacji wewnętrznych (IIP) prowadzonych przez osoby trzecie.

110 ACER musi stale oceniać funkcjonowanie i przejrzystość różnych kategorii rynków i sposobów prowadzenia obrotu oraz przedstawiać informacje na ten temat w swoim rocznym sprawozdaniu z działalności prowadzonej na podstawie rozporządzenia REMIT⁷⁶. W 2017 r. – gdy osiągnięto operacyjność w zakresie nadzoru na podstawie REMIT – zaprzestano jednak publikowania sprawozdania (prace sprawozdawcze przeprowadzono w 2016 r.).

111 Zamiast w sprawozdaniach rocznych ACER publikował informacje na temat funkcjonowania i przejrzystości różnych kategorii rynków i sposobów prowadzenia obrotu w kwartalnych sprawozdaniach z działalności prowadzonej na podstawie rozporządzenia REMIT. Sprawozdania te są jednak mniej szczegółowe – przykładowo nie zawierają informacji na temat wielkości obrotu ani na temat tego, czy producenci energii elektrycznej i OSP przestrzegają wymogów dotyczących ujawniania informacji. W sprawozdaniach kwartalnych z działalności prowadzonej na podstawie rozporządzenia REMIT zrezygnowano również z formułowania zaleceń, co czyniono w publikowanych w poprzednich latach sprawozdaniach rocznych. Ponadto w 2018 r. ACER opublikował jeden list otwarty⁷⁷, w którym przedstawił wyniki swojej analizy działalności uczestników rynku w zakresie publikowania informacji. ACER stwierdził, że w jego ocenie istnieje potrzeba większej przejrzystości przy ujawnianiu informacji wewnętrznych.

112 W celu zwiększenia przejrzystości ACER proaktywnie zalecił w wytycznych dotyczących stosowania REMIT z 2019 r. stosowanie platform IIP jako najbardziej efektywnego rozwiązania⁷⁸. Od 2020 r. ACER prowadzi rejestr platform IIP, które spełniają minimalne wymagania jakościowe w zakresie skutecznego ujawniania informacji wewnętrznych⁷⁹. Wykaz platform IIP znajdujących się w rejestrze jest publikowany na stronie internetowej ACER. Wytyczne ACER dotyczące REMIT nie są jednak prawnie wiążące⁸⁰. Uczestnicy rynku mogą więc nadal wybierać mniej skuteczny sposób ujawniania informacji wewnętrznych, publikując je na swoich stronach internetowych.

113 ACER musi udostępniać gromadzone przez siebie informacje krajowym organom regulacyjnym i innym właściwym organom, takim jak krajowe organy finansowe, krajowe organy ochrony konkurencji i ESMA⁸¹, pod warunkiem że organy te spełniają określone wymogi bezpieczeństwa w odniesieniu do przekazywania danych⁸². Na chwilę obecną ACER udostępnia gromadzone dane dziesięciu krajowym organom regulacyjnym⁸³, które spełniają wymogi dotyczące bezpiecznego połączenia. Trwają prace nad zapewnieniem bezpiecznego połączenia z kolejnymi pięcioma organami⁸⁴. Natomiast wymiana informacji z innymi instytucjami jest ograniczona i odbywa się wyłącznie ad hoc. W szczególności ACER nie udostępnia w systematyczny sposób informacji DG COMP⁸⁵, mimo że podmioty naruszające REMIT mogą również naruszać prawo ochrony konkurencji, na przykład w przypadku wstrzymywania oferowania zdolności przesyłowych. Tylko dwa finansowe organy regulacyjne wyraziły zainteresowanie danymi, o których mowa w REMIT. Poszczególne organy nie mają zatem możliwości korzystania z dostępnych informacji ze względu na brak zainteresowania korzystaniem z tych danych.

114 ACER musi udostępniać do celów naukowych swoją bazę danych zawierającą informacje handlowe niebędące informacjami szczególnie chronionymi i może podjąć decyzję o jej opublikowaniu w celu zwiększenia przejrzystości rynku⁸⁶. Ze względu jednak na brak zasobów ACER⁸⁷ nie opublikował jeszcze żadnych danych tego rodzaju i udostępnił je jedynie w bardzo ograniczonym zakresie. Publikowanie i udostępnianie tych danych mogłoby zwiększyć przejrzystość hurtowego rynku energii elektrycznej, gdyż na ich podstawie zainteresowane strony trzecie mogłyby przeprowadzić analizy rynkowe stanowiące uzupełnienie działań nadzorczych realizowanych przez ACER.

115 Trybunał zauważył również, że ACER zasadniczo nie był w stanie pobierać ze swojej bazy danych handlowych informacji na potrzeby sporządzania sprawozdań z monitorowania rynku ze względu na niewystarczającą jakość tych danych (na przykład informacji o ilości energii elektrycznej będącej przedmiotem obrotu na zorganizowanych platformach obrotu i na rynku pozagiełdowym, w różnych przedziałach czasowych). ACER nie wykorzystuje posiadanych przez siebie informacji; zamiast tego uzyskuje je od zewnętrznych dostawców danych. Oznacza to, że ACER, DG ENER ani osoby trzecie nie mogą obecnie wykorzystywać gromadzonych danych do wykonywania zadań wykraczających poza wykrywanie manipulacji na rynku ze względu na niską przydatność tych danych. Według ACER opłaty REMIT (zob. pkt 139) będą dla Agencji źródłem finansowania, które będzie mogła przeznaczyć na promowanie wykorzystywania danych, o których mowa w REMIT, co tym samym zwiększy ich wartość⁸⁸.

Monitorowanie rynku przez ACER nie jest kompleksowe

116 Trybunał ocenił, czy monitorowanie zgłaszanych transakcji mające na celu wykrycie przypadków manipulacji na rynku było kompleksowe, co jest warunkiem wstępnym skutecznego nadzoru. ACER stosuje dwuetapowy proces monitorowania transakcji produktami energetycznymi w obrocie hurtowym (etap pierwszy polega na sprawdzeniu automatycznym, a etap drugi obejmuje ręczną wstępną ocenę i analizę – zob. rys. 8). Monitorowanie to ma na celu wykrycie przypadków manipulacji i wykorzystywania informacji wewnętrznych na rynku oraz zapobieganie tym zjawiskom⁸⁹. Jest ono wykonywane przez wyspecjalizowane zespoły, które korzystają ze specjalistycznego oprogramowania do nadzoru (SMARTS).

117 Z badań dotyczących działań monitorujących realizowanych przez krajowe organy regulacyjne, przeprowadzanych co roku od 2016 r., wynika, że rola ACER jest ważna, ponieważ krajowe organy regulacyjne są w stanie objąć nadzorem jedynie niewielką część rynku energii elektrycznej i dlatego polegają na ACER, jeżeli chodzi o monitorowanie jego pozostałej części.

118 ACER opracował system ostrzeżeń wydawanych na podstawie wykrytych ryzykownych praktyk, które mogą wskazywać na nadużycia. W 2017 r. Agencja opublikowała pierwszą wersję wykazu takich praktyk, które w jej ocenie należało objąć skutecznym monitorowaniem. W wykazie tym ujęto 20 tego rodzaju praktyk⁹⁰. W 2021 r. wykaz po raz pierwszy zaktualizowano na podstawie konsultacji z ekspertami. Obecna wersja wykazu ACER zawiera informacje na temat wykrycia 29 przypadków takich podejrzanych praktyk na rynkach o notowaniach ciągłych oraz 15 przypadków takich praktyk odnotowanych na rynkach aukcyjnych.

119 Z oceny ryzyka przeprowadzonej przez ACER wynika, że wykryte praktyki to te, które mogą najczęściej występować na rynkach i mieć na nie największe oddziaływanie. Trybunał stwierdził, że system ostrzeżeń wdrożony w celu wykrywania manipulacji na rynku obejmuje swoim zakresem mniej niż połowę podejrzanych praktyk o wysokim i średnim ryzyku, które znalazły się w wykazie ACER. Oznacza to, że nadal konieczne są dalsze działania, zanim monitorowanie prowadzone przez ACER będzie można uznać za wystarczająco skuteczne.

120 Jedynie 5,5% całkowitej liczby pracowników ACER (108 w 2021 r., zob. tabela 4) wykonuje pracę związaną z tym zadaniem, choć ma ono kluczowe znaczenie dla wywiązania się przez ACER z powierzonego mu w tym zakresie zadania. Obsługą rosnącej liczby transakcji zajmował się stały zespół, który nie był jednak wystarczająco liczny (sześciu analityków od 2017 r. i pięciu w 2019 r., w tym dwóch kierowników zespołów). Powoduje to, że analitycy muszą przetworzyć ręcznie średnio znacznie większą liczbę ostrzeżeń o wysokim poziomie ryzyka (zob. tabela 2), co może prowadzić do obniżenia jakości i sprawić, że nadzór nie będzie całościowy.

121 Ze względu na ograniczenia w zakresie zasobów ludzkich ACER musiał wybrać, które zadania będzie traktować priorytetowo, w związku z czym oceniono ręcznie tylko część ostrzeżeń⁹¹. Prace w zakresie poprawy istniejących ostrzeżeń i opracowania nowych (zob. pkt 118) były znacznie spowolnione, co nie sprzyjało objęciu nadzorem całości rynku⁹² i ostatecznie obniżyło skuteczność REMIT. Liczba potencjalnych naruszeń REMIT stwierdzonych w wyniku nadzoru przeprowadzanego przez ACER jest obecnie niska (w latach 2017–2021 ACER wykrył jedynie 20 z 431 zidentyfikowanych przypadków, zob. również załącznik VIII), co ogranicza jego wkład⁹³.

ACER nie ma uprawnień do zapewnienia, by przepisy dotyczące zapobiegania nadużyciom na rynku były spójnie egzekwowane na szczeblu krajowym

122 Trybunał ocenił, czy ACER dysponuje odpowiednimi narzędziami zapewniającymi właściwe stosowanie REMIT na szczeblu krajowym oraz czy jest w stanie koordynować działania krajowych organów regulacyjnych i wspierać je w prowadzonych przez nie dochodzeniach. Ponadto Trybunał zbadał oddziaływanie nadzoru sprawowanego przez ACER pod względem sankcji nakładanych za nadużycia na rynku.

123 Zgodnie z obowiązującymi ramami prawnymi ACER nie jest uprawniony do prowadzenia dochodzeń ani do egzekwowania przepisów zakazujących nadużyć na rynku. Na podstawie przepisów krajowych obowiązki te spoczywają na krajowych organach regulacyjnych⁹⁴. ACER powiadamia krajowe organy regulacyjne o stwierdzonych przypadkach podejrzanego zachowania rynkowego. Krajowe organy regulacyjne podejmują następnie samodzielnie decyzję o tym, czy należy wszcząć dochodzenie, i informują ACER o odrzucanych przez nie sprawach.

124 W razie potrzeby ACER może również oficjalnie zwrócić się do krajowego organu regulacyjnego o wszczęcie dochodzenia⁹⁵. Nie dysponuje jednak środkami egzekwowania takiego wniosku, co sprawia, że uprawnienie to nie jest w pełni skutecznym narzędziem. Do końca okresu objętego kontrolą ACER nie skorzystał z tego uprawnienia.

