Προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ – Η καταχώριση σε «μαύρη λίστα» χρήζει καλύτερης εφαρμογής

Σύνοψη

I Η ΕΕ και τα κράτη μέλη είναι από κοινού υπεύθυνα για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης από τη σκοπιά των ενωσιακών κονδυλίων. Η καταχώριση σε «μαύρη λίστα» (αλλιώς αποκλεισμός) αποτελεί βασικό εργαλείο στη διάθεση των διεθνών φορέων και των εθνικών αρχών για την προστασία των δημόσιων οικονομικών τους και αποσκοπεί στην αποφυγή σύναψης συμφωνιών χρηματοδότησης με μη αξιόπιστους αντισυμβαλλόμενους, όπως εκείνοι που εμπλέκονται σε απάτη, δωροδοκία, ξέπλυμα χρήματος, που έχουν διαπράξει επαγγελματικό παράπτωμα ή δεν έχουν καταβάλει φόρους. Το 2020, η ΕΕ κατέβαλε στο πλαίσιο συμφωνιών χρηματοδότησης περί τα 150 δισεκατομμύρια ευρώ. Από το 2016, η Επιτροπή είναι υπεύθυνη για τη λειτουργία του συστήματος έγκαιρου εντοπισμού και αποκλεισμού (Early Detection and Exclusion System, EDES), το οποίο εφαρμόζεται στο ένα τέταρτο των δαπανών της ΕΕ (39 δισεκατομμύρια ευρώ) που αυτή διαχειρίζεται είτε άμεσα είτε έμμεσα μέσω εταίρων υλοποίησης σύμφωνα με τους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ. Όσον αφορά τα υπόλοιπα τρία τέταρτα των δαπανών της ΕΕ (111 δισεκατομμύρια ευρώ), στη διαχείριση των οποίων συμμετέχουν οι εθνικές αρχές, τα κράτη μέλη υπέχουν μεν υποχρεώσεις όσον αφορά τον αποκλεισμό, δεν είναι όμως υποχρεωμένα να δημιουργούν δικά τους συστήματα αποκλεισμού ή βάσεις δεδομένων.

II Επιδίωξη του εν προκειμένω ελέγχου ήταν να αξιολογηθεί κατά πόσον ο αποκλεισμός χρησιμοποιείται αποτελεσματικά για την προστασία των ενωσιακών κονδυλίων από μη αξιόπιστους αντισυμβαλλόμενους. Επικεντρωθήκαμε πρωτίστως στην αξιολόγηση του κατά πόσον το σύστημα έγκαιρου εντοπισμού και αποκλεισμού (εφεξής «EDES») λειτουργεί αποτελεσματικά τόσο στο πλαίσιο της άμεσης όσο και της έμμεσης διαχείρισης. Συγκεκριμένα, εξετάσαμε, στο πλαίσιο του EDES, την αποτελεσματικότητα των περιπτώσεων και των διαδικασιών αποκλεισμού, της καταχώρισης των αποκλεισθέντων αντισυμβαλλομένων σε μαύρη λίστα, καθώς και των ρυθμίσεων για τον εντοπισμό αντισυμβαλλομένων που εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού. Όσον αφορά την επιμερισμένη διαχείριση, επιλέξαμε τέσσερα κράτη μέλη προκειμένου να εξετάσουμε τις οικείες ρυθμίσεις αποκλεισμού και να εντοπίσουμε ορθές πρακτικές. Με τον έλεγχο που διενεργήσαμε, επιδιώκουμε να συμβάλουμε στις προτάσεις της Επιτροπής για αναθεώρηση των δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ και στα σχέδιά της για ενίσχυση της αξιοποίησης ψηφιακών εργαλείων και δεδομένων με σκοπό την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ.

III Καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι ο αποκλεισμός δεν χρησιμοποιείται αποτελεσματικά για την προστασία των ενωσιακών κονδυλίων από μη αξιόπιστους αντισυμβαλλόμενους. Μολονότι το EDES καλύπτει ευρύ φάσμα περιπτώσεων αποκλεισμού και διαθέτει άρτιες διαδικασίες λήψης αποφάσεων, οι υπηρεσίες της Επιτροπής κατέγραψαν σε αυτό μικρό αριθμό αποκλεισμών, λόγω αδυναμιών στις ρυθμίσεις εντοπισμού αντισυμβαλλομένων που εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού. Στην επιμερισμένη διαχείριση, στο πλαίσιο της οποίας το EDES δεν εφαρμόζεται, οι αποκλίσεις στις προσεγγίσεις των κρατών μελών υπονομεύουν τη συνολική αποτελεσματικότητα του αποκλεισμού για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ.

IV Όσον αφορά την άμεση διαχείριση, διαπιστώσαμε ότι το EDES διαθέτει ευρύ πεδίο εφαρμογής και άρτια διαδικασία αποκλεισμού, η οποία βασίζεται στην κεντρική αξιολόγηση των υποθέσεων από ανεξάρτητη επιτροπή που διασφαλίζει τη συνεπή και δίκαιη μεταχείριση των αντισυμβαλλομένων. Ωστόσο, οι αδυναμίες στις ρυθμίσεις εντοπισμού αντισυμβαλλομένων που εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού συνετέλεσαν στο χαμηλό επίπεδο αποκλεισμών. Ειδικότερα, η αρμοδιότητα αποκλεισμού είναι κατακερματισμένη και οι υπηρεσίες της Επιτροπής αντιμετωπίζουν νομικές και τεχνικές δυσκολίες όσον αφορά την πρόσβαση σε δεδομένα των κρατών μελών σχετικά με περιπτώσεις αποκλεισμού, όπως τα μητρώα επιχειρήσεων και τα ποινικά μητρώα. Ακόμη και στις περιπτώσεις που υπάρχουν σχετικά δεδομένα σε επίπεδο ΕΕ, τα οποία σχετίζονται παραδείγματος χάριν με τη διερεύνηση περιπτώσεων απάτης, δεν αξιοποιούνται πάντοτε ή δεν είναι πάντοτε αξιοποιήσιμα. Στην πράξη, η Επιτροπή βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις υπεύθυνες δηλώσεις των αντισυμβαλλομένων της ΕΕ σχετικά με την απουσία περίπτωσης αποκλεισμού. Στο πλαίσιο αυτό, διαπιστώσαμε την ύπαρξη περιορισμένης κεντρικής παρακολούθησης και εποπτείας όσον αφορά τον εντοπισμό υποθέσεων και την καταχώρισή τους στο EDES, καθώς και περαιτέρω ευκαιριών για την προώθηση της χρήσης του εν λόγω συστήματος και την προαγωγή της κοινοχρησίας δεδομένων και των ψηφιακών εργαλείων.

V Αναφορικά με την έμμεση διαχείριση, διαπιστώσαμε ότι η συμβολή των εταίρων υλοποίησης από την άποψη του αριθμού των υποθέσεων αποκλεισμού που καταχώριζαν στο EDES ήταν μικρή. Αυτό αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στους ίδιους παράγοντες με αυτούς που αφορούν την άμεση διαχείριση. Σε αυτό συντελούν και άλλοι παράγοντες όπως οι συμφωνίες που συνάπτονται με εταίρους υλοποίησης που δεν καλύπτουν όλες τις περιπτώσεις αποκλεισμού, και το γεγονός ότι αυτοί δεν έχουν τη δυνατότητα να αποκλείουν αντισυμβαλλόμενους πριν από την έκδοση οριστικής δικαστικής ή διοικητικής απόφασης. Διαπιστώσαμε επίσης ότι η Επιτροπή έχει καθυστερήσει να ολοκληρώσει την αξιολόγησή της σχετικά με τις ρυθμίσεις αποκλεισμού που εφαρμόζουν οι εταίροι υλοποίησης.

VI Στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης, που αφορά ως επί το πλείστον δαπάνες στους τομείς της γεωργίας και της συνοχής και δεν καλύπτεται από το EDES, αυτό που προέκυψε από τις επισκέψεις που πραγματοποιήσαμε σε τέσσερα κράτη μέλη ήταν σημαντικές αποκλίσεις στις προσεγγίσεις σχετικά με τον αποκλεισμό, οι οποίες συμβάλλουν στην άνιση προστασία των ενωσιακών κονδυλίων. Επιπλέον, διαπιστώσαμε ότι ορισμένα κράτη μέλη μπορούσαν να αξιοποιήσουν καλύτερα τα δεδομένα και τα εργαλεία που είναι διαθέσιμα σε επίπεδο ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των δεδομένων που αφορούν περιπτώσεις απάτης και παρατυπιών, καθώς και του εργαλείου εξόρυξης δεδομένων και βαθμολόγησης του κινδύνου Arachne. Τέλος, διαπιστώσαμε ότι η Επιτροπή δεν διαθέτει συνολική εικόνα των συστημάτων αποκλεισμού των κρατών μελών και των διαθέσιμων δεδομένων που είναι απαραίτητα προκειμένου να αναπτύξει μια στρατηγική για τη βελτίωση τόσο της δικής της ικανότητας όσο και της ικανότητας των εταίρων υλοποίησης και των αρχών των κρατών μελών να εντοπίζουν αντισυμβαλλόμενους που εμπίπτουν —ή είναι υπαρκτός ο κίνδυνος να εμπίπτουν— σε περίπτωση αποκλεισμού.

VII Συνιστούμε στην Επιτροπή:

• να διευρύνει περαιτέρω το πεδίο εφαρμογής του αποκλεισμού·
• να ενισχύσει την υλοποίηση του EDES·
• να βελτιώσει την παρακολούθηση του EDES στο πλαίσιο της έμμεσης διαχείρισης·
• να επεκτείνει την εφαρμογή του EDES στην επιμερισμένη διαχείριση·
• να βελτιώσει τη χρήση των δεδομένων και των ψηφιακών εργαλείων για τους σκοπούς του αποκλεισμού.

Εισαγωγή

Αρμοδιότητες της ΕΕ και των κρατών μελών όσον αφορά την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ

01 Το 2020, η ΕΕ κατέβαλε στο πλαίσιο συμφωνιών χρηματοδότησης περί τα 150 δισεκατομμύρια ευρώ¹. Οι συμφωνίες καλύπτουν κατά κύριο λόγο επιχορηγήσεις, συμβάσεις έργων, προμηθειών ή υπηρεσιών, και χρηματοδοτικά μέσα, όπως δάνεια, εγγυήσεις ή επενδύσεις ιδίων κεφαλαίων. Οι αντισυμβαλλόμενοι στις εν λόγω συμφωνίες είναι από ιδιώτες, όπως γεωργοί ή ερευνητές, έως μεγάλες οντότητες, όπως εμπορικές επιχειρήσεις, δήμοι ή μη κυβερνητικές οργανώσεις.

02 Τη συνολική ευθύνη για τη διαχείριση του προϋπολογισμού της ΕΕ φέρει η Επιτροπή. Το 2020, η Επιτροπή εκτέλεσε άμεσα, μέσω των γενικών διευθύνσεών της και άλλων υπηρεσιών, περί το 19 % των λειτουργικών δαπανών (28 δισεκατομμύρια ευρώ) στο πλαίσιο συμφωνιών και ένα επιπλέον 7 % έμμεσα (11 δισεκατομμύρια ευρώ)² μέσω επιλεγμένων «εταίρων υλοποίησης», όπως ο Όμιλος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ). Οι αρχές των κρατών μελών συμμετέχουν στην εκτέλεση του υπόλοιπου 74 % (111 δισεκατομμύρια ευρώ) των ετήσιων δαπανών της ΕΕ μέσω της λεγόμενης «επιμερισμένης διαχείρισης», που καλύπτει ως επί το πλείστον δαπάνες στους τομείς της γεωργίας και της συνοχής.

03 Η Επιτροπή μεταβιβάζει την αρμοδιότητα για τη διαχείριση του προϋπολογισμού της ΕΕ στους διάφορους τομείς πολιτικής σε «διατάκτες» εντός των υπηρεσιών της (γενικές διευθύνσεις)³. Στα καθήκοντά τους συγκαταλέγεται η σύναψη συμφωνιών χρηματοδότησης με τους αντισυμβαλλόμενους της ΕΕ (στο πλαίσιο της άμεσης διαχείρισης)⁴ ή με εταίρους υλοποίησης (στο πλαίσιο της έμμεσης διαχείρισης), στους οποίους ανατίθεται η σύναψη συμφωνιών με αντισυμβαλλόμενους για λογαριασμό της Επιτροπής. Υπό το καθεστώς της επιμερισμένης διαχείρισης, οι διαχειριστικές αρχές και οι οργανισμοί πληρωμών των κρατών μελών είναι αρμόδιοι για τη σύναψη συμφωνιών με τους αντισυμβαλλόμενους.

04 Βάσει του δικαίου της ΕΕ, η Επιτροπή, οι εταίροι υλοποίησης και οι αρχές των κρατών μελών οφείλουν να προστατεύουν τον προϋπολογισμό της ΕΕ από περιπτώσεις απάτης και παρατυπιών⁵. Για τον σκοπό αυτό, υποχρεούνται να θέτουν σε εφαρμογή αποτελεσματικά συστήματα ελέγχου⁶. Τα κράτη μέλη οφείλουν να λαμβάνουν μέτρα καταπολέμησης της απάτης κατά των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ όμοια με εκείνα που λαμβάνουν για την καταπολέμηση της απάτης κατά των ιδίων οικονομικών συμφερόντων⁷. Η Επιτροπή είναι υπεύθυνη για τη διασφάλιση ομοιόμορφου επιπέδου προστασίας στο πλαίσιο όλων των καθεστώτων διαχείρισης: άμεσης, έμμεσης και επιμερισμένης⁸.

Αποκλεισμός μη αξιόπιστων αντισυμβαλλομένων από την είσπραξη κονδυλίων

05 Ο αποκλεισμός αποτελεί σημαντικό εργαλείο που χρησιμοποιούν οργανισμοί, όπως διεθνείς φορείς και εθνικές αρχές, προκειμένου να εμποδίζουν μη αξιόπιστους αντισυμβαλλόμενους να αιτούνται επιχορήγηση και να τη λαμβάνουν ή να συνάπτουν δημόσια σύμβαση. Στα βασικά στοιχεία του συστήματος αποκλεισμού⁹ ενός οργανισμού περιλαμβάνονται:

• η κατάρτιση «μαύρης λίστας» με αντισυμβαλλόμενους που αποκλείονται από τη σύναψη συμφωνιών χρηματοδότησης με τον οργανισμό·
• το σύνολο των λόγων αποκλεισμού ενός αντισυμβαλλόμενου, όπως το επαγγελματικό παράπτωμα, η απάτη, η δωροδοκία, το ξέπλυμα χρήματος ή μη καταβολή φόρων («περιπτώσεις αποκλεισμού»)·
• η διαδικασία για την καταχώριση αντισυμβαλλομένων σε μαύρη λίστα και τη διαγραφή τους από αυτήν («διαδικασία αποκλεισμού»)·
• οι ρυθμίσεις για την εξακρίβωση του κατά πόσον ένας αντισυμβαλλόμενος βρίσκεται σε κατάσταση αποκλεισμού, μεταξύ άλλων αξιοποιώντας τη μαύρη λίστα.

06 Στο γράφημα 1 απεικονίζεται η συσχέτιση μεταξύ των βασικών στοιχείων ενός συστήματος αποκλεισμού.

07 Πράγματι, η μαύρη λίστα δίνει τη δυνατότητα στους οικονομικούς διαχειριστές που υπάγονται σε ένα τμήμα ενός οργανισμού να βασίζονται στις εξακριβώσεις στις οποίες έχει προηγουμένως υποβληθεί αντισυμβαλλόμενος από τους οικονομικούς διαχειριστές που ανήκουν σε άλλο τμήμα του ίδιου οργανισμού. Με τη δημοσίευση των ονομάτων/επωνυμιών των αποκλεισθέντων αντισυμβαλλομένων ωφελούνται κατ’ επέκταση οικονομικοί διαχειριστές άλλων οργανισμών, παράγοντας έτσι ένα αποτρεπτικό αποτέλεσμα. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση των ΗΠΑ και ο Όμιλος της Παγκόσμιας Τράπεζας χρησιμοποιούν επί μακρόν την καταχώριση σε μαύρη λίστα και αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για το σύστημα αποκλεισμού που εφαρμόζεται στον προϋπολογισμό της ΕΕ. Στο πλαίσιο 1 παρατίθεται επισκόπηση του συστήματος αποκλεισμού της ομοσπονδιακής κυβέρνησης των ΗΠΑ που εφαρμόζουν οι ομοσπονδιακές υπηρεσίες της χώρας.

Το νομικό πλαίσιο που διέπει τον αποκλεισμό στην ΕΕ

08 Προϋπόθεση για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ είναι η πρόληψη της χορήγησης κονδυλίων σε αντισυμβαλλόμενους που δεν επιτρέπεται να τα λάβουν¹⁰. Βάσει των δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ (δημοσιονομικός κανονισμός)¹¹, η Επιτροπή οφείλει να δημιουργήσει και να θέσει σε λειτουργία ένα σύστημα έγκαιρου εντοπισμού και αποκλεισμού (EDES) για τα ενωσιακά κονδύλια που δαπανώνται στο πλαίσιο της άμεσης και της έμμεσης διαχείρισης. Η Επιτροπή δημιούργησε το EDES το 2016.

09 Ο δημοσιονομικός κανονισμός προβλέπει τον αποκλεισμό ή/και την επιβολή χρηματικής ποινής σε αντισυμβαλλόμενους που διαπιστώνεται ότι εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού¹² (πλαίσιο 2). Σε σοβαρές περιπτώσεις, το όνομα / η επωνυμία του αντισυμβαλλόμενου μπορεί να δημοσιευθεί· η εν λόγω δημοσίευση έχει αποτρεπτικό χαρακτήρα¹³.

10 Οι διατάκτες της Επιτροπής είναι αρμόδιοι να εντοπίζουν τους αντισυμβαλλόμενους που πληρούν τις προϋποθέσεις αποκλεισμού και να καταχωρίζουν¹⁴ τις σχετικές υποθέσεις στη βάση δεδομένων του EDES («μαύρη λίστα»). Η διαδικασία αποκλεισμού που ακολουθείται εξαρτάται από την περίπτωση αποκλεισμού που ισχύει κάθε φορά. Οι διατάκτες θα πρέπει να αποκλείουν άμεσα αντισυμβαλλόμενους που τελούν σε κατάσταση πτώχευσης ή αφερεγγυότητας, καθώς και στην περίπτωση που έχει αποδειχθεί η μη από μέρους τους καταβολή φόρων ή εισφορών κοινωνικής ασφάλισης βάσει οριστικών δικαστικών ή διοικητικών αποφάσεων.

11 Σε άλλες περιπτώσεις αποκλεισμού, ο διατάκτης πρέπει να αποστέλλει το αίτημα αποκλεισμού στην επιτροπή του EDES. Το όργανο αυτό απαρτίζεται από έναν ανεξάρτητο πρόεδρο, δύο μόνιμα μέλη που ορίζονται από τη Γενική Διεύθυνση Προϋπολογισμού και έναν εκπρόσωπο του διατάκτη που υποβάλει το σχετικό αίτημα αποκλεισμού. Είναι επιφορτισμένο να αξιολογεί τα πραγματικά περιστατικά και τα πορίσματα και, όταν δεν έχει προηγηθεί οριστική δικαστική ή διοικητική απόφαση, να προβαίνει σε «προκαταρκτικό νομικό χαρακτηρισμό»¹⁵.

12 Η επιτροπή του EDES¹⁶ αξιολογεί τις περιπτώσεις που παραπέμπουν σε αυτήν οι διατάκτες και διατυπώνει συστάσεις όσον αφορά τον αποκλεισμό, την επιβολή χρηματικής ποινής ή/και τη δημοσίευση του ονόματος / της επωνυμίας του αντισυμβαλλόμενου¹⁷. Είναι επίσης υπεύθυνη για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των αντισυμβαλλομένων, συμπεριλαμβανομένου του «δικαιώματος ακρόασης». Αφού του περιέλθει η σύσταση της επιτροπής, ο διατάκτης που καταχώρισε την υπόθεση είναι αρμόδιος να λάβει την οριστική απόφαση σχετικά με την επιβολή κυρώσεων στον αντισυμβαλλόμενο.

13 Με τον έγκαιρο εντοπισμό επιδιώκεται η ενημέρωση της κοινότητας των διατακτών σχετικά με αντισυμβαλλόμενους που εγκυμονούν κινδύνους¹⁸. Οι διατάκτες οφείλουν να καταχωρίζουν έναν αντισυμβαλλόμενο στον μηχανισμό έγκαιρου εντοπισμού εφόσον εικάζουν μεν ότι εμπίπτει σε περίπτωση αποκλεισμού, δεν έχουν όμως ακόμη συλλέξει τα απαραίτητα αποδεικτικά στοιχεία προκειμένου να προβούν στον αποκλεισμό. Πρέπει να ενημερώνουν τον αντισυμβαλλόμενο, εκτός εάν κατ’ αυτό τον τρόπο διακυβεύεται η εν εξελίξει έρευνα. Ο αντισυμβαλλόμενος που έχει επισημανθεί στον μηχανισμό έγκαιρου εντοπισμού διατηρεί τη δυνατότητα να αιτείται ενωσιακά κονδύλια και να τα εισπράττει. Οι υποθέσεις έγκαιρου εντοπισμού δεν πρέπει να παραμένουν ανοικτές για περισσότερο από ένα έτος. Για να παραταθεί η περίοδος αυτή, ο διατάκτης πρέπει να παραπέμψει την υπόθεση στην επιτροπή.

14 Επί του παρόντος, το EDES είναι το μόνο σύστημα αποκλεισμού που λειτουργεί σε επίπεδο ΕΕ. Μολονότι τα κράτη μέλη υποχρεούνται να δημιουργήσουν συστήματα ελέγχου στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ, η νομοθεσία της ΕΕ δεν απαιτεί από αυτά να δημιουργήσουν δικά τους συστήματα αποκλεισμού¹⁹. Στο γράφημα 2 φαίνεται το τμήμα του προϋπολογισμού της ΕΕ που καλύπτεται από το EDES.

Εμβέλεια και τρόπος προσέγγισης του ελέγχου

15 Σκοπός του εν προκειμένω ελέγχου ήταν να αξιολογηθεί κατά πόσον ο αποκλεισμός χρησιμοποιείται αποτελεσματικά για την προστασία των ενωσιακών κονδυλίων από μη αξιόπιστους αντισυμβαλλόμενους. Ο έλεγχος κάλυψε την περίοδο 2016‑2020.

16 Επικεντρωθήκαμε πρωτίστως στην αξιολόγηση του κατά πόσον το EDES λειτουργούσε αποτελεσματικά τόσο στην περίπτωση της άμεσης όσο και της έμμεσης διαχείρισης. Συγκεκριμένα, αξιολογήσαμε κατά πόσον στο πλαίσιο του EDES:

• η εμβέλεια των περιπτώσεων αποκλεισμού επαρκεί για τον αποκλεισμό μη αξιόπιστων αντισυμβαλλομένων·
• η διαδικασία αποκλεισμού εξασφαλίζει τη λήψη αξιόπιστων αποφάσεων σχετικά με αντισυμβαλλόμενους που διαπιστώνεται ότι εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού·
• τα ονόματα / οι επωνυμίες καταγράφονται στη βάση δεδομένων που περιλαμβάνει τους αποκλεισθέντες αντισυμβαλλόμενους («μαύρη λίστα») κατά τρόπο κατάλληλο ώστε αυτή να συμβάλλει σε σημαντικό βαθμό στην προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ·
• οι ρυθμίσεις εντοπισμού αντισυμβαλλομένων που εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού είναι κατάλληλες.

17 Συλλέξαμε και αναλύσαμε πληροφορίες σχετικά με τη λειτουργία του EDES από:

• δύο υπηρεσίες της Επιτροπής που είναι επιφορτισμένες με την έγκριση λειτουργικών δαπανών υπό άμεση διαχείριση —τον Εκτελεστικό Οργανισμό Έρευνας (REA)— και υπό το καθεστώς της έμμεσης διαχείρισης —τη Γενική Διεύθυνση Διεθνών Εταιρικών Σχέσεων (ΓΔ INTPA)·
• δύο υπηρεσίες της Επιτροπής αρμόδιες για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ σε τομείς με διαπολιτική διάσταση —τη Γενική Διεύθυνση Προϋπολογισμού (ΓΔ BUDG) και την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF)·
• τους βασικούς εταίρους στο πλαίσιο της έμμεσης διαχείρισης που είναι αρμόδιοι για την εκτέλεση των χρηματοδοτικών μέσων της ΕΕ, ειδικότερα την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤαΕ) και επιλεγμένους χρηματοπιστωτικούς διαμεσολαβητές του σε τέσσερα κράτη μέλη (Εσθονία, Ιταλία, Πολωνία και Πορτογαλία).

18 Συγκρίναμε το EDES με τα συστήματα αποκλεισμού της ομοσπονδιακής κυβέρνησης των ΗΠΑ και του Ομίλου της Παγκόσμιας Τράπεζας, που επισκεφθήκαμε τον Φεβρουάριο του 2020. Επιπλέον, αναλύσαμε και υποβάλαμε σε διασταυρωτικούς ελέγχους πληροφορίες σχετικά με αντισυμβαλλόμενους και περιπτώσεις αποκλεισμού που είναι καταχωρισμένες στο EDES, στο λογιστικό σύστημα της ΕΕ και σε άλλες βάσεις δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ, σε εθνικές πηγές δεδομένων και σε ένα εργαλείο δεδομένων συμμόρφωσης που είναι διαθέσιμο στην αγορά²⁰.

19 Όσον αφορά την επιμερισμένη διαχείριση, εξετάσαμε τις ρυθμίσεις τεσσάρων κρατών μελών (Εσθονία, Ιταλία, Πολωνία και Πορτογαλία), τα οποία επιλέξαμε ώστε να αντανακλούν την ποικιλομορφία στις προσεγγίσεις που υιοθετούνται σχετικά με τη διαχείριση των δημόσιων πόρων. Για καθένα από τα εν λόγω κράτη μέλη, επιλέξαμε έναν οργανισμό πληρωμών και μία διαχειριστική αρχή με αρμοδιότητα επί των δαπανών στους τομείς της γεωργίας και της συνοχής. Λόγω της έξαρσης της νόσου COVID-19, βασιστήκαμε στην ανάλυση επίσημων εγγράφων, στις γραπτές απαντήσεις των αρχών των κρατών μελών στις ερωτήσεις που τους απευθύναμε σχετικά με την από μέρους τους χρήση του αποκλεισμού, καθώς και σε εξ αποστάσεως συνομιλίες με υπαλλήλους των εν λόγω αρχών. Επίσης, συλλέξαμε και αναλύσαμε πληροφορίες σχετικά με τον αποκλεισμό στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης από τις βασικές εμπλεκόμενες υπηρεσίες της Επιτροπής, συγκεκριμένα τη Γενική Διεύθυνση Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης, τη Γενική Διεύθυνση Περιφερειακής Πολιτικής και Αστικής Ανάπτυξης, και τη Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης. Χρησιμοποιήσαμε επίσης το εργαλείο δεδομένων συμμόρφωσης προκειμένου να εξετάσουμε ένα στρωματοποιημένο δείγμα αντισυμβαλλομένων υπό το καθεστώς της επιμερισμένης διαχείρισης για τον εντοπισμό τυχόν περιπτώσεων αποκλεισμού.

20 Διενεργήσαμε τον εν προκειμένω έλεγχο με σκοπό να συνεισφέρουμε τόσο στην πρόταση της Επιτροπής για αναθεώρηση του δημοσιονομικού κανονισμού το 2022 όσο και στα σχέδιά της για ενίσχυση της χρήσης ψηφιακών εργαλείων και δεδομένων για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ, με το να καταστήσει διαθέσιμο ένα ολοκληρωμένο και διαλειτουργικό σύστημα πληροφόρησης και παρακολούθησης που να καλύπτει όλους τους δικαιούχους ενωσιακών κονδυλίων²¹.

Παρατηρήσεις

Άμεση διαχείριση: παρά τα ορισμένα δυνατά σημεία, το σύστημα αποκλεισμού εμφανίζει αδυναμίες που περιορίζουν την αποτελεσματικότητά του

Το σύστημα αποκλεισμού της Επιτροπής διαθέτει ευρύ πεδίο εφαρμογής και άρτιες διαδικασίες αποκλεισμού

Το EDES καλύπτει ευρύ φάσμα αντισυμβαλλομένων, ειδών συμφωνιών χρηματοδότησης, και περιπτώσεων αποκλεισμού

21 Για τη μεγιστοποίηση της χρησιμότητάς του, ένα αποτελεσματικό σύστημα αποκλεισμού θα αναμενόταν να καλύπτει όλους τους εν δυνάμει αντισυμβαλλόμενους και όλα τα είδη συμφωνιών χρηματοδότησης, και να περιλαμβάνει πλήρη κατάλογο περιπτώσεων αποκλεισμού.

22 Διαπιστώσαμε ότι ο αποκλεισμός εφαρμόζεται σε όλα τα είδη των αντισυμβαλλομένων της ΕΕ που είναι επιλέξιμοι για να αιτούνται και να λαμβάνουν κονδύλια. Ωστόσο, δυνάμει του δημοσιονομικού κανονισμού, οι δυνατότητες αποκλεισμού συνδεόμενων μερών, όπως συνδεδεμένες οντότητες, πραγματικοί δικαιούχοι και υπεύθυνοι διαχειριστές (όταν δεν είναι οι ίδιοι αποδέκτες ενωσιακών κονδυλίων), είναι σχετικά περιορισμένες²².

23 Επίσης, διαπιστώσαμε ότι, μετά την αναθεώρηση του δημοσιονομικού κανονισμού το 2016, οι περιπτώσεις αποκλεισμού καλύπτουν όλα τα είδη συμφωνιών χρηματοδότησης, συγκεκριμένα συμβάσεις, επιχορηγήσεις, βραβεία και χρηματοδοτικά μέσα.

24 Τέλος, διαπιστώσαμε ότι ο δημοσιονομικός κανονισμός προβλέπει ένα ευρύ φάσμα περιπτώσεων αποκλεισμού, συγκρίσιμο με αυτό της ομοσπονδιακής κυβέρνησης των ΗΠΑ. Εντοπίσαμε μόνο μία σημαντική διαφορά: οι δημοσιονομικοί κανόνες της ΕΕ δεν προβλέπουν τη δυνατότητα αποκλεισμού αντισυμβαλλομένων με οφειλές εις βάρος του προϋπολογισμού της ΕΕ· εντούτοις, οι διατάκτες μπορούν να μετριάσουν τον κίνδυνο συμψηφίζοντας τυχόν οφειλές με μελλοντικές πληρωμές, με αποτέλεσμα ο αποκλεισμός να παρέλκει.

Οι διαδικασίες του EDES διασφαλίζουν την άρτια λήψη αποφάσεων σχετικά με τον αποκλεισμό

25 Προϋπόθεση για την ύπαρξη μιας άρτιας διαδικασίας για την προσθήκη ή τη διαγραφή αντισυμβαλλομένων θεωρούμε τη διασφάλιση της εγκυρότητας, καθώς και του συνεκτικού, δίκαιου και αναλογικού χαρακτήρα των αποφάσεων αποκλεισμού. Στον πίνακα 1 παρατίθεται επισκόπηση της σύγκρισης που πραγματοποιήσαμε μεταξύ του EDES και του συστήματος αποκλεισμού των ΗΠΑ. Το σύστημα αποκλεισμού του Ομίλου της Παγκόσμιας Τράπεζας διαθέτει κοινά χαρακτηριστικά με το EDES και το σύστημα αποκλεισμού των ΗΠΑ.

26 Διαπιστώσαμε ότι το EDES διαθέτει άρτιες διαδικασίες λήψης αποφάσεων σχετικά με τον αποκλεισμό. Η εγκυρότητα της διαδικασίας λήψης αποφάσεων διασφαλίζεται από το γεγονός ότι βασίζεται σε οριστικές δικαστικές ή διοικητικές αποφάσεις. Επιπλέον, ελλείψει οριστικής δικαστικής ή διοικητικής απόφασης (για την έκδοση της οποίας ενδέχεται να μεσολαβήσουν μήνες ή και έτη), ο δημοσιονομικός κανονισμός παρέχει τη δυνατότητα αποκλεισμού αντισυμβαλλομένων σε περίπτωση που τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ διατρέχουν σημαντικό κίνδυνο και τα διαθέσιμα πραγματικά περιστατικά ή πορίσματα επαρκούν για να υποστηρίξουν μια απόφαση αποκλεισμού. Σε τέτοιες περιστάσεις, ο αρμόδιος διατάκτης οφείλει να παραπέμψει την υπόθεση στην επιτροπή του EDES.

27 Όπως και στο αντίστοιχο σύστημα των ΗΠΑ, ο δημοσιονομικός κανονισμός θεσπίζει υπέρ των αντισυμβαλλομένων την υποχρέωση πρότερης ενημέρωσής τους και τη δυνατότητα να υποβάλλουν παρατηρήσεις πριν από τη λήψη απόφασης αποκλεισμού. Η επιτροπή του EDES λαμβάνει υπόψη τις παρατηρήσεις των αντισυμβαλλομένων, καθώς και τα παρεχόμενα από τους διατάκτες πραγματικά περιστατικά και πορίσματα, και διατυπώνει συστάσεις. Στο πλαίσιο της διαδικασίας αξιολόγησης της επιτροπής προστατεύονται τα θεμελιώδη δικαιώματα των αντισυμβαλλομένων, όπως το δικαίωμα ακρόασης²³.

28 Από το 2016 έως το 2020, οι διατάκτες παρέπεμψαν 98 υποθέσεις στην επιτροπή, η οποία διατύπωσε 57 συστάσεις —43 υπέρ και 14 κατά του αποκλεισμού του εμπλεκόμενου αντισυμβαλλόμενου²⁴. Οι υπόλοιπες 41 παραπομπές αφορούσαν υποθέσεις που είχαν αποσύρει οι διατάκτες λόγω μεταβολής των περιστάσεων, υποθέσεις για τις οποίες η επιτροπή δεν ήταν σε θέση να διατυπώσει σύσταση και εκκρεμείς υποθέσεις. Από το 2016, οι διατάκτες επέλεξαν να ακολουθήσουν τις συστάσεις της επιτροπής σε όλες τις περιπτώσεις²⁵. Η σύνθεση της επιτροπής και η εμπειρία που διαθέτει όσον αφορά τη διενέργεια κεντρικών αξιολογήσεων επί υποθέσεων αποκλεισμού συμβάλλουν στη διασφάλιση συνέπειας κατά τη λήψη αποφάσεων. Η ομάδα των υπαλλήλων της ΓΔ BUDG που παρέχει διοικητική υποστήριξη στην επιτροπή του EDES συμβάλλει με τη σειρά της στη διασφάλιση συνέπειας, καθώς παρέχει συμβουλές στους διατάκτες άλλων υπηρεσιών σχετικά με την παραπομπή ή μη κάποιας υπόθεσης.

29 Όταν ο αρμόδιος διατάκτης λαμβάνει απόφαση αποκλεισμού, οι υπόλοιποι διατάκτες οφείλουν να την τηρήσουν έως ότου παρέλθει η περίοδος αποκλεισμού του αντισυμβαλλόμενου. Πέραν της δυνατότητας πρόσβασης στη βάση δεδομένων του EDES, οι εκάστοτε υπηρεσίες μπορούν να ελέγχουν άμεσα εντός του λογιστικού συστήματος της Επιτροπής αν ένας αντισυμβαλλόμενος είναι καταχωρισμένος στην εν λόγω βάση δεδομένων πριν την ανάληψη νέας δημοσιονομικής υποχρέωσης. Μετά το πέρας της σχετικής περιόδου αποκλεισμού, οι αντισυμβαλλόμενοι διαγράφονται αυτόματα από τη μαύρη λίστα του EDES. Οι διατάκτες μπορούν επίσης να ζητήσουν από την επιτροπή να αναθεωρήσει μια σύσταση για αποκλεισμό, προκειμένου να λάβει υπόψη νέα πραγματικά περιστατικά ή νέες συνθήκες —παραδείγματος χάριν μόλις η αρμόδια αρχή εκδώσει οριστική δικαστική ή διοικητική απόφαση ή ο αντισυμβαλλόμενος λάβει διορθωτικά μέτρα.

Η «μαύρη λίστα» του EDES περιλαμβάνει μικρό αριθμό αποκλεισθέντων αντισυμβαλλομένων

30 Η χρησιμότητα της «μαύρης λίστας» εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την έκταση και την εμβέλειά της, που καθορίζονται κατά κύριο λόγο από άλλα βασικά στοιχεία του συστήματος αποκλεισμού (βλέπε γράφημα 1 ανωτέρω):

• το φάσμα των αντισυμβαλλομένων, των ειδών συμφωνιών χρηματοδότησης, και των περιπτώσεων αποκλεισμού που καλύπτονται·
• τη λειτουργία της διαδικασίας αποκλεισμού· και
• τις ρυθμίσεις που εφαρμόζονται για την εξακρίβωση του κατά πόσον οι αντισυμβαλλόμενοι εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού, από τις οποίες αντλούνται βασικές πληροφορίες στο πλαίσιο της διαδικασίας αποκλεισμού.

31 Αναλύσαμε τα σχετικά με υποθέσεις αποκλεισμού δεδομένα που καταχωρίστηκαν στη βάση δεδομένων του EDES κατά την περίοδο 2016‑2020. Συνολικά, στις 31 Δεκεμβρίου 2020, η μαύρη λίστα της ΕΕ περιλάμβανε 448 αποκλεισθέντες αντισυμβαλλόμενους, εκ των οποίων οι 430 είχαν αποκλεισθεί λόγω αφερεγγυότητας και πτώχευσης και οι 18 για άλλους λόγους. Οι αντισυμβαλλόμενοι που βρίσκονται σε κατάσταση αφερεγγυότητας ή έχουν πτωχεύσει εγκυμονούν χαμηλό περαιτέρω κίνδυνο για τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ, καθότι είναι απίθανο να αιτηθούν άλλα ενωσιακά κονδύλια²⁶. Μόνο δύο υποθέσεις σχετίζονταν με απάτη και δωροδοκία. Στο γράφημα 3 παρέχεται επισκόπηση των αποκλεισμών ανά είδος περίπτωσης.

32 Ο αριθμός των αντισυμβαλλομένων που αποκλείει η ΕΕ είναι πολύ χαμηλός σε σύγκριση με τον αντίστοιχο της ομοσπονδιακής κυβέρνησης των ΗΠΑ και της Παγκόσμιας Τράπεζας. Αναλογικά με το ποσό των εμπλεκόμενων κονδυλίων, εκτιμούμε ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση των ΗΠΑ προβαίνει στον αποκλεισμό πενήντα φορές περισσότερων αντισυμβαλλομένων απ’ ό,τι η ΕΕ στο πλαίσιο του EDES (πίνακας 2). Αν και υπάρχουν σημαντικές διαφορές όσον αφορά τον προϋπολογισμό και τον αριθμό των αντισυμβαλλομένων της κυβέρνησης των ΗΠΑ και της Παγκόσμιας Τράπεζας σε σύγκριση με την ΕΕ, το σχετικά χαμηλό ποσοστό αποκλεισμού του EDES δείχνει ότι ενδέχεται να υπάρχουν αδυναμίες στις ρυθμίσεις της ΕΕ σχετικά με τον εντοπισμό αντισυμβαλλομένων που εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού.

33 Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση των ΗΠΑ δημοσιεύει όλους τους αποκλεισμούς. Σύμφωνα με τον δημοσιονομικό κανονισμό, η δημοσίευση αποτελεί πρόσθετη κύρωση που πρέπει να εφαρμόζεται αναλογικά. Στις 31 Δεκεμβρίου 2021, η διαδικτυακή βάση δεδομένων του EDES²⁷ περιλάμβανε επτά αντισυμβαλλόμενους.

34 Διαπιστώσαμε ότι, αφ’ ης στιγμής αποκλειστούν, οι αντισυμβαλλόμενοι είναι απίθανο να λάβουν περαιτέρω ενωσιακά κονδύλια υπό άμεση διαχείριση. Συγκρίναμε τον κατάλογο των αποκλεισθέντων αντισυμβαλλομένων στο EDES με τον κατάλογο όλων των εκκρεμών δημοσιονομικών αναλήψεων υποχρεώσεων που είναι καταχωρισμένες στο λογιστικό σύστημα της Επιτροπής, και δεν εντοπίσαμε περιπτώσεις διατακτών που να έχουν αναλάβει νέα δημοσιονομική υποχρέωση έναντι αποκλεισθέντων αντισυμβαλλομένων.

Αδυναμίες στις ρυθμίσεις που αφορούν την εξακρίβωση περιπτώσεων αποκλεισμού περιορίζουν την αποτελεσματικότητα του EDES

35 Το EDES διαθέτει μεν ευρύ πεδίο εφαρμογής και άρτια διαδικασία αποκλεισμού, ωστόσο οι ρυθμίσεις εντοπισμού αντισυμβαλλομένων που εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού εμφανίζουν σειρά αδυναμιών που έχουν συντελέσει σημαντικά στο σχετικά χαμηλό ποσοστό αποκλεισμού (βλέπε υποενότητες κατωτέρω, σημεία 36-63).

Η αρμοδιότητα για τον εντοπισμό αντισυμβαλλομένων που πληρούν τις προϋποθέσεις αποκλεισμού είναι κατακερματισμένη εντός της Επιτροπής

36 Η Επιτροπή, σύμφωνα με το μοντέλο αποκεντρωμένης διακυβέρνησης που εφαρμόζει στον τομέα της χρηματοοικονομικής διαχείρισης, έχει μεταβιβάσει την αρμοδιότητα για τη λήψη αποφάσεων αποκλεισμού στους διατάκτες της. Στην πραγματικότητα ωστόσο το καθήκον της εξακρίβωσης του κατά πόσον οι αντισυμβαλλόμενοι εμπίπτουν σε κάποια περίπτωση αποκλεισμού εκτελούν συνήθως οι κύριοι διατάκτες, ήτοι διάφοροι υπάλληλοι σε κάθε υπηρεσία, που είναι αρμόδιοι να προβαίνουν σε δημοσιονομικές και νομικές δεσμεύσεις και να εκδίδουν εντάλματα πληρωμής.

37 Το γεγονός ότι ο αριθμός των δυνητικά εμπλεκόμενων υπαλλήλων είναι μεγάλος αυξάνει τον κίνδυνο ασυνέπειας στις προσεγγίσεις που ακολουθούνται προκειμένου να εξακριβωθεί κατά πόσον ένας αντισυμβαλλόμενος εμπίπτει σε περίπτωση αποκλεισμού. Το 80 % περίπου του συνόλου των υποθέσεων (συμπεριλαμβανομένων των υποθέσεων πτώχευσης) αντιστοιχεί σε πέντε υπηρεσίες, που είναι συνολικά αρμόδιες για τη διαχείριση περί του 50 % των κονδυλίων υπό άμεση διαχείριση. Σχεδόν το ήμισυ του συνόλου των υποθέσεων καταχωρίστηκε από την υπηρεσία και τον εκτελεστικό οργανισμό που είναι αρμόδιοι για τις δαπάνες στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας (ΓΔ RTD και REA). Στο γράφημα 4 παρουσιάζεται η κατανομή των υποθέσεων του EDES ανά υπηρεσία της Επιτροπής. Βάσει των περιπτώσεων που εξετάσαμε (εξαιρουμένων των υποθέσεων πτώχευσης και αφερεγγυότητας), διαπιστώσαμε ότι 17 από το σύνολο των 56 υπηρεσιών και εκτελεστικών οργανισμών της Επιτροπής είχαν καταχωρίσει υποθέσεις αποκλεισμού από το 2016 έως το 2020. Τριάντα εννέα υπηρεσίες και εκτελεστικοί οργανισμοί της Επιτροπής δεν έχουν προβεί ποτέ σε καταχώριση υπόθεσης αποκλεισμού που δεν σχετίζεται με πτώχευση στο EDES.

38 Στο πλαίσιο αυτό, επισημαίνουμε ότι η Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου (IAS) της Επιτροπής είχε αναφέρει το 2019²⁸ ότι η Επιτροπή δεν εφάρμοζε μια συστηματική προσέγγιση, προκειμένου να εξακριβώνει κατά πόσον οι αντισυμβαλλόμενοι εμπίπτουν σε κάποια περίπτωση αποκλεισμού και πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο της διαδικασίας αποκλεισμού. Διαπιστώσαμε ότι οι υπηρεσίες που εξετάσαμε δεν διαθέτουν προσωπικό εξειδικευμένο, ή που έχει ως αποκλειστικό καθήκον, να εξακριβώνει κατά πόσον οι αντισυμβαλλόμενοι εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού και να καταχωρίζει τις υποθέσεις στο EDES. Η IAS ανέφερε επίσης ότι στους κόλπους της Επιτροπής δεν υπήρχε γενική ενημέρωση σχετικά με το EDES. Ως απάντηση στην εν λόγω έκθεση, η Επιτροπή διεξάγει δραστηριότητες επιμόρφωσης και ευαισθητοποίησης, μεταξύ άλλων αναφορικά με τα εργαλεία που πρέπει να χρησιμοποιούν οι διατάκτες, προκειμένου να εντοπίζουν και να αναφέρουν αντισυμβαλλόμενους που εμπίπτουν σε κάποια από τις περιπτώσεις αποκλεισμού.

39 Ο κατακερματισμός της αρμοδιότητας εντοπισμού αντισυμβαλλομένων που εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού είναι επίσης εμφανής στις υποθέσεις πιθανολογούμενης απάτης εις βάρος του προϋπολογισμού της ΕΕ. Στις εν λόγω περιπτώσεις, ο αρμόδιος διατάκτης υποχρεούται να κοινοποιεί στην OLAF την πιθανολογούμενη απάτη και πρέπει να εξακριβώνει αν πρέπει να καταχωριστεί ή όχι σχετική υπόθεση έγκαιρου εντοπισμού στο EDES. Η OLAF είναι αρμόδια να διεξάγει έρευνες και να κοινοποιεί τα σχετικά αποτελέσματα σε έκθεση στην οποία διατυπώνει συστάσεις. Ωστόσο, δεν προβλέπεται ρητώς η υποχρέωσή της να συνιστά την καταχώριση υπόθεσης έγκαιρου εντοπισμού ή αποκλεισμού. Ο αρμόδιος διατάκτης πρέπει να λαμβάνει εν γένει υπόψη τις συστάσεις της OLAF²⁹ και να εξακριβώνει αν πρέπει να παραπέμψει ή όχι την εκάστοτε υπόθεση στην επιτροπή σε περίπτωση που η έρευνα της OLAF επιβεβαιώσει την ύπαρξη απάτης.

40 Διαπιστώσαμε την απουσία σαφών κατευθυντήριων γραμμών ή διαδικασιών όσον αφορά τη διατύπωση συστάσεων από την OLAF προς τους διατάκτες σχετικά με την καταχώριση υποθέσεων στο EDES. Κατά τον χρόνο διενέργειας του εν προκειμένω ελέγχου, η OLAF αναθεωρούσε τις διαδικασίες της σχετικά με τη διατύπωση συστάσεων και την παρακολούθηση της υλοποίησής τους. Επίσης, σε συνεργασία με τη ΓΔ BUDG, η OLAF βρισκόταν σε διαδικασία κατάρτισης νέων οδηγιών όσον αφορά τη σύνταξη συστάσεων σχετικά με το EDES. Επιπλέον, μολονότι η OLAF προσδιορίζει στην έκθεσή της τον προκαταρκτικό νομικό χαρακτηρισμό των διαπιστωθέντων πραγματικών περιστατικών, όπως απαιτείται³⁰, οι περιγραφές τους χρήζουν περαιτέρω ανάλυσης και μεγαλύτερης λεπτομέρειας ώστε οι διατάκτες να είναι σε θέση να παραπέμπουν υποθέσεις αποκλεισμού στην επιτροπή του EDES.

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής αντιμετωπίζουν δυσκολίες όσον αφορά την πρόσβαση στα δεδομένα των κρατών μελών σχετικά με αντισυμβαλλόμενους

41 Οι ρυθμίσεις της Επιτροπής για τον εντοπισμό αντισυμβαλλομένων που εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού βασίζονται συχνά στην πρόσβαση σε δεδομένα των κρατών μελών, καθότι δεν υπάρχουν μητρώα ή αρχεία σε επίπεδο ΕΕ. Στο γράφημα 5 διακρίνονται τα βασικά είδη των εθνικών πηγών δεδομένων για ένα φάσμα περιπτώσεων αποκλεισμού του EDES³¹.

42 Στο πλαίσιο της άμεσης διαχείρισης, οι διατάκτες μπορεί να χρειαστεί να εξετάσουν αντισυμβαλλόμενους από μεγάλο αριθμό κρατών μελών και άλλων χωρών. Στη διαδικασία αυτή, έρχονται αντιμέτωποι με μείζονα πρακτικά, νομικά και τεχνικά εμπόδια όσον αφορά την πρόσβαση σε δεδομένα. Κατά γενικό κανόνα, οι υπηρεσίες που διαθέτουν αρμοδιότητες στο πλαίσιο της άμεσης διαχείρισης δεν έχουν προνομιακή πρόσβαση σε δεδομένα των κρατών μελών και, ως εκ τούτου, βασίζονται αναγκαστικά σε δημόσια διαθέσιμες βάσεις δεδομένων που ενδέχεται να είναι προσβάσιμες έναντι αμοιβής και αποκλειστικά στη γλώσσα του κράτους μέλους.

43 Διαπιστώσαμε ότι η πρόσβαση σε δεδομένα διαφέρει ανάλογα με την περίπτωση αποκλεισμού και το εμπλεκόμενο κράτος μέλος. Παραδείγματος χάριν, η πρόσβαση σε δεδομένα σχετικά με εταιρείες που έχουν πτωχεύσει ή βρίσκονται σε κατάσταση αφερεγγυότητας είναι γενικά ικανοποιητική. Η Εσθονία, η Ιταλία, η Πολωνία και η Πορτογαλία παρείχαν δημόσια διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με το καθεστώς φερεγγυότητας των εταιρειών· ωστόσο, ο ακριβής χαρακτήρας των πληροφοριών διαφέρει από το ένα κράτος μέλος στο άλλο.

44 Επίσης, υπάρχουν αποκλίσεις μεταξύ των τεσσάρων κρατών μελών όσον αφορά τις ρυθμίσεις που εφαρμόζουν για την εξακρίβωση της μη καταβολής φόρων και εισφορών κοινωνικής ασφάλισης. Παραδείγματος χάριν, η Εσθονία παρέχει ελεύθερη δημόσια πρόσβαση, μέσω του διαδικτυακού της μητρώου επιχειρήσεων, σε δεδομένα που αφορούν μη καταβληθέντες φόρους και μη καταβληθείσες οφειλές κοινωνικής ασφάλισης αξίας άνω των 100 ευρώ. Το μητρώο επιχειρήσεων της Πολωνίας επίσης παρέχει δωρεάν δημόσιες πληροφορίες σχετικά με τις εν λόγω οφειλές, εφόσον δεν έχουν καταβληθεί μέσα σε διάστημα 60 ημερών από την έναρξη της διαδικασίας ανάκτησης. Στην Ιταλία, συγκεκριμένη αρχή παρέχει πιστοποιητικό σχετικά με μη καταβληθέντες φόρους και μη καταβληθείσες εισφορές κοινωνικής ασφάλισης μέσω ειδικού για τον σκοπό αυτό ιστοτόπου, αλλά μόνον εφόσον ο αιτών καταχωρίσει τα στοιχεία του. Στην Πορτογαλία, δικαίωμα πρόσβασης σε πληροφορίες σχετικά με μη καταβληθέντες φόρους και μη καταβληθείσες εισφορές κοινωνικής ασφάλισης έχουν μόνον εξουσιοδοτημένοι χρήστες της σχετικής κρατικής πλατφόρμας ΤΠ.

45 Επιπλέον, υφίστανται νομικοί περιορισμοί όσον αφορά την πρόσβαση στα σχετικά ποινικά μητρώα. Ειδικότερα, ενδέχεται η πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με αντισυμβαλλόμενο να προϋποθέτει τη χορήγηση άδειας είτε από τις αρχές κράτους μέλους είτε ακόμη και από το ίδιο το εμπλεκόμενο πρόσωπο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το ποινικό μητρώο ενός προσώπου είναι διαθέσιμο μόνο σε μορφή πιστοποιητικού, τη γνησιότητα του οποίου ενδέχεται να μην είναι σε θέση να επαληθεύσει άμεσα η Επιτροπή.

46 Ένα περαιτέρω πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Επιτροπή αφορά την ταυτοποίηση των αντισυμβαλλομένων στα διάφορα μητρώα. Η απουσία ενός μοναδικού κωδικού αναγνώρισης σε επίπεδο ΕΕ για συγκεκριμένη εταιρεία ή συγκεκριμένο πρόσωπο δυσχεραίνει την αντιστοίχιση αρχείων μεταξύ διαφορετικών συνόλων δεδομένων. Τέτοιοι μοναδικοί κωδικοί αναγνώρισης χρησιμοποιούνται σε ορισμένες δικαιοδοσίες, όπως στις ΗΠΑ. Στα τέσσερα κράτη μέλη που εξετάσαμε, οι αριθμοί φορολογικού μητρώου εταιρειών ή προσώπων ήταν διαθέσιμοι προς χρήση από τις αντίστοιχες κρατικές υπηρεσίες. Ωστόσο, οι κωδικοί αυτοί αναγνώρισης δεν ήταν δημοσιευμένοι σε όλα τα σχετικά δημόσια μητρώα, με αποτέλεσμα να μην έχει πρόσβαση σε αυτούς η Επιτροπή.

47 Για τον μετριασμό του αντικτύπου που έχει ο κατακερματισμός των δεδομένων και η απουσία σαφών κωδικών αναγνώρισης, ένας τρόπος είναι η αξιοποίηση εργαλείων εξόρυξης δεδομένων. Τα εργαλεία αυτά χρησιμοποιούνται ευρέως στον χρηματοπιστωτικό τομέα για τον εντοπισμό αντισυμβαλλομένων που εγκυμονούν κινδύνους. Εντούτοις, τα εργαλεία εξόρυξης δεδομένων που είναι επί του παρόντος διαθέσιμα στην αγορά δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στις ανάγκες της Επιτροπής, καθότι δεν καλύπτουν όλους τους λόγους αποκλεισμού που έχει καθορίσει η ΕΕ και βασίζονται σε δημόσια δεδομένα, αβέβαιης ποιότητας και πληρότητας. Τα εν λόγω εργαλεία μπορούν μεν να συγκεντρώνουν τις πληροφορίες που αφορούν υποθέσεις έγκαιρου εντοπισμού, ωστόσο δεν παρέχουν τα απαραίτητα πραγματικά περιστατικά και πορίσματα για τον αποκλεισμό στο EDES.

48 Η Επιτροπή αναπτύσσει ένα εργαλείο εξόρυξης δεδομένων και βαθμολόγησης του κινδύνου, πρωτίστως για τους σκοπούς της διενέργειας ελέγχων και της εφαρμογής δικλίδων στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης (σημείο 84), που θα μπορούσε επίσης να αποδειχθεί χρήσιμο στο πλαίσιο της άμεσης και της έμμεσης διαχείρισης. Ωστόσο, προκειμένου να βοηθά στον εντοπισμό αντισυμβαλλομένων που εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού, θα πρέπει να αναζητήσει λύσεις για την άρση των πρακτικών, τεχνικών και νομικών εμποδίων που επισημάναμε ανωτέρω. Προς τούτο, θα χρειαστεί, αφενός, η νομοθεσία της ΕΕ να επιτρέψει την πρόσβαση στα υφιστάμενα δεδομένα των κρατών μελών, και, αφετέρου, περαιτέρω ψηφιοποίηση και κοινοχρησία και ανάλυση των δεδομένων που σχετίζονται με τη διαχείριση των ενωσιακών κονδυλίων.

Οι πηγές δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ δεν αξιοποιούνται επαρκώς για τον εντοπισμό αντισυμβαλλομένων που πληρούν τις προϋποθέσεις αποκλεισμού

49 Ο δημοσιονομικός κανονισμός προβλέπει σειρά πηγών δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ στις οποίες μπορεί να καταφύγουν οι διατάκτες, προκειμένου να εντοπίσουν αντισυμβαλλόμενους που εμπίπτουν σε ορισμένες περιπτώσεις αποκλεισμού³². Στο γράφημα 6 παρουσιάζονται οι βασικές περιπτώσεις αποκλεισμού για τις οποίες υπάρχουν πηγές δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ. Όταν προκύπτει από τις πληροφορίες που περιλαμβάνονται στις εν λόγω πηγές δεδομένων ότι είναι υπαρκτός ο κίνδυνος αντισυμβαλλόμενος να εμπίπτει σε περίπτωση αποκλεισμού, ο αρμόδιος διατάκτης θα πρέπει να προβεί στην καταχώριση υπόθεσης έγκαιρου εντοπισμού ή αποκλεισμού³³. Οι πηγές επικαλύπτονται ως έναν βαθμό, δεδομένου ότι ο έγκαιρος εντοπισμός και αποκλεισμός ενδέχεται να ενεργοποιηθεί μετά από έρευνες της OLAF που κινήθηκαν αρχικά βάσει αποδεικτικών στοιχείων που συλλέχθηκαν στο πλαίσιο ελέγχων ή άλλων εξακριβώσεων που διενεργήθηκαν σε επίπεδο ΕΕ. Εξετάσαμε πώς χρησιμοποιήθηκαν τα σχετικά με τον έγκαιρο εντοπισμό δεδομένα και άλλες πηγές δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ για τον σκοπό της εξακρίβωσης περιπτώσεων αποκλεισμού.

Έγκαιρος εντοπισμός

50 Δεδομένου ότι ο έγκαιρος εντοπισμός αφορά αντισυμβαλλόμενους για τους οποίους εικάζεται ότι εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού, θα αναμέναμε να κατέληγε συχνά στον αποκλεισμό τους. Συνολικά, μεταξύ του 2016 και του 2020, διευθετήθηκαν οριστικά μόνο 90 υποθέσεις έγκαιρου εντοπισμού. Από αυτές, μόλις 15 είχαν ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό· οκτώ λόγω πτώχευσης ή αφερεγγυότητας και επτά για άλλους λόγους. Από τις υπόλοιπες 75 υποθέσεις, 13 διευθετήθηκαν οριστικά πριν την πάροδο της προθεσμίας του ενός έτους, χωρίς να επισημαίνεται η σχετική αιτιολογία στη βάση δεδομένων του EDES, και 62 παύθηκαν αυτόματα μετά την πάροδο της περιόδου του ενός έτους. Στις 31 Δεκεμβρίου 2020, εκκρεμούσαν στη βάση δεδομένων του EDES 11 υποθέσεις έγκαιρου εντοπισμού. Λαμβανομένων υπόψη των πηγών δεδομένων που οφείλουν να χρησιμοποιούν οι διατάκτες, ο αριθμός των υποθέσεων είναι μικρός.

51 Σε περίπτωση που απαιτείται διάστημα άνω του ενός έτους για την έκδοση οριστικής δικαστικής ή διοικητικής απόφασης, η αυτόματη παύση υποθέσεων μετά την πάροδο ενός έτους³⁴ ενδέχεται να υπονομεύει τον ρόλο που διαδραματίζει ο έγκαιρος εντοπισμός στην παρακολούθηση αντισυμβαλλομένων που εγκυμονούν κινδύνους. Ωστόσο, οι διατάκτες έχουν τη δυνατότητα να παρατείνουν την ημερομηνία λήξης μόνο για υποθέσεις που έχουν παραπεμφθεί στην επιτροπή του EDES με σκοπό τον αποκλεισμό³⁵.

Δεδομένα της OLAF σχετικά με τη διερεύνηση περιπτώσεων απάτης

52 Θα αναμέναμε οι έρευνες της OLAF να οδηγούν κατά μεγάλο ποσοστό στην καταχώριση των εμπλεκόμενων σε αυτές αντισυμβαλλομένων ως υποθέσεων έγκαιρου εντοπισμού. Διαπιστώσαμε ότι ο αριθμός των υποθέσεων που καταχωρίζουν στο EDES οι διατάκτες σε συνέχεια ερευνών που διεξάγει η OLAF είναι μικρός. Από τις 257 έρευνες που ολοκλήρωσε η OLAF από το 2016 μέχρι τα μέσα του 2020³⁶ σχετικά με δαπάνες υπό άμεση διαχείριση, 143 υποθέσεις αφορούσαν πιθανολογούμενη απάτη (76 υποθέσεις) ή παρατυπία (67 υποθέσεις) και οδήγησαν στον αποκλεισμό δέκα εμπλεκόμενων αντισυμβαλλομένων —πέντε λόγω πτώχευσης και πέντε για άλλους λόγους. Επιπλέον, έξι αντισυμβαλλόμενοι είχαν καταχωριστεί ως υποθέσεις έγκαιρου εντοπισμού.

53 Όπως υπογραμμίζεται ανωτέρω (σημεία 39 και 40), οι διατάκτες λαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με τα αποτελέσματα των ερευνών της OLAF με τη μορφή εκθέσεων. Οι εκθέσεις βασίζονται σε δεδομένα που τηρούνται εντός του συστήματος διαχείρισης υποθέσεων της OLAF. Επίσης σημαντικό για τους διατάκτες είναι να παραμένουν ενήμεροι για την ύπαρξη σχετικών εν εξελίξει ερευνών. Εντούτοις, η Επιτροπή δεν έχει στην άμεση διάθεσή της τα δεδομένα που σχετίζονται με τον έγκαιρο εντοπισμό και τον αποκλεισμό.

54 Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO), από την έναρξη λειτουργίας της τον Ιούνιο του 2021, είναι αρμόδια για τη διερεύνηση, τη δίωξη και την παραπομπή ενώπιον της δικαιοσύνης εγκλημάτων εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ. Κατά τη διενέργεια του εν προκειμένω ελέγχου, η EPPO βρισκόταν στη διαδικασία δημιουργίας ιδίου συστήματος διαχείρισης υποθέσεων³⁷. Ο κανονισμός για την EPPO προβλέπει τη δυνατότητα ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των συστημάτων διαχείρισης υποθέσεων της OLAF και της EPPO σχετικά με το αν ένας αντισυμβαλλόμενος αποτελεί αντικείμενο έρευνας. Επιπλέον, η EPPO ενημερώνει την Επιτροπή ως προς τη συνέχεια που δίνει στις υποθέσεις που παραπέμπονται σε αυτήν³⁸.

Σύστημα διαχείρισης παρατυπιών

55 Βάσει του δημοσιονομικού κανονισμού, οι διατάκτες προβλέπεται επίσης, στο πλαίσιο της άμεσης διαχείρισης, να χρησιμοποιούν τα δεδομένα που τα κράτη μέλη οφείλουν να υποβάλλουν σχετικά με απάτη ή παρατυπίες υπό το καθεστώς της επιμερισμένης διαχείρισης³⁹. Η σχετική υποβολή στοιχείων γίνεται μέσω του συστήματος διαχείρισης παρατυπιών (Irregularities Management System, IMS), το οποίο είναι στη διάθεση όλων των διατακτών. Αυτοί είναι αρμόδιοι για την εξακρίβωση του κατά πόσον αντισυμβαλλόμενοί «τους» είναι καταχωρισμένοι στο σύστημα⁴⁰. Το 2019, η IAS ανέφερε ότι οι αρμόδιες υπηρεσίες δεν εξακρίβωναν συστηματικά εντός του συστήματος κατά πόσον αυτό ίσχυε⁴¹. Από την ανάλυσή μας δεν προέκυψε κανένα στοιχείο που να αποδεικνύει την καταχώριση στο EDES οποιασδήποτε από τις 2 473 υποθέσεις που είχαν αναφέρει τα κράτη μέλη μεταξύ του 2016 και του 2020. Ωστόσο, εντοπίσαμε επτά περιπτώσεις στις οποίες η Επιτροπή προέβη στην ανάληψη περαιτέρω υποχρεώσεων υπό άμεση διαχείριση έναντι καταχωρισμένων στο EDES αντισυμβαλλομένων, χωρίς όμως να προκύπτουν αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με την ύπαρξη τυχόν πρότερης αξιολόγησης των αποκλεισμών. Από τις διαπιστώσεις αυτές προκύπτει ότι υπάρχει περιθώριο να βελτιωθεί ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιούνται τα δεδομένα του IMS για τους σκοπούς του αποκλεισμού στο πλαίσιο της άμεσης διαχείρισης.

Έλεγχοι και εκ των υστέρων εξακριβώσεις

56 Ο δημοσιονομικός κανονισμός αναγνωρίζει επίσης ως εν δυνάμει πηγές εντοπισμού υποθέσεων που μπορούν να καταχωριστούν στο EDES τους ελέγχους και τις εκ των υστέρων εξακριβώσεις που διενεργούν το ΕΕΣ, η IAS και οι υπηρεσίες της Επιτροπής. Το ΕΕΣ διαβιβάζει στην Επιτροπή λεπτομερή στοιχεία σχετικά με παρατυπίες που εντοπίζει. Σε περίπτωση πιθανολογούμενης απάτης, τα διαβιβάζει επίσης στην OLAF και στην EPPO⁴². Ομοίως, σε περίπτωση που προκύπτει πιθανολογούμενη απάτη από τους ελέγχους ή τις εκ των υστέρων εξακριβώσεις που διενεργεί η Επιτροπή, οι διατάκτες υποχρεούνται να διαβιβάζουν τις σχετικές πληροφορίες στην OLAF για τη διερεύνηση της υπόθεσης. Οι διατάκτες είναι υπεύθυνοι για τη χρήση των εν λόγω πηγών δεδομένων ως βάση για τις υποθέσεις έγκαιρου εντοπισμού και αποκλεισμού. Η Επιτροπή, παρότι ανέφερε περίπου 8 000 παρατυπίες στο πλαίσιο της άμεσης διαχείρισης μεταξύ του 2016 και του 2020⁴³ βάσει εκ των υστέρων εξακριβώσεων και ελέγχων, δεν έχει προβεί σε αποκλεισμό βάσει παρατυπιών.

Η Επιτροπή βασίζεται υπερβολικά στις δηλώσεις των αντισυμβαλλομένων περί απουσίας περίπτωσης αποκλεισμού

57 Στην πράξη, λόγω των δυσκολιών που συνεπάγεται ο έλεγχος αντισυμβαλλομένου βάσει των κύριων εθνικών και ενωσιακών πηγών δεδομένων (σημεία 41–56), οι αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής δεν ελέγχουν κάθε αντισυμβαλλόμενο ως προς κάθε περίπτωση αποκλεισμού πριν τη σύναψη συμφωνιών χρηματοδότησης. Βάσει του δημοσιονομικού κανονισμού, οι αντισυμβαλλόμενοι οφείλουν κατά κανόνα να δηλώνουν αν εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού⁴⁴. Παραδείγματος χάριν, μπορεί να τους ζητηθεί να δηλώσουν τυχόν⁴⁵ πραγματικά περιστατικά που διαπιστώνονται στο πλαίσιο ελέγχων ή ερευνών που διενεργούνται από την EPPO, το ΕΕΣ, την OLAF ή την υπηρεσία εσωτερικού ελέγχου ή στο πλαίσιο κάθε άλλης εξακρίβωσης, ελέγχου ή δικλίδας που διενεργείται με ευθύνη του διατάκτη.

58 Υπεύθυνες δηλώσεις περί απουσίας περίπτωσης αποκλεισμού απαιτούνται στις περισσότερες περιπτώσεις. Οι διατάκτες μπορεί να αποφασίσουν να μην ζητήσουν από τους αντισυμβαλλόμενους να παράσχουν αποδεικτικά στοιχεία προς υποστήριξη των υπεύθυνων δηλώσεων. Παραδείγματος χάριν, η ΓΔ INTPA δεν απαιτεί υπεύθυνη δήλωση για επιχορηγήσεις που δεν υπερβαίνουν τα 15 000 ευρώ ή την υποβολή δικαιολογητικών εγγράφων σχετικά με δήλωση που αφορά επιχορήγηση ύψους έως 60 000 ευρώ⁴⁶. Όσον αφορά τις συμβάσεις έργων, προμηθειών και υπηρεσιών, οι διατάκτες συχνά ζητούν από τους αντισυμβαλλόμενους να προσκομίζουν έγγραφα που αποδεικνύουν ότι δεν εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού ή σχετικές δηλώσεις που απαιτούνται από τη νομοθεσία της χώρας τους.

59 Το γεγονός ότι στο πλαίσιο των διαδικασιών της σχετικά με τις επιχορηγήσεις και τη σύναψη συμβάσεων η Επιτροπή βασίζεται σε υπεύθυνες δηλώσεις, μειώνει την πιθανότητα εντοπισμού αντισυμβαλλομένων που εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού πριν από τη σύναψη συμφωνίας χρηματοδότησης. Επίσης, αντιβαίνει στον βασικό λόγο εισαγωγής ενός συστήματος αποκλεισμού, ο οποίος είναι η απομάκρυνση από ένα μοντέλο προστασίας των οικονομικών βασιζόμενο στον εντοπισμό και στη διόρθωση και η στροφή προς ένα μοντέλο βασιζόμενο στην πρόληψη.

Περιορισμένες οι αρμοδιότητες όσον αφορά την κεντρική παρακολούθηση και εποπτεία του εντοπισμού αντισυμβαλλομένων που πληρούν τις προϋποθέσεις αποκλεισμού

60 Δεδομένου ότι διάφοροι διατάκτες σε ολόκληρη την Επιτροπή είναι αρμόδιοι να εντοπίζουν αντισυμβαλλόμενους που εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού, η παρακολούθηση και η εποπτεία των δραστηριοτήτων τους έχουν καθοριστική σημασία για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής λειτουργίας του EDES. Ο δημοσιονομικός κανονισμός προβλέπει μεν την κεντρική αξιολόγηση των καταχωρισμένων υποθέσεων αποκλεισμού, ωστόσο δεν προβλέπει την κεντρική παρακολούθηση και αναφορά στοιχείων σχετικά με την αποτελεσματικότητα των αρμόδιων υπηρεσιών όσον αφορά τον εντοπισμό τέτοιων υποθέσεων.

61 Διαπιστώσαμε ότι, στην πράξη, η κεντρική παρακολούθηση και εποπτεία του εντοπισμού και της καταχώρισης υποθέσεων στο EDES μεταξύ του 2016 και του 2020 ήταν περιορισμένες. Τον Ιανουάριο του 2021, η OLAF και η ΓΔ BUDG ανέφεραν στο συμβούλιο εσωτερικής διοίκησης της Επιτροπής στοιχεία σχετικά με τη μεταπαρακολούθηση των συστάσεων που είχαν διατυπωθεί μεταξύ του 2012 και των μέσων του 2019⁴⁷. Ανταποκρίθηκαν έτσι σε παρατήρηση που διατύπωσε η IAS, στην οποία ανέφερε την απουσία κατάλληλης μεταπαρακολούθησης εντός του οργάνου των συστάσεων της OLAF⁴⁸. Κατά τον χρόνο του ελέγχου μας, δεν είχε πραγματοποιηθεί κεντρική παρακολούθηση της χρήσης από τους διατάκτες άλλων πηγών δεδομένων, όπως οι υποθέσεις του IMS, οι έλεγχοι που διενεργεί το ΕΕΣ και η IAS, και οι εκ των υστέρων εξακριβώσεις που διενεργούν υπηρεσίες της Επιτροπής.

62 Η IAS επισήμανε επίσης την ανάγκη βελτίωσης των κατευθυντήριων γραμμών και εφαρμογής του EDES στην πράξη⁴⁹. Συγκεκριμένα, η IAS διαπίστωσε ότι οι ρυθμίσεις που ακολουθούν οι υπηρεσίες της Επιτροπής στο πλαίσιο εντοπισμού περιπτώσεων για τις οποίες πρέπει να κινηθεί διαδικασία μέσω του EDES, επιδέχονται βελτίωση προκειμένου να καταστούν ένα περισσότερο ολοκληρωμένο σκέλος του συστήματος εσωτερικού ελέγχου. Επισημαίνουμε ότι η Επιτροπή εξέδωσε οδηγό σχετικά με το EDES τον Οκτώβριο του 2018, που παρέχει σαφείς πληροφορίες σχετικά με το πότε πρέπει να καταχωρίζονται υποθέσεις στο σύστημα, καθώς και σχετικά με το πεδίο εφαρμογής και τη λειτουργία της διαδικασίας αποκλεισμού. Εντούτοις, δεν υπάρχει καθοδήγηση όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι διατάκτες πρέπει να χρησιμοποιούν τις διάφορες πηγές δεδομένων, προκειμένου να εντοπίζουν αντισυμβαλλόμενους που εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού.

63 Η απουσία κεντρικής παρακολούθησης υπονομεύει την ικανότητα της Επιτροπής να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα του EDES. Η βελτιωμένη παρακολούθηση θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για τον εντοπισμό ορθών πρακτικών και για την κατάρτιση καθοδήγησης για τους διατάκτες. Η εν λόγω καθοδήγηση θα μπορούσε να συμβάλει στην προώθηση μιας συστηματικότερης προσέγγισης όσον αφορά την αξιοποίηση διαθέσιμων πηγών δεδομένων, που θα έχει ως σκοπό τον εντοπισμό αντισυμβαλλομένων που εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού και την καταχώρισή τους στη βάση δεδομένων του EDES. Επιπλέον, η αρμόδια για τη διεξαγωγή της εν λόγω κεντρικής παρακολούθησης υπηρεσία θα είχε τα κατάλληλα εφόδια ώστε να υπερθεματίσει βελτιώσεις ως προς τη διαθεσιμότητα δεδομένων σε ενωσιακό και σε εθνικό επίπεδο.

Έμμεση διαχείριση: το χρονικό διάστημα που χρειάστηκε για την υλοποίηση του EDES ξεπέρασε τις αρχικές προβλέψεις

Μικρή η συμβολή των εταίρων υλοποίησης όσον αφορά τον αριθμό των υποθέσεων έγκαιρου εντοπισμού και αποκλεισμού

64 Από το 2016, το EDES εφαρμόζεται στα ενωσιακά κονδύλια που τελούν υπό την έμμεση διαχείριση της Επιτροπής στο πλαίσιο συμφωνιών με εταίρους υλοποίησης. Εξετάσαμε την υλοποίηση των βασικών στοιχείων του EDES στο πλαίσιο της έμμεσης διαχείρισης (βάση δεδομένων του EDES που περιλαμβάνει αντισυμβαλλόμενους που είναι εγγεγραμμένοι σε μαύρη λίστα, περιπτώσεις και διαδικασίες αποκλεισμού, και ρυθμίσεις για τον έλεγχο των αντισυμβαλλομένων).

65 Ο δημοσιονομικός κανονισμός προβλέπει ότι η Επιτροπή μπορεί να βασίζεται σε εταίρους υλοποίησης, υπό την προϋπόθεση ότι είναι ικανοί να εξασφαλίζουν επαρκές επίπεδο προστασίας για τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ. Σύμφωνα με τον δημοσιονομικό κανονισμό⁵⁰, οι διατάκτες οφείλουν να «αξιολογούν κατά πυλώνες» τις ρυθμίσεις χρηματοοικονομικής διαχείρισης που εφαρμόζουν οι βασικοί εταίροι υλοποίησης της Επιτροπής.

66 Βάσει των συμφωνιών που έχουν συνάψει με την Επιτροπή, οι εταίροι υλοποίησης δεν πρέπει να παρέχουν ενωσιακή χρηματοδοτική στήριξη σε αντισυμβαλλόμενο που εμπίπτει σε περίπτωση αποκλεισμού, ενώ πρέπει να κοινοποιούν στην Επιτροπή κάθε αντισυμβαλλόμενο που διαπιστώνουν ότι βρίσκεται σε τέτοια κατάσταση. Με τον τρόπο αυτό οι διατάκτες έχουν τη δυνατότητα να αξιολογούν αν ένας αντισυμβαλλόμενος πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο διαδικασίας αποκλεισμού από το σύνολο των κονδυλίων υπό άμεση και έμμεση διαχείριση. Ωστόσο, για το διάστημα 2016‑2020, δεν εντοπίσαμε στο EDES στοιχεία σχετικά με υποθέσεις αποκλεισμού που συνδέονταν με κοινοποιήσεις εκ μέρους των εταίρων υλοποίησης. Παραδείγματος χάριν, η ΓΔ INTPA, η υπηρεσία της Επιτροπής με τον μεγαλύτερο αριθμό εταίρων υλοποίησης, εντόπισε μόνο μία περίπτωση.

67 Ο λόγος για τον οποίο δεν υπάρχουν στο EDES υποθέσεις σχετικά με αντισυμβαλλόμενους των εταίρων υλοποίησης έγκειται σε μεγάλο βαθμό στους ίδιους παράγοντες με αυτούς που αφορούν την άμεση διαχείριση:

• Κατακερματισμός των αρμοδιοτήτων αποκλεισμού - Η Επιτροπή έχει συνάψει συμφωνίες με περίπου 200 εταίρους υλοποίησης, οι οποίοι με τη σειρά τους μπορεί να βασίζονται σε υπεργολάβους ή άλλους διαμεσολαβητές για την υλοποίηση των δράσεων της ΕΕ. Παραδείγματος χάριν, το ΕΤαΕ παρέχει χρηματοδότηση σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις μέσω χρηματοπιστωτικών διαμεσολαβητών. Στο γράφημα 7 απεικονίζεται η πληθώρα των παραγόντων και επιπέδων σύναψης συμφωνιών στο πλαίσιο της έμμεσης διαχείρισης.
• Δυσκολίες πρόσβασης σε εθνικά δεδομένα - Οι εξακριβώσεις που διενεργούν οι εταίροι υλοποίησης επί των αντισυμβαλλομένων βρίσκουν πρόσκομμα στην περιορισμένη διαθεσιμότητα συναφών δεδομένων σε εθνικό επίπεδο σχετικά με ορισμένες περιπτώσεις αποκλεισμού. Πολλοί από τους βασικούς εταίρους υλοποίησης, όπως ο Όμιλος ΕΤΕπ, συνεργάζονται με αντισυμβαλλόμενους που έχουν την έδρα τους σε πολλές διαφορετικές δικαιοδοσίες.
• Πηγές δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ - Οι εταίροι υλοποίησης βρίσκονται αντιμέτωποι με παρόμοιους (αν όχι αυξημένους) περιορισμούς με αυτούς της Επιτροπής όσον αφορά τη χρήση πηγών δεδομένων σε ενωσιακό επίπεδο. Παραδείγματος χάριν, σε αντίθεση με τις υπηρεσίες της Επιτροπής, οι διαμεσολαβητές δεν έχουν πρόσβαση στο τμήμα της βάσης δεδομένων του EDES που δεν είναι διαθέσιμο στο κοινό ή στο IMS.
• Στήριξη σε υπεύθυνες δηλώσεις - Κατά τη σύναψη συμφωνιών με αντισυμβαλλόμενους, οι εταίροι υλοποίησης μπορεί να βασίζονται (συχνά αναγκαστικά) σε υπεύθυνες δηλώσεις όσον αφορά την απουσία περιπτώσεων αποκλεισμού.
• Υποτυπώδεις αρμοδιότητες παρακολούθησης και εποπτείας σε κεντρικό επίπεδο - Η Επιτροπή δεν έχει ακόμη εξετάσει τους λόγους για τους οποίους οι εταίροι υλοποίησης έχουν προβεί στην αναφορά ελάχιστων υποθέσεων αντισυμβαλλομένων που εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού.

68 Εντοπίσαμε σειρά άλλων παραγόντων που είναι επίσης πιθανό να συντελούν στο χαμηλό επίπεδο των κοινοποιήσεων από μέρους των εταίρων υλοποίησης αντισυμβαλλομένων που εμπίπτουν σε περιπτώσεις αποκλεισμού από επιχορηγήσεις και συμβάσεις:

• Οι συμφωνίες με τους εταίρους υλοποίησης ενδέχεται να μην καλύπτουν όλες τις περιπτώσεις αποκλεισμού, καθώς γίνονται διαπραγματεύσεις για παρεκκλίσεις ώστε να αντικατοπτρίζονται οι ιδιαιτερότητες των ρυθμίσεων των εταίρων υλοποίησης. Παραδείγματος χάριν, οι χρηματοδοτικές και διοικητικές συμφωνίες-πλαίσιο που συνήφθησαν με την ΕΤΕπ⁵¹ και το ΕΤαΕ⁵² καλύπτουν πέντε από τις επτά περιπτώσεις αποκλεισμού του EDES.
• Οι εταίροι υλοποίησης ενδέχεται να μην είναι σε θέση να αποκλείουν αντισυμβαλλόμενους αν δεν έχει προηγηθεί οριστική δικαστική ή διοικητική απόφαση.

69 Όσον αφορά τα χρηματοδοτικά μέσα, η ύπαρξη αποτελεσματικών συστημάτων για τον έλεγχο των αντισυμβαλλομένων μειώνει την πιθανότητα αντισυμβαλλόμενοι που εμπίπτουν σε περιπτώσεις αποκλεισμού να λάβουν χρηματοδοτική στήριξη από την ΕΕ. Παραδείγματος χάριν, η ΕΤΕπ ελέγχει την αξιοπιστία των αντισυμβαλλομένων της προτού εξετάσει κατά πόσον είναι επιλέξιμοι για στήριξη από την ΕΕ. Παρόμοιες διαδικασίες εφαρμόζουν οι χρηματοπιστωτικοί διαμεσολαβητές του ΕΤαΕ.

Έχουν σημειωθεί σημαντικές καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση των αξιολογήσεων των συστημάτων αποκλεισμού που διαθέτουν οι εταίροι υλοποίησης

70 Κατά τον χρόνο διενέργειας του εν προκειμένω ελέγχου, η Επιτροπή δεν είχε συνολική εικόνα των συγκεκριμένων περιπτώσεων αποκλεισμού που εφάρμοζαν οι εταίροι υλοποίησης ή των ρυθμίσεών τους σχετικά με τον αποκλεισμό. Αυτό οφειλόταν εν μέρει σε καθυστερήσεις στις αξιολογήσεις κατά πυλώνες στις οποίες υποβλήθηκαν οι ρυθμίσεις των εταίρων υλοποίησης όσον αφορά τη χρηματοοικονομική διαχείριση των δαπανών της ΕΕ για το διάστημα 2021‑2027.

71 Για τη διεξαγωγή των αξιολογήσεων, οι εταίροι υλοποίησης είναι υποχρεωμένοι να προσλαμβάνουν εξωτερικούς ελεγκτές για να εξετάσουν τα συστήματά τους και να υποβάλουν σχετικές αναφορές. Πριν από το 2019, οι αξιολογήσεις κατά πυλώνες δεν κάλυπταν συγκεκριμένα τις σχετικές με τον αποκλεισμό ρυθμίσεις που διαθέτουν οι εταίροι υλοποίησης. Το 2019, η Επιτροπή πρόσθεσε νέο πυλώνα σχετικά με τον αποκλεισμό στις αξιολογήσεις των εταίρων υλοποίησης για την περίοδο 2021‑2027⁵³. Οι σχετικές με το EDES διατάξεις αντικατοπτρίζονται στους όρους εντολής της αξιολόγησης κατά πυλώνες.

72 Έως τις 31 Δεκεμβρίου 2020, είχε επικαιροποιηθεί μόνο το 5 % των αξιολογήσεων κατά πυλώνες εξαιτίας καθυστερήσεων που επέφερε η πανδημία COVID-19. Η Επιτροπή παρέτεινε την προθεσμία για την ολοκλήρωση των αξιολογήσεων έως τα τέλη του 2021, οπότε και είχε επικαιροποιηθεί περίπου το 42 % των σχετικών αξιολογήσεων. Οι επικαιροποιημένες αξιολογήσεις κατά πυλώνες αναμένεται να βελτιώσουν την από μέρους της Επιτροπής κατανόηση της χρήσης συγκεκριμένων περιπτώσεων αποκλεισμού από τους εταίρους υλοποίησης, καθώς και των ρυθμίσεών τους σχετικά με τον εντοπισμό αντισυμβαλλομένων που πρέπει να αποκλειστούν. Ωστόσο, χωρίς την παρακολούθηση του μετέπειτα τρόπου λειτουργίας των εταίρων υλοποίησης, η Επιτροπή δεν μπορεί να είναι απολύτως βέβαιη ότι η εικόνα που διαθέτει σχετικά με την εφαρμογή των συστημάτων αποκλεισμού είναι ακριβής.

Επιμερισμένη διαχείριση: αποκλίσεις στις προσεγγίσεις υπονομεύουν τη συνολική αποτελεσματικότητα του αποκλεισμού

Οι αποκλίσεις στις προσεγγίσεις των κρατών μελών σχετικά με τον αποκλεισμό συντελούν στην άνιση προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ

73 Τα συστήματα αποκλεισμού, όπως το EDES, μπορούν να συμβάλουν στη διασφάλιση ισότιμης προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ όσον αφορά τα ενωσιακά κονδύλια υπό επιμερισμένη διαχείριση. Εξετάσαμε τις υποχρεώσεις που υπέχουν τα κράτη μέλη όσον αφορά τον αποκλεισμό δυνάμει της νομοθεσίας της ΕΕ, καθώς και τις ρυθμίσεις που διέπουν τις δαπάνες στους τομείς της συνοχής και της γεωργίας σε τέσσερα κράτη μέλη (Εσθονία, Ιταλία, Πολωνία και Πορτογαλία).

74 Στο δίκαιο της ΕΕ δεν προβλέπεται υποχρέωση των κρατών μελών να δημιουργούν συστήματα αποκλεισμού συγκρίσιμα με το EDES είτε για ενωσιακά είτε για εθνικά κονδύλια. Ωστόσο, ο δημοσιονομικός κανονισμός, η τομεακή νομοθεσία για τις δαπάνες υπό επιμερισμένη διαχείριση, και οι οδηγίες της ΕΕ περί δημόσιων συμβάσεων προβλέπουν για τα κράτη μέλη σειρά υποχρεώσεων σχετικά με τον αποκλεισμό χάριν προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ.

75 Βάσει του δημοσιονομικού κανονισμού, οι αρχές των κρατών μελών πρέπει να συγκροτούν αποτελεσματικά συστήματα εσωτερικού ελέγχου για την πρόληψη ή τον εντοπισμό και τη διόρθωση περιπτώσεων παρατυπιών και απάτης⁵⁴. Ωστόσο, δεν υπέχουν υποχρέωση να διατηρούν μαύρη λίστα, ούτε να εφαρμόζουν περιπτώσεις και διαδικασίες αποκλεισμού ανάλογες με αυτές του EDES, στο πλαίσιο του οποίου καλύπτονται μόνο οι δαπάνες υπό άμεση και έμμεση διαχείριση. Ο δημοσιονομικός κανονισμός και η τομεακή νομοθεσία⁵⁵ προβλέπουν επίσης τη χρήση του IMS από τα κράτη μέλη, προκειμένου να προβαίνουν στην αναφορά υποθέσεων απάτης και παρατυπιών που αφορούν ενωσιακά κονδύλια υπό επιμερισμένη διαχείριση⁵⁶. Ωστόσο, η χρήση από την Επιτροπή δεδομένων που υποβλήθηκαν με αυτό τον τρόπο προϋποθέτει πρότερη διαβούλευση με τα κράτη μέλη⁵⁷ και μπορεί να γίνει μόνο με σκοπό τον αποκλεισμό αντισυμβαλλομένων από την είσπραξη κονδυλίων υπό άμεση ή έμμεση διαχείριση.

76 Η τομεακή νομοθεσία που διέπει τις δαπάνες υπό επιμερισμένη διαχείριση δεν απαιτεί από τα κράτη μέλη να θέτουν σε εφαρμογή συστήματα αποκλεισμού στους αντίστοιχους τομείς· ωστόσο, ορισμένες διατάξεις που αφορούν τις δαπάνες στους τομείς της συνοχής και της αγροτικής ανάπτυξης παρουσιάζουν συνάφεια ως προς τον αποκλεισμό. Παραδείγματος χάριν, οι κανονισμοί στον τομέα της συνοχής δεν επιτρέπουν σε επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσχέρειες να λάβουν ενωσιακά κονδύλια⁵⁸, απαγόρευση που προσομοιάζει στην περίπτωση αποκλεισμού του EDES που αφορά την πτώχευση και την αφερεγγυότητα⁵⁹. Στον τομέα της γεωργίας, με εξαίρεση τη δυνατότητα αποκλεισμού από τα ίδια μέτρα για διάστημα δύο ετών⁶⁰, δεν απαιτείται από την οικεία νομοθεσία η εφαρμογή περιπτώσεων αποκλεισμού σε αντισυμβαλλόμενους που αιτούνται πληρωμές βάσει δικαιωμάτων, οι οποίες μάλιστα αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών της ΕΕ στον εν λόγω τομέα, μολονότι οι αποδέκτες ενδέχεται να είναι ευμεγέθεις επιχειρήσεις ή ιδιώτες υψηλής οικονομικής επιφάνειας.

77 Σύμφωνα με την οδηγία της ΕΕ περί δημόσιων συμβάσεων⁶¹, οι αρχές των κρατών μελών υποχρεούνται να αποκλείουν αντισυμβαλλόμενους σε ορισμένες περιπτώσεις. Η υποχρέωση αυτή ισχύει για το σύνολο των διαδικασιών σύναψης δημόσιων συμβάσεων στα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένων των δημόσιων συμβάσεων που σχετίζονται με ενωσιακά κονδύλια. Η οδηγία απαριθμεί υποχρεωτικές και προαιρετικές περιπτώσεις αποκλεισμού που τα κράτη μέλη οφείλουν να μεταφέρουν στο εθνικό δίκαιο. Στις προαιρετικές περιπτώσεις συγκαταλέγονται οι περιπτώσεις που είναι υποχρεωτικές στο πλαίσιο του EDES, όπως η πτώχευση, η αφερεγγυότητα και άλλες ανάλογες περιπτώσεις. Στην πράξη, σε ορισμένες δικαιοδοσίες, οι αρχές των κρατών μελών μπορεί να διαθέτουν σημαντική διακριτική ευχέρεια όσον αφορά την επιλογή των περιπτώσεων αποκλεισμού που θα εφαρμόσουν σε συγκεκριμένες διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων.

78 Αυτό το συνονθύλευμα υποχρεώσεων που άπτονται του αποκλεισμού δεν μπορεί να εξυπηρετήσει ως βάση που μπορεί κανείς να επικαλεστεί επί της ουσίας προκειμένου να εφαρμόσει τη διαδικασία του αποκλεισμού χάριν προστασίας του προϋπολογισμού της ΕΕ υπό επιμερισμένη διαχείριση. Ειδικότερα, αυτό σημαίνει ότι δεν υφίσταται κοινός νομικός χαρακτηρισμός του τι συνιστά περίπτωση αποκλεισμού για αντισυμβαλλόμενους που λαμβάνουν ενωσιακά κονδύλια υπό επιμερισμένη διαχείριση. Επίσης, όταν αντισυμβαλλόμενοι αποκλείονται από την είσπραξη ενωσιακών κονδυλίων σε ένα κράτος μέλος, δεν προβλέπεται ομοίως ο αποκλεισμός τους σε άλλα κράτη μέλη. Επιπλέον, οι αρχές των κρατών μελών δεν υποχρεούνται να συμβουλεύονται ή να εφαρμόζουν τον κατάλογο αποκλεισμού του EDES (σημείο 83)⁶².

79 Ελλείψει ενός συνεκτικού συνόλου υποχρεώσεων σε επίπεδο ΕΕ, παρατηρήσαμε σημαντικές αποκλίσεις στις προσεγγίσεις των κρατών μελών σχετικά με τον αποκλεισμό. Η εθνική νομοθεσία καθορίζει τον βαθμό στον οποίο τα κράτη μέλη αξιοποιούν τον αποκλεισμό προκειμένου να εμποδίζουν μη αξιόπιστους αντισυμβαλλόμενους να λαμβάνουν κονδύλια υπό επιμερισμένη διαχείριση. Κανένα από τα τέσσερα κράτη μέλη που κάλυψε ο έλεγχός μας δεν είχε θέσει σε εφαρμογή ένα ολοκληρωμένο σύστημα αποκλεισμού που να καλύπτει όλα τα διαφορετικά είδη ενωσιακών κονδυλίων υπό τη διαχείρισή τους.

80 Η έλλειψη συνέπειας στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης σημαίνει ότι αντισυμβαλλόμενοι που βρίσκονται σε παρόμοιες καταστάσεις μπορεί να τυγχάνουν διαφορετικής μεταχείρισης. Παραδείγματος χάριν, η νομοθεσία της Πολωνίας επί των δημόσιων οικονομικών προβλέπει ένα περιορισμένο σύστημα αποκλεισμού που καλύπτει αποδέκτες κονδυλίων από τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ οι οποίοι έχουν χρέη ή έχουν καταδικαστεί για απάτη, δωροδοκία ή άλλες αξιόποινες πράξεις εις βάρος του προϋπολογισμού της ΕΕ. Στην Εσθονία, ενδέχεται οι αντισυμβαλλόμενοι να μην έχουν τη δυνατότητα να λάβουν ενωσιακά κονδύλια αν έχουν καταδικαστεί για απάτη, δωροδοκία ή άλλες εγκληματικές δραστηριότητες που δεν σχετίζονται με τα εν λόγω κονδύλια. Στην Ιταλία, η νομοθεσία απαιτεί από τους τελικούς δικαιούχους να υποβάλλονται σε ελέγχους μη ανάμειξης με τη μαφία και να αποκτούν σχετικό πιστοποιητικό πριν από τη λήψη ενωσιακών κονδυλίων στον τομέα της γεωργίας ή της συνοχής. Στην Πορτογαλία, οι αντισυμβαλλόμενοι με οφειλές στο πλαίσιο των κονδυλίων συνοχής δεν επιτρέπεται να λαμβάνουν περαιτέρω χρηματοδότηση από την ΕΕ.

81 Αναλόγως του πλαισίου διαχείρισης (επιμερισμένη ή άμεση), οι αντισυμβαλλόμενοι σε παρόμοιες καταστάσεις τυγχάνουν επίσης διαφορετικής μεταχείρισης. Ειδικότερα, στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης, δεν υπάρχει νομική βάση της ΕΕ για την εφαρμογή της έννοιας του προκαταρκτικού νομικού χαρακτηρισμού με σκοπό τον αποκλεισμό αντισυμβαλλομένων. Στα τέσσερα κράτη μέλη που κάλυψε ο έλεγχός μας, εντοπίσαμε διαφορές ως προς την εφαρμογή των διαφόρων περιπτώσεων αποκλεισμού. Αυτές αφορούσαν τον βαθμό στον οποίο η ύπαρξη οριστικής δικαστικής ή διοικητικής απόφασης αποτελούσε για τις αρχές προϋπόθεση για τον αποκλεισμό αντισυμβαλλόμενου από τη δυνατότητα να αιτηθεί ή να λάβει ενωσιακά κονδύλια. Πράγματι, το πεδίο εφαρμογής του αποκλεισμού που προβλέπουν οι ισχύοντες δημοσιονομικοί κανόνες της ΕΕ για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της είναι περισσότερο περιορισμένο στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης απ’ ό,τι στο πλαίσιο της άμεσης.

Τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν καλύτερα τα δεδομένα και τα εργαλεία που διατίθενται σε επίπεδο ΕΕ

82 Οι αρχές των κρατών μελών έχουν στη διάθεσή τους τρεις βασικές πηγές δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ για τους σκοπούς του αποκλεισμού: το EDES, τα στοιχεία της OLAF σχετικά με περιπτώσεις απάτης και παρατυπιών, καθώς και το εργαλείο εξόρυξης δεδομένων και βαθμολόγησης του κινδύνου, Arachne. Εξετάσαμε τη χρήση από τα κράτη μέλη των διαθέσιμων σε επίπεδο ΕΕ πηγών δεδομένων και εργαλείων.

83 Οι αρχές των κρατών μελών μπορούν μεν να συμβουλεύονται το EDES, ωστόσο δεν υποχρεούνται να το πράξουν βάσει των δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ. Όπως ανέφερε η IAS στην έκθεσή της του 2019 σχετικά με το EDES, μόνο 16 κράτη μέλη είχαν ορίσει εθνικό διαχειριστή χρήστη για το εν λόγω σύστημα και μόλις τέσσερις είχαν τακτική πρόσβαση σε αυτό. Ομοίως, η IAS διαπίστωσε ότι οι διαχειριστικές αρχές δεν είναι ενήμερες σχετικά με τις έρευνες της OLAF και τις υποθέσεις του IMS που αφορούν αντισυμβαλλόμενους των διαχειριστικών αρχών σε άλλα κράτη μέλη.

84 Το εργαλείο Arachne είναι το εργαλείο εξόρυξης δεδομένων που διατίθεται σε επίπεδο ΕΕ για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ και έχει σχεδιαστεί κατά τρόπο που να εντοπίζει αντισυμβαλλόμενους που εγκυμονούν κινδύνους, όχι όμως συγκεκριμένα εκείνους που εμπίπτουν σε περιπτώσεις αποκλεισμού. Αρχικά, η Επιτροπή ανέπτυξε το εργαλείο αυτό με σκοπό να συνδράμει τις διαχειριστικές αρχές των κρατών μελών στον τομέα της συνοχής σχετικά με τη διενέργεια ελέγχων και την εφαρμογή δικλίδων. Στο πλαίσιο πιλοτικού έργου στον τομέα της γεωργίας, επτά οργανισμοί πληρωμών χρησιμοποιούν το εν λόγω εργαλείο και άλλοι τέσσερις το χρησιμοποιούν δοκιμαστικά.

85 Η χρησιμότητα ενός εργαλείου εξόρυξης δεδομένων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ποσότητα και την ποιότητα των διαθέσιμων υποκείμενων δεδομένων. Διαπιστώσαμε ότι η χρησιμότητα του εργαλείου Arachne για τους σκοπούς του αποκλεισμού ήταν μικρή λόγω του περιορισμένου πεδίου εφαρμογής του στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης (τομέας της συνοχής και πιλοτικό έργο στον τομέα της γεωργίας) και:

• της έλλειψης δεδομένων της ΕΕ προερχόμενων από την OLAF, το IMS, και το EDES·
• της μη υποβολής των έργων σε ελέγχους πληρότητας και ακρίβειας από τα κράτη μέλη·
• της απουσίας σαφώς καθορισμένων δεικτών που καλύπτουν τις περιπτώσεις αποκλεισμού του EDES.

86 Επισημαίνουμε ότι η Επιτροπή, στο πλαίσιο της στρατηγικής της για την καταπολέμηση της απάτης⁶³, δεσμεύθηκε να διερευνήσει τις δυνατότητες επέκτασης της χρήσης του εργαλείου Arachne σε όλα τα είδη διαχείρισης (άμεση, έμμεση και επιμερισμένη).

87 Η τομεακή νομοθεσία για την περίοδο 2021‑2027, που καλύπτει τα κονδύλια που διέπονται από τον κανονισμό περί κοινών διατάξεων, την κοινή γεωργική πολιτική, τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσαρμογής στην Παγκοσμιοποίηση και το αποθεματικό προσαρμογής στο Brexit, προβλέπει τη χρήση του ενιαίου εργαλείου εξόρυξης δεδομένων και βαθμολόγησης του κινδύνου της Επιτροπής (ήτοι το εργαλείο Arachne). Παρόλο που η χρήση του εργαλείου θα παραμείνει προαιρετική για τα κράτη μέλη, βάσει της διοργανικής συμφωνίας για τη δημοσιονομική πειθαρχία για την εν λόγω περίοδο, η Επιτροπή δεσμεύεται να διαθέτει το εν λόγω εργαλείο με απώτερο στόχο τη γενίκευση της χρήσης του σε όλα τα κράτη μέλη⁶⁴.

Η Επιτροπή δεν διαθέτει την απαραίτητη συνολική εικόνα των ρυθμίσεων και των δεδομένων των κρατών μελών σχετικά με τον αποκλεισμό

88 Από τις συνομιλίες μας με τις βασικές γενικές διευθύνσεις που είναι αρμόδιες για την επιμερισμένη διαχείριση προέκυψε ότι δεν διαθέτουν συνολική εικόνα των ρυθμίσεων των κρατών μελών σχετικά με τον αποκλεισμό. Η εν λόγω συνολική εικόνα θα βοηθούσε ώστε να κατευθυνθούν οι προσπάθειες στη βελτίωση της χρήσης του αποκλεισμού για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ στο πλαίσιο όλων των ειδών διαχείρισης. Θα ήταν επίσης χρήσιμη για την ενημέρωση των δημοσιονομικών παραγόντων που συμμετέχουν στην εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ σχετικά με τη διαθεσιμότητα εθνικών πηγών δεδομένων που αφορούν τον αποκλεισμό. Η βελτίωση της χρήσης και της επαναχρησιμοποίησης των δεδομένων που είναι διαθέσιμα σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο αποτελεί προϋπόθεση για την ανάπτυξη ενός αποτελεσματικού εργαλείου εξόρυξης δεδομένων, το οποίο θα μπορεί να εξυπηρετεί τους διατάκτες της Επιτροπής στον εντοπισμό αντισυμβαλλομένων που εμπίπτουν —ή είναι υπαρκτός ο κίνδυνος να εμπίπτουν— σε περίπτωση αποκλεισμού.

Συμπεράσματα και συστάσεις

89 Σκοπός του εν προκειμένω ελέγχου ήταν να αξιολογηθεί κατά πόσον ο αποκλεισμός χρησιμοποιείται αποτελεσματικά για την προστασία των ενωσιακών κονδυλίων από μη αξιόπιστους αντισυμβαλλόμενους. Καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι αυτό δεν ισχύει. Μολονότι το EDES διαθέτει ευρύ πεδίο εφαρμογής και άρτιες διαδικασίες λήψης αποφάσεων, στο τέλος του 2020 η Επιτροπή είχε καταχωρίσει σε αυτό μόνο 18 αποκλεισμούς που δεν σχετίζονταν με πτώχευση, εξαιτίας αδυναμιών στις ρυθμίσεις που εφαρμόζονται για τον εντοπισμό αντισυμβαλλομένων που εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού. Αυτό οφείλεται κατά κύριο λόγο στον κατακερματισμό των αρμοδιοτήτων αποκλεισμού, στις δυσκολίες πρόσβασης σε δεδομένα των κρατών μελών, στην ανεπαρκή αξιοποίηση των δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ, στην υπερβολική στήριξη σε υπεύθυνες δηλώσεις των αντισυμβαλλομένων, καθώς και στην περιορισμένη κεντρική παρακολούθηση και εποπτεία. Στην περίπτωση της επιμερισμένης διαχείρισης, στο πλαίσιο της οποίας το EDES δεν εφαρμόζεται, οι αποκλίσεις στις προσεγγίσεις των κρατών μελών υπονομεύουν τη συνολική αποτελεσματικότητα της χρήσης του αποκλεισμού για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ.

90 Όσον αφορά την άμεση διαχείριση, διαπιστώσαμε ότι το EDES καλύπτει ευρύ φάσμα αντισυμβαλλομένων, ειδών συμφωνιών χρηματοδότησης και περιπτώσεων αποκλεισμού. Εντούτοις, υπάρχει περιθώριο διεύρυνσης του φάσματος των περιπτώσεων αποκλεισμού (σημεία 21-24).

Σύσταση 1 – Διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της διαδικασίας του αποκλεισμού

Η Επιτροπή οφείλει να εξετάσει το ακόλουθο ζήτημα κατά την κατάρτιση πρότασης για τον νομοθέτη σχετικά με την αναθεώρηση του δημοσιονομικού κανονισμού: τον αποκλεισμό συνδεδεμένων οντοτήτων, πραγματικών δικαιούχων και υπεύθυνων διαχειριστών αντισυμβαλλομένων της ΕΕ, ακόμη και αν δεν είναι οι ίδιοι αντισυμβαλλόμενοι της ΕΕ.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2022

91 Διαπιστώσαμε επίσης ότι οι διαδικασίες αποκλεισμού του EDES προβλέπουν τη λήψη αξιόπιστων αποφάσεων σχετικά με αντισυμβαλλόμενους που εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού. Συγκεκριμένα, παρέχουν τη δυνατότητα αποκλεισμού αντισυμβαλλομένων χωρίς να απαιτείται πολυετής αναμονή για την έκδοση οριστικής δικαστικής ή διοικητικής απόφασης. Η κεντρική αξιολόγηση των υποθέσεων από ανεξάρτητη επιτροπή συμβάλλει στη διασφάλιση συνεπούς και δίκαιης μεταχείρισης των αντισυμβαλλομένων (σημεία 25-29).

92 Ωστόσο, εντοπίσαμε σειρά αδυναμιών στις ρυθμίσεις για τον εντοπισμό αντισυμβαλλομένων που εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού, οι οποίες έχουν συντελέσει στο χαμηλό ποσοστό αποκλεισμών:

• ο κατακερματισμός των αρμοδιοτήτων για τον εντοπισμό αντισυμβαλλομένων που πληρούν τις προϋποθέσεις αποκλεισμού υπονομεύει τη συστηματική αξιολόγησή τους·
• η Επιτροπή δεν αξιοποιεί επαρκώς ορισμένες από τις βασικές πηγές δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ·
• η Επιτροπή αντιμετωπίζει δυσκολίες πρόσβασης, εξαιτίας νομικών περιορισμών και τεχνικών φραγμών, σε εθνικά δεδομένα που αφορούν ορισμένες περιπτώσεις αποκλεισμού·
• η Επιτροπή βασίζεται συχνά σε δηλώσεις των αντισυμβαλλομένων περί απουσίας περίπτωσης αποκλεισμού, χωρίς να προβαίνει σε περαιτέρω εξακριβώσεις (σημεία 30-59).

93 Η περιορισμένη από μέρους των υπηρεσιών της Επιτροπής κεντρική παρακολούθηση και εποπτεία του εντοπισμού αντισυμβαλλομένων που πληρούν τις προϋποθέσεις αποκλεισμού συνετέλεσε στη διαιώνιση των εν λόγω αδυναμιών. Κατά την άποψή μας, η ενίσχυση των ρυθμίσεων παρακολούθησης και εποπτείας είναι καίριας σημασίας για την καλύτερη αξιοποίηση του αποκλεισμού. Υπέρ της παρακολούθησης αυτής θα λειτουργούσε η ύπαρξη ενός συστήματος διαχείρισης υποθέσεων ικανό να παρέχει συνολική εικόνα των εν εξελίξει υποθέσεων και των υποθέσεων που έχουν διευθετηθεί οριστικά. Χρήσιμες θα ήταν επίσης η διενέργεια βελτιωμένων εκ των υστέρων εξακριβώσεων του κατά πόσον οι αντισυμβαλλόμενοι εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού, η καθοδήγηση για τους διατάκτες όσον αφορά τη χρήση των διαθέσιμων δεδομένων και η περαιτέρω προώθηση της χρήσης του EDES (σημεία 60-63).

Σύσταση 2 – Ενίσχυση της υλοποίησης του EDES στο πλαίσιο της άμεσης και της έμμεσης διαχείρισης

Η Επιτροπή οφείλει:

1. Να αναπτύξει ένα σύστημα διαχείρισης υποθέσεων ικανό να παρέχει μια συνολική εικόνα των εν εξελίξει υποθέσεων και των υποθέσεων που έχουν διευθετηθεί οριστικά.
2. Να ενισχύσει την εποπτεία σε επίπεδο οργάνου της αποτελεσματικής λειτουργίας του EDES, μεταξύ άλλων μέσω:
   1. της μεταπαρακολούθησης από τους διατάκτες των συστάσεων της OLAF και της EPPO σχετικά με τον έγκαιρο εντοπισμό ή τον αποκλεισμό·
   2. της παρακολούθησης των δραστηριοτήτων των διατακτών και της αξιοποίησης από μέρους τους διαθέσιμων πηγών δεδομένων με σκοπό τον εντοπισμό υποθέσεων αποκλεισμού, όπως οι υποθέσεις έγκαιρου εντοπισμού, τα αρχεία του IMS, οι εν εξελίξει υποθέσεις διερεύνησης απάτης από την OLAF και την EPPO, τα οριστικά αποτελέσματα ελέγχων, οι αποφάσεις σε υποθέσεις ανταγωνισμού, καθώς και οι κοινοποιήσεις των εταίρων υλοποίησης·
   3. της παρακολούθησης της υλοποίησης από τους διατάκτες των συστάσεων που διατυπώνει η επιτροπή του EDES.
3. Να διεξάγει εκ των υστέρων εξακριβώσεις, στο πλαίσιο των οποίων θα βεβαιώνεται αν οι αντισυμβαλλόμενοι εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού, ιδίως στις περιπτώσεις που οι διατάκτες βασίζονται σε υπεύθυνες δηλώσεις.
4. Να αναπτύξει τυποποιημένες διαδικασίες και κατευθυντήριες γραμμές για τους διατάκτες όσον αφορά τη χρήση πηγών δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ, όπως οι υποθέσεις έγκαιρου εντοπισμού, τα αρχεία του IMS, οι υποθέσεις διερεύνησης απάτης από την OLAF και την EPPO, οι διαπιστώσεις ελέγχων, οι υποθέσεις ανταγωνισμού, καθώς και οι κοινοποιήσεις των εταίρων υλοποίησης.
5. Να προωθήσει την ενημέρωση των υπηρεσιών της Επιτροπής, των εταίρων υλοποίησης και των αρχών των κρατών μελών που συμμετέχουν στη διαχείριση των ενωσιακών κονδυλίων σχετικά με τον έγκαιρο εντοπισμό και τον αποκλεισμό.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2023

94 Αναφορικά με την έμμεση διαχείριση, διαπιστώσαμε ότι η συμβολή των εταίρων υλοποίησης από την άποψη του αριθμού των υποθέσεων αποκλεισμού που καταχώριζαν στο EDES ήταν μικρή. Αυτό αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στους ίδιους παράγοντες με αυτούς που αφορούν την άμεση διαχείριση. Εντοπίσαμε επίσης τρεις επιπλέον παράγοντες που συνετέλεσαν σε αυτό: τις συμφωνίες με τους εταίρους υλοποίησης που δεν καλύπτουν όλες τις περιπτώσεις αποκλεισμού, το γεγονός ότι οι εταίροι υλοποίησης δεν είναι σε θέση να αποκλείουν αντισυμβαλλόμενους πριν από την έκδοση οριστικής δικαστικής ή διοικητικής απόφασης, καθώς και την πρακτική αποκλεισμού μη αξιόπιστων αντισυμβαλλομένων προτού καν εξεταστεί το ενδεχόμενο να τους χορηγηθεί χρηματοδοτική στήριξη από την ΕΕ (σημεία 64-69).

95 Η Επιτροπή έχει καθυστερήσει να ολοκληρώσει την αξιολόγηση των συστημάτων αποκλεισμού που διαθέτουν οι εταίροι υλοποίησης. Άπαξ και ολοκληρωθεί η αξιολόγηση αυτή, η Επιτροπή θα είναι περισσότερο σε θέση να διερευνήσει τους λόγους στους οποίους οφείλεται το χαμηλό ποσοστό αποκλεισμού αντισυμβαλλομένων στο πλαίσιο της έμμεσης διαχείρισης και να τους διευθετήσει. Εν συνεχεία, ιδιαίτερα σημαντικό για την Επιτροπή θα είναι επίσης να παρακολουθεί τη λειτουργία των συστημάτων αποκλεισμού που έχουν θέσει σε εφαρμογή οι εταίροι υλοποίησης (σημεία 70-72).

Σύσταση 3 – Βελτίωση της παρακολούθησης του έγκαιρου εντοπισμού και του αποκλεισμού στο πλαίσιο της έμμεσης διαχείρισης

Προκειμένου να επιτευχθεί ένα συνεκτικό επίπεδο προστασίας για τα κονδύλια της ΕΕ υπό έμμεση διαχείριση, η Επιτροπή οφείλει να εξασφαλίσει ότι οι εταίροι της εκπληρώνουν την υποχρέωσή τους να ενημερώνουν την Επιτροπή οσάκις εντοπίζουν αντισυμβαλλόμενους που εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: αρχής γενομένης το 2023

96 Όσον αφορά την επιμερισμένη διαχείριση, που καλύπτει ως επί το πλείστον δαπάνες στους τομείς της γεωργίας και της συνοχής, διαπιστώσαμε ότι δεν υπάρχει μηχανισμός σε επίπεδο ΕΕ για τον αποκλεισμό αντισυμβαλλομένων. Ελλείψει ενός συνεκτικού συνόλου υποχρεώσεων όσον αφορά τη χρήση του αποκλεισμού, αυτό που ανέκυψε κατά την εξέταση που πραγματοποιήσαμε σε τέσσερα κράτη μέλη ήταν σημαντικές αποκλίσεις στις προσεγγίσεις, οι οποίες συμβάλλουν στην ανομοιογένεια της προστασίας των ενωσιακών κονδυλίων. Επιπλέον, διαπιστώσαμε ότι ορισμένα κράτη μέλη μπορούσαν να αξιοποιήσουν καλύτερα τα δεδομένα και τα εργαλεία που είναι διαθέσιμα σε επίπεδο ΕΕ, ιδίως τη βάση δεδομένων του EDES, τα στοιχεία της OLAF σχετικά με περιπτώσεις απάτης και παρατυπιών, και το εργαλείο εξόρυξης δεδομένων και βαθμολόγησης του κινδύνου Arachne, με σκοπό την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ (σημεία 73-87).

Σύσταση 4 – Επέκταση του έγκαιρου εντοπισμού και του αποκλεισμού στην επιμερισμένη διαχείριση

Η Επιτροπή οφείλει να εξετάσει το ακόλουθο ζήτημα κατά την κατάρτιση πρότασης για τον νομοθέτη σχετικά με την αναθεώρηση του δημοσιονομικού κανονισμού: την εφαρμογή των βασικών στοιχείων του EDES σε κονδύλια υπό επιμερισμένη διαχείριση, κατά τρόπο ώστε να διασφαλίζεται η συνεκτική μεταχείριση, στο πλαίσιο όλων των ειδών διαχείρισης, των αντισυμβαλλομένων που διαπιστώνεται ότι εμπίπτουν σε περίπτωση αποκλεισμού.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2022

97 Τέλος, διαπιστώσαμε ότι η Επιτροπή δεν έχει μια συνολική εικόνα των συστημάτων αποκλεισμού και των σχετικών δεδομένων των κρατών μελών. Η απόκτηση συνολικής εικόνας θα βοηθούσε ώστε να κατευθυνθούν οι προσπάθειες στη βελτίωση της χρήσης του αποκλεισμού και των σχετικών δεδομένων με σκοπό την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ στο πλαίσιο όλων των ειδών διαχείρισης, καθώς και στη δημιουργία ενός εργαλείου εξόρυξης δεδομένων που θα συμβάλλει στον εντοπισμό αντισυμβαλλομένων που εμπίπτουν —ή είναι υπαρκτός ο κίνδυνος να εμπίπτουν— σε περίπτωση αποκλεισμού (σημείο 88).

Σύσταση 5 – Καλύτερη αξιοποίηση των υφιστάμενων δεδομένων και ψηφιακών εργαλείων

Η Επιτροπή, στο πλαίσιο των ευρύτερων προσπαθειών της να αξιοποιήσει δεδομένα και ψηφιακά εργαλεία με σκοπό την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ, οφείλει να λάβει μέτρα προκειμένου να βελτιώσει τη χρήση δεδομένων που άπτονται του αποκλεισμού, ιδίως:

1. διεξάγοντας άσκηση χαρτογράφησης για τον εντοπισμό των πηγών δεδομένων που αφορούν την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων εθνικών δεδομένων, και για τον καθορισμό του τρόπου πρόσβασης σε αυτές·
2. προτείνοντας κατάλληλη νομική βάση τόσο για την πρόσβαση σε δεδομένα σχετικά με αντισυμβαλλόμενους της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων εθνικών δεδομένων, όσο και για τη χρήση τους, για τους σκοπούς της διενέργειας ελέγχων και της εφαρμογής δικλίδων·
3. δημιουργώντας ένα κοινό εργαλείο εξόρυξης δεδομένων και βαθμολόγησης του κινδύνου, το οποίο θα βρίσκεται υπό την κυριότητα της Επιτροπής και θα διαθέτει πρόσβαση σε όλα τα συναφή δεδομένα σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο·
4. διασφαλίζοντας τη διαθεσιμότητα των δεδομένων και προάγοντας την κοινοχρησία τους σε επίπεδο οργάνου·
5. αναπτύσσοντας μια στρατηγική που θα διασφαλίζει ότι τα εθνικά και τα ενωσιακά δεδομένα σχετικά με τους αντισυμβαλλόμενους της ΕΕ είναι ψηφιακά, προσβάσιμα, τυποποιημένα και διαλειτουργικά.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: για τα στοιχεία 1) και 2), έως το 2023· για το στοιχείο 3), έως το 2025· για το στοιχείο 4), έναρξη του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου· και για το στοιχείο 5), έως το 2023 όσον αφορά τα δεδομένα της ΕΕ και έως την ημερομηνία εφαρμογής του αναθεωρημένου δημοσιονομικού κανονισμού όσον αφορά τα εθνικά δεδομένα

Η παρούσα ειδική έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα V, του οποίου προεδρεύει ο Tony Murphy, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 26ης Απριλίου 2022.

Αρκτικόλεξα και συντομογραφίες

Arachne: Εργαλείο εξόρυξης δεδομένων και βαθμολόγησης του κινδύνου που έχει αναπτύξει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

EDES: Σύστημα έγκαιρου εντοπισμού και αποκλεισμού

EPPO: Ευρωπαϊκή Εισαγγελία

IAS: Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

IMS: Σύστημα διαχείρισης παρατυπιών

OLAF: Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης

REA: Εκτελεστικός Οργανισμός Έρευνας

ΓΔ BUDG: Γενική Διεύθυνση Προϋπολογισμού

ΓΔ INTPA: Γενική Διεύθυνση Διεθνών Εταιρικών Σχέσεων

ΕΤαΕ: Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων

ΕΤΕπ: Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων

Γλωσσάριο

Άμεση διαχείριση: Διαχείριση ταμείου ή προγράμματος της ΕΕ αποκλειστικά από την Επιτροπή, σε αντιδιαστολή με την επιμερισμένη ή την έμμεση διαχείριση.

Αξιολόγηση κατά πυλώνες: Αξιολόγηση από την Επιτροπή των ρυθμίσεων χρηματοοικονομικής διαχείρισης των εταίρων υλοποίησης.

Απάτη: Η εκ προθέσεως και παράνομη παραπλάνηση με σκοπό τον προσπορισμό υλικού οφέλους στερώντας από άλλο μέρος περιουσιακά στοιχεία ή χρήματα.

Διαδικασία σύναψης δημόσιων συμβάσεων: Η αγορά από δημόσιο φορέα ή άλλη αρχή εργασιών, προμηθειών ή υπηρεσιών μέσω ανοικτής και ανταγωνιστικής διαδικασίας, προκειμένου να διασφαλιστούν η ποιότητα και η οικονομική αποδοτικότητα της σχετικής δαπάνης.

Διατάκτης: Πρόσωπο υπεύθυνο για την εκτέλεση των εσόδων και των δαπανών οργανισμού της ΕΕ.

Διαχειριστική αρχή: Εθνική, περιφερειακή ή τοπική αρχή (του δημόσιου ή ιδιωτικού τομέα) που ορίζεται από κράτος μέλος για τη διαχείριση προγράμματος χρηματοδοτούμενου από την ΕΕ.

Επιμερισμένη διαχείριση: Μέθοδος εκτέλεσης του προϋπολογισμού της ΕΕ, στο πλαίσιο της οποίας, σε αντίθεση με τα ισχύοντα στην περίπτωση της άμεσης διαχείρισης, η Επιτροπή μεταβιβάζει μεν αρμοδιότητες στα κράτη μέλη, διατηρεί ωστόσο την τελική ευθύνη.

Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων: Τράπεζα της ΕΕ, υπό την κυριότητα των κρατών μελών, που παρέχει χρηματοδότηση σε έργα για την υποστήριξη πολιτικών της ΕΕ, κατά κύριο λόγο εντός της επικράτειάς της αλλά και εκτός αυτής.

Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων: Ειδικός πάροχος κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις εντός της ΕΕ και σε ορισμένες τρίτες χώρες. Αποτελεί μέρος του Ομίλου της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων.

Κανονισμός περί κοινών διατάξεων: Ο κανονισμός με τον οποίο θεσπίζονται οι κανόνες που διέπουν τα πέντε Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία για την περίοδο 2014‑2020.

Μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις: Προσδιορισμός μεγέθους που εφαρμόζεται σε εταιρείες και άλλους οργανισμούς, βάσει του αριθμού των εργαζομένων και ορισμένων οικονομικών κριτηρίων. Οι μικρές επιχειρήσεις έχουν έως και 50 υπαλλήλους και κύκλο εργασιών ή συνολικό ισολογισμό που δεν υπερβαίνει τα 10 εκατομμύρια ευρώ. Οι μεσαίες επιχειρήσεις απασχολούν έως και 250 υπαλλήλους και έχουν κύκλο εργασιών έως 50 εκατομμύρια ευρώ ή συνολικό ισολογισμό που δεν υπερβαίνει τα 43 εκατομμύρια ευρώ.

Όμιλος ΕΤΕπ: Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων.

Οργανισμός πληρωμών: Οργανισμός στον οποίο κράτος μέλος αναθέτει τη διαχείριση των γεωργικών δαπανών της ΕΕ.

Προκαταρκτικός νομικός χαρακτηρισμός: Νομική αξιολόγηση των πραγματικών περιστατικών και των πορισμάτων επί συγκεκριμένου θέματος που διενεργείται προτού η αρμόδια αρχή εκδώσει οριστική δικαστική ή διοικητική απόφαση.

Χρηματοδοτικό μέσο: Χρηματοδοτική στήριξη από τον προϋπολογισμό της ΕΕ υπό τη μορφή επενδύσεων μετοχικού ή οιονεί μετοχικού κεφαλαίου, δανείων ή εγγυήσεων ή άλλων μέσων επιμερισμού κινδύνου.

Ψηφιοποίηση: Η μετάβαση προς την ενσωμάτωση και τη χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας και των ψηφιοποιημένων πληροφοριών, ώστε οι διαδικασίες και οι λειτουργίες να απλουστευθούν και να ολοκληρώνονται ταχύτερα, αποτελεσματικότερα ή/και κατά οικονομικά αποδοτικότερο τρόπο.

Απαντήσεις της Επιτροπής

https://www.eca.europa.eu/el/Pages/DocItem.aspx?did=61175

Χρονογραμμή

https://www.eca.europa.eu/el/Pages/DocItem.aspx?did=61175

Κλιμάκιο ελέγχου

Οι ειδικές εκθέσεις του ΕΕΣ παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των ελέγχων που αυτό διενεργεί επί των πολιτικών και προγραμμάτων της ΕΕ ή επί διαχειριστικών θεμάτων που αφορούν συγκεκριμένους τομείς του προϋπολογισμού. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο επιλέγει και σχεδιάζει τα εν λόγω ελεγκτικά έργα κατά τρόπον ώστε αυτά να αποφέρουν τον μέγιστο αντίκτυπο, λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων για τις επιδόσεις ή για τη συμμόρφωση, του επιπέδου των σχετικών εσόδων ή δαπανών, των επικείμενων εξελίξεων και του πολιτικού και δημόσιου συμφέροντος.

Ο εν προκειμένω έλεγχος επιδόσεων διενεργήθηκε από το Τμήμα Ελέγχου V (Χρηματοδότηση και διοίκηση της EE), του οποίου προεδρεύει ο Tony Murphy, Μέλος του ΕΕΣ. Επικεφαλής του ελέγχου ήταν η Helga Berger, Μέλος του ΕΕΣ, συνεπικουρούμενη από τους Silvia Janik, προϊσταμένη του ιδιαίτερου γραφείου της, Franz Ebermann, σύμβουλο στο ιδιαίτερο γραφείο της, Judit Oroszki, διοικητικό στέλεχος, James McQuade, υπεύθυνο έργου, Tomasz Kokot και Attila Horvay-Kovacs, ελεγκτές. Ο Thomas Everett παρείχε γλωσσική υποστήριξη.

Πρώτη σειρά (από αριστερά): Judit Oroszki, James McQuade, Helga Berger, Silvia Janik, Attila Horvay-Kovács Δεύτερη σειρά (από αριστερά): Thomas Everett, Tomasz Kokot, Franz Ebermann

Παραπομπές

¹ Ενότητα 2.1.1, Annual Management and Performance Report for the 2020 EU Budget, εξαιρουμένου του τομέα «Λοιπές υπηρεσίες και διοίκηση».

² Αυτόθι.

³ Άρθρο 73 του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) 2018/1046 (ο δημοσιονομικός κανονισμός).

⁴ Άρθρο 74 του δημοσιονομικού κανονισμού.

⁵ Άρθρα 36 και 63 του δημοσιονομικού κανονισμού.

⁶ Αιτιολογική σκέψη 5 της οδηγίας (ΕΕ) 2017/1371 σχετικά με την καταπολέμηση, μέσω του ποινικού δικαίου, της απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης (οδηγία PIF).

⁷ Άρθρο 325 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

⁸ Αιτιολογική σκέψη 5 της οδηγίας PIF.

⁹ Όπως τα εντόπισε το ΕΕΣ, βάσει ανάλυσης επί του Ομίλου της Παγκόσμιας Τράπεζας και της ομοσπονδιακής κυβέρνησης των ΗΠΑ.

¹⁰ Άρθρο 135 του δημοσιονομικού κανονισμού.

¹¹ Αυτόθι.

¹² Αυτόθι.

¹³ Βάση δεδομένων του EDES: Κατάλογος των οικονομικών φορέων που έχουν αποκλεισθεί ή υπόκεινται σε χρηματική ποινή.

¹⁴ Άρθρο 135, παράγραφος 3, του δημοσιονομικού κανονισμού.

¹⁵ Άρθρο 143 του δημοσιονομικού κανονισμού.

¹⁶ Απόφαση (ΕΕ) αριθ. 2018/1220 της Επιτροπής.

¹⁷ Άρθρο 143 του δημοσιονομικού κανονισμού.

¹⁸ Άρθρο 135 του δημοσιονομικού κανονισμού.

¹⁹ Άρθρο 142, παράγραφος 5, του δημοσιονομικού κανονισμού.

²⁰ LexisNexis Bridger Insight.

²¹ Παράγραφος 32 της διοργανικής συμφωνίας της 16ης Δεκεμβρίου 2020 για τη δημοσιονομική πειθαρχία.

²² Άρθρο 136, παράγραφος 4, του δημοσιονομικού κανονισμού.

²³ Άρθρο 143 του δημοσιονομικού κανονισμού.

²⁴ Ετήσιες εκθέσεις σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ από το 2016 έως το 2020: SWD(2017)268, SWD(2018)382, SWD(2020)157, SWD(2021)256.

²⁵ Σημείο 7, SWD(2020)157.

²⁶ Άρθρο 167, παράγραφος 2, και άρθρο 198, παράγραφος 2, του δημοσιονομικού κανονισμού.

²⁷ Βάση δεδομένων του EDES: Κατάλογος των οικονομικών φορέων που έχουν αποκλεισθεί ή τους έχει επιβληθεί χρηματική ποινή.

²⁸ Έκθεση ελέγχου της IAS: IAS.B4‑2017-BUDG-001 της 25ης Ιανουαρίου 2019.

²⁹ Άρθρο 136, παράγραφος 2, του δημοσιονομικού κανονισμού.

³⁰ Άρθρο 11 του Κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013 σχετικά με τις έρευνες που πραγματοποιούνται από την OLAF.

³¹ Άρθρο 136, παράγραφος 1, στοιχεία α) έως δ) του δημοσιονομικού κανονισμού.

³² Άρθρο 136, παράγραφος 1, στοιχεία δ), ε) και στ), του δημοσιονομικού κανονισμού.

³³ Άρθρο 142, παράγραφος 2, του δημοσιονομικού κανονισμού.

³⁴ Άρθρο 142, παράγραφος 4, του δημοσιονομικού κανονισμού.

³⁵ Αυτόθι.

³⁶ Στοιχεία που παρέσχε η OLAF κατόπιν αιτήματος του ΕΕΣ.

³⁷ Άρθρο 44 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 2017/1939.

³⁸ Agreement establishing the modalities of cooperation between the European Commission and the European Public Prosecutor’s Office, άρθρο 6.

³⁹ Άρθρο 142, παράγραφος 2, στοιχείο δ), του δημοσιονομικού κανονισμού.

⁴⁰ Άρθρο 136, παράγραφος 2, στοιχείο δ) του δημοσιονομικού κανονισμού.

⁴¹ Έκθεση ελέγχου της IAS: IAS.B4‑2017-BUDG-001 της 25ης Ιανουαρίου 2019.

⁴² Διοικητική συμφωνία μεταξύ του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου και της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.

⁴³ Πίνακας DM3, σ. 133, μέρος 2, Statistical evaluation of irregularities reported for 2020 - SWD(2021) 258 final.

⁴⁴ Άρθρο 137, παράγραφος 1, του δημοσιονομικού κανονισμού.

⁴⁵ Παράδειγμα υποδείγματος υπεύθυνης δήλωσης της Επιτροπής.

⁴⁶ Contract Procedures for European Union External Action – A practical guide.

⁴⁷ Πρακτικά της συνεδρίασης του συμβουλίου εσωτερικής διοίκησης της 27ης Ιανουαρίου 2021.

⁴⁸ Έκθεση ελέγχου της IAS: IAS.B4‑2017-BUDG-001 της 25ης Ιανουαρίου 2019.

⁴⁹ Αυτόθι.

⁵⁰ Άρθρο 154 του δημοσιονομικού κανονισμού.

⁵¹ Χρηματοδοτική και διοικητική συμφωνία-πλαίσιο της 8ης Οκτωβρίου 2019.

⁵² Χρηματοδοτική και διοικητική συμφωνία-πλαίσιο της 14ης Φεβρουαρίου 2020.

⁵³ Απόφαση της Επιτροπής 2019/C 191/02, της 17ης Απριλίου 2019.

⁵⁴ Άρθρο 36, παράγραφος 2, στοιχείο δ), του δημοσιονομικού κανονισμού.

⁵⁵ Άρθρο 144 του δημοσιονομικού κανονισμού, άρθρο 5 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού (ΕΕ) 2015/1971 της Επιτροπής, και άρθρο 5 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού (ΕΕ) 2015/1970 της Επιτροπής.

⁵⁶ Άρθρο 122, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1303/2013· άρθρο 50, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1306/2013· άρθρο 30, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΕ) 223/2014· άρθρο 5, παράγραφος 5, του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 514/2014· άρθρο 21, παράγραφος 1, στοιχείο δ), του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1309/2013.

⁵⁷ Άρθρο 144 του δημοσιονομικού κανονισμού.

⁵⁸ Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1301/2013 σχετικά με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1300/2013 σχετικά με το Ταμείο Συνοχής.

⁵⁹ Άρθρο 136, παράγραφος 1, στοιχείο α) του δημοσιονομικού κανονισμού.

⁶⁰ Άρθρο 19 και άρθρο 35, παράγραφος 5, του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 640/2014.

⁶¹ Άρθρο 57 της οδηγίας 2014/24/ΕΕ σχετικά με τις διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων.

⁶² Άρθρο 142, παράγραφος 5, του δημοσιονομικού κανονισμού.

⁶³ Στρατηγική της Επιτροπής για την καταπολέμηση της απάτης: ενισχυμένη δράση για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ, COM/2019/196 final.

⁶⁴ Σημείο 32 της διοργανικής συμφωνίας της 16ης Δεκεμβρίου 2020 για τη δημοσιονομική πειθαρχία.

Επικοινωνία

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ

Τηλ:. +352 4398-1
Πληροφορίες: eca.europa.eu/el/Pages/ContactForm.aspx
Ιστότοπος: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται από το διαδίκτυο (https://europa.eu/european-union/index_el).

Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2022

PDF	ISBN 978-92-847-7768-6	ISSN 1977-5660	doi:10.2865/221277	QJ-AB-22-006-EL-N
HTML	ISBN 978-92-847-7755-6	ISSN 1977-5660	doi:10.2865/925903	QJ-AB-22-006-EL-Q

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ

© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2022

Η πολιτική για την περαιτέρω χρήση εγγράφων του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ) ορίζεται στην απόφαση αριθ. 6‑2019 του ΕΕΣ για την πολιτική ανοικτών δεδομένων και την περαιτέρω χρήση εγγράφων.

Με εξαίρεση τις περιπτώσεις όπου ορίζεται διαφορετικά (π.χ. σε χωριστές ανακοινώσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας), το περιεχόμενο του ΕΕΣ που ανήκει στην ΕΕ παραχωρείται βάσει της άδειας Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Ισχύει επομένως ως γενικός κανόνας ότι η περαιτέρω χρήση επιτρέπεται υπό τον όρο ότι αναφέρεται η πηγή και επισημαίνονται οι αλλαγές. Κατά την περαιτέρω χρήση απαγορεύεται η διαστρέβλωση του αρχικού νοήματος ή μηνύματος των εγγράφων. Το ΕΕΣ δεν φέρει ευθύνη για οποιαδήποτε συνέπεια προερχόμενη από την περαιτέρω χρήση εγγράφων.

Εάν συγκεκριμένο περιεχόμενο αναφέρεται σε ταυτοποιήσιμα φυσικά πρόσωπα, π.χ. φωτογραφίες υπαλλήλων του ΕΕΣ, ή περιλαμβάνει έργα τρίτων, απαιτείται πρόσθετη έγκριση.

Όταν παραχωρείται η έγκριση, αυτή ακυρώνει και αντικαθιστά την ανωτέρω γενική έγκριση και αναφέρει σαφώς τυχόν περιορισμούς στη χρήση.

Για τη χρήση ή την αναπαραγωγή περιεχομένου που δεν ανήκει στην ΕΕ, μπορεί να χρειάζεται να ζητήσετε άδεια απευθείας από τους κατόχους των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας:

Γράφημα 7: Τα εικονίδια δημιουργήθηκαν από την Pixel Perfect μέσω του https://flaticon.com.

Το λογισμικό ή τα έγγραφα που καλύπτονται από δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, όπως τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, τα εμπορικά σήματα, τα καταχωρισμένα σχέδια, οι λογότυποι και οι επωνυμίες/ονομασίες, εξαιρούνται από την πολιτική του ΕΕΣ για την περαιτέρω χρήση.

Το σύνολο των ιστοτόπων των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης εντός του ονόματος χώρου «europa.eu» παρέχει συνδέσμους προς ιστοτόπους τρίτων. Δεδομένου ότι το ΕΕΣ δεν έχει έλεγχο επ’ αυτών, σας συνιστούμε να εξετάζετε τις πολιτικές τους για την προστασία του ιδιωτικού απορρήτου και της πνευματικής ιδιοκτησίας.

Χρήση του λογότυπου του ΕΕΣ

Δεν επιτρέπεται η χρήση του λογότυπου του ΕΕΣ χωρίς την προηγούμενη σύμφωνη γνώμη του οργάνου.

Επικοινωνήστε με την ΕΕ

Αυτοπροσώπως
Σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχουν εκατοντάδες κέντρα πληροφόρησης Europe Direct. Μπορείτε να βρείτε τη διεύθυνση του πλησιέστερου σε σας κέντρου στον ιστότοπο Europa: https://europa.eu/european-union/contact_el

Τηλεφωνικά ή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου
Η Europe Direct είναι μια υπηρεσία που απαντά στις ερωτήσεις σας για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μπορείτε να επικοινωνήσετε με αυτήν την υπηρεσία:

• καλώντας ατελώς τον αριθμό 00 800 6 7 8 9 10 11 (ορισμένα δίκτυα τηλεφωνίας ενδέχεται να χρεώνουν τις κλήσεις αυτές),
• καλώντας τον αριθμό +32 22999696 ή
• μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από τον ιστότοπο Europa: https://europa.eu/european-union/contact_el

Βρείτε πληροφορίες σχετικά με την ΕΕ

Στο διαδίκτυο
Πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ είναι διαθέσιμες στον ιστότοπο Europa: https://europa.eu/european-union/index_el

Στις εκδόσεις της ΕΕ
Μπορείτε να καταφορτώσετε ή να παραγγείλετε δωρεάν και επί πληρωμή εκδόσεις της ΕΕ στην ακόλουθη διεύθυνση: https://op.europa.eu/el/publications. Μπορείτε να ζητήσετε πολλαπλά αντίγραφα δωρεάν εκδόσεων επικοινωνώντας με την υπηρεσία Europe Direct ή με το τοπικό σας κέντρο πληροφόρησης (βλ. https://europa.eu/european-union/contact_el).

Στη νομοθεσία της ΕΕ και σε σχετικά έγγραφα
Για πρόσβαση σε νομικές πληροφορίες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του συνόλου της ενωσιακής νομοθεσίας από το 1951 σε όλες τις επίσημες γλώσσες, μεταβείτε στον ιστότοπο EUR-Lex, στην ακόλουθη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu

Στα δημόσια δεδομένα από την ΕΕ
Η Πύλη Δημόσιων Δεδομένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (https://data.europa.eu/el) παρέχει πρόσβαση σε σύνολα δεδομένων από την ΕΕ. Τα δεδομένα μπορούν να καταφορτωθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν δωρεάν, τόσο για εμπορικούς όσο και για μη εμπορικούς σκοπούς.