Συγκρούσεις συμφερόντων στις δαπάνες της ΕΕ για τη συνοχή και τη γεωργία Υπάρχει σχετικό πλαίσιο, όπως όμως και ελλείψεις στα μέτρα που εξασφαλίζουν τη διαφάνεια και τον εντοπισμό τους

Σύνοψη

I Η σύγκρουση συμφερόντων συνιστά παρατυπία εις βάρος του προϋπολογισμού της ΕΕ και ενδέχεται να συνδέεται με δόλιες δραστηριότητες. Ορίζεται στον δημοσιονομικό κανονισμό της ΕΕ και στις οδηγίες της ΕΕ για τις δημόσιες συμβάσεις.

II Το 2018, με το αναθεωρημένο άρθρο 61 του δημοσιονομικού κανονισμού, διευρύνθηκαν ρητώς οι υποχρεώσεις για αποφυγή συγκρούσεων συμφερόντων για όσους διαχειρίζονται κονδύλια της ΕΕ στα κράτη μέλη στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης. Σύγκρουση συμφερόντων υφίσταται όταν η αμερόληπτη και αντικειμενική άσκηση των καθηκόντων των εμπλεκομένων στην εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ υπονομεύεται από οικογενειακούς ή συναισθηματικούς λόγους, πολιτικούς ή εθνικούς δεσμούς, οικονομικό συμφέρον ή οποιοδήποτε άλλο άμεσο ή έμμεσο προσωπικό συμφέρον.

III Σκοπός του ελέγχου ήταν να εξακριβωθεί, υπό το πρίσμα της αναθεωρημένης νομοθεσίας, των πρόσφατων περιπτώσεων και των συμφερόντων των βασικών ενδιαφερόμενων μερών και του κοινού, κατά πόσον η Επιτροπή και τα κράτη μέλη μεριμνούσαν για την επαρκή αντιμετώπιση των συγκρούσεων συμφερόντων στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής και της πολιτικής συνοχής. Επιδίωξη του ελέγχου ήταν να αναδειχθούν πιθανές ελλείψεις στη διαχείριση των φαινομένων σύγκρουσης συμφερόντων σε επίπεδο Επιτροπής και κρατών μελών και να προταθούν βελτιώσεις.

IV Αξιολογήσαμε το πλαίσιο και τις διαδικασίες που εφαρμόζονται για την πρόληψη φαινομένων σύγκρουσης συμφερόντων, καθώς και τα μέτρα για τον εντοπισμό, την επίλυση και την αναφορά τέτοιων φαινομένων.

V Διαπιστώσαμε ότι τόσο η Επιτροπή όσο και τα κράτη μέλη είχαν καταβάλει προσπάθειες για την αντιμετώπιση των συγκρούσεων συμφερόντων, αλλά ότι εξακολουθούσαν να υπάρχουν ελλείψεις, ιδίως όσον αφορά την προαγωγή της διαφάνειας και, ειδικά στα κράτη μέλη, όσον αφορά τον εντοπισμό καταστάσεων που ενέχουν σχετικό κίνδυνο και τη διεξοδική αναφορά των σχετικών περιπτώσεων, ώστε η Επιτροπή και οι αρχές των κρατών μελών να έχουν σαφή εικόνα του φαινομένου.

VI Συνιστούμε μέτρα που θα βοηθήσουν την Επιτροπή, αφενός, να βελτιώσει την ικανότητά της να προλαμβάνει και να εντοπίζει φαινόμενα σύγκρουσης συμφερόντων και, αφετέρου, να προαγάγει τη διαφάνεια.

Εισαγωγή

Συγκρούσεις συμφερόντων και προϋπολογισμός της ΕΕ

01 Η σύγκρουση συμφερόντων συνιστά παρατυπία εις βάρος του προϋπολογισμού της ΕΕ και ενδέχεται να συνδέεται με δόλιες δραστηριότητες. Σε απόφασή του το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει κρίνει ότι η σύγκρουση συμφερόντων «συνιστά καθεαυτή και αντικειμενικώς σοβαρή δυσλειτουργία, χωρίς να είναι αναγκαίο να ληφθούν υπόψη, για τον χαρακτηρισμό της, οι προθέσεις των ενδιαφερομένων και η καλή ή κακή πίστη τους»¹. Η σύγκρουση συμφερόντων ορίζεται στον δημοσιονομικό κανονισμό² της ΕΕ και στις οδηγίες της ΕΕ για τις δημόσιες συμβάσεις³.

02 Με την αναθεώρηση του άρθρου 61 του δημοσιονομικού κανονισμού το 2018, οι υποχρεώσεις για την αποφυγή συγκρούσεων συμφερόντων επεκτείνονται ρητώς στα πρόσωπα που συμμετέχουν στη διαχείριση των κονδυλίων της ΕΕ στα κράτη μέλη. Το άρθρο ισχύει επίσης για τα πρόσωπα που συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων σχετικά με προπαρασκευαστικές πράξεις που αφορούν τα προγράμματα δαπανών της ΕΕ, όπως τα μέλη της κυβέρνησης. Σύμφωνα με το άρθρο 61, παράγραφος 3, σύγκρουση συμφερόντων υφίσταται όταν η αμερόληπτη και αντικειμενική άσκηση των καθηκόντων προσώπου που εμπλέκεται στην εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ, υπονομεύεται από οικογενειακούς ή συναισθηματικούς λόγους ή από πολιτικούς ή εθνικούς δεσμούς, από οικονομικό συμφέρον ή από οποιοδήποτε άλλο άμεσο ή έμμεσο προσωπικό συμφέρον.

03 Όταν φαίνεται να υπάρχει ή διαπιστώνεται σύγκρουση συμφερόντων, η αρμόδια αρχή διασφαλίζει ότι το εν λόγω πρόσωπο παύει κάθε σχετική δραστηριότητα. Δυνάμει του άρθρου 36, παράγραφος 3, του δημοσιονομικού κανονισμού, απαιτείται η εφαρμογή αποτελεσματικών εσωτερικών δικλίδων κατά την εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ, με βάση τις βέλτιστες διεθνείς πρακτικές, στις οποίες περιλαμβάνεται η αποφυγή περιπτώσεων σύγκρουσης συμφερόντων.

04 Για τους σκοπούς της παρούσας έκθεσης, ως «συμφέρον» ορίζεται η δέσμευση, η υποχρέωση, το καθήκον ή ο στόχος που συνδέεται με συγκεκριμένο κοινωνικό και οικονομικό ρόλο ή πρακτική. Ένα τέτοιο συμφέρον μπορεί να αποσκοπεί είτε στο να ευνοήσει είτε στο να αδικήσει ορισμένα άτομα ή ομάδες. Ένα συμφέρον μπορεί να χαρακτηριστεί άμεσο ή έμμεσο, οικονομικό ή μη οικονομικό (βλέπε γράφημα 1).

05 Ο ΟΟΣΑ⁴ διακρίνει τις συγκρούσεις συμφερόντων σε πραγματικές, δυνητικές και φαινομενικές. Οι μεταξύ τους διαφορές, οι οποίες δεν ορίζονται στο δίκαιο της ΕΕ, παρουσιάζονται στο γράφημα 2 κατωτέρω, όπως ισχύουν στο πλαίσιο της ενωσιακής χρηματοδότησης:

06 Επιπλέον, οι εθνικοί κανόνες μπορούν επίσης να ρυθμίζουν περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων που αφορούν ιδιώτες δικαιούχους χρηματοδοτούμενων από την ΕΕ έργων (παραδείγματος χάριν, μεταξύ των δικαιούχων και των προμηθευτών τους), οι οποίες δεν καλύπτονται από τον δημοσιονομικό κανονισμό. Οι κανόνες αυτοί αποσκοπούν συνήθως στην αποτροπή τυχόν διόγκωσης των τιμών, παροχής ψευδών αποδεικτικών στοιχείων για την αιτιολόγηση των δαπανών ή καταστρατήγησης των κανόνων επιλεξιμότητας⁵. Τα τελευταία χρόνια, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) έχει εντοπίσει τέτοιες περιπτώσεις⁶.

Συγκρούσεις συμφερόντων και επιμερισμένη διαχείριση

07 Περί το ήμισυ των δαπανών της ΕΕ τελούν υπό διαχείριση επιμερισμένη μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών (βλέπε γράφημα 3). Οι δαπάνες αυτές αφορούν τα δύο γεωργικά ταμεία, ήτοι το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων (ΕΓΤΕ) και το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ), και τα τρία βασικά ταμεία συνοχής, ήτοι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) και το Ταμείο Συνοχής (ΤΣ).

08 Στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης, η Επιτροπή διατηρεί τη συνολική ευθύνη για την εκτέλεση του προϋπολογισμού. Η Επιτροπή αποκομίζει βεβαιότητα από τα υφιστάμενα συστήματα εσωτερικών δικλίδων και αναφοράς στοιχείων, παρέχει καθοδήγηση και υποστήριξη στους φορείς υλοποίησης και ελέγχου στα κράτη μέλη, διενεργεί ελέγχους και μπορεί να εφαρμόζει δημοσιονομικές διορθώσεις σε περίπτωση που τα κράτη μέλη παραλείψουν να προστατεύσουν τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης, τα κράτη μέλη πρέπει να λαμβάνουν αποτελεσματικά και αναλογικά μέτρα για την πρόληψη, τον εντοπισμό και τη διόρθωση παρατυπιών (όπως οι συγκρούσεις συμφερόντων), συμπεριλαμβανομένων εκείνων που οφείλονται σε απάτη, όπως και για την ανάκτηση ποσών που έχουν καταβληθεί αχρεωστήτως.

09 Στον τομέα της συνοχής, οι διαχειριστικές αρχές είναι υπεύθυνες για την αξιολόγηση των αιτήσεων επιχορήγησης, την επιλογή των προς χρηματοδότηση έργων, τη διενέργεια διοικητικών και επιτόπιων επαληθεύσεων, την έγκριση πληρωμών, τη συλλογή δεδομένων για κάθε πράξη και την καθιέρωση μέτρων για την καταπολέμηση της απάτης. Οι διαχειριστικές αρχές μπορούν να αναθέτουν ορισμένα από τα καθήκοντά τους σε ενδιάμεσους ή εξουσιοδοτημένους φορείς, οι οποίοι μπορεί να είναι υπουργεία ή άλλοι δημόσιοι ή ιδιωτικοί φορείς. Οι ανεξάρτητες αρχές ελέγχου εξακριβώνουν την αποτελεσματική λειτουργία των συστημάτων διαχείρισης και των εσωτερικών δικλίδων ενός επιχειρησιακού προγράμματος.

10 Στον τομέα της γεωργίας (βλέπε γράφημα 4), οι διαχειριστικές αρχές διαχειρίζονται προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης που χρηματοδοτούνται μέσω του ΕΓΤΑΑ. Η διαχείριση των δαπανών στο πλαίσιο του ΕΓΤΕ και του ΕΓΤΑΑ και η εφαρμογή σχετικών δικλίδων ανήκουν στην αρμοδιότητα των οργανισμών πληρωμών. Οι οργανισμοί αυτοί μπορούν να αναθέτουν σε άλλες δημόσιες ή ιδιωτικές αρχές καθήκοντα όπως η διαχείριση των αιτήσεων ενίσχυσης ή οι επιτόπιες εξακριβώσεις στο επίπεδο του τελικού αποδέκτη. Οι οργανισμοί πιστοποίησης διατυπώνουν γνώμη σχετικά με την πληρότητα, την ακρίβεια και την ειλικρίνεια των ετήσιων λογαριασμών του οργανισμού πληρωμών, την ορθή λειτουργία του συστήματος εσωτερικών δικλίδων, καθώς και σχετικά με τη νομιμότητα και την κανονικότητα των δαπανών των οποίων η απόδοση έχει ζητηθεί από την Επιτροπή.

Κίνδυνοι σύγκρουσης συμφερόντων και προστασία του κράτους δικαίου

11 Σε έκθεση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ)⁷, αναλύεται πώς οι συγκρούσεις συμφερόντων στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό κίνδυνο καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου διαχείρισης ενός έργου. Κατά το στάδιο της υποβολής αίτησης και της επιλογής των έργων, η αθέμιτη σύμπραξη μεταξύ δημόσιων υπαλλήλων, αιτούντων και τρίτων μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την ανάθεση έργων με μη δίκαιο τρόπο. Οι δράστες μπορεί να δωροδοκήσουν δημόσιους λειτουργούς και να παραποιήσουν έγγραφα. Κατά το στάδιο του κλεισίματος και της αξιολόγησης του έργου, τυχόν συγκρούσεις συμφερόντων ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο την αντικειμενικότητα των εκθέσεων αξιολόγησης.

12 Τον Ιανουάριο του 2022, η Διεθνής Διαφάνεια εξέδωσε την τελευταία έκδοση του δείκτη αντίληψης διαφθοράς (CPI). Ο δείκτης αυτός καλύπτει τη δωροδοκία, αλλά και άλλες μορφές κατάχρησης δημόσιων πόρων. Αξιολογεί μηχανισμούς πρόληψης, όπως η ικανότητα της κυβέρνησης να εφαρμόζει μηχανισμούς ακεραιότητας ή η ύπαρξη επαρκούς νομοθετικού πλαισίου για τη δημοσιοποίηση χρηματοοικονομικών πληροφοριών, την πρόληψη των συγκρούσεων σύγκρουσης συμφερόντων και την πρόσβαση σε πληροφορίες. Συνολικά, η ΕΕ θεωρείται κατά μέσο όρο λιγότερο διεφθαρμένη από άλλες περιοχές. Η Δανία, η Σουηδία και η Φινλανδία συγκαταλέγονται μεταξύ των χωρών με τις καλύτερες επιδόσεις. Η Ρουμανία, η Ουγγαρία και η Βουλγαρία είναι οι τρεις χώρες της ΕΕ που βρίσκονται χαμηλότερα στην κατάταξη (βλέπε γράφημα 5).

13 Τον Δεκέμβριο του 2020, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ενέκριναν τον κανονισμό 2020/2092 περί γενικού καθεστώτος αιρεσιμότητος για την προστασία του προϋπολογισμού της Ένωσης. Ο κανονισμός αυτός προσδιορίζει ορισμένες καταστάσεις που ενδέχεται να υποδηλώνουν παραβίαση των αρχών του κράτους δικαίου. Σύμφωνα με το άρθρο 3, μια τέτοια κατάσταση είναι η «παράλειψη διασφάλισης της απουσίας συγκρούσεων συμφερόντων». Όταν συντρέχει παραβίαση με αρκούντως άμεσο αντίκτυπο στη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση του προϋπολογισμού της ΕΕ ή με σοβαρό κίνδυνο να έχει τέτοιο αντίκτυπο, η Επιτροπή πρέπει να προτείνει κατάλληλα μέτρα. Οι κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής των διατάξεων του κανονισμού δημοσιεύθηκαν τον Μάρτιο του 2022⁸. Στις 27 Απριλίου 2022, η Επιτροπή απέστειλε επιστολή κοινοποίησης στην Ουγγαρία, κινώντας έτσι επισήμως τη διαδικασία που προβλέπεται στον κανονισμό 2092/2020 για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ. Στις 18 Σεπτεμβρίου 2022, η Επιτροπή πρότεινε στο Συμβούλιο μέτρα για την προστασία του προϋπολογισμού και των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ από παραβιάσεις των αρχών του κράτους δικαίου στην Ουγγαρία⁹.

Εμβέλεια και τρόπος προσέγγισης του ελέγχου

14 Στόχος μας ήταν να επαληθεύσουμε κατά πόσον υπάρχει μέριμνα για την επαρκή αντιμετώπιση των φαινομένων σύγκρουσης συμφερόντων στα πλαίσια της κοινής γεωργικής πολιτικής και της πολιτικής συνοχής, υπό το πρίσμα της αναθεωρημένης νομοθεσίας, των πρόσφατων περιπτώσεων και των συμφερόντων βασικών ενδιαφερόμενων μερών, όπως το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και οι πολίτες. Για τον σκοπό αυτό αξιολογήσαμε κατά πόσον η Επιτροπή και τα κράτη μέλη:

• είχαν θεσπίσει ένα ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο, είχαν αναπτύξει κατάλληλες διαδικασίες και να είχαν αναλάβει δράσεις ευαισθητοποίησης για την πρόληψη των συγκρούσεων συμφερόντων· και
• είχαν λάβει μέτρα για τον εντοπισμό, την επίλυση και την αναφορά τέτοιων περιπτώσεων.

15 Επικεντρωθήκαμε στα φαινόμενα σύγκρουσης συμφερόντων στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης, όπως ορίζονται στον δημοσιονομικό κανονισμό και στην οδηγία για τις δημόσιες συμβάσεις, καλύψαμε δε και τις συγκρούσεις συμφερόντων στις οποίες εμπλέκονται δικαιούχοι κονδυλίων της ΕΕ από τον ιδιωτικό τομέα. Εξετάσαμε μέτρα χρηματοδοτούμενα από το ΕΤΠΑ και το ΤΣ, το ΕΚΤ, το ΕΓΤΕ και το ΕΓΤΑΑ, τα οποία αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 95 % του συνόλου των δαπανών στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης.

16 Τα αποδεικτικά στοιχεία ελέγχου συγκεντρώθηκαν μέσω:

• επισκόπησης εγγράφων στρατηγικής, νομοθεσίας, πολιτικής και καθοδήγησης σχετικά με τις συγκρούσεις συμφερόντων·
• συνεντεύξεων με εκπροσώπους πέντε γενικών διευθύνσεων της Επιτροπής (ΓΔ)¹⁰ και της OLAF, της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας¹¹, της Ευρωπαίας Διαμεσολαβήτριας, του ΟΟΣΑ, της GRECO¹² και της υπηρεσίας δεοντολογίας του ΟΗ Ε, καθώς και με επιστημονικούς εμπειρογνώμονες και πανεπιστημιακούς, ομάδες προβληματισμού και άλλα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη·
• συνεντεύξεων με εκπροσώπους από περισσότερες από 50 εθνικές και περιφερειακές αρχές σε τέσσερα κράτη μέλη (Γερμανία¹³, Ουγγαρία, Μάλτα και Ρουμανία), που διαχειρίζονται ταμεία των τομέων της συνοχής και της γεωργίας, καθώς και από μη κυβερνητικές οργανώσεις· επιλέξαμε αυτά τα τέσσερα κράτη μέλη με βάση κριτήρια όπως το μέγεθος, η εθνική και περιφερειακή δομή, η γεωγραφική κάλυψη, η σημαντικότητα των ενισχύσεων της ΕΕ στους τομείς της συνοχής και της γεωργίας, η κατάταξη σε διάφορους δείκτες διαφθοράς και η αναφορά περιπτώσεων σύγκρουσης συμφερόντων από τα κράτη μέλη στην Επιτροπή (OLAF)· επιπλέον, με άλλα δύο κράτη μέλη (Ιταλία και Λουξεμβούργο) συζητήσαμε μεμονωμένες περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων που ήρθαν στο φως της δημοσιότητας από τα μέσα ενημέρωσης και συμπεριλάβαμε σχετικά παραδείγματα από την Τσεχία, που είχαμε εντοπίσει στο πλαίσιο των εργασιών μας για τη δήλωση διασφάλισης·
• έρευνας που διενεργήσαμε σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ για τη συλλογή πληροφοριών και απόψεων, συμπληρωματικά προς τις ελεγκτικές εργασίες μας επί του δείγματος των κρατών μελών· απευθύναμε την έρευνα στους βασικούς φορείς που μετέχουν στην επιμερισμένη διαχείριση, ιδίως δε στις διαχειριστικές αρχές, στους οργανισμούς πληρωμών, στις αρχές ελέγχου, στους οργανισμούς πιστοποίησης και στις αρχές πιστοποίησης. Το ποσοστό απόκρισης ξεπέρασε το 90 %.

17 Τον Δεκέμβριο του 2021, διοργανώσαμε συζήτηση με πάνελ σχετικά με τα φαινόμενα σύγκρουσης συμφερόντων στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης, στην οποία συμμετείχαν εμπειρογνώμονες σε επιστημονικά θέματα, θέματα πολιτικής και διοίκησης, οι οποίοι μας βοήθησαν να επαληθεύσουμε και να αναπτύξουμε περαιτέρω τις διαπιστώσεις του ελέγχου μας.

Παρατηρήσεις

Δεν προβλέπονται ακόμη μέτρα για τη βελτίωση της διαφάνειας και την προστασία των πληροφοριοδοτών δημόσιου συμφέροντος

18 Στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης, οι αρχές των κρατών μελών πρέπει να διαθέτουν ολοκληρωμένη πολιτική για την πρόληψη φαινομένων σύγκρουσης συμφερόντων, θεμελιωμένη σε ένα σαφές και διεξοδικό νομικό πλαίσιο, όπως και στρατηγικές, διαδικασίες και περιοδικές δραστηριότητες ευαισθητοποίησης. Η διαφανής πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με τους δικαιούχους κονδυλίων της ΕΕ και η προστασία των πληροφοριοδοτών δημόσιου συμφέροντος συμβάλλουν επίσης στην πρόληψη φαινομένων σύγκρουσης συμφερόντων.

19 Για την πρόληψη των συγκρούσεων συμφερόντων σε εσωτερικό επίπεδο, η Επιτροπή οφείλει να εντοπίζει τους σχετικούς κινδύνους, να προάγει την ευαισθητοποίηση σχετικά με το φαινόμενο και να παρέχει σχετική επιμόρφωση στο προσωπικό. Δεδομένου ότι φέρει την τελική ευθύνη για τον προϋπολογισμό της ΕΕ, η Επιτροπή πρέπει να ελέγχει την αποτελεσματική λειτουργία των συστημάτων δικλίδων που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη για την αντιμετώπιση του σχετικού κινδύνου, καθώς και να παρέχει καθοδήγηση στις αρμόδιες αρχές.

Η Επιτροπή προσφέρει ολοκληρωμένη επιμόρφωση και απαιτεί την υποβολή υπεύθυνης δήλωσης, υπάρχουν ωστόσο αδυναμίες στις διαδικασίες της σχετικά με τη μεταπήδηση από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα και αντίστροφα

20 Για εσωτερικούς σκοπούς, η Επιτροπή χειρίζεται τις συγκρούσεις συμφερόντων ως μέρος του πλαισίου δεοντολογίας και ακεραιότητάς της, το οποίο καλύπτεται πρωτίστως από τον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης των υπαλλήλων της ΕΕ¹⁴, τις εκτελεστικές διατάξεις του¹⁵, τους κώδικες και τους οδηγούς δεοντολογίας. Βάσει των κανόνων της Επιτροπής, οι υπάλληλοι οφείλουν να υποβάλλουν ad hoc δηλώσεις περί ύπαρξης σύγκρουσης συμφερόντων, η οποία θα μπορούσε να επηρεάσει την αμεροληψία τους. Οι κανόνες διέπουν την αποδοχή δώρων, φιλοξενίας και διευκολύνσεων, τη δήλωση επαγγελματικών δραστηριοτήτων που ασκούνται από τους/τις συζύγους ή συντρόφους των υπαλλήλων, καθώς και την απαίτηση προηγούμενης έγκρισης για κάθε εξωτερική δραστηριότητα και δήλωσης δραστηριοτήτων που αναλαμβάνουν μετά την πρόσληψή τους. Οι σχετικές διαδικασίες εφαρμογής των ανωτέρω διαφέρουν μεταξύ των διαφόρων ΓΔ.

21 Οι υπάλληλοι της Επιτροπής πρέπει να προβαίνουν σε δηλώσεις σχετικά με πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων σε διάφορες στιγμές της επαγγελματικής τους ζωής: κατά την ανάληψη των καθηκόντων τους, εφόσον συμμετέχουν σε διαδικασία σύναψης δημόσιας σύμβασης, καθώς και όταν αποχωρούν από το θεσμικό τους όργανο ή επιστρέφουν από άδεια για προσωπικούς λόγους. Στις Γενικές Διευθύνσεις Περιφερειακής Πολιτικής και Αστικής Ανάπτυξης (ΓΔ REGIO) και Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης (ΓΔ EMPL), οι ελεγκτές υποβάλλουν δηλώσεις πριν από κάθε ανάθεση ελεγκτικού έργου, ενώ οι ελεγκτές στη ΓΔ Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης (ΓΔ AGRI) πρέπει να αναφέρουν τις περιστάσεις οι οποίες ενδέχεται να συνιστούν σύγκρουση συμφερόντων.

22 Η Επιτροπή έχει εκδώσει εσωτερικές κατευθυντήριες γραμμές¹⁶ και διαθέτει ολοκληρωμένη πολιτική επιμόρφωσης σχετικά με τη δεοντολογία, όπως και ειδική σελίδα στο ενδοδίκτυό της. Οι υπάλληλοι που πιστεύουν ότι ενδέχεται να βρεθούν σε κατάσταση σύγκρουσης συμφερόντων πρέπει να ενημερώνουν αμέσως την αρμόδια για τους διορισμούς αρχή του οργάνου τους, ενώ συνιστάται να ενημερώνουν και την ιεραρχία τους. Η αρμόδια για τους διορισμούς αρχή είναι υπεύθυνη για την πρόληψη των φαινομένων αυτών. Οι δηλώσεις των υπαλλήλων περί ύπαρξης συγκρουόμενων συμφερόντων αποθηκεύονται στην εφαρμογή της Επιτροπής για τους ανθρώπινους πόρους. Οι κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής για τη διαχείριση των ευαίσθητων καθηκόντων επικεντρώνονται στην αποτελεσματικότερη και προδραστική διαχείριση των κινδύνων που απορρέουν από την εφαρμογή των εσωτερικών δικλίδων. Αυτή συνεπάγεται τον επανασχεδιασμό των διαδικασιών, την καθιέρωση ενισχυμένων εσωτερικών δικλίδων, μέτρων ευαισθητοποίησης ή συνδυασμό των προηγούμενων. Στις κατευθυντήριες γραμμές συνιστάται ως έσχατη λύση η υποχρεωτική εναλλαγή των υπαλλήλων που υπηρετούν σε ευαίσθητες θέσεις.

23 Ο ανεξάρτητος και αμερόληπτος φορέας του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, που διερευνά καταγγελίες σχετικά με περιπτώσεις κακοδιοίκησης από θεσμικά όργανα και οργανισμούς της ΕΕ, έχει ασχοληθεί από το 2013 με περίπου 70 υποθέσεις που αφορούν συγκρούσεις συμφερόντων στα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Οι περισσότερες από αυτές (44 υποθέσεις) αφορούσαν συγκρούσεις συμφερόντων στην Επιτροπή, συμπεριλαμβανομένου του φαινομένου της «περιστρεφόμενης πόρτας», δηλαδή της περίπτωσης κατά την οποία ένα πρόσωπο μεταπηδά από τη θέση δημόσιου λειτουργού προς αντίστοιχη θέση στον ιδιωτικό τομέα και αντίστροφα. Το 2019, η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, μολονότι οι πρακτικές τις Επιτροπής συμμορφώνονταν με τους κανόνες, θα μπορούσαν να γίνουν περισσότερα για την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας και της λυσιτέλειάς τους. Σύμφωνα με σύστασή της, η Επιτροπή οφείλει να ακολουθεί αυστηρότερη προσέγγιση, όταν χειρίζεται υποθέσεις στις οποίες εμπλέκονται ανώτεροι υπάλληλοί της¹⁷.

24 Πρόσφατα, η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια εξέτασε 100 αποφάσεις της Επιτροπής που ελήφθησαν μεταξύ 2019 και 2021 και αφορούσαν φαινόμενα «περιστρεφόμενης πόρτας» με εμπλεκόμενους υπαλλήλους της¹⁸. Διαπίστωσε μεν ότι από την τελευταία έρευνά της είχαν πραγματοποιηθεί βελτιώσεις, διατύπωσε ωστόσο και σειρά συστάσεων. Σε μία από αυτές πρότεινε στην Επιτροπή να απαγορεύσει προσωρινά στους πρώην υπαλλήλους της να αναλαμβάνουν νέα καθήκοντα, εφόσον αυτά συνεπάγονταν κίνδυνο που δεν θα μπορούσε να μετριαστεί μέσω της κατάλληλης παρακολούθησης και των επιβαλλόμενων περιορισμών¹⁹.

Η Επιτροπή εντοπίζει αδυναμίες στις διαδικασίες πρόληψης των κρατών μελών και παρέχει χρήσιμη καθοδήγηση

25 Στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης, η Επιτροπή αντιμετωπίζει τον κίνδυνο σύγκρουσης συμφερόντων στα κράτη μέλη κυρίως μέσω των ελέγχων επί των συστημάτων διαχείρισης και δικλίδων των κρατών μελών, όπως και μέσω της παροχής καθοδήγησης. Σκοπός των ελέγχων αυτών είναι να αποκομίζει βεβαιότητα σχετικά με την αποτελεσματικότητα των συστημάτων διαχείρισης και δικλίδων των κρατών μελών να προλαμβάνουν, να εντοπίζουν και να διορθώνουν σφάλματα και παρατυπίες, μεταξύ άλλων και όσων σχετίζονται με σύγκρουση συμφερόντων. Επιπλέον, αρχής γενομένης στα τέλη του 2021, η Επιτροπή διενήργησε σειρά θεματικών ελέγχων στον τομέα της συνοχής, με αντικείμενο μέτρα που έχουν ληφθεί στο πλαίσιο συγκεκριμένων προγραμμάτων ή σε συγκεκριμένα κράτη μέλη με σκοπό την αποφυγή των συγκρούσεων συμφερόντων.

26 Εξετάσαμε δείγμα των φακέλων από τους ελέγχους συστημάτων της Επιτροπής, δέκα από τον τομέα της συνοχής και δέκα από τον τομέα της γεωργίας. Στο πλαίσιο των δέκα ελέγχων στον τομέα της συνοχής, αξιολογήθηκαν τα συστήματα διαχείρισης και δικλίδων σχετικά με τις διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων. Η αξιολόγηση αυτή οδήγησε σε συγκεκριμένες διαπιστώσεις σχετικά με την έλλειψη στοιχείων που να αποδεικνύουν ότι είχαν διενεργηθεί εξακριβώσεις σχετικά με τυχόν ύπαρξη σύγκρουσης συμφερόντων (βλέπε πλαίσιο 1).

Πηγή: Επιτροπή.

27 Από τους δέκα φακέλους ελέγχου που εξετάσαμε από τον τομέα της γεωργίας, τέσσερις αφορούσαν τη διαπίστευση των οργανισμών πληρωμών, ενώ έξι αφορούσαν επενδύσεις στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης από δικαιούχους του δημοσίου. Οι διαπιστώσεις αφορούσαν κυρίως ελλείψεις στις διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων, όπως μη υποβληθείσες ή μη χρονολογημένες δηλώσεις περί σύγκρουσης συμφερόντων ή ελλιπείς κατάλογοι ελέγχου των οργανισμών πληρωμών. Διαπιστώσαμε ότι, πέρα από τις εξακριβώσεις επί των συστημάτων που αφορούσαν την τήρηση των κριτηρίων διαπίστευσης από τους οργανισμούς πληρωμών, έως το 2021 οι έλεγχοι της ΓΔ AGRI δεν κάλυπταν ειδικά τα μέτρα που εφαρμόζονταν για την πρόληψη των συγκρούσεων συμφερόντων στον τομέα των άμεσων ενισχύσεων, παρότι είναι δυνατό, κατά τη διαχείριση των ενισχύσεων αυτών, να προκύψουν συγκρούσεις συμφερόντων (βλέπε παραδείγματα στο πλαίσιο 2 κατωτέρω).

Πηγή: ΕΕΣ.

28 Τον Απρίλιο του 2021, η Επιτροπή δημοσίευσε νέες κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις συγκρούσεις συμφερόντων, οι οποίες καλύπτουν όλες τις μορφές διαχείρισης. Οι προηγούμενες κατευθυντήριες γραμμές που είχαν καταρτιστεί ειδικά για τις περιπτώσεις αυτές κατόπιν διαβούλευσης με εμπειρογνώμονες των κρατών μελών, χρονολογούνται από το 2015 για τον τομέα της γεωργίας και από το 2013 για τον τομέα της συνοχής²⁰θ. Το Κέντρο Γνώσεων για την Καταπολέμηση της Απάτης της Επιτροπής έχει δημοσιεύσει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τον εντοπισμό, τη διαχείριση και την παρακολούθηση φαινομένων σύγκρουσης συμφερόντων στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ. Στον ιστότοπο του Κέντρου περιλαμβάνεται βιβλιοθήκη περιπτωσιολογικών μελετών, με ανωνυμοποιημένες περιπτώσεις απάτης και σχετικά διδάγματα. Το 2011, η OLAF δημοσίευσε επίσης τη μόνη έως τώρα επιτομή ανωνυμοποιημένων υποθέσεων απάτης και σχετικών διδαγμάτων, στην οποία περιλαμβάνεται κεφάλαιο αφιερωμένο σε περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων.

Τα κράτη μέλη διαθέτουν πλαίσιο για την πρόληψη των φαινομένων σύγκρουσης συμφερόντων, το οποίο ωστόσο δεν έχει αλλάξει από τότε που εγκρίθηκε ο νέος ορισμός σε επίπεδο ΕΕ

29 Το άρθρο 61 του δημοσιονομικού κανονισμού, σχετικά με τις συγκρούσεις συμφερόντων, εφαρμόζεται άμεσα σε όλα τα κράτη μέλη. Επιπλέον, σε όλα τα κράτη μέλη και τις περιφέρειες του δείγματός μας ισχύουν εθνικοί ή περιφερειακοί ορισμοί και περιγραφές περιπτώσεων σύγκρουσης συμφερόντων, καθώς και κανόνες για τους δημόσιους λειτουργούς και τα μέλη της κυβέρνησης. Στα κράτη μέλη που εξετάσαμε, διαπιστώσαμε ότι οι εν λόγω εθνικοί ή περιφερειακοί κανόνες είναι διάσπαρτοι σε πολλούς και διάφορους διοικητικούς και ποινικούς νόμους, με αποτέλεσμα ένα εξαιρετικά κατακερματισμένο νομικό πλαίσιο, το πεδίο εφαρμογής του οποίου είναι συνήθως λιγότερο λεπτομερές από το άρθρο 61 του δημοσιονομικού κανονισμού.

30 Παραδείγματος χάριν, στη Γερμανία, οι κανόνες δεν περιλαμβάνουν ρητώς καταστάσεις σύγκρουσης συμφερόντων που προκύπτουν από «πολιτικούς δεσμούς» ή «συναισθηματικούς λόγους». Και στα τέσσερα κράτη μέλη του δείγματός μας, οι κανόνες σχετικά με τις συγκρούσεις συμφερόντων αποτελούν μέρος του συνολικού πλαισίου δεοντολογίας, ακεραιότητας και καταπολέμησης της απάτης που ισχύει για τους δημόσιους υπαλλήλους. Διαπιστώσαμε ότι, στα συγκεκριμένα κράτη μέλη, οι κανόνες και οι διαδικασίες που διέπουν τα κονδύλια της ΕΕ δεν είχαν αλλάξει σημαντικά μετά την εισαγωγή της επιμερισμένης διαχείρισης στον δημοσιονομικό κανονισμό το 2018.

Τα κράτη μέλη διαθέτουν μεν διαδικασίες για τη διαχείριση των συγκρούσεων συμφερόντων, οι αδυναμίες ωστόσο δεν έχουν εξαλειφθεί πλήρως

31 Στον τομέα της γεωργίας, οι οργανισμοί πληρωμών οφείλουν, κατ’ εφαρμογή των κριτηρίων διαπίστευσης, να λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα για την αποφυγή των συγκρούσεων συμφερόντων. Οι οργανισμοί πιστοποίησης των κρατών μελών και περιφερειών του δείγματός μας δεν ανέφεραν συστημικές αδυναμίες σε σχέση με τα εν λόγω μέτρα για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020.

32 Στον τομέα της συνοχής, πριν από την έναρξη των προγραμμάτων της περιόδου 2014-2020, οι διαχειριστικές αρχές έπρεπε να εκπονήσουν εκτιμήσεις κινδύνου σχετικά με τον αντίκτυπο και την πιθανότητα εμφάνισης κινδύνου απάτης σε σχέση με βασικές διαδικασίες διαχείρισης των προγραμμάτων και να θέσουν σε εφαρμογή κατάλληλα μέτρα για τον μετριασμό των εν λόγω κινδύνων. Η ανάπτυξη των μέτρων καταπολέμησης της απάτης έπρεπε να επαληθευθεί από ανεξάρτητο φορέα ελέγχου στο πλαίσιο της διαδικασίας ορισμού των διαχειριστικών αρχών. Η εφαρμογή των εν λόγω μέτρων καταπολέμησης της απάτης αποτέλεσε αντικείμενο σειράς ελέγχων που διενεργήθηκαν στη συνέχεια από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη.

33 Το προληπτικό μέτρο που εφάρμοζαν συχνότερα οι αρχές των κρατών μελών που εξετάσαμε είναι οι υπεύθυνες δηλώσεις περί σύγκρουσης συμφερόντων. Οι δηλώσεις αυτές συμπληρώνονται συνήθως κατά την πρόσληψη και πριν από σημαντικά στάδια της διαχείρισης των κονδυλίων της ΕΕ (χορήγηση επιδοτήσεων, δημόσιες συμβάσεις, εξακριβώσεις και έλεγχοι). Δεν συμπληρώνονται όμως από υπουργούς ή υφυπουργούς που καταρτίζουν και λαμβάνουν αποφάσεις σχετικά με τα προγράμματα της ΕΕ. Η Ρουμανία είναι το μόνο κράτος μέλος του δείγματός μας που συλλέγει και δημοσιεύει ετήσιες δηλώσεις περιουσιακής κατάστασης και συμφερόντων από όλους τους δημόσιους υπαλλήλους. Ωστόσο, η αρμόδια υπηρεσία δεν αναλύει, ούτε επαληθεύει το περιεχόμενο των εν λόγω δηλώσεων, εκτός εάν κινηθεί έρευνα.

34 Στη Μάλτα, την Ουγγαρία και τη Ρουμανία, οι υπουργοί της κυβέρνησης πρέπει να υποβάλλουν τακτικές δηλώσεις των εσόδων και της περιουσιακής κατάστασής τους. Αυτό δεν ισχύει στη Γερμανία, ούτε σε ομοσπονδιακό ούτε σε περιφερειακό επίπεδο. Όσον αφορά τη Γερμανία, οι υπουργοί πρέπει να υποβάλλουν δηλώσεις μόνον αν είναι και βουλευτές. Στην περίπτωση αυτή, οι δηλώσεις τους περιλαμβάνουν λιγότερα στοιχεία από ό,τι στα άλλα κράτη μέλη του δείγματός μας.

35 Σύμφωνα με το άρθρο 61, παράγραφος 2, του δημοσιονομικού κανονισμού, οι δημόσιοι υπάλληλοι στα κράτη μέλη πρέπει να δηλώνουν στην ιεραρχία τους καταστάσεις που ενέχουν κίνδυνο σύγκρουσης συμφερόντων και, εάν επιβεβαιωθεί η σύγκρουση αυτή, να παύουν κάθε σχετική δραστηριότητα. Πληροφορηθήκαμε από τις αρχές με τις οποίες συνομιλήσαμε ότι οι εν λόγω δηλώσεις συλλέγονται σε έντυπη μορφή, αποθηκεύονται από την υπηρεσία ανθρώπινων πόρων και μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε περίπτωση που ανακύψουν καταγγελίες για συγκρούσεις συμφερόντων σε μεταγενέστερο χρόνο. Ωστόσο, συνήθως οι εθνικές ή περιφερειακές αρχές δεν καταχωρίζουν τις εν λόγω δηλώσεις σε κεντρική βάση δεδομένων, με εξαίρεση τη Ρουμανία και τον οργανισμό πληρωμών για τα γεωργικά ταμεία στην Ουγγαρία.

36 Οι αρχές των κρατών μελών του δείγματός μας θεωρούσαν ότι τα μέτρα επιμόρφωσης και ενημέρωσης είναι σημαντικά για την αποφυγή συγκρούσεων συμφερόντων. Συνολικά, διαπιστώσαμε ότι προσέφεραν επιμόρφωση σχετικά με ζητήματα δεοντολογίας και καταπολέμησης της διαφθοράς και της απάτης. Οι συγκρούσεις συμφερόντων περιλαμβάνονται γενικά στο πλαίσιο της επιμόρφωσης σε θέματα απάτης, αν και συχνά ως παρεμπίπτον ζήτημα.

37 Οι αρχές των κρατών μελών υλοποιούν επίσης δράσεις ευαισθητοποίησης για το προσωπικό που ασχολείται με τη διαχείριση των κονδυλίων της ΕΕ. Εντοπίσαμε παραδείγματα ορθών πρακτικών σε δραστηριότητες ευαισθητοποίησης (βλέπε παράδειγμα στο πλαίσιο 3).

Πηγή: ΕΕΣ.

38 Οι γερμανικές αρχές δημοσιεύουν ετήσιες εκθέσεις για τη διαφθορά και την ακεραιότητα, στις οποίες αναφέρεται το συνολικό επίπεδο διαφθοράς στον δημόσιο τομέα σε ομοσπονδιακή κλίμακα. Οι εκθέσεις περιλαμβάνουν στατιστικά στοιχεία σχετικά με συναφή ποινικά αδικήματα και ανωνυμοποιημένα παραδείγματα περιστατικών διαφθοράς, συμπεριλαμβανομένων των συγκρούσεων συμφερόντων. Στις εκθέσεις αυτές δεν παρέχονται πληροφορίες σχετικά με φαινόμενα διαφθοράς κατά τη διαχείριση των κονδυλίων της ΕΕ, ενώ δεν υπάρχουν συγκρίσιμες εκθέσεις σε περιφερειακό επίπεδο, όπου και πραγματοποιείται η διαχείριση των περισσότερων ενωσιακών προγραμμάτων στους τομείς της συνοχής και γεωργίας.

39 Στη Ρουμανία, η Εθνική Υπηρεσία Ακεραιότητας δημοσιεύει στον ιστότοπό της ετήσιες και τριμηνιαίες εκθέσεις δραστηριοτήτων, στις οποίες παρουσιάζονται πληροφορίες όπως ο αριθμός των περιπτώσεων σύγκρουσης συμφερόντων που επιβεβαιώθηκαν με απόφαση δικαστηρίου, ο αριθμός των δημόσιων υπαλλήλων στους οποίους ή στις οποίες επιβλήθηκαν κυρώσεις, η θέση τους και ο φορέας στον οποίο εργάζονται, καθώς και τα είδη των κυρώσεων που έχουν επιβληθεί. Οι εκθέσεις αυτές, καίτοι λεπτομερείς, παρουσιάζουν μόνο τις περιπτώσεις που έχουν διερευνηθεί από τους επιθεωρητές της Υπηρεσίας.

40 Οι αρχές των κρατών μελών εφαρμόζουν και άλλα προληπτικά μέτρα:

• λειτουργική κατανομή καθηκόντων (διαχωρισμός καθηκόντων),
• εφαρμογή της αρχής «του διπλού ελέγχου»,
• εξακριβώσεις τόσο κατά το στάδιο της υποβολής της αίτησης όσο και κατά το στάδιο υλοποίησης ενός έργου·
• εξακριβώσεις, μεταξύ άλλων από εσωτερικούς ελεγκτές ή, στην περίπτωση υφιστάμενων/τοπικών αρχών, από την ιεραρχικά ανώτερη αρχή,
• ελέγχους από τον οργανισμό πιστοποίησης ή/και την αρχή ελέγχου, τα εθνικά ή περιφερειακά όργανα ελέγχου, την Επιτροπή και το ΕΕΣ,
• εναλλαγή προσωπικού, όπου είναι δυνατόν, ή αλλαγή αρμοδιοτήτων.

41 Η εναλλαγή προσωπικού αποτελεί σημαντικό εργαλείο για την αποφυγή συγκρούσεων συμφερόντων. Ωστόσο, οι αρχές της επιμερισμένης διαχείρισης στα κράτη μέλη του δείγματος δεν εφάρμοζαν τη δυνατότητα αυτή τακτικά και με συνέπεια. Στη Γερμανία, δόθηκε μεγαλύτερη έμφαση στον διαχωρισμό των καθηκόντων και στην αρχή «του διπλού ελέγχου». Στη Μάλτα, δεν υπήρχε αρκετό έμπειρο και καταρτισμένο προσωπικό, ώστε να είναι αποτελεσματική η εναλλαγή του. Στη Ρουμανία, οι δημόσιοι υπάλληλοι που εργάζονται στο τμήμα επιλογής και αξιολόγησης έργων ενόψει χρηματοδότησής τους από ταμεία συνοχής δεν εναλλάσσονται στα καθήκοντά τους λόγω της ανάγκης διατήρησης των γνώσεων και των δεξιοτήτων που απαιτούνται για τη συγκεκριμένη εργασία.

42 Οι πολιτικές για τη μεταπήδηση από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα και αντίστροφα (βλέπε σημείο 23) μπορούν επίσης να συμβάλουν στην πρόληψη φαινομένων σύγκρουσης συμφερόντων. Σε τρία από τα τέσσερα κράτη μέλη που εξετάσαμε (εκτός της Ουγγαρίας) ίσχυαν νομικές διατάξεις που αποσκοπούσαν στον περιορισμό αυτού του κινδύνου. Ωστόσο, στη Ρουμανία και τη Γερμανία, οι φορείς που συμμετέχουν στη διαχείριση των κονδυλίων της ΕΕ δεν ελέγχουν αν οι απερχόμενοι υπάλληλοι τηρούν τους κανόνες μετά την έξοδό τους από την υπηρεσία. Στη Μάλτα, οι υπάλληλοι που κατέχουν θέσεις που συνεπάγονται ρυθμιστικά καθήκοντα ή καθήκοντα επιθεώρησης υπόκεινται στην οδηγία σχετικά με την πολιτική για τη μεταπήδηση υπαλλήλων από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα και αντιστρόφως. Ωστόσο, οι υπάλληλοι των αρχών που ελέγξαμε δεν συγκαταλέγονται στα πρόσωπα που ασκούν τέτοια καθήκοντα, όπως απαριθμούνται στο παράρτημα της οδηγίας, πράγμα που σημαίνει ότι δεν υπόκεινται στην οδηγία. Στο πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου που διενεργήθηκε το 2021 από τις ρουμανικές διαχειριστικές αρχές που είναι αρμόδιες για τα διαρθρωτικά ταμεία, διαπιστώθηκαν επίσης αδυναμίες στα μέτρα για την πρόληψη φαινομένων «περιστρεφόμενης πόρτας».

Συνεχείς οι προσπάθειες για ενίσχυση της διαφάνειας σχετικά με τους δικαιούχους ενωσιακής χρηματοδότησης

43 Η ανοικτή, συγκρίσιμη και διαφανής πληροφόρηση σχετικά με τους τελικούς δικαιούχους ενωσιακής χρηματοδότησης διευκολύνει την εποπτεία του δημόσιου τομέα και τη διερεύνηση τυχόν περιπτώσεων εικαζόμενης σύγκρουσης συμφερόντων. Αυξάνεται έτσι η πιθανότητα εντοπισμού σχετικών φαινομένων, κάτι που με τη σειρά του μπορεί να έχει προληπτικό και αποτρεπτικό αποτέλεσμα.

44 Οι ιστότοποι των ΓΔ της Επιτροπής που εμπλέκονται στην επιμερισμένη διαχείριση περιλαμβάνουν συνδέσμους προς εθνικούς και περιφερειακούς ιστότοπους στους οποίους απαριθμούνται οι δικαιούχοι ενωσιακής χρηματοδότησης στους τομείς της γεωργίας και της συνοχής²¹. Επιπλέον, η Επιτροπή έχει καταστήσει διαθέσιμη στο κοινό τη διαδικτυακή πλατφόρμα «Kohesio», στην οποία περιέχονται πληροφορίες για έργα από όλα τα κράτη μέλη που χρηματοδοτούνται από τα ταμεία συνοχής. Ωστόσο, τα δεδομένα που δημοσιεύονται για λόγους διαφάνειας είναι περιορισμένα, ως έναν βαθμό προκειμένου να αποτραπεί τυχόν παραβίαση ενωσιακών και εθνικών κανονισμών για την προστασία των δεδομένων. Παραδείγματος χάριν, δεν γνωστοποιείται η ταυτότητα των δικαιούχων της ΚΓΠ που λαμβάνουν ποσά αξίας έως 1 250 ευρώ²². Οι ιστότοποι δεν περιέχουν πληροφορίες σχετικά με τους τελικούς αποδέκτες που είναι νομικά πρόσωπα, καθώς τέτοια υποχρέωση δεν προβλεπόταν στο νομικό πλαίσιο της περιόδου 2014-2020.

45 Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη που εκπονήθηκε για λογαριασμό του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, οι δημόσιοι φορείς, οι εταιρείες περιορισμένης ευθύνης και άλλα νομικά πρόσωπα αντιπροσώπευαν περίπου το ένα δέκατο των δικαιούχων της ΚΓΠ, αλλά είχαν λάβει πάνω από το ένα τρίτο των κονδυλίων της ΕΕ.²³ Στον τομέα της συνοχής, η ταυτοποίηση των τελικών πραγματικών δικαιούχων των εταιρειών που λαμβάνουν ενωσιακή χρηματοδότηση είναι υποχρεωτική για την περίοδο που έπεται της περιόδου προγραμματισμού 2014-2020²⁴. Στο νομικό πλαίσιο που διέπει τον τομέα της γεωργίας την περίοδο 2023-2027 προβλέπεται η υποχρέωση των δικαιούχων να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τους ομίλους επιχειρήσεων στους οποίους συμμετέχουν²⁵, εφόσον συντρέχει τέτοια περίπτωση. Ωστόσο, δεν απαιτείται η ταυτοποίηση των τελικών πραγματικών δικαιούχων.

46 Το 2017, η οδηγία για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες εισήγαγε τα μητρώα πραγματικών δικαιούχων. Σύμφωνα με επισήμανση της Διεθνούς Διαφάνειας, τα μητρώα στην Ουγγαρία και τη Ρουμανία δεν είναι δημόσια, ενώ για την πρόσβαση στα μητρώα στη Γερμανία και τη Μάλτα επιβάλλεται η καταβολή τέλους. Οι αρχές της επιμερισμένης διαχείρισης των κρατών μελών του δείγματός μας δεν έχουν συνδέσει τις δικές τους βάσεις δεδομένων με τα εν λόγω μητρώα, με αποτέλεσμα να αυξάνεται ο κίνδυνος μη εντοπισμού περιπτώσεων σύγκρουσης συμφερόντων. Και ενώ οι απαιτήσεις για διαφάνεια αυξάνονται, θα πρέπει ταυτόχρονα να διασφαλίζεται η τήρηση της απόφασης του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης του Νοεμβρίου του 2022 σχετικά με την πρόσβαση σε δεδομένα σχετικά με τους πραγματικούς δικαιούχους.

Καθυστερήσεις στη μεταφορά της οδηγίας για την προστασία των πληροφοριοδοτών δημόσιου συμφέροντος στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών

47 Πληροφοριοδότης δημόσιου συμφέροντος είναι κάθε πρόσωπο που αποκαλύπτει πληροφορίες που περιήλθαν σε γνώση του στο πλαίσιο της απασχόλησής του σε οργανισμό ή της συνεργασίας του με αυτόν, σχετικά με διαφθορά ή άλλες παράνομες δραστηριότητες που διαπράχθηκαν εντός ή από τον εν λόγω οργανισμό. Ένα πρόσωπο θεωρείται πληροφοριοδότης δημόσιου συμφέροντος μόνον εάν ανήκει στον εν λόγω οργανισμό και, ως εκ τούτου, ενδέχεται να υποστεί αντίποινα –σε αντίθεση, παραδείγματος χάριν, με πελάτες ή άλλα άτομα που δεν εργάζονται στον οργανισμό, ούτε διατηρούν οποιουδήποτε είδους συνεργασία με αυτόν. Τα μέτρα για την προστασία των πληροφοριοδοτών δημόσιου συμφέροντος μπορούν να συμβάλλουν στην πρόληψη και στον εντοπισμό φαινομένων διαφθοράς και απάτης. Τα κράτη μέλη όφειλαν μέχρι τον Δεκέμβριο του 2021 να μεταφέρουν στο εθνικό τους δίκαιο τις διατάξεις της οδηγίας της ΕΕ για τους πληροφοριοδότες δημόσιου συμφέροντος σχετικά με την προστασία των προσώπων που καταγγέλλουν παραβιάσεις του δικαίου της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων φαινομένων σύγκρουσης συμφερόντων εις βάρος της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ.

48 Στις αρχές του 2022, η Επιτροπή απέστειλε προειδοποιητικές επιστολές σε 24 κράτη μέλη που δεν είχαν κοινοποιήσει μέτρα που διασφάλιζαν την πλήρη μεταφορά της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο έως την καταληκτική ημερομηνία της 17ης Δεκεμβρίου 2021. Τον Μάιο του 2022, μόνο οκτώ κράτη μέλη είχαν ενσωματώσει την οδηγία στην εθνική τους νομοθεσία²⁶. Η Επιτροπή παρακολουθεί την εξέλιξη των υπόλοιπων περιπτώσεων. Από τα κράτη μέλη που εξετάσαμε, μόνο η Μάλτα έχει μεταφέρει την οδηγία στο εθνικό δίκαιό της. Ωστόσο, η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης διαπίστωσε σοβαρές ελλείψεις στον νόμο της Μάλτας για την προστασία των πληροφοριοδοτών δημόσιου συμφέροντος²⁷.

Ελλιπή τα μέτρα για τον εντοπισμό, την επίλυση και την αναφορά περιπτώσεων σύγκρουσης συμφερόντων

49 Η Επιτροπή και οι αρχές των κρατών μελών πρέπει να διαθέτουν διαδικασίες για τον εντοπισμό περιπτώσεων σύγκρουσης συμφερόντων στις οποίες εμπλέκονται υπάλληλοί τους. Στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης, οι εθνικές αρχές είναι πρωτίστως υπεύθυνες για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση συγκρούσεων συμφερόντων σε επίπεδο δικαιούχου. Η Επιτροπή μπορεί επίσης να εντοπίζει περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων στα κράτη μέλη κατά τον έλεγχο της λειτουργίας των εθνικών συστημάτων δικλίδων. Η εξόρυξη δεδομένων, μέσω της σύγκρισης πληροφοριών από διάφορες πηγές, μπορεί να διευκολύνει τον εντοπισμό τέτοιων περιπτώσεων.

50 Οι εντοπιζόμενες παρατυπίες που ανάγονται σε σύγκρουση συμφερόντων πρέπει να αντιμετωπίζονται και να επιλύονται δεόντως. Για την καλύτερη παρακολούθηση των σχετικών κινδύνων, καίριας σημασίας είναι η συλλογή αξιόπιστων πληροφοριών σχετικά με τις εντοπιζόμενες περιπτώσεις.

Η Επιτροπή επικεντρώνεται στις αναφερόμενες περιπτώσεις εικαζόμενης σύγκρουσης συμφερόντων

51 Η Υπηρεσία Ερευνών και Πειθαρχικών Κυρώσεων της Επιτροπής (IDOC) διεξάγει διοικητικές έρευνες και εφαρμόζει πειθαρχικές διαδικασίες όσον αφορά το προσωπικό του οργάνου. Η IDOC διενεργεί έρευνες βάσει εντολής που λαμβάνει από την αρμόδια για τους διορισμούς αρχή, οσάκις τις περιέλθουν καταγγελίες από πληροφοριοδότη δημόσιου συμφέροντος ή άλλη πηγή. Για την ακρίβεια, την αξιοπιστία και την πληρότητα των πληροφοριών που περιέρχονται στην αρμόδια για τους διορισμούς αρχή υπεύθυνοι είναι οι ίδιοι οι υπάλληλοι.

52 Οι ΓΔ του δείγματός μας που είναι αρμόδιες για τους τομείς πολιτικής υπό επιμερισμένη διαχείριση δεν επαληθεύουν, ούτε αυτές, τις πληροφορίες που αναφέρουν οι υπάλληλοι στις υπεύθυνες δηλώσεις τους (βλέπε σημείο 22), εκτός εάν συντρέχουν λόγοι για κίνηση έρευνας. Το 2020, σύμφωνα με την έκθεση δραστηριοτήτων της IDOC²⁸, τρεις από τις 83 νέες υποθέσεις που καταχωρίστηκαν αφορούσαν συγκρούσεις συμφερόντων στους κόλπους της Επιτροπής.

53 Η OLAF μπορεί επίσης να διερευνά υπόνοιες διάπραξης σοβαρών αδικημάτων από υπαλλήλους της ΕΕ που συνδέονται με τις επαγγελματικές τους δραστηριότητες και να διατυπώνει πειθαρχικές συστάσεις. Στην ετήσια έκθεσή της για το 2020²⁹, η OLAF δημοσίευσε επισκόπηση των πειθαρχικών συστάσεων που διατυπώθηκαν το διάστημα 2016-2020. Σε 21 περιπτώσεις οι συστάσεις αφορούσαν πιθανές καταστάσεις σύγκρουσης συμφερόντων.

54 Κατά καιρούς, η Επιτροπή εντοπίζει φαινόμενα σύγκρουσης συμφερόντων στο πλαίσιο των γενικών ελέγχων συστημάτων που διενεργεί στα κράτη μέλη. Το δείγμα των 20 τέτοιων ελέγχων της Επιτροπής που εξετάσαμε (βλέπε σημεία 26 και 27) περιλάμβανε μία περίπτωση κατά την οποία η ΓΔ AGRI είχε διαπιστώσει σύγκρουση συμφερόντων στο πρόσωπο υπαλλήλου εξουσιοδοτημένου οργανισμού στην Ισπανία και είχε εφαρμόσει δημοσιονομική διόρθωση.

55 Οι ΓΔ που είναι αρμόδιες για συγκεκριμένους τομείς πολιτικής (όπως η ΓΔ REGIO και η ΓΔ AGRI) δίνουν επίσης συνέχεια σε καταγγελίες από πληροφοριοδότες δημόσιου συμφέροντος ή από τα μέσα ενημέρωσης, όπως στην περίπτωση του πρώην πρωθυπουργού της Τσεχίας, βλέπε πλαίσιο 4.

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

56 Επιπλέον, εφόσον υπάρχουν βάσιμες υπόνοιες, η OLAF έχει την εξουσία να διερευνά πιθανές περιπτώσεις απάτης, διαφθοράς και κάθε άλλης παράνομης δραστηριότητας εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των συγκρούσεων συμφερόντων. Οι έρευνες της OLAF δύναται να ολοκληρώνονται με τη διατύπωση συστάσεων προς τις ΓΔ για την ανάκτηση παράτυπα δαπανηθέντων ποσών. Η OLAF μπορεί επίσης να παραπέμπει τις υποθέσεις στις εθνικές εισαγγελικές αρχές ή στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO).

57 Η OLAF περάτωσε 10 υποθέσεις που ενέπιπταν στις τρεις τελευταίες περιόδους προγραμματισμού και αφορούσαν έργα της ΚΓΠ με στοιχεία σύγκρουσης συμφερόντων (πέντε αφορούσαν προενταξιακή χρηματοδότηση, μία από την περίοδο 2000-2006, τρεις από την περίοδο 2007-2013 και μία από την περίοδο 2014-2020). Η OLAF συνέστησε στη ΓΔ AGRI να ανακτήσει συνολικά 20 347 891 ευρώ από τα εμπλεκόμενα κράτη μέλη.

58 Στον τομέα της συνοχής, μεταξύ 2000 και 2021, η OLAF περάτωσε 18 υποθέσεις σύγκρουσης συμφερόντων που αφορούσαν το ΕΤΠΑ και το ΤΣ. Δεκαέξι από τις υποθέσεις αυτές περιλάμβαναν δημοσιονομικές συστάσεις προς τη ΓΔ REGIO συνολικής αξίας 162 970 401 ευρώ. Κατά την περίοδο 2000-2022, η OLAF δεν κίνησε κάποια έρευνα σχετικά με σύγκρουση συμφερόντων που να αφορά το ΕΚΤ.

Τα κράτη μέλη δίνουν μεγάλη έμφαση στον εντοπισμό συγκρούσεων συμφερόντων στις διαδικασίες σύναψης συμβάσεων, χωρίς ωστόσο να δίνουν τη δέουσα προσοχή σε ορισμένα προειδοποιητικά σήματα («κόκκινες σημαίες»)

59 Σύμφωνα με το άρθρο 61, παράγραφος 3, του δημοσιονομικού κανονισμού, η άσκηση των καθηκόντων των προσώπων που εμπλέκονται στην εκτέλεση των κονδυλίων της ΕΕ δεν πρέπει να υπονομεύεται από οικογενειακούς ή συναισθηματικούς λόγους ή από πολιτικούς ή εθνικούς δεσμούς, από οικονομικό συμφέρον ή από οποιοδήποτε άλλο άμεσο ή έμμεσο προσωπικό συμφέρον. Όπως μας ενημέρωσαν αρκετές αρχές με τις οποίες συνομιλήσαμε, δεν είναι εύκολο να συγκεντρωθούν πληροφορίες σχετικά με τους συναισθηματικούς λόγους, τους πολιτικούς δεσμούς και τα προσωπικά συμφέροντα των εν λόγω ατόμων, ενώ, σε πολλές περιπτώσεις, υπερισχύουν οι κανόνες για την προστασία των δεδομένων. Ως εκ τούτου, δεν είναι δυνατό να εντοπίζονται όλοι οι λόγοι σύγκρουσης συμφερόντων μέσω διασταυρωτικών ελέγχων με μητρώα και βάσεις δεδομένων.

60 Οι αρχές των κρατών μελών δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στον εντοπισμό συγκρούσεων συμφερόντων στις διαδικασίες σύναψης συμβάσεων από ό,τι σε άλλους τομείς δραστηριότητας. Στις κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής σχετικά με τις δημοσιονομικές διορθώσεις λόγω μη συμμόρφωσης με τους κανόνες περί δημοσίων συμβάσεων, που εκδόθηκαν το 2019, συνιστάται η εφαρμογή διορθωτικού συντελεστή 100 % «αν διαπιστωθεί ακοινοποίητη ή ανεπαρκώς περιορισμένη σύγκρουση συμφερόντων» με αντίκτυπο στην έκβαση της διαδικασίας σύναψης της σύμβασης.

61 Τα τελευταία χρόνια, στο πλαίσιο των ελέγχων μας σχετικά με τη δήλωση διασφάλισης, έχουμε εντοπίσει παρατυπίες οι οποίες δεν είχαν προηγουμένως αποτραπεί ή διορθωθεί από τις εθνικές αρχές και συνδέονταν με πιθανή σύγκρουση συμφερόντων, στο πλαίσιο των οποίων οι αιτούντες συνδέονταν με άλλα ενδιαφερόμενα μέρη που εμπλέκονταν σε χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ έργα (βλέπε παραδείγματα στο πλαίσιο 5).

Πηγή: ΕΕΣ.

62 Παρατηρήσαμε ότι ήταν μεγάλη η ποικιλία των εξακριβώσεων και διαδικασιών σχετικά με τις διαδικασίες σύναψης συμβάσεων που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη. Οι εξακριβώσεις αυτές επικεντρώνονται εν γένει στις υπεύθυνες δηλώσεις περί σύγκρουσης συμφερόντων και ενίοτε περιλαμβάνουν την επαλήθευση των ονομάτων των υπευθύνων λήψης αποφάσεων σε βάσεις δεδομένων για τον πληθυσμό ή με τη χρήση διαθέσιμων στο κοινό διαδικτυακών εργαλείων, όπως τα εμπορικά μητρώα. Στο πλαίσιο 6 παρουσιάζονται παραδείγματα ενδείξεων που μπορεί να υποδηλώνουν την ύπαρξη σύγκρουσης συμφερόντων, κοινώς γνωστές ως «κόκκινες σημαίες».

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει πληροφοριών που συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια του ελέγχου.

63 Άλλες «κόκκινες σημαίες» που υποδεικνύουν την πιθανή ύπαρξη σύγκρουσης συμφερόντων στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων είναι το υψηλό ποσοστό διαδικασιών με μόνο έναν προσφέροντα (διαδικασίες «με μία και μόνη προσφορά») ή ο ασυνήθιστος αριθμός απευθείας αναθέσεων (δηλαδή η σύναψη συμβάσεων χωρίς τη διεξαγωγή διαγωνισμού). Στην έκθεσή της για τις διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων στη χώρα, η Ουγγαρία ενημέρωσε την Επιτροπή ότι, μεταξύ του 2015 και του 2017, το ποσοστό των διαδικασιών με μία και μόνη προσφορά που είχαν εφαρμόσει οι διάφορες αναθέτουσες αρχές στη χώρα κυμαινόταν μεταξύ 10 % και 28 %. Συνολικά, οι διαδικασίες αυτές εφαρμόστηκαν για σχεδόν το 17 % των περίπου 8 800 συμβάσεων που ανατέθηκαν στην Ουγγαρία. Η Μάλτα ανέφερε επίσης παρόμοιο ποσοστό (18,9 %) διαδικασιών με μία και μόνη προσφορά, ενώ η Ρουμανία ανέφερε ποσοστό 50 %³⁰. Στις πλέον πρόσφατες εκθέσεις ανά χώρα που καλύπτουν την περίοδο 2018-2020 δεν περιέχονται πλέον τέτοιες ποσοτικές πληροφορίες.

64 Στον πίνακα αποτελεσμάτων της ενιαίας αγοράς της Επιτροπής το ποσοστό διαδικασιών με έναν μόνο υποψήφιο για το 2020 είναι αρκετά υψηλό, και κυμαίνεται από 9 % στη Λιθουανία και τη Σουηδία έως 51 % στην Πολωνία. Όσον αφορά τα κράτη μέλη του δείγματός μας, το ποσοστό που αναφέρεται είναι 41 % για τη Ρουμανία, 39 % για την Ουγγαρία, 19 % για τη Γερμανία και 16 % για τη Μάλτα. Εν προκειμένω, το εθνικό όργανο ελέγχου της Μάλτας έχει εκφράσει ανησυχίες σχετικά με τις διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων, όπως για τις απευθείας αναθέσεις που πραγματοποιούνται χωρίς τις απαραίτητες εγκρίσεις και δεν δημοσιεύονται στην ειδική εφημερίδα της κυβέρνησης για τις δημόσιες συμβάσεις³¹. Ο υπ’ αριθ. 2 δείκτης του πίνακα αποτελεσμάτων της ενιαίας αγοράς αφορά τις διαδικασίες σύναψης συμβάσεων κατόπιν διαπραγμάτευσης με εταιρεία χωρίς πρότερη πρόσκληση υποβολής προσφορών. Οι διαδικασίες αυτές ενέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο σύγκρουσης συμφερόντων από ό,τι οι ανοικτές διαδικασίες. Για τα κράτη μέλη του δείγματός μας, τα αριθμητικά στοιχεία σχετικά με τον εν λόγω δείκτη είναι αρκετά χαμηλά. Ωστόσο, στη Ρουμανία αυτό το είδος της διαδικασίας εφαρμόστηκε στο 22 % των περιπτώσεων.

Τα όργανα ελέγχου στα κράτη μέλη διαπίστωσαν αδυναμίες στη διαχείριση των συγκρούσεων συμφερόντων

65 Στον τομέα της γεωργίας, οι οργανισμοί πιστοποίησης γνωμοδοτούν σε ετήσια βάση σχετικά με την ορθή λειτουργία των συστημάτων εσωτερικών δικλίδων των οργανισμών πληρωμών, καθώς και σχετικά με τη νομιμότητα και την κανονικότητα των δαπανών των οποίων η απόδοση ζητείται από την Επιτροπή. Σύμφωνα με τις σχετικές κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής³², οι εργασίες αυτές θα πρέπει να καλύπτουν παρατυπίες, όπως φαινόμενα σύγκρουσης συμφερόντων. Στα κράτη μέλη του δείγματός μας, οι οργανισμοί πιστοποίησης δεν ανέφεραν συστημικές αδυναμίες κατά τη διαχείριση των συγκρούσεων συμφερόντων από τους οργανισμούς πληρωμών. Στην Ουγγαρία και τη Γερμανία (Βαυαρία) τα σχετικά με συγκρούσεις συμφερόντων σφάλματα που έχουν εντοπίσει τα τελευταία χρόνια, κατά την αξιολόγηση της κανονικότητας των πράξεων, είναι λιγότερα από δέκα (κυρίως τυπικά).

66 Στον τομέα της συνοχής, οι εθνικές ή περιφερειακές αρχές ελέγχου διενήργησαν ελέγχους κατά την περίοδο 2014-2020 για την αξιολόγηση των συστημάτων διαχείρισης και δικλίδων στα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένης της διαχείρισης συγκρούσεων συμφερόντων. Οι γερμανικές και οι ουγγρικές εθνικές ή περιφερειακές αρχές ελέγχου στο δείγμα μας δεν ανέφεραν αδυναμίες. Η αρχή ελέγχου της Μάλτας κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα συστήματα διαχείρισης και δικλίδων στη χώρα λειτουργούσαν εύρυθμα, αλλά και ότι παράλληλα χρειάζονταν ορισμένες βελτιώσεις. Η αρχή ελέγχου της Ρουμανίας ανέφερε ορισμένες αδυναμίες στη χρήση του Arachne (το εργαλείο βαθμολόγησης κινδύνου που προσφέρει η Επιτροπή, όπως περιγράφεται στα σημεία 67 έως 69) κατά τη διαχείριση του ΕΤΠΑ και του ΤΣ.

Ηεξόρυξη δεδομένων δεν χρησιμοποιείται αρκούντως για τον εντοπισμό συγκρούσεων συμφερόντων

67 Η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη να χρησιμοποιούν την εφαρμογή εξόρυξης δεδομένων του Arachne, την οποία τους παρέχει δωρεάν, προκειμένου να διευκολύνονται στην πρόληψη και τον εντοπισμό περιπτώσεων απάτης. Το Arachne είναι ένα εργαλείο βαθμολόγησης κινδύνου που συνδυάζει διάφορες πηγές δεδομένων και επισημαίνει δυνητικούς κινδύνους σε έργα και δικαιούχους.

68 Η Επιτροπή προσφέρει ένα δομοστοιχείο στο Arachne, με το οποίο παρέχεται στις διαχειριστικές αρχές και στους οργανισμούς πληρωμών η δυνατότητα να αξιολογούν τον κίνδυνο απάτης και σύγκρουσης συμφερόντων κατά τη φάση επιλογής των έργων. Το εργαλείο αυτό καθαυτό δεν μπορεί να καταδείξει την πραγματική ύπαρξη σύγκρουσης συμφερόντων, αλλά μπορεί να βοηθά τις διαχειριστικές αρχές και τους οργανισμούς πληρωμών να εντοπίζουν «κόκκινες σημαίες» που δικαιολογούν την περαιτέρω διερεύνηση των σχετικών περιπτώσεων. Το Arachne μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμο εργαλείο για την επισήμανση συγκρούσεων συμφερόντων στις διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων σε επίπεδο δικαιούχου/αναδόχου/υπεργολάβου. Ωστόσο, στα σύνολα δεδομένων του δεν περιλαμβάνονταν πληροφορίες σχετικά με δημόσιους υπαλλήλους που εγκρίνουν αιτήσεις έργων στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης και είναι υπεύθυνοι για τις δικλίδες ελέγχου στα κράτη μέλη του δείγματός μας.

69 Στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης, η χρήση του Arachne σε επίπεδο κρατών μελών είναι συνηθέστερη στον τομέα της συνοχής από ό,τι στον τομέα της γεωργίας. Περίπου το ένα τέταρτο των φορέων που εμπλέκονται στη διαχείριση των κονδυλίων της ΕΕ και στην εφαρμογή των σχετικών δικλίδων ελέγχου και απάντησαν στην έρευνά μας χρησιμοποιούσε το Arachne για να εξακριβώνει και να εντοπίζει την ύπαρξη σύγκρουσης συμφερόντων (26 %). Σχεδόν οι μισοί από αυτούς δεν χρησιμοποιούσαν το Arachne (49 %), ενώ το ένα τέταρτο δεν γνώριζε ή δεν επιθυμούσε να απαντήσει (25 %). Οι διαχειριστικές αρχές είναι αυτές που χρησιμοποιούν περισσότερο το Arachne (47 %), ενώ αυτοί που το χρησιμοποιούν λιγότερο είναι οι οργανισμοί πληρωμών και οι οργανισμοί πιστοποίησης (12 % και 6 %, αντίστοιχα). Από τις 130 αρχές που χρησιμοποιούν το Arachne, πάνω από το ήμισυ (54 %) το χρησιμοποιούν «πάντα» ή «συχνά», ενώ οι υπόλοιπες το χρησιμοποιούν μόνο «μερικές φορές» ή «σπάνια» (βλέπε γράφημα 6 κατωτέρω):

70 Το 2016, η Επιτροπή δημιούργησε ένα σύστημα έγκαιρου εντοπισμού και αποκλεισμού (EDES)³³ για τα κονδύλια που δαπανώνται υπό άμεση και έμμεση διαχείριση. Το σύστημα αυτό διασφαλίζει ότι οι αιτούντες που είναι επικίνδυνοι για τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ εντοπίζονται εγκαίρως και αποκλείονται από τις διαδικασίες ανάθεσης συμβάσεων ή επιλογής για την εκτέλεση κονδυλίων της ΕΕ. Ειδικότερα, ο αποκλεισμός ισχύει για όσους είναι ύποπτοι ή έχουν κριθεί ένοχοι για απάτη, διαφθορά, σοβαρό επαγγελματικό παράπτωμα (συμπεριλαμβανομένης της απόπειρας αθέμιτου επηρεασμού διαδικασίας ανάθεσης) ή άλλες παράνομες δραστηριότητες. Οι πληροφορίες σχετικά με τους αιτούντες που εμπίπτουν στις ως άνω κατηγορίες θα ήταν επίσης σημαντικές και στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης. Όπως αναφέραμε στην ειδική έκθεση 11/2022, με τίτλο «Προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ: Η καταχώριση σε “μαύρη λίστα” χρήζει καλύτερης εφαρμογής», δεν υπάρχει επί του παρόντος σε επίπεδο ΕΕ μηχανισμός για τον αποκλεισμό των αντισυμβαλλομένων που λαμβάνουν κονδύλια υπό επιμερισμένη διαχείριση, και το Arachne δεν διασυνδέεται με το EDES. Το γεγονός ότι, παρότι οι δύο εφαρμογές αναπτύσσονται από την Επιτροπή, δεν έχουν ενοποιηθεί συνεπάγεται χαμένες ευκαιρίες που θα συνέτειναν στην πρόληψη καταστάσεων σύγκρουσης συμφερόντων.

71 Όπως εξήγησαν οι αρχές των κρατών μελών του δείγματός μας, προτιμούν να χρησιμοποιούν εθνικές βάσεις δεδομένων, όπως εθνικά εμπορικά μητρώα και βάσεις δεδομένων για τον πληθυσμό. Κατά την άποψή τους, οι εν λόγω βάσεις δεδομένων είναι περισσότερο επικαιροποιημένες και περιλαμβάνουν πληρέστερες πληροφορίες απ’ ό,τι το Arachne. Επιπλέον, στις προσπάθειές τους να διασφαλίσουν δίκαιες διαδικασίες σύναψης συμβάσεων και να αποφύγουν τυχόν φαινόμενα σύγκρουσης συμφερόντων, ορισμένες αρχές στην Ουγγαρία, τη Μάλτα και τη Ρουμανία χρησιμοποιούν εργαλεία εξόρυξης δεδομένων που έχουν αναπτυχθεί σε εθνικό επίπεδο (βλέπε παράδειγμα στο πλαίσιο 7). Οι γερμανικές αρχές δεν χρησιμοποιούν το Arachne, ούτε κάποιο άλλο εθνικό εργαλείο εξόρυξης δεδομένων, λόγω ανησυχιών σχετικά με την προστασία των δεδομένων και την ακρίβεια και αξιοπιστία των δεδομένων του Arachne.

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει πληροφοριών που συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια του ελέγχου.

72 Το σύστημα PREVENT στη Ρουμανία αποτελεί παράδειγμα τρόπου με τον οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί η τεχνολογία για τον έλεγχο χιλιάδων διαδικασιών σύναψης δημόσιων συμβάσεων. Ωστόσο, ένα τέτοιο σύστημα εμφανίζει και αδυναμίες. Παραδείγματος χάριν, μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο για προσκλήσεις υποβολής προσφορών που δημοσιεύονται στο ηλεκτρονικό σύστημα υποβολής προσφορών (το 16 % των προσφορών μεταξύ 2018 και 2020 δεν είχαν δημοσιευθεί), δεν υπάρχουν κυρώσεις για τις αναθέτουσες αρχές που δεν συμπληρώνουν έντυπα ακεραιότητας, ενώ πιθανά φαινόμενα σύγκρουσης συμφερόντων είναι δυνατό να μην εντοπιστούν, δεδομένου ότι στην πραγματικότητα διερευνώνται μόνο όσες περιπτώσεις έχουν βαθμολογηθεί με 1. Το 2020, μέσω του PREVENT αναλύθηκαν 19 506 διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων και οι επιθεωρητές ακεραιότητας εξέδωσαν 10 προειδοποιήσεις, μεταξύ των οποίων τέσσερις αφορούσαν ενωσιακά κονδύλια. Επιπλέον, η αποτελεσματικότητα ενός τέτοιου εργαλείου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ποιότητα του αλγορίθμου του και των δεδομένων που περιλαμβάνονται στα έντυπα ακεραιότητας.

73 Η αυξανόμενη διαθεσιμότητα «μαζικών δεδομένων» σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις, σε συνδυασμό με τις εξελίξεις στην ικανότητα των ψηφιακών εργαλείων να αναλύουν τα εν λόγω δεδομένα, καθιστά δυνατή την ανάλυση μοτίβων κατά την ανάθεση δημόσιων συμβάσεων³⁴ που ενδέχεται να εγείρουν «κόκκινες σημαίες» χρήζουσες περαιτέρω διερεύνησης. Το ίδιο ισχύει και για τις δημόσιες επιχορηγήσεις. Συνολικά, η εξάπλωση της χρήσης εργαλείων εξόρυξης δεδομένων για τον εντοπισμό συγκρούσεων συμφερόντων παραμένει ανεπαρκής.

Υπάρχουν μηχανισμοί διευθέτησης των προβλημάτων, οι σχετικές διαδικασίες όμως μπορεί να είναι χρονοβόρες

74 Οι συγκρούσεις συμφερόντων μπορεί να συνδέονται με άλλες παράτυπες ή δόλιες συμπεριφορές. Αυτό προκύπτει και από το φάσμα των επιλογών που προσφέρονται για την αντιμετώπιση των εντοπιζόμενων περιπτώσεων, όπως:

• κυρώσεις ή πειθαρχικές διαδικασίες κατά υπαλλήλων της ΕΕ ή δημοσίων υπαλλήλων των κρατών μελών που διαπιστώνεται ότι παραβιάζουν κανόνες ή επαγγελματικές υποχρεώσεις,
• διαδικασίες που αποσκοπούν στην προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ, όπως η ανάκτηση παράτυπα εκταμιευθέντων κονδυλίων από τον δικαιούχο ή η εφαρμογή δημοσιονομικών διορθώσεων από την Επιτροπή,
• ποινικές διαδικασίες ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων.

75 Οι αρχές των κρατών μελών που περιλαμβάνονταν στο δείγμα μας ανέφεραν ότι, κατά την επιβολή κυρώσεων για συγκρούσεις συμφερόντων, δεν προβαίνουν εν γένει σε διάκριση μεταξύ ενωσιακών και εθνικών κονδυλίων. Οι ρουμανικές αρχές μάς ενημέρωσαν για τρεις περιπτώσεις, κατά την περίοδο 2014-2020, κατά τις οποίες επέβαλαν κυρώσεις σε υπαλλήλους λόγω συγκρουόμενων συμφερόντων (βλέπε γράφημα 7).

76 Όταν τα πραγματικά περιστατικά στοιχειοθετούν ποινικό αδίκημα, οι εισαγγελείς μπορούν να ασκήσουν ποινική δίωξη (βλέπε πλαίσιο 8).

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει πληροφοριών που συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια του ελέγχου.

77 Σε περίπτωση που η ύπαρξη σύγκρουσης συμφερόντων έχει ως αποτέλεσμα την παράτυπη εκταμίευση κονδυλίων της ΕΕ, τα σχετικά ποσά πρέπει να ανακτηθούν από τον δικαιούχο³⁵. Εάν ένα κράτος μέλος δεν λάβει επαρκή μέτρα ανάκτησης, η Επιτροπή μπορεί να αποφασίσει να εφαρμόσει δημοσιονομικές διορθώσεις εις βάρος του εθνικού προϋπολογισμού. Η Επιτροπή δύναται επίσης να εφαρμόζει δημοσιονομικές διορθώσεις οσάκις εντοπίζει αδυναμίες στα συστήματα ελέγχου των εθνικών φορέων που εμπλέκονται στη διαχείριση των κονδυλίων της ΕΕ και στην εφαρμογή των σχετικών δικλίδων ελέγχου, όπως στην περίπτωση που περιγράφεται στο πλαίσιο 1 ανωτέρω.

Ηαναφορά στοιχείων σχετικά με τις συγκρούσεις συμφερόντων είναι ελλιπής

78 Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη του δείγματός μας δεν δημοσιεύουν πληροφορίες σχετικά με την κλίμακα των φαινομένων σύγκρουσης συμφερόντων στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης. Στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων των διαφόρων ΓΔ, στις ετήσιες εκθέσεις της OLAF ή στις ετήσιες εκθέσεις σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ δεν αναφέρονται διεξοδικές ποσοτικές πληροφορίες σχετικά με τις περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων και δεν υπάρχει αντίστοιχος δείκτης που να μετρά τη συχνότητα και το μέγεθος των συνδεόμενων με συγκρούσεις συμφερόντων παρατυπιών στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης.

79 Τα κράτη μέλη αναφέρουν παρατυπίες και περιπτώσεις απάτης στην OLAF μέσω του συστήματος διαχείρισης παρατυπιών (IMS). Από το 2000, τα κράτη μέλη έχουν αναφέρει στο IMS 440 περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων στους τομείς της συνοχής και της γεωργίας. Πάνω από το ήμισυ των περιπτώσεων αυτών (55,4 %) αφορούσε το ΕΤΠΑ, 19 % τα προενταξιακά κονδύλια, 17 % το ΕΚΤ, ενώ οι περιπτώσεις που αφορούσαν το ΕΓΤΕ και το ΤΣ ήταν οι λιγότερες (2 % και 3,4 % αντίστοιχα) (βλέπε γράφημα 8 κατωτέρω). Οι περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων που έχουν καταγραφεί στο IMS αντιπροσωπεύουν το 0,4 % του συνολικού αριθμού των παρατυπιών που έχουν αναφερθεί (στοιχεία Μαρτίου 2022).

80 Ωστόσο, λόγω νομικών παρεκκλίσεων³⁶, στο IMS δεν καταχωρίζονται όλες οι παρατυπίες. Σύμφωνα με το εγχειρίδιο της ΕΕ για την αναφορά παρατυπιών, δεν υπάρχει υποχρέωση αναφοράς παρατυπιών στην OLAF, εάν αυτές εντοπιστούν και διορθωθούν από τα κράτη μέλη πριν από την υποβολή των προς απόδοση δαπανών στην Επιτροπή ή εάν το σχετικό ποσό δεν υπερβαίνει τα 10 000 ευρώ. Όπως έχουμε διαπιστώσει από προηγούμενους ελέγχους³⁷, η ποσότητα και η ποιότητα των δεδομένων και των πληροφοριών που καταγράφονται στο IMS διαφέρουν μεταξύ των κρατών μελών. Επίσης, στο IMS δεν καταγράφονται όλες οι υποθέσεις που διερευνώνται από την OLAF. Παραδείγματος χάριν, μόνο έξι από τις 18 υποθέσεις για τις οποίες κίνησε έρευνα η OLAF και στις οποίες υπήρχαν στοιχεία που υποδήλωναν σύγκρουση συμφερόντων στον τομέα της συνοχής είχαν καταχωριστεί στο IMS από τα εμπλεκόμενα κράτη μέλη. Υπάρχει επίσης το ενδεχόμενο τα κράτη μέλη να θεωρούν ήσσονος σημασίας τα στοιχεία που υποδεικνύουν μεν σύγκρουση συμφερόντων, αλλά εμφανίζονται σε ευρύτερη υπόθεση απάτης (π.χ. παραποιημένα έγγραφα ή δηλώσεις, διαφθορά ή δωροδοκία), και να μην αναφέρουν τις περιπτώσεις αυτές ως σχετιζόμενες με σύγκρουση συμφερόντων.

81 Πέραν των δεδομένων του IMS, η ΓΔ REGIO και η ΓΔ EMPL λαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με υποθέσεις σύγκρουσης συμφερόντων και σχετικές ανακτήσεις στο πλαίσιο διαδικασιών δημόσιων συμβάσεων από τα κράτη μέλη στο πλαίσιο του ΕΚΤ, του ΤΣ και του ΕΤΠΑ μέσω του SFC, του συστήματος διαχείρισης ταμείων της ΕΕ. Κατά την περίοδο 2014-2020, τα κράτη μέλη κοινοποίησαν 31 παρατυπίες σχετικά με συγκρούσεις συμφερόντων, συνολικού ύψους 3,4 εκατομμυρίων ευρώ, οι οποίες είχαν επηρεάσει την έκβαση των διαδικασιών σύναψης συμβάσεων (τέσσερις στο πλαίσιο του ΤΣ, 24 στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ και τρεις στο πλαίσιο του ΕΚΤ). Οι εν λόγω 31 περιπτώσεις σχετίζονταν με 16 προγράμματα σε 11 κράτη μέλη.

82 Η ΓΔ AGRI δεν λαμβάνει μέσω του SFC αντίστοιχες πληροφορίες σχετικά με παρόμοιες υποθέσεις στο πλαίσιο του ΕΓΤΑΑ, καθώς τα κράτη μέλη αποστέλλουν μόνο συνοπτικούς πίνακες, στους οποίους δεν αναγράφεται το είδος της παρατυπίας για κάθε περίπτωση.

Συμπεράσματα και συστάσεις

83 Το γενικό συμπέρασμά μας είναι ότι τόσο η Επιτροπή όσο και τα κράτη μέλη έχουν καταβάλει προσπάθειες για την αντιμετώπιση των φαινομένων σύγκρουσης συμφερόντων, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν αδυναμίες, ιδίως όσον αφορά την προαγωγή της διαφάνειας και τον εντοπισμό καταστάσεων που ενέχουν σχετικό κίνδυνο.

84 Το πλαίσιο της Επιτροπής για την πρόληψη φαινομένων σύγκρουσης συμφερόντων στους κόλπους της βασίζεται στον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης των υπαλλήλων της ΕΕ, τις εκτελεστικές διατάξεις του και τους κώδικες και οδηγούς δεοντολογίας, και περιλαμβάνει ολοκληρωμένη επιμόρφωση για θέματα δεοντολογίας (σημεία 20 έως 22). Επιπλέον, η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια ανέλυσε τις πρακτικές της Επιτροπής όσον αφορά τη μεταπήδηση από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα και αντίστροφα και της συνέστησε να απαγορεύσει προσωρινά στους πρώην υπαλλήλους της την ανάληψη καθηκόντων, εάν αυτά δημιουργούν κινδύνους που δεν θα μπορούσαν να μετριαστούν μέσω της κατάλληλης παρακολούθησης και επιβολής περιορισμών (βλέπε σημείο 24).

85 Οι έλεγχοι που διενεργεί η Επιτροπή στους τομείς της συνοχής και της γεωργίας καλύπτουν φαινόμενα σύγκρουσης συμφερόντων, εφόσον συντρέχουν σχετικοί λόγοι, ενώ από το 2021 καλύπτονται και περιπτώσεις άμεσων ενισχύσεων προς γεωργούς. Οι έλεγχοι αυτοί συμβάλλουν στον εντοπισμό αδυναμιών στην πρόληψη φαινομένων σύγκρουσης συμφερόντων, οι οποίες συχνά αφορούν διαδικαστικά ζητήματα, αλλά και γενικότερων αδυναμιών στη διαχείριση των διαδικασιών σύναψης δημόσιων συμβάσεων (σημεία 25 έως 28).

86 Τα κράτη μέλη που εξετάσαμε έχουν καθιερώσει κανόνες και διαδικασίες για την πρόληψη και τη διαχείριση των συγκρούσεων συμφερόντων, χωρίς ωστόσο να έχουν τις έχουν αλλάξει σημαντικά από την επικαιροποίηση του δημοσιονομικού κανονισμού το 2018. Οι υπεύθυνες δηλώσεις είναι η ευρύτερα χρησιμοποιούμενη μέθοδος, από κοινού με δραστηριότητες επιμόρφωσης και ευαισθητοποίησης σε θέματα δεοντολογίας και ακεραιότητας, ενώ η εναλλαγή του προσωπικού είναι η λιγότερο προτιμώμενη λύση. Τα μέλη της κυβέρνησης που συμμετείχαν στη λήψη αποφάσεων και τη χορήγηση χρηματοδότησης για προγράμματα της ΕΕ δεν όφειλαν να υποβάλουν κανενός είδους δήλωση (σημεία 29 έως 42).

87 Η ύπαρξη διαθέσιμων στο κοινό, συγκρίσιμων και διαφανών πληροφοριών σχετικά με τους τελικούς αποδέκτες κονδυλίων της ΕΕ εξυπηρετεί επίσης την καλύτερη εποπτεία του δημόσιου τομέα. Στον ιστότοπό της, η Επιτροπή δημοσιεύει συνδέσμους προς εθνικούς και περιφερειακούς ιστότοπους, στους οποίους απαριθμούνται οι δικαιούχοι ενωσιακής χρηματοδότησης στους τομείς της γεωργίας και της συνοχής. Επιπλέον, η Επιτροπή έχει καταστήσει διαθέσιμη στο κοινό τη διαδικτυακή πλατφόρμα «Kohesio», στην οποία περιέχονται πληροφορίες για έργα από όλα τα κράτη μέλη που χρηματοδοτούνται από τα ταμεία συνοχής. Οι προαναφερόμενοι ιστότοποι δεν περιέχουν επί του παρόντος πληροφορίες σχετικά με τελικούς δικαιούχους που είναι νομικά πρόσωπα, γεγονός που περιορίζει τη διαφάνεια. Στον τομέα της συνοχής, ο προσδιορισμός των τελικών πραγματικών δικαιούχων των εταιρειών που λαμβάνουν χρηματοδότηση από την ΕΕ θα καταστεί υποχρεωτικός στα συστήματα διαχείρισης και δικλίδων των κρατών μελών κατά τη νέα περίοδο προγραμματισμού. Από το 2023, οι δικαιούχοι γεωργικής χρηματοδότησης θα πρέπει να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με ομίλους επιχειρήσεων στους οποίους συμμετέχουν (σημεία 43 έως 46).

88 Από τις επαφές μας με τις αρχές των κρατών μελών, καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι είναι δύσκολο να συγκεντρωθούν πληροφορίες σχετικά με τους συναισθηματικούς λόγους, τους πολιτικούς δεσμούς και το προσωπικό συμφέρον, οι οποίες, σε πολλές περιπτώσεις, καλύπτονται από τους κανόνες για την προστασία των δεδομένων. Όσον αφορά τις διαδικασίες σύναψης συμβάσεων, παρατηρήσαμε ότι τα κράτη μέλη εφαρμόζουν διάφορες διαδικασίες επαλήθευσης, με τις δηλώσεις σύγκρουσης συμφερόντων να βρίσκονται γενικά στο επίκεντρο. Ενίοτε τα ονόματα των υπευθύνων λήψης αποφάσεων αποτελούν αντικείμενο εξακρίβωσης με τη χρήση βάσεων δεδομένων για τον πληθυσμό και διαθέσιμων στο κοινό διαδικτυακών εργαλείων, όπως τα εμπορικά μητρώα (σημεία 59 έως 62).

89 Οι αρχές της επιμερισμένης διαχείρισης ελέγχουν επίσης διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων, στο πλαίσιο των οποίων ενδέχεται να υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων, περιπτώσεις που είναι κοινώς γνωστές ως «κόκκινες σημαίες». Ωστόσο, διαπιστώσαμε ότι ορισμένες «κόκκινες σημαίες» δεν λαμβάνονταν δεόντως υπόψη, όπως το υψηλό ποσοστό διαδικασιών στις οποίες υπάρχει μόνον ένας προσφέρων ή περιπτώσεις κατά τις οποίες οι συμβάσεις αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης με προμηθευτές χωρίς να έχει προηγηθεί διαγωνιστική διαδικασία (σημεία 63 και 64).

90 Η χρήση του Arachne είναι προαιρετική. Επιπλέον, το εργαλείο δεν περιέχει πληροφορίες σχετικά με τους δημόσιους υπαλλήλους που συμμετέχουν στη διαχείριση των κονδυλίων της ΕΕ και στην εφαρμογή των σχετικών δικλίδων. Ως εκ τούτου, περιορίζονται οι μορφές σύγκρουσης συμφερόντων που μπορούν να εντοπιστούν μέσω του εργαλείου αυτού (σημεία 67 έως 69). Όπως κάθε εργαλείο εξόρυξης δεδομένων, η χρησιμότητά του εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ποσότητα και την ποιότητα των διαθέσιμων υποκείμενων δεδομένων.

91 Τα κράτη μέλη συλλέγουν δεδομένα σχετικά με τις συγκρούσεις συμφερόντων στο πλαίσιο τήρησης της υποχρέωσής τους να καταγράφουν τις παρατυπίες και να τις αναφέρουν στην Επιτροπή. Λόγω αδυναμιών στη διαδικασία αναφοράς στοιχείων, ούτε η Επιτροπή ούτε τα κράτη μέλη διαθέτουν πλήρη εικόνα των ποσών που επηρεάζονται από φαινόμενα σύγκρουσης συμφερόντων στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης, ούτε και υπάρχει αντίστοιχος δείκτης (σημεία 78 έως 82).

Σύσταση 1 – Βελτίωση της ικανότητας πρόληψης, εντοπισμού και αναφοράς φαινομένων σύγκρουσης συμφερόντων

Η Επιτροπή πρέπει:

1. να διευκολύνει και να προωθήσει την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών με τις αρχές των κρατών μελών αλλά και μεταξύ αυτών σχετικά με τρόπους εντοπισμού των διαφόρων καταστάσεων σύγκρουσης συμφερόντων που περιγράφονται στο άρθρο 61, παράγραφος 3, του δημοσιονομικού κανονισμού: οικογενειακοί και συναισθηματικοί λόγοι, πολιτικοί ή εθνικοί δεσμοί, οικονομικό συμφέρον ή οποιοδήποτε άλλο άμεσο ή έμμεσο προσωπικό συμφέρον·
2. να προωθήσει την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών σχετικά με τη χρήση μαζικών δεδομένων και εργαλείων εξόρυξης δεδομένων στα κράτη μέλη για τον εντοπισμό συγκρούσεων συμφερόντων, και να καλέσει τα κράτη μέλη να θέσουν τα εργαλεία αυτά στη διάθεση όλων των αρχών τους και να τα χρησιμοποιούν συστηματικά·
3. να καταρτίσει σαφή καθοδήγηση για τα κράτη μέλη σχετικά με τον χρόνο και τον τρόπο που πρέπει να της αναφέρουν τις περιπτώσεις απάτης και παρατυπιών που εμπεριέχουν συγκρούσεις συμφερόντων με πλήρη και ομοιόμορφο τρόπο μέσω του IMS.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2024

Σύσταση 2 – Προαγωγή της διαφάνειας

Η Επιτροπή πρέπει:

1. κατά τον σχεδιασμό και την έγκριση προγραμμάτων και μέτρων, να εντοπίζει και να διαδίδει βέλτιστες πρακτικές, περιλαμβανομένων διαδικασιών που έχουν εφαρμοστεί για την πρόληψη φαινομένων σύγκρουσης συμφερόντων·
2. να διευκολύνει τη μεταξύ των κρατών μελών ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών όσον αφορά την απαίτηση συμπλήρωσης δήλωσης σχετικά με τα έσοδα και την περιουσιακή κατάσταση από όσους απασχολούνται στον δημόσιο τομέα σε θέσεις που συνεπάγονται τη λήψη αποφάσεων –σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο– στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης, προκειμένου να αυξηθούν η διαφάνεια και η λογοδοσία και να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος ακοινοποίητων περιπτώσεων σύγκρουσης συμφερόντων.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2024

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα I, του οποίου προεδρεύει η Joëlle Elvinger, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 25ης Ιανουαρίου 2023.

Συντομογραφίες

ΓΔ AGRI: Γενική Διεύθυνση Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης

ΓΔ BUDG: Γενική Διεύθυνση Προϋπολογισμού

ΓΔ EMPL: Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης

ΓΔ HR: Γενική Διεύθυνση Ανθρώπινων Πόρων και Ασφάλειας

ΓΔ REGIO: Γενική Διεύθυνση Περιφερειακής Πολιτικής και Αστικής Ανάπτυξης

ΕΓΤΑΑ: Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης

ΕΓΤΕ: Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων

ΕΚΤ: Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο

ΕΤΠΑ: Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης

ΚΓΠ: Κοινή γεωργική πολιτική

ΟΟΣΑ: Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης

ΤΣ: Ταμείο Συνοχής

EDES: Σύστημα έγκαιρου εντοπισμού και αποκλεισμού

EPPO: Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (European Public Prosecutor’s Office)

GRECO: Ομάδα χωρών κατά της διαφθοράς (Group of States against Corruption)

IDOC: Υπηρεσία ερευνών και πειθαρχικών κυρώσεων της Επιτροπής (Investigation and Discipline Office of the Commission)

IMS: Σύστημα διαχείρισης παρατυπιών (Irregularity management system)

OLAF: Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης

SFC: Σύστημα διαχείρισης ταμείων στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Γλωσσάριο

Άμεσες ενισχύσεις: Ενισχύσεις, συνήθως στρεμματικές, που καταβάλλονται απευθείας στους γεωργούς στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Εγγυήσεων.

Απάτη: Η εκ προθέσεως και παράνομη παραπλάνηση για τον προσπορισμό υλικού οφέλους, η οποία στερεί από τρίτο περιουσιακά στοιχεία ή χρήματα.

Δήλωση διασφάλισης: Δήλωση που δημοσιεύεται στην ετήσια έκθεση του ΕΕΣ, στην οποία παρουσιάζονται οι ελεγκτικές γνώμες του σχετικά με την αξιοπιστία των λογαριασμών της ΕΕ, καθώς και σχετικά με την κανονικότητα των πράξεων στις οποίες αυτοί βασίζονται.

Διαφθορά: Κατάχρηση δημόσιας, εταιρικής ή ιδιωτικής εξουσίας για παράνομο κέρδος.

Διαχειριστική αρχή: Εθνική, περιφερειακή ή τοπική αρχή (του δημόσιου ή ιδιωτικού τομέα) που ορίζεται από κράτος μέλος για τη διαχείριση προγράμματος χρηματοδοτούμενου από την ΕΕ.

Δικαιούχος: Φυσικό ή νομικό πρόσωπο που επιχορηγείται ή δανειοδοτείται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ.

Εικαζόμενη απάτη: Παρατυπία που οδηγεί στην κίνηση διοικητικής ή ένδικης διαδικασίας, προκειμένου να διαπιστωθεί κατά πόσον διαπράχθηκε με δόλο.

Επιμερισμένη διαχείριση: Μέθοδος εκτέλεσης του προϋπολογισμού της ΕΕ, στο πλαίσιο της οποίας, σε αντίθεση με τα ισχύοντα στην περίπτωση της άμεσης διαχείρισης, η Επιτροπή μεταβιβάζει μεν αρμοδιότητες στα κράτη μέλη, διατηρεί ωστόσο την τελική ευθύνη.

Επιχειρησιακό πρόγραμμα: Πλαίσιο για την υλοποίηση χρηματοδοτούμενων από την ΕΕ έργων στον τομέα της συνοχής, εντός συγκεκριμένης περιόδου, το οποίο αποτυπώνει τις προτεραιότητες και τους στόχους που ορίζονται στις συμφωνίες εταιρικής σχέσης μεταξύ Επιτροπής και επιμέρους κρατών μελών.

Κόκκινη σημαία: Ένδειξη που υποδεικνύει ότι πράξη ή άλλη δραστηριότητα πιθανώς ενέχει απάτη.

Μαζικά δεδομένα: Μεγάλοι όγκοι μη δομημένων δεδομένων από διάφορες πηγές και η επεξεργασία, συλλογή, αποθήκευση και ανάλυσή τους με σκοπό να αποκαλυφθούν μοτίβα, τάσεις και συσχετισμοί.

Μεταπήδηση από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα και αντίστροφα (φαινόμενο της «περιστρεφόμενης πόρτας»): Κατάσταση κατά την οποία κάποιος αποχωρεί από θέση νομοθετικού ή ρυθμιστικού χαρακτήρα, προκειμένου να αναλάβει σχετική θέση στον ιδιωτικό τομέα, ή αντιστρόφως.

Οργανισμός πιστοποίησης: Στο τομέα των γεωργικών δαπανών, οντότητα του δημόσιου ή του ιδιωτικού τομέα που ορίζεται από το κράτος μέλος για τη διαπίστευση των οργανισμών πληρωμών και την ετήσια πιστοποίηση της αξιοπιστίας των λογαριασμών τους και της νομιμότητας και της κανονικότητας των πράξεων στις οποίες αυτοί βασίζονται.

Οργανισμός πληρωμών: Οργανισμός στον οποίο κράτος μέλος αναθέτει τη διαχείριση των γεωργικών δαπανών της ΕΕ.

Παρατυπία: Παράβαση των ενωσιακών (ή των συναφών εθνικών) κανόνων ή των συμβατικών υποχρεώσεων.

Πληροφοριοδότης δημόσιου συμφέροντος: Πρόσωπο, συχνά εργαζόμενος ή εργαζόμενη, που αποκαλύπτει πληροφορίες σχετικά με παράνομες δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα εντός επιχείρησης ή οργανισμού.

Πρόγραμμα αγροτικής ανάπτυξης: Σύνολο εθνικών ή περιφερειακών πολυετών στόχων και δράσεων που έχουν εγκριθεί από την Επιτροπή, για την εφαρμογή της πολιτικής αγροτικής ανάπτυξης της ΕΕ.

Σύστημα διαχείρισης παρατυπιών: Εφαρμογή που χρησιμοποιούν τα κράτη μέλη για την αναφορά παρατυπιών, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων εικαζόμενης απάτης, στην OLAF.

Σφάλμα: Το αποτέλεσμα εσφαλμένου υπολογισμού ή παρατυπίας που προκύπτει από τη μη συμμόρφωση με νομικές και συμβατικές απαιτήσεις.

Σχέδιο δράσης: Έγγραφο που καθορίζει τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την επίτευξη ενός συγκεκριμένου στόχου.

Τελικός πραγματικός δικαιούχος: Πρόσωπο που ωφελείται σε τελικό βαθμό από επιχείρηση ή οργανισμό ή διατηρεί κάποιο συμφέρον σε αυτήν ή αυτόν.

Arachne: Εργαλείο εξόρυξης δεδομένων και βαθμολόγησης κινδύνου που αναπτύχθηκε από την Επιτροπή προς υποστήριξη των διαχειριστικών αρχών και των οργανισμών πληρωμών στη διαχείριση των ΕΔΕΤ και των ταμείων της ΚΓΠ και στην εφαρμογή των σχετικών δικλίδων ελέγχου.

Απαντήσεις της Επιτροπής

https://www.eca.europa.eu/el/Pages/DocItem.aspx?did=63584

Χρονογραμμή

https://www.eca.europa.eu/el/Pages/DocItem.aspx?did=63584

Κλιμάκιο ελέγχου

Στις ειδικές εκθέσεις του ΕΕΣ παρουσιάζονται τα αποτελέσματα των ελέγχων που αυτό διενεργεί επί των πολιτικών και προγραμμάτων της ΕΕ ή επί διαχειριστικών θεμάτων που αφορούν συγκεκριμένους τομείς του προϋπολογισμού. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο επιλέγει και σχεδιάζει τα εν λόγω ελεγκτικά έργα κατά τρόπο ώστε αυτά να αποφέρουν τον μέγιστο αντίκτυπο, λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων για τις επιδόσεις ή για τη συμμόρφωση, του επιπέδου των σχετικών εσόδων ή δαπανών, των επικείμενων εξελίξεων και του πολιτικού και δημόσιου συμφέροντος.

Ο εν προκειμένω έλεγχος επιδόσεων διενεργήθηκε από το Τμήμα Ελέγχου I (Βιώσιμη χρήση των φυσικών πόρων) του οποίου προεδρεύει η Joëlle Elvinger, Μέλος του ΕΕΣ. Επικεφαλής του ελέγχου ήταν ο Pietro Russo, Μέλος του ΕΕΣ, συνεπικουρούμενος από τους Chiara Cipriani, προϊσταμένη του ιδιαίτερου γραφείου του, Benjamin Jakob, σύμβουλο στο ιδιαίτερο γραφείο του, Richard Hardy, διοικητικό στέλεχος, Jan Huth, υπεύθυνο έργου, Anca Florinela Cristescu, αναπληρώτρια υπεύθυνη έργου, Servane de Becdelièvre και Mihaela Vacarasu, ελέγκτριες, και Maciej Szymura και Lutz Venske, ελεγκτές. Η Marika Meisenzahl παρείχε γραφιστική υποστήριξη. Τη γλωσσική υποστήριξη είχε αναλάβει ο Michael Pyper.

Από αριστερά: Pietro Russo, Benjamin Jakob, Anca Florinela Cristescu, Richard Hardy, Servane de Becdelièvre, Jan Huth

Παραπομπές

¹ Ismeri Europa Srl κατά Ελεγκτικού Συνεδρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

² Δημοσιονομικός κανονισμός της ΕΕ, άρθρο 61.

³ Άρθρο 35 της οδηγίας 2014/23/ΕΕ, άρθρο 24 της οδηγίας 2014/24/ΕΕ και άρθρο 42 της οδηγίας 2014/25/ΕΕ.

⁴ OECD, Managing conflict of interest in the public sector, 2005.

⁵ Βλέπε π.χ. ΟΟΣΑ, Collusion and Corruption in Public Procurement, 2010.

⁶ Βλέπε έκθεση της OLAF του 2021, σ. 18, ή έκθεση της OLAF του 2020, σ. 14-15.

⁷ ΟΟΣΑ, Fraud and Corruption in European Structural and Investment Funds, 2019.

⁸ Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού 2020/2092 περί γενικού καθεστώτος αιρεσιμότητος για την προστασία του προϋπολογισμού της Ένωσης, C(2022) 1382 final της 2.3.2022, Βρυξέλλες.

⁹ Πρόταση για εκτελεστική απόφαση του Συμβουλίου σχετικά με μέτρα για την προστασία του προϋπολογισμού της Ένωσης από παραβιάσεις των αρχών του κράτους δικαίου στην Ουγγαρία, COM/2022/485 final.

¹⁰ Γενική Διεύθυνση Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης (ΓΔ AGRI), Γενική Διεύθυνση Προϋπολογισμού (ΓΔ BUDG), Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης (ΓΔ EMPL), Γενική Διεύθυνση Ανθρώπινων Πόρων και Ασφάλειας (ΓΔ HR) και Γενική Διεύθυνση Περιφερειακής Πολιτικής και Αστικής Ανάπτυξης (ΓΔ REGIO).

¹¹ Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία είναι η ανεξάρτητη εισαγγελική αρχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

¹² Η ομάδα χωρών κατά της διαφθοράς (GRECO) είναι το όργανο του Συμβουλίου της Ευρώπης κατά της διαφθοράς.

¹³ Εστιάζοντας κυρίως στις περιφέρειες της Βαυαρίας και του Σάαρ.

¹⁴ Κανονισμός υπηρεσιακής κατάστασης των υπαλλήλων της ΕΕ.

¹⁵ Απόφαση της Επιτροπής, της 29ης Ιουνίου 2018, σχετικά με τις εξωτερικές δραστηριότητες και καθήκοντα και τις επαγγελματικές δραστηριότητες μετά την αποχώρηση από την υπηρεσία, C(2018) 4048 final της 29.6.2018, Βρυξέλλες.

¹⁶ Ανακοίνωση της Επιτροπής — Κατευθυντήριες γραμμές για την αποφυγή και τη διαχείριση συγκρούσεων συμφερόντων στο πλαίσιο του Δημοσιονομικού Κανονισμού, (2021/C 121/01).

¹⁷ Απόφαση της Ευρωπαίας Διαμεσολαβήτριας σχετικά με τον τρόπο χειρισμού από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή των περιπτώσεων μεταπήδησης υπαλλήλων της στον ιδιωτικό τομέα.

¹⁸ Απόφαση της Ευρωπαίας Διαμεσολαβήτριας σχετικά με καταστάσεις μεταπήδησης από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα.

¹⁹ Δελτίο Τύπου της Ευρωπαίας Διαμεσολαβήτριας, αριθ. 3/2022: EU administration at critical point in treatment of «revolving doors», 18 Μαΐου 2022.

²⁰ Πύλη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την καταπολέμηση της απάτης.

²¹ Για τον τομέα συνοχής βλέπε την ιστοσελίδα της Επιτροπής «Δικαιούχοι της Πολιτικής Συνοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης» και για τον τομέα της γεωργίας την ιστοσελίδα της Επιτροπής «Beneficiaries of CAP funds».

²² Σύμφωνα με το άρθρο 112 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1306/2013.

²³ Μελέτη για λογαριασμό του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Επιτροπή CONT: The largest 50 beneficiaries in each EU Member State of CAP and Cohesion Funds, 2021.

²⁴ Άρθρο 69, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΕ) 2021/1060.

²⁵ Άρθρο 59, παράγραφος 4, του κανονισμού (ΕΕ) 2021/2116.

²⁶ Κύπρος, Δανία, Γαλλία, Λετονία, Λιθουανία, Μάλτα, Πορτογαλία και Σουηδία.

²⁷ Agence Europe: «Parliamentary Assembly of Council of Europe considers that Malta’s Whistleblower Protection Act does not meet its objective», 20 Δεκεμβρίου 2021.

²⁸ Activity Report of the Investigation and Disciplinary Office of the Commission (IDOC), 2020.

²⁹ Ετήσια έκθεση της OLAF, 2020.

³⁰ Βλέπε εκθέσεις ανά χώρα για τις διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων του 2018 (εκθέσεις ανά χώρα και πληροφορίες σχετικά με τις χώρες της ΕΕ), που υποβλήθηκαν από τις χώρες της ΕΕ και του ΕΟΧ στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

³¹ Auditor General Report, 2019, Εθνικό όργανο ελέγχου της Μάλτας.

³² Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ΓΔ AGRI), κατευθυντήρια γραμμή αριθ. 1 — Κατευθυντήριες γραμμές για τον έλεγχο πιστοποίησης των λογαριασμών ΕΓΤΕ/ΕΓΤΑΑ — Κατευθυντήρια γραμμή για τη διαπίστευση, οικονομικό έτος 2021.

³³ Σύστημα έγκαιρου εντοπισμού και αποκλεισμού.

³⁴ Βλέπε π.χ. Elizabeth Dávid-Barrett and Mihály Fazekas, Grand corruption and government change: an analysis of partisan favoritism in public procurement, European Journal on Criminal Policy and Research 26, 411-430 (2020).

³⁵ Άρθρο 54 του κανονισμού αριθ. 1306/2013 και άρθρο 122 του κανονισμού 1303/2013.

³⁶ Άρθρο 122, παράγραφος 2, του κανονισμού αριθ. 1303/201· άρθρο 50, παράγραφος 1, του κανονισμού 1306/2013.

³⁷ Ειδικές εκθέσεις 01/2019, με τίτλο «Καταπολέμηση της απάτης κατά την εκτέλεση των δαπανών της ΕΕ», σημεία 23-28, και 06/2019, με τίτλο «Καταπολέμηση της απάτης στο πλαίσιο των δαπανών της ΕΕ για τη συνοχή», σημεία 47-57.

Επικοινωνία

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ

Τηλ:. +352 4398-1
Πληροφορίες: eca.europa.eu/el/Pages/ContactForm.aspx
Ιστότοπος: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται από το διαδίκτυο (https://europa.eu/european-union/index_el).

Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2023

PDF	ISBN 978-92-847-9574-1	ISSN 1977-5660	doi:10.2865/28464	QJ-AB-23-006-EL-N
HTML	ISBN 978-92-847-9561-1	ISSN 1977-5660	doi:10.2865/021315	QJ-AB-23-006-EL-Q

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ

© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2023

Η πολιτική για την περαιτέρω χρήση εγγράφων του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ) ορίζεται στην απόφαση αριθ. 6-2019 του ΕΕΣ για την πολιτική ανοικτών δεδομένων και την περαιτέρω χρήση εγγράφων.

Με εξαίρεση τις περιπτώσεις όπου ορίζεται διαφορετικά (π.χ. σε χωριστές ανακοινώσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας), το περιεχόμενο του ΕΕΣ που ανήκει στην ΕΕ παραχωρείται βάσει της άδειας Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Ισχύει, επομένως, ως γενικός κανόνας ότι η περαιτέρω χρήση επιτρέπεται υπό τον όρο ότι αναφέρεται η πηγή και επισημαίνονται οι αλλαγές. Κατά την περαιτέρω χρήση απαγορεύεται η διαστρέβλωση του αρχικού νοήματος ή μηνύματος των εγγράφων. Το ΕΕΣ δεν φέρει ευθύνη για οποιαδήποτε συνέπεια προερχόμενη από την περαιτέρω χρήση εγγράφων.

Εάν συγκεκριμένο περιεχόμενο αναφέρεται σε ταυτοποιήσιμα φυσικά πρόσωπα, π.χ. φωτογραφίες υπαλλήλων του ΕΕΣ, ή περιλαμβάνει έργα τρίτων, απαιτείται πρόσθετη έγκριση.

Όταν παραχωρείται η έγκριση, αυτή ακυρώνει και αντικαθιστά την ανωτέρω γενική έγκριση και αναφέρει σαφώς τυχόν περιορισμούς στη χρήση.

Για τη χρήση ή την αναπαραγωγή περιεχομένου που δεν ανήκει στην ΕΕ, μπορεί να χρειάζεται να ζητήσετε άδεια απευθείας από τους κατόχους των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας:

Γραφήματα 4 και 7 – Εικονίδια: Τα στοιχεία σχεδιάστηκαν με τη χρήση πόρων της Flaticon.com. © Freepik Company S.L. Με την επιφύλαξη παντός δικαιώματος.

Το λογισμικό ή τα έγγραφα που καλύπτονται από δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, όπως τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, τα εμπορικά σήματα, τα καταχωρισμένα σχέδια, οι λογότυποι και οι επωνυμίες/ονομασίες, εξαιρούνται από την πολιτική του ΕΕΣ για την περαιτέρω χρήση.

Το σύνολο των ιστοτόπων των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης εντός του ονόματος χώρου «europa.eu» παρέχει συνδέσμους προς ιστότοπους τρίτων. Δεδομένου ότι το ΕΕΣ δεν έχει έλεγχο επ’ αυτών, σας συνιστούμε να εξετάζετε τις πολιτικές τους για την προστασία του ιδιωτικού απορρήτου και της πνευματικής ιδιοκτησίας.

Χρήση του λογότυπου του ΕΕΣ

Δεν επιτρέπεται η χρήση του λογότυπου του ΕΕΣ χωρίς την προηγούμενη σύμφωνη γνώμη του οργάνου.

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΗΣΤΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΕ

Αυτοπροσώπως
Σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχουν εκατοντάδες κέντρα Europe Direct. Μπορείτε να βρείτε τη διεύθυνση του πλησιέστερου σ’ εσάς κέντρου στο διαδίκτυο european-union.europa.eu/contact-eu/meet-us_el).

Τηλεφωνικώς ή γραπτώς
Η Europe Direct είναι μια υπηρεσία που απαντά στις ερωτήσεις σας για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μπορείτε να επικοινωνήσετε με αυτή την υπηρεσία:

• καλώντας ατελώς τον αριθμό 00 800 6 7 8 9 10 11 (ορισμένα δίκτυα τηλεφωνίας ενδέχεται να χρεώνουν τις κλήσεις αυτές),
• καλώντας τον αριθμό +32 22999696,
• συμπληρώνοντας το ακόλουθο ηλεκτρονικό έντυπο: european-union.europa.eu/contact-eu/write-us_el.

ΒΡΕΙΤΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΕ

Στο διαδίκτυο
Πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ είναι διαθέσιμες στον ιστότοπο Europa (european-union.europa.eu).

Στις εκδόσεις της ΕΕ
Μπορείτε να δείτε ή να παραγγείλετε εκδόσεις της ΕΕ στη διεύθυνση op.europa.eu/el/publications. Μπορείτε να ζητήσετε πολλαπλά αντίγραφα δωρεάν εκδόσεων επικοινωνώντας με την υπηρεσία Europe Direct ή με το τοπικό σας κέντρο τεκμηρίωσης (european-union.europa.eu/contact-eu/meet-us_el).

Στη νομοθεσία της ΕΕ και σε σχετικά έγγραφα
Για πρόσβαση σε νομικές πληροφορίες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του συνόλου της ενωσιακής νομοθεσίας από το 1951 σε όλες τις επίσημες γλώσσες, μεταβείτε στον ιστότοπο EUR-Lex (eur-lex.europa.eu).

Στα ανοιχτά δεδομένα από την ΕΕ
Η πύλη data.europa.eu παρέχει πρόσβαση σε σύνολα ανοιχτών δεδομένων από τα θεσμικά και λοιπά όργανα και τους οργανισμούς της ΕΕ. Τα εν λόγω δεδομένα μπορούν να καταφορτωθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν δωρεάν, τόσο για εμπορικούς όσο και για μη εμπορικούς σκοπούς. Η πύλη παρέχει επίσης πρόσβαση σε πληθώρα συνόλων δεδομένων από τις ευρωπαϊκές χώρες.