125 Obowiązkiem ACER jest zapewnienie, aby krajowe organy regulacyjne wykonywały swoje zadania wynikające z REMIT w skoordynowany i spójny sposób⁹⁶. W tym celu ACER opracowuje wytyczne dotyczące stosowania REMIT, które nie mają jednak wiążącego charakteru⁹⁷. Trybunał ustalił, że ACER publikuje i regularnie aktualizuje te wytyczne, a ich najnowsze wydanie jest szóstym z kolei. ACER publikuje również wytyczne zawierające szczegółowe informacje na temat konkretnych rodzajów praktyk stanowiących nadużycia⁹⁸. Ponadto przedstawia dokumenty zawierające wytyczne techniczne przedstawicielom krajowych organów regulacyjnych i omawia je z nimi na regularnych posiedzeniach stałego komitetu ds. monitorowania rynku.

126 Sankcje są ustanawiane przez ustawodawców krajowych. W REMIT określono w tej kwestii jedynie pewne zasady ogólne oraz zobowiązano państwa członkowskie do powiadamiania Komisji o przyjmowaniu przepisów dotyczących sankcji i późniejszych zmianach tych przepisów⁹⁹. Trybunał stwierdził, że DG ENER nie podjęła działań w celu uspójnienia sankcji obowiązujących w poszczególnych państwach członkowskich. Grzywny w różnych krajach mogą więc znacznie się różnić i wynosić od kilku tysięcy do dziesiątek milionów euro (zob. załącznik VII).

127 Biorąc pod uwagę, że zasady egzekwowania przepisów są mało restrykcyjne (zob. poprzednie punkty), a kary stosowane w poszczególnych państwach członkowskich znacznie się różnią, Trybunał jest zdania, że istnieje ryzyko, że uczestnicy rynku będą wykorzystywać luki prawne, a nawet, co gorsza, że państwa członkowskie będą mogły konkurować o to, w którym państwie powstanie najbardziej permisywne środowisko dla uczestników rynku, jeśli chodzi o nakładanie sankcji i egzekwowanie przepisów, co mogłoby szkodzić integralności rynku.

128 Liczba transakcji transgranicznych wzrosła w 2017 r. z 51,5% wszystkich transakcji zgłoszonych przez uczestników rynku do 69% w 2021 r. Zwiększyła się również liczba przypadków podejrzeń, że na rynku mogło dojść do naruszeń o wymiarze transgranicznym – z 20 przypadków w 2017 r. (24% wszystkich nowych przypadków) do 51 w 2021 r. (47% wszystkich nowych przypadków). Ponadto wzrosła liczba zaległych spraw o wymiarze transgranicznym (zob. tabela 3).

129 Wiele krajowych organów regulacyjnych nie ma odpowiedniego przygotowania do analizowania złożonych rynków ani do uwzględniania ich wielonarodowego wymiaru¹⁰⁰. Ponieważ organy poszczególnych krajów kierują się różnymi priorytetami, sprawy o wymiarze transgranicznym, które mają wpływ na rozwój rynku wewnętrznego UE, czasami są traktowane jako sprawy mało istotne.

130 Mimo iż ACER dysponuje zbiorczymi informacjami na temat handlu transgranicznego, które mogłyby być bardzo przydatne, Agencja nie jest w stanie udzielać odpowiedniego wsparcia, co tłumaczy brakiem zasobów¹⁰¹. Wsparcie udzielane przez ACER w zakresie koordynacji ogranicza się w zasadzie do organizowania spotkań dotyczących poszczególnych spraw (maksymalnie dwa razy w roku) oraz dyskusji podczas posiedzeń stałego komitetu ds. monitorowania rynku (sześć razy w roku). ACER może reagować na naruszenia o wymiarze transgranicznym, tworząc specjalne grupy dochodzeniowe i koordynując ich prace. Z uwagi na brak zasobów ACER zaprzestał jednak udziału w tego rodzaju transgranicznych zespołach dochodzeniowych¹⁰².

131 W ocenie Trybunału wpływ działań ACER na wykrywanie nadużyć na rynku hurtowym energii elektrycznej i nakładanie sankcji jest niewielki. Wszystkie grzywny nałożone do tej pory za manipulację na rynku, z wyjątkiem dwóch przypadków¹⁰³, odnoszą się albo do nadużyć w sektorach rynku, które nie są monitorowane przez ACER (zob. pkt 107), albo do naruszeń, które miały miejsce przed ostatnim kwartałem 2017 r., kiedy to Agencja rozpoczęła działania w zakresie nadzoru rynku (zob. pkt 102 i załącznik VII).

ACER regularnie sygnalizował brak środków budżetowych wystarczających do sprawowania nadzoru nad rynkiem, ale swoje zasoby przydzielał w nieodpowiedni sposób

132 Zgodnie z obowiązującymi przepisami ACER powinien dysponować odpowiednimi zasobami w celu wykonywania swoich zadań¹⁰⁴. Trybunał ocenił, czy Komisja zapewniła Agencji odpowiednie zasoby i czy ACER z kolei odpowiednio je przydzielił w celu wywiązania się ze swoich zadań.

133 W dokumentach programowych na lata 2016–2021 ACER wielokrotnie wyrażał obawę, że Agencja nie dysponuje wystarczającą liczbą pracowników lub wystarczającymi zasobami, co może wpływać negatywnie na jej zdolność do wykonywania powierzonych jej zadań. Chociaż brak wystarczających zasobów ludzkich i finansowych uznano za zagrożenie dla realizacji większości działań, Komisja i ACER uznały je za ryzyko krytyczne jedynie w odniesieniu do działań wynikających z REMIT. Według ACER brak zasobów ludzkich i finansowych przyczynił się do tego, że wielu działań wynikających z REMIT nie potraktowano priorytetowo, oraz doprowadził do awarii systemu ARIS w 2020 r. (zob. pkt 103).

134 W niezależnym badaniu¹⁰⁵ zleconym przez Parlament Europejski stwierdzono, że między wysokością środków, o jakie ubiegał się ACER we wnioskach budżetowych, a wysokością środków przyznanych przez Komisję utrzymywały się rozbieżności. Jak wynika z badania, były one efektem niedoszacowania potrzeb w zakresie zasobów w czasie, gdy Agencji przydzielono nowe obowiązki (np. REMIT), a także odmiennej interpretacji mandatu ACER przez samą Agencję i władzę budżetową.

135 Komisja sporządziła opinie na temat projektów dokumentów programowych ACER na lata 2017–2021 i zaleciła w nich, aby Agencja zaradziła ograniczeniom budżetowym, koncentrując się na tych zadaniach, do wykonania których jest prawnie obowiązana, zmniejszając liczbę pracowników zajmujących się działaniami wspierającymi oraz zwiększając liczbę pracowników przypisanych do działań podstawowych.

136 Trybunał stwierdził jednak, że w latach 2016–2021 wielkość Departamentu ds. Usług Korporacyjnych wzrosła o 47%, mimo że ACER zlecił na zewnątrz wiele działań horyzontalnych¹⁰⁶, a w departamencie tym pracowała większość pracowników tymczasowych zatrudnionych przez ACER. W tym samym okresie liczba pracowników ACER ogółem wzrosła o 17%. Wielkość dwóch departamentów zajmujących się kwestiami związanymi z REMIT, czyli departamentów o najwyższym zapotrzebowaniu zasobów, wzrosła w tym okresie jedynie o 14% (zob. tabela 4).

137 Ponadto w grudniu 2021 r. liczba stanowisk w ekwiwalentach pełnego czasu pracy przypisanych Zespołowi ACER ds. Realizacji Strategii i Komunikacji w Biurze Dyrektora (sześć stanowisk w ekwiwalentach pełnego czasu pracy i dwóch pracowników tymczasowych) przekroczyła liczbę stanowisk przyznanych Zespołowi ds. Nadzoru Rynku (sześć stanowisk w ekwiwalentach pełnego czasu pracy i dwóch stażystów). ACER jest świadomy tego, że w zespole odpowiedzialnym za nadzór rynku brakuje personelu (zob. pkt 120). Przydział stanowisk przez ACER jest niezgodny z art. 41 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2019/942, który stanowi, że alokacja zasobów na działania komunikacyjne nie może wpływać ujemnie na podstawową działalność ACER.

138 ACER kilkukrotnie informował o tym, że na system informacyjny REMIT nie przeznacza się wystarczających środków. Trybunał stwierdził, że z biegiem lat niewystarczające finansowanie doprowadziło do problemów w kilku obszarach (takich jak przestarzała i niewystarczająca infrastruktura i oprogramowanie, nieodpowiednie wsparcie użytkowników oraz brak długoterminowych usług przechowywania danych).

139 W 2021 r. ACER udało się wdrożyć decyzję Komisji¹⁰⁷ w sprawie pobierania opłat na potrzeby działań podejmowanych na podstawie REMIT („opłaty REMIT”), co zapewniło Agencji dodatkowe źródło dochodów w wysokości 8,8 mln euro. Te dodatkowe dochody, które wyrównały częściowo cięcia wkładu z budżetu UE do budżetu ACER wynoszące 2,5 mln euro, umożliwiły ACER zwiększenie środków przeznaczonych w budżecie na 2021 r. na wydatki operacyjne związane z systemem informacyjnym REMIT do 6,2 mln euro, tj. o 88% więcej niż przewidziano w ostatecznym budżecie na 2020 r. Przeniesienia związane z wydatkami operacyjnymi na system informacyjny REMIT w 2021 r. były jednak czterokrotnie wyższe niż w 2020 r. (4,0 mln euro w 2021 r. i 1,1 mln euro w 2020 r.). Podsumowując, chociaż wskaźnik realizacji zobowiązań projektu REMIT wyniósł 97,58%, większość przepływów pieniężnych generowanych przez opłaty REMIT w pierwszym roku nie została wydana w ciągu tego roku.

140 W 2020 r. ACER wskazał, że z powodu braku finansowania odroczono inwestycje w system informacyjny REMIT¹⁰⁸. Ponadto Agencja opóźniła wykonanie budżetu na 2021 r., uzasadniając to niepewnością związaną ze skutecznym pobraniem opłat REMIT. To z kolei przełożyło się na przesunięcie daty rozpoczęcia kilku projektów operacyjnych na okres po 30 kwietnia 2021 r., czyli po dniu rozliczenia pierwszej raty opłat REMIT za 2021 r.¹⁰⁹ Dwie trzecie należnych opłat REMIT pobrano jednak do końca kwietnia 2021 r., a obszary, w których system informacyjny REMIT wymagał poprawy, były znane od lat. W tej sytuacji można było lepiej zaplanować działania i podjąć je szybciej.

Narzędzia służące zwiększaniu konwergencji i struktura zarządzania ACER nie przyczyniają się do zwiększenia skuteczności i rozliczalności Agencji

141 Zgodnie z rozporządzeniem ustanawiającym ACER głównym zadaniem Agencji jest koordynowanie prac krajowych organów regulacyjnych w celu osiągnięcia spójnego wdrażania przepisów dotyczących handlu transgranicznego na rynkach energii elektrycznej. W niniejszej sekcji Trybunał ocenił kompetencje ACER w świetle unijnych ram prawnych, a także unijnych wskaźników referencyjnych, takich jak kompetencje podobnych agencji UE i Komisji. ACER powinien mieć niezbędne uprawnienia do wykonywania swoich funkcji regulacyjnych w sposób skuteczny, przejrzysty, racjonalny i przede wszystkim niezależny¹¹⁰. Trybunał ocenił również strukturę zarządzania ACER w oparciu o zalecenia OECD, zgodnie z którymi należy zapewnić, aby agencje regulacyjne podejmowały decyzje w sposób obiektywny, bezstronny i spójny oraz by decyzje te nie były obarczone konfliktem interesów ani nie były podejmowane w sposób stronniczy bądź pod niewłaściwym naciskiem¹¹¹. OECD zaleca również, aby organizacje publiczne i urzędnicy czuwali nad tym, by proces rozwiązywania sytuacji konfliktu interesów lub zarządzania takim konfliktem miał otwarty charakter¹¹².

142 Instytucje, organy, urzędy i agencje UE muszą również prowadzić swoje działania z jak największym poszanowaniem zasady otwartości, aby zapewnić uczestnictwo społeczeństwa obywatelskiego i wspierać dobre rządy¹¹³. ACER jest prawnie obowiązany do informowania opinii publicznej i wszelkich zainteresowanych stron o swoich pracach w przejrzysty sposób¹¹⁴. Trybunał ocenił również przejrzystość działań ACER w internecie w świetle unijnych wskaźników referencyjnych, takich jak narzędzia wykorzystywane przez podobne agencje UE i Komisję.

Narzędzia ACER służące zwiększaniu konwergencji nie pozwalają w pełni koordynować działań krajowych organów regulacyjnych

143 Jeden z problemów, jakie ACER wielokrotnie napotykał, przeprowadzając działania monitorujące (np. zob. pkt 81 i 82), dotyczył uprawnienia Agencji w zakresie dostępu do danych poufnych. W przekształconej wersji rozporządzenia ustanawiającego ACER przyznano Agencji uprawnienie do wydawania wiążących decyzji w sprawie wniosków o udzielenie jej informacji przez krajowe organy regulacyjne, OSP, ENTSO-E i NEMO (art. 3). ACER nie jest jednak uprawniony do nakładania sankcji w przypadku, gdy organy te nie zastosują się do takich decyzji. Komisja ma natomiast takie uprawnienia i może z nich skorzystać, jeśli państwa członkowskie nie przekażą jej wystarczających informacji¹¹⁵.

144 ACER może przyjmować – i przyjął – opinie i zalecenia skierowane do kluczowych podmiotów, takich jak ENTSO-E i krajowe organy regulacyjne. W rozporządzeniu ustanawiającym ACER co do zasady nie nałożono na ACER obowiązku podejmowania działań następczych w związku z tymi opiniami i zaleceniami. Ich adresaci (np. krajowe organy regulacyjne, Komisja, ENTSO-E) nie są zobowiązani do informowania ACER o tym, czy zastosowali się do opinii/zaleceń, ani do wyjaśniania przyczyn niezastosowania się do takich opinii/zaleceń. Takie zobowiązanie (zwane podejściem „przestrzegaj lub wyjaśnij”) przyjęto np. w rozporządzeniu ustanawiającym ESMA w odniesieniu do zaleceń tego urzędu¹¹⁶.

145 Ponadto w rozporządzeniu ustanawiającym ACER nie zobowiązano Agencji do monitorowania przestrzegania przyjętych przez nią wiążących decyzji (np. decyzji w sprawie przyjęcia warunków i metod). ACER nie jest też uprawniony do ich egzekwowania, a z kolei Komisja nigdy nie skorzystała z uprawnień w zakresie egzekwowania warunków i metod.

146 W rozporządzeniu ustanawiającym ACER nie przewidziano też, by Agencja mogła korzystać z niektórych narzędzi służących zwiększaniu konwergencji w zakresie nadzoru, które są dostępne dla innych agencji UE (np. EUNB, ESMA); chodzi przykładowo o takie narzędzia jak wzajemne oceny krajowych organów regulacyjnych lub dochodzenia w sprawie naruszeń prawa UE z własnej inicjatywy. Takie uprawnienia mogłyby sprzyjać wdrażaniu regulacji i zaleceń formułowanych przez ACER oraz zwiększyć skuteczność koordynacji praktyk nadzorczych stosowanych przez krajowe organy regulacyjne lub zapewnić lepsze dostosowanie prac ENTSO-E do interesów UE.

147 OSP uzyskują znaczne dochody z ograniczeń w handlu transgranicznym na rynkach dnia następnego (zob. pkt 18). Krajowe organy regulacyjne muszą sprawdzać, czy OSP inwestują te dochody w zdolności połączeń wzajemnych zgodnie z rozporządzeniem w sprawie energii elektrycznej. ACER nie ma szczególnych uprawnień do oceny wykorzystania dochodów z ograniczeń przez OSP ani do koordynowania praktyk nadzorczych krajowych organów regulacyjnych w tym obszarze.

Struktura zarządzania ACER ogranicza skuteczność i niezależność Agencji

148 Przy uchwalaniu kluczowych regulacji (np. decyzji o przyjęciu warunków i metod, większości najlepszych praktyk, zaleceń i opinii Agencji) dyrektor ACER musi uzyskać pozytywną opinię od Rady Organów Regulacyjnych, która składa się z przedstawicieli krajowych organów regulacyjnych (po jednym z każdego państwa członkowskiego). Rada Organów Regulacyjnych zatwierdza również wybór osoby powoływanej na dyrektora Agencji, który przedkłada jej projekty regulacji do zatwierdzenia. Chociaż Rada Organów Regulacyjnych jest zobowiązana do działania w wyłącznym interesie UE jako całości, w rozporządzeniu ustanawiającym ACER nie wprowadzono zabezpieczeń prawnych pozwalających uniknąć zaangażowania poszczególnych przedstawicieli krajowych organów regulacyjnych w podejmowanie decyzji Rady, które wchodzą w konflikt z konkretnymi decyzjami tych organów lub interesami krajowymi (pod warunkiem że organy bronią swoich decyzji lub interesów zgodnie ze swoim umocowaniem). Może to wynikać z faktu, że poszczególne kraje mogą inaczej oceniać korzyści netto wynikające z działań ACER, niż ocenia się je na poziomie unijnym. Dla porównania podczas aktualizacji rozporządzenia ustanawiającego ESMA z 2019 r. przewidziano pewne zabezpieczenia tego rodzaju¹¹⁷.

149 Podczas kontroli Trybunał odnotował również uchybienia we wdrażaniu przepisów wewnętrznych ACER¹¹⁸ dotyczących zarządzania oświadczeniami członków Rady Organów Regulacyjnych i Rady Administracyjnej o braku konfliktu interesów i publikowania tych oświadczeń. Większa przejrzystość procesów decyzyjnych w ramach rad i grup roboczych ACER mogłaby przyczynić się do tego, że konflikty interesów byłyby poddawane kontroli publicznej (np. publikacja protokołów i wyników głosowania, zob. załącznik IX).

150 Ponieważ Rada Organów Regulacyjnych przedstawia swoje opinie w wyniku głosowania, w którym decyzje podejmowane są większością dwóch trzecich głosów, Komisja wyraziła zaniepokojenie, że niewielka mniejszość mogłaby zawetować propozycje dyrektora ACER, co mogłoby prowadzić do tego, że dana inicjatywa regulacyjna upadnie lub zostanie zrealizowana z opóźnieniem. Komisja zwróciła też uwagę na powtarzające się problemy w zakresie niezależności krajowych organów regulacyjnych od rządów i adekwatności ich zasobów (wymóg określony w dyrektywie w sprawie energii elektrycznej)¹¹⁹. W wersji przekształconej rozporządzenia ustanawiającego ACER nie wprowadzono jednak przepisów, które rozwiązywałyby te problemy. W 2021 r. na forum Rady Organów Regulacyjnych miała miejsce dyskusja, która wzbudziła obawy co do niezależności krajowych organów regulacyjnych i podziału obowiązków między tymi organami a rządami krajowymi¹²⁰. Ponadto wiedza fachowa, jaką ACER czerpie od ekspertów zewnętrznych, w dużym stopniu zależy od zaangażowania ekspertów z krajowych organów regulacyjnych w prace grup roboczych i zadaniowych. Współpraca z ekspertami z krajowych organów regulacyjnych może również być obarczona wyżej wymienionym konfliktem interesów, a mimo to nie są oni obowiązani podpisywać oświadczeń o jego braku.

151 Choć na realizację strategii i działania informacyjne przeznacza się znaczne zasoby, kluczowe narzędzie ACER służące do komunikacji – strona internetowa Agencji – jest wykorzystywane nieskutecznie. Na przykład podstawowe dokumenty nie są łatwo dostępne lub w ogóle nie są na niej publikowane. Strona internetowa ACER nie jest wystarczająco przejrzysta, by mogła spełniać wymogi dotyczące narzędzia dobrego zarządzania. W niektórych przypadkach nie spełnia nawet wymogów określonych w przepisach (zob. załącznik IX).

Wnioski i zalecenia

152 Wybrane przez Komisję narzędzia regulacyjne doprowadziły do powstania złożonej struktury prawnej zasad handlu transgranicznego, a także do opóźnień, co w konsekwencji wraz z uchybieniami w unijnych ramach zarządzania utrudniło realizację ambitnego i złożonego projektu, jakim jest ukończenie budowy wewnętrznego rynku energii elektrycznej. Podejście regulacyjne Komisji oraz podejście Komisji i Agencji Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER) do monitorowania nie przyczyniły się w wystarczającym stopniu do poprawy funkcjonowania unijnego rynku energii elektrycznej. Co więcej, nadzór rynku, mający służyć wykrywaniu nadużyć i manipulacji na rynku oraz zapobieganiu tym zjawiskom, był niepełny.

153 W unijnych wytycznych dotyczących sieci wprowadzono wymóg zintegrowania rynków energii elektrycznej poprzez połączenie wszystkich rynków krajowych, lecz postępy w tym zakresie w latach 2015–2021 przebiegały powoli i były zróżnicowane w różnych segmentach czasowych rynku. W rezultacie pod koniec 2021 r., tj. siedem lat od upłynięcia pierwotnie wyznaczonego terminu, rynki te nadal nie zostały w pełni zintegrowane, mimo że jeszcze przed przyjęciem wytycznych dobrowolnie rozpoczęto realizację kluczowych projektów w zakresie łączenia niektórych rynków. Żadne z wytycznych nie zostały dotąd w pełni wdrożone, a korzyści gospodarcze w postaci większej konwergencji cen, jaka wynikałaby ze wzrostu handlu transgranicznego, nadal pozostają niewykorzystane. Skuteczność integracji rynków energii elektrycznej była również utrudniona ze względu na brak postępów w zakresie dostępnych międzyobszarowych zdolności przesyłowych (zob. pkt 37–46).

154 Kodeksy sieci i wytyczne dotyczące sieci przyjęte przez Komisję w latach 2015–2017 stanowiły kluczowy krok w realizacji wyznaczonych przez unijnego prawodawcę celów polegających na pobudzeniu transgranicznej konkurencji w zakresie wytwarzania energii elektrycznej i eliminowaniu przeszkód regulacyjnych w handlu transgranicznym. Podejście regulacyjne Komisji, polegające na wyborze warunków i metod, przyjmowanych przez krajowe organy regulacyjne i ACER, doprowadziło jednak do nadmiernego skomplikowania większości zasad i opóźnień w ich wdrożeniu.

155 Pomimo że ACER zatwierdził warunki i metody podlegające jego kompetencjom w odpowiednim terminie, wystąpiły opóźnienia we wdrażaniu kodeksów/wytycznych, w szczególności ze względu na dużą liczbę warunków i metod, zwłokę w ich uzgadnianiu przez krajowe organy regulacyjne i operatorów systemu przesyłowego (OSP) oraz nieefektywne procesy zatwierdzania określone w wytycznych dotyczących sieci (zob. pkt 50–56). W swojej ocenie skutków Komisja nie przeanalizowała w wystarczającym stopniu wpływu wprowadzonej struktury rynku i zarządzania tym rynkiem, w szczególności kluczowych aspektów związanych z delegowaniem prac regulacyjnych krajowym organom regulacyjnym i ACER, ani spójności struktury rynku, np. wpływu metod ustalania cen w sytuacjach kryzysowych, gdy występują zakłócenia na rynkach czynników produkcji, oraz w świetle wzrostu wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych (zob. pkt 57–61).

Zalecenie 1 – Usprawnienie wdrażania ram prawnych

Komisja powinna:

1. w trakcie opracowywania kodeksów sieci i wytycznych dotyczących sieci systematycznie oceniać koszty i korzyści wynikające z wykorzystania metod i warunków lub metodyk do dalszego wdrażania tych kodeksów i wytycznych, w szczególności biorąc pod uwagę obciążenie administracyjne, jakie pociągałoby to za sobą dla ACER, krajowych organów regulacyjnych i zaangażowanych podmiotów;
2. dokonać ponownej oceny przepisów UE dotyczących kształtowania cen energii elektrycznej na rynkach hurtowych w związku z obecnym kryzysem energetycznym i wzrostem wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych;
3. ustanowić przepisy służące zwiększeniu elastyczności popytu.

Termin realizacji: od 2023 r. w przypadku lit. a) i b); 2025 r. w przypadku lit. c).

156 Komisja zdecydowała się na wybór wytycznych dotyczących sieci oraz warunków i metod jako narzędzia służącego do wdrażania zasad funkcjonowania rynku, co – wraz z presją partnerską ze strony zainteresowanych stron – daje państwom członkowskim większą swobodę we wdrażaniu tych zasad, niż gdyby zostały one bezpośrednio określone w wiążących przepisach. Takie podejście wymagało powierzenia właściwym organom UE (Komisji i ACER) szerokiego zakresu obowiązków w zakresie monitorowania, by zapewnić spójne tempo wdrażania zasad w państwach członkowskich.

157 ACER i Komisja wspólnie odpowiadają za koordynację jednolitego egzekwowania kodeksów sieci/wytycznych dotyczących sieci przez krajowe organy regulacyjne. ACER monitorował przebieg przyjmowania warunków i metod, sygnalizował opóźnienia w tym procesie i, ogólnie rzecz biorąc, zatwierdził warunki i metody podlegające jego kompetencjom w odpowiednim terminie (zob. pkt 54). Agencja nie dokonywała jednak regularnych podsumowań w tym zakresie ani nie składała Komisji i krajowym organom regulacyjnym regularnych sprawozdań z wdrażania wymogów określonych w wytycznych dotyczących sieci oraz warunkach i metodach, co wynikało z braku jasnej strategii monitorowania i ograniczeń w zasobach (zob. pkt 68–78). Działania ACER w zakresie monitorowania skutków wprowadzenia zasad funkcjonowania rynku były również utrudnione ze względu na niewystarczające dane i nie doprowadziły do wydania solidnych zaleceń dla krajowych organów regulacyjnych. Agencja nie zaproponowała działań, które przyczyniłyby się do pobudzenia integracji rynku, co mogła uczynić, wydając opinie skierowane do Komisji lub Parlamentu (zob. pkt 80–85).

158 Nie ustalono wspólnych ram, na podstawie których Komisja i ACER mogły lepiej wypełnić swoje zadania w zakresie monitorowania wdrażania kodeksów/wytycznych (zob. pkt 93–97). Prace ACER nie przełożyły się na skoordynowane działania krajowych organów regulacyjnych w zakresie egzekwowania przepisów. Po części z powodu niejasnego sformułowania wytycznych dotyczących sieci, niskiej jakości danych lub ich niedostępności (np. na platformie informacyjnej na rzecz przejrzystości) prowadzone przez ACER działania monitorujące nie przyniosły postępów w kluczowych aspektach wdrażania, tj. w zakresie przeglądu konfiguracji obszarów rynkowych i maksymalizacji zdolności połączeń wzajemnych (pkt 86–92). W rezultacie Agencja nie wykorzystała swojego potencjału do pobudzenia terminowego i spójnego egzekwowania wytycznych przez krajowe organy regulacyjne i w efekcie nie przyczyniła się wystarczająco do integracji unijnego rynku energii elektrycznej.

Zalecenie 2 – Wzmocnienie ram monitorowania wytycznych dotyczących sieci

1. Komisja i ACER powinny doprecyzować strategię monitorowania wdrażania kodeksów sieci/wytycznych dotyczących sieci i skutków ich wdrożenia oraz stosować tę strategię w spójny sposób na przestrzeni czasu we wszystkich państwach członkowskich.
2. Komisja powinna, przy wsparciu ACER, dokonać przeglądu słabych punktów platformy informacyjnej na rzecz przejrzystości i unijnych ram dotyczących danych o rynkach energii oraz, w razie potrzeby, przyjąć akty prawne w celu skorygowania tych niedociągnięć.

Termin realizacji: 2023 r. w przypadku lit. a); 2025 r. w przypadku lit. b).

159 Zakres działań ACER dotyczących monitorowania integralności hurtowych rynków energii elektrycznej (REMIT) nie jest wyczerpujący (zob. pkt 117–121). Gromadzenie danych nie było kompleksowe ani nie uwzględniało głównych obszarów ryzyka (zob. pkt 105–108), a funkcjonowanie systemu informacyjnego REMIT utrudniał brak wystarczających inwestycji (zob. pkt 103). Ponadto przepisy dotyczące zwalczania nadużyć na rynku nie były egzekwowane w spójny sposób, co wynikało z różnych podejść w poszczególnych krajach oraz z ograniczonych uprawnień i zasobów ACER. Decydującą rolę w odniesieniu do najistotniejszych aspektów procesu egzekwowania przepisów odgrywają krajowe organy regulacyjne (zob. pkt 123–127), natomiast ACER nie dysponuje środkami, które pozwoliłyby mu wnieść wartość dodaną w zakresie koordynowania rosnącej liczby dochodzeń w sprawach transgranicznych (zob. pkt 128–130). Działania Agencji w zakresie nadzoru nad rynkiem nie doprowadziły do nałożenia wielu sankcji (zob. pkt 131).

160 W odniesieniu do REMIT jak dotąd największy nacisk kładziono na gromadzenie wysokiej jakości danych. Jest to jeden z kluczowych aspektów rozporządzenia, choć drugorzędny w stosunku do jego głównego celu, jakim jest zapewnienie nadzoru nad rynkiem (zob. pkt 100) oraz wykorzystanie danych uzyskanych w ramach nadzoru do zwiększenia przejrzystości rynku (zob. pkt 113–115).

161 Od wejścia w życie REMIT upłynęło dziesięć lat, lecz mimo poczynionych postępów jak dotąd – z powodów przedstawionych powyżej – nie wykorzystano w pełni potencjału tego rozporządzenia w zakresie zapobiegania nadużyciom na hurtowym rynku energii elektrycznej i promowania przejrzystości na tym rynku. W rezultacie istnieje ryzyko, że na unijnym rynku energii elektrycznej będą występować zakłócenia, wywoływane manipulacjami, ze szkodą dla konsumentów końcowych (zob. pkt 102–140).

Zalecenie 3 – Wzmocnienie nadzoru ACER nad integralnością rynków hurtowych

Aby poprawić nadzór nad rynkiem i zapobiegać potencjalnym zakłóceniom na rynku, ACER powinien w pełni wdrożyć rozporządzenie REMIT, przykładowo obejmując nadzorem przewidzianym w REMIT całość danych rynkowych, zwiększając zakres nadużyć, jakie monitoruje, oraz pobudzając transgraniczną współpracę w zakresie dochodzeń przez ustanowienie specjalnych grup dochodzeniowych.

Termin realizacji: 2025 r.

162 W latach 2016–2021 ACER wielokrotnie sygnalizował, że dysponuje niewystarczającymi zasobami, co będzie miało negatywny wpływ na wypełnienie powierzonych mu zadań. Agencja w istocie borykała się z ograniczeniami budżetowymi o charakterze strukturalnym (zob. pkt 133–134); kontrolerzy Trybunału znaleźli jednak dowody wskazujące na to, że problemy te potęguje fakt, że ACER nieodpowiednio przydziela swoje zasoby ludzkie i finansowe do poszczególnych działań (zob. pkt 135–140).

163 W 2021 r. ACER udało się wdrożyć pobieranie opłat REMIT, co zapewniło Agencji nowe źródło dochodów w wysokości 8,8 mln euro. Większość przepływów pieniężnych wygenerowanych przez opłaty REMIT w tym roku pozostała jednak niewykorzystana. Niezwykle ważne jest, by w przyszłości ACER jak najlepiej wykorzystał te dodatkowe środki, opiewające na znaczną kwotę, do niezwłocznego rozwiązania problemów strukturalnych.

Zalecenie 4 – Przyspieszenie wykorzystania opłat REMIT do wyeliminowania niedociągnięć w działaniach ACER w zakresie nadzoru nad rynkiem

ACER powinien przyspieszyć wykorzystanie dodatkowych zasobów finansowych uzyskiwanych z opłat REMIT do wyeliminowania niedociągnięć w swoich działaniach podejmowanych w oparciu o REMIT (np. przestarzały system informacyjny, niedobór personelu). Agencja powinna usprawnić monitorowanie potrzeb kadrowych we wszystkich departamentach w oparciu o ustalone priorytety.

Termin realizacji: do końca 2023 r.

164 Pomimo inicjatyw Komisji mających na celu aktualizację rozporządzenia ustanawiającego ACER Agencja nadal boryka się z ograniczeniami w zakresie skuteczności uprawnień i zarządzania, które uniemożliwiają jej udzielanie wsparcia krajowym organom regulacyjnym, OSP i wyznaczonym operatorom rynku energii elektrycznej (NEMO) na rzecz jednolitego wdrażania przepisów dotyczących unijnego rynku energii elektrycznej (zob. pkt 143–150).

Zalecenie 5 – Usprawnienie zarządzania ACER

Komisja powinna ocenić i zaproponować usprawnienie zarządzania ACER poprzez zwiększenie niezależności Agencji od krajowych organów regulacyjnych i interesów krajowych, a także poszerzenie jej uprawnień w zakresie egzekwowania przepisów i korzystania z narzędzi służących zwiększaniu konwergencji.

Termin realizacji: 2025 r.

165 Strona internetowa Agencji, będąca jej głównym narzędziem do przekazywania informacji, jest prowadzona nieskutecznie. Najważniejsze dokumenty nie są na niej łatwo dostępne dla zainteresowanych stron i innych osób lub w ogóle nie są publikowane. Strona internetowa ACER odznacza się przejrzystością niewystarczającą do tego, by mogła być skutecznym narzędziem komunikacji. W niektórych przypadkach nie spełnia nawet wymogów określonych w przepisach (zob. pkt 151).

Zalecenie 6 – Poprawa przejrzystości i rozliczalności prac ACER

ACER powinien zwiększyć przejrzystość i rozliczalność swoich prac, ułatwiając publiczny dostęp do dokumentów i danych publikowanych na swojej stronie internetowej, zapewniając pełną i terminową publikację decyzji i danych zgodnie z wymogami prawnymi oraz wprowadzając jasno określoną politykę przejrzystości w oparciu o najlepsze praktyki.

Termin realizacji: do 2024 r.

166 Sankcje są ważnym narzędziem służącym zapewnieniu przestrzegania wymogów określonych w przepisach UE. Muszą one być jednolite we wszystkich państwach członkowskich, aby zagwarantować równe warunki działania w Unii.

167 Ani Komisja, ani ACER nie monitorowały, w jaki sposób państwa członkowskie transponowały odpowiednie i porównywalne sankcje do prawa krajowego, ani w jaki sposób krajowe organy regulacyjne egzekwowały treść kodeksów/wytycznych sieciowych i inne przepisy UE. W rozporządzeniu REMIT wprowadzono jedynie pewne zasady ogólne dotyczące sankcji i stwierdzono, że to ustawodawcy krajowi przyjmują w tym zakresie szczegółowe przepisy stosowane w danym kraju. Trybunał stwierdził, że ani w odniesieniu do kodeksów sieci i wytycznych dotyczących sieci, ani w odniesieniu do REMIT Komisja nie podjęła działań, które prowadziłyby do spójnego stosowania sankcji w poszczególnych państwach członkowskich (zob. pkt 96 i 126).

Zalecenie 7 – Ocena potrzeby ustanowienia ram dla spójnego stosowania sankcji

Aby zwiększyć skuteczność przestrzegania przepisów UE i zapobiegać arbitrażowi regulacyjnemu, Komisja powinna:

1. ocenić, czy w prawie krajowym przewidziano sankcje za naruszanie przepisów UE i czy takie sankcje są stosowane spójnie we wszystkich państwach członkowskich;
2. jeżeli jest to uzasadnione, opracować ramy określające minimalne wspólne wymogi dotyczące sankcji.

Termin realizacji: 2023 r.

Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Izbę IV, której przewodniczy Mihails Kozlovs, członek Trybunału Obrachunkowego, na posiedzeniu w Luksemburgu w dniu 13 grudnia 2022 r.

Załączniki

Załącznik I – Hurtowe rynki energii elektrycznej

Energia elektryczna to specyficzny towar, którego różne cechy sprawiają, że konieczne jest funkcjonowanie czterech rodzajów rynków hurtowych, na których jest sprzedawany.

• Wyprodukowanej energii elektrycznej nie da się w opłacalny sposób magazynować. Ponadto niektóre elektrownie nie mogą w szybki sposób zwiększyć ilości wytwarzanej energii, ponieważ proces ich uruchamiania zajmuje kilka godzin. Może to prowadzić do znacznych zwyżek cen, które następnie są przenoszone na konsumentów. W związku z tym konieczne jest funkcjonowanie rynków dnia następnego, które pozwalają na zaplanowanie, ile energii zostanie wytworzonej i udostępnionej do obrotu z jednodniowym wyprzedzeniem.
• Ze względu na rosnący udział energii ze źródeł odnawialnych na rynku, zdolności wytwórcze mogą szybko się zmieniać. Przykładowo nie da się przewidzieć ilości energii wiatrowej lub słonecznej, jaka rzeczywiście zostanie wyprodukowana. Informacje te są znane dopiero w czasie zbliżonym do rzeczywistego. Ponadto, ponieważ wytworzonej energii elektrycznej nie da się magazynować, w razie przestoju w pracy infrastruktury dochodzi do natychmiastowego spadku podaży. W związku z tym konieczne jest istnienie rynków, na których planowane zapotrzebowanie można dostosować w krótkim czasie, tj. rynków dnia bieżącego.
• Popyt i podaż w sieci muszą zawsze być dopasowane, aby nie dochodziło do przerw w dostawach energii elektrycznej. Pociąga to za sobą potrzebę tworzenia rynków, na których w czasie zbliżonym do czasu fizycznej dostawy operatorzy systemów przesyłowych (OSP) mogą zaopatrywać się w energię potrzebną do utrzymania równowagi sieci, tj. rynków bilansujących.
• Ceny na rynku kasowym charakteryzują się dużą zmiennością, wynikającą z braku możliwości magazynowania energii. Detaliści i producenci mogą zabezpieczać się przed ponoszonym z tego tytułu ryzykiem na rynkach terminowych (mogą zawierać transakcje na kilka lat, miesięcy lub tygodni przed datą dostawy).

Ponieważ sieci muszą być eksploatowane w granicach bezpiecznych poziomów zdolności, operatorzy systemów przesyłowych dokonują alokacji zdolności połączeń wzajemnych na rzecz transakcji zawieranych między poszczególnymi obszarami rynkowymi. Obszary rynkowe to obszary sieci, na które nie powinny mieć wpływu strukturalne ograniczenia przesyłowe. W zależności od rodzaju rynku hurtowego stosuje się różne metody alokacji. Na rynkach dnia następnego operatorzy systemów przesyłowych sprzedają zdolność przesyłową na aukcji typu implicit na podstawie algorytmu łączącego podaż z popytem na energię elektryczną i międzyobszarowymi zdolnościami przesyłowymi. Na rynku terminowym obrót prawami przesyłowymi odbywa się oddzielnie od handlu energią elektryczną. Operatorzy systemów przesyłowych mogą również podejmować działania zaradcze w celu wyeliminowania nieplanowanych ograniczeń przesyłowych sieci (np. redysponowanie i zakupy przeciwne).

Załącznik II – Przebieg łączenia giełd energii

Dobrowolne łączenie rynków:

• lata 1996–2000 – z połączenia norweskiego i szwedzkiego rynku spot powstaje Nord Pool – rynek w segmentach dnia następnego, dnia bieżącego i bilansujący); Finlandia i Dania dołączają do Nord Pool;
• 2006 r. – swoje rynki łączą Belgia, Francja i Niderlandy (Trilateral Market Coupling, tj. TMC);
• 2010 r. – Niemcy i Luksemburg dołączają do TMC (tworząc rynek Continental Western Europe, tj. CWE);
• 2012 r. – połączenie rynków Czech, Węgier i Słowacji;
• 2013 r. – do CWE dołącza Austria;
• 2014 r. – połączenie rynków Zjednoczonego Królestwa, Estonii, Łotwy, Litwy z rynkami CWE i Nord Pool; połączenie rynków Hiszpanii i Portugalii z rynkami CWE; połączenie rynków Węgier i Rumunii (utworzenie 4M MC);
• 2015 r. – połączenie rynków Włoch, Francji, Austrii i Słowenii (utworzenie obszaru MRC obejmującego 19 państw członkowskich);
• 2015 r. – CWE wdraża łączenie rynków w oparciu o podejście FBA.

Działania obowiązkowe (po przyjęciu wytycznych dotyczących rynku/warunków i metod):

• 2018 r. – połączenie rynków dnia bieżącego 15 państw członkowskich (CWE i inne kontynentalne państwa członkowskie);
• 2019 r. – siedem państw członkowskich dołącza do połączonego rynku dnia bieżącego;
• 2020 r. – połączenie rynków dnia następnego Włoch i Grecji;
• 2021 r. – połączenie rynków dnia następnego Grecji i Bułgarii; projekt przejściowego przyłączenia rynków dnia następnego 4M MC do MRC; połączenie rynków dnia następnego Rumunii i Bułgarii; przyłączenie rynku dnia bieżącego Włoch do pozostałych połączonych 22 państw członkowskich.

Załącznik III – Przegląd głównych wymogów zawartych w wytycznych dotyczących sieci

Załącznik IV – Schemat organizacyjny ACER

Załącznik V – Przegląd monitorowania obszarów rynkowych przez ACER

Obszary rynkowe to obszary geograficzne, na których uczestnicy rynku mogą prowadzić obrót energią elektryczną bez konieczności nabywania zdolności przesyłowych umożliwiających dokonywanie transakcji. W wytycznych CACM stwierdzono, że alokacja zdolności przesyłowych uczestnikom rynku powinna opierać się na swobodnej wycenie ograniczeń przesyłowych na granicach między obszarami rynkowymi. Odpowiednia konfiguracja obszarów rynkowych może zwiększyć zdolność przesyłową udostępnianą na potrzeby handlu, a co za tym idzie – pobudzić transgraniczną wymianę handlową i konkurencję. Obszary te można modyfikować przez ich dzielenie, łączenie lub dostosowywanie granic obszaru.

W wytycznych CACM zobowiązano ACER, aby:

• co trzy lata oceniał wpływ konfiguracji obszarów rynkowych na efektywność rynku (sporządzając w tym celu tzw. sprawozdanie rynkowe) w oparciu o sprawozdanie techniczne sporządzone przez ENTSO-E;
• w razie stwierdzenia nieefektywności rynku – zainicjował przegląd istniejących konfiguracji obszarów rynkowych przeprowadzany przez odpowiednich OSP.

W wytycznych CACM nie określono konfiguracji obszarów rynkowych, ale przewidziano, że ACER, krajowe organy regulacyjne, OSP lub państwa członkowskie w danym regionie wyznaczania zdolności przesyłowych mogą zwrócić się do odpowiednich OSP o przeprowadzenie przeglądu istniejących konfiguracji obszarów rynkowych. Na podstawie takiego przeglądu OSP przedstawiają wspólny wniosek, w sprawie którego podejmują decyzję odpowiednie państwa członkowskie.

Zgodnie z wymogami określonymi w wytycznych CACM ACER sporządził dwa sprawozdania rynkowe (w 2018 i 2021 r.). Ponadto ACER prowadził z ENTSO-E wspólny projekt pilotażowy dotyczący oceny i przeglądu obszarów rynkowych (rozpoczęto go w 2012 r., przed przyjęciem wytycznych CACM, i zakończono w 2018 r.).

Pomimo przedstawienia dowodów na to, że konfiguracja obszarów rynkowych w ciągu trzech lat (2015–2017) była nieefektywna, w ogólnej ocenie ACER z 2018 r. nie wskazano jednoznacznie, by potrzebna była modyfikacja któregokolwiek z obszarów rynkowych. Po dokonaniu oceny ACER w 2018 r. nie zainicjował przeglądu i przedstawił jedynie ogólne zalecenia dotyczące dalszych dochodzeń.

Trybunał ustalił, że ACER nie sformułował wyraźnych wniosków z dwóch przyczyn:

• Agencja utrzymywała, że wynikało to z niewystarczających danych i informacji, w tym niewystarczających dowodów dostarczonych przez ENTSO-E;
• ocena ACER opierała się na sprawozdaniu z przeglądu ENTSO-E z 2018 r., w którym uwzględniono jedynie niektóre regiony UE (sporządzonym na wniosek ACER w ramach projektu pilotażowego), a nie na sprawozdaniu technicznym ENTSO-E (przekazanym w październiku 2018 r.), co było spowodowane opóźnieniem ENTSO-E w sporządzeniu tego sprawozdania (przewidziany w przepisach termin przekroczono o trzy miesiące). /li>

Ponadto luki w ramach prawnych również przyczyniły się do tego, że argumentacja i wnioski ACER nie były jasne. W wytycznych CACM nie zdefiniowano pojęcia obszaru rynkowego ani nie określono szczegółowych kryteriów oceny obszarów rynkowych przez ACER. Nie jest jasne, czy w sprawozdaniu rynkowym w pełni oceniono wpływ konfiguracji obszarów rynkowych na efektywność rynku; ACER nie posłużył się takimi kryteriami jak płynność rynku i władza rynkowa (chociaż są one wymienione w wytycznych CACM, zob. art. 33).

W 2021 r. ACER przeprowadził drugą ocenę obszarów rynkowych (obejmującą lata 2018–2020), która okazała się jednak nieefektywna i niejednoznaczna. Pokrywała się ona z rozpoczętym w 2020 r. i trwającym nadal przeglądem obszarów rynkowych podjętym w wyniku wdrożenia rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej (art. 14 tego rozporządzenia). Ponadto ACER ponownie stwierdził, że jak dotąd konfiguracje obszarów rynkowych nie odzwierciedlały strukturalnych ograniczeń przesyłowych, w oparciu o które powinny być wyznaczane, lecz najczęściej przebiegały według granic krajowych. W sprawozdaniu wskazano, że w kilku regionach osiągnięto słabe wyniki pod względem efektywności rynkowej, lecz po raz kolejny (tak jak w pierwszym sprawozdaniu) nie zalecono wprowadzenia żadnych zmian w konfiguracji obszarów rynkowych, a jedynie przeprowadzenie bardziej szczegółowej analizy.

ACER nie jest prawnie obowiązany do przedstawiania oceny ex post przeglądów obszarów rynkowych. W sprawozdaniu rynkowym ACER z 2018 r. oraz w sprawozdaniu z monitorowania wdrażania wytycznych CACM i FCA (z 2019 r.) Agencja zasugerowała jednak, by Komisja wprowadziła zmiany w procesie przeglądu obszarów rynkowych w oparciu o wnioski wyciągnięte z projektu pilotażowego. Propozycje ACER zostały uwzględnione – w nowym rozporządzeniu o energii elektrycznej (art. 14) doprecyzowano sposób przeprowadzania procesu przeglądu (np. dokładniej określono etapy i terminy, zatwierdzanie metod przez ACER itp.). Nie jest jednak jasne, w jakim zakresie procedury i kryteria dotyczące procesu przeglądu, określone w wytycznych CACM, mają nadal mieć zastosowanie zarówno do tego przeglądu w jego nowej formie, jak i do innych przeglądów w najbliższej przyszłości. Mimo dodania nowych wymogów w rozporządzeniu w sprawie energii elektrycznej wytyczne CACM nie zostały zmienione.

Rozpoczęcie procesu przeglądu w jego nowej formie (na podstawie art. 14 wersji przekształconej rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej) znacznie się opóźniło (o ponad rok), ponieważ ACER wystąpił z dodatkowymi wnioskami o udzielenie informacji, jakich potrzebował do podjęcia decyzji w sprawie wyznaczenia alternatywnych konfiguracji obszarów rynkowych, które mają zostać uwzględnione w zbliżającym się przeglądzie tych obszarów przez OSP.

Załącznik VI – Udział krajowych organów regulacyjnych w grupie roboczej ACER ds. energii elektrycznej (lata 2019–2021)

Załącznik VII – Decyzje krajowych organów regulacyjnych dotyczące egzekwowania przepisów REMIT w sprawie hurtowego rynku energii elektrycznej (stan na 4 czerwca 2022 r.)

Załącznik VIII – Łączna liczba nowych przypadków potencjalnego naruszenia REMIT rocznie w podziale na poszczególne krajowe organy regulacyjne

Załącznik IX – Strona internetowa ACER: kluczowe narzędzie mające służyć przejrzystości jest wykorzystywane nieskutecznie

Strona internetowa ACER nie spełnia oczekiwań w porównaniu ze stroną internetową Komisji lub innych agencji UE. Na przykład:

• Strona ta nie jest przyjazna dla użytkownika. W porównaniu ze stronami internetowymi Komisji lub ESMA opcja wyszukiwania treści na całej stronie internetowej działa nieprecyzyjnie i często pokazuje brak wyników przy wyszukiwaniu konkretnego dokumentu. Brak jest opcji filtrowania, więc użytkownicy zewnętrzni nie mogą pobierać wielu dokumentów na podstawie określonych kryteriów. Nie działa narzędzie filtrujące, mające umożliwić użytkownikom zewnętrznym wyszukiwanie konkretnych powiadomień krajowych organów regulacyjnych na temat warunków i metod¹²².
• Nie wszystkie warunki i metody są publicznie dostępne na stronie internetowej ACER. Nie ma też tam informacji o tym, które wersje są obowiązujące, a które zostały zastąpione.
• Na stronie internetowej nie podano informacji na temat sposobu, w jaki należy zwrócić się do ACER o dostęp do dokumentów, które nie są bezpośrednio dostępne.
• ACER nie publikuje dokumentów dotyczących działalności swoich grup roboczych, grup zadaniowych ani grup ekspertów (np. porządków obrad, protokołów, list uczestników posiedzeń, planów działania, wyników bądź sprawozdań). W przepisach wewnętrznych ACER wprowadzono wymóg zachowania przejrzystości w odniesieniu do spotkań z organizacjami i osobami samozatrudnionymi¹²³.
• W protokołach posiedzeń Rady Organów Regulacyjnych nie zaznacza się, które krajowe organy regulacyjne głosowały przeciwko konkretnym decyzjom i opiniom, ani dlaczego.
• Część dokumentów, których publikacja jest prawnym obowiązkiem, nie jest w ogóle publikowana¹²⁴ (np. dokumenty bazowe wykorzystywane na posiedzeniach Rady Administracyjnej lub Rady Organów Regulacyjnych)¹²⁵. Ponadto niektóre decyzje dyrektora lub decyzje Rady Administracyjnej nie były dostępne¹²⁶, a w 2022 r. Rada Organów Regulacyjnych nie opublikowała żadnych oficjalnych dokumentów¹²⁷.
• Dane uwzględniane w każdym kolejnym sprawozdaniu z monitorowania rynku są dołączane do danego wydania sprawozdania, podczas gdy można by stworzyć jedną bazę obejmującą wszystkie te dane z możliwością jej przeszukiwania na podstawie wybranych filtrów i wygenerowania odpowiednich szeregów czasowych¹²⁸.
• ACER nie publikuje danych pochodzących z bazy danych REMIT (zob. pkt 114), a niektóre dane uwzględniane w sprawozdaniach z monitorowania rynku też nie są publikowane¹²⁹ (nie wyjaśniono, z jakiej przyczyny).

Wykaz akronimów i skrótów

ACER – Agencja ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki

CACM – wytyczne dotyczące alokacji zdolności przesyłowych i zarządzania ograniczeniami przesyłowymi

DG COMP – Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji Komisji Europejskiej

DG ENER – Dyrekcja Generalna ds. Energii Komisji Europejskiej

ENTSO-E – europejska sieć operatorów systemów przesyłowych energii elektrycznej

ESMA – Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych

NEMO – wyznaczony operator rynku energii elektrycznej

OECD – Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju

OSD – operator systemu dystrybucyjnego

OSP – operator systemu przesyłowego

REMIT – rozporządzenie w sprawie integralności i przejrzystości hurtowego rynku energii

Rozporządzenie/dyrektywa w sprawie energii elektrycznej – rozporządzenie (UE) 2019/943 w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej / dyrektywa (UE) 2019/944 w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej

Glosariusz

Giełda energii elektrycznej – wirtualna platforma obrotu hurtową energią elektryczną zgodnie z ustalonymi zasadami.

Hurtowy rynek energii elektrycznej – rynek, na którym energia elektryczna jest przedmiotem obrotu między przedsiębiorstwami wytwarzającymi energię elektryczną a przedsiębiorstwami detalicznymi. W obrocie tym uczestniczą również pośrednicy finansowi, sprzedawcy energii i duzi odbiorcy.

Obrót pozagiełdowy – wymiana handlowa między uczestnikami rynku, odbywająca się bezpośrednio lub za pośrednictwem brokera, bez udziału giełdy energii elektrycznej.

Obszar rynkowy – największy obszar geograficzny, w obrębie którego uczestnicy rynku mają możliwość wymiany energii bez konieczności nabywania zdolności przesyłowych.

Ograniczenie przesyłowe sieci – sytuacja, w której przesyłana ilość energii elektrycznej przekracza zdolność przesyłową sieci.

Operator systemu przesyłowego – przedsiębiorstwo odpowiedzialne za funkcjonowanie krajowej sieci wysokiego napięcia.

Połączenie wzajemne – fizyczne połączenie sieci przesyłowej między dwoma obszarami rynkowymi lub państwami.

Rynek bilansujący – rynek, na którym handel energią elektryczną odbywa się w celu zrównoważenia podaży i popytu w sieci elektroenergetycznej w czasie rzeczywistym. Rynkiem tym zarządzają operatorzy systemów przesyłowych.

Rynek dnia bieżącego – rynek, na którym obrót energią elektryczną i zdolnością przesyłową odbywa się w tym samym dniu co dzień dostawy.

Rynek dnia następnego – rynek, na którym obrót energią elektryczną i zdolnością przesyłową odbywa się na dzień przed dniem dostawy.

Rynek terminowy – rynek, na którym energia elektryczna oraz prawa przesyłowe są przedmiotem obrotu na kilka dni, tygodni lub miesięcy przed dniem dostawy.

Warunki i metody – specyfikacje techniczne, będące uzupełnieniem kodeksów sieci i wytycznych dotyczących sieci, niezbędne do ich wdrożenia.

Zdolność przesyłowa – ilość energii, którą można przesłać między obszarami rynkowymi w sieci elektroenergetycznej.

Odpowiedzi Komisji

https://www.eca.europa.eu/pl/Pages/DocItem.aspx?did=63214

Odpowiedzi ACER

https://www.eca.europa.eu/pl/Pages/DocItem.aspx?did=63214

Kalendarium

https://www.eca.europa.eu/pl/Pages/DocItem.aspx?did=63214

Zespół kontrolny

Sprawozdania specjalne Trybunału przedstawiają wyniki kontroli dotyczących polityki i programów unijnych bądź kwestii związanych z zarządzaniem w wybranych obszarach budżetowych. Trybunał wybiera i opracowuje zadania kontrolne tak, aby osiągnąć jak największe oddziaływanie, biorąc przy tym pod uwagę kryteria takie jak zagrożenia dla wykonania zadań lub zgodności, poziom dochodów lub wydatków w danym obszarze, nadchodzące zmiany oraz interes polityczny i społeczny.

Niniejsza kontrola wykonania zadań została przeprowadzona przez Izbę IV – której przewodniczy członek Trybunału Mihails Kozlovs – zajmującą się obszarami regulacji rynków i konkurencyjnej gospodarki. Kontrolą kierował Mihails Kozlovs, członek Trybunału, a w działania kontrolne zaangażowani byli: Edite Dzalbe, szefowa gabinetu; Laura Graudina, attaché; Valeria Rota i Juan Ignacio Gonzalez Bastero, kierownicy; Stefano Sturaro, koordynator zadania; Adrian Savin, zastępca koordynatora zadania, a także kontrolerzy: Marc Hertgen i Satu Levelä-Ylinen. Wsparcie językowe zapewnili Richard Moore i Laura Mcmillan, a wsparcia w zakresie danych udzielił Zsolt Varga.

Od lewej: Adrian Savin, Stefano Sturaro, Laura Graudina, Mihails Kozlovs, Edite Dzalbe, Juan Ignacio Gonzalez Bastero.

Przypisy

¹ Strategia energetyczna UE (2015), s. 3.

² Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Sprawozdanie na temat stanu unii energetycznej na 2020 r. na podstawie rozporządzenia (UE) 2018/1999 w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu”, 14.10.2020 COM(2020) 950 final, s. 10.

³ Art. 194 TFUE.

⁴ Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 713/2009 z dnia 13 lipca 2009 r. ustanawiające Agencję ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki.

⁵ Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1227/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie integralności i przejrzystości hurtowego rynku energii.

⁶ https://www.acer.europa.eu/

⁷ https://www.entsoe.eu/

⁸ COM(2021) 660 final z dnia 13 października 2021 r. „Reakcja na rosnące ceny energii: zestaw działań i środków wsparcia”.

⁹ COM(2022) 108 final z dnia 8 marca 2022 r. „REPowerEU: Wspólne europejskie działania w kierunku bezpiecznej i zrównoważonej energii po przystępnej cenie”.

¹⁰ https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/ip_22_3131

¹¹ Opinia 04/2022 – REPowerEU.

¹² Pkt 113 i 115 sprawozdania specjalnego Trybunału 16/2015.

¹³ Rozporządzenie Komisji (UE) 2015/1222 z dnia 24 lipca 2015 r. ustanawiające wytyczne dotyczące alokacji zdolności przesyłowych i zarządzania ograniczeniami przesyłowymi.

¹⁴ Rozporządzenie Komisji (UE) 2016/1719 z dnia 26 września 2016 r. ustanawiające wytyczne dotyczące długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych.

¹⁵ Rozporządzenie Komisji (UE) 2017/2195 z dnia 23 listopada 2017 r. ustanawiające wytyczne dotyczące bilansowania.

¹⁶ Konkluzje przyjęte przez Radę Europejską w dniu 4 lutego 2011 r.

¹⁷ Sprawozdanie z monitorowania rynku za 2013 r., pkt 288.

¹⁸ „ACER’s final assessment of the EU Wholesale Electricity Market Design”, kwiecień 2022 r., s. 22.

¹⁹ Sprawozdanie z monitorowania rynku za 2020 r. – hurtowy rynek energii elektrycznej, s. 53.

²⁰ „ACER’s Final Assessment of the EU Wholesale Electricity Market Design (2022)”, s. 37 i 44.

²¹ https://www.ceer.eu/documents/104400/-/-/8fca26ef-8791-7da0-1fa2-e64518b4ebf8

²² Art. 16 ust. 3 oraz pkt 1.7 załącznika I wcześniejszego rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej; art. 16 ust. 4 obowiązującego rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej.

²³ Sprawozdanie z monitorowania rynku za 2016 r. opracowane przez ACER.

²⁴ https://eepublicdownloads.entsoe.eu/clean-documents/Publications/ENTSO-E general publications/ENTSO-E_PowerFacts_2019.pdf

²⁵ Konkluzje Rady Europejskiej z 15–16 marca 2002 r. oraz 23–24 października 2014 r.

²⁶ Motyw 74 rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej.

²⁷ Art. 288 TFUE.

²⁸ Rekomendacja Rady OECD w sprawie polityki regulacyjnej i zarządzania z 2012 r.

²⁹ https://www.acer.europa.eu/events-and-engagement/news/acer-provides-recommendation-reasoned-amendments-capacity-allocation-and congestion management regulation

³⁰ Zob. na przykład art. 9 ust. 11 wytycznych CACM.

³¹ Zestaw instrumentów Komisji służących lepszemu stanowieniu prawa.

³² „Adapting market design to high shares of variable renewable energy” (IRENA, 2017 r.), pkt 2.2.

³³ „REPowerEU: Wspólne europejskie działania w kierunku bezpiecznej i zrównoważonej energii po przystępnej cenie”, COM(2022) 108 final.

³⁴ https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/38fbccf2-35de-11eb-b27b-01aa75ed71a1/language-en.

³⁵ Sprawozdanie z monitorowania rynku za 2013 r. (ACER), s. 237.

³⁶ https://documents.acer.europa.eu/en/The_agency/Organisation/Documents/ Energy Prices_Final.pdf

³⁷ „Investment perspectives in electricity markets” (SWD(2015) 142).

‏³⁸ https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/be5268ba-3609-11ec-bd8e-01aa75ed71a1/language-en

³⁹ „OECD Best Practice Principles for Regulatory Policy. Regulatory Enforcement and Inspections”, 2014.

⁴⁰ Rekomendacja Rady OECD w sprawie polityki regulacyjnej i zarządzania z 2012 r.

⁴¹ Art. 5 ust. 1 lit. e) rozporządzenia (UE) 2019/942 ustanawiającego ACER oraz art. 6 ust. 6 wcześniejszego rozporządzenia (WE) nr 713/2009 ustanawiającego ACER.

⁴² Art. 14 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2019/942 ustanawiającego ACER i art. 10 ust. 2 wcześniejszego rozporządzenia (WE) nr 713/2009 ustanawiającego ACER.

⁴³ Art. 11 wcześniejszego rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej oraz art. 15 obowiązującego rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej.

⁴⁴ Art. 17 TUE.

⁴⁵ COM(2015) 80 final.

⁴⁶ Art. 32 decyzji Rady Administracyjnej nr 8/2019 w sprawie rozporządzenia finansowego ACER.

⁴⁷ Europejskie komitety zainteresowanych stron powołano, aby informować zainteresowane strony o wymogach zawartych w kodeksach sieci/wytycznych dotyczących sieci w trakcie trwania okresu wdrażania przepisów oraz aby przeprowadzać z nimi konsultacje w tym zakresie. Od 2015 r. ACER i ENTSO-E ustanowiły wspólnie trzy europejskie komitety zainteresowanych stron, każdy do spraw innego rodzaju kodeksu (a zatem do spraw rynku, eksploatacji sieci i przyłączania do sieci).

⁴⁸ https://ec.europa.eu/info/events/european-electricity-regulatory-forum-florence-forum_en#past-events

⁴⁹ https://www.entsoe.eu/network_codes/esc/#network-code-implementation-and-monitoring-group

⁵⁰ ENTSO-E publikuje roczne sprawozdanie z wdrożenia wytycznych CACM i FCA (tzw. sprawozdanie na temat rynku). Do tej pory sporządzono takie sprawozdania za lata 2016–2021 oraz dwa sprawozdania z wdrożenia wytycznych dotyczących rynku bilansującego (za 2020 i 2022 r.): https://www.entsoe.eu/network_codes/monitoring/.

⁵¹ https://surveys.acer.europa.eu/eusurvey/runner/ACERnotification

⁵² Zob. pkt 123 sprawozdania ACER z wdrażania wytycznych CACM/FCA: Ze względu na brak zasobów Agencja nie była w stanie aktywnie śledzić wszystkich dyskusji we wszystkich regionach wyznaczania zdolności przesyłowych.

⁵³ Sprawozdanie z monitorowania rynku za 2020 r. – hurtowe rynki energii elektrycznej, s. 15 (tabela i oraz ii).

⁵⁴ https://www.eia.gov/

⁵⁵ Zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) nr 543/2013.

⁵⁶ „A review of the ENTSO-E Transparency Platform - Output 1” (2017).

⁵⁷ Sprawozdanie ACER z wyników monitorowania marginesu dostępnego na potrzeby obrotu międzyobszarowego energią elektryczną w UE w drugiej połowie 2020 r.

⁵⁸ Art. 11 ust. 3 wcześniejszego rozporządzenia w sprawie energii elektryczneji art. 15 ust. 3 nowego rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej.

⁵⁹ Art. 34 ust. 7 wytycznych CACM.

⁶⁰ Opinia ACER nr 06/2019.

⁶¹ Art. 16 rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej.

⁶² Zalecenie ACER nr 1/2019 w sprawie wdrożenia minimalnego marginesu dostępnego na potrzeby obrotu międzyobszarowego; dwa sprawozdania ACER dotyczące wyników monitorowania marginesu dostępnego na potrzeby międzyobszarowego obrotu energią elektryczną w UE (opublikowane w 2020 i 2021 r.).

⁶³ W art. 15 przekształconego rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej zobowiązano OSP jedynie do przedkładania ACER rocznych ocen spełnienia wymogów i planów w tym zakresie.

⁶⁴ Zalecenie ACER nr 01/2019 w sprawie wdrożenia minimalnego marginesu dostępnego na potrzeby obrotu międzyobszarowego na podstawie art. 16 ust. 8 rozporządzenia (UE) 2019/943.

⁶⁵ Art. 37 ust. 4 lit. d) dyrektywy 2009/72/WE.

⁶⁶ Motywy 1, 2 i 3 rozporządzenia (UE) nr 1227/2011.

⁶⁷ Art. 18 rozporządzenia REMIT.

⁶⁸ Sprawozdanie kwartalne na temat rynków energii elektrycznej – IV kw. 2020 r.

⁶⁹ Sprawozdanie kwartalne dot. REMIT za II kw. 2022 r.; 6. Forum REMIT, slajd nr 86.

⁷⁰ Art. 4 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 1348/2014.

⁷¹ Pisma o braku podejmowania działań z dnia 7 stycznia 2015 r. (ACER-VZ-pp 2015-3), 15 grudnia 2016 r. (ACER-VZ-MG-mm-up-201 6-662) i 14 grudnia 2017 r. (ACER-VZ-MG-tl-653). Od 2018 r. zaprzestano sporządzania pism o braku podejmowania działań, chociaż stosowane podejście nie uległo zmianie. Informację na ten temat zaczęto dodawać w dokumentach programowych, np. w sekcji 2.10 na s. 115 dokumentu programowego z 2019 r.: „Ponadto w 2019 r. Agencja nie będzie żądać udzielenia informacji o kontraktach podlegających zgłoszeniu na żądanie Agencji zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 1348/2014”.

⁷² Art. 4 rozporządzenia (UE) nr 1227/2011.

⁷³ Art. 2 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1227/2011.

⁷⁴ Tj. informacje dotyczące zdolności i wykorzystania instalacji służących produkcji, magazynowaniu lub przesyłowi energii elektrycznej bądź zużywających energię elektryczną, w tym informacje na temat planowanej i nieplanowanej niedostępności tych instalacji.

⁷⁵ Art. 10 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 1348/2014.

⁷⁶ Art. 7 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1227/2011.

⁷⁷ List otwarty w sprawie ujawniania informacji wewnętrznych i korzystania z platform służących do publikowania informacji wewnętrznych z dnia 30 maja 2018 r. – ACER-VZ-az-JWS-tl-2018-266.

⁷⁸ Wytyczne ACER dotyczące stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1227/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie integralności i przejrzystości hurtowego rynku energii (6. wydanie), pkt 4.2.1.

⁷⁹ https://www.acer-remit.eu/portal/list-inside-platforms

⁸⁰ Art. 16 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1227/2011.

⁸¹ Art. 10 rozporządzenia (UE) nr 1227/2011.

⁸² Art. 12 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1227/2011.

⁸³ AT, FR, Sl, DK, DE, SE, NL HU, FI, BE.

⁸⁴ IT, LT, RO, LV, CZ – prezentacja ACER z 4 marca 2021 r.

⁸⁵ REMIT Forum 2021 – Special session: „Dane i technologia REMIT” – charakterystyka danych na potrzeby REMIT – slajd 3.

⁸⁶ Art. 12 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1227/2011.

⁸⁷ Dokument programowy ACER na lata 2020–2022, s. 79.

⁸⁸ Forum dot. REMIT w 2021 r., sesja specjalna „Dane i technologia REMIT” – zarządzanie informacjami i technologie informacyjne, slajd 7.

⁸⁹ Roczne sprawozdanie z działalności prowadzonej na podstawie rozporządzenia REMIT z 2016 r., s. 25.

⁹⁰ Skonsolidowane roczne sprawozdanie z działalności za 2017 r., s. 8.

⁹¹ Skonsolidowane roczne sprawozdanie z działalności za 2020 r., s. 34.

⁹² Skonsolidowane roczne sprawozdanie z działalności za 2020 r., s. 33.

⁹³ ACER zaczął nadzorować rynek w ostatnim kwartale 2017 r.

⁹⁴ Art. 13 rozporządzenia (UE) nr 1227/2011.

⁹⁵ Art. 16 ust. 4 rozporządzenia (UE) nr 1227/2011.

⁹⁶ Art. 16 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1227/2011.

⁹⁷ Art. 16 ust. 4 rozporządzenia (UE) nr 1227/2011.

⁹⁸ Wytyczne nr 1/2017 – Sztuczny obrót; Wytyczne nr 1/2018 – Gromadzenie nadmiernej zdolności przesyłowej; Wytyczne nr 1/2019 – Składanie fałszywych zleceń.

⁹⁹ Art. 18 rozporządzenia (UE) nr 1227/2011.

¹⁰⁰ „1/3 krajowych organów regulacyjnych zwróciła uwagę, na to, że nie dysponuje wystarczającymi środkami finansowania, co ich zdaniem narusza zasadę niezależności krajowych organów regulacyjnych”, Rada Europejskich Organów Regulacyjnych, sprawozdanie z monitorowania krajowych organów regulacyjnych, kwiecień 2021 r., s. 7.

¹⁰¹ Skonsolidowane roczne sprawozdanie z działalności za 2020 r., s. 17.

¹⁰² Skonsolidowane roczne sprawozdanie z działalności za 2020 r., s. 33.

¹⁰³ Decyzje BNETZ (niemieckiego organu regulacyjnego) z dnia 30 września 2021 r. w sprawie nałożenia grzywny na Energy Denmark A/S (Dania) w wysokości 200 000 euro oraz na Optimax Energy GmbH (Niemcy) w wysokości 175 000 euro.

¹⁰⁴ Motyw 37 rozporządzenia (UE) 2019/942 ustanawiającego ACER (wersja przekształcona).

¹⁰⁵ „Budget and staffing needs for the Agency for the Cooperation of Energy Regulators (ACER)”, PE 658.177, listopad 2020 r.

¹⁰⁶ Od września 2010 r. ACER zleca obliczanie wynagrodzeń i innych świadczeń pracowniczych urzędowi PMO, a od września 2017 r. jego księgowość prowadzi DG BUDG. Agencja zleciła również obsługę, utrzymanie i rozwój systemów IT zewnętrznym wykonawcom (oprogramowanie i infrastruktura ARIS) oraz Komisji (ABAC, ARES, SYSPER).

¹⁰⁷ Decyzja Komisji (UE) 2020/2152 z dnia 17 grudnia 2020 r.

¹⁰⁸ Skonsolidowane roczne sprawozdanie z działalności za 2020 r.

¹⁰⁹ Skonsolidowane roczne sprawozdanie z działalności za 2021 r., s. 84.

¹¹⁰ Motyw 33 rozporządzenia (UE) 2019/942 ustanawiającego ACER.

¹¹¹ Rekomendacja Rady OECD w sprawie polityki regulacyjnej i zarządzania z 2012 r.

¹¹² Rekomendacja Rady OECD w sprawie wytycznych OECD dotyczących zarządzania konfliktami interesów w służbie publicznej z 2003 r.

¹¹³ Art. 15 TFUE.

¹¹⁴ Art. 14 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2019/942 (wersja przekształcona rozporządzenia ustanawiającego ACER).

¹¹⁵ Art. 22 wcześniejszego rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej i art. 66 obowiązującego rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej.

¹¹⁶ Art. 14, 15 i 16 rozporządzenia (UE) nr 1095/2010 w sprawie ustanowienia Europejskiego Urzędu Nadzoru (Europejskiego Urzędu Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych). Podobne przepisy można znaleźć w rozporządzeniach ustanawiających EUNB i EIOPA.

¹¹⁷ Na przykład przedstawiciele krajowych organów regulacyjnych zostają pozbawieni prawa do głosowania w zespołach ds. naruszeń prawa Unii, jeśli dane naruszenie dotyczy danego organu (art. 41 rozporządzenia ustanawiającego ESMA).

¹¹⁸ Decyzja nr 02/2015 Rady Administracyjnej ACER.

¹¹⁹ Zob. również przeprowadzona przez Komisję ocena trzeciego pakietu energetycznego: SWD(2016) 412 final, pkt 7.1.1.

¹²⁰ https://documents.acer.europa.eu/Official_documents/BoR/Meeting_Docs/A21-BoR-98-02.pdf.

¹²¹ Zdolność przesyłowa netto to obliczona ex ante maksymalna ilość energii, jaka może zostać wysłana za pośrednictwem połączenia wzajemnego w określonym kierunku, pomniejszona o margines niezawodności (tj. czynnik bezpieczeństwa).

¹²² https://surveys.acer.europa.eu/eusurvey/publication/ACERnotification.

¹²³ Decyzja Dyrektora nr 2017-35 w sprawie publikowania informacji na temat spotkań z organizacjami lub osobami samozatrudnionymi.

¹²⁴ Art. 14 ust. 4 rozporządzenia (UE) 2019/942 i art. 10 ust. 4 wcześniejszego rozporządzenia (WE) nr 713/2009.

¹²⁵ Na przykład sprawozdanie ACER w sprawie wykorzystania dochodu z ograniczeń w 2020 r.

¹²⁶ Na przykład nie opublikowano żadnej oficjalnej decyzji dyrektora w sprawie ustanowienia komitetu ds. REMIT.

¹²⁷ https://acer.europa.eu/the-agency/organisation-and-bodies/board-of-regulators/bor-official-documents.

¹²⁸ Na przykład https://ec.europa.eu/energy/data-analysis/energy-union-indicators/scoreboard_en.

¹²⁹ Sprawozdanie z monitorowania rynku za 2020 r. – hurtowe rynki energii elektrycznej, s. 15 (dane wykorzystane w tabeli i oraz ii).

Kontakt

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
LUKSEMBURG

Tel. +352 4398-1
Formularz kontaktowy: eca.europa.eu/pl/Pages/ContactForm.aspx
Strona internetowa: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Więcej informacji o Unii Europejskiej można znaleźć w portalu Europa (https://europa.eu).

Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2023

PDF	ISBN 978-92-847-9352-5	ISSN 1977-5768	doi:10.2865/734725	QJ-AB-23-003-PL-N
HTML	ISBN 978-92-847-9354-9	ISSN 1977-5768	doi:10.2865/223515	QJ-AB-23-003-PL-Q

PRAWA AUTORSKIE

© Unia Europejska, 2023

Polityka Europejskiego Trybunału Obrachunkowego w zakresie ponownego wykorzystywania dokumentów została określona w decyzji Trybunału nr 6/2019 w sprawie polityki otwartych danych oraz ponownego wykorzystywania dokumentów.

O ile nie wskazano inaczej (np. nie zamieszczono szczegółowych adnotacji o prawach autorskich), treści Europejskiego Trybunału Obrachunkowego będące własnością UE objęte są licencją Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe (CC BY 4.0). Oznacza to, że co do zasady ponowne wykorzystanie jest dozwolone, pod warunkiem że dokumenty zostaną odpowiednio oznaczone i zostaną wskazane dokonane w nich zmiany. W przypadku ponownego wykorzystania treści Trybunału niedozwolone jest zmienianie ich oryginalnego znaczenia albo przesłania. Trybunał nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek konsekwencje ponownego wykorzystywania.

Jeżeli konkretna treść wskazuje na możliwą do zidentyfikowania osobę fizyczną – tak jak w przypadku zdjęć, na których widoczni są pracownicy Trybunału – lub zawiera prace stron trzecich, wymagane jest uzyskanie dodatkowego zezwolenia.

W takim przypadku uzyskane dodatkowe zezwolenie na ponowne wykorzystanie określonej treści unieważnia i zastępuje wspomniane wcześniej zezwolenie ogólne. Powinny być w nim wyraźnie wskazane wszelkie ograniczenia dotyczące wykorzystania treści.

W celu wykorzystania lub powielenia treści niebędącej własnością UE konieczne może być wystąpienie o zgodę bezpośrednio do właścicieli praw autorskich.

Ikony wykorzystane w ramce 1: © Next Kraftwerke GmbH.

Oprogramowanie lub dokumenty objęte prawem własności przemysłowej, takie jak patenty, znaki towarowe, wzory użytkowe, znaki graficzne i nazwy, nie są objęte polityką Europejskiego Trybunału Obrachunkowego w zakresie ponownego wykorzystywania.

Na stronach internetowych instytucji Unii Europejskiej dostępnych w domenie europa.eu zamieszczane są odsyłacze do stron zewnętrznych. Trybunał nie ma kontroli nad ich zawartością i w związku z tym zachęca użytkowników, aby we własnym zakresie zapoznali się z polityką ochrony prywatności i polityką w zakresie praw autorskich obowiązującymi na tych stronach.

Wykorzystywanie znaku graficznego Europejskiego Trybunału Obrachunkowego

Znak graficzny Europejskiego Trybunału Obrachunkowego nie może być wykorzystywany bez uprzedniej zgody Trybunału.

JAK SKONTAKTOWAĆ SIĘ Z UE

Osobiście
W całej Unii Europejskiej istnieje kilkaset centrów Europe Direct. Adres najbliższego centrum można znaleźć na stronie:european-union.europa.eu/contact-eu/meet-us_pl.

Telefonicznie lub pisemnie
Europe Direct to serwis informacyjny, który udziela odpowiedzi na pytania na temat Unii Europejskiej. Można się z nim skontaktować:

• dzwoniąc pod bezpłatny numer telefonu: 00 800 6 7 8 9 10 11 (niektórzy operatorzy mogą naliczać opłaty za te połączenia),
• dzwoniąc pod standardowy numer telefonu: +32 22999696,
• za pomocą formularza: european-union.europa.eu/contact-eu/write-us_pl.

WYSZUKIWANIE INFORMACJI O UE

Online
Informacje o Unii Europejskiej są dostępne we wszystkich językach urzędowych UE w portalu Europa (european-union.europa.eu).

Publikacje UE
Publikacje UE można obejrzeć lub zamówić na stronie: op.europa.eu/pl/publications. Większą liczbę egzemplarzy bezpłatnych publikacji można otrzymać, kontaktując się z serwisem Europe Direct lub z lokalnym centrum dokumentacji europejskiej (european-union.europa.eu/contact-eu/meet-us_pl).

Prawo UE i powiązane dokumenty
Informacje prawne dotyczące UE, w tym wszystkie unijne akty prawne od 1951 r., są dostępne we wszystkich językach urzędowych UE w portalu EUR-Lex (eur-lex.europa.eu).

Otwarte dane UE
Portal data.europa.eu zapewnia dostęp do otwartych zbiorów danych pochodzących z instytucji, organów i agencji UE. Dane te można pobierać i wykorzystywać bezpłatnie, zarówno do celów komercyjnych, jak i niekomercyjnych. Portal umożliwia również dostęp do wielu zbiorów danych z krajów europejskich.