Publication document thumbnail

UE w 2019 r. [Updated: 10/03/2020 16:58]

Publikacja jest podsumowaniem osiągnięć Unii Europejskiej w 2019 r.

Sprawozdanie ogólne z działalności Unii Europejskiej zawiera aktualne informacje na temat realizacji przez UE jej 10 priorytetów. Można się z niego dowiedzieć między innymi, co UE robi na rzecz zatrudnienia i rozwoju gospodarki.

W sprawozdaniu zawarto informacje o tym, jak UE tworzy jednolity rynek cyfrowy z myślą o swoich obywatelach, jak przeciwdziała zmianie klimatu i jak negocjuje umowy handlowe z ważnymi partnerami, m.in. z Japonią.

Informacje na temat tych i innych kwestii znajdziesz w sprawozdaniu „UE w 2019 r.”

„UE w 2019 r.” jest dostępne jako kompletne sprawozdanie ogólne albo w wersji skróconej w następujących formatach:

  HTML PDF EPUB PRINT
UE w 2019 r. – Sprawozdanie ogólne HTML PDF General Report EPUB General Report Paper General Report
UE w 2019 r. – Najważniejsze wydarzenia PDF Highlights EPUB Highlights Paper Highlights

Przedmowa

Ursula von der Leyen discursa de uma tribuna

Ursula von der Leyen, presidente da Comissão Europeia

 

Mam zaszczyt przedstawić niniejsze sprawozdanie z działalności Unii Europejskiej w 2019 r. Urząd przewodniczącej Komisji Europejskiej objęłam 1 grudnia 2019 r., dlatego chciałabym wyrazić uznanie dla mojego poprzednika, Jeana-Claude’a Junckera, pod którego przewodnictwem osiągnięto większość sukcesów przedstawionych w niniejszym sprawozdaniu.

W wyborach europejskich w maju Europejczycy pokazali wyraźnie, że chcą, aby Unia odgrywała wiodącą rolę i podejmowała rzeczywiste działania. Dlatego też, jeszcze przed końcem roku, zaproponowałam – jako pierwszą inicjatywę nowej Komisji – Europejski Zielony Ład. W ten sposób zobowiązujemy się do tego, by do 2050 r. Europa stała się pierwszym na świecie kontynentem neutralnym dla klimatu. Przyniesie to korzyści ludziom, planecie i gospodarce.

Mam nadzieję, że niniejsze sprawozdanie będzie dla Was – podobnie jak dla mnie – źródłem inspiracji. Szeroki zakres działań i inicjatyw, które w nim opisano, pokazuje ponownie, jak wiele możemy wspólnie osiągnąć.

Niech żyje Europa!

Ursula von der Leyen

UE w 2019 r.: rok zmiany

Christine Lagarde, David Sassoli, Ursula von der Leyen e Charles Michel, em pé, à frente de uma escada

Os novos dirigentes da UE. Christine Lagarde, presidente do Banco Central Europeu, David Sassoli, presidente do Parlamento Europeu, Ursula von der Leyen, presidente da Comissão Europeia, e Charles Michel, presidente do Conselho Europeu, por ocasião da cerimónia realizada na Casa da História Europeia para assinalar a entrada em funções da nova Comissão e os dez anos do Tratado de Lisboa, em Bruxelas, Bélgica, em 1 de dezembro de 2019.

W 2019 r. Komisja pod przewodnictwem Jeana-Claude’a Junckera zakończyła pięcioletnią kadencję, podczas której nastąpiła znaczna poprawa stanu europejskiej gospodarki, podjęto działania w celu wypełnienia zobowiązań UE wynikających z porozumienia klimatycznego z Paryża, położono nacisk na wzmocnienie demokracji i przejrzystości oraz podjęto wyzwania związane z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa z UE. W maju odbyły się wybory do Parlamentu Europejskiego, i przy najwyższej frekwencji wyborczej od 25 lat ponad 200 mln osób oddało głos w ramach największego międzynarodowego procesu demokratycznego na świecie.

Przewodniczącym Parlamentu Europejskiego 3 lipca 2019 r. został David Sassoli, funkcję przewodniczącego Rady Europejskiej 1 grudnia od Donalda Tuska przejął Charles Michel i tego samego dnia Ursula von der Leyen została przewodniczącą Komisji Europejskiej.

Ursula von der Leyen e Jean-Claude Juncker descerram sorridentes o retrato deste último

Ursula von der Leyen, presidente da Comissão Europeian, e Jean-Claude Juncker, o anterior presidente da Comissão Europeia, descerram o retrato oficial deste último no edifício Berlaymont (Galeria dos Presidentes), a sede da Comissão Europeia em Bruxelas, Bélgica, em 3 de dezembro de 2019.

Wybory do Parlamentu Europejskiego

Wybory przedstawicieli do Parlamentu Europejskiego odbyły się w 28 państwach członkowskich UE od 23 do 26 maja 2019 r. Wybrano 751 posłów do Parlamentu Europejskiego, a zmiany w preferencjach wyborców zmieniły polityczny podział mandatów.

Po raz pierwszy od dziesięcioleci większość uprawnionych do głosowania w całej UE faktycznie oddała głos. Również po raz pierwszy od 1979 r. (pierwsze bezpośrednie wybory do Parlamentu Europejskiego) ogólna frekwencja wyborcza wzrosła z 42,6 proc. w 2014 r. do 50,7 proc. Nastąpiła również duża mobilizacja wśród młodych wyborców. Frekwencja wzrosła o 14 proc. wśród wyborców w wieku od 16 lub 18 lat do 24 lat oraz o 12 proc. wśród wyborców w wieku od 25 do 39 lat.

Badanie Eurobarometr przeprowadzone po wyborach wykazało, że główną motywacją głosujących były przede wszystkim obawy związane z gospodarką i zmianą klimatu.

Parlament Europejski i Komisja Europejska ściśle współpracowały przed wyborami, zarówno na szczeblu UE, jak i w państwach członkowskich, w celu zmobilizowania obywateli i umożliwienia im podjęcia świadomej decyzji dotyczącej przyszłości Europy. Korzystając z tych doświadczeń i dążąc do pogłębienia wzajemnej współpracy po wyborach, obie instytucje podpisały 5 grudnia porozumienie w sprawie wspólnych działań komunikacyjnych służących obywatelom i demokracji.

Um vídeo da campanha eleitoral para o Parlamento Europeu

«Desta vez eu voto», a campanha lançada pelo Parlamento Europeu em colaboração com outras instituições da União Europeia, incentiva os cidadãos a usar o seu voto para decidir o futuro do projeto europeu.© Parlamento Europeu, 2019

Grafika pokazująca frekwencję wyborczą w wyborach europejskich w poszczególnych latach od 2004 r.

Frekwencja wyborcza w ostatnich czterech wyborach do Parlamentu Europejskiego wyniosła 45,5 proc. w 2004 r., 43 proc. w 2009 r., 42,6 proc. w 2014 r. i 50,7 proc. w 2019 r. Źródło: Parlament Europejski we współpracy z Kantar.

Parlament Europejski w latach 2019–2024

Największą grupą w Parlamencie Europejskim pozostała Europejska Partia Ludowa, zdobywając 182 miejsca z 751, a zaraz za nią uplasował się Postępowy Sojusz Socjalistów i Demokratów ze 154 miejscami. Pomimo zdobycia największej liczby głosów obie grupy straciły wyborców na rzecz partii z prawej i lewej strony sceny politycznej. W porównaniu z poprzednimi wyborami parlamentarnymi na partie Renew Europe, Zieloni/Wolne Przymierze Europejskie oraz grupę Tożsamość i Demokracja zagłosowało znacznie więcej osób. Wśród posłów do PE 40,4 proc. to kobiety, co stanowi najwyższy poziom od pierwszych wyborów europejskich w 1979 r.

Ustępujący Parlament Europejski odbył ostatnią sesję ósmej kadencji 1 lipca, a nowy zebrał się na sesji inauguracyjnej w Strasburgu następnego dnia.

Podczas pierwszej sesji plenarnej nowego Parlamentu posłowie do PE wybrali nowego przewodniczącego i wiceprzewodniczących. Włoski poseł do Parlamentu Europejskiego David Sassoli 3 lipca został wybrany na przewodniczącego. Tego samego dnia wybrano 14 wiceprzewodniczących pochodzących z sześciu grup politycznych i dziesięciu państw członkowskich.

Grafika pokazująca podział mandatów między grupami politycznymi w Parlamencie Europejskim po wyborach w 2019 r.

W 2019 r. Parlament Europejski składał się z 751 posłów do Parlamentu Europejskiego należących do siedmiu grup politycznych. Patrząc od lewej do prawej strony sceny politycznej, są to następujące grupy: Zjednoczona Lewica Europejska – Nordycka Zielona Lewica – 41 mandatów, Postępowy Sojusz Socjalistów i Demokratów – 154 mandaty, Zieloni/Wolne Przymierze Europejskie – 74 mandaty, Renew Europe – 108 mandatów, Europejska Partia Ludowa – 182 mandaty, Europejscy Konserwatyści i Reformatorzy – 62 mandaty, Tożsamość i Demokracja – 73 mandaty. Ponadto 57 mandatów przypada na posłów niezrzeszonych. Źródło: Parlament Europejski. Prawa autorskie: Unia Europejska

Obywatele wzięli udział w wyborach do Parlamentu Europejskiego ze względu na silne poparcie dla UE i jeszcze silniejsze przekonanie, że ich głos w UE się liczy. .

David Sassoli, przewodniczący Parlamentu Europejskiego

Rada Europejska

Donald Tusk, który 1 grudnia 2014 r. został wybrany na przewodniczącego Rady Europejskiej na pierwszą kadencję, zakończył swoją drugą kadencję 5 lat później. Na jego miejsce 2 lipca 2019 r. przywódcy UE wybrali Charlesa Michela. Objął on urząd 1 grudnia.

Retrato de Charles Michel

Charles Michel, presidente do Conselho Europeu.

Komisja Europejska

W czerwcu przywódcy UE zgłosili kandydaturę Ursuli von der Leyen na stanowisko przewodniczącej Komisji. W kolejnym miesiącu przedstawiła ona swoje priorytety polityczne, aby ukierunkować prace Komisji w ciągu najbliższych pięciu lat.

KOLEGIUM KOMISARZY W LATACH 2019-2024
Zdjęcia i zakresy kompetencji poszczególnych członków kolegium komisarzy w latach 2019–2024

W skład kolegium komisarzy na lata 2019–2024 wchodzą następujące osoby: Ursula von der Leyen, przewodnicząca Komisji Europejskiej; Frans Timmermans, wiceprzewodniczący wykonawczy do spraw Europejskiego Zielonego Ładu; Margrethe Vestager, wiceprzewodnicząca wykonawcza do spraw Europy na miarę ery cyfrowej; Valdis Dombrovskis, wiceprzewodniczący wykonawczy do spraw gospodarki służącej ludziom; Josep Borrell Fontelles, wysoki przedstawiciel i wiceprzewodniczący Komisji do spraw silniejszej pozycji Europy na świecie; Maroš Šefčovič, wiceprzewodniczący do spraw stosunków międzyinstytucjonalnych i prognozowania; Věra Jourová, wiceprzewodnicząca do spraw wartości i przejrzystości; Dubravka Šuica, wiceprzewodnicząca do spraw demokracji i demografii; Margaritis Schinas, wiceprzewodniczący do spraw promowania naszego europejskiego stylu życia; Johannes Hahn, komisarz do spraw budżetu i administracji; Phil Hogan, komisarz do spraw handlu; Mariya Gabriel, komisarz do spraw innowacji, badań naukowych, kultury, edukacji i młodzieży; Nicolas Schmit, komisarz do spraw miejsc pracy i praw socjalnych; Paolo Gentiloni, komisarz do spraw gospodarki; Janusz Wojciechowski, komisarz do spraw rolnictwa; Thierry Breton, komisarz do spraw rynku wewnętrznego; Elisa Ferreira, komisarz do spraw spójności i reform; Stella Kyriakides, komisarz do spraw zdrowia i bezpieczeństwa żywności; Didier Reynders, komisarz do spraw wymiaru sprawiedliwości; Helena Dalli, komisarz do spraw równości; Ylva Johansson, komisarz do spraw wewnętrznych; Janez Lenarčič, komisarz do spraw zarządzania kryzysowego; Adina Vălean, komisarz do spraw transportu; Olivér Várhelyi, komisarz do spraw sąsiedztwa i rozszerzenia; Jutta Urpilainen, komisarz do spraw partnerstw międzynarodowych; Kadri Simson, komisarz do spraw energii; Virginijus Sinkevičius, komisarz do spraw środowiska, oceanów i rybołówstwa. Źródło: Komisja Europejska. Prawa autorskie: Unia Europejska

Zdjęcia i zakresy kompetencji poszczególnych członków kolegium komisarzy w latach 2019–2024

W skład kolegium komisarzy na lata 2019–2024 wchodzą następujące osoby: Ursula von der Leyen, przewodnicząca Komisji Europejskiej; Frans Timmermans, wiceprzewodniczący wykonawczy do spraw Europejskiego Zielonego Ładu; Margrethe Vestager, wiceprzewodnicząca wykonawcza do spraw Europy na miarę ery cyfrowej; Valdis Dombrovskis, wiceprzewodniczący wykonawczy do spraw gospodarki służącej ludziom; Josep Borrell Fontelles, wysoki przedstawiciel i wiceprzewodniczący Komisji do spraw silniejszej pozycji Europy na świecie; Maroš Šefčovič, wiceprzewodniczący do spraw stosunków międzyinstytucjonalnych i prognozowania; Věra Jourová, wiceprzewodnicząca do spraw wartości i przejrzystości; Dubravka Šuica, wiceprzewodnicząca do spraw demokracji i demografii; Margaritis Schinas, wiceprzewodniczący do spraw promowania naszego europejskiego stylu życia; Johannes Hahn, komisarz do spraw budżetu i administracji; Phil Hogan, komisarz do spraw handlu; Mariya Gabriel, komisarz do spraw innowacji, badań naukowych, kultury, edukacji i młodzieży; Nicolas Schmit, komisarz do spraw miejsc pracy i praw socjalnych; Paolo Gentiloni, komisarz do spraw gospodarki; Janusz Wojciechowski, komisarz do spraw rolnictwa; Thierry Breton, komisarz do spraw rynku wewnętrznego; Elisa Ferreira, komisarz do spraw spójności i reform; Stella Kyriakides, komisarz do spraw zdrowia i bezpieczeństwa żywności; Didier Reynders, komisarz do spraw wymiaru sprawiedliwości; Helena Dalli, komisarz do spraw równości; Ylva Johansson, komisarz do spraw wewnętrznych; Janez Lenarčič, komisarz do spraw zarządzania kryzysowego; Adina Vălean, komisarz do spraw transportu; Olivér Várhelyi, komisarz do spraw sąsiedztwa i rozszerzenia; Jutta Urpilainen, komisarz do spraw partnerstw międzynarodowych; Kadri Simson, komisarz do spraw energii; Virginijus Sinkevičius, komisarz do spraw środowiska, oceanów i rybołówstwa. Źródło: Komisja Europejska. Prawa autorskie: Unia Europejska

Parlament Europejski wybrał Ursulę von der Leyen na stanowisko przewodniczącej Komisji Europejskiej 16 lipca. Po raz pierwszy funkcję tę objęła kobieta. W porozumieniu z przywódcami krajowymi zaproponowała ona kolegium komisarzy, nominowanych przez 26 państw członkowskich, przywiązując szczególną wagę do stworzenia zespołu zrównoważonego pod względem płci, w skład którego wchodzi 12 kobiet, w tym sama przewodnicząca.

Po przesłuchaniu wszystkich kandydatów na komisarzy i po przeprowadzeniu debaty parlamentarnej Parlament zatwierdził skład Komisji von der Leyen na posiedzeniu plenarnym 27 listopada. Nowa Komisja rozpoczęła urzędowanie 1 grudnia.

David Sassoli e Ursula von der Leyen posam para a fotografia segurando um documento oficial

David Sassoli, presidente do Parlamento Europeu, e Ursula von der Leyen, presidente eleita da Comissão Europeia, numa sessão plenária do Parlamento Europeu, em Estrasburgo, França, em 16 de julho de 2019.

Europejski Bank Centralny

Ustępujący prezes Europejskiego Banku Centralnego Mario Draghi zakończył ośmioletnią kadencję 31 października 2019 r. Stanowisko to objęła 1 listopada Christine Lagarde, była dyrektor Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Jest pierwszą kobietą stojącą na czele EBC.

Retrato de Christine Lagarde

Christine Lagarde, presidente do Banco Central Europeu.

Pierwszy Europejski Prokurator Generalny

Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej uzgodniły we wrześniu, że pierwszym Europejskim Prokuratorem Generalnym zostanie Laura Codruţa Kövesi. Stanęła ona na czele niezależnej Prokuratury Europejskiej, która zajmuje się ochroną pieniędzy podatników przez prowadzenie dochodzeń w sprawie nadużyć finansowych i innych przestępstw przeciwko budżetowi UE.

Retrato de Laura Codruța Kövesi

Laura Codruța Kövesi, a primeira procuradora-geral europeia.

W jaki sposób będzie pracować nowa Komisja Europejska?

Nowa Komisja Europejska wyznaczyła sześć priorytetów na lata 2019–2024:

Przewodnicząca von der Leyen mianowała ośmioro wiceprzewodniczących Komisji, w tym Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa, Josepa Borrella Fontellesa. Troje z nich będzie również pełniło funkcję wiceprzewodniczących wykonawczych. Każde z nich będzie odpowiadało – dodatkowo w stosunku do swojego zakresu kompetencji – za jedną z trzech głównych wytycznych politycznych programu przewodniczącej.

Wiceprzewodniczący wykonawczy Frans Timmermans koordynuje prace Komisji Europejskiej nad „Europejskim Zielonym Ładem”, a jego teka obejmuje działania w dziedzinie klimatu. Oprócz pracy jako komisarz ds. konkurencji wiceprzewodnicząca wykonawcza Margrethe Vestager odpowiedzialna jest za priorytet „Europa na miarę ery cyfrowej”. Wiceprzewodniczący wykonawczy Valdis Dombrovskis pełni funkcję komisarza ds. usług finansowych i odpowiada za realizację priorytetu „Gospodarka służąca ludziom”.

Oprócz zaproponowania prac nad sześcioma priorytetami przewodnicząca von der Leyen zadeklarowała, że będzie stała na czele kolegium, które jest zaangażowane, rozumie Europę i wsłuchuje się w pragnienia Europejczyków. Głównym celem nowej Komisji jest ułatwienie życia obywatelom i przedsiębiorstwom. Kiedy Komisja będzie wprowadzała nowe przepisy ustawowe i wykonawcze, będzie stosowała zasadę „jeden więcej – jeden mniej” w celu ograniczenia biurokracji, która jest utrudnieniem dla obywateli.

Europejski Zielony Ład

Ursula von der Leyen à frente de um mural da conferência das Nações Unidas sobre as Alterações Climáticas (COP 25)

Queremos conciliar a economia e o nosso planeta, compatibilizar os nossos métodos de produção e os nossos hábitos de consumo com o nosso planeta e assegurar a sua realização em proveito dos nossos cidadãos. Ursula von der Leyen, presidente da Comissão Europeia, Bruxelas, Bélgica, 11 de dezembro de 2019.

Ursula von der Leyen, przewodnicząca Komisji Europejskiej, Bruksela, Belgia, 11 grudnia 2019 r.

Pierwszy i najważniejszy z sześciu priorytetów – Europejski Zielony Ład – został przedstawiony przez przewodniczącą von der Leyen 11 grudnia 2019 r., czyli niecałe dwa tygodnie po rozpoczęciu urzędowania przez nową Komisję. Ta sztandarowa polityka, której celem jest uczynienie Europy pierwszym na świecie neutralnym dla klimatu kontynentem do 2050 r., obejmuje niezwykle ambitny pakiet środków, które powinny umożliwić europejskim obywatelom i przedsiębiorstwom czerpanie korzyści ze zrównoważonej zielonej transformacji.

Europejski Zielony Ład jest kompleksową odpowiedzią na kryzys klimatyczny, bezpośrednio zagrażający naszej planecie. Jest to również wyjątkowa okazja dla UE, by stać się liderem globalnej zielonej transformacji. Przejście na zieloną gospodarkę nie oznacza jednak rezygnacji ze wzrostu gospodarczego. Zielony Ład, który zabezpiecza gospodarkę UE przed wyczerpywaniem się zasobów, określa, jak UE może osiągnąć swój cel dotyczący neutralności klimatycznej – przy jednoczesnym tworzeniu miejsc pracy, poprawieniu zdrowia i jakości życia ludzi, dbaniu o przyrodę, nie pozostawiając w tyle żadnej osoby ani żadnego regionu.

Zobowiązanie się do zmiany

Pierwsze w historii europejskie prawo klimatyczne sprawi, że transformacja ta stanie się nieodwracalna. W ten sposób ambicje polityczne Europy, by stać się pierwszym kontynentem neutralnym dla klimatu, zostaną wpisane do prawodawstwa. Zielony Ład będzie stanowić podstawę dla całej przyszłej polityki UE i zagwarantuje, że UE pozostanie na czele europejskich i globalnych działań na rzecz zrównoważonego rozwoju.

Grafika pokazująca odwrotną zależność między zmniejszającymi się emisjami a wzrostem gospodarczym w Unii Europejskiej

W latach 1990–2018 emisje gazów cieplarnianych zostały zredukowane o 23 proc., podczas gdy gospodarka odnotowała wzrost w wysokości 61 proc.

Grafika przedstawiająca zaangażowanie Unii Europejskiej na rzecz działań w dziedzinie klimatu

Unia Europejska zobowiązała się, że do 2050 r. stanie się neutralna dla klimatu, dzięki ograniczaniu zanieczyszczeń będzie chronić życie ludzi, zwierzęta i rośliny, a także stanie się światowym liderem w dziedzinie czystych produktów i technologii, przy jednoczesnym zapewnieniu sprawiedliwej transformacji sprzyjającej włączeniu społecznemu. Ursula von der Leyen, przewodnicząca Komisji Europejskiej, powiedziała: Europejski Zielony Ład to nasza nowa strategia na rzecz wzrostu. Pomoże nam ograniczyć emisje przy jednoczesnym tworzeniu miejsc pracy. Frans Timmermans, wiceprzewodniczący wykonawczy Komisji Europejskiej, potwierdził to słowami: Proponujemy przejście na ekologiczną i sprzyjającą włączeniu społecznemu gospodarkę, aby poprawić dobrostan ludzi i zapewnić zdrową planetę dla przyszłych pokoleń. To zobowiązanie znajduje również odzwierciedlenie w przekonaniach większości Europejczyków, z których 93 proc. postrzega zmianę klimatu jako poważny problem i twierdzi, że podjęli co najmniej jedno działanie, aby jej przeciwdziałać. 79 proc. Europejczyków zgadza się, że podjęcie działań w celu zwalczania zmiany klimatu będzie prowadzić do innowacji. Źródło: Komisja Europejska.

Zielony Ład będzie miał wpływ na wszystkie obszary gospodarki UE, w tym sektory będące poważnymi źródłami emisji, takie jak transport, budownictwo, energetyka, rolnictwo i przemysł, na przykład przemysł stalowy, cementowy, informatyczny, tekstylny i chemiczny.

Jego kompleksowy charakter oznacza, że nacisk położono na zapobieganie, a nie tylko na usuwanie skutków. Istniejące strategie polityczne, takie jak łagodzenie wpływu przemysłu poprzez recykling, zostaną od samego początku wsparte środkami mającymi na celu ograniczenie ilości odpadów lub szkód, poczynając już od procesu produkcji.

Oprócz ograniczania emisji Zielony Ład będzie stanowić nową strategię wzrostu gospodarczego Europy, tworząc miejsca pracy dzięki nowej unijnej strategii przemysłowej, która umożliwi europejskim przedsiębiorstwom wprowadzanie innowacji i rozwijanie nowych technologii.

Grafika podsumowująca zaangażowanie Unii Europejskiej na rzecz osiągnięcia neutralności klimatycznej

Do 2050 r. Unia Europejska stanie się kontynentem neutralnym dla klimatu. Komisja przedstawi projekt europejskiego prawa o klimacie, aby przekształcić to zobowiązanie polityczne w zobowiązanie prawne i pobudzić inwestycje. Osiągnięcie tego celu będzie wymagało działań we wszystkich sektorach naszej gospodarki. Emisyjność sektora energetycznego zostanie obniżona, ponieważ obecnie odpowiada on za ponad 75 proc. emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej. Przeprowadzona zostanie renowacja budynków, aby pomóc obniżyć rachunki za energię i ograniczyć zużycie energii, ponieważ budynki odpowiadają za 40 proc. naszego zużycia energii. Przemysł europejski, który obecnie wykorzystuje tylko 12 proc. materiałów pochodzących z recyklingu, będzie zachęcany do wprowadzania innowacji i zajęcia pozycji światowego lidera w gospodarce ekologicznej. W sektorze transportu, który odpowiada za 25 proc. naszych emisji, zostaną wprowadzone czystsze, tańsze i zdrowsze formy transportu publicznego i prywatnego. Źródło: Komisja Europejska.

Inwestowanie w zieloną transformację

Realizacja celów przedstawionych w Europejskim Zielonym Ładzie będzie wymagała znacznych inwestycji. Finansowanie będzie musiało pochodzić zarówno z sektora prywatnego, jak i publicznego. Komisja Europejska stanie na czele, uruchamiając plan inwestycyjny na rzecz zrównoważonej Europy w celu zaspokojenia potrzeb inwestycyjnych. Na przeciwdziałanie zmianie klimatu należy przeznaczyć co najmniej 25 proc. budżetu długoterminowego UE. Dalszym wsparciem będą działania Europejskiego Banku Inwestycyjnego. 

Walka ze zmianą klimatu jest wspólnym przedsięwzięciem, jednak sytuacja wyjściowa poszczególnych regionów i państw nie jest taka sama. Mechanizm sprawiedliwej transformacji będzie wspierać regiony, które w dużym stopniu są uzależnione od branż powodujących duże emisje, oraz obywateli, którzy z powodu transformacji znaleźli się w najtrudniejszej sytuacji, na przykład przez zapewnianie im dostępu do programów przekwalifikowania zawodowego i możliwości zatrudnienia w nowych sektorach gospodarki.

Najważniejsze informacje o Europejskim Zielonym Ładzie

Europejski Zielony Ład ma na celu przekształcenie gospodarki Unii Europejskiej, tak by można było osiągnąć zrównoważoną przyszłość. Europejski Zielony Ład będzie finansował tę transformację przez zwiększenie ambicji Unii Europejskiej w dziedzinie klimatu na lata 2030 i 2050, dostarczanie czystej, taniej i bezpiecznej energii, mobilizowanie przemysłu na rzecz czystej gospodarki o obiegu zamkniętym oraz budowę i renowację budynków w sposób oszczędzający energię i zasoby. Sprawi on, dzięki uruchomieniu badań i wspieraniu innowacji, że transformacja będzie sprawiedliwa i żaden region ani żadna osoba nie zostaną pominięte. Będzie to oznaczać zerowy poziom emisji zanieczyszczeń na rzecz nietoksycznego środowiska, ochronę i odbudowę ekosystemów i bioróżnorodności oraz nowe podejście „od pola do stołu” na rzecz sprawiedliwego, zdrowego i przyjaznego środowisku systemu żywnościowego. Umożliwi to również szybsze przejście na zrównoważoną i inteligentną mobilność. Ponadto Unia Europejska będzie odgrywać rolę światowego lidera w kwestiach związanych z klimatem i będzie dążyć do stworzenia prawdziwego europejskiego paktu klimatycznego. Źródło: Komisja Europejska. Prawa autorskie: Unia Europejska

Niektóre z kroków, które należy natychmiast podjąć w celu osiągnięcia Europejskiego Zielonego Ładu

Aby umożliwić sprawne funkcjonowanie europejskiej dyplomacji w dziedzinie Zielonego Ładu oraz osiągnięcie pozycji światowego lidera w kwestiach związanych z klimatem, kolejne kroki, jakie należy podjąć, to przedstawienie wniosku dotyczącego europejskiego prawa w dziedzinie klimatu oraz wprowadzenie w marcu 2020 r. strategii dotyczącej przemysłu i gospodarki o obiegu zamkniętym, a także zwiększenie latem 2020 r. do co najmniej 50 proc. istniejących celów klimatycznych Unii Europejskiej na 2030 r. Źródło: Komisja Europejska.

Przyszłość Europy

9 maja w Sybinie (Rumunia), przywódcy UE-27 (z wszystkich państw członkowskich oprócz Zjednoczonego Królestwa) debatowali nad kolejnym programem strategicznym, który ma określać priorytety i wyznaczać kierunek prac Unii Europejskiej w latach 2019–2024. Przywódcy przyjęli również deklarację z Sybina, podkreślając jedność państw członkowskich tuż przed wyborami do Parlamentu Europejskiego. Szczyt w Sybinie był również okazją, by zaznaczyć przełomowy punkt w debacie o Europie przez potwierdzenie zaangażowania na rzecz UE, która realizuje swoje zobowiązania w kwestiach o pierwszorzędnym znaczeniu dla obywateli.

Pierwsze kroki w kierunku deklaracji z Sybina podjęto już we wrześniu 2016 r., kiedy przewodniczący Jean-Claude Juncker zapowiedział pozytywny program dla Europy, rozpoczynając debatę o przyszłości UE złożonej z 27 krajów. Następnie przywódcy UE przyjęli dwie ważne deklaracje dotyczące przyszłości: w Bratysławie (Słowacja) we wrześniu 2016 r. i w Rzymie (Włochy) w marcu 2017 r.

W marcu 2017 r., w przededniu 60. rocznicy podpisania traktatów rzymskich, Komisja opublikowała Białą księgę w sprawie przyszłości Europy. Nakreślono w niej pięć możliwych scenariuszy przyszłości Unii złożonej z 27 państw. Zapoczątkowało to szeroko zakrojoną debatę na temat przyszłości Europy, która stała się źródłem inspiracji przy opracowywaniu głównych priorytetów politycznych w ramach programu strategicznego. Komisja intensywnie promowała zaangażowanie obywateli, rozwijała nowe formy dialogu obywatelskiego i konsultacji, nadając debacie bardziej elastyczny i interaktywny charakter, prowadząc ją w internecie i docierając do szerszego i bardziej zróżnicowanego grona odbiorców. W prawie 1 800 debatach publicznych organizowanych w budynkach użyteczności publicznej, na uczelniach i w wielu innych miejscach w całej Unii wzięły udział setki tysięcy osób różnych narodowości, w różnym wieku, reprezentujących różne religie i poglądy polityczne. Ponad 80 tys. osób odpowiedziało na internetowy kwestionariusz na temat przyszłości Europy, opracowany przez zespół 96 obywateli Unii.

Ponadto Komisja opublikowała szereg dokumentów otwierających debatę, w których szczegółowo przeanalizowano konkretne kwestie w celu dalszego ich omówienia. Ostatni z tych dokumentów otwierających debatę na temat zrównoważonego rozwoju został opublikowany 30 stycznia 2019 r. W ramach przygotowań do szczytu w Sybinie Komisja wydała również własne zalecenia polityczne dotyczące unijnego programu strategicznego, koncentrujące się na pięciu tematach: Europa zapewniająca ochronę, konkurencyjna Europa, sprawiedliwa Europa, zrównoważona Europa i wpływowa Europa. W ramach debaty przywódcy UE spotykali się regularnie, by omawiać aktualne, palące problemy, będące przedmiotem zainteresowania Europejczyków.

Dzięki temu, że opinie i obawy obywateli zostały wysłuchane, unijny program strategiczny oparto na postępach, jakie Unia poczyniła w ostatnich latach. Program, który został formalnie przyjęty przez przywódców na posiedzeniu Rady Europejskiej w czerwcu 2019 r., skupia się na czterech priorytetach: ochronie obywateli i swobód, rozwijaniu silnej i prężnej bazy gospodarczej, budowaniu neutralnej klimatycznie, ekologicznej, sprawiedliwej i socjalnej Europy oraz promowaniu europejskich interesów i wartości na scenie światowej. Program wskazuje nam jako obywatelom UE, jak podejmować wyzwania, przed którymi stoimy, i jak wykorzystywać dostępne możliwości, mając na uwadze naszą przyszłość.

Przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen zapowiedziała również zorganizowanie konferencji w sprawie przyszłości Europy, aby umożliwić Europejczykom wyrażenie opinii na temat tego, jak UE powinna być kierowana i co powinna zapewniać swoim obywatelom. Konferencja rozpocznie się w 2020 r. i będzie trwać dwa lata, angażując osoby w każdym wieku z całej UE, w tym przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, państw członkowskich i instytucji europejskich.

Rozdział 1

Pobudzenie zatrudnienia, wzrostu i inwestycji

© Fotolia

W 2019 r., siódmy rok z rzędu, gospodarka europejska odnotowała wzrost i przewiduje się, że w latach 2020 i 2021 tendencja ta się utrzyma. Sytuacja na rynkach pracy była korzystna, stopa zatrudnienia osiągnęła rekordowo wysoki poziom, a stopa bezrobocia spadła do 6,3 proc., co stanowi najniższy poziom od początku stulecia. Ponieważ rządy skorzystały z niskich stóp procentowych, poziomy długu publicznego obniżyły się piąty rok z rzędu i wydaje się, że nastąpi ich dalszy spadek.

Stan gospodarki światowej pogorszył się jednak, a duża niepewność co do polityki w wielu państwach członkowskich zaszkodziła sektorowi produkcji. W związku z tym perspektywy wzrostu gospodarczego w Europie osłabiły się, a gospodarka stanęła w obliczu nadchodzącego długiego okresu słabszego wzrostu i inflacji.

W ciągu całego roku i we wszystkich swoich działaniach UE w oczywisty sposób koncentrowała się na wzroście gospodarczym, tworzeniu miejsc pracy i inwestycjach, zwłaszcza w ramach europejskiego semestru, rocznego cyklu koordynacji polityki gospodarczej i monitorowania finansów publicznych.

UE w maksymalnym stopniu wykorzystywała środki budżetowe, aby wspierać inwestycje za pomocą innowacyjnych programów, takich jak plan inwestycyjny dla Europy. Do października już prawie milion małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) skorzystało z tego planu, a łączna kwota uruchomionych inwestycji przekroczyła 439,4 mld euro.

Inwestycje na rzecz zatrudnienia i wzrostu

Plan inwestycyjny dla Europy

Plan inwestycyjny ma na celu usuwanie przeszkód dla inwestycji oraz zapewnianie widoczności i pomocy technicznej projektom inwestycyjnym, a także inteligentniejsze wykorzystywanie zasobów finansowych. Analiza wyników z 2019 r. pokazuje, że plan ten miał znaczące skutki makroekonomiczne i przyniósł wymierne korzyści obywatelom i przedsiębiorstwom.

Grafika pokazująca wpływ makroekonomiczny planu Junckera

Wpływ makroekonomiczny planu Junckera był jednym z istotnych osiągnięć w latach 2014–2019. Do 2019 r. inwestycje przeprowadzone dzięki planowi Junckera zwiększyły produkt krajowy brutto o 0,9 proc. i doprowadziły do powstania 1,1 mln miejsc pracy. Do 2022 r. inwestycje przeprowadzone dzięki planowi Junckera zwiększą produkt krajowy brutto o 1,8 proc. i doprowadzą do powstania 1,7 mln miejsc pracy. Inwestycje w Unii Europejskiej powróciły do poziomu sprzed kryzysu i stale rosną. Plan Junckera odegrał również ważną rolę w zwiększaniu zatrudnienia i wzrostu gospodarczego w Unii Europejskiej; przewiduje się, że z łatwiejszego dostępu do finansowania skorzysta ponad milion start-upów i małych przedsiębiorstw. Zgodnie z danymi z października 2019 r. w ramach planu Junckera uruchomione zostaną w całej Unii Europejskiej dodatkowe inwestycje o wartości 439,4 mld euro. Źródło: Komisja Europejska.

Grafika pokazująca wpływ planu Junckera na nasze codzienne życie

Plan Junckera doprowadził do: wybudowania lub renowacji 531 tys. mieszkań po przystępnych cenach; udostępnienia nowych źródeł finansowania dla 1,039 mln przedsiębiorstw typu start-up i małych przedsiębiorstw; zainstalowania 28,3 mln inteligentnych liczników energii; uruchomienia 8 mln nowych szybkich łączy szerokopasmowych; poprawienia utylizacji odpadów dla 33,3 mln osób; udostępnienia energii ze źródeł odnawialnych dla 10,4 mln gospodarstw domowych. Źródło: Komisja Europejska.

Od początku swojej kadencji Komisja pod przewodnictwem Jeana-Claude’a Junckera (urzędująca od listopada 2014 r. do listopada 2019 r.) umieściła priorytety społeczne w centrum swoich działań i debaty na temat przyszłości Europy. Odnotowano znaczne postępy: obecnie pracę ma ponad 241 mln osób, czyli około 14 mln osób więcej niż w 2014 r., stopa zatrudnienia nigdy nie była wyższa (73,9 proc.), a stopa bezrobocia jest najniższa od 2000 r. Mimo że bezrobocie młodzieży jest nadal zbyt wysokie, to spadło ono z najwyższego poziomu 24,1 proc. w 2013 r. do 14,3 proc. w listopadzie 2019 r.

Grafika pokazująca, jak sektory strategiczne skorzystały z planu Junckera

Największa część funduszy inwestycyjnych (30 proc.) została skierowana do mniejszych przedsiębiorstw, a kolejnych 26 proc. przeznaczono na badania, rozwój i innowacje, 18 proc. – na sektor energetyczny, 11 proc. – na sektor cyfrowy, 7 proc. – na transport, 4 proc. – na infrastrukturę społeczną oraz również 4 proc. na ochronę środowiska i efektywne gospodarowanie zasobami. Łączne inwestycje dotyczące finansowania zatwierdzonego w ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych wyniosły 439,4 mld euro. Kwota ta obejmuje 81 mld euro zatwierdzonych przez Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych (w tym 58,8 mld euro zatwierdzonych przez Europejski Bank Inwestycyjny i 22,2 mld euro zatwierdzone przez Europejski Fundusz Inwestycyjny), z czego podpisano już 62,6 mld euro. Łączny budżet na 2020 r. wynosi 500 mld euro. W odniesieniu do inwestycji Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych dotyczących produktu krajowego brutto wysoki poziom inwestycji osiągnęły Bułgaria, Estonia, Grecja, Hiszpania, Litwa, Polska i Portugalia. Na drugim miejscu znalazły się Irlandia, Francja, Włochy, Łotwa, Węgry, Finlandia i Szwecja. Mniej inwestycji przeprowadzono w Belgii, Czechach, Danii, Chorwacji, Niderlandach, Rumunii i Słowenii. Na ostatnim miejscu znalazły się Niemcy, Cypr, Luksemburg, Malta, Austria, Słowacja i Zjednoczone Królestwo. Wszystkie dane liczbowe opierają się na operacjach zatwierdzonych na dzień 15 października 2019 r. Dzięki tym inwestycjom zbudowano lub poddano renowacji 531 tys. mieszkań, polepszono utylizację odpadów dla 33,3 mln osób oraz udostępniono energię ze źródeł odnawialnych dla 10,4 mln gospodarstw domowych. Źródło: Europejski Bank Inwestycyjny, Europejski Fundusz Inwestycyjny, Komisja Europejska.

Grafika przedstawiająca ogólny stan gospodarki w Unii Europejskiej i strefie euro

W ostatnich latach wzrost gospodarczy w Unii Europejskiej i w strefie euro wyniósł około 2 proc., a zarówno Unia Europejska, jak i strefa euro odnotowywały wzrost gospodarczy przez 25 kolejnych kwartałów. 49 proc. Europejczyków pozytywnie ocenia obecną kondycję gospodarki europejskiej. Nastąpił spadek deficytu publicznego w Unii Europejskiej z 6,6 proc. w 2009 r. do 0,7 proc. w 2018 r., a wskaźnik długu publicznego w Unii Europejskiej obniżył się z 88,3 proc. w 2014 r. do 81,9 proc. w 2018 r. Źródło: Komisja Europejska.

Wykresy pokazujące wskaźniki zatrudnienia i bezrobocia w Unii Europejskiej w latach 2014–2019

Od 2014 r. wskaźnik zatrudnienia w Unii Europejskiej stale rośnie, przy czym w 2014 r. zatrudnionych było 226,8 mln osób, w 2015 r. – 229,3 mln osób, w 2016 r. – 232,2 mln osób, w 2017 r. – 235,9 mln osób, w 2018 r. – 239,9 mln osób, a w drugim kwartale 2019 r. – 241,3 mln osób. Od 2014 r. stworzono 14 mln nowych miejsc pracy. Źródło: Eurostat, rachunki narodowe, Dyrekcja Generalna ds. Gospodarczych i Finansowych. Jednocześnie poziom bezrobocia również stale spadał z poziomu nieco powyżej 10 proc. w 2014 r. do poziomu nieco powyżej 6 proc. we wrześniu 2019 r. Źródło: Eurostat, badanie aktywności ekonomicznej ludności.

Polityka gospodarcza i budżetowa

Europejski semestr

Europejski semestr to roczny cykl, w ramach którego państwa członkowskie koordynują między sobą polityki gospodarcze i społeczne, co ma na celu pobudzanie wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy. W ramach tego procesu Komisja Europejska co roku przedstawia Radzie zestaw zaleceń dla państw członkowskich. Po raz pierwszy, po tym jak Grecja wyszła z programu dostosowań gospodarczych w sierpniu 2018 r., zalecenia zostały skierowane do wszystkich 28 państw członkowskich UE.

Ogólnie w ubiegłym roku zalecenia Komisji miały zachęcić państwa członkowskie do zwiększenia potencjału wzrostu gospodarczego przez modernizację ich gospodarek i dalsze wzmacnianie odporności. Biorąc pod uwagę obecne korzystne warunki gospodarcze oraz utrzymującą się na świecie niepewność, wszystkie państwa członkowskie zostały wezwane do nadania priorytetu reformom, które wspierają zrównoważony wzrost gospodarczy korzystny dla wszystkich, a także dobrze ukierunkowane strategie inwestycyjne i odpowiedzialną politykę fiskalną. Wspomniane zalecenia zostały przyjęte przez Radę w lipcu.

Treść tych zaleceń odzwierciedla ogólne priorytety określone w rocznej analizie wzrostu gospodarczego oraz w zaleceniu w sprawie polityki gospodarczej dla strefy euro. Zalecenia te opierają się też na szczegółowych analizach zawartych w sprawozdaniach krajowych opublikowanych w lutym 2019 r. oraz na ocenie programów krajowych przedstawionych w kwietniu. W sprawozdaniu przedkładanym w ramach mechanizmu ostrzegania wskazano 13 państw członkowskich, które należy poddać szczegółowej ocenie, aby stwierdzić, czy występowały w nich zakłócenia równowagi lub czy państwa te były narażone na takie zakłócenia. W wyniku przeglądów stwierdzono, że w 10 państwach członkowskich występowały zakłócenia równowagi, a w trzech z nich występowały nadmierne zakłócenia równowagi.

W zaleceniach dla poszczególnych krajów położono większy nacisk na określanie i priorytetowe traktowanie potrzeb inwestycyjnych na poziomie krajowym oraz na zwracanie szczególnej uwagi na różnice regionalne i terytorialne. Jest to zgodne z dokładną, zawartą w sprawozdaniach, analizą potrzeb inwestycyjnych i wąskich gardeł charakterystycznych dla poszczególnych państw członkowskich i powinno posłużyć do priorytetowego wykorzystania funduszy unijnych w kolejnym długoterminowym budżecie UE na lata 2021–2027.

W zaleceniach uznano, że w celu sprostania obecnym i przyszłym wyzwaniom nasze coraz bardziej cyfrowe i zglobalizowane gospodarki wymagają inteligentniejszych inwestycji w infrastrukturę, innowacje, edukację i umiejętności, a także dodatkowych środków na rzecz zapewnienia zrównoważonych i sprzyjających włączeniu społecznemu systemów opieki społecznej dla naszych starzejących się społeczeństw.

Semestr odzwierciedlał również następujące zasady, które zostały zapisane w „Europejskim filarze praw socjalnych”: równe szanse i dostęp do zatrudnienia, uczciwe warunki pracy oraz ochrona socjalna i włączenie społeczne. Wszystkie państwa członkowskie otrzymały zalecenie dotyczące umiejętności wymaganych na rynku pracy, a wiele z nich również zalecenia dotyczące wdrożenia reform rynku pracy. Dalsze zalecenia dotyczyły na przykład konieczności, aby prowadzone polityki wzmacniały pozycję grup w niekorzystnej sytuacji, takich jak pracownicy o niskich umiejętnościach, osoby młode, osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami oraz osoby ze środowisk migracyjnych. Chociaż systemy ochrony socjalnej są coraz lepsze, wciąż istnieją luki w zakresie dostępu do tych systemów i przeszkody utrudniające ten dostęp.

Finanse publiczne

Zdrowe finanse publiczne stanowią niezbędną podstawę stabilności gospodarczej i zrównoważonego wzrostu gospodarczego. Obniżanie poziomów długu i deficytu jest ważne, aby zapewnić rządom bufor budżetowy, który mógłby złagodzić skutki pogorszenia koniunktury. Dług publiczny w UE nadal spada, jednak postępy w tym zakresie są niejednolite, a w kilku państwach członkowskich poziom zadłużenia jest nadal zbyt wysoki.

Stabilność makroekonomiczna jest warunkiem wstępnym wzrostu, w związku z czym UE wprowadziła zasady i procedury wykrywania długu i deficytu oraz zapobiegania, by nie zagrażały one wzrostowi w państwach członkowskich. Zakłócenia równowagi w 2019 r. w strefie euro w dalszym ciągu wykazywały tendencję spadkową, jednak konieczne są dalsze działania polityczne. W lutym z analizy Komisji wynikało, że w 10 państwach członkowskich występowały zakłócenia równowagi, a w przypadku Grecji, Włoch i Cypru zakłócenia te zostały uznane za nadmierne.

We wnioskach dotyczących zaleceń dla poszczególnych krajów Komisja wyznacza cele, aby pomóc państwom członkowskim w osiągnięciu średniookresowych celów budżetowych. Państwa członkowskie, które mogą sobie na to pozwolić, powinny wykorzystać politykę fiskalną i strukturalną w celu zwiększenia wysokiej jakości inwestycji publicznych, w szczególności w dziedzinach, które podnoszą potencjał wzrostu gospodarczego, takich jak edukacja i umiejętności, infrastruktura i innowacje.

W czerwcu Komisja zaleciła Radzie zakończenie procedury nadmiernego deficytu w odniesieniu do Hiszpanii, co oznacza, że deficyt tego kraju został trwale obniżony do poziomu poniżej 3 proc. produktu krajowego brutto (PKB). W związku z tym część naprawcza unijnych zasad dotyczących deficytu nie dotyczyła żadnego państwa członkowskiego, w porównaniu z 2011 r., kiedy dotyczyła 24 krajów.

Jednocześnie Komisja zbadała, czy niektóre państwa członkowskie przestrzegają unijnych przepisów dotyczących długu publicznego i deficytu, aby ocenić, czy uzasadnione jest wszczęcie procedury nadmiernego deficytu. Komisja stwierdziła, że Belgia, Francja i Cypr spełniają odpowiednie wymogi, ale w przypadku Włoch wszczęcie procedury nadmiernego deficytu jest uzasadnione. W związku z dodatkowym wysiłkiem fiskalnym ogłoszonym przez władze włoskie w lipcu Komisja stwierdziła jednak, że nie ma już potrzeby proponowania wszczęcia takiej procedury.

Komisja wystosowała również ostrzeżenia do Węgier i Rumunii, w związku ze zbyt daleko idącymi odstępstwami od ich średniookresowych celów budżetowych, i zaleciła, aby podjęły one działania ukierunkowane na spełnienie tych celów. Jednocześnie uznano, że Grecja w rozsądny sposób rozpoczęła reformy po zakończeniu programu, chociaż wydawało się, że wprowadzanie w życie niektórych reform uległo spowolnieniu i istnieje ryzyko, że niektóre zobowiązania nie zostaną zrealizowane.

Unikanie opodatkowania zmniejsza przychody krajowe, zakłóca uczciwą konkurencję i ma negatywny wpływ na wzrost gospodarczy. Ponieważ europejski semestr ma na celu koordynację polityk krajowych, aby zapewnić konwergencję oraz silną, konkurencyjną i socjalną Europę, zwalczanie agresywnego planowania podatkowego i dążenie do koordynacji podatkowej ma zasadnicze znaczenie dla ochrony obywateli Europy i jej konkurencyjności. W związku z tym Komisja – w celu rozwiązania problemu agresywnego planowania podatkowego – skierowała do kilku państw członkowskich zalecenia specyficzne dla każdego kraju i zalecenia do strefy euro jako całości.

Unia rynków kapitałowych

Stabilne i wydajne rynki kapitałowe mają zasadnicze znaczenie dla wzrostu gospodarczego, tworzenia miejsc pracy i inwestycji. Unia rynków kapitałowych, która obejmuje szereg reform regulacyjnych i pozaregulacyjnych ukierunkowanych na lepsze powiązanie oszczędności z inwestycjami, stanowi integralną część strategii UE na rzecz wspierania tych dziedzin.

Celem unii jest wzmocnienie europejskiego systemu finansowego dzięki zapewnieniu alternatywnych źródeł finansowania i lepszych możliwości dla inwestorów detalicznych i instytucjonalnych. Oznacza to większe możliwości finansowania przedsiębiorstw, zwłaszcza MŚP i przedsiębiorstw typu start-up, dzięki takim środkom, jak kapitał wysokiego ryzyka i rynki kapitałowe. Silna unia rynków kapitałowych jest również niezbędna do dokończenia budowy unii bankowej w celu wzmocnienia unii gospodarczej i walutowej oraz międzynarodowej roli euro.

Jej istotnym elementem jest duży nacisk na zrównoważone finansowanie, ponieważ sektor finansowy zaczyna pomagać inwestorom pragnącym dokonywać zrównoważonych inwestycji w wyborze odpowiednich projektów i przedsiębiorstw. Unia rynków kapitałowych pomaga skierować inwestycje na te obszary, przyczyniając się tym samym do realizacji unijnej agendy w dziedzinie energii, klimatu i środowiska.

Dzięki przyjęciu 11 z 13 przedłożonych wniosków unia rynków kapitałowych stanie się prawdziwym motorem inwestycji, zapewniając przedsiębiorstwom z UE dodatkowe źródła finansowania, a obywatelom nowe możliwości oszczędzania. Sześć z tych wniosków ma na celu jak najlepsze wykorzystanie jednolitego rynku dzięki nowym europejskim produktom, oznaczeniom i paszportom, pięć z nich ma na celu uproszczenie przepisów dotyczących przedsiębiorstw i inwestorów oraz podniesienie ich proporcjonalności, a dwa mają na celu wzmocnienie nadzoru nad rynkami kapitałowymi.

W kwietniu Parlament i Rada uzgodniły ukierunkowane zmiany w dwóch kluczowych aktach prawnych dotyczących usług finansowych: w rozporządzeniu w sprawie nadużyć na rynku oraz w rozporządzeniu w sprawie prospektu emisyjnego. Zmiany przepisów dotyczących nadużyć na rynku mają na celu osiągnięcie równowagi między ograniczeniem formalności administracyjnych dla małych przedsiębiorstw a zachowaniem integralności rynku i ochrony inwestorów.

Proponowane zmiany rozporządzenia w sprawie prospektu emisyjnego umożliwią emitentom działającym w sektorze MŚP dostęp do rynków rozwoju i sporządzanie uproszczonego prospektu emisyjnego w przypadku przeniesienia na rynek regulowany (tj. główną giełdę papierów wartościowych). Może to doprowadzić do znacznych oszczędności kosztów dla rozwijających się przedsiębiorstw tego rodzaju.

Innym ważnym krokiem w kierunku utworzenia unii rynków kapitałowych było wprowadzenie ogólnoeuropejskiego indywidualnego produktu emerytalnego (OIPE), dobrowolnego systemu oszczędzania na emeryturę, który ma być oferowany przez szeroki wachlarz podmiotów świadczących usługi finansowe w całej UE. Uzupełni on istniejące publiczne i pracownicze systemy emerytalne oraz istniejące krajowe prywatne systemy emerytalne. Rozporządzenie zostało przyjęte 14 czerwca i zacznie obowiązywać za dwa lata, kiedy pierwsze takie produkty powinny wejść na rynek.

OIPE zapewni konsumentom większy wybór, korzyści płynące z większej konkurencji, a także większą przejrzystość i elastyczność w zakresie wachlarza produktów. Obywatele, którzy zmieniają miejsce zamieszkania lub pracy, będą mogli w dalszym ciągu wpłacać składki na rzecz tego samego produktu emerytalnego, niezależnie od miejsca zamieszkania w Unii Europejskiej.

Od 31 lipca weszły w życie nowe przepisy mające na celu wspieranie transgranicznej dystrybucji funduszy inwestycyjnych. Zaktualizowane ramy sprawiają, że dystrybucja ta jest prostsza, szybsza i tańsza, a w ostatecznym rozrachunku zwiększają konkurencję między funduszami inwestycyjnymi. Inwestorzy będą mieli większy wybór i produkty o lepszym stosunku jakości do ceny, a także wyższy poziom ochrony.

Osiągnięto również porozumienie w sprawie dyrektywy, która pomoże potencjalnie rentownym przedsiębiorstwom doświadczającym trudności finansowych przeprowadzić skuteczną restrukturyzację oraz umożliwi uczciwym przedsiębiorcom skorzystanie z drugiej szansy po zakończeniu postępowania upadłościowego.

W marcu Parlament Europejski i Rada uzgodniły również nowe przepisy, które ułatwią finansowanie małych przedsiębiorstw za pośrednictwem rynków kapitałowych. Przepisy te ograniczą obciążenia administracyjne dla przedsiębiorstw starających się uzyskać dostęp do „rynków rozwoju MŚP” – nowej kategorii systemu obrotu przeznaczonej dla małych emitentów – przez wprowadzenie bardziej proporcjonalnego podejścia, aby wspierać ich notowania.

Wspieranie badań naukowych, innowacji i technologii

Doskonałość naukowa i przełomowe innowacje

W 2019 r. w ramach unijnego programu „Horyzont 2020” uruchomiono środki finansowe w wysokości 11 mld euro na wsparcie badań naukowych i innowacji.

Z uwagi na rosnące znaczenie gospodarcze przełomowych i radykalnych innowacji oraz na początkowe sukcesy fazy pilotażowej Europejskiej Rady ds. Innowacji w ciągu dwóch ostatnich lat tej pilotażowej fazy nastąpi znaczna ekspansja tego programu. Na lata 2019–2020 zatwierdzono ponad 2 mld euro finansowania, obejmując cały łańcuch innowacyjności: od „pionierskich” projektów mających na celu wsparcie zaawansowanych technologii będących na wczesnym etapie niekonwencjonalnych badań, aż po finansowanie „przyspieszające”, wspierające przedsiębiorstwa typu start-up i MŚP w opracowywaniu innowacji i rozwijaniu ich na większą skalę, do momentu gdy będą one w stanie przyciągać inwestycje z sektora prywatnego.

Podział budżetu programu Unii Europejskiej „Horyzont 2020”, w ramach którego przeprowadzane są inwestycje w badania naukowe i innowacje

Całkowity budżet programu „Horyzont 2020” na lata 2014–2020 wynosi 77 mld euro, a w 2019 r. uruchomiono środki finansowe w wysokości 11 mld euro. Niektóre przykłady projektów finansowanych ze środków Unii Europejskiej w ramach tego programu: 206 mln euro na przekształcenie sektorów energochłonnych w konkurencyjny i niskoemisyjny przemysł o obiegu zamkniętym, dzięki czemu zmniejszono ich ślad środowiskowy; 132 mln euro na wspieranie wiodącej roli Europy w produkcji nowej generacji baterii na rzecz niskoemisyjnej i odpornej przyszłości; 135 mln euro na działania przyczyniające się w różny sposób do realizacji strategii Unii Europejskiej w dziedzinie tworzyw sztucznych; 396 mln euro na wspieranie rozwoju sztucznej inteligencji, która jest centralnym elementem najbardziej obiecujących przełomowych odkryć oraz 116 mln euro na rozwijanie nowych zdolności w zakresie zwalczania cyberprzestępczości i zapobiegania jej.

Um anel luminoso sobre fundo escuro

A primeira fotografia de um buraco negro, publicada em 10 de abril de 2019 pela Event Horizon Telescope, uma equipa mundial que integra investigadores financiados pela UE.

UE a przestrzeń kosmiczna

Aby zapewnić UE stałą pozycję światowego lidera w dziedzinie technologii kosmicznej i wspierać konkurencyjny przemysł kosmiczny w Europie, w 2019 r. Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej osiągnęły częściowe wstępne porozumienie w sprawie unijnego programu kosmicznego na lata 2021–2027.

Grafika pokazująca rosnące inwestycje Unii Europejskiej w technologie kosmiczne

Wartość inwestycji Unii Europejskiej w technologie kosmiczne wyniosła 4,6 mld euro w latach 2007–2013, 11,1 mld euro w latach 2014–2020 i planuje się, że wyniesie 16 mld euro w latach 2021–2027. Wartości w cenach bieżących. Źródło: Komisja Europejska. Prawa autorskie: Unia Europejska

Dzięki proponowanemu budżetowi w wysokości 16 mld euro program ten zgromadziłby całość wsparcia UE na rzecz polityki związanej z przestrzenią kosmiczną w jednych ramach i zwiększyłby obecny poziom finansowania o ponad jedną trzecią. Opierałby się on na nowych potrzebach i dostępnych technologiach, wzmocniłby także dostęp Europy do przestrzeni kosmicznej i zapoczątkował europejskie podejście do wspierania innowacyjnego i konkurencyjnego przemysłu kosmicznego.

System Galileo, europejski globalny system radionawigacji satelitarnej, jest najdokładniejszym dostępnym systemem nawigacji satelitarnej. We wrześniu na całym świecie system Galileo był wykorzystywany przez blisko miliard użytkowników, w tym użytkowników smartfonów lub tabletów działających w systemie Galileo. Program Copernicus, największe na świecie źródło danych pochodzących z obserwacji Ziemi, pomaga monitorować zmianę klimatu, zarządzać bezpieczeństwem granic i kierować działaniami w przypadku klęsk żywiołowych na całym świecie. Program Copernicus dostarcza codziennie 12 terabajtów danych, które są w pełni, otwarcie i nieodpłatnie dostępne do wykorzystania przez osoby prywatne i przedsiębiorstwa, stanowiąc niezastąpione źródło dużych zbiorów danych i przetwarzania w chmurze. Od 2019 r. dzięki programowi Copernicus możliwe jest sprawniejsze przekazywanie danych, w szczególności obrazów, a także wyszukiwanie, pobieranie i przetwarzanie przez użytkowników danych w łatwiejszy sposób, dzięki ulepszeniom w zakresie dostępu do danych i informacji.

Obronność UE i przemysł

Trzech na czterech obywateli UE pragnie podniesienia poziomu bezpieczeństwa (Eurobarometr, lis­topad 2018 r.). W związku z tym UE zwiększyła swoje ambicje i zaangażowanie na rzecz Europejskiej Unii Obrony. W ramach stałej współpracy strukturalnej, którą uruchomiono w grudniu 2017 r., zgromadzono 25 uczestniczących państw członkowskich gotowych do podjęcia bardziej wiążących zobowiązań na rzecz współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony oraz do wzięcia udziału w najbardziej wymagających misjach. Uruchomiono już łącznie 34 projekty, w tym w zakresie mobilności wojskowej, nadzoru morskiego i cyberbezpieczeństwa. Komisja ma w nich rolę obserwatora na zaproszenie uczestniczących państw członkowskich.

Zgodnie z założeniami zrealizowano dwa pilotażowe programy Europejskiego Funduszu Obronnego, dysponujące łącznym budżetem w wysokości 590 mln euro, w ostatnim roku prowadzenia działań przygotowawczych Unii w zakresie badań nad obronnością (przewidzianych na lata 2017–2019). Europejski program rozwoju przemysłu obronnego (2019–2020) współfinansuje współpracę na rzecz rozwoju zdolności obronnych. Jego program prac uzgodniono w marcu, a zaproszenia do składania wniosków opublikowano w kwietniu.

Inwestowanie w regiony, miasta i obszary wiejskie

W 2019 r. w ramach polityki spójności kontynuowano wspieranie tworzenia miejsc pracy i wzrostu gospodarczego, przeprowadzając tysiące inwestycji, zarówno dużych, jak i małych, w całej UE. W ciągu ostatnich pięciu lat wsparcie otrzymało milion przedsiębiorstw, co doprowadziło do utworzenia setek tysięcy nowych miejsc pracy. Miliony osób otrzymały pomoc w zakresie szkolenia, kształcenia lub poszukiwania pracy, ich domy zostały podłączone do lepszych łączy szerokopasmowych, skorzystały one także z lepszej infrastruktury transportowej i innowacji w sektorze opieki zdrowotnej.

Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego wspierał również dwa państwa członkowskie i dziesięć regionów UE przechodzących transformację przemysłową: Litwę, Słowenię, Finlandię Północną i Wschodnią, region Norra Mellansverige (Szwecja), region Greater Manchester (Zjednoczone Królestwo), Saksonię (Niemcy), Walonię (Belgia), Piemont (Włochy), Kantabrię (Hiszpania) oraz regiony Hauts-de­-France, Centre-Val de Loire i Grand Est (Francja). Każdy z tych 12 programów pilotażowych otrzyma dotację UE w wysokości 300 tys. euro, mającą pomóc w osiągnięciu transformacji przemysłowej i opracowaniu strategii rozwoju w oparciu o dziedziny, w których te regiony lub kraje są konkurencyjne (tzw. inteligentna specjalizacja).

Pessoas reunidas para ouvir um orador numa sala de conferências

Sessão de debate durante a Semana Europeia das Regiões e dos Municípios, em Bruxelas, Bélgica, 9 de outubro de 2019.

Fundusze polityki spójności są również inwestowane w innowacyjne przedsiębiorstwa typu start-up. Na przykład dzięki 32,5 mln euro z Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego – co zostało ogłoszone w kwietniu – fundusz venture capital w Chorwacji zainwestuje w nowe projekty o dużym potencjale wzrostu w tym kraju. Z lepszego dostępu do finansowania powinno skorzystać ponad 100 przedsiębiorstw typu start-up.

W większej skali w tym samym miesiącu Komisja ogłosiła finansowanie w wysokości 4 mld euro pochodzące z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Funduszu Spójności, a przeznaczone dla 25 dużych projektów infrastrukturalnych w 10 państwach członkowskich. Projekty te obejmują szeroki zakres tematów, od transgranicznych gazociągów łączących Bułgarię i Grecję, aż po gospodarkę wodną na Malcie, infrastrukturę badawczą na uniwersytecie w Niemczech i zmodernizowane linie kolejowe w północnej Portugalii. Razem ze współfinansowaniem krajowym łączna wysokość inwestycji w te projekty wynosi 8 mld euro.

Rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich

Wspólna polityka rolna nadal przyczyniała się do wzrostu gospodarczego i inwestycji przez wspieranie opłacalnej produkcji żywności, zrównoważonego gospodarowania zasobami naturalnymi, modernizowanie infrastruktury wiejskiej i włączenia społecznego. Do końca trzeciego kwartału 2019 r. Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) zapewnił wsparcie dla programów rozwoju obszarów wiejskich w latach 2014–2020 w wysokości 8 mld euro. Finansowanie zostało przeznaczone na poprawienie rentowności gospodarstw i konkurencyjności wszystkich gałęzi rolnictwa oraz propagowanie nowatorskich technik rolniczych i zrównoważonej gospodarki leśnej.

Polityka rozwoju obszarów wiejskich ma również na celu ochronę środowiska oraz łagodzenie zmiany klimatu i przystosowanie się do niej. Rolnicy mogli otrzymać wsparcie finansowe w związku z przystąpieniem do programów służących opracowaniu przyjaznych dla środowiska praktyk gospodarki rolnej, tworzeniu sprzyjających warunków dla różnorodności biologicznej lub odtwarzaniu terenów podmokłych w celu sekwestracji dwutlenku węgla w glebie. W ujęciu ogólnym wsparcie z EFRROW na rzecz odbudowy, ochrony i wzmacniania ekosystemów związanych z rolnictwem i leśnictwem wyniosło prawie 27 mld euro. Kolejne 2 mld euro przeznaczono na wspieranie efektywnego gospodarowania zasobami i przechodzenia na niskoemisyjną gospodarkę odporną na zmianę klimatu w sektorach rolnym, spożywczym i leśnym. Na wspieranie włączenia społecznego, ograniczanie ubóstwa i rozwój gospodarczy na obszarach wiejskich z EFRROW przeznaczono niemal 5 mld euro.

Aby pomóc rolnikom we wzmocnieniu ich pozycji w sektorze rolno-spożywczym w coraz większym stopniu zorientowanym na rynek, Komisja prowadzi działania na rzecz bardziej sprawiedliwego i bardziej zrównoważonego łańcucha dostaw żywności. W kwietniu weszły w życie nowe przepisy dotyczące nieuczciwych praktyk handlowych w celu ochrony rolników i przedsiębiorstw rolno­-spożywczych przed takim procederem. Państwa członkowskie muszą dokonać transpozycji tych przepisów do prawa krajowego do maja 2021 r. Przyjęto również „Inicjatywę na rzecz zwiększenia przejrzystości rynku produktów rolno-spożywczych”. Dzięki niej wszyscy uczestnicy rynku uzyskają dostęp do większej ilości informacji na temat łańcucha dostaw żywności.

Niebieska gospodarka

Wykresy pokazujące ekonomiczny wpływ niebieskiej gospodarki Unii Europejskiej

Wkład niebieskiej gospodarki w ogólną gospodarkę Unii Europejskiej, jeżeli chodzi o wartość dodaną brutto, utrzymywał się na stosunkowo stabilnym poziomie około 1,5 proc. w latach 2009–2017, z niewielką tendencją spadkową od 2011 r. W tym samym okresie zatrudnienie w niebieskiej gospodarce jako wkład w ogólną gospodarkę Unii Europejskiej utrzymywało się na poziomie od 1,5 proc. do 2 proc., przy czym od 2015 r. odnotowano wyraźny wzrost. Dane za 2017 r. są tymczasowe. Źródło: Eurostat (statystyka strukturalna dotycząca przedsiębiorstw), ramy gromadzenia danych, Dyrekcja Generalna ds. Gospodarki Morskiej i Rybołówstwa oraz obliczenia Wspólnego Centrum Badawczego. Wzrost produktu krajowego brutto w ujęciu realnym, gdzie produkt krajowy brutto ujmowany jest jako ceny czynników produkcji, a zatem jest równoważny z wartością dodaną brutto, między 2004 r. a początkiem 2020 r. ulegał wahaniom. Po wzroście produktu krajowego brutto o ponad 3 proc. w latach 2004–2006 kryzys finansowy z 2008 r. spowodował gwałtowny spadek wzrostu do poziomu −5 proc. w 2009 r. Równie dynamiczne zwiększanie wzrostu produktu krajowego brutto w odniesieniu do niebieskiej gospodarki powróciło do poziomu 2 proc. w 2010 r., a następnie wzrost produktu krajowego brutto ponownie spadł do poziomu nieco poniżej 0 proc. w 2012 r. W latach 2012–2014 wzrost był stabilny, osiągając poziom około 2 proc., na którym ustabilizował się do początku 2020 r., z wyjątkiem niewielkich wahań. Dane dotyczące lat 2019–2020 to prognozy. Źródło: Komisja Europejska.

Niebieska gospodarka UE, która obejmuje wszystkie rodzaje zrównoważonej działalności gospodarczej związanej z oceanami, morzami i obszarami przybrzeżnymi, wciąż się rozwija. Jak wynika z drugiego sprawozdania na temat niebieskiej gospodarki UE, które zostało opublikowane w maju, sektor ten wygenerował w 2017 r. zyski brutto w wysokości 74,3 mld euro i zapewnił 4 mln miejsc pracy. Najnowsze dane wskazują na wysokie tempo wzrostu zarówno w tradycyjnych, jak i we wschodzących sektorach niebieskiej gospodarki. Sprawozdanie ma przyczynić się do dalszego wzrostu gospodarczego przez zapewnienie lepszej jakości danych, analiz i wiedzy na temat mórz i oceanów.

Um pescador mostra uma lagosta capturada num navio de pesca

Pesca da lagosta, em Guilvinec, França, em 20 de agosto de 2019.

Roczne sprawozdanie gospodarcze z 2019 r. dotyczące floty rybackiej UE, które zostało opublikowane w sierpniu, świadczy o wciąż bardzo dobrych wynikach tego sektora w 2017 r. Wynikają one głównie z metod zrównoważonego rybołówstwa, a także wyższych średnich cen ryb, utrzymujących się niskich cen paliw i lepszego stanu niektórych ważnych stad. Oczekuje się, że ta pozytywna tendencja się utrzyma.

Transport dla połączonej Europy

W 2019 r. wybrano 108 projektów, które otrzymają 538 mln euro w formie dotacji z instrumentu „Łącząc Europę” na rzecz bezpieczniejszej, inteligentniejszej i bardziej ekologicznej infrastruktury transportowej. Ogółem 39 z tych projektów (dotacje w wysokości 117 mln euro) pozwoli zmniejszyć hałas, który powodowany jest przez pociągi towarowe, rozwinąć transgraniczne połączenia kolejowe i zmodernizować kluczową infrastrukturę w portach. Kolejnych 109 mln euro zostanie przeznaczonych na wsparcie multimodalnych platform logistycznych, dzięki czemu możliwe będzie przenoszenie transportu towarowego między różnymi środkami transportu. Dwa inne priorytety dotyczyły inteligentnych systemów transportowych dla ruchu drogowego (finansowanie w wysokości 80 mln euro) oraz innowacji i nowych technologii (71 mln euro).

W marcu Komisja Europejska wraz z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym uruchomiła w ramach instrumentu „Łącząc Europę” nowy instrument łączony dotyczący transportu, który jest innowacyjnym instrumentem finansowym służącym wspieraniu projektów przyczyniających się do zrównoważenia środowiskowego i efektywności sektora transportowego w Europie. Dysponując wstępnym budżetem w wysokości 200 mln euro, instrument ten będzie finansować inwestycje w europejski system zarządzania ruchem kolejowym i infrastrukturę paliw alternatywnych. Obie instytucje połączyły siły również w celu wspierania inwestycji w bezpieczeństwo transportu: platforma na rzecz bezpiecznego transportu zapewni łatwy dostęp do doradztwa technicznego i finansowego, w szczególności w odniesieniu do dróg.

Inwestowanie w przedsiębiorstwa

MŚP stanowią 99 proc. wszystkich przedsiębiorstw w Europie i są kluczowym elementem unijnej gospodarki. UE wspiera je poprzez działania na rzecz poprawy otoczenia biznesu, ułatwianie dostępu do finansowania i oferowanie różnych usług, aby pomóc im rozwijać się w UE i poza nią.

W szczególności dzięki programowi na rzecz konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw (COSME) w 2018 r. UE pomogła zapewnić finansowanie w wysokości 10 mld euro dla 140 tys. takich przedsiębiorstw poprzez szereg instrumentów finansowych, w tym Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS).

Inwestowanie w ludzi

Reformy systemów kształcenia i szkolenia są priorytetem w większości państw członkowskich; szczególną uwagę poświęcono im podczas europejskiego semestru w 2019 r. Inwestowanie w edukację i umiejętności ma zasadnicze znaczenie dla wspierania innowacji i wzrostu wydajności, zwłaszcza na szybko zmieniającym się rynku pracy, na którym występuje rosnący niedobór wykwalifikowanej siły roboczej. Nierówności w wynikach kształcenia stanowią zagrożenie dla spójności społecznej i dobrobytu w Europie w perspektywie długoterminowej. Równy dostęp do edukacji o wysokiej jakości jest również niezbędny dla grup w niekorzystnej sytuacji, a ponieważ rynek pracy szybko się zmienia, należy zachęcać więcej dorosłych osób do stałego podnoszenia umiejętności i korzystania z możliwości uczenia się przez całe życie. W dziedzinie kształcenia i szkolenia wszystkie państwa członkowskie otrzymały zalecenia specyficzne dla poszczególnych krajów.

W maju, w ramach prac nad utworzeniem europejskiego obszaru edukacji do 2025 r., Rada przyjęła zalecenie w sprawie wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem oraz nauczania i uczenia się języków obcych. W czerwcu, w ramach programu Erasmus+, Komisja ogłosiła pierwszych 17 sojuszy w ramach inicjatywy „Europejskie uniwersytety”, w których uczestniczy 114 instytucji szkolnictwa wyższego z 24 państw członkowskich. Sojusze te przyczynią się do poprawienia jakości i atrakcyjności szkolnictwa wyższego, a także wzmocnienia współpracy pomiędzy instytucjami, ich studentami i pracownikami.

UE nadal również inwestowała w szkolenia. Wspieranie i współfinansowanie Programu Erasmus dla młodych przedsiębiorców (EYE) umożliwia nowym i przyszłym przedsiębiorcom zdobycie doświadczenia w zarządzaniu MŚP przez współpracę z doświadczonym przedsiębiorcą w innym kraju. W ubiegłym roku w programie uczestniczyło 1,3 tys. nowych przedsiębiorców w Europie i w innych krajach, a 120 skorzysta z EYE Global, programu pilotażowego z udziałem Izraela, Singapuru i dwóch stanów USA (Nowego Jorku i Pensylwanii).

Podsumowanie osiągnięć w realizacji gwarancji dla młodzieży

Gwarancja dla młodzieży to polityczne zobowiązanie podjęte w kwietniu 2013 r. przez państwa członkowskie Unii Europejskiej, aby wszyscy młodzi ludzie w wieku do 25 lat w ciągu czterech miesięcy od uzyskania statusu bezrobotnego lub zakończenia kształcenia formalnego otrzymali dobrej jakości ofertę zatrudnienia, dalszego kształcenia, przygotowania zawodowego lub stażu. Ta uruchomiona przez Komisję gwarancja przyczyniła się do zmniejszenia bezrobocia młodzieży. W porównaniu z sytuacją w 2013 r. o 2,5 mln mniej młodych osób było bezrobotnych i o 2 mln mniej osób młodych osób nie pracowało, nie kształciło się ani nie szkoliło. Od 2014 r. ponad 25 mln młodych osób zarejestrowało się i ponad 18 mln młodych osób skorzystało z oferty zatrudnienia, edukacji, stażu lub przygotowania zawodowego. Źródło: Komisja Europejska. Prawa autorskie: Unia Europejska

Dysponując budżetem w wysokości ponad 3,2 mld euro, Program Erasmus+ na rzecz kształcenia, szkolenia, młodzieży i sportu daje szansę około 650 tys. młodych osób i 237 tys. członków personelu instytucji edukacyjnych i organizacji młodzieżowych. W ramach „Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych” udostępniono 350 mln euro dla młodzieży mieszkającej w regionach o szczególnie wysokim bezrobociu wśród młodzieży.

Łącząc ludzi

Około 35 tys. młodych ludzi miało okazję zwiedzić Europę dzięki biletom DiscoverEU, ponad 90 tys. osób zarejestrowało się w Europejskim Korpusie Solidarności, a 12 tys. z nich wzięło udział w 2019 r. w działaniach solidarnościowych w całej Europie.

Podróżujący korzystający z programu DiscoverEU podczas pierwszego spotkania w ramach DiscoverEU, Nijmegen, Niderlandy, 12 lipca 2019 r.

Podróżujący korzystający z programu DiscoverEU podczas pierwszego spotkania w ramach DiscoverEU, Nijmegen, Niderlandy, 12 lipca 2019 r.

Zdrowsza Europa

Komisja nawiązała współpracę z Organizacją Współpracy Gospodarczej i Rozwoju oraz Europejskim Obserwatorium Polityki i Systemów Opieki Zdrowotnej w celu opracowania szczegółowych badań systemów opieki zdrowotnej w UE. Inicjatywa „Stan zdrowia w UE” i sprawozdanie towarzyszące tej inicjatywie obejmują 30 profili krajowych systemów, a w 2019 r. skoncentrowano się na pięciu tematach horyzontalnych, takich jak: uchylanie się od szczepień, transformacja cyfrowa w zakresie promocji zdrowia i profilaktyki chorób, utrudnienia w dostępności systemu opieki zdrowotnej, przekazywanie zadań między pracownikami służby zdrowia oraz dostęp pacjentów do leków.

Jean-Claude Juncker e o Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus erguem uma camisola com o texto «vaccines work»

Jean-Claude Juncker, presidente da Comissão Europeia, e o Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, diretor-geral da Organização Mundial da Saúde, erguem uma camisola da campanha #VaccinesWork por ocasião da Cimeira Mundial da Vacinação que teve lugar em Bruxelas, Bélgica, em 12 de setembro de 2019

W lutym UE podjęła działania, aby zapewnić bezpieczeństwo lekarstw sprzedawanych we wszystkich państwach członkowskich, wprowadzając nowy system weryfikacji i zabezpieczeń leków na receptę. Od tego czasu producenci muszą zamieszczać na opakowaniach leków na receptę dwuwymiarowy kod kreskowy oraz element uniemożliwiający naruszenie opakowania. Z kolei pracownicy aptek – w tym również aptek prowadzących sprzedaż przez internet – oraz szpitali muszą sprawdzić autentyczność leku przed wydaniem go pacjentowi. Jest to ostatni etap wdrażania dyrektywy w sprawie sfałszowanych produktów leczniczych z 2011 r., która ma zagwarantować bezpieczeństwo i jakość leków sprzedawanych w UE.

Jovens jogam num campo de râguebi montado ao lado do edifício da Comissão Europeia

Um jogo de râguebi para jovens organizado durante a Semana Europeia do Desporto junto ao edifício Berlaymont, a sede da Comissão Europeia, em Bruxelas, Bélgica, em 23 de setembro de 2019.

Budżet UE ukierunkowany na realizację i ciągłość

Budżet UE przyczynił się do wzmocnienia i odporności europejskiej gospodarki oraz propagowania solidarności i bezpieczeństwa zarówno w obrębie jej granic, jak i poza nimi.

Środki na rzecz wspierania wzrostu gospodarczego i zmniejszania różnic gospodarczych między regionami wyniosły niemal połowę zaangażowanych funduszy (80 mld euro). Ze środków unijnych na badania naukowe i innowacje w ramach programu „Horyzont 2020”, w tym nowego Wspólnego Przedsięwzięcia w dziedzinie Europejskich Obliczeń Wielkiej Skali, przeznaczono 12,2 mld euro. Zwiększono budżet na kształcenie i szkolenie (wzrost o 17,8 proc. w przypadku programu Erasmus+ w porównaniu z 2018 r.) oraz na infrastrukturę transportową i cyfrową (wzrost o 37,0 proc. w przypadku instrumentu „Łącząc Europę”). Wsparcie dla rolnictwa i obszarów wiejskich pozostało stabilne na poziomie prawie 60 mld euro, przyczyniając się do walki ze zmianą klimatu oraz do wspierania zrównoważonego wzrostu. Budżet na 2019 r. zapewnił niezbędną elastyczność, aby uwzględnić wewnętrzny aspekt kwestii związanych z migracją. Z łącznej kwoty 1,2 mld euro wsparcia z Funduszu Azylu, Migracji i Integracji 386,3 mln euro przeznaczono dla państw członkowskich w ramach krajowych programów operacyjnych. Na zarządzanie granicami przeznaczono 427,7 mln euro, a na bezpieczeństwo 92,7 mln euro z Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Na utworzenie nowego urzędu, Prokuratury Europejskiej, przeznaczono łączną kwotę 5 mln euro, aby umożliwić ściganie przestępstw przeciwko budżetowi UE, w tym oszustw, prania pieniędzy i korupcji.

Rozdział 2

Połączony jednolity rynek cyfrowy

© Fotolia

Rok 2019 był kolejnym ważnym rokiem cyfrowej transformacji gospodarki i społeczeństwa, która już przynosi korzyści konsumentom i przedsiębiorstwom w całej UE i poza jej granicami. Było to możliwe dzięki spójnemu podejściu UE.

W maju koszty połączeń telefonicznych i SMS-ów wysyłanych między państwami członkowskimi obniżyły się dzięki wdrożeniu nowych przepisów określających maksymalną cenę połączeń wychodzących lub wiadomości wysyłanych z telefonów stacjonarnych lub komórkowych. Liczba bezpłatnych hotspotów WiFi w całej Europie wzrosła dzięki programowi finansowanemu ze środków unijnych, który zapewnia miastom pieniądze na pokrycie kosztów instalacji.

Inne zachodzące zmiany kładą podwaliny pod cyfrową przyszłość Europy. Coraz bardziej rozpowszechnione stają się produkty i usługi wykorzystujące sztuczną inteligencję (AI), a nowe wytyczne UE przyczynią się do upewnienia obywateli, że technologia ta będzie wspierać ludzi, a nie ich zastępować.

Wraz z uruchomieniem ośmiu nowych centrów obliczeń superkomputerowych wzrosły ambicje Europy, by stać się światowym liderem w dziedzinie superkomputerów. Odniesiono się do obaw co do bezpieczeństwa kluczowych sieci komunikacyjnych i danych przekazywanych za ich pośrednictwem. Przedstawiono m.in. nowe wnioski w sprawie zwiększenia cyberbezpieczeństwa sieci 5G, znacznego rozszerzenia roli Agencji Unii Europejskiej ds. Cyberbezpieczeństwa oraz ogólnounijnych przepisów dotyczących certyfikacji cyberbezpieczeństwa produktów, procesów i usług, zobowiązano się także do opracowania nowych, ultrabezpiecznych kwantowych sieci bezpieczeństwa.

Nowe przepisy dotyczące praw autorskich sprawią, że dziennikarze i twórcy publikujący w internecie będą sprawiedliwie wynagradzani, a ich dorobek będzie lepiej chroniony.

Bezpieczniejsza, tańsza i lepsza łączność

W 2019 r. łączność była nadal dla UE istotną kwestią. Ponieważ gospodarka i społeczeństwo stają się coraz bardziej cyfrowe i coraz częściej z produktów i usług korzystamy za pomocą internetu, bezpieczne i niezawodne sieci, z których można korzystać za przystępną cenę, są ważniejsze niż kiedykolwiek.

Um vídeo sobre a evolução do Mercado Único Digital

Mercado Único Digital: chamadas mais baratas para outros países da União Europeia. © União Europeia, 2019

Koszty rozmów i przesyłania wiadomości między państwami członkowskimi i innymi częściami Europy znacznie się różniły. Średnio standardowa cena połączenia do sieci stacjonarnej lub komórkowej w innym państwie była trzy razy wyższa niż standardowa cena połączenia krajowego, a standardowa cena SMS-a wysłanego za granicę – ponad dwa razy wyższa. Wprowadzone w maju pułapy cenowe określają maksymalny koszt połączenia z telefonu stacjonarnego lub komórkowego na kwotę nie wyższą niż 0,19 euro + VAT za minutę, a cena wiadomości tekstowej nie może przekroczyć 0,06 euro + VAT. Od czasu zniesienia opłat roamingowych w 2017 r. ograniczenie cen za połączenia międzynarodowe w Europie przynosi wyraźne i natychmiastowe korzyści konsumentom i przedsiębiorstwom.

Grafika pokazująca spadek barier cyfrowych z korzyścią dla konsumentów i przedsiębiorstw

Usuwanie barier cyfrowych dla konsumentów i przedsiębiorstw ma kluczowe znaczenie. W świecie internetowym cztery swobody Unii Europejskiej – swobodny przepływ towarów, kapitału, usług i pracy – nie są jeszcze w pełni wdrożone. Dlatego Komisja Junckera pracowała nad rozwiązaniem tych problemów. Przed 2014 r. Europejczycy nie mogli korzystać ze swoich abonamentów w serwisach internetowych podczas podróży, a transmisja ich ulubionych programów telewizyjnych mogła być zablokowana za granicą. Ponosili również wysokie ceny roamingu za korzystanie z telefonów za granicą w Europie. W 2007 r. koszt połączenia głosowego wynosił ponad 0,50 euro za minutę, a SMS-a – 0,28 euro. Prawa konsumentów nie były dostosowane do epoki cyfrowej i konsumenci podlegali blokowaniu geograficznemu, co uniemożliwiało im dostęp do towarów i usług online za granicą, na przykład w sytuacji gdy sprzedający dopuszczał płatności kartą debetową lub kredytową tylko z konkretnego kraju. Od kwietnia 2018 r. Europejczycy mogą korzystać ze swoich abonamentów w serwisach internetowych oferujących filmy, transmisje wydarzeń sportowych, e-booki, gry wideo lub muzykę również podczas podróży do innego państwa członkowskiego. Europejczycy nie płacą opłat roamingowych, gdy podróżują wewnątrz Unii, co według 70 proc. Europejczyków już przynosi korzyści. Ponadto zaktualizowane przepisy dotyczące ochrony konsumentów oraz nowe przepisy dotyczące umów cyfrowych zapewnią konsumentom więcej praw w internecie i zwiększą pewność konsumentów, gdy dokonują oni zakupów w internecie i z innych państw członkowskich. Od 3 grudnia 2018 r. nowe przepisy przeciwko nieuzasadnionemu blokowaniu geograficznemu gwarantują, że konsumenci mają dostęp do produktów i usług w internecie, bez obaw o dyskryminację lub ograniczenia oparte na kryterium geograficznym. Źródło: Komisja Europejska.

Streszczenie inicjatywy WiFi4EU

Korzystanie z sieci sfinansowanych w ramach inicjatywy WiFi4EU musi być bezpłatne, nie może być poprzedzone reklamami i nie może wiązać się z udostępnianiem danych osobowych do celów komercyjnych. Ponadto należy zapewniać identyfikację wizualną WiFi4EU w wyznaczonych miejscach publicznych oraz pokazać, że są one współfinansowane przez Unię Europejską. Źródło: Komisja Europejska.

Kolejne wymierne korzyści przyniósł program, który ma pomóc władzom lokalnym w instalowaniu bezpłatnych hotspotów WiFi. Inicjatywa WiFi4EU ma wesprzeć 8 tys. gmin w UE w poprawieniu ich połączenia z siecią. Samorządy mogą ubiegać się o unijne dotacje w wysokości 15 tys. euro, przeznaczone na finansowanie instalacji hotspotów. Przeprowadzono dwa nabory wniosków, w których uczestniczyło ponad 5 tys. gmin korzystających z programu – dołączyły one do 2,8 tys. samorządów, które otrzymały pomoc w 2018 r. Każdy samorząd ma 18 miesięcy na zainwestowanie środków w urządzenia niezbędne do utworzenia publicznych hotspotów WiFi.

W minionym roku rozbudowano również sieć połączeń na obszarach wiejskich. Tylko 53 proc. osób mieszkających na obszarach oddalonych i wiejskich ma dostęp do szybkiego internetu, podczas gdy w całej UE odsetek ten wynosi 82 proc. Kluczowym priorytetem jest wypełnienie tej luki cyfrowej. W 2019 r. znacznie rozwinęła się sieć biur kompetencji w zakresie łączności szerokopasmowej – nad koordynacją działań na rzecz zwiększenia zasięgu łączności szerokopasmowej w najbardziej oddalonych zakątkach UE pracuje obecnie 116 biur krajowych i regionalnych. Lepszy i szybszy dostęp do sieci szerokopasmowych przyczyni się do poprawienia dostępu do edukacji, opieki zdrowotnej, usług administracji publicznej i przedsiębiorstw, ułatwi pracę i inwestycje oraz wesprze społeczności lokalne w tych obszarach.

Rozbudowa sieci nastąpiła zgodnie z podjętym w kwietniu zobowiązaniem państw członkowskich do współpracy na rzecz uwolnienia potencjału technologii cyfrowych w celu sprostania ważnym i pilnym wyzwaniom gospodarczym, społecznym, klimatycznym i środowiskowym stojącym przed szeroko pojętą gospodarką wiejską, w tym unijnym sektorem żywności i rolnictwa.

W okresie poprzedzającym majowe wybory do Parlamentu Europejskiego w ramach kampanii podnoszącej świadomość na temat internetowej przemocy wobec kobiet – #DigitalRespect4Her – posłanki do PE przedstawiły swoje historie, a eksperci i dziennikarze podkreślali szczególne problemy, jakie kobiety napotykają w mediach społecznościowych i ogólnie w internecie.

Cyfryzacja przyczynia się również do zwiększenia skuteczności działań na rzecz usuwania barier na jednolitym rynku UE, czego konkretnym przykładem jest uruchomienie systemu elektronicznej wymiany informacji dotyczących zabezpieczenia społecznego. Projekt pomaga instytucjom zabezpieczenia społecznego w całej UE, Islandii, Liechtensteinie, Norwegii i Szwajcarii w wymianie informacji na temat przypadków, gdy obywatele przemieszczają się, mieszkają i pracują w różnych krajach. Projekt wszedł w fazę operacyjną w styczniu 2019 r., a obecnie system stosuje 31 krajów. Do końca ubiegłego roku państwa te wymieniły już informacje na temat ponad 175 tys. spraw. System ma na celu zapewnienie obywatelom dostępu do informacji oraz szybszego i dokładniejszego obliczania ich świadczeń z tytułu zabezpieczenia społecznego, a także wspieranie zakładów ubezpieczeń społecznych w skuteczniejszym zwalczaniu nadużyć finansowych.

W podobny sposób poprawi się również ściąganie podatku VAT od sprzedawców internetowych dzięki nowym, uzgodnionym w marcu przepisom, które pozwolą internetowym przedsiębiorstwom rejestrować się do celów VAT tylko jeden raz, a nie osobno w każdym państwie członkowskim, w którym prowadzą sprzedaż. Znacznie zredukuje to nakład pracy i koszty dla mniejszych przedsiębiorstw prowadzących internetową działalność w różnych krajach. Nowe przepisy ułatwią również krajowym organom podatkowym pobieranie podatku VAT należnego od przedsiębiorstw spoza UE sprzedających towary konsumentom w UE za pośrednictwem internetowych platform handlowych – pozwoli to odzyskać 5 mld euro dochodów podatkowych traconych co roku w tym sektorze.

Ochrona praw w epoce cyfrowej

Wprowadzono również inne inicjatywy mające na celu ochronę praw konsumentów i przedsiębiorstw w internecie, w tym nowe przepisy dotyczące umów o dostarczanie treści cyfrowych i usług cyfrowych oraz umów sprzedaży towarów, co ułatwia prowadzenie działalności w internecie. Jednolity zbiór przepisów w całej UE pomoże przedsiębiorstwom lepiej zrozumieć ich obowiązki, a konsumenci skorzystają z jasno określonych środków zaradczych, w przypadku gdy treści cyfrowe, usługi i towary, w tym produkty z elementem cyfrowym (np. inteligentne lodówki), okażą się wadliwe.

Uzgodniono ponadto nowe unijne zasady mające na celu dostosowanie skomplikowanych przepisów dotyczących praw autorskich do realiów świata cyfrowego. Obecnie dostęp do treści kreatywnych i artykułów prasowych uzyskuje się głównie za pośrednictwem serwisów streamingu muzyki, platform VOD, czytników kanałów i platform zawierających treści zamieszczane przez użytkowników. Nowe przepisy zapewniają twórcom sprawiedliwsze wynagrodzenie, a użytkownikom większe prawa; w sposób bardziej klarowny określają też zakres odpowiedzialności platform. Ich celem jest poprawienie transgranicznego dostępu do materiałów chronionych prawem autorskim, określenie nowych praw i obowiązków platform internetowych udostępniających utwory chronione prawami autorskimi, wspieranie dziennikarstwa internetowego oraz zwiększenie wynagrodzeń dziennikarzy, a także ułatwienie korzystania z chronionych prawem autorskim materiałów do celów edukacyjnych i badawczych.

Europa kontynuowała stanowczą walkę z nieuczciwymi praktykami handlowymi w gospodarce cyfrowej. W marcu firma Google została ukarana grzywną w wysokości 1,49 mld euro za nałożenie antykonkurencyjnych ograniczeń umownych na strony internetowe osób trzecich, uniemożliwiających lub utrudniających konkurencyjnym firmom wyświetlanie reklam w wynikach wyszukiwania na tych stronach. W czerwcu wszczęto formalne dochodzenie w sprawie praktyk firmy Broadcom – światowego lidera w zakresie elementów do urządzeń do komunikacji przewodowej, takich jak modemy i urządzenia set-top box (STB) – aby ocenić, czy nielegalnie wyklucza ona konkurencję. W październiku Komisja zastosowała wobec firmy Broadcom środki tymczasowe, aby zapobiec poważnym i nieodwracalnym szkodom dla konkurencji w oczekiwaniu na wynik dochodzenia w sprawie zasadności niektórych domniemanych praktyk wyłączających stosowanych przez to przedsiębiorstwo. W lipcu nałożono na firmę Qualcomm grzywnę w wysokości 242 mln euro za sprzedaż chipsetów łączących smartfony i tablety z sieciami komórkowymi poniżej kosztów z zamiarem wyeliminowania głównego rywala w tym segmencie rynku. Wszczęto również dochodzenie w sprawie sposobu, w jaki Amazon wykorzystuje dane pochodzące od innych sprzedawców, którzy umieszczają towary na jego stronach internetowych.

Od lipca zaczęto stosować nowe przepisy dotyczące relacji między platformami internetowymi a przedsiębiorstwami, wprowadzając zharmonizowane ramy minimalnej przejrzystości i praw dochodzenia roszczeń. Przepisy te chronią przedsiębiorstwa, które pod względem docierania do konsumentów są zależne od platform internetowych, a jednocześnie zabezpieczają innowacyjny potencjał platform; dodatkowo nad relacjami tymi czuwa Obserwatorium Gospodarki Platform Internetowych.

Bezpieczniejsze sieci

Wprowadzono również nowe przepisy Unii dotyczące cyberbezpieczeństwa sieci jako całości. Obejmują one zalecenia dotyczące bezpieczeństwa sieci 5G nowej generacji, które dzięki wysokiej wydajności mają przyczynić się do dalszego wzrostu liczby i zakresu produktów i usług cyfrowych i które – jak się szacuje – mają w 2025 r. generować dochody w wysokości 225 mld euro. W okresie od marca do czerwca państwa członkowskie przeprowadziły szeroko zakrojoną ocenę ryzyka dotyczącą własnej infrastruktury sieci 5G i zaostrzyły swoje przepisy w celu poprawienia bezpieczeństwa sieci publicznych.

W czerwcu wszedł w życie akt o cyberbezpieczeństwie, który określa przyszły kierunek unijnej polityki w dziedzinie cyberbezpieczeństwa. Przewiduje on rozpoczęcie prac nad nowymi ramami certyfikacji cyberbezpieczeństwa produktów, usług i procesów cyfrowych oraz zwiększeniem roli Agencji Unii Europejskiej ds. Cyberbezpieczeństwa. Agencja ta, oprócz tego, że odgrywa kluczową rolę w tworzeniu i utrzymywaniu ram certyfikacji, jest upoważniona do zacieśniania współpracy operacyjnej na szczeblu UE. Współpraca ta polega na udzielaniu państwom członkowskim, które się o to zwrócą, pomocy w reagowaniu na cyberincydenty oraz wspieraniu koordynacji działań UE w przypadku zakrojonych na szeroką skalę transgranicznych cyberataków i kryzysów cyberbezpieczeństwa.

W tym samym miesiącu siedem państw członkowskich (Belgia, Niemcy, Hiszpania, Włochy, Luksemburg, Malta i Niderlandy) zobowiązało się do przyspieszenia rozwoju ultrabezpiecznych sieci kwantowych, aby zwiększyć europejski potencjał w zakresie technologii kwantowych i cyberbezpieczeństwa oraz zagwarantować bezpieczeństwo i ochronę sieci przyszłości. Ich ambitne propozycje wymagają nowej infrastruktury komunikacji kwantowej, która umożliwiłaby ultrabezpieczne przekazywanie i przechowywanie informacji i danych oraz połączyłaby zasoby komunikacyjne w całej UE. Zintegrowałaby ona technologie i systemy kwantowe z konwencjonalnymi infrastrukturami komunikacyjnymi i składałaby się z dwóch elementów: komponentu naziemnego, wykorzystującego istniejące optyczne sieci łączące obiekty strategiczne na poziomie krajowym i transgranicznym, oraz komponentu kosmicznego, obejmującego zasięgiem duże odległości w Europie i na innych kontynentach.

Wykorzystanie tej sieci na potrzeby infrastruktury krytycznej i systemów szyfrowania przyczyni się do ochrony inteligentnych sieci energetycznych, kontroli ruchu lotniczego, banków, placówek opieki zdrowotnej i innych obiektów przed działaniami hakerskimi. Umożliwi również ośrodkom przetwarzania danych bezpieczne przechowywanie i wymianę informacji oraz zapewni długoterminową ochronę prywatności danych gromadzonych przez organy publiczne.

W maju Rada ustanowiła system, który umożliwia UE stosowanie ukierunkowanych środków ograniczających w celu zapobiegania cyberatakom stanowiącym zagrożenie zewnętrzne dla UE lub jej państw członkowskich i reagowania na nie. Dotyczy to również cyberataków skierowanych przeciwko państwom spoza UE lub organizacjom międzynarodowym, w przypadku gdy środki ograniczające uznaje się za niezbędne do osiągnięcia celów wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa.

Przygotowania do nadejścia technologii przyszłości

Sztuczna inteligencja

Spoglądając w przyszłość, Europa pragnie w pełni skorzystać z wielu potencjalnych ulepszeń, jakie może przynieść sztuczna inteligencja, i w ostatnich latach poważnie inwestuje w rozwój swoich zdolności w tej dziedzinie. Jako że pojawiają się jednak obawy dotyczące rozwoju sztucznej inteligencji, w 2019 r. powołano grupę ekspertów wysokiego szczebla, której zadaniem jest opracowanie wytycznych dotyczących etycznego rozwoju tej technologii, aby zagwarantować, że będzie ona nadal służyć, a nie szkodzić społeczeństwu. Wytyczne dotyczące etyki w zakresie wiarygodnej sztucznej inteligencji zostały opracowane przez ekspertów z całej UE i mają stanowić część przyszłych wniosków ustawodawczych w dziedzinie sztucznej inteligencji ukierunkowanej na człowieka, planowanych na początek 2020 r. Dotyczą one tak różnorodnych kwestii, jak zapobieganie dyskryminacji przy opracowywaniu systemów sztucznej inteligencji czy dopilnowanie, by były one zrównoważone i przyjazne dla środowiska.

Obliczenia superkomputerowe

Z uwagi na ilość danych koniecznych do rozwoju sztucznej inteligencji potrzebna jest ogromna moc obliczeniowa, a pod tym względem Europa tradycyjnie pozostaje w tyle za resztą świata. W czerwcu wybrano osiem ośrodków z całego kontynentu, w których zostaną rozlokowane nowe europejskie superkomputery przy wsparciu ze środków unijnych i krajowych w wysokości 840 mln euro. Nowe superkomputery, które mogą cztero-, a nawet pięciokrotnie zwiększyć potencjał obliczeniowy Europy, trafią do ośrodków w Sofii (Bułgaria), Ostrawie (Czechy), Barcelonie (Hiszpania), Bolonii (Włochy), Bissen (Luksemburg), Minho (Portugalia), Mariborze (Słowenia) i Kajaani (Finlandia). Dzięki tej inicjatywie Unia Europejska ma się stać światowym liderem w dziedzinie obliczeń superkomputerowych. Superkomputery mogą być wykorzystywane do rozwoju medycyny spersonalizowanej, lepszego projektowania leków i materiałów oraz opracowywania nowych technik inżynierii biologicznej, a także do prognozowania pogody i modelowania zmiany klimatu.

Perspektywy: ukończenie budowy jednolitego rynku cyfrowego

W pełni funkcjonujący jednolity rynek cyfrowy pomógłby Unii Europejskiej utrzymać pozycję światowego lidera w gospodarce cyfrowej. Od czasu uruchomienia strategii w 2015 r. przedstawiono 30 różnych wniosków ustawodawczych, a do końca 2019 r. przyjęto 28 z nich, czyli o pięć więcej niż na koniec poprzedniego roku. Oczekuje się, że w 2020 r. przyjęte zostaną dwa pozostałe wnioski: pierwszy z nich dotyczy prywatności w internecie, a drugi – Europejskiego Centrum Kompetencji w dziedzinie Cyberbezpieczeństwa w kwestiach Przemysłu, Technologii i Badań Naukowych oraz sieci krajowych ośrodków koordynacji. Komisja Europejska określiła również priorytetowe kwestie cyfrowe. Jedną z nich jest stosowanie wytycznych z zakresu etyki przy tworzeniu przepisów dotyczących skoordynowanego europejskiego podejścia do problematyki sztucznej inteligencji, w tym jej skutków dla ludzi i implikacji etycznych. Kolejną taką kwestią jest przyjęcie nowego aktu prawnego o usługach cyfrowych w celu zaktualizowania przepisów dotyczących odpowiedzialności i bezpieczeństwa w odniesieniu do platform, usług i produktów cyfrowych.

Rozdział 3

Stabilna unia energetyczna oparta na przyszłościowej polityce w dziedzinie klimatu

© Fotolia

Kryzys klimatyczny pozostał jednym z priorytetów programu politycznego w 2019 r. w związku z rosnącą liczbą apeli o podjęcie bardziej ambitnych działań na skalę światową, ponieważ w Europie i na świecie skutki zmiany klimatu są nadal odczuwalne.

UE udowodniła, że jest światowym liderem w dziedzinie klimatu, wprowadzając przepisy mające na celu realizację zobowiązań porozumienia paryskiego i wyjście poza te zobowiązania oraz przyjmując długoterminową strategię na rzecz uczynienia z Europy pierwszego na świecie kontynentu neutralnego dla klimatu do 2050 r. W grudniu ten ambitny cel przybrał formę Europejskiego Zielonego Ładu – sztandarowej strategii ogłoszonej przez Komisję pod przewodnictwem Ursuli von der Leyen. Realizacja jego założeń pomoże nam produkować, przemieszczać się, konsumować i mieszkać w sposób przyjazny dla środowiska, nie pozostawiając w tyle żadnej osoby ani żadnego regionu.

Ukończenie budowy unii energetycznej utrwaliło pozycję Europy jako światowego lidera w dziedzinie efektywności energetycznej i technologii opartych na odnawialnych źródłach energii i będzie stanowić podstawę do przejścia na czystą energię we wszystkich sektorach gospodarki. Państwa członkowskie przedłożyły Komisji do oceny pierwsze projekty krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu na podstawie nowych przepisów dotyczących zarządzania.

UE przyspiesza przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym – zrealizowano już wszystkie 54 działania przewidziane w planie działania dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym. Nowe przepisy UE wprowadzające zakaz stosowania niektórych produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych weszły w życie w lipcu i powinny teraz zostać przetransponowane przez państwa członkowskie do prawa krajowego.

UE kontynuowała starania na rzecz zwiększenia środków finansowych na wprowadzenie innowacyjnych technologii niskoemisyjnych na rynek, poczyniono również znaczne postępy w dekarbonizacji sektora transportu, dzięki przyjęciu ważnych środków mających na celu zmniejszenie emisji CO2 z pojazdów drogowych i żeglugi.

Europa neutralna dla klimatu do 2050 r.

Zmiana klimatu i degradacja środowiska zagrażają egzystencji Europy i reszty świata. Aby móc stawić czoła temu wyzwaniu, Europa potrzebuje nowego modelu wzrostu. Przekształci on Unię w nowoczes­ną, zasobooszczędną i konkurencyjną gospodarkę, która w 2050 r. osiągnie zerowy poziom emisji gazów cieplarnianych netto, w której nastąpi oddzielenie wzrostu gospodarczego od zużywania zasobów i w której żadna osoba ani żaden region nie pozostaną w tyle.

W 2018 r. Komisja przedstawiła swoją wizję Unii Europejskiej neutralnej dla klimatu do 2050 r., bazującą na siedmiu podstawowych elementach: zwiększeniu efektywności energetycznej, zwiększeniu wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych, ekologicznym i opartym na sieci systemie mobilności, konkurencyjnym przemyśle o obiegu zamkniętym, opartej na sieci infrastrukturze o wysokim standardzie, wspieraniu biogospodarki i naturalnych pochłaniaczy dwutlenku węgla oraz wykorzys­taniu wychwytywania i składowania dwutlenku węgla. Po szeroko zakrojonej debacie z zainteresowanymi stronami oraz w świetle komunikatu w sprawie Zielonego Ładu przedstawionego przez przewodniczącą von der Leyen Rada Europejska zatwierdziła ten cel w grudniu 2019 r.

UE ma już dobre wyniki w ograniczaniu emisji gazów cieplarnianych przy jednoczesnym utrzymaniu wzros­tu gospodarczego: w 2018 r. emisje były o 23 proc. niższe niż w 1990 r., a w tym samym okresie gospodarka wzrosła o 61 proc. Potrzebne są jednak dalsze działania. Z uwagi na swoje bogate doświadczenie Unia przoduje w tworzeniu zielonej i sprzyjającej włączeniu społecznemu gospodarki; w grudniu przedstawiono Europejski Zielony Ład – flagowy projekt Komisji Ursuli von der Leyen. Podstawę Zielonego Ładu stanowi zobowiązanie do uczynienia z Europy pierwszego kontynentu neutralnego dla klimatu do 2050 r.

Projekt ten to przełomowy krok w dążeniu do urzeczywistnienia tego celu. Zaktualizowano w nim zobowiązanie Komisji do rozwiązania problemów dotyczących klimatu i środowiska naturalnego i nakreślono działania na najbliższe miesiące i lata. Więcej informacji można znaleźć w sekcji „UE w 2019 r.: rok zmiany”.

Zaangażowanie UE podkreśla fakt, że cel dotyczący osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. zostanie zapisany w pierwszym europejskim prawie o klimacie. A co najważniejsze, Europejski Zielony Ład wytycza drogę ku uczciwej i zgodnej z zasadami sprawiedliwości społecznej transformacji. Działania zaplanowano w taki sposób, aby żadna osoba ani żaden region nie pozostały w tyle w nadchodzącym okresie wielkiej transformacji.

Unia Europejska to pierwsza z największych gospodarek świata, która przekłada swoje zobowiązania wynikające z porozumienia paryskiego w sprawie zmian klimatu na wiążące przepisy i już przekroczyła swój cel polegający na zmniejszeniu emisji o 20 proc. do 2020 r. Jeżeli wszystkie uzgodnione środki zostaną w pełni wdrożone, przekroczy ona cel, jakim jest zmniejszenie emisji o 40 proc. do 2030 r. Potrzebny jest jednak jeszcze ambitniejszy cel, a Zielony Ład zwiększa go do co najmniej 50 proc. (a nawet do 55 proc.) w porównaniu z poziomami z 1990 r.

UE zaczęła już modernizować i przekształcać gospodarkę. W 2019 r. kontynuowano działania w dziedzinie klimatu we wszystkich obszarach: dążono do tego, by pojazdy i powietrze były czystsze, inwestowano w rozwiązania technologiczne mające na celu ochronę naszych lasów i ułatwiano ludziom podejmowanie własnych działań na rzecz klimatu.

Pawilon UE na konferencji klimatycznej ONZ COP25, Madryt, Hiszpania, 3 grudnia 2019 r.

Pawilon UE na konferencji klimatycznej ONZ COP25, Madryt, Hiszpania, 3 grudnia 2019 r.

Zgodnie z nowymi przepisami dotyczącymi zarządzania unią energetyczną państwa członkowskie po raz pierwszy opracowały projekty zintegrowanych krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu. Z przeprowadzonej przez Komisję i opublikowanej w czerwcu oceny projektów planów wynika, że ostateczne plany – które państwa członkowskie powinny przedstawić do końca roku – muszą być bardziej ambitne, jeżeli ma być możliwa realizacja celów klimatycznych UE.

Grafika pokazująca zmniejszanie emisji gazów cieplarnianych od 1990 r. oraz docelowe poziomy emisji do 2030 r.

Proces ten ustalono na potrzeby realizacji celu wyznaczonego na 2030 r., polegającego na ograniczeniu emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 40 proc. W latach 1990–2018 Unia Europejska zmniejszyła już emisje gazów cieplarnianych o 23 proc., przekraczając wyznaczony na 2020 r. docelowy poziom 20 proc. Dalsze szacunki przewidują ogólny spadek o 45 proc. do 2030 r., czyli o 5 punktów procentowych więcej niż pierwotnie założony cel na ten rok (40 proc.). Źródło: Rada Unii Europejskiej.

Działania na szczeblu międzynarodowym na rzecz walki ze zmianą klimatu

W związku z tym, że unijne emisje stanowią zaledwie około 9 proc. całkowitej wartości emisji w skali globalnej, oczywiste jest, że Europa nie może samotnie stawiać czoła zmianie klimatu i że wszystkie kraje muszą wspólnie poszukiwać rozwiązania. Szczyt ONZ w sprawie Działań na rzecz Klimatu, który odbył się we wrześniu w Nowym Jorku, był dla UE okazją do omówienia z partnerami sposobów wyznaczenia bardziej ambitnych celów i przyspieszenia działań na rzecz wdrożenia porozumienia paryskiego. Komisja przygotowała się do szczytu ONZ, przyjmując komunikat, w którym potwierdzono zaangażowanie UE na rzecz przyspieszenia realizacji ambitnych celów w zakresie klimatu.

W grudniu unijni negocjatorzy uczestniczyli w konferencji ONZ w sprawie zmiany klimatu (COP25) w Madrycie. Optymistyczne wiadomości dotyczyły udanych porozumień w sprawie drugiego przeglądu Warszawskiego Międzynarodowego Mechanizmu Strat i Szkód oraz opracowania planu działania w sprawie równości płci..

Pomimo starań delegacji UE na rzecz konsensusu w kwestii międzynarodowych rynków emisji podczas COP25 nie udało się osiągnąć ambitnego celu, tak potrzebnego światu i tak oczekiwanego. Tym bardziej jednak Europa działająca w ramach Zielonego Ładu musi stać się liderem i nawiązać współpracę z partnerami międzynarodowymi. W 2020 r. wzrosną globalne ambicje klimatyczne: podczas COP26 w Glasgow w listopadzie strony muszą zaktualizować swoje ustalone na szczeblu krajowym wkłady i przedstawić długoterminowe strategie zgodne z celami porozumienia paryskiego. UE jest do tego przygotowana.

Globalne wycofywanie wodorofluorowęglowodorów – szkodliwych dla klimatu gazów powszechnie stosowanych w urządzeniach grzewczych i chłodniczych – rozpoczęło się 1 stycznia 2019 r. Działanie to, zainicjowane przez UE, powinno w znaczący sposób przyczynić się do osiągnięcia celu porozumienia paryskiego, jakim jest utrzymanie wzrostu temperatury na świecie znacznie poniżej 2 °C.

Przez cały rok UE kontynuowała działania informacyjne i współpracę międzynarodową w dziedzinie klimatu. W czerwcu Komisja, Kanada i Chiny były współgospodarzami dużego międzynarodowego posiedzenia w sprawie klimatu w Brukseli. W ramach trzeciego spotkania ministerialnego poświęconego zmianie klimatu spotkali się przedstawiciele wysokiego szczebla z ponad 30 krajów, w tym ministrowie G20.

UE w dalszym ciągu jest bardzo zaangażowana we wspieranie działań w dziedzinie klimatu w krajach rozwijających się. Wraz z państwami członkowskimi pozostaje ona największym źródłem publicznego finansowania działań związanych ze zmianą klimatu i w 2018 r. przeznaczyła 21,7 mld euro na rzecz krajów rozwijających się, w porównaniu z 20,4 mld euro w 2017 r.

Um grupo de pessoas na praia com uma faixa da campanha de limpeza «European Union Beach Clean-up»

Funcionários da União Europeia colaboram com comunidades locais numa ação de limpeza de lixo marinho no âmbito da campanha mundial #EUBeachCleanUp em Koh Sak, Tailândia, em 13 de setembro de 2019.

Tworzenie nowoczesnej i ambitnej unii energetycznej

Zainicjowana w 2015 r. strategia na rzecz unii energetycznej ma na celu zapewnienie europejskim gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom bezpiecznej, pewnej, zrównoważonej, konkurencyjnej i przystępnej cenowo energii. W czwartym sprawozdaniu na temat stanu unii energetycznej wykazano, że Komisja w pełni zrealizowała swoją wizję strategii. Jednym z głównych osiągnięć było ukończenie w maju pakietu legislacyjnego „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków”, składającego się z ośmiu aktów prawnych. Doprowadzi to do radykalnej przemiany europejskiego systemu energetycznego, tak by stał się on przyjazny dla klimatu, konkurencyjny i służył konsumentom oraz europejskiej gospodarce.

Pakiet ten zawiera nowe, ambitne cele na 2030 r.: poprawienie efektywności energetycznej o co najmniej 32,5 proc. i zwiększenie udziału odnawialnych źródeł energii w zużyciu energii o co najmniej 32 proc. Wprowadza on kompleksowe reformy rynków energii elektrycznej w celu włączenia energii ze źródeł odnawialnych do sieci i daje wszystkim możliwość uczestniczenia w transformacji sektora energetycznego poprzez wzmocnienie pozycji konsumentów i społeczności lokalnych w zakresie wytwarzania własnej energii elektrycznej. Przede wszystkim dzięki nowym przepisom wycofane zostaną dotacje na rzecz najbardziej zanieczyszczających elektrowni.

Podsumowanie działań na rzecz efektywności energetycznej w Unii Europejskiej

Unia Europejska ustanowiła nowy cel w zakresie efektywności energetycznej na poziomie co najmniej 32,5 proc. do 2030 r. Ponadto jaśniejsze i prostsze zasady etykietowania energetycznego pomagają gospodarstwom domowym zaoszczędzić prawie 150 euro rocznie, a z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na efektywność energetyczną w latach 2014–2020 przeznaczono 18 mld euro. Obecnie w sektorze efektywności energetycznej w Europie zatrudnionych jest 900 tys. osób. Źródło: Komisja Europejska.

UE przyjęła również nowy zestaw bardziej zrozumiałych i prostszych etykiet energetycznych, dzięki którym do 2030 r. konsumenci będą mogli zaoszczędzić energię (równowartość rocznego zużycia energii w Danii) i pieniądze (średnio 150 euro rocznie na gospodarstwo domowe). Ponadto w październiku Komisja przyjęła nowe środki mające na celu zwiększenie zrównoważonego charakteru urządzeń gospodarstwa domowego, takich jak lodówki, pralki, zmywarki do naczyń i telewizory. Po raz pierwszy przewidziano wymogi dotyczące możliwości naprawy i recyklingu, które przyczyniają się do tworzenia gospodarki o obiegu zamkniętym.

W listopadzie Komisja przedstawiła pierwsze wyniki inicjatywy rozpoczętej w 2018 r., która ma wesprzeć 10 regionów UE i dwa państwa członkowskie w procesie transformacji przemysłowej i pomóc im przekształcić się w gospodarki odporne i niskoemisyjne. W związku z tym uruchomiono 12 programów pilotażowych, aby przezwyciężyć konkretne przeszkody, przy czym każdy z programów otrzymuje dotację UE w wysokości 300 tys. euro. Komisja kontynuowała również starania na rzecz wsparcia regionów górniczych w okresie przejściowym, aby promować „sprawiedliwą transformację”, dzięki której żaden region nie pozostanie w tyle.

W lutym 26 wysp europejskich zapoczątkowało proces przejścia na czystą energię. Opublikują one swoje plany w połowie 2020 r. 

Bezpieczeństwo energetyczne i solidarność

Bezpieczeństwo dostaw energii dla konsumentów w UE jest zasadniczym elementem unii energetycznej. W ramach tych działań osiągnięto porozumienie, którego celem jest dopilnowanie, aby wszystkie gazociągi do i z państw spoza UE były zgodne z prawodawstwem UE w zakresie energii.

Aby zwiększyć bezpieczeństwo dostaw w państwach bałtyckich, Komisja oraz Estonia, Łotwa, Litwa i Polska podpisały polityczny plan działania. Dzięki jego realizacji rynki energii elektrycznej tych państw bałtyckich zostaną zsynchronizowane z europejską siecią kontynentalną poprzez sieć energetyczną Polski. Na wsparcie tego projektu UE przyznała dotację w wysokości 323 mln euro.

UE nadal inwestowała w bezpieczną i zrównoważoną infrastrukturę energetyczną za pośrednictwem instrumentu „Łącząc Europę”, na przykład przeznaczając 800 mln euro na priorytetową infrastrukturę energetyczną i 750 mln euro na projekty niosące poważne korzyści transgraniczne. Kolejne 214,9 mln euro zostało przyznane na projekt dotyczący gazociągu bałtyckiego łączącego Polskę i Danię z Norwegią.

Podsumowanie działań na rzecz bezpieczeństwa energetycznego w Unii Europejskiej

W dziedzinie bezpieczeństwa energetycznego wdrożono ponad 30 projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, a 75 innych zostanie zrealizowanych do 2022 r. Od 2014 r. w ramach instrumentu „Łącząc Europę” 3,4 mld euro przeznaczono na finansowanie w dziedzinie energii, a dodatkowo 1,3 mld euro z Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych przeznaczono na bezpieczeństwo energetyczne. Łącznie środki publiczne Unii Europejskiej na infrastrukturę energetyczną uruchomiły inwestycje o wartości około 50 mld euro.

Rozwiązanie kwestii cyberbezpieczeństwa w sektorze energetycznym stało się priorytetem, ponieważ wszyscy Europejczycy są zależni od dostępności energii. Aby zająć się potencjalnymi zagrożeniami, UE przyjęła zalecenie, w którym przedstawiono wytyczne dotyczące sposobów sprostania konkretnym wyzwaniom w dziedzinie bezpieczeństwa cybernetycznego.

UE nadal pracowała nad bezpiecznymi, pewnymi i innowacyjnymi zastosowaniami nauki i technologii jądrowej do celów innych niż wytwarzanie energii jądrowej. Przez cały 2019 r. kontynuowano współpracę z krajami spoza UE w celu zapewnienia jak najwyższego poziomu bezpieczeństwa jądrowego.

Obniżenie emisyjności gospodarki

Unijny system handlu uprawnieniami do emisji nadal wykazywał pozytywne skutki: w 2018 r. emisje z instalacji zmniejszyły się o 4,1 proc. w porównaniu z 2017 r.

Aby rozwiązać problem zgromadzonej obecnie nadwyżki uprawnień w systemie, od stycznia działa rezerwa stabilności rynkowej. Zwiększy ona odporność systemu na poważne wstrząsy przez dostosowanie podaży uprawnień przeznaczonych do sprzedaży na aukcji. UE zwiększa zachęty dla przedsiębiorstw do redukowania emisji, umieszczając w rezerwie prawie 400 mln uprawnień w okresie od września 2019 r. do sierpnia 2020 r., co spowoduje podniesienie ceny emisji i sprawi, że czyste technologie staną się bardziej opłacalne. Wyższe ceny na europejskim rynku emisji dwutlenku węgla w 2018 r. doprowadziły do rekordowej wysokości dochodów dla państw członkowskich, generując około 14 mld euro – jest to ponad dwukrotnie więcej niż w 2017 r.

W grudniu UE i Szwajcaria ukończyły proces umożliwiający im powiązanie swoich systemów handlu uprawnieniami do emisji. Począwszy od 2020 r., uprawnienia z obu systemów mogą być wykorzystywane do rekompensowania emisji w celu zapewnienia zgodności z przepisami w każdym z tych systemów. Umowa w sprawie powiązania jest pierwszą tego rodzaju i pokazuje, że takie systemy mogą utorować drogę do poszerzenia międzynarodowych rynków emisji. Na początku roku zniesienie barier regulacyjnych umożliwiło Islandii, Liechtensteinowi i Norwegii pełne uczestnictwo w handlu uprawnieniami do emisji prowadzonym na unijnej platformie aukcyjnej.

Aby przyspieszyć międzynarodowy postęp w budowaniu solidnych międzynarodowych ram dla rynków emisji, Komisja zorganizowała szereg konferencji w poszukiwaniu rozwiązań, jak pokonać przeszkody utrudniające tworzenie niezawodnych międzynarodowych systemów handlu uprawnieniami do emisji.

Ekologiczny i zrównoważony transport

Szybsze przejście na ekologiczny i zrównoważony transport ma zasadnicze znaczenie dla poprawy zdrowia i jakości życia Europejczyków, przyczynia się do realizacji celów klimatycznych UE i zwiększa konkurencyjność przemysłu. W marcu Komisja przedstawiła plan działań mających przyspieszyć przejście na pojazdy czyste ekologicznie. Jednym z głównych osiągnięć w 2019 r. w ramach programu UE na rzecz czystej, bezpiecznej i opartej na sieci mobilności było przyjęcie pierwszych ogólnounijnych celów w zakresie emisji CO2 dla samochodów ciężarowych, nowych norm emisji CO2 dla samochodów osobowych i dostawczych oraz nowych przepisów zachęcających władze publiczne do korzystania z transportu przyjaznego środowisku.

Naukowiec ze Wspólnego Centrum Badawczego monitoruje zanieczyszczenie powietrza zgodnie z wymogami unijnych przepisów, Obserwatorium Atmosferyczne Komisji Europejskiej, Ispra, Włochy, 1 maja 2019 r.

Naukowiec ze Wspólnego Centrum Badawczego monitoruje zanieczyszczenie powietrza zgodnie z wymogami unijnych przepisów, Obserwatorium Atmosferyczne Komisji Europejskiej, Ispra, Włochy, 1 maja 2019 r.

W następstwie afery Dieselgate UE wprowadziła znacznie surowsze przepisy, aby zapewnić bardziej niezależne i wiarygodne procedury testowania pojazdów. W styczniu weszła w życie światowa zharmonizowana procedura badania pojazdów lekkich i nowe przepisy dotyczące emisji zanieczyszczeń w rzeczywistych warunkach jazdy. We wrześniu pomiary emisji NOx (tlenków azotu) przeprowadzane przy zastosowaniu przepisów dotyczących emisji zanieczyszczeń w rzeczywistych warunkach jazdy stały się obowiązkowe dla wszystkich nowych samochodów sprzedawanych w Europie.

Poczyniono również postępy w zakresie przeciwdziałania emisjom pochodzącym z transportu morskiego dzięki przyjęciu wniosku w sprawie przeglądu unijnego systemu monitorowania, raportowania i weryfikacji emisji CO2 ze statków, a także dzięki pierwszej publikacji tych danych. Stanowi to ważny krok w kierunku zapewnienia, by międzynarodowy transport morski również przyczyniał się do globalnego zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych.

Baterie

Baterie mają kluczowe znaczenie dla przejścia na czystą energię oraz dla elektromobilności. Komisja współpracuje z państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami z branży w celu stworzenia konkurencyjnego, zrównoważonego i innowacyjnego „ekosystemu” baterii w Europie. Jest to główny cel przyświecający utworzeniu z inicjatywy branży europejskiego sojuszu na rzecz baterii, w którym uczestniczy około 260 organizacji działających w obszarze przemysłu i innowacji, a który obecnie ocenia potencjał projektów transgranicznych. W kwietniu Komisja przedstawiła sprawozdanie z postępów w realizacji strategicznego planu działania dotyczącego baterii. W czerwcu uruchomiła nową europejską platformę technologiczną i innowacyjną dotyczącą baterii, aby zwiększyć wsparcie dla badań i innowacji. W 2019 r. UE udostępniła również 132 mln euro na projekty dotyczące baterii w ramach programu „Horyzont 2020”.

Grafika pokazująca prognozy dotyczące podaży i popytu w zakresie zrównoważonych technologii energetycznych

W 2018 r. po drogach jeździło więcej niż 4 mln pojazdów elektrycznych. Przewiduje się, że do 2028 r. pojawi się od 50 do 200 mln pojazdów elektrycznych, a do 2040 r. na europejskich drogach będzie 900 mln pojazdów elektrycznych. W 2018 r. sprzedaż ogniw baterii litowo-jonowych stanowiła wiecej niż 77 gigawatogodzin i przewiduje się, że do 2028 r. wyniesie ona od 250 do 1 100 gigawatogodzin, a do 2040 r. od 600 do 4 tys. gigawatogodzin. Oczekuje się, że udział Europy w światowej produkcji ogniw wzrośnie z 3 proc. w 2018 r. do poziomu od 7 do 25 proc. w 2028 r. i będzie dalej się zwiększał do 2040 r. Źródło: Wspólne Centrum Badawcze.

Ku gospodarce o obiegu zamkniętym

Choć proces produkcji i wykorzystania energii ma zasadnicze znaczenie dla przeciwdziałania zmianie klimatu, stanowi on jedynie część rozwiązania. Gospodarka o obiegu zamkniętym stała się już głównym elementem unijnej strategii przemysłowej i gospodarczej. Stanowi także podstawę działań UE na rzecz zapobiegania powstawaniu odpadów, lepszego projektowania i wyższych wskaźników recyklingu. Wszystkie 54 działania w ramach planu działania Komisji dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym zostały już zrealizowane lub są w trakcie realizacji, co stanowi podstawę dalszego rozwoju.

Rozwiązanie problemu tworzyw sztucznych jest kwestią priorytetową, ponieważ sposób ich produkcji, stosowania i usuwania zbyt często szkodzi środowisku i nie uwzględnia korzyści ekonomicznych płynących z bardziej „zamkniętego” podejścia. Milion ton odpadów z tworzyw sztucznych, które co roku trafiają do oceanów, jest jedną z najbardziej widocznych i niepokojących oznak tego problemu.

W lipcu weszły w życie nowe przepisy UE mające na celu rozwiązanie problemu odpadów morskich pochodzących z dziesięciu produktów, które najczęściej zanieczyszczają europejskie plaże, takich jak plastikowe talerze i sztućce jednorazowego użytku, słomki, patyczki do balonów i patyczki kosmetyczne. Ich stosowanie zostanie zakazane najpóźniej w 2021 r. Państwa członkowskie uzgodniły, że do 2029 r. zbieranych będzie 90 proc. plastikowych butelek, a do 2025 r. będą one musiały zawierać co najmniej 25 proc. materiałów z recyklingu, do 2030 r. – 30 proc. Działanie to jest częścią zainicjowanej w 2018 r. pierwszej w historii ogólnoeuropejskiej strategii dotyczącej tworzyw sztucznych, zgodnie z którą do 2030 r. wszystkie opakowania z tworzyw sztucznych wprowadzane na rynek UE będą nadawały się do ponownego użycia lub recyklingu.

Um operário trabalha com uma máquina.

Um trabalhador produz sacos e películas compostáveis a partir de materiais renováveis, em Herent, Bélgica, em 28 de outubro de 2019.

Choć od 2005 r. wskaźnik recyklingu opakowań z tworzyw sztucznych w Europie niemal się podwoił, to jednak wciąż jest to mniej niż 30 proc. z 25 mln ton odpadów z tworzyw sztucznych wytwarzanych rocznie przez Europejczyków. W październiku, w ramach starań na rzecz dalszego zwiększenia recyklingu i ponownego wykorzystania tworzyw sztucznych, ponad 170 partnerów publicznych i prywatnych z sektora tworzyw sztucznych zobowiązało się do wykorzystania w nowych produktach do 2025 r. 10 mln ton tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu. Jest to inicjatywa sojuszu na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym w zakresie tworzyw sztucznych, którego pierwsze posiedzenie odbyło się w lutym.

Po dokonaniu oceny zagrożeń dla zdrowia i środowiska naturalnego Europejska Agencja Chemikaliów w styczniu sformułowała wniosek, że ograniczenie zamierzonego dodawania mikrodrobin plastiku do produktów UE byłoby uzasadnione.

Podsumowanie informacji na temat europejskiego przemysłu tworzyw sztucznych

W europejskim przemyśle tworzyw sztucznych zatrudnionych jest prawie 1,5 mln osób, a jego roczny obrót wynosi 350 mld euro, co stanowi 18 proc. globalnej produkcji tworzyw sztucznych w skali roku. Małe i średnie przedsiębiorstwa twierdzą, że podjęły działania na rzecz poprawy efektywności gospodarowania zasobami poprzez ograniczenie odpadów (65 proc.) lub oszczędność energii (63 proc.). 41 proc. małych i średnich przedsiębiorstw uważa, że działania na rzecz poprawy efektywności gospodarowania zasobami obniżyły koszty produkcji. Źródło: Eurobarometr, 2018.

Finansowanie działań w dziedzinie klimatu i nowych technologii

W 2019 r. kontynuowano realizację planu inwestycyjnego dla Europy, którego celem jest wspieranie obywateli europejskich w uzyskiwaniu energii ze źródeł odnawialnych, dzięki czemu łączna liczba gospodarstw domowych objętych tym planem wyniosła 7,4 mln. Nowy fundusz innowacyjny jest kluczowym instrumentem realizacji unijnych zobowiązań ogólnogospodarczych wynikających z porozumienia paryskiego i wspierania strategicznej wizji Komisji dotyczącej Europy neutralnej dla klimatu do 2050 r. W lutym Komisja zadeklarowała ponad 10 mld euro inwestycji na rzecz technologii niskoemisyjnych w kilku sektorach, aby za pośrednictwem funduszu zwiększyć ich konkurencyjność w skali globalnej. Dochody będą pochodzić ze sprzedaży na aukcji 450 mln unijnych uprawnień do emisji w latach 2020–2030. Inicjatywy finansowane w ramach programu „Horyzont 2020” również wnoszą istotny wkład we wprowadzanie na rynek nowych technologii.

Same fundusze publiczne nie wystarczą do walki ze zmianą klimatu, dlatego też UE ułatwia inwestorom orientację co do możliwości zielonych inwestycji na całym świecie i wykorzystywanie ich. W październiku UE, wraz z odpowiednimi organami z Argentyny, Kanady, Chile, Chin, Indii, Kenii i Maroka, uruchomiła międzynarodową platformę ds. zrównoważonego finansowania.

Podsumowanie dotyczące funduszu innowacyjnego Unii Europejskiej

Pierwsze zaproszenie do składania wniosków w ramach funduszu innowacyjnego w 2020 r. uruchomi inwestycje o wartości 10 mld euro w neutralną dla klimatu przyszłość Unii Europejskiej do 2030 r., co ma zostać osiągnięte głównie przez unikanie emisji i zwiększanie konkurencyjności. Dzięki finansowaniu z unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji fundusz innowacyjny będzie również wspierać innowacje w takich dziedzinach, jak energochłonne sektory przemysłu, odnawialne źródła energii i magazynowanie energii, a także wychwytywanie, wykorzystywanie i składowanie dwutlenku węgla. Źródło: Komisja Europejska.

Pozytywny cykl zrównoważonego finansowania

Duże inwestycje prywatne i publiczne są konieczne w celu przekształcenia gospodarki unijnej, tak aby realizowała ona cele związane z klimatem, ze środowiskiem i zrównoważonym rozwojem społecznym, w tym cele porozumienia paryskiego i cele zrównoważonego rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych. Zrównoważone finansowanie sprawia, że kwestie zrównoważonego rozwoju są uwzględniane w procesie podejmowania decyzji finansowych. Oznacza to bardziej neutralne dla klimatu, energo- i zasobooszczędne projekty w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym. Zrównoważone finansowanie jest potrzebne do wdrożenia strategii Komisji Europejskiej na rzecz osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju. Ponadto, uwzględnienie aspektów zrównoważonego rozwoju pozwoli zmniejszyć skutki klęsk żywiołowych oraz problemów związanych ze zrównoważonym rozwojem społecznym i ekologią, które mogą mieć wpływ na gospodarkę i rynki finansowe. Jeżeli inwestorzy wykorzystają swój kapitał na zrównoważone inwestycje, nasza planeta będzie zdrowa, będzie mniej strat gospodarczych spowodowanych zwiększoną ilością szkód związanych z warunkami pogodowymi, co pozytywnie wpłynie na inwestycję początkową. Ponadto spójne zrównoważone inwestycje doprowadzą do większego uwzględnienia preferencji inwestorów w zakresie zrównoważonego rozwoju w przyszłości. Źródło: Komisja Europejska.

Algumas pessoas participam numa discussão sentadas à volta de uma mesa cheia de documentos, à frente de um ecrã com informações sobre a Semana Verde

Uma discussão de grupo numa conferência realizadas durante a Semana Verde da UE, em Bruxelas, Bélgica, em 16 de maio de 2019.

W ramach Planu działania w zakresie finansowania zrównoważonego wzrostu gospodarczego Komisja opublikowała w czerwcu nowe wytyczne dla przedsiębiorstw w odniesieniu do zgłaszania informacji dotyczących klimatu. W publikacji tej około 6 tys. przedsiębiorstw notowanych na giełdzie w UE, banków i zakładów ubezpieczeń przedstawia praktyczne zalecenia dotyczące sposobów najlepszego informowania o wpływie, jaki ich działalność wywiera na klimat, a także o wpływie zmiany klimatu na ich działalność.

Ochrona środowiska

W kwietniu Komisja opublikowała drugi przegląd wdrażania polityki ochrony środowiska, który stanowi część zapoczątkowanej w 2016 r. inicjatywy na rzecz poprawy wdrażania europejskiej polityki ochrony środowiska i wspólnie uzgodnionych przepisów we wszystkich państwach członkowskich UE. Ma to nie tylko zasadnicze znaczenie dla zdrowego środowiska, ale również otwiera nowe możliwości dla zrównoważonego wzrostu gospodarczego, innowacji i zatrudnienia. Pełne wdrożenie takich przepisów może pomóc gospodarce UE zaoszczędzić około 55 mld euro rocznie na kosztach ochrony zdrowia i bezpośrednich kosztach ponoszonych przez środowisko. Pakiet ten zawiera ogólny komunikat i 28 sprawozdań krajowych, które przedstawiają stan wdrożenia unijnych przepisów dotyczących ochrony środowiska, jak również możliwości poprawy w każdym państwie członkowskim.

W ramach śródokresowego przeglądu unijnej strategii leśnej stwierdzono, że nastąpił znaczny postęp w realizacji jej celów na 2020 r. Od czasu jej przyjęcia strategia ułatwiła koordynację wszystkich obszarów polityki UE istotnych dla lasów i sektora leśno-drzewnego, promując spójne podejście zarówno w polityce krajowej, jak i międzynarodowej. W lipcu Komisja określiła nowe ramy działań na rzecz ochrony i odbudowy światowych lasów, które są siedliskiem 80 proc. różnorodności biologicznej na lądzie i które zapewniają źródło utrzymania dla około jednej czwartej ludności świata oraz mają zasadnicze znaczenie w walce ze zmianą klimatu.

UE przewodzi międzynarodowej współpracy na rzecz bezpieczniejszych, bardziej ekologicznych i zarządzanych w sposób bardziej zrównoważony oceanów w Europie i na całym świecie. W marcu opublikowała ona wspólne sprawozdanie podsumowujące realizację unijnego programu działań na rzecz międzynarodowego zarządzania oceanami. Do tej pory z powodzeniem wdrożono 50 konkretnych działań, w tym zwalczanie nielegalnych połowów i przepisy w zakresie przeciwdziałania zanieczyszczeniu środowiska morskiego.

Przyszły długoterminowy budżet UE

W 2019 r. Komisja kontynuowała współpracę z Parlamentem i państwami członkowskimi na rzecz osiągnięcia porozumienia w sprawie przyszłego długoterminowego budżetu UE na lata 2021–2027.

W maju 2018 r. Komisja przedstawiła wniosek dotyczący sprawiedliwego, zrównoważonego i nowoczesnego budżetu UE na ten okres. Był on wynikiem otwartej i pluralistycznej dyskusji z Parlamentem, państwami członkowskimi, beneficjentami środków finansowych UE i innymi zainteresowanymi stronami. Celem wniosku było wyposażenie Europy w zasoby pozwalające jej realizować priorytety, reagować na przyszłe wyzwania i zaspokajać potrzeby obywateli.

Proponowany budżet odpowiada 1,114 proc. dochodu narodowego brutto (DNB) UE-27 lub bogactwa narodowego. Dla porównania, budżety krajowe odpowiadają średnio 47,1 proc. DNB 27 państw członkowskich (średnia z lat 2014–2020).

Po przyjęciu wniosku ramowego przedstawiono projekty aktów ustawodawczych dotyczące 37 programów sektorowych stanowiących część przyszłego budżetu długoterminowego. Są to zasady okreś­lające na przykład, na jakich zasadach rolnicy będą nadal otrzymywać dotacje lub jak młodzi ludzie będą mogli ubiegać się o kolejną edycję dotacji w ramach programu Erasmus+.

Rok 2019 był poświęcony intensywnym negocjacjom. Parlament, Komisja i państwa członkowskie poczyniły postępy w uzgadnianiu zarówno ogólnych ram, jak i wniosków sektorowych.

Jeżeli chodzi o ramy ogólne, w czerwcu dyskusje na ten temat posunęły się na tyle, że pozwoliły przywódcom UE poruszyć tę kwestię po raz pierwszy od czasu przedstawienia wniosku. Na posiedzeniu Rady Europejskiej w grudniu przywódcy postanowili, że negocjacje będą kontynuowane przez przewodniczącego Rady Europejskiej Charlesa Michela z myślą o osiągnięciu porozumienia na początku 2020 r. Po tym jak państwa członkowskie wypracują konsensus, potrzebna będzie zgoda Parlamentu, aby ostatecznie zawrzeć porozumienie.

Równolegle kontynuowano negocjacje w sprawie programów sektorowych. Parlament i państwa członkowskie zdołały osiągnąć wstępne porozumienia w sprawie programów obejmujących takie priorytety, jak badania, obronność, inwestycje i transformacja cyfrowa. Po uzgodnieniu programy te umożliwią na przykład:

  • setkom tysięcy osób studiowanie, szkolenie się, nauczanie, pracę lub wolontariat za granicą w ramach europejskiego programu mobilności młodych ludzi, Erasmus+;
  • mobilizację inwestycji w wysokości kilkuset miliardów euro w ramach programu InvestEU, a tym samym stworzenie możliwości biznesowych i miejsc pracy;
  • ułatwienie transformacji cyfrowej w Europie poprzez inwestycje w obliczenia superkomputerowe, sztuczną inteligencję, cyberbezpieczeństwo i zaufanie oraz zapewnienie, by Europejczycy byli wyposażeni w umiejętności dostosowane do potrzeb ery cyfrowej.

To tylko kilka korzyści, jakie unijny budżet przynosi Europie i jej obywatelom. Podczas gdy negocjacje toczą się dalej, należy pamiętać, że budżet nie jest grą o sumie zerowej.

Dzięki temu budżetowi państwa członkowskie zyskują jako członkowie jednolitego rynku, a jednocześnie wspólnie stawiają czoła takim wyzwaniom, jak migracja i walka z terroryzmem oraz zmiana klimatu. Korzystają one również z możliwości rynkowych, jakie stwarza dla przedsiębiorstw w całej Unii polityka spójności – główna polityka inwestycyjna UE.

UE wnosi również znaczny wkład w gospodarkę państw członkowskich. Według danych zebranych przez Komisję państwa członkowskie wnoszą około 0,9 proc. swojego DNB do budżetu UE i uzyskują 5,92 proc. swojego DNB dzięki jednolitemu rynkowi. Innymi słowy, państwa członkowskie wpłacają na rzecz budżetu 1 euro, a jednocześnie zyskują 6 euro dzięki jednolitemu rynkowi.

Rozdział 4

Pogłębiony i sprawiedliwszy rynek wewnętrzny oparty na wzmocnionej bazie przemysłowej

© Fotolia

Rynek wewnętrzny, znany również jako jednolity rynek, to jedno z największych osiągnięć UE. Przyczynia się do poprawy naszego codziennego życia i daje przedsiębiorstwom wyjątkowe możliwości wprowadzania innowacji i rozszerzania swojej działalności za granicą. W 2019 r. obchodzono 25. rocznicę utworzenia Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG), który rozszerzył jednolity rynek na Islandię, Liechtenstein i Norwegię.

UE stale pracuje nad pogłębianiem jednolitego rynku i zwiększaniem płynących z niego korzyści. W 2019 r. Komisja przedstawiła swoje ostateczne wnioski dotyczące realizacji ambitnego zestawu działań określonych w strategii jednolitego rynku, unii rynków kapitałowych i strategii jednolitego rynku cyfrowego, podczas gdy inne, przygotowane wcześniej wnioski zostały przyjęte przez Parlament Europejski i Radę.

W rezultacie Europejczycy mogą obecnie korzystać z bezpieczniejszych produktów na unijnym rynku, w tym z bardziej ekologicznych i bezpieczniejszych samochodów, większej ochrony przed szkodliwymi chemikaliami i lepszych informacji o produktach spożywczych.

UE jeszcze bardziej uprościła procedury administracyjne dla przedsiębiorstw, umożliwiające im prowadzenie działalności na całym kontynencie, przy zapewnieniu egzekwowania i przestrzegania przepisów. Unia uprościła również transakcje w euro na całym swoim obszarze, a także ułatwiła państwowym organom wykrywanie oszustw związanych z podatkiem od wartości dodanej (VAT). Nowy Europejski Urząd ds. Pracy pomoże obywatelom i przedsiębiorstwom uzyskać porady na temat możliwości zamieszkania, pracy lub prowadzenia działalności w innym państwie członkowskim.

Komisja podjęła szereg ważnych decyzji dotyczących konkurencji, aby zapewnić właściwe funkcjonowanie jednolitego rynku oraz równe warunki działania dla przedsiębiorstw. UE współpracuje również z przemysłem i władzami krajowymi, aby nasz przemysł mógł przystosować się do przyszłych wyzwań związanych z innowacjami i stabilnością oraz utrzymać konkurencyjność na rynku światowym.

Obchody 25-lecia Europejskiego Obszaru Gospodarczego

Um documento oficial selado com lacre vermelho

É rubricado o acordo sobre o Espaço Económico Europeu entre a Comunidade Económica Europeia e a Associação Europeia de Comércio Livre, em Bruxelas, Bélgica, em 14 de abril de 1992.

Po obchodach 25. rocznicy utworzenia jednolitego rynku UE w 2018 r. następny rok przyniósł obchody kolejnego przełomowego wydarzenia: 25. rocznicę utworzenia Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Porozumienie EOG, które zostało podpisane w 1992 r. i weszło w życie w 1994 r., rozszerzyło cztery swobody jednolitego rynku i związane z nimi obszary polityki na Islandię, Liechtenstein i Norwegię. Od tego czasu ludzie, towary, usługi i kapitał mogą rzemieszczać się po 31 krajach EOG niemal tak swobodnie jak w obrębie poszczególnych krajów. Obywatele EOG mogą studiować, pracować, robić zakupy, zamieszkiwać i przechodzić na emeryturę w dowolnym kraju tego obszaru. Usunięto setki technicznych, prawnych i biurokratycznych barier utrudniających wolny handel i swobodny przepływ między tymi krajami. W rezultacie przedsiębiorstwa mogły rozszerzyć zasięg swojej działalności, a konkurencja spowodowała obniżenie cen i dała konsumentom większy wybór.

Przykłady korzyści płynących z Europejskiego Obszaru Gospodarczego

Z uczestnictwa w programie Erasmus+ korzystają wszyscy obywatele Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Europejska karta ubezpieczenia zdrowotnego daje obywatelom dostęp do niezbędnej państwowej opieki zdrowotnej podczas tymczasowego pobytu w każdym kraju Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Ponadto, bez opłat roamingowych obywatele mogą dzwonić, pisać wiadomości i korzystać z danych w dowolnym kraju Europejskiego Obszaru Gospodarczego tak jak we własnym kraju, a klienci linii lotniczych mogą ubiegać się o odszkodowanie, jeżeli opóźnienie przylotu samolotu przekroczy 3 godz.

Usprawnianie funkcjonowania jednolitego rynku z korzyścią dla obywateli i przedsiębiorstw

Unia stale pracuje nad wzmocnieniem i pogłębieniem jednolitego rynku, tak aby mógł on reagować na nowe wyzwania i przynosić korzyści naszym obywatelom i przedsiębiorstwom.

W ramach tych działań w czerwcu UE uzgodniła nowe przepisy mające na celu zapewnienie lepszego przestrzegania przepisów jednolitego rynku dotyczących produktów niespożywczych. Przepisy te, mające zastosowanie od 2021 r., wzmocnią kontrole przeprowadzane przez organy krajowe i służby celne oraz poprawią kontrole produktów na rynku UE. Przyczynią się też do zacieśnienia współpracy między organami i umożliwienia szybkich działań przeciwko nielegalnym produktom.

UE przyjęła również nowe rozporządzenie umacniające stosowanie zasady wzajemnego uznawania w odniesieniu do produktów nieobjętych ogólnounijnymi przepisami. Dzięki temu przedsiębiorstwa będą miały większe możliwości rozwoju swojej działalności w innych krajach UE. Od kwietnia 2020 r. przedsiębiorstwa będą mogły szybko znaleźć bardziej wyczerpujące informacje na temat krajowych przepisów technicznych mających zastosowanie w innym państwie członkowskim oraz zastosować uproszczone procedury w celu wykazania, że ich produkt spełnia odpowiednie wymogi krajowe.

Ponadto nowa norma dotycząca fakturowania elektronicznego, która weszła w życie w kwietniu, ułatwi organom publicznym automatyczne i szybkie przetwarzanie płatności wszystkich przedsiębiorstw.

Silna i innowacyjna baza przemysłowa

Europejski przemysł jest światowym liderem w wielu dziedzinach, ale musi się przystosować do nowych wyzwań, takich jak szybko rozwijające się technologie, zmiana klimatu i zmieniający się globalny kontekst geopolityczny. W celu stworzenia nowej wizji dla europejskiego przemysłu Komisja zainicjowała obrady przemysłowego okrągłego stołu wysokiego szczebla „Przemysł 2030”, a w czerwcu opublikowała jego zalecenia. Dotyczą one tego, w jaki sposób przemysł europejski powinien budować swoją przewagę konkurencyjną dzięki najnowocześniejszym i przełomowym technologiom, poszanowaniu środowiska i różnorodności biologicznej, inwestycjom w ludzi oraz inteligentnym europejskim i światowym sojuszom.

Europa musi zatem wykorzystać swoje mocne strony i zasoby, aby rozwijać swoją bazę przemysłową. Sztuczna inteligencja, baterie i cyberbezpieczeństwo to niektóre z wielu strategicznych i przyszłoś­ciowych obszarów, w których zwiększenie konkurencyjnej przewagi Europy może przyczynić się do wzrostu gospodarczego. W celu określenia obszarów o znaczeniu strategicznym Komisja powołała strategiczne forum państw członkowskich i przedstawicieli przemysłu, które w swoim sprawozdaniu opublikowanym w listopadzie określiło sześć priorytetowych obszarów, przedstawiło zalecenia dotyczące przyszłych działań politycznych i skoordynowanych inwestycji międzynarodowych.

Silne gałęzie przemysłu muszą również stale się dostosowywać i wprowadzać innowacje. W sprawozdaniu „Europejski ranking innowacyjności” z 2019 r. stwierdzono, że UE ma coraz lepsze wyniki – poziom innowacyjności wzrósł w 24 państwach członkowskich. Unijnym liderem w dziedzinie innowacji była Szwecja, a następne miejsca zajęły Finlandia, Dania i Niderlandy. Wśród innowatorów najszybciej rozwijały się Litwa, Grecja, Łotwa, Malta, Zjednoczone Królestwo, Estonia i Niderlandy. Co ważne, wyniki UE w zakresie innowacji po raz pierwszy przewyższyły wyniki Stanów Zjednoczonych i znacznie przewyższają rezultaty Brazylii, Indii, Rosji i Republiki Południowej Afryki.

Sześć obszarów strategicznych dla przemysłu europejskiego

Sześć obszarów strategicznych dla przemysłu europejskiego to ekologicznie czyste, połączone i autonomiczne pojazdy, inteligentna opieka zdrowotna, przemysł o niskim poziomie emisji dwutlenku węgla, technologie i systemy wodorowe, przemysłowy internet rzeczy oraz cyberbezpieczeństwo.

Zestawienie państw członkowskich Unii Europejskiej według ich wyników w dziedzinie innowacji w 2019 r.

Europejski Ranking Innowacyjności z 2019 r. pokazuje, że Dania, Niderlandy, Finlandia i Szwecja są liderami innowacji w Europie, podczas gdy Belgia, Niemcy, Irlandia, Francja, Luksemburg, Austria, Słowenia i Zjednoczone Królestwo uznawani są za silnych innowatorów. Czechy, Estonia, Grecja, Chorwacja, Włochy, Cypr, Łotwa, Litwa, Węgry, Malta, Polska, Portugalia i Słowacja są umiarkowanymi innowatorami, a Bułgaria i Rumunia zostały zaklasyfikowane jako słabi innowatorzy. Źródło: Komisja Europejska.

Zapewnienie równych warunków działania na jednolitym rynku

Unijna polityka konkurencji ma na celu wspieranie wzrostu gospodarczego, inwestycji i tworzenia miejsc pracy poprzez ochronę konsumentów i przestrzegających prawa przedsiębiorstw przed antykonkurencyjnym i nielegalnym zachowaniem innych przedsiębiorstw. Gdy przedsiębiorstwa konkurują ze sobą, oferując niższe ceny i większy wybór innowacyjnych produktów, konsumenci na tym korzystają, a gospodarka Europy staje się silniejsza oraz bardziej konkurencyjna i atrakcyjna dla inwestorów.

W 2019 r. Komisja przyjęła 362 decyzje w sprawie połączeń przedsiębiorstw, 10 decyzji w sprawie ochrony konkurencji, 5 decyzji dotyczących karteli oraz 248 decyzji w sprawie pomocy państwa. W sumie nałożyła grzywny w wysokości ponad 4 mld euro na przedsiębiorstwa naruszające unijne reguły konkurencji oraz zobowiązała państwa członkowskie do odzyskania od beneficjentów co najmniej 65 mln euro pomocy niezgodnej z prawem i z rynkiem wewnętrznym.

Komisja wykorzystuje kontrolę połączeń w celu zapewnienia pełnego wykorzystania potencjału jednolitego rynku, zapobiegając zagrożeniom dla konkurencji. Większość połączeń przedstawionych Komisji do zaopiniowania zostaje zatwierdzona. Jak dotąd zakazano tylko dziesięciu z nich, z czego trzech w 2019 r. Zakazy te dotyczyły: przejęcia przedsiębiorstwa Alstom przez Siemens w sektorze kolejowym oraz przejęcia przedsiębiorstw Aurubis Rolled Products i Schwermetall przez Wieland – oba zakazy wydano w lutym, jak również utworzenia spółki joint venture przez stalowych gigantów Tata Steel i ThyssenKrupp – zakaz wydano w czerwcu. W sprawach tych przedsiębiorstwa nie zdołały zaproponować środków zaradczych w celu ochrony konsumentów i przedsiębiorstw przed potencjalnymi zagrożeniami. W innych głośnych sprawach, takich jak Praxair/Linde i GSK/Pfizer, łączące się strony zaproponowały odpowiednie środki zaradcze, a Komisja była w stanie zatwierdzić te transakcje.

Grafika wyjaśniająca decyzję Komisji w sprawie połączenia spółek Siemens i Alstom

Komisja zakazała połączenia spółek Siemens i Alstom w celu ochrony przewoźników kolejowych i pasażerów. Systemy sygnalizacji kolejowej mają zasadnicze znaczenie dla zapobiegania kolizjom i zapewnienia bezpieczeństwa pasażerów kolei i metra, a pociągi dużych prędkości mają duże znaczenie, jeśli chodzi o przejście na ekologiczny transport. W przypadku połączenia spółek Siemens i Alstom nie konkurowałyby już ze sobą, co skutkowałoby wzrostem cen, mniejszym wyborem dla konsumentów i zmniejszeniem innowacji dla przewoźników kolejowych.

Komisja podejmuje również działania przeciwko przedsiębiorstwom dążącym do uzyskania nieuczciwej przewagi konkurencyjnej. W styczniu spółka Mastercard została ukarana grzywną w wysokości 570 mln euro za nakładanie transgranicznych ograniczeń w korzystaniu z kart płatniczych. W maju AB InBev, największy na świecie producent piwa, został ukarany grzywną w wysokości 200 mln euro za nadużywanie dominującej pozycji na belgijskim rynku piwa. Inne przedsiębiorstwa, na które Komisja nałożyła grzywny, ograniczały transgraniczną sprzedaż produktów merchandisingowych kilku najbardziej znanych europejskich klubów piłki nożnej oraz produktów firmy Sanrio przedstawiających postać „Hello Kitty”. W sprawach dotyczących kilku dużych hollywoodzkich studiów filmowych te ostatnie zobowiązały się do usunięcia ograniczeń, które uniemożliwiały transgraniczną konkurencję między nadawcami telewizji kodowanej, i zaproponowały zobowiązania, którym w marcu Komisja nadała prawnie wiążący charakter.

Komisja kontynuowała rozbijanie karteli i nakładanie wysokich kar na uczestniczące w nich przedsiębiorstwa. W marcu Komisja ukarała trzy przedsiębiorstwa, które dostarczają pasy bezpieczeństwa i inne obowiązkowe wyposażenie europejskim producentom samochodów, nakładając grzywny w wysokości 368 mln euro, a dwa miesiące później pięć dużych banków – Barclays, RBS, Citigroup, JPMorgan i MUFG – zgodziło się zapłacić ponad 1 mld euro za udział w kartelu związanym z transakcjami spotowymi na rynku walutowym.

Ponadto Komisja dba o to, by wsparcie państw członkowskich dla przedsiębiorstw nie faworyzowało w nieuczciwy sposób niektórych z nich. W kwietniu Komisja podjęła decyzję w sprawie pomocy państwa, w której nakazała Zjednoczonemu Królestwu odzyskanie selektywnych korzyści podatkowych przyznanych przez władze przedsiębiorstwom wielonarodowym w związku z odstępstwami od przepisów mających na celu walkę z unikaniem opodatkowania.

Grafika wyjaśniająca ustalenia Komisji dotyczące części systemu podatkowego Zjednoczonego Królestwa

Wielonarodowa spółka „X” mająca siedzibę w Zjednoczonym Królestwie przeniosła kapitał do jednej ze swoich zagranicznych spółek zależnych, która z kolei udzieliła pożyczki zagranicznej spółce należącej do grupy kapitałowej tej samej wielonarodowej spółki „X”. Odsetki uzyskane z tytułu pożyczki na rzecz zagranicznych spółek zależnych nie podlegały opodatkowaniu przez organy podatkowe Zjednoczonego Królestwa w związku ze zwolnieniem podatkowym dla finansowania grup, co z kolei doprowadziło do powstania niezgodnej z prawem korzyści podatkowej.

Polityka konkurencji może również pomóc UE w realizacji nowoczesnej polityki przemysłowej, o czym świadczy wsparcie publiczne w wysokości 3,2 mld euro zaproponowane przez siedem państw członkowskich i zatwierdzone przez Komisję na rzecz ważnego projektu stanowiącego przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania (IPCEI), dotyczącego badań i innowacji w zakresie produkcji baterii. Jest to druga tak duża zatwierdzona inwestycja IPCEI – po opiewającym na 1,7 mld euro projekcie w dziedzinie mikroelektroniki z udziałem Niemiec, Francji, Włoch i Zjednoczonego Królestwa, który został zatwierdzony w grudniu 2018 r.

Usuwanie barier w swobodnym przepływie towarów i usług

UE pracowała nad wzmocnieniem przepisów w konkretnych sektorach, aby ułatwić przedsiębiorstwom transgraniczną sprzedaż towarów i usług oraz poprawę bezpieczeństwa produktów na unijnym rynku.

Udoskonalenie przepisów w sektorze chemicznym i farmaceutycznym

W czerwcu Komisja opublikowała również przegląd unijnego prawodawstwa w dziedzinie chemikaliów. Stwierdzono w nim, że harmonizacja i wspólne normy sprawiły, że jednolity rynek chemikaliów jest silniejszy i skuteczniejszy, a jednocześnie zapewnia najwyższy na świecie poziom ochrony zdrowia ludzkiego i środowiska. UE wprowadziła również szereg środków mających na celu ochronę pracowników i konsumentów przed szkodliwymi chemikaliami, w tym wydała 29 decyzji w sprawie zezwoleń REACH, określających warunki stosowania niektórych chemikaliów, jedną odmowę udzielenia zezwolenia i jedno ograniczenie dotyczące wzmacniacza TDFA (wzmacniacz optyczny domieszkowany tulem), zawierającego substancję powodującą problemy z oddychaniem w przypadku użycia w rozpylaczach. Ponadto zaktualizowano dyrektywę w sprawie czynników rakotwórczych i mutagenów przez dodanie pięciu substancji do wykazu uznanych substancji rakotwórczych w miejscu pracy. Oznacza to, że dyrektywą tą objętych jest obecnie 27 takich substancji chemicznych.

UE przyjęła również nowe przepisy mające na celu zapewnienie równych warunków działania w sektorze farmaceutycznym. Ułatwi to unijnym przedsiębiorstwom eksport leków generycznych i biopodobnych do krajów spoza UE, w których ochrona własności intelektualnej wygasła lub nigdy nie istniała, przy jednoczesnym zachowaniu istniejących w UE silnych praw w zakresie wspierania innowacji i badań.

Jednolity rynek zamówień publicznych

UE ma największy na świecie otwarty rynek zamówień publicznych, którego wartość szacuje się na 2 bln euro rocznie. Biorąc pod uwagę coraz bardziej globalny charakter zamówień publicznych, Unia przyjmuje strategiczne podejście, aby zapewnić przestrzeganie przepisów UE przez wszystkich oferentów, zarówno krajowych, jak i zagranicznych. W tym celu w lipcu Komisja opublikowała wytyczne dotyczące udziału zagranicznych oferentów w rynku UE.

Usługi finansowe lepszej jakości

W ramach działań mających na celu stworzenie pogłębionej i bardziej zintegrowanej unii rynków kapitałowych w Europie Unia przyjęła zmienione rozporządzenie w sprawie płatności transgranicznych, zapewniające w obrębie UE dostosowanie opłat za płatności transgraniczne w euro do opłat za podobne płatności krajowe w walucie państwa członkowskiego, w którym znajduje się dostawca usług płatniczych użytkownika tychże usług. Dzięki temu konsumenci i przedsiębiorstwa w państwach spoza strefy euro mogą korzystać z tanich transakcji transgranicznych w euro, podobnie jak użytkownicy w strefie euro. W związku z tym przykładowo cena transakcji wewnątrzunijnej w euro z Bułgarii do Finlandii spadnie z ok. 15–24 euro do ok. 1 euro. Rozporządzenie zapewni przejrzystość i porównywalność opłat za przeliczenie waluty w bankomacie lub w punkcie sprzedaży, co pozwoli konsumentom zaoszczędzić na kosztach wymiany walut podczas podróży lub zakupów za granicą. Ponadto UE zintensyfikowała działania wspierające rozwój i dostępność transgranicznych płatności natychmiastowych.

Grafika pokazująca zmianę sytuacji w zakresie kosztów przelewów w euro w obrębie strefy euro i między nią a krajami spoza tej strefy

Przed 15 grudnia 2019 r. przelewanie pieniędzy z kraju strefy euro do kraju spoza strefy euro oznaczało zerowe lub niskie opłaty dla nadawcy oraz wysokie opłaty dla odbiorcy. Również przelewanie pieniędzy z kraju spoza strefy euro do kraju spoza strefy euro lub do kraju strefy euro wiązało się z wysokimi opłatami. Jedynie przelewy w obrębie strefy euro wiązały się z niskimi lub zerowymi opłatami dla obu stron. Od 15 grudnia 2019 r. opłaty za wszystkie przelewy w euro, zarówno w obrębie strefy euro, jak i między strefą euro a krajami spoza strefy euro, są zerowe lub niskie.

Zapewnienie sprawiedliwego systemu podatkowego

Unijna polityka podatkowa ma na celu wspieranie konkurencyjności UE oraz pobudzanie inwestycji, wzrostu i przedsiębiorczości na jednolitym rynku. Uproszczenie systemów podatkowych powinno ułat­wić przedsiębiorstwom prowadzenie działalności gospodarczej, a obywatelom – podejmowanie pracy za granicą. Ponadto UE dąży do wprowadzenia systemów, które byłyby sprawiedliwe podatkowo i społecznie, w szczególności przez zwalczanie nadużyć podatkowych na szczeblu unijnym i międzynarodowym oraz przez ograniczanie nieuczciwej konkurencji podatkowej na jednolitym rynku i poza nim.

W celu zwalczania oszustw podatkowych i ułatwienia współpracy administracyjnej w zakresie poboru dochodów unijnych i krajowych w maju Komisja uruchomiła narzędzie do analizy sieci transakcji (TNA), obejmujące unijną sieć ekspertów ds. zwalczania nadużyć finansowych, mających szybki i łatwy dostęp do informacji na temat transakcji transgranicznych, dzięki czemu można przeprowadzać szybkie i skoordynowane działania w przypadku wykrycia potencjalnego oszustwa związanego z VAT. We wrześniu odbyło się pierwsze posiedzenie Unijnego Szczytu Administracji Podatkowej – sieci współpracy szefów administracji podatkowych państw członkowskich i Komisji.

Aby rozwiązać problem oszustw związanych z VAT dotyczących nowych i używanych samochodów, w lipcu Komisja przyjęła środki wykonawcze wspierające automatyczną wymianę informacji celnych oraz danych rejestracyjnych pojazdów między organami krajowymi. W marcu został przyjęty unijny wykaz jurysdykcji niechętnych współpracy, będący wspólnym dla państw członkowskich narzędziem przeciwdziałania zewnętrznym zagrożeniom związanym z nadużyciami podatkowymi i nieuczciwą konkurencją podatkową. We wrześniu Komisja opublikowała oceny dwóch dyrektyw: w sprawie współpracy administracyjnej w dziedzinie opodatkowania oraz w sprawie opodatkowania energii.

W kierunku sprawiedliwej mobilności

UE pracuje nad zwiększeniem mobilności pracowników przez ustanowienie jasnych i sprawiedliwych zasad, ułatwianie współpracy między państwami członkowskimi oraz zwalczanie przyczyn nadużyć. W ramach tych działań w lipcu utworzony został Europejski Urząd ds. Pracy, który zaczął funkcjonować w październiku. Jego zadaniem jest pomoc w egzekwowaniu przepisów dotyczących mobilności pracowników pomiędzy państwami członkowskimi. Będzie on odpowiedzialny za przekazywanie obywatelom i przedsiębiorstwom informacji na temat ich praw i obowiązków, jeśli chodzi o możliwości życia, pracy lub działalności w innym kraju, zacieśnianie współpracy między organami państw członkowskich oraz mediację w rozstrzyganiu transgranicznych sporów. Organ ten będzie miał siedzibę w Bratysławie (Słowacja), a pełną zdolność operacyjną powinien osiągnąć do 2024 r.

Podsumowanie roli Europejskiego Urzędu ds. Pracy

Europejski Urząd ds. Pracy będzie egzekwował przepisy Unii Europejskiej dotyczące mobilności pracowników w sposób sprawiedliwy, prosty i skuteczny. Ma on na celu usunięcie barier dla mobilności pracowników, takich jak niewystarczające wsparcie dla osób fizycznych i przedsiębiorstw, trudności dla organów krajowych w zakresie koordynacji działań transgranicznych, brak regularnych wspólnych działań w zakresie transgranicznego egzekwowania prawa oraz brak mediacji między państwami członkowskimi w sporach transgranicznych. Przyczyni się on również do zwiększenia mobilności pracowników przez ułatwienie dostępu do informacji na temat praw i obowiązków w dziedzinie mobilności transgranicznej, wzmocnienie koordynacji między państwami członkowskimi w zakresie transgranicznego egzekwowania prawa Unii Europejskiej, wzmocnienie współpracy między państwami członkowskimi w zakresie przeciwdziałania pracy nierejestrowanej oraz wspieranie organów państw członkowskich w rozwiązywaniu sporów transgranicznych. Źródło: Rada Unii Europejskiej. Prawa autorskie: Unia Europejska

Postęp w zakresie bezpiecznej, czystej i opartej na sieci mobilności

Mobilność odgrywa ważną rolę w integracji jednolitego rynku. UE pracuje nad modernizacją europejskich systemów transportowych, dzięki której ludzie będą mogli korzystać z bezpieczniejszego ruchu drogowego, bardziej ekologicznych pojazdów i lepszych rozwiązań technologicznych; dzięki modernizacji poprawi się także konkurencyjność sektora transportowego.

W marcu Parlament Europejski i Rada osiągnęły porozumienie w sprawie zmiany ogólnego rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa, której celem jest wprowadzenie nowych obowiązkowych techno­logii bezpieczeństwa we wszystkich pojazdach sprzedawanych, rejestrowanych lub dopuszczonych do ruchu od 2022 r. Poprawi to ochronę obywateli UE, pomoże zmniejszyć liczbę wypadków na drogach i poprawi ramy prawne zatwierdzania pojazdów zautomatyzowanych i podłączonych do sieci. W lutym Komisja przygotowała również wytyczne dotyczące homologacji pojazdów zautomatyzowanych, a w czerwcu uruchomiła unijną platformę w celu koordynowania eksperymentów z wykorzystaniem pojazdów zautomatyzowanych i podłączonych do sieci.

Wcześniej w tym samym roku UE podjęła również działania mające na celu zapewnienie oceny bezpieczeństwa infrastruktury dróg głównych, lepszego ukierunkowania inwestycji oraz umożliwienia jazdy autonomicznej w całej UE. Komisja przyjęła również nowe zharmonizowane przepisy dotyczące ruchu dronów, aby poradzić sobie z ich rosnącą liczbą w całej Europie.

Grafika pokazująca, w jaki sposób dokumenty elektroniczne w dziedzinie transportu pozwolą zaoszczędzić czas

Wykorzystanie nowych dokumentów elektronicznych dotyczących transportu towarów w Europie pomoże zaoszczędzić dużo czasu wszystkim zaangażowanym podmiotom. Obecnie na przetwarzanie informacji o transporcie towarowym przeznacza się około 390 mln godzin pracy rocznie. W przyszłości wymiana cyfrowa tych informacji pozwoli sektorowi transportu zaoszczędzić od 75 do 102 mln godzin pracy. Źródło: Komisja Europejska.

Przyjęto również szereg środków mających na celu zmniejszenie obciążeń administracyjnych w sektorze transportu. W czerwcu Agencja Kolejowa Unii Europejskiej wydała pierwsze europejskie zezwolenie na dopuszczenie pojazdu kolejowego do eksploatacji, ważne w wielu krajach kontynentu. Osiągnięto również porozumienie w sprawie wniosku dotyczącego elektronicznych informacji o transporcie towarowym, co pomoże zaoszczędzić miliony godzin wcześniej przeznaczonych na zarządzanie dokumentami w formie papierowej.

Aby poprawić interoperacyjność systemów transportowych, w maju Komisja przyjęła zestaw środków dotyczących interoperacyjności kolei, dostępności pociągów oraz hałasu kolejowego. Weszła w życie dyrektywa w sprawie elektronicznego poboru opłat, dzięki której zwiększy się interoperacyjność systemów elektronicznego poboru opłat, uproszczone zostaną procedury administracyjne i ograniczone zostaną nadużycia.

Rozdział 5

Pogłębiona i sprawiedliwsza unia gospodarcza i walutowa

UE traktuje pogłębioną unię gospodarczą i walutową (UGW) jako priorytet, ponieważ stanowi ona bardzo skuteczne narzędzie pozwalające uzyskać więcej miejsc pracy, szybsze tempo wzrostu gospodarczego, zwiększenie inwestycji i większą sprawiedliwość społeczną, a także zwiększoną stabilność i odporność makroekonomiczną.

W czerwcu państwa członkowskie osiągnęły szerokie porozumienie co do szeregu ważnych kroków, w tym utworzenia instrumentu budżetowego na rzecz konwergencji i konkurencyjności w strefie euro.

Proponowane zmiany w porozumieniu ustanawiającym Europejski Mechanizm Stabilności pozwoliłyby – poprzez fundusz ratunkowy – zapewnić finansowy mechanizm ochronny dla Jednolitego Funduszu Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji, który zajmuje się bankami znajdującymi się w trudnej sytuacji.

Nowe przepisy przyjęte w kwietniu z myślą o ograniczeniu ryzyka w sektorze bankowym przyczynią się do wzmocnienia unii bankowej. Kontynuowano również plany utworzenia wspólnego systemu gwarantowania depozytów dla banków strefy euro, a Komisja działała na rzecz zapewnienia uczciwej konkurencji w tym sektorze.

Europejski filar praw socjalnych przyczynił się do podkreślenia sprawiedliwego charakteru UGW, czego wyrazem są przepisy mające na celu poprawę warunków pracy przyjęte w czerwcu oraz nowe przepisy promujące równowagę między życiem zawodowym a prywatnym oraz równowagę płci w zakresie urlopu rodzicielskiego, które weszły w życie w sierpniu.

UE podjęła również działania w celu zwiększenia dostępu do systemów ochrony socjalnej i wspierania przedsiębiorczości.

Pogłębiona unia gospodarcza i walutowa

Pogłębiona unia gospodarcza i walutowa stanowi dla UE priorytet, ponieważ wzmacnia jej stabilność gospodarczą, odporność i potencjał wzrostu.

W czerwcu państwa członkowskie należące do strefy euro wykonały kolejny krok w kierunku osiągnięcia tego celu, uzgadniając główne cechy instrumentu budżetowego dla tej strefy. Znany jako instrument budżetowy na rzecz konwergencji i konkurencyjności, ma on wspierać reformy i inwestycje strukturalne w celu pobudzenia wzrostu i zwiększenia odporności gospodarczej gospodarek strefy euro, jak również ich zdolność do odzyskania równowagi po wstrząsach. W październiku podjęto dalsze decyzje w sprawie szczegółów funkcjonowania tego instrumentu. Porozumienie co do jego wielkości zostanie osiągnięte w ramach dyskusji nad kolejnym długoterminowym budżetem UE.

Państwa członkowskie strefy euro uzgodniły również, że Europejski Mechanizm Stabilności będzie mógł zapewniać finansowy mechanizm ochronny, który byłby uruchamiany jedynie jako ostateczne zabezpieczenie w przypadku restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków. Miałby on formę linii kredytowej lub gwarancji na rzecz Jednolitego Funduszu Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji, tak aby podatnicy nie musieli płacić za restrukturyzację i uporządkowaną likwidację upadających banków. Wykorzystanie mechanizmu ochronnego byłoby w ostatecznym rozrachunku spłacane dzięki wkładom europejskiego sektora bankowego.

Podsumowanie inicjatyw mających na celu wzmocnienie międzynarodowej roli euro

Inicjatywy mające na celu wzmocnienie międzynarodowej roli euro prowadzone są w czterech obszarach. Pierwszy z nich to dokończenie budowy europejskiej unii gospodarczej i walutowej, unii bankowej i unii rynków kapitałowych. Drugi obszar obejmuje środki mające na celu wspieranie głębokiej europejskiej branży finansowej, takie jak: zwiększenie płynności i odporności infrastruktury rynku europejskiego, zapewnienie solidnych ram wiarygodnego wskaźnika referencyjnego stóp procentowych, wspieranie w pełni zintegrowanego systemu płatności natychmiastowych w Unii Europejskiej, rozpoczęcie konsultacji dotyczących płynności euro na rynkach walutowych. Trzeci obszar obejmuje inicjatywy związane z sektorem finansów międzynarodowych, takie jak: wspieranie współpracy banków centralnych w celu ochrony stabilności finansowej, zwiększenie udziału w zadłużeniu denominowanym w euro wśród organów europejskich, wspieranie dyplomacji gospodarczej w celu propagowania stosowania euro w płatnościach i jako waluty rezerwowej, zapewnianie wsparcia technicznego w celu poprawienia dostępu krajów rozwijających się do systemu płatności w euro. Czwarty obszar propaguje stosowanie euro w najważniejszych sektorach strategicznych, takich jak energia, i obejmuje zalecenie wspierania szerszego stosowania euro w międzynarodowych umowach i transakcjach energetycznych oraz konsultacje w sprawie szerszego stosowania transakcji denominowanych w euro w sektorze ropy naftowej, produktów rafinowanych i gazu. Obejmuje on również konsultacje w sprawie szerszego stosowania euro w handlu surowcami i artykułami spożywczymi oraz w sprawie rozszerzenia stosowania euro przez producentów sektora transportowego (statków powietrznych, morskich i w sektorze kolejowym). Źródło: Komisja Europejska. Prawa autorskie: Unia Europejska

Od czasu kryzysu finansowego w 2008 r. UE poczyniła wielkie postępy w pogłębianiu UGW. W komunikacie Komisji z czerwca podsumowano, jak daleko Unia zaszła od czasu, gdy w 2015 r. w sprawozdaniu pięciu przewodniczących po raz pierwszy przedstawiono unijną wizję pogłębionej UGW. Według komunikatu szczególne postępy poczyniono w zarządzaniu gospodarczm i w stosowaniu reguł fiskalnych, które zostały udoskonalone, a większy nacisk na priorytety społeczne odzwierciedla się przykładowo w szerszych możliwościach ich omawiania przez partnerów społecznych na wszystkich szczeblach. Ponadto Europejska Rada Budżetowa (ustanowiona w 2015 r.) stała się integralną częścią unijnych ram budżetowych, zapewniając Komisji niezależne oceny i doradztwo.

Ściśle określono również kluczowe elementy unii bankowej i unii rynków kapitałowych, takie jak pakiet bankowy mający wzmocnić odporność unijnych banków i zwiększyć możliwości przeprowadzenia ich skutecznej restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji oraz wniosek dotyczący europejskiego systemu gwarantowania depozytów. Komisja przedstawiła wszystkie wnioski ustawodawcze określone w planie działania na rzecz unii rynków kapitałowych i w przeglądzie śródokresowym, potrzebne do wprowadzenia podstawowych komponentów unii rynków kapitałowych. Zaproponowała sześć środków ustawodawczych w celu wprowadzenia nowych ogólnounijnych przepisów dotyczących produktów, oznaczeń i paszportów oraz pięć środków ustawodawczych mających na celu zapewnienie prostszych, jaśniejszych i bardziej proporcjonalnych przepisów dla przedsiębiorców, firm i instytucji finansowych (zob. rozdział 1).

Komisja zaproponowała również dwa środki ustawodawcze w celu zapewnienia bardziej zintegrowanego i skuteczniejszego nadzoru nad rynkami kapitałowymi, co ma kluczowe znaczenie dla unii rynków kapitałowych i jest koniecznym warunkiem większej integracji finansowej i większego udziału sektora prywatnego w podziale ryzyka. Komisja przyjęła także trzy wnioski ustawodawcze w celu umożliwienia sektorowi finansowemu torowania drogi ku neutralnej dla klimatu, bardziej zasobooszczędnej i odporniejszej gospodarce o obiegu zamkniętym.

Parlament Europejski i Rada osiągnęły porozumienie polityczne co do niemal wszystkich tych wniosków, ale pozostaje jeszcze wiele do zrobienia. W czerwcowym sprawozdaniu Komisja wezwała do dalszej poprawy przejrzystości i skuteczności unijnych ram koordynacji polityki oraz jej wymiaru społecznego. Możliwe byłoby także wprowadzenie zmian instytucjonalnych w celu wzmocnienia demokratycznej rozliczalności w UE i w procesie podejmowania decyzji gospodarczych w strefie euro oraz dostosowania Europejskiego Mechanizmu Stabilności do ram prawnych UE. Przydatne byłyby również mechanizmy stabilizacji strefy euro w przypadku wstrząsów, które to mechanizmy mogłyby obejmować instrument stabilizacji inwestycji oraz wspólny program reasekuracji świadczeń dla osób bezrobotnych.

Dokończenie budowy unii bankowej

Unijne rynki bankowe i kapitałowe są istotnymi elementami UGW. Razem wspierają bardziej zintegrowany i stabilny system finansowy UE. Zwiększają odporność UGW na niekorzystne wstrząsy, ułatwiając sektorowi prywatnemu udział w transgranicznym podziale ryzyka, ograniczając jednocześnie konieczność udziału sektora publicznego w podziale ryzyka. Przez cały rok kontynuowano prace nad oboma projektami.

W szczególności poczyniono znaczne postępy w zmniejszaniu ryzyka w unii bankowej. Ważnym krokiem w kierunku wzmocnienia unijnego sektora bankowego było przyjęcie w kwietniu pakietu bankowego. W pakiecie przedstawiono kompleksowy zestaw reform, które przyczynią się do dalszego wzmocnienia odporności banków i zwiększenia możliwości przeprowadzenia ich skutecznej restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, w uzupełnienie wniosku dotyczącego europejskiego systemu gwarantowania depozytów. Wprowadza on również szereg istotnych norm międzynarodowych, a ma na celu przyczynienie się do realizacji pokryzysowego programu prac regulacyjnych.

Komisja współpracuje z zainteresowanymi państwami członkowskimi w celu rozwiązania problemu wysokiego poziomu kredytów zagrożonych, w tym w ramach europejskiego semestru, oraz opracowania kompleksowych rozwiązań regulujących postępowanie ze „złymi” kredytami, zgodnie z zasadami pomocy państwa. Od czasu kryzysu organy nadzorcze i banki państw członkowskich również poczyniły znaczne postępy w obniżaniu poziomu zadłużenia, poprawieniu jakości portfeli kredytowych oraz zwiększeniu płynności.

W ostatnim sprawozdaniu Komisji z postępu prac wykazano, że wskaźnik kredytów zagrożonych dla wszystkich banków w UE w dalszym ciągu zmniejszał się do poziomu sprzed kryzysu i spadł do wartości 3,3 % w III kwartale 2018 r. W 2019 r. Parlament Europejski i Rada uzgodniły nowe zasady stosowania wymogów kapitałowych wobec banków posiadających w swoim bilansie kredyty zagrożone. Reforma ma skłonić banki do rezerwowania dostatecznie dużych zasobów własnych, gdy nowe kredyty stają się zagrożone. Ma też stworzyć odpowiednie zachęty, by można było zapobiegać kumulacji takich kredytów.

Ważnym kolejnym krokiem w ramach unii bankowej i pogłębienia UGW będzie poczynienie postępów w zakresie wspólnego systemu gwarantowania depozytów w strefie euro.

Międzynarodowa rola euro

Wysiłki UE promujące stosowanie euro na arenie międzynarodowej są ściśle związane z pogłębieniem UGW. Pogłębiony, silniejszy sektor finansowy i podobnie udoskonalona UGW uczyniłyby z euro atrakcyjniejszą walutę międzynarodową, a większe globalne znaczenie euro wzmocniłoby europejski system finansowy. Strefa euro również się poszerza w całej UE, jako że Chorwacja i Bułgaria podjęły decyzję o rozpoczęciu przygotowań do przystąpienia do mechanizmu kursowego ERM II, co stanowi pierwszy krok do członkostwa w strefie euro.

Powszechniejsze międzynarodowe stosowanie euro przyniosłoby też europejskim przedsiębiorstwom, konsumentom i rządom wiele korzyści, takich jak niższe koszty handlu, niższe stopy procentowe, lepszy dostęp do finansowania, większa autonomia prawna i bardziej odporny system finansowy, który byłby mniej podatny na wstrząsy kursowe.

Balões com a bandeira da União Europeia e o símbolo do euro são lançados para comemorar o aniversário

# EUROat20: União Europeia festeja aniversário do euro em 2019. Lançamento de balões em frente ao Conselho Europeu após a cerimónia que assinalou o 20.º aniversário da fixação inicial das taxas de câmbio entre o euro e as moedas dos Estados-Membros da área do euro, em Bruxelas, Bélgica, em 31 de dezembro de 1998.

W 2019 r. Komisja Europejska przeprowadziła szeroko zakrojone konsultacje z przedstawicielami rynków walutowych oraz sektorów energetyki, surowców, rolnictwa i transportu. Konsultacje potwierdziły, że istnieje szerokie poparcie dla powszechniejszego międzynarodowego stosowania euro oraz że jest to jedyna realna alternatywa waluty międzynarodowej w stosunku do dolara amerykańskiego. Uczestnicy konsultacji byli również zdania, że istnieje możliwość określania większej liczby transakcji w euro, w szczególności na rynkach nośników energii i gazu ziemnego, a Komisja zgodziła się pracować nad usunięciem wszelkich stwierdzonych przeszkód.

Grafika pokazująca zastosowanie euro na całym świecie

Euro daje gospodarce wiele korzyści, przynosząc dobre wyniki w zakresie stabilności cen i przewidywalnego otoczenia biznesowego. Jest również drugą najczęściej stosowaną walutą na świecie: 60 krajów i terytoriów poza Unią Europejską (łącznie 175 mln osób) powiązało swoją walutę bezpośrednio lub pośrednio z euro. Źródło: Komisja Europejska.

UE poczyniła również postępy, jeśli chodzi o środki wspierające stosowanie euro, w tym zmiany regulacyjne służące zwiększeniu odporności i płynności infrastruktury rynków finansowych, poprawieniu wiarygodności wskaźników stóp procentowych i propagowaniu wykorzystania płatności natychmiastowych.

Równe szanse i uczciwa konkurencja

Pogłębiona i sprawiedliwa UGW opiera się na równych szansach i uczciwej konkurencji. Z myślą o poprawie tych szans UE przyjęła w czerwcu dyrektywę w sprawie restrukturyzacji i drugiej szansy, aby umożliwić ratowanie rentownych przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także dać drugą szansę podmiotom uznawanym za uczciwe, które znajdują się w stanie upadłości.

Nowa dyrektywa pomoże rentownym przedsiębiorstwom przeżywającym trudności finansowe uzyskać dostęp do ram restrukturyzacji zapobiegawczej na wczesnym etapie, tak aby mogły one uniknąć niewypłacalności, kontynuować działalność i utrzymać miejsca pracy.

Zgodnie z nowymi przepisami UE daje cieszącym się dobrą opinią zbankrutowanym przedsiębiorcom drugą szansę, umarzając ciążące na nich zadłużenie po upływie maksymalnego okresu trzech lat, z uzasadnionymi wyjątkami w celu zapobiegania nadużyciom.

Przepisy te zwiększą też skuteczność postępowań upadłościowych, restrukturyzacyjnych i umorzeniowych, ograniczając nadmierną długość postępowań i koszty w wielu państwach członkowskich.

Przyczynią się one do usunięcia istotnych barier w rozwoju rynków kapitałowych, zapewnijąc większą pewność prawną zarówno inwestorom transgranicznym, jak i przedsiębiorstwom prowadzącym działalność w całej UE.

UE zawsze pilnie strzeże uczciwej konkurencji w sektorze bankowym, a 2019 r. nie był wyjątkiem od tej zasady. Mimo że sektor ten w dużym stopniu poprawił swoją sytuację od czasu kryzysu, wciąż istnieją obszary podatne na ryzyko, jako że w niektórych państwach członkowskich banki nadal są obciążone dużym odsetkiem kredytów zagrożonych. Komisja w dalszym ciągu wypełniała swoją rolę, pomagając im w restrukturyzacji i radzeniu sobie z tymczasowymi ograniczeniami płynności lub problemami strukturalnymi bez nadmiernego zakłócania konkurencji. Przykładowo, banki w Słowenii zakończyły proces restrukturyzacji rozpoczęty w latach 2012–2013. Słowenia sprywatyzowała 75 proc. udziałów NLB i 100 proc. udziałów Abanki – dwóch byłych kredytodawców, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji. Banki włoskie poczyniły dalsze kroki w celu zmniejszenia liczby kredytów zagrożonych. Wdrożenie mechanizmu gwarancji odegrało zasadniczą rolę w tym zakresie, umożliwiając bankom zmniejszenie obciążenia zagrożonymi kredytami na warunkach rynkowych. Również we Włoszech Komisja zatwierdziła wsparcie w wysokości do 3 mld euro na rzecz Carige, regionalnego banku średniej wielkości w północno-zachodniej części kraju, w celu zaspokojenia tymczasowych potrzeb w zakresie płynności.

Wyjaśnienie dotyczące kredytów zagrożonych i ich negatywnego wpływu

Czym są kredyty zagrożone? Kredyt zostaje sklasyfikowany jako zagrożony, jeżeli kredytobiorca nie spłacał terminowo odsetek lub kapitału przez 90 dni lub dłużej po upływie daty wymagalności lub nadal dokonuje spłaty kredytu, ale z niskim prawdopodobieństwem jego całkowitej spłaty. Dlaczego należy się nimi zająć? Aby ograniczyć zagrożenie dla stabilności banków i dla całego systemu finansowego, umożliwić bankom udzielanie większej liczby kredytów gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom oraz pobudzać wzrost gospodarczy poprzez udostępnianie finansowania rentownym przedsiębiorstwom.

Większa sprawiedliwość społeczna w unii gospodarczej i walutowej

Europejski filar praw socjalnych stał się integralną częścią europejskiego semestru – unijnego rocznego cyklu koordynacji polityki gospodarczej i społecznej. Filar ten ułatwia wprowadzanie licznych środków polityki społecznej dotyczących równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, przejrzystych i przewidywalnych warunków pracy oraz sprawiedliwej mobilności transgranicznej. Ujęto w nim zbiór 20 zasad polityki społecznej ukierunkowanych na przyszłość, które zostały uzgodnione przez państwa członkowskie.

Nowy początek we wspieraniu równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów

W czerwcu przyjęto dyrektywę w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, która zachęca do równiejszego podziału obowiązków opiekuńczych między kobietami i mężczyznami. Ustanawia ona minimalne wymogi dla państw członkowskich i przyznaje każdemu z rodziców prawo do co najmniej czterech miesięcy urlopu rodzicielskiego, z czego dwóch miesięcy nie można przenieść z jednego rodzica na drugiego, a urlop ten powinien być płatny na odpowiednim poziomie określonym przez państwa członkowskie. Dyrektywa wprowadza również prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze co najmniej 10 dni po urodzeniu dziecka, płatnego co najmniej na takim samym poziomie co świadczenie z tytułu choroby. Nowe przepisy przyznają również pracującym opiekunom prawo do pięciu dni rocznie na opiekę nad członkami rodziny. Ponadto wszyscy pracujący rodzice dzieci w wieku do co najmniej ośmiu lat mają prawo do wystąpienia o elastyczną organizację pracy (skrócenie czasu pracy, elastyczne godziny pracy i elastyczność w miejscu pracy). Te nowe przepisy mają na celu zwiększenie udziału kobiet w rynku pracy oraz większe równouprawnienie płci.

Podsumowanie pozytywnych zmian we wspieraniu równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów

Nowa dyrektywa w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym zapewni wszystkim pracującym ojcom co najmniej 10 dni urlopu ojcowskiego niedługo przed narodzeniem lub po narodzeniu ich dziecka oraz co najmniej cztery miesiące urlopu rodzicielskiego dla każdego z rodziców, w tym dwa miesiące, których nie można przenosić między rodzicami. Rodzice będą również mieli większą swobodę w korzystaniu z urlopu rodzicielskiego. Co więcej, każdy pracownik ma prawo do co najmniej pięciu dni urlopu opiekuńczego rocznie. Źródło: Komisja Europejska.

Nowe prawa dla większej liczby pracowników

Również w czerwcu przyjęta została dyrektywa w sprawie przejrzystych i przewidywalnych warunków pracy. Jej celem jest poszerzenie i unowocześnienie istniejących obowiązków informowania wszystkich pracowników, w tym osób pracujących w ramach nietypowych form zatrudnienia, o ich warunkach pracy. Dyrektywa ta wprowadza także szereg nowych praw minimalnych, na przykład ograniczenie długości okresu próbnego na początku pracy. Państwa członkowskie muszą dokonać transpozycji nowych przepisów do prawodawstwa krajowego do połowy 2022 r.

Lepszy dostęp do ochrony socjalnej dla wszystkich pracowników

Państwa członkowskie zobowiązały się do zapewnienia wszystkim pracującym osobom skutecznego dostępu do ochrony socjalnej, bez względu na status zatrudnienia. W listopadzie Rada przyjęła zalecenie, aby pomóc państwom członkowskim wypełnić luki dotyczące pracowników nietypowych i pracujących na własny rachunek oraz stawić czoła wyzwaniom, które wynikają z dynamicznie rozwijającego się cyfrowego świata pracy.

Grafika pokazująca lepszy dostęp do ochrony socjalnej dla wszystkich pracowników oraz dla osób samozatrudnionych

Świat pracy się zmienia. 40 proc. zatrudnionych pracuje albo w ramach niestandardowych form zatrudnienia (w niepełnym wymiarze czasu pracy i na podstawie umów na czas nieokreślony), albo na własny rachunek. Przeciętny europejski pracownik będzie miał 10 różnych miejsc pracy przez cały okres swojej kariery zawodowej. Pojawiają się też nowe formy pracy. Systemy zabezpieczenia społecznego muszą ulec zmianie: często nie są dostosowane do sytuacji osób samozatrudnionych i pracujących w ramach niestandardowych form zatrudnienia, a zatem nie dają im wystarczającej ochrony. Przykładowo nie wszyscy pracownicy są uprawnieni do wnoszenia składek i uczestnictwa we wszystkich systemach ochrony socjalnej. Przykładowe przeszkody w dostępie do świadczeń to brak dostępu osób pracujących w ramach niestandardowych form zatrudnienia do systemów emerytalno-rentowych w 13 państwach członkowskich, brak ubezpieczenia od wypadku w pracy w przypadku osób samozatrudnionych w 10 państwach członkowskich oraz minimalny okres pracy dla osób samozatrudnionych obowiązujący w dziewięciu państwach członkowskich. Nowe wytyczne Unii Europejskiej mają na celu poprawienie sytuacji przez rozszerzenie zakresu świadczeń dla bezrobotnych, świadczeń chorobowych i zdrowotnych, świadczeń z tytułu macierzyństwa i ojcostwa, rent inwalidzkich, świadczeń z tytułu starości oraz świadczeń w razie wypadku przy pracy lub choroby zawodowej na wszystkie osoby zatrudnione i samozatrudnione. Wytyczne usuną bariery w dostępie do świadczeń poprzez pomoc w zachowaniu, gromadzeniu lub przenoszeniu uprawnień, zapewnienie odpowiedniego poziomu ochrony oraz udzielanie przejrzystych informacji na temat indywidualnych uprawnień i obowiązków. Niektóre państwa członkowskie już teraz podejmują działania mające na celu rozszerzenie zakresu świadczeń. W Słowenii wszystkie formy pracy są obecnie włączone do systemów zabezpieczenia społecznego, a w Danii osoby pracujące w ramach niestandardowych form zatrudnienia i osoby samozatrudnione są objęte powszechnym systemem ubezpieczeń na wypadek bezrobocia.

Rok na zdjęciach

Jacinda Ardern e Jean-Claude Juncker atrás de tribunas numa conferência de imprensa

Jacinda Ardern, primeira-ministra da Nova Zelândia, num encontro com Jean-Claude Juncker, presidente da Comissão Europeia, em Bruxelas, Bélgica, em 25 de janeiro de 2019.

Greta Thunberg ergue um cartaz com o texto «greve à escola pelo ambiente» à frente de uma manifestação

Greta Thunberg participa numa greve à escola contra as alterações climáticas, em Bruxelas, Bélgica, em 21 de fevereiro de 2019.

Jean-Claude Juncker, Xi Jinping, Emmanuel Macron e Angela Merkel posam para uma fotografia

Jean-Claude Juncker, presidente da Comissão Europeia, Xi Jinping, presidente da China, Emmanuel Macron, presidente de França, e Angela Merkel, chanceler da República Federal da Alemanha, numa reunião sobre governação mundial que decorreu em Paris, França, em 26 de março de 2019.

Paul Kagame e Jean-Claude Juncker erguem archotes junto a uma escultura comemorativa.

Paul Kagame, presidente do Ruanda, com Jean-Claude Juncker, presidente da Comissão Europeia, numa cerimónia que assinalou o genocídio ruandês, Kigali, Ruanda, 8 de abril de 2019.

Cartaz com diversos retratos de pessoas que figuram numa série de pequenos vídeos

Um cartaz de promoção de «Um dia na vida...», uma série de pequenos vídeos que mostram como a União Europeia melhora a vida dos jovens, no âmbito da campanha #EUandMe.

Um antigo cartaz de propaganda das eleições de 1984 para o Parlamento Europeu

Cartazes históricos no edifício Berlaymont, a sede da Comissão Europeia, no Dia de Portas Abertas organizado em Bruxelas, Bélgica, em 4 de maio de 2019.

Peritos locais e da União Europeia avaliam os danos causados por um incêndio florestal.

Peritos em incêndios florestais da equipa de proteção civil da União Europeia aconselham bombeiros na Guatemala, depois de este país solicitar assistência através do Mecanismo de Proteção Civil da União devido a uma época prolongada de incêndios florestais, Petén, Guatemala, 24 de maio de 2019.

Um utente de transportes públicos passa em frente a quatro grandes letras de espuma que formam a palavra «vote», uma delas com a bandeira da União Europeia.

Uma instalação na estação ferroviária de Bruxelas-Luxemburgo promove a campanha da União Europeia «Desta vez eu voto» para incentivar a participação nas eleições para o Parlamento Europeu, Bruxelas, Bélgica, 24 de maio de 2019.

Duas bandeiras da União Europeia a meia haste

Bandeiras da União a meia haste em frente à sede da Comissão Europeia (edifício Berlaymont) em sinal de luto pelo antigo presidente de França, Jacques Chirac, Bruxelas, Bélgica, 30 de setembro de 2019.

Filippo Grandi discursa de uma tribuna

Filippo Grandi, Alto Comissariado das Nações Unidas para os Refugiados, discursa na conferência internacional de solidariedade sobre a crise dos refugiados e dos migrantes da Venezuela, em Bruxelas, Bélgica, em 29 de outubro de 2019.

Uma laje do Muro de Berlim num expositor de vidro

Uma laje do Muro de Berlim com a imagem de J.F. Kennedy, presidente dos EUA, em frente ao edifício Berlaymont, a sede da Comissão Europeia, no âmbito dos preparativos do 30.º aniversário da queda do muro, Bruxelas, Bélgica, 29 de outubro de 2019.

O novo Colégio de comissários posa para a fotografia numa escada

A primeira «foto de família» da nova Comissão Europeia, após a sua aprovação pelo Parlamento Europeu, em Bruxelas, Bélgica, em 27 de novembro de 2019.

Atrás de uma tribuna, Jean-Claude Juncker acena em despedida

Jean-Claude Juncker na sua última conferência de imprensa do meio-dia como presidente da Comissão Europeia, Bruxelas, Bélgica, 29 de novembro de 2019.

Ursula von der Leyen aceita uma lanterna que lhe é oferecida por uma criança

Ursula von der Leyen, presidente da Comissão Europeia, recebe a luz da paz de Natal, Bruxelas, Bélgica, 11 de dezembro de 2019.

Christine Lagarde, Ursula von der Leyen, Charles Michel e David Sassoli erguem um documento oficial

Os quatro dirigentes das instituições. Christine Lagarde, presidente do Banco Central Europeu, Ursula von der Leyen, presidente da Comissão Europeia, Charles Michel, presidente do Conselho Europeu, e David Sassoli, presidente do Parlamento Europeu, com um exemplar do Tratado de Lisboa por ocasião do 10.º aniversário da sua entrada em vigor, em Estrasburgo, França, em 17 de dezembro de 2019.

Jewher Ilham segura uma fotografia do seu pai enquanto aceita, em nome deste, o Prémio Sakharov entregue por David Sassoli

Jewher Ilham aceita o Prémio Sakharov para a Liberdade de Pensamento de 2019 em nome do seu pai, Ilham Tohti, um professor universitário uigur condenado a pena de prisão perpétua por lutar pelos direitos da minoria uigur muçulmana na China, em Estrasburgo, França, em 18 de dezembro de 2019.

Rozdział 6

Zrównoważona i postępowa polityka handlowa w celu wykorzystania możliwości płynących z globalizacji

© Fotolia

W 2019 r. UE potwierdziła swoją pozycję jednej z wiodących potęg handlowych, przynależąc do najbardziej otwartych gospodarek na świecie i realizując ambitny program negocjacji handlowych, które mają otworzyć rynki i stworzyć równe warunki działania dla firm z UE na całym świecie. Europejska gospodarka opiera się na handlu: każdy 1 mld euro przychodów z eksportu wspiera 14 tys. miejsc pracy w Europie. Otwartość połączona z wysokimi standardami wciąż jest najlepszym sposobem na to, by globalizacja była korzystna dla wszystkich w Europie.

UE popiera wielostronny system handlowy oparty na zasadach, który jest podstawą dobrobytu. Nadal odgrywała ona wiodącą rolę w Światowej Organizacji Handlu (WTO), broniła tej organizacji i wysuwała pomysły jej zreformowania. Gdy inni łamią zasady międzynarodowej wymiany handlowej lub dopuszczają się nieuczciwych praktyk handlowych, UE broni swoich przedsiębiorstw, pracowników i obywateli.

UE chroniła swoje interesy w obliczu tendencji protekcjonistycznych i rosnących barier w handlu. W życie weszły wzmocnione i skuteczniejsze przepisy dotyczące ochrony handlu. UE ustanowiła także nowe ramy monitorowania strategicznych inwestycji spoza UE.

UE zawarła umowy handlowe z 72 państwami na całym świecie, generującymi 40 proc. światowego produktu krajowego brutto. W 2019 r. Unia uzgodniła nową umowę z południowoamerykańskim blokiem handlowym Mercosur i podpisała umowę z Wietnamem, a jej umowa handlowa z Japonią weszła w życie. Z Chinami zawarto umowę w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych. UE poczyniła również duże postępy w negocjacjach handlowych z Australią, Chile i Nową Zelandią.

Na straży zasad wielostronnych

Polityka handlowa musi być skuteczna, przejrzysta i oparta na wartościach. Podejście stosowane w 2019 r. nadal opierało się na podstawach strategii „Handel z korzyścią dla wszystkich” z 2015 r.: otwartość połączona z wysokimi standardami pozostaje najbardziej odpowiednim sposobem na to, by globalizacja przynosiła korzyści.

Podsumowanie polityki handlowej Unii Europejskiej i jej wpływu na zatrudnienie i gospodarkę

Polityka handlowa Unii Europejskiej opiera się na sieci 41 umów handlowych z 72 krajami, z czego 15 zawarło umowy handlowe z Unią Europejską, które weszły w życie od 2014 r. Umowy te doprowadziły do wzrostu eksportu Unii Europejskiej o 15 proc. w latach 2014–2018. Dzięki handlowi z krajami spoza Unii Europejskiej istnieje 36 mln miejsc pracy w samej Unii, czyli o 5 mln więcej niż w 2014 r. Handel ten umożliwił powstanie dodatkowych możliwości eksportowych o wartości 6,1 mld euro dzięki usunięciu barier handlowych. W 2018 r., w pierwszym pełnym roku obowiązywania umowy między Unią Europejską a Kanadą, odnotowano wzrost o 10 proc. eksportu towarów z Unii Europejskiej do Kanady. Źródło: Eurostat.

W 2019 r. nadal narastały wyzwania dla wielostronnego systemu handlowego opartego na zasadach, którego podstawą jest WTO. Wzrost nacjonalizmu i protekcjonizmu nasilił uciekanie się do środków jednostronnych, a także zagroził powstaniem globalnego systemu handlu opartego na sile, a nie na sprawiedliwości. Opierając się na swoich inicjatywach z 2018 r., UE przedstawiła WTO wnioski dotyczące poprawy przejrzystości oraz skuteczniejszego rozpatrywania zastrzeżeń państw będących członkami tej organizacji wobec konkretnych praktyk handlowych.

UE współpracowała z głównymi partnerami handlowymi w celu zaostrzenia przepisów dotyczących subsydiów i przymusowych transferów technologii. Aby utrzymać system rozstrzygania sporów w ramach WTO, UE przedstawiła propozycje mające na celu odblokowanie nominacji do Organu Apelacyjnego oczekujących na potwierdzenie. Organ ten nie ma już kworum, ponieważ kadencje dwóch spośród trzech ostatnich jego członków dobiegły końca w grudniu, przez co utracił on zdolność rozpatrywania odwołań w sporach. Komisja Europejska zareagowała, proponując zmianę rozporządzenia dotyczącego wykonywania praw Unii, tak by w przypadku utrudniania przez partnerów handlowych skutecznego rozstrzygania sporów UE była w stanie działać w sposób zdecydowany w celu ochrony swoich interesów. Uwzględniając obowiązujące zasady WTO, Unia uzgodniła również z Kanadą i Norwegią porozumienie w sprawie tymczasowego arbitrażowego mechanizmu odwoławczego, aby zachować system wiążącego rozstrzygania sporów oraz prawo do odwołania w sporach między tymi stronami w sytuacji zaprzestania działania Organu Apelacyjnego.

Europa, która chroni

Kiedy zawodzą interwencje dyplomatyczne, UE nie waha się użyć mechanizmu rozstrzygania sporów WTO, aby egzekwować swoje prawa i umożliwiać swoim przedsiębiorstwom, pracownikom i rolnikom czerpanie pełnych korzyści wynikających z członkostwa w tej organizacji. W 2019 r. UE wszczęła postępowanie przeciwko Turcji w związku z produktami farmaceutycznymi, przeciwko Indiom w sprawie traktowania przez nie produktów technologii informacyjno-komunikacyjnych, przeciwko Stanom Zjednoczonym w sprawie stosowanych przez nie ceł wyrównawczych i środków antydumpingowych dotyczących hiszpańskich oliwek oraz przeciwko Kolumbii w sprawie stosowanych przez nią środków antydumpingowych dotyczących mrożonych frytek z Belgii, Niemiec i Niderlandów.

UE odwołała się również do umów dwustronnych dotyczących rozstrzygania sporów, wszczynając postępowanie przeciwko Korei Południowej w celu obrony podstawowych norm pracy, przeciwko Ukrainie w związku z zakazem eksportu drewna oraz przeciwko ograniczeniom dotyczącym importu drobiu wprowadzonym przez Południowoafrykańską Unię Celną.

Zgodnie z zasadami Światowej Organizacji Handlu i przepisami unijnymi UE wszczęła 15 nowych dochodzeń w sprawie importu towarów po cenach dumpingowych i subsydiowanych oraz wprowadziła siedem nowych środków ochrony handlu przed takimi praktykami. Obejmowały one rowery elektryczne pochodzące z Chin oraz biodiesel z ArgentynyIndonezji. UE wszczęła ponadto sześć nowych dochodzeń przeglądowych i przedłużyła stosowanie 16 obowiązujących środków o kolejne pięć lat.

W 2019 r. UE nałożyła ostateczne środki ochronne na import 26 kategorii wyrobów ze stali w celu rozwiązania problemu potencjalnego przekierowania do UE importu stali z innych państw w wyniku wprowadzenia dodatkowych ceł w Stanach Zjednoczonych. Pod koniec lata przeprowadzono przegląd tych środków w celu dostosowania ich do aktualnej sytuacji.

UE broniła również swego przemysłu, gdy państwa spoza UE wszczynały dochodzenia w sprawie ochrony handlu przed eksportem unijnym. Można tu wskazać prowadzone przez Turcję dochodzenie w sprawie środków ochronnych dotyczące importu opon, dochodzenie antydumpingowe prowadzone przez Indie dotyczące importu papieru powlekanego oraz środki nałożone przez Kolumbię na import mrożonych frytek.

W marcu WTO potwierdziła, że w 2020 r. UE będzie miała prawo zastosowania środków odwetowych w sporze handlowym ze Stanami Zjednoczonymi, który dotyczy dotacji dla firmy Boeing – producenta samolotów. Stany Zjednoczone nie zastosowały się do wcześniejszych orzeczeń w sprawie przyznanych przez nie nielegalnych dotacji dla tej spółki, co wyrządza znaczną szkodę jej europejskiemu konkurentowi, firmie Airbus. W październiku, w ramach toczącego się równolegle innego sporu handlowego, WTO przyznała Stanom Zjednoczonym prawo zastosowania środków odwetowych w sprawie dotyczącej firmy Airbus. Stany Zjednoczone nałożyły dodatkowe cła na szereg produktów pochodzących z państw członkowskich. UE nadal dąży do osiągnięcia sprawiedliwego rozwiązania tych sporów w drodze negocjacji ze Stanami Zjednoczonymi.

Komisja zakończyła dostosowywanie unijnych procedur ochrony handlu do unowocześnionych przepisów antydumpingowych i antysubsydyjnych, które weszły w życie w latach 2017–2018. Przy tej okazji Komisja zlikwidowała istniejącą lukę prawną i od jesieni 2019 r. może ona stosować środki ochrony handlu w odniesieniu do towarów (na przykład rurociągów podmorskich) importowanych na teren szelfu kontynentalnego lub wyłącznej strefy ekonomicznej państw członkowskich. Komisja wzmocniła walkę z obchodzeniem środków ochrony handlu i wszczęła związane z tym dochodzenia przeciwko eksportowi stali odpornej na korozję, nadsiarczanów oraz ceramicznych zastaw stołowych z Chin, w tym ostatnim przypadku wprowadzając odpowiednie środki.

W kwietniu weszło w życie nowe rozporządzenie w sprawie pierwszych ogólnounijnych ram monitorowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Począwszy od października 2020 r., umożliwi ono państwom członkowskim i Komisji identyfikowanie i rozwiązywanie problemów dotyczących bezpieczeństwa, które mogą się wiązać z konkretnymi inwestycjami spoza UE.

-

Unijne instrumenty ochrony handlu chronią 360 tys. europejskich miejsc pracy.

Prawa własności intelektualnej stanowią istotny czynnik wzrostu gospodarczego i mają zasadnicze znaczenie dla zdolności UE do pobudzania innowacji i utrzymania konkurencyjności w skali światowej. UE zwiększyła wysiłki na rzecz ochrony i egzekwowania tych praw w skali międzynarodowej, w tym przez wdrażanie programów współpracy z Chinami oraz państwami Azji Południowo-Wschodniej i Ameryki Łacińskiej, a także przez rozpoczęcie nowego projektu wsparcia dla Afryki. Unia prowadziła również dialog z państwami priorytetowymi w tym kontekście, takimi jak Chiny, Tajlandia, Turcja i Ukraina. W ramach prac nad listą zagrożeń związanych z piractwem i podrabianiem produktów Komisja zacieśniła współpracę z Urzędem Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej, Agencją Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Ścigania (Europol) oraz Agencją Unii Europejskiej ds. Współpracy Wymiarów Sprawiedliwości w Sprawach Karnych, a także prowadziła regularny dialog z unijnymi przedsiębiorstwami.

Nasilający się protekcjonizm oznacza, że przedsiębiorstwa te stają w obliczu coraz większej liczby barier w handlu międzynarodowym. Jak wynika z rocznego sprawozdania Komisji w sprawie barier w handlu i inwestycjach, unijna strategia dostępu do rynku okazała się skutecznym narzędziem walki z tymi barierami.

Podsumowanie barier w handlu i inwestycjach, z którymi borykają się eksporterzy z Unii Europejskiej

Eksporterzy z Unii Europejskiej napotykają 425 barier w handlu w 59 krajach, przy czym w 2018 r. pojawiło się 45 nowych barier. W tym samym roku usunięto 35 przeszkód, a w trakcie prac Komisji Junckera usunięto łącznie 123 przeszkody. Zniesienie barier w latach 2014–2017 przyczyniło się do wygenerowania w 2018 r. eksportu o wartości 6 mld euro, z czego skorzystały przedsiębiorstwa w Unii Europejskiej. Źródło: Komisja Europejska, „Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie barier w handlu i inwestycjach 1 stycznia 2018 r. – 31 grudnia 2018 r.”, czerwiec 2019 r.

Przez cały rok UE kontynuowała trójstronne rozmowy z Japonią i ze Stanami Zjednoczonymi poświęcone kluczowym zagadnieniom światowego handlu, w tym kwestii, w jaki sposób należy osiągnąć wyrównane warunki działania dla podmiotów gospodarczych w drodze opracowania nowych wielostronnych zasad dotyczących dotacji dla przemysłu oraz przymusowego transferu technologii.

Jako członek założyciel sojuszu na rzecz zwalczania handlu narzędziami tortur zawiązanego w 2017 r. UE podtrzymała swoje zdecydowane stanowisko w sprawie towarów wykorzystywanych do wykonywania kary śmierci i zadawania tortur. W następstwie podjętego przez ten sojusz w 2018 r. zobowiązania do działania na rzecz rezolucji ONZ w tej sprawie, w czerwcu Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję mającą na celu zakaz handlu przedmiotami wykorzystywanymi do zadawania tortur.

Perspektywiczna polityka handlowa

Umowy handlowe zawierane przez UE mają na celu nie tylko otwarcie nowych rynków, ale również zapewnienie, że handel będzie przynosił korzyści wszystkim. Umowy te utrzymują w mocy normy unijne dotyczące ochrony środowiska, bezpieczeństwa żywności oraz praw pracowników i konsumentów, a także pomagają krajom partnerskim w wypełnianiu ich zobowiązań międzynarodowych. Przykładowo zarówno w Azji, jak i w Ameryce Łacińskiej UE uruchomiła programy budowania zdolności oraz działań informacyjnych o łącznej wartości 9 mln euro, by za pomocą odpowiedzialnych łańcuchów dostaw wspomóc kraje rozwijające się w rozwiązywaniu problemów z zatrudnieniem i środowiskiem.

UE odgrywała wiodącą rolę w dyskusjach na forum Organizacji Narodów Zjednoczonych na temat reformy dotyczącej rozstrzygania sporów między inwestorami i państwami. W styczniu UE przedłożyła Komisji Narodów Zjednoczonych do spraw Międzynarodowego Prawa Handlowego wniosek w sprawie ustanowienia wielostronnego trybunału mającego służyć rozstrzyganiu takich sporów, który stanowiłby istotną innowację w systemie globalnego zarządzania.

We wrześniu Komisja Europejska zorganizowała w Brukseli konferencję wysokiego szczebla poświęconą wzmocnieniu pozycji kobiet dzięki handlowi.

Przejrzysty proces negocjacyjny z udziałem wszystkich zainteresowanych stron

Zasadniczymi elementami polityki handlowej UE służącymi zagwarantowaniu demokracji, zaufania publicznego i rozliczalności pozostawały przejrzystość i zapewnienie uczestnictwa obywateli. Muszą one być zapewnione przed negocjacjami, w ich trakcie i po ich zakończeniu, a także w czasie wykonywania umów.

Grafika pokazująca zwiększanie przejrzystości negocjacji handlowych Unii Europejskiej od 2016 r.

W 2019 r. odbyły się 24 spotkania z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego (z organizacjami charytatywnymi, organizacjami obywatelskimi, zrzeszeniami przedsiębiorców itp.), a w ramach otwartego dialogu na temat handlu odbyło się 14 oficjalnych spotkań z Komisją Handlu Międzynarodowego Parlamentu Europejskiego. Liczba projektów dokumentów negocjacyjnych wzrosła z 11 w 2016 r. do 48 w 2017 r. i do rekordowego poziomu 177 w 2018 r., a następnie spadła do 42 w 2019 r. Liczba sporządzonych sprawozdań z rund negocjacyjnych stopniowo rosła z 11 w 2016 r. do 16 w 2017 r., a następnie do 18 w 2018 r. i 19 w 2019 r. Liczba sporządzonych zestawień informacji gwałtownie wzrosła z 6 w 2016 r. do 93 w 2017 r. i do rekordowego poziomu 103 w 2018 r., a następnie spadła do 17 w 2019 r.

Komisja nadal publikowała sprawozdania z rund negocjacyjnych, stanowiska negocjacyjne i projekty negocjowanych umów handlowych. Komisja opublikowała również swoje trzecie kompleksowe sprawozdanie roczne zawierające ocenę wdrażania umów handlowych zawartych przez Unię Europejską. Dzięki temu zainteresowane strony, społeczeństwo obywatelskie i inne instytucje Unii Europejskiej mogły ocenić, jak UE wdraża te umowy. Ze sprawozdania płyną również użyteczne wnioski dla bieżących i przyszłych negocjacji.

Grafika przedstawiająca zakres dialogów Unii Europejskiej ze społeczeństwem obywatelskim w sprawie polityki handlowej

Komisja pozostaje w kontakcie z 529 zarejestrowanymi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w ramach specjalnego stałego dialogu ze społeczeństwem obywatelskim. W 2019 r. ponad 1 tys. osób wzięło udział w 24 spotkaniach dialogu obywatelskiego, a Cecilia Malmström, komisarz Unii Europejskiej ds. handlu, przeprowadziła dwa dialogi obywatelskie w państwach członkowskich.

W 2019 r. odbyło się sześć posiedzeń grupy ekspertów ds. umów handlowych, na których omawiano m.in. kwestie handlu elektronicznego, reformy Światowej Organizacji Handlu i wdrażania umów handlowych. Grupa ta zrzesza 28 organizacji reprezentujących przedsiębiorców, związki zawodowe oraz organy ds. konsumentów i środowiska. Jej celem jest pogłębienie dialogu i zasięgnięcie opinii szerokiego grona zainteresowanych stron.

Umowa handlowa między UE a państwami Mercosur

W czerwcu UE osiągnęła porozumienie polityczne w sprawie kompleksowej umowy handlowej z blokiem Mercosur, obejmującym Argentynę, Brazylię, Paragwaj i Urugwaj.

Podsumowanie dotyczące umowy handlowej Unii Europejskiej z Mercosurem

Umowa handlowa Unii Europejskiej z Mercosurem jest ważna, ponieważ obie strony wyrażają wyraźne zaangażowanie na rzecz otwartego i opartego na określonych zasadach handlu międzynarodowego. Umowa zniesie należności celne o wartości ponad 4 mld euro nakładane przez Mercosur na import z Unii, a kraje Mercosuru uzyskają lepszy dostęp do rynku unijnego. Umowa będzie również podtrzymywać i wspierać wewnętrzne reformy gospodarcze w krajach Mercosuru przy jednoczesnym utrzymaniu najwyższych standardów w zakresie bezpieczeństwa żywności i ochrony konsumentów. Kładzie ona nacisk na prawo do tworzenia przepisów w zakresie ochrony środowiska w oparciu o zasadę ostrożności i zawiera prawnie wiążące zobowiązania w zakresie praw pracowniczych i ochrony środowiska, w tym dotyczące skutecznego wdrażania porozumienia klimatycznego z Paryża. Umowa handlowa Unii Europejskiej z Mercosurem będzie chronić przed podrabianiem ponad 350 tradycyjnych specjałów europejskich. Zapewni ona również zniesienie ceł na import produktów unijnych, takich jak: samochody (obowiązująca taryfa celna 35 proc.), produkty lecznicze (cła do 14 proc.), odzież (35 proc.), obuwie skórzane (35 proc.), wino (27 proc.) i czekolada (20 proc.). Źródło: Komisja Europejska.

Ta nowa umowa, stanowiąca część szerszego układu o stowarzyszeniu między tym blokiem a UE, pozwoli umocnić bliskie stosunki polityczne i gospodarcze i stworzy rynek obejmujący 780 mln osób. Unia Europejska jest największym partnerem handlowym i inwestycyjnym bloku Mercosur i pierwszym, z którym zawiera on kompleksową umowę handlową.

Wejście tej umowy w życie będzie się wiązało z redukcją taryf celnych, zwiększeniem możliwości dla biznesu i poszerzeniem oferty dla konsumentów, ograniczeniem biurokracji, pobudzeniem wzrostu gospodarczego i zwiększeniem konkurencyjności, wspieraniem wspólnych wartości, takich jak zrównoważony rozwój, oraz tworzeniem miejsc pracy. Będzie ona również promować wysokie standardy pracy i ochrony środowiska. UE i Mercosur zobowiązały się również do skutecznego wdrożenia porozumienia paryskiego w sprawie zmian klimatu.

Umowa o partnerstwie gospodarczym z Japonią

1 lutego 2019 r. weszła w życie Umowa o partnerstwie gospodarczym między Unią Europejską a Japonią, podpisana w lipcu 2018 r., która tworzy strefę wolnego handlu, obejmującą ponad 570 mln osób. Umowa ta znosi prawie wszystkie cła płacone dotychczas w łącznej kwocie prawie 1 mld euro rocznie przez unijne przedsiębiorstwa prowadzące eksport do Japonii, a także likwiduje szereg istniejących od lat barier regulacyjnych.

Shinzō Abe, premier Japonii, i Jean-Claude Juncker, przewodniczący Komisji Europejskiej, na forum UE–Azja w sprawie konektywności, Bruksela, Belgia, 27 września 2019 r.

Shinzō Abe, premier Japonii, i Jean-Claude Juncker, przewodniczący Komisji Europejskiej, na forum UE–Azja w sprawie konektywności, Bruksela, Belgia, 27 września 2019 r.

Umowa ta umożliwia wzrost unijnego eksportu, stwarza nowe możliwości dla europejskich przedsiębiorstw, przykładowo w postaci ułatwienia im dostępu do japońskiego rynku zamówień publicznych, poszerza ofertę dla konsumentów oraz stanowi wkład we wspólne wysiłki obu partnerów na rzecz kształtowania globalnych zasad handlowych. Jest to pierwsza umowa handlowa UE, która zawiera konkretne zobowiązanie do przestrzegania porozumienia paryskiego. Przez cały rok UE kontynuowała negocjacje z Japonią w sprawie standardów ochrony inwestycji oraz rozstrzygania sporów.

Azja i Australazja

30 czerwca UE i Wietnam podpisały umowy w sprawie handlu oraz w sprawie ochrony inwestycji, co stanowi przełomowe wydarzenie w ich partnerstwie. Są to najbardziej ambitne umowy, jakie UE kiedykolwiek wynegocjowała z krajem o gospodarce wschodzącej. W oczekiwaniu na ratyfikację umowa o handlu może wejść w życie w połowie 2020 r., natomiast umowa o wolnym handlu UE–Singapur już weszła w życie 21 listopada.

Umowy z tymi dwoma krajami jeszcze bardziej zwiększają zaangażowanie UE w tym regionie. UE prowadziła także trzy rundy negocjacji w sprawie umowy handlowej z Indonezją. Trzy rundy rozmów odbyły się również w ramach negocjacji dotyczących umowy handlowej z Australią, a cztery – z Nową Zelandią.

Podsumowanie dotyczące umowy handlowej między Unią Europejską a Wietnamem

30 czerwca 2019 r. Unia Europejska i Wietnam podpisały umowę o wolnym handlu oraz umowę o ochronie inwestycji. Jest to najambitniejsza umowa o wolnym handlu kiedykolwiek zawarta z krajem rozwijającym się. Doprowadzi ona do zniesienia 99 proc. należności celnych między Unią Europejską a Wietnamem. W 2018 r. wartość handlu towarami między Unią Europejską a Wietnamem wyniosła 49 mld euro. Unia Europejska będzie eksportowała wyroby zaawansowane technologicznie i elektryczne, maszyny i statki powietrzne oraz będzie importowała telefony, obuwie, ryż i wyroby włókiennicze. Umowa uwzględnia też zrównoważony rozwój, ponieważ Wietnam zobowiązał się do wdrożenia podstawowych międzynarodowych norm pracy, walki ze zmianą klimatu i ochrony różnorodności biologicznej. Źródło: Rada Unii Europejskiej.

Podsumowanie dotyczące umowy o wolnym handlu między Unią Europejską a Singapurem

Singapur jest pierwszym partnerem handlowym Unii Europejskiej w Azji Południowo-Wschodniej. Zawarte umowy handlowe i inwestycyjne będą stanowić punkt odniesienia dla współpracy Unii Europejskiej z innymi krajami tego regionu. Główne obszary objęte tymi umowami to: etykietowanie i badanie bezpieczeństwa, własność intelektualna, energia ze źródeł odnawialnych, mniejsze przedsiębiorstwa, zamówienia publiczne, środowisko i rynek pracy. Wygenerują one handel dwustronny o wartości 58,1 mld euro i europejski eksport o wartości 21,1 mld euro. Unia Europejska będzie eksportować samochody i maszyny oraz importować chemikalia i produkty farmaceutyczne. Jeżeli chodzi o handel usługami, całkowita wartość handlu dwustronnego wyniesie 44,4 mld euro. Już około 10 tys. przedsiębiorstw z Unii Europejskiej wykorzystuje Singapur jako centrum regionalne. Wartość inwestycji dwustronnych Unii Europejskiej wyniosła w 2016 r. 255,5 mld euro, co oznacza wzrost o 25 proc. wszystkich dwustronnych inwestycji w latach 2014–2015. Inne korzyści wynikające z nowej umowy Unii Europejskiej z Singapurem to zniesienie wszystkich singapurskich ceł nakładanych na towary wywożone z Unii Europejskiej oraz większości ceł Unii Europejskiej nakładanych na produkty z Singapuru, a także zniesienie barier pozataryfowych w dziedzinach, w których Singapur uznaje normy Unii Europejskiej (na przykład w elektronice). Umowa przyczyni się również do ochrony praw pracowniczych i wprowadzenia ogólnounijnej umowy o ochronie inwestycji. Źródło: Rada Unii Europejskiej.

Stany Zjednoczone

Współpraca ze Stanami Zjednoczonymi w dalszym ciągu koncentrowała się na opracowaniu pozytywnego programu działań w zakresie handlu, rozwiązywaniu problemów istotnych dla obu stron oraz unikaniu sporów handlowych. Punkt wyjścia stanowiło przy tym wspólne oświadczenie przewodniczącego Komisji Jeana-Claude’a Junckera i prezydenta Stanów Zjednoczonych Donalda Trumpa z 2018 r., na podstawie którego powołano wykonawczą grupę roboczą w celu ułatwienia wymiany handlowej i opracowania pozytywnego programu dotyczącego handlu transatlantyckiego.

Krótki opis wymiany handlowej między Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi

Stany Zjednoczone są dla Unii Europejskiej największym rynkiem eksportu towarów. Wartość eksportu towarów z Unii Europejskiej na ten rynek w 2018 r. wyniosła 407 mld euro, czyli 21 proc. łącznej wartości eksportu. Źródło: Eurostat.

W 2019 r. grupa skupiła się na kwestiach regulacyjnych. W kwietniu Rada upoważniła Komisję do podjęcia negocjacji ze Stanami Zjednoczonymi w sprawie ceł na wyroby przemysłowe oraz oceny zgodności.

W lipcu Komisja opublikowała sprawozdanie z postępu prac nad wdrożeniem wspólnego oświadczenia, w którym przedstawiono pozytywne rezultaty, w szczególności w takich sektorach, jak energia, nasiona soi, leki, cyberbezpieczeństwo i wyroby medyczne. W 2019 r. unijny import skroplonego gazu ziemnego ze Stanów Zjednoczonych osiągnął najwyższy w historii poziom, przyczyniając się do większego zróżnicowania źródeł energii oraz większego bezpieczeństwa dostaw. Inne prace dotyczyły oceny zgodności, norm dla nowych i powstających technologii oraz osiągnięcia dalszych postępów w określonych sektorach. Strony, kontynuując prace, uzgodniły, że nie będą wprowadzać nowych ceł w wymianie handlowej.

W lipcu UE zgodziła się na zwiększenie udziału Stanów Zjednoczonych w unijnym kontyngencie na przywóz wołowiny niezawierającej hormonów. W zamian Stany Zjednoczone zobowiązały się nie ponawiać działań przeciwko UE w ramach dochodzenia wszczętego na podstawie sekcji 301 amerykańskiej ustawy o handlu w związku z unijnymi środkami dotyczącymi mięsa i produktów mięsnych. W życie weszła również umowa o wzajemnym uznawaniu inspekcji zakładów produkujących leki stosowane u ludzi.

Chiny

Na kwietniowym szczycie UE–Chiny podjęto szereg wspólnych zobowiązań. Chiny zgodziły się zlikwidować różne bariery handlowe oraz zobowiązały się zawrzeć umowę o ochronie oznaczeń geograficznych (nazw tradycyjnych europejskich produktów spożywczych i napojów) i zakończyć kompleksowe negocjacje w sprawie umowy inwestycyjnej do 2020 r.

Podsumowanie dotyczące umowy Unii Europejskiej z Chinami w sprawie oznaczeń geograficznych

Umowa między Unią Europejską a Chinami w sprawie oznaczeń geograficznych jest przełomowym traktatem między Unią Europejską a Chinami. Jest to konkretny przykład współpracy między dwiema stronami, który odzwierciedla uznanie otwartości i przestrzegania zasad międzynarodowych za podstawę stosunków handlowych. W Chinach ochroną objętych jest 100 unijnych oznaczeń geograficznych, a w Unii Europejskiej chronionych jest 100 chińskich oznaczeń geograficznych. Wykaz unijnych oznaczeń geograficznych, które mają być chronione w Chinach, obejmuje produkty, takie jak Mozzarella di Bufala Campana, Languedoc, Elia Kalamatas i Münchener Bier. Jeżeli chodzi o produkty chińskie wykaz obejmuje Wuyuan Lü Cha (zielona herbata z Wuyuan), Chaidamu Gou Qi (jagody goji z Cajdam), Panjin Da Mi (ryż z Panjin) oraz Wuchuan Yue Bing (ciasteczka księżycowe z Wuchuan). Chiny mają rynek liczący 1,4 mld konsumentów i są drugim co do wielkości miejscem przeznaczenia eksportu unijnych produktów rolno-spożywczych, którego wartość w okresie od listopada 2018 r. do października 2019 r. wyniosła 13,5 mld euro. Stanowiło to wzrost o 27,2 proc. w ciągu jednego roku. Rynek chiński ma duży potencjał wzrostu, jeżeli chodzi o żywność i napoje z Europy – szybko rośnie tam klasa średnia, która znajduje upodobanie w najbardziej znanych produktach europejskich. Chiny mają również ugruntowany własny system oznaczeń geograficznych, który konsumenci z Unii Europejskiej będą mogli lepiej poznać dzięki tej umowie. Obecnie, po zakończeniu negocjacji, umowa zostanie poddana kontroli prawnej. Następnie po stronie Unii Europejskiej o zatwierdzenie umowy poproszone zostaną Parlament Europejski i Rada. Umowa ma wejść w życie przed końcem 2020 r. Cztery lata po wejściu w życie umowy jej zakres zostanie rozszerzony przez dodanie kolejnych 175 nazw oznaczeń geograficznych z obu stron. Nazwy te będą musiały przejść tę samą procedurę rejestracji co 100 nazw już objętych umową. Źródło: Eurostat.

W listopadzie, po dziewięciu latach od rozpoczęcia, zakończono negocjacje w sprawie umowy o ochronie oznaczeń geograficznych. Po wejściu w życie umowa ta ma zapewnić wysoki poziom ochrony dla 200 nazw geograficznych, a w ciągu kolejnych czterech lat – dla dalszych 175 nazw. Chiny są dla UE drugim co do wielkości rynkiem eksportu produktów rolno-spożywczych, na którym coraz większą popularnością cieszą się produkty opatrzone chronionymi oznaczeniami geograficznymi.

UE i Chiny odbyły sześć rund rozmów w sprawie umowy inwestycyjnej oraz kontynuowały prace nad reformą WTO.

Podsumowanie wymiany handlowej między Unią Europejską a Chinami

Unia Europejska jest dla Chin największym partnerem handlowym, a Chiny są drugim co do wielkości partnerem handlowym Unii Europejskiej. Handel towarami między Unią Europejską a Chinami osiągnął w 2018 r. wartość 1,7 mld euro dziennie. W 2018 r. Unia wyeksportowała do Chin towary o wartości 211 mld euro i sprowadziła towary o wartości 395 mld euro. Unia wyeksportowała do Chin usługi o wartości 51 mld euro, a Chiny wyeksportowały do Unii Europejskiej usługi o wartości 30 mld euro. Unia Europejska prowadzi obecnie negocjacje z Chinami w sprawie kompleksowej umowy inwestycyjnej. Umowa ta powinna stworzyć bardziej wyrównane warunki działania dla przedsiębiorstw i nowe możliwości rynkowe dla obu stron. Powinna ona również zachęcić Chiny do przyspieszenia reform gospodarczych i nadania rynkowi bardziej zdecydowanej roli. Utoruje to drogę jeszcze bardziej kompleksowym uzgodnieniom handlowym, kiedy nastaną ku temu odpowiednie warunki. Źródło: Eurostat.

Południowe i wschodnie sąsiedztwa

Układ o stowarzyszeniu UE–Maroko zmieniono tak, by uwzględniał mieszkańców Sahary Zachodniej, co otwiera drogę do wznowienia rozmów w sprawie pogłębienia umowy handlowej między UE a Marokiem. W maju zawieszono negocjacje dotyczące pogłębionej i kompleksowej strefy wolnego handlu z Tunezją ze względu na sytuację polityczną w tym kraju.

UE prowadziła dwustronne rozmowy w sprawie handlu i inwestycji z niektórymi krajami Rady Współpracy Państw Zatoki. Na początku 2019 r. weszły w życie wynegocjowane z Jordanią ulepszenia systemu reguł pochodzenia mające na celu wsparcie zatrudnienia uchodźców z Syrii.

Po ustanowieniu pogłębionych i kompleksowych stref wolnego handlu z Gruzją, Mołdawią i Ukrainą UE skoncentrowała się na praktycznych aspektach ich wdrożenia. Unia osiągnęła również porozumienie z Ukrainą mające ograniczyć eksport drobiu z tego kraju do UE. 6 lipca UE parafowała wzmocnioną umowę o partnerstwie i współpracy z Kirgistanem, która zawiera również istotne rozdziały dotyczące handlu.

Ameryka Łacińska

W 2019 r. kontynuowano prace mające prowadzić do podpisania i zawarcia unowocześnionej globalnej umowy z Meksykiem. UE i Chile odbyły trzy rundy negocjacji mających doprowadzić do aktualizacji umowy o wolnym handlu z 2002 r. Ich celem jest uzgodnienie ambitnej, zrównoważonej i postępowej umowy, która doprowadzi do dalszej liberalizacji handlu i inwestycji, będzie promować wartości UE oraz uwzględni takie kwestie, jak handel i równouprawnienie płci. Postanowienia dotyczące równouprawnienia płci ułatwią zrozumienie ograniczeń, które napotykają kobiety w handlu międzynarodowym, oraz możliwości, które otwiera on przed nimi. Postanowienia te mają również zapewnić wymianę najlepszych praktyk, które powinny ułatwić kobietom włączenie się do międzynarodowej wymiany handlowej.

Uma prateleira com garrafas de vinho num supermercado

Vinho francês num supermercado da Cidade do México que vende produtos europeus. A modernização do Acordo Global UE-México liberalizará 99 % do comércio entre as duas Partes.

W czerwcu, w ramach wdrażania umów handlowych, odbyło się piąte posiedzenie Komitetu Stowarzyszenia UE–Ameryka Środkowa, natomiast w październiku posiedzenie komitetu ds. handlu skupiającego przedstawicieli UE, Kolumbii, Ekwadoru i Peru.

Państwa Afryki, Karaibów i Pacyfiku

Umowy o partnerstwie gospodarczym to umowy o handlu i rozwoju między UE oraz państwami i regionami Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP). Obecnie obowiązują one tymczasowo w stosunku do 31 z tych państw i regionów. Umowy te uważa się za fundament przyszłej międzykontynentalnej strefy wolnego handlu, będącej jednym z długookresowych celów nowego Sojuszu Afryka–Europa na rzecz zrównoważonych inwestycji i tworzenia miejsc pracy, w ramach którego wspiera się dążenie Afryki do utworzenia kontynentalnej strefy wolnego handlu. W lutym do umowy zawartej z regionem Afryki Wschodniej i Południowej przystąpiły Komory, a w październiku UE rozpoczęła rozmowy z pięcioma krajami wdrażającymi obecną umowę, tak aby rozszerzyć jej zakres poza obniżki ceł i zlikwidować inne bariery w handlu i inwestycjach oraz stworzyć nowe możliwości. Kwestie handlu i inwestycji Unia omawiała również w ramach trwających negocjacji w sprawie umowy ramowej mającej zastąpić umowę z Kotonu.

Rozdział 7

Obszar sprawiedliwości i przestrzegania praw podstawowych oparty na wzajemnym zaufaniu

© Fotolia

Warunkiem dobrej kondycji demokracji w naszych społeczeństwach są niezależne sądy gwarantujące ochronę praw podstawowych i swobód obywatelskich, aktywne społeczeństwo obywatelskie oraz wolne media zapewniające pluralizm. W 2019 r. Komisja przyjęła szereg środków mających wzmocnić praworządność w Unii Europejskiej. Realizacji tego celu miało służyć skuteczniejsze upowszechnianie rządów prawa, zapobieganie zagrożeniom i skuteczne reagowanie na naruszenia.

Zaktualizowane przepisy unijne jeszcze skuteczniej chronią konsumentów: zajęto się kwestią praktyk marketingowych wprowadzających w błąd, przyjęto skuteczne zasady dotyczące sankcji oraz zapewniono ofiarom nieuczciwych praktyk możliwość dochodzenia roszczeń.

Nowe środki ochrony na rzecz sygnalistów poprawiły egzekwowanie tych unijnych zasad, których naruszenie mogłoby poważnie zaszkodzić interesowi publicznemu. UE przyjęła zdecydowane stanowisko w odniesieniu do ochrony osób, które podejmują ryzyko i ujawniają przypadki naruszenia unijnego prawa. Unijne zasady chronią również wolność słowa i wolność mediów, ponieważ sygnaliści są ważnym źródłem informacji dla dziennikarzy śledczych.

W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2019 r. odnotowano największą frekwencję od 1994 r. (50,7 proc.). Skoordynowane podejście państw członkowskich i instytucji unijnych, m.in. wprowadzenie w życie zaproponowanego przez Komisję pakietu dotyczącego wyborów, pomogło zapobiec manipulacji i ingerencji podczas drugich pod względem wielkości demokratycznych wyborów na świecie.

Umocnienie praworządności

Praworządność jest jedną ze wspólnych wartości, na których opiera się Unia Europejska. Utrzymanie jej jest wspólnym obowiązkiem wszystkich państw członkowskich i instytucji unijnych.

Przestrzeganie praworządności ma zasadnicze znaczenie dla funkcjonowania UE we wszystkich obszarach, od rynku wewnętrznego po współpracę w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. Utrzymanie praworządności oznacza również dopilnowanie, by sędziowie krajowi, którzy są jednocześnie sędziami unijnymi, mogli wypełniać swoją rolę w sprawach dotyczących stosowania prawa UE.

W kwietniu Komisja dokonała przeglądu sytuacji w tym zakresie i oceniła dostępne narzędzia w zakresie monitorowania, oceny i ochrony praworządności w Unii. Komisja przyjrzała się doświadczeniom z ostatnich lat i zaapelowała o rozszerzenie europejskiej debaty na temat sposobów wzmocnienia tej podstawowej zasady. Dotychczasowe doświadczenia wskazały na potrzebę skuteczniejszego upowszechniania praworządności, zapobiegania na wczesnym etapie ryzykom i naruszeniom oraz skutecznego reagowania w przypadku ich wystąpienia.

W lipcu Komisja przyjęła drugi komunikat, w którym przedstawiła swoje propozycje w trzech dziedzinach: upowszechniania praworządności, zapobiegania problemom i reagowania w przypadku ich wystąpienia.

W tym pierwszym obszarze (upowszechnianie praworządności) Komisja wzmocni swój przekaz dotyczący praworządności kierowany do opinii publicznej, zacieśni współpracę z Radą Europy i innymi organizacjami międzynarodowymi oraz zapewni zainteresowanym podmiotom, w tym społeczeństwu obywatelskiemu, środki finansowe na działania wspierające wspólną kulturę praworządności.

W drugim obszarze (zapobieganie) Komisja ustanowi roczny cykliczny przegląd praworządności służący monitorowaniu sytuacji we wszystkich państwach członkowskich. W celu wsparcia tego procesu Komisja będzie opracowywać coroczne sprawozdanie na temat praworządności i rozwijać unijną tablicę wyników wymiaru sprawiedliwości oraz pogłębi dialog z innymi instytucjami UE, państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami.

W trzecim obszarze (reagowanie) Komisja przyjmie strategiczne podejście do postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, opierając się na rozwijającym się wciąż orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Krótkie wyjaśnienie, jak funkcjonują ramy na rzecz praworządności

Celem ram na rzecz praworządności jest przeciwdziałanie systemowym zagrożeniom dla praworządności poprzez wieloetapowy dialog między Komisją a danym państwem członkowskim. Polega on na dokonaniu oceny przez Komisję, po której wydana zostaje opinia i zalecenie Komisji, a następnie ma miejsce proces monitorowania działań następczych zaleconych przez Komisję. Artykuł 7 Traktatu o Unii Europejskiej jest wyjątkowym i ostatecznym środkiem mającym na celu zapobieżenie poważnemu naruszeniu praworządności w państwie członkowskim lub usunięcie takiego naruszenia. Mechanizm ten jest uruchamiany przez Parlament, Komisję lub jedną trzecią państw członkowskich, a następnie ewentualnie Rada Europejska podejmuje decyzję stwierdzającą naruszenie wartości określonych w art. 2. Decyzja Rady oznacza możliwość wprowadzenia daleko idących sankcji, łącznie z zawieszeniem prawa do głosowania w Radzie. Postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego ma na celu zapewnienie prawidłowego wdrażania i przestrzegania prawa unijnego na szczeblu krajowym. Postępowanie to stanowi trzyetapową procedurę, której stronami są Komisja i dane państwo członkowskie i na końcu której Komisja może skierować sprawę do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Komisja wezwała również do szybkiego przyjęcia wniosku w sprawie ochrony budżetu UE, przedstawionego w kontekście wieloletnich ram finansowych, w przypadku gdy uogólnione braki w zakresie praworządności stwarzają ryzyko dla interesów finansowych Unii.

Komisja uruchomiła kilka postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, które wiązały się właśnie z kwestią praworządności. 24 czerwca i 5 listopada 2019 r. Trybunał Sprawiedliwości wydał prawomocne orzeczenia dotyczące postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, które Komisja wszczęła przeciwko Polsce, i potwierdził, że polskie przepisy dotyczące obniżenia wieku emerytalnego sędziów Sądu Najwyższego i sędziów sądów powszechnych są sprzeczne z prawem UE w zakresie niezależności sądów. Ponadto 10 października 2019 r. Komisja podjęła decyzję o skierowaniu do Trybunału Sprawiedliwości sprawy przeciwko Polsce o uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego w związku z nowym systemem środków dyscyplinarnych wobec sędziów, ponieważ nie zapewnia on niezbędnych gwarancji ochrony polskich sędziów przed kontrolą polityczną, podważając tym samym niezależność sądów.

Na podstawie wniosku Komisji Rada wydała w ramach europejskiego semestru zalecenia dotyczące funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości skierowane do Chorwacji, Włoch, Cypru, Węgier, Malty, Portugalii i Słowacji.

Ochrona praw i zwalczanie dyskryminacji

Ochrona praw osób niepełnosprawnych

W kwietniu przyjęto europejski akt prawny w sprawie dostępności. Ma on zapewnić, by określone produkty i usługi, takie jak telefony komórkowe, komputery, książki elektroniczne, handel elektroniczny, strony internetowe przewoźników i usługi bankowości detalicznej były dostępne dla osób niepełnosprawnych.

Um vídeo sobre a acessibilidade de Varsóvia

Em dezembro, Varsóvia ganhou o prémio Cidade Acessível 2020, que reconhece a vontade, a capacidade e os esforços de uma cidade para se tornar mais acessível.© União Europeia, 2019

W maju Komisja zainicjowała kampanię informacyjną „Jak UE pomaga zwalczać dyskryminację w pracy”, aby pogłębić wiedzę obywateli i przedsiębiorstw na temat ich praw i obowiązków.

Ochrona sygnalistów

W październiku przyjęto ogólnounijne standardy mające zagwarantować wysoki poziom ochrony sygnalistów, którzy zgłaszają przypadki naruszenia unijnych przepisów. Odnośna dyrektywa obejmuje szeroki zakres kluczowych dziedzin, takich jak zamówienia publiczne, bezpieczeństwo produktów, żywności i transportu, ochrona środowiska, zdrowie publiczne oraz bezpieczeństwo jądrowe. W nowych przepisach określono sposoby przekazywania poufnych informacji organom publicznym, jak również w obrębie organizacji prywatnych i publicznych. Przepisy te będą chronić pracowników przed zwolnieniem i innymi formami represji.

Zwalczanie dezinformacji, przestępstw z nienawiści i mowy nienawiści

Przeprowadzona w styczniu czwarta ocena unijnego kodeksu postępowania dotyczącego nielegalnego nawoływania do nienawiści w internecie, podpisanego w 2016 r. przez największe firmy z branży IT, wykazała, że kodeks nadal przynosi pozytywne rezultaty. Obecnie firmy z branży IT weryfikują w ciągu 24 godz. 89 proc. treści zgłaszanych jako niewłaściwe i usuwają takie treści w 72 proc. przypadków. Dla porównania, kiedy wprowadzano wspomniany kodeks w 2016 r., liczby te wynosiły odpowiednio 40 i 28 proc. W ocenie wskazano również obszary, w których firmy te muszą dopracować przekazywanie informacji zwrotnych użytkownikom.

Przed wyborami do Parlamentu Europejskiego Komisja publikowała co miesiąc sprawozdania Facebooka, Google’a i Twittera, z których wynikało, że firmy te notują pewne postępy w zakresie kontroli umieszczania reklam, przejrzystości reklamy politycznej, systemów znakowania zautomatyzowanych botów i usuwania fałszywych kont. Sygnatariusze kodeksu muszą jednak dołożyć większych starań, zwłaszcza w celu opracowania narzędzi służących zwiększeniu przejrzystości i wiarygodności stron zawierających reklamy.

Podsumowanie wpływu unijnego kodeksu postępowania dotyczącego usuwania nawoływania do nienawiści w internecie

W pierwszej rundzie monitorowania, która miała miejsce w grudniu 2016 r., odsetek zgłoszeń skontrolowanych w ciągu pierwszych 24 godzin wyniósł 60 proc. w przypadku YouTube, 50 proc. w przypadku Facebooka i 20 proc. w przypadku Twittera. W drugiej rundzie monitorowania, która miała miejsce w maju 2017 r., odsetek zgłoszeń skontrolowanych w ciągu pierwszych 24 godzin wyniósł 40 proc. w przypadku YouTube, nieco poniżej 60 proc. w przypadku Facebooka i nieco poniżej 40 proc. w przypadku Twittera. W trzeciej rundzie monitorowania, która miała miejsce w grudniu 2017 r., odsetek zgłoszeń skontrolowanych w ciągu pierwszych 24 godzin wyniósł 60 proc. w przypadku YouTube, 90 proc. w przypadku Facebooka i 80 proc. w przypadku Twittera. W czwartej rundzie monitorowania, która miała miejsce w grudniu 2018 r., odsetek zgłoszeń skontrolowanych w ciągu pierwszych 24 godzin wyniósł 80 proc. w przypadku YouTube, ponad 90 proc. w przypadku Facebooka i nieco poniżej 90 proc. w przypadku Twittera. Podczas tej rundy po raz pierwszy monitorowano Instagram i Google+ i w ich przypadku odsetek zgłoszeń skontrolowanych w ciągu pierwszych 24 godzin wyniósł odpowiednio prawie 80 proc. i 60 proc. Średni odsetek skontrolowanych zgłoszeń stale rósł z 40 proc. w grudniu 2016 r., 50 proc. w maju 2017 r. i 80 proc. w grudniu 2017 r. do prawie 90 proc. w grudniu 2018 r.

Przegląd wspólnych i skoordynowanych działań Unii Europejskiej skierowanych przeciwko dezinformacji

Unia Europejska prowadzi wspólne i skoordynowane działania przeciwko dezinformacji. Działania te podjęto po raz pierwszy wraz z uruchomieniem w marcu 2015 r. grupy zadaniowej East Stratcom Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych, po czym w kwietniu 2016 r. utworzono wspólne ramy w sprawie przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym. Wiosną 2018 r. opublikowano „Komunikat – Zwalczanie dezinformacji w internecie: podejście europejskie”, a następnie we wrześniu 2018 r. przedstawiono „Pakiet środków na rzecz zapewnienia wolnych i uczciwych wyborów europejskich” oraz „Kodeks postępowania w zakresie zwalczania dezinformacji”. W tym samym roku w listopadzie uruchomiono obserwatorium zajmujące się analizą mediów społecznościowych. W kolejnym miesiącu opublikowano plan działania na rzecz zwalczania dezinformacji. W styczniu 2019 r. odbyło się inauguracyjne posiedzenie europejskiej sieci współpracy ds. wyborów, a od tego czasu do maja 2019 r. miało miejsce składanie sprawozdań przez platformy internetowe. W marcu 2019 r. zorganizowano Europejski Tydzień Umiejętności Korzystania z Mediów i utworzono system wczesnego ostrzegania. W maju 2019 r. Komisja Europejska uczestniczyła w nieformalnym posiedzeniu przywódców UE-27 (wszystkie państwa członkowskie z wyjątkiem Zjednoczonego Królestwa) w Sybinie.

Wzmocnienie ochrony danych osobowych

W pierwszym roku po wejściu w życie ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (RODO) priorytetem Komisji było zapewnienie właściwego stosowania nowych przepisów. W lipcowym sprawozdaniu Komisja stwierdziła, że większość państw członkowskich wprowadziła konieczne ramy prawne. Zapowiedziała też, że będzie monitorować przestrzeganie przepisów RODO i działać na rzecz ograniczania fragmentacji prawodawstwa dotyczącego ochrony danych.

Przedsiębiorstwa rozwijają kulturę przestrzegania przepisów, a obywatele stają się bardziej świadomi znaczenia ochrony danych i swoich praw, z których często korzystają. Jednocześnie następuje zbliżenie norm ochrony danych na poziomie międzynarodowym.

Retrato de Wojciech Wiewiórowski

Wojciech Wiewiórowski foi nomeado para o cargo de Autoridade Europeia para a Proteção de Dados em dezembro de 2019, para um mandato de 5 anos.

Jednym z przykładów obrazujących korzyści płynące z ujednolicenia tych norm na świecie są ustalenia między UE a Japonią dotyczące odpowiedniego stopnia ochrony danych, które weszły w życie w lutym 2019 r., prowadząc do utworzenia największego na świecie obszaru bezpiecznego i swobodnego przepływu danych. Europejczycy będą korzystać z wysokich standardów prywatności w przypadku, gdy ich dane zostaną przekazane do Japonii, natomiast unijne przedsiębiorstwa skorzystają z uprzywilejowanego dostępu do japońskiego rynku.

Komisja monitoruje również transpozycję dyrektywy o ochronie danych w sprawach karnych do krajowych porządków prawnych. W wyniku tego monitorowania wszczęła wobec państw członkowskich szereg postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom.

Równość

Nowa dyrektywa w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, przyjęta w czerwcu tego roku, będzie promować równy podział obowiązków opiekuńczych między kobietami i mężczyznami. Więcej informacji na ten temat można znaleźć w rozdziale 5.

Komisja nadal starała się pogłębiać wiedzę społeczeństwa na temat praw lesbijek, gejów, osób biseksualnych, transpłciowych i interseksualnych (LGBTI). W ostatnim, opublikowanym w marcu, sprawozdaniu rocznym w sprawie promowania równości osób LGBTI przedstawiono przegląd działań, jakie Komisja podjęła w celu zwalczania dyskryminacji.

Um edifício iluminado com as cores do arco-íris

O edifício do Serviço Europeu para a Ação Externa iluminado com as cores do arco-íris para assinalar o Dia Internacional contra a Homofobia, Transfobia e Bifobia, em Bruxelas, Bélgica, em 16 de maio de 2019.

Komisja poczyniła również postępy w pracach nad unijnymi ramami dotyczącymi krajowych strategii integracji Romów po 2020 r. Ramy te mają zasadnicze znaczenie dla rozwoju unijnych i krajowych instrumentów i struktur mających wspierać integrację Romów.

Obywatelstwo Unii Europejskiej

W styczniu tego roku Komisja opublikowała sprawozdanie w sprawie programów dla inwestorów, wprowadzonych w niektórych państwach członkowskich. Takie programy umożliwiają uzyskanie obywatelstwa lub zezwolenia na pobyt w państwie członkowskim pod warunkiem dokonania w nim inwestycji, bez konieczności wykazywania rzeczywistego związku z danym państwem członkowskim. Ma to jednak wpływ na obywatelstwo UE. Zasadniczo istnienie takiego związku jest warunkiem otrzymania obywatelstwa i na tej podstawie państwa członkowskie zaakceptowały fakt, że osoba posiadająca obywatelstwo jednego z państw członkowskich automatycznie otrzymuje obywatelstwo UE.

W swoim sprawozdaniu Komisja wskazała na zagrożenia związane z takimi programami, w szczególności w zakresie bezpieczeństwa, prania pieniędzy, oszustw podatkowych i korupcji. Wyraziła też obawę, że środki przyjęte przez państwa członkowskie nie zawsze są wystarczające do wyeliminowania wspomnianych zagrożeń. Komisja powołała grupę ekspertów z państw członkowskich, aby przeanalizowała ryzyko związane z takimi programami i zajęła się kwestią przejrzystości i dobrego zarządzania. Komisja będzie nadal monitorować zgodność tych programów z prawem UE. Więcej informacji na ten temat można znaleźć w rozdziale 8.

W ramach szeroko zakrojonych wysiłków na rzecz ochrony wyborów do Parlamentu Europejskiego w 2019 r. Komisja wspierała państwa członkowskie w tworzeniu europejskiej sieci współpracy ds. wyborów i organizowaniu jej posiedzeń. Sieć ta zrzesza przedstawicieli organów państw członkowskich odpowiedzialnych za sprawy wyborcze i umożliwia wymianę informacji na temat kwestii istotnych dla przeprowadzania wolnych i uczciwych wyborów, takich jak ochrona danych osobowych, cyberbezpieczeństwo, przejrzystość oraz działania informacyjne. Sieć będzie nadal reagować na potencjalne zagrożenia dla wyborów, szukać rozwiązań problemów oraz pomagać w stworzeniu bardziej odpornych systemów wyborczych i demokratycznych w całej UE.

Grafika pokazująca zwiększone środki bezpieczeństwa w odniesieniu do dowodów tożsamości i związane z tym korzyści

Bezpieczniejsze krajowe dowody tożsamości muszą być wyposażone w mikroprocesor bezstykowy oraz wykonane z twardego tworzywa sztucznego, a nie z papieru. Mikroukład o wysokim stopniu zabezpieczenia musi zawierać wizerunek twarzy i dwa odciski palców, co jest najbardziej wiarygodnym sposobem weryfikacji tożsamości osoby i autentyczności dokumentu podróży. Dokumenty obywateli będą lepiej chronione przed fałszowaniem, kopiowaniem, oszukańczym wykorzystaniem i nieprawidłowym użyciem. Łatwiejsze sprawdzanie umożliwi szybsze i skuteczniejsze kontrole graniczne, na przykład na lotniskach. Nowe dowody tożsamości będą ważne przez maksymalnie 10 lat, żeby uwzględnić zmiany rysów twarzy i przyszły rozwój w zakresie bezpieczeństwa. Dowody tożsamości wydawane osobom w wieku od 70 lat mogą mieć ważność dłuższą niż 10 lat. Obecnie używane stare i niewystarczająco zabezpieczone dowody tożsamości będą musiały zostać zastąpione, żeby wyeliminować luki w zakresie bezpieczeństwa.

W czerwcu w ramach działań na rzecz ułatwiania korzystania z prawa do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich UE przyjęła rozporządzenie dotyczące bezpieczeństwa dokumentów tożsamości i dokumentów pobytowych. Nowe zasady określają minimalne wspólne normy dotyczące dowodów tożsamości obywateli UE i dokumentów pobytowych wydawanych członkom ich rodzin niebędących obywatelami UE, jak również minimalnych wymogów w odniesieniu do dokumentów pobytowych obywateli UE. Dzięki temu dokumenty te staną się bardziej bezpieczne i wiarygodne, co zwiększy zaufanie do tych dokumentów i poprawi ich akceptację. To z kolei umożliwi obywatelom łatwiejsze przemieszczanie się w całej UE, ograniczy bariery utrudniające swobodny przepływ osób i wyeliminuje luki wykorzystywane przez terrorystów i innych przestępców.

Aby wzmocnić prawo obywateli UE do ochrony konsularnej w krajach trzecich, w których ich własne państwo członkowskie nie posiada placówki dyplomatycznej, przyjęto nowe przepisy dotyczące nowoczesnego unijnego tymczasowego dokumentu podróży. Dzięki nim obywatele UE będą mogli szybko otrzymać taki bezpieczny i powszechnie akceptowany dokument wydany przez dowolne państwo członkowskie i bezpiecznie wrócić do domu.

Ochrona konsumentów

W lipcu Komisja przedstawiła wytyczne dotyczące stosowania dyrektywy w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich z myślą o podniesieniu świadomości na temat środków ochrony przed nieuczciwymi postanowieniami umownymi, takimi jak nieuzasadnione ograniczenie praw konsumenta czy jednostronne zmiany w umowie.

W listopadzie przyjęto dyrektywę w sprawie lepszego egzekwowania i nowelizacji unijnych przepisów dotyczących ochrony konsumentów, która jest częścią tzw. nowego ładu dla konsumentów, zaproponowanego przez Komisję w kwietniu 2018 r. Dyrektywa dostosowuje prawa konsumentów do nowych technologii dzięki wprowadzeniu ważnych wymogów związanych z transakcjami w internecie i usługami cyfrowymi. Nowe przepisy zabraniają na przykład ukrytych reklam w wynikach wyszukiwania czy „fałszywych” recenzji konsumenckich. Nakazują też, by informować konsumentów o tożsamości partnerów platform cyfrowych (osoba prywatna lub zawodowo zajmująca się handlem detalicznym), o parametrach określających ranking wyników i o personalizacji cen za pomocą zautomatyzowanego procesu decyzyjnego.

W nowych przepisach przewidziano też odstraszające grzywny w przypadku powszechnie występujących naruszeń praw konsumentów, które podlegają skoordynowanym działaniom na mocy rozporządzenia w sprawie współpracy w dziedzinie ochrony konsumentów. Odrębny wniosek w sprawie europejskiego systemu zbiorowego dochodzenia roszczeń, który miałby być stosowany, gdy szkodę ponoszą grupy konsumentów, jest nadal przedmiotem rozmów w Parlamencie i Radzie.

W wyniku negocjacji z Komisją oraz krajowymi organami ochrony konsumentów platforma Airbnb dostosowała swoje praktyki i warunki sprzedaży do wymogów określonych w unijnych przepisach dotyczących ochrony konsumentów. Przykładowo w wynikach wyszukiwania wyświetla się obecnie cena końcowa oraz informacja, czy dana nieruchomość jest oferowana przez osobę prywatną, czy też przez podmiot lub osobę zawodowo zajmującą się wynajmem.

Po wezwaniu przez Komisję i unijne organy ochrony konsumentów pięciu liderów w sektorze wypożyczania samochodów (Avis, Europcar, Enterprise, Hertz i Sixt) zmieniło sposób, w jaki przedstawiają ceny wynajmu samochodów, co sprawia, że są one w pełni przejrzyste dla konsumentów.

W następstwie skandalu związanego z Cambridge Analytica, po długotrwałych rozmowach z Komisją i organami ochrony konsumentów w UE, Facebook zmienił warunki świadczenia usług. Obecnie zawierają one bardziej przejrzyste wyjaśnienia na temat sposobu, w jaki Facebook wykorzystuje dane użytkowników do rozwijania działań w zakresie profilowania oraz ukierunkowanej reklamy w celu generowania dochodu, oraz uznanie odpowiedzialności przedsiębiorstwa w przypadku zaniedbania.

UE ułatwia zakupy przez internet, umożliwiając konsumentom podejmowanie świadomych decyzji i zapewniając im bezpieczne transakcje. Zainicjowana w 2019 r. kampania informacyjna #YourEURight miała przypomnieć konsumentom, że przysługują im szerokie prawa podczas zakupów w sklepach internetowych kierujących swoją ofertę do europejskich konsumentów. 

Przyjęto nowe przepisy, aby skuteczniej walczyć z problemem podwójnej jakości produktów konsumpcyjnych. Jednocześnie Komisja pracowała nad wyjaśnieniem, kiedy sprzedaż produktów o podwójnej jakości (tj. towarów sprzedawanych w całej Europie w takich samych lub podobnych opakowaniach, lecz różniących się składem) stanowi nielegalną praktykę handlową, i udoskonaliła wspólną metodykę. W czerwcu 2019 r. opublikowała wyniki ogólnounijnej kampanii, w trakcie której zbadano i porównano szereg produktów żywnościowych z różnych państw członkowskich. Przeprowadzone badania pokazały, że niemal jedna trzecia testowanych produktów żywnościowych miała identyczne lub podobne opakowanie, natomiast inny skład. Nie stwierdzono jednak żadnego konkretnego wzorca geograficznego. Wyniki nie pozwalają na sformułowanie wniosków co do tego, czy zaobserwowane różnice wpływają na jakość, czy też wynikają z indywidualnych przypadków stosowania nieuczciwych praktyk.

Po przyjęciu wytycznych mających pomóc organom krajowym w stosowaniu unijnych przepisów dotyczących ochrony konsumentów i żywności w odniesieniu do produktów spożywczych o podwójnej jakości Komisja przeznaczyła ponad 4,5 mln euro na ograniczenie tego zjawiska oraz na wzmocnienie organizacji konsumenckich. Oprócz tego w kwietniu weszła w życie dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych w łańcuchu dostaw produktów rolnych i spożywczych.

W czerwcu Komisja opublikowała sprawozdanie końcowe przygotowane przez Forum Wysokiego Szczebla do spraw Poprawy Funkcjonowania Łańcucha Dostaw Żywności, w którym przedstawiono zalecenia dotyczące uczciwych i skutecznych praktyk handlowych oraz przejrzystości. W sprawozdaniu zwrócono również uwagę na problemy związane z ograniczeniami w dostawach terytorialnych, które uniemożliwiają sprzedawcom detalicznym swobodny wybór miejsca zaopatrzenia. Komisja uruchomiła ponadto projekt mający na celu pogłębienie wiedzy konsumentów na temat podziału środków pieniężnych w łańcuchu dostaw żywności.

Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych

Także w czerwcu Rada przyjęła zmianę rozporządzenia Bruksela II bis wprowadzającą poprawki w przepisach o ochronie dzieci w transgranicznych sporach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, takich jak spory dotyczące prawa pieczy nad dzieckiem, prawa do kontaktów z dzieckiem i uprowadzenia dziecka. Dzięki nowym przepisom współpraca sądowa będzie szybsza i skuteczniejsza, co pozwoli zagwarantować, że celem nadrzędnym będzie najlepiej pojęty interes dziecka.

Prawo spółek

W czerwcu przyjęto nowe przepisy UE mające ułatwić przedsiębiorcom rejestrowanie działalności w internecie i za granicą, zakładanie nowych oddziałów lub przesyłanie dokumentów do rejestru przedsiębiorców. Przyjęty w listopadzie uzupełniający pakiet przepisów ułatwia transgraniczne przekształcanie, łączenie i podział spółek, zapewniając jednocześnie lepszą ochronę praw pracowników, udziałowców mniejszościowych i wierzycieli. Nowe zasady stwarzają pewność prawa, przynoszą oszczędności, ograniczają obciążenia administracyjne i zapewniają niezbędne uprawnienia pozwalające zapobiegać wszelkim nadużyciom.

Przyjęte w listopadzie nowe przepisy dotyczące zarządzania firmami inwestycyjnymi i wynagradzania ich kierownictwa mają być proporcjonalne do wielkości, ryzyka i działalności firm inwestycyjnych, przy zapewnieniu odpowiedniego nadzoru nad wszystkimi dużymi instytucjami, które mogą stwarzać ryzyko systemowe. W maju uaktualniono przepisy dotyczące zarządzania bankami oraz wynagradzania ich kierownictwa. Wzmocniono szczególnie uprawnienia władz do usuwania członków organu zarządzającego banku, jeśli istnieje jakiekolwiek podejrzenie, że są uwikłani w pranie pieniędzy lub finansowanie terroryzmu.

Zwalczanie terroryzmu i prania pieniędzy

W 2019 r. Komisja rozszerzyła swoje wsparcie finansowe, operacyjne i polityczne dla państw członkowskich, aby mogły szybciej wprowadzić unię bezpieczeństwa. Do końca roku 16 z 22 inicjatyw ustawodawczych dotyczących unii bezpieczeństwa zyskało moc prawną. UE przetarła szlaki w walce z zamieszczaniem w internecie treści o charakterze terrorystycznym dzięki propozycji rozporządzenia zobowiązującego platformy internetowe do usuwania takich treści w ciągu godziny od otrzymania nakazu usunięcia. Parlament Europejski i Rada poczyniły znaczne postępy w pracach nad odpowiednim wnioskiem Komisji; prace te będą kontynuowane w pierwszym kwartale 2020 r.

Jednocześnie Komisja, ministrowie spraw wewnętrznych państw członkowskich oraz przedstawiciele sektora prywatnego poparli unijny protokół kryzysowy, tj. mechanizm reagowania na gwałtowne rozprzestrzenianie się w internecie treści ekstremistycznych i terrorystycznych propagujących przemoc. Było to częścią ogólnoświatowej odpowiedzi na apel wystosowany w następstwie zamachów w Christ­church (Nowa Zelandia). Nadal wdrażano środki przewidziane w planie działania z 2017 r. w sprawie ochrony przestrzeni publicznej, w tym ochrony przed zagrożeniami terrorystycznymi.

UE kontynuowała wysiłki na rzecz pozbawienia terrorystów środków umożliwiających im popełnianie przestępstw. Zaktualizowała przepisy dotyczące wprowadzania do obrotu chemikaliów wykorzystywanych przez terrorystów do wytwarzania materiałów wybuchowych domowym sposobem oraz przepisy dotyczące dostępu do takich chemikaliów. Wprowadziła też nowe środki mające ograniczyć finansowanie terroryzmu. UE kontynuowała współpracę międzynarodową w tym zakresie, m.in. prowadziła wymianę danych dotyczących przelotu pasażera (PNR) z Australią i Stanami Zjednoczonymi, pracowała nad dokończeniem nowego projektu umowy z Kanadą oraz podpisała ramy współpracy ONZ w zakresie walki z terroryzmem.

Pod koniec roku Komisja zaproponowała rozpoczęcie negocjacji z Japonią w sprawie wymiany danych PNR oraz z Nową Zelandią w sprawie wymiany danych osobowych do celów egzekwowania prawa z Europolem. Komisja poparła również dwustronne ustalenia z władzami Albanii, Bośni i Hercegowiny, Kosowa (użycie tej nazwy nie wpływa na stanowiska w sprawie statusu Kosowa i jest zgodne z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ 1244/1999 oraz z opinią Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Deklaracji niepodległości Kosowa), Czarnogóry, Macedonii Północnej i Serbii, dotyczące realizacji wspólnego planu działania na rzecz zwalczania terroryzmu na Bałkanach Zachodnich.

UE wprowadziła szereg środków służących walce z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu. W 2019 r. wzmocniła rolę nadzorczą Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego. Zamierza też wprowadzić jednolite ogólnounijne przepisy, które umożliwią organom państw członkowskich dostęp do krajowych scentralizowanych rejestrów rachunków bankowych oraz systemów wyszukiwania danych oraz ułatwią współpracę między poszczególnymi organami. Ponadto w swoich czterech sprawozdaniach Komisja podkreśliła potrzebę pełnego i prawidłowego wdrożenia przepisów czwartej i piątej dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy. W grudniu Rada przyjęła konkluzje dotyczące priorytetów strategicznych w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Zawierają one ambitne postulaty w odniesieniu do potrzeby wprowadzenia bardziej szczegółowych przepisów oraz przyznania unijnym organom określonych zadań.

Zaostrzenie walki z przestępczością

Rada upoważniła Komisję do prowadzenia w imieniu UE negocjacji ze Stanami Zjednoczonymi w sprawie porozumienia dotyczącego transgranicznego dostępu do elektronicznego materiału dowodowego w sprawach karnych, a także do uczestnictwa w rokowaniach w sprawie drugiego protokołu dodatkowego do przyjętej w ramach Rady Europy Konwencji o cyberprzestępczości.

W 2019 r. Komisja pracowała nad utworzeniem Prokuratury Europejskiej (EPPO), która powinna rozpocząć działalność pod koniec 2020 r. Pierwszą Europejską Prokurator Generalną została Laura Codruţa Kövesi z nominacji Parlamentu i Rady.

UE przeciwdziałała nielegalnemu handlowi dobrami kultury. Przyjęte w kwietniu rozporządzenie dotyczące przywozu dóbr kultury na teren Unii oraz ich wywozu z Unii ma położyć kres temu nielegalnemu procederowi, z którego dochody są nierzadko wykorzystywane przez terrorystów i innych przestępców.

Silniejszy europejski system do walki z klęskami żywiołowymi

Um helicóptero iça do mar um membro da equipa de resgate junto a uma embarcação da guarda costeira.

Operação Shark Bait: uma demonstração de uma missão de salvamento da União Europeia utilizando dados do sistema de navegação por satélite Galileo, em Ostende, na Bélgica, em 26 de setembro de 2019.

Ponieważ rosnąca liczba, często jednoczesnych, katastrof naturalnych w całej Europie utrudnia państwom członkowskim wzajemną pomoc oraz skuteczną reakcję na takie wydarzenia, UE utworzyła system rescEU, który ma wzmocnić Unijny Mechanizm Ochrony Ludności. W 2019 r. Komisja kontynuowała prace związane z uruchomieniem tego systemu. Wstępnie utworzona flota rescEU odegrała ważną rolę w walce z pożarami lasów, jakie wybuchły w Grecji w sierpniu 2019 r.

Podsumowanie stanu początkowego floty rescEU

Początkowa flota rescEU (europejska rezerwa zdolności kryzysowych) będzie składać się z zasobów z Grecji, Hiszpanii, Francji, Chorwacji, Włoch i ze Szwecji, a w jej skład wejdzie dziewięć samolotów do gaszenia pożarów i sześć śmigłowców gaśniczych.

Rozdział 8

Ku nowej polityce migracji

© Fotolia

W 2019 r. UE nadal realizowała Europejski program w zakresie migracji, stosując kompleksowe i humanitarne podejście do zarządzania migracją. Od 2015 r. ponad 67 tys. uchodźców znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji zyskało legalną i bezpieczną możliwość dotarcia do Europy dzięki programom przesiedleń finansowanym przez UE. Wspólnie z kilkoma zainteresowanymi państwami członkowskimi wdrożono szereg innowacyjnych projektów pilotażowych, aby umożliwić migrację pracowników z krajów partnerskich w Afryce.

We współpracy z krajami partnerskimi kontynuowano działania ukierunkowane na zapobieganie nielegalnej migracji: zwalczanie siatek przemytniczych w Sahelu i podniesienie faktycznego odsetka powrotów osób nieposiadających prawa pobytu w UE. Umożliwiły to formalne umowy o readmisji czy też praktyczne porozumienia dotyczące powrotów i readmisji zawarte z 23 krajami.

Na koniec roku liczba przypadków nielegalnego przekroczenia granicy była o 92 proc. niższa od najwyższych wartości z 2015 r. UE dowiodła swojej solidarności, przeznaczając – począwszy od 2015 r. – kwotę ponad 12 mld euro na pomoc dla uchodźców znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji i migrantów w krajach sąsiadujących i krajach partnerskich. UE przeznaczyła ponadto niemal 11,3 mld euro dla państw członkowskich na udoskonalenie zarządzania migracją i granicami.

Rok 2019 był przełomowym rokiem dla europejskiego zarządzania granicami: w grudniu zaczęły obowiązywać nowe przepisy usprawniające funkcjonowanie Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej. To ambitne nowe rozporządzenie zmierza do ustanowienia stałej służby operacyjnej liczącej 10 tys. funkcjonariuszy posiadających uprawnienia wykonawcze i dysponujących własnym sprzętem, co pozwoli im podejmować interwencje na zewnętrznych granicach UE, tam gdzie będzie to potrzebne, również na prośbę państw niesąsiadujących z UE.

Europejski program w zakresie migracji

We wrześniu 2017 r. państwa członkowskie podjęły jak dotąd największe wspólne zobowiązanie – przesiedlenie ponad 50 tys. osób potrzebujących ochrony międzynarodowej. W ciągu 2019 r. poczyniono konkretne postępy w zakresie jego wykonania, a Komisja nadal wspierała państwa członkowskie w realizacji ich zobowiązań. Potrzeby związane z przesiedleniami są nadal ogromne na całym świecie, dlatego dalsze działania na szczeblu europejskim mają decydujące znaczenie. W ramach programu przesiedlono do końca roku 43,8 tys. osób, co stanowi ponad 87 proc. ogólnego zobowiązania państw członkowskich.

Um vídeo sobre a ação da União Europeia no domínio da migração

O continente da solidariedade: video que acompanha o Relatório sobre a aplicação da Agenda Europeia da Migração.© União Europeia, 2019

Podsumowanie wyników unijnych programów przesiedleń

Od 2015 r. dzięki dwóm udanym unijnym programom przesiedleń schronienie w Unii Europejskiej znalazło ponad 67 tys. osób potrzebujących ochrony międzynarodowej, znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. Państwa członkowskie uczestniczące w przesiedlaniu osób potrzebujących ochrony międzynarodowej w ramach tych programów otrzymują wsparcie finansowe z budżetu unijnego. W ramach obecnego unijnego programu przesiedleń (2017–2019) wkład ten ustalono na kwotę 10 tys. euro na każdą przesiedloną osobę.

Zarządzanie granicami

W grudniu zaczęły obowiązywać nowe przepisy, które wzmacniają zarządzanie granicami zewnętrznymi przez UE, umożliwiając Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej utworzenie stałej służby liczącej 10 tys. pracowników operacyjnych.

Członkowie stałej służby będą posiadać uprawnienia wykonawcze i własny sprzęt, co pozwoli im w razie potrzeby podejmować interwencje na granicach zewnętrznych UE, a także w państwach niebędących członkami UE, które będą gotowe przyjąć zespoły straży granicznej i przybrzeżnej na swoim terytorium. Państwa członkowskie (oraz zainteresowane państwa niebędące członkami UE) przez cały czas zachowują swoją suwerenność i odpowiedzialność za operacje przeprowadzane na ich granicach oraz procedury powrotu. Mianowanych zostanie 40 urzędników ds. praw podstawowych, którzy gwarantować będą, że członkowie stałej służby będą przestrzegać praw obywateli państw niebędących członkami UE przekraczających granice zewnętrzne (regularnie lub nie) lub którzy są objęci operacją powrotu.

Komisja wynegocjowała z pięcioma państwami Bałkanów Zachodnich porozumienia w sprawie statusu, które pozwalają na rozmieszczenie zespołów Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej. Porozumienie z Albanią weszło w życie 1 maja 2019 r., a już trzy tygodnie później rozmieszczono tam zespoły operacyjne. 7 października Komisja oraz fińska prezydencja Rady podpisały porozumienie o statusie z Czarnogórą, a 19 listopada – z Serbią. Nadal trwa finalizacja podobnych umów z Bośnią i Hercegowiną oraz z Macedonią Północną.

Systemy informacyjne dotyczące bezpieczeństwa, migracji i zarządzania granicami

W czerwcu weszły w życie nowe europejskie przepisy, które dopuszczają wymianę danych i informacji między różnymi systemami informacyjnymi wspierającymi funkcjonowanie przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości bez kontroli na granicach wewnętrznych. Po uruchomieniu platformy łączącej te systemy (przewidywanym na 2023 r.) organy służb granicznych, migracyjne, wizowe, sądowe i policyjne będą mogły dokonywać kontroli krzyżowej danych dotyczących tożsamości, porównując je na jednym ekranie z danymi zawartymi we wszystkich istotnych systemach informacyjnych UE, i będą mogły natychmiast sygnalizować przypadki osób usiłujących korzystać z wielokrotnych tożsamości.

Grafika pokazująca zwiększanie na przestrzeni lat finansowania i liczby pracowników Europejskiej Agencji Straży Granicznej

Rozbudowanie Europejskiej Agencji Straży Granicznej spowodowało zwiększenie liczby europejskich funkcjonariuszy straży granicznej z 300 w 2014 r. do 1 300 obecnie, przy czym w 2019 r. dodano 1 500 funkcjonariuszy straży granicznej w rezerwie. Od 2006 r. inwestycje w zarządzanie granicami stale rosły (2,4 mld euro w latach 2006–2013 i 5,6 mld euro w latach 2014–2020). Budżet zatwierdzony na okres 2021–2027 przewiduje znaczny wzrost inwestycji do 21,3 mld euro. Źródło: Komisja Europejska.

Grafika wyjaśniająca system wjazdu/wyjazdu

Komisja zaproponowała system wjazdu/wyjazdu, aby przyczynić się do modernizacji zarządzania granicami zewnętrznymi poprzez poprawę jakości i skuteczności kontroli na granicach zewnętrznych strefy Schengen. Pomoże to państwom członkowskim uporać się ze stale rosnącą liczbą osób podróżujących do Unii Europejskiej bez konieczności zwiększenia liczebności straży granicznej. Wzmocni bezpieczeństwo wewnętrzne oraz walkę z terroryzmem i poważną przestępczością, a także umożliwi systematyczne identyfikowanie osób nielegalnie przedłużających pobyt (osób pozostających w strefie Schengen po zakończeniu okresu dozwolonego pobytu).

Kontynuowano prace nad wdrożeniem systemu wjazdu/wyjazdu (EES) oraz europejskiego systemu informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (ETIAS). W ramach pierwszego systemu dotychczasowa metoda ręcznego wbijania pieczęci do paszportów zostanie zastąpiona elektronicznym rejestrem danych dotyczących tożsamości i dokumentów podróży, a także danych dotyczących miejsca i dat wjazdu oraz wyjazdu. Dzięki temu można będzie w większym stopniu zagwarantować, że obywatele państw niebędących członkami UE nie będą zostawali na terytorium UE dłużej niż przewiduje ich pozwolenie. Poprawi się jakość i skuteczność kontroli na granicach zewnętrznych, a państwom członkowskim łatwiej będzie sobie radzić z rosnącą liczbą podróżujących. Za sprawą systemu ETIAS organy krajowe będą dysponować większą ilością informacji dotyczących tego, czy osoba podróżująca do UE bez wizy może stanowić zagrożenie związane z bezpieczeństwem lub nielegalną migracją – jeszcze zanim dana osoba pojawi się na granicy zewnętrznej. W razie potrzeby można będzie odmówić takiej osobie zezwolenia na podróż.

Um vídeo sobre a Guarda Europeia de Fronteiras e Costeira

Reforço da Guarda Europeia de Fronteiras e Costeira. © União Europeia, 2019

Zarządzanie migracją i ratowanie życia na morzu

Wspólne operacje UE oraz misje morskie przyczyniły się do uratowania ponad 760 tys. osób. Były one również wsparciem dla państw członkowskich, które przyjęły osoby przybywające z regionu Morza Śródziemnego.

Zgodnie z Unijnym planem działania na rzecz zwalczania przemytu migrantów z 2015 r. w sierpniu wszedł w życie przegląd rozporządzenia w sprawie sieci urzędników łącznikowych ds. imigracji. Dzięki temu poprawi się współpraca i koordynacja między urzędnikami łącznikowymi ds. imigracji, których państwa członkowskie, Komisja i agencje UE wysyłają do państw niebędących członkami UE w celu skuteczniejszego reagowania oraz zapobiegania nielegalnej imigracji i zwalczania związanej z nią przestępczości transgranicznej.

Grafika przedstawiająca wzrost i spadek liczby nielegalnych przekroczeń granicy w regionie Morza Śródziemnego od 2014 r.

W latach 2014–2019 liczba przypadków nielegalnego przekraczania granic na trzech głównych szlakach migracyjnych, a mianowicie na szlaku wschodniośródziemnomorskim, środkowośródziemnomorskim i zachodniośródziemnomorskim, ulegała wahaniom, w większości utrzymując się na poziomie poniżej 50 tys. osób miesięcznie. Największą liczbę przekroczeń granicy stale odnotowuje się na szlaku wschodniośródziemnomorskim, mniejsze liczby obserwuje się na szlakach środkowośródziemnomorskim i zachodniośródziemnomorskim. Od początku 2015 r. do początku 2016 r. odnotowywano wyższą liczbę przypadków przekroczeń granicy; liczba przekroczeń granicy na szlaku wschodniośródziemnomorskim wzrosła znacznie powyżej średniej, osiągając w październiku 2015 r. najwyższy poziom 200 tys. osób miesięcznie; w samym tylko dniu 20 października zarejestrowano 10 tys. osób. Od tego czasu liczba nielegalnych przekroczeń granicy na trzech głównych trasach spadła do poziomu z 2014 r., czyli znacznie poniżej 50 tys. osób przybywających miesięcznie. Źródło: Dane pochodzą ze „Sprawozdania z postępów w realizacji Europejskiego programu w zakresie migracji”, COM(2019) 481 final, 16 października 2019 r. Źródło danych: Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej.

Komisja kontynuowała wysiłki zmierzające do zapobiegania sytuacjom, w których potencjalni migranci wyruszają w nielegalną podróż do UE i narażają swoje życie, do czego nakłaniają ich przemytnicy. Komisja sfinansowała osiem kampanii informacyjnych podnoszących świadomość, skierowanych bezpośrednio do społeczności w krajach niebędących członkami UE, z których pochodzą potencjalni nielegalni migranci, a także do ich zaufanych diaspor w Europie. W kampaniach przekazano obiektywne informacje, dzięki którym migranci mogą podejmować świadome decyzje. Komisja zwiększyła również finansowanie wspólnych partnerstw operacyjnych, w tym wspólnych zespołów dochodzeniowo-śledczych, do kwoty 22,5 mln euro. Takie partnerstwa między państwami członkowskimi a organami ścigania z państw niebędących członkami UE są skierowane przeciwko przemytnikom migrantów działającym w Afryce Zachodniej i Północnej.

Ustalenia tymczasowe

Zdarzenia związane ze sprowadzaniem migrantów na ląd, które miały miejsce w regionie środkowo­śródziemnomorskim, wyraźnie pokazały potrzebę wspólnych europejskich rozwiązań opartych na solidarności, odpowiedzialności i poszanowaniu praw podstawowych. Do momentu zawarcia porozumienia w sprawie długoterminowego i zrównoważonego systemu reformującego europejski system azylowy Komisja aktywnie wspiera zawieranie tymczasowych ustaleń między państwami członkowskimi, które ułatwiają sprowadzanie na ląd w następstwie operacji poszukiwawczo-ratowniczych na Morzu Śródziemnym. W 2019 r. Komisja koordynowała, przy wsparciu agencji UE i na wniosek państw członkowskich, relokacje dobrowolne; ogółem relokowano 1 608 osób.

Powroty i readmisja

Parlament Europejski i Rada kontynuowały negocjacje w sprawie wniosku Komisji z 2018 r. dotyczącego poprawy skuteczności dyrektywy powrotowej. Zmiany we wspólnych unijnych przepisach dotyczących powrotów obejmują uproszczenie powrotu osób, którym odmówiono azylu w ramach procedur na granicy, wprowadzenie jaśniejszych i szybszych procedur wydawania decyzji nakazujących powrót oraz wprowadzenie wymogu wydania decyzji nakazującej powrót natychmiast po podjęciu decyzji o zakończeniu legalnego pobytu.

W grudniu zwiększono zdolności Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej w zakresie wspierania powrotów; było to możliwe dzięki wejściu w życie nowego rozporządzenia UE. Tym samym Agencja odgrywa teraz bardziej aktywną rolę, wspierając państwa członkowskie stosownie do ich potrzeb oraz rozszerzając zakres potencjalnego wsparcia na wszystkie etapy procedury powrotu.

Unia Europejska zawarła 23 umowy o readmisji z państwami niebędącymi członkami UE. W 2019 r. kontynuowano negocjacje w sprawie umów lub szerszych ram współpracy w obszarze migracji z sześcioma innymi państwami.

Ochrona osób potrzebujących

Reforma systemu azylowego

Pomimo intensywnych starań ze strony rumuńskiej i fińskiej prezydencji Rady państwa członkowskie nie osiągnęły porozumienia, a prace nad wnioskami dotyczącymi reformy unijnej polityki azylowej stoją w miejscu. W grudniu, bezpośrednio po objęciu swoich stanowisk, wiceprzewodniczący Margaritis Schinas i komisarz Ylva Johansson zaczęli odwiedzać poszczególne państwa członkowskie i rozmawiać z przedstawicielami rządów. Byli już w Danii, Niemczech, Grecji, we Francji, Włoszech i na Węgrzech. Każde z nich przeprowadziło również ustrukturyzowaną debatę z Parlamentem Europejskim. Konsultacje to ważny aspekt zobowiązania przewodniczącej Ursuli von der Leyen do ustalenia dalszych kroków w kwestii migracji. Przyczynią się one do ukształtowania nowego paktu w sprawie migracji i azylu, który zostanie przedstawiony w 2020 r.

Hotspoty oraz wsparcie dla Grecji, Cypru, Malty, Włoch i Hiszpanii

Od 2015 r. Komisja przeznaczyła 2,2 mld euro na pomoc władzom Grecji, organizacjom międzynarodowym oraz organizacjom pozarządowym w zarządzaniu migracją. Pomoc przekazano w ramach Funduszu Azylu, Migracji i Integracji, Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz instrumentu na rzecz wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych. Ponadto Komisja nadal zapewnia wsparcie strukturalne władzom greckim dzięki stałej obecności na wyspach Morza Egejskiego.

Począwszy od września 2019 r., Komisja jest stale obecna na Cyprze, wspierając władze kraju w skutecznym zarządzaniu migracją. Finansowanie przeznaczone przez UE dla tego kraju od 2014 r. osiągnęło kwotę 103,5 mln euro. W okresie od 2014 r. do końca 2019 r. wsparcie UE w wysokości 112,85 mln euro otrzymała – w ramach Funduszu Azylu, Migracji i Integracji oraz Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego – Malta.

Jeśli chodzi o Włochy, dzięki przyznanej w 2019 r. kwocie 59,4 mln euro łączna kwota pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych wzrosła do 285,2 mln euro. Jest to uzupełnienie kwoty 737,4 mln euro – wsparcia, jakie UE przeznaczyła w latach 2014–2020 dla Włoch w ramach ich krajowych programów na rzecz Funduszu Azylu, Migracji i Integracji oraz Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

Komisja w dalszym ciągu wspierała Hiszpanię. Począwszy od 2018 r., państwo to otrzymało ponad 52 mln euro pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych. Kwota przeznaczona została na udzielenie wsparcia migrantom, utworzenie lokalnych ośrodków rejestracji i ośrodków wstępnego przyjmowania migrantów, a także rozmieszczenie dodatkowych sił Gwardii Cywilnej.

Migranci przybywający do hotspotów w Grecji i we Włoszech, a także do ośrodków rejestracji na południowym wybrzeżu Hiszpanii, są nadal odpowiednio rejestrowani, identyfikowani i pobiera się od nich odciski palców.

Wsparcie finansowe na efektywne zarządzanie migracją

UE wspiera krajowe starania podejmowane na rzecz lepszego zarządzania migracjami i granicami, przeznaczając na ten cel znaczne środki za pośrednictwem krajowych programów działania, administrowanych przez państwa członkowskie. W 2019 r. UE przekazała 467 mln euro w ramach Funduszu Azylu, Migracji i Integracji, 442,7 mln euro – w ramach Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (Granice i Wizy) oraz 92,7 mln euro w ramach Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (Policja).

Podsumowanie funduszy zarządzania migracjami

Finansowanie z Funduszu Azylu, Migracji i Integracji stanowi dla państw członkowskich wsparcie w zarządzaniu przepływami migracyjnymi, w tym w dziedzinach azylu, integracji, legalnej migracji i powrotów. Finansowanie z Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego wspiera wysiłki państw członkowskich na rzecz lepszej ochrony bezpieczeństwa obywateli oraz lepszej ochrony zewnętrznych granic Unii i zarządzania nimi. Fundusz ten składa się z dwóch instrumentów: Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (granice i wizy) oraz Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (współpraca policyjna). Prawa autorskie: Unia Europejska

Oświadczenie UE–Turcja

Oświadczenie UE–Turcja nadal było źródłem alternatywnych rozwiązań dla niebezpiecznych tras i przyczyniło się do ocalenia istnień ludzkich na Morzu Egejskim. Liczba nielegalnych migrantów, którzy przybyli z Turcji do Grecji drogą morską w 2019 r. (ok. 60 tys.) była znacznie niższa niż przez złożeniem tego oświadczenia (przed październikiem 2015 r.). Do końca 2019 r. państwa członkowskie przesiedliły do Europy ok. 25 700 syryjskich uchodźców, otwierając im zorganizowane, bezpieczne i legalne drogi migracji. W 2019 r. w ramach programu dotyczącego wspomaganego dobrowolnego powrotu i środków reintegracyjnych przeprowadzono 3 854 dobrowolne powroty z Grecji do państw niebędących członkami UE, z czego 3 260 ze stałego lądu i 594 – z wysp. Od 2016 r. z pomocą programu z wysp greckich i ze stałego lądu dobrowolnie powróciło 17 900 migrantów.

Jednocześnie UE nadal wspierała Turcję w jej wysiłkach na rzecz przyjmowania uchodźców. W latach 2016–2019 za pośrednictwem Instrumentu Pomocy dla Uchodźców w Turcji przyznano 6 mld euro.

Do końca 2019 r. na poszczególne działania wykorzystano cały przeznaczony na nie budżet. Z kwoty 4,7 mld euro, na którą zawarte zostały umowy, wypłacono 3,2 mld euro. Ponad 1,7 mln uchodźców nadal korzysta z miesięcznej pomocy pieniężnej, tzw. siatki bezpieczeństwa socjalnego w sytuacjach nadzwyczajnych, dzięki której mogą zaspokoić podstawowe potrzeby. Ponad 500 tys. dzieci uchodźców zyskało dostęp do edukacji.

Um idoso conversa com um trabalhador humanitário.

Um beneficiário da Rede de Segurança Social de Emergência, financiada pela União Europeia, conversa com um membro da equipa do Programa Alimentar Mundial na sua casa em Ancara, Turquia, em 24 de setembro de 2019.

Doskonalenie bezpiecznych, uporządkowanych i legalnych sposobów migracji do Europy

Polityka wizowa

UE nadal aktualizowała i upraszczała swoją politykę wizową dla obywateli państw niebędących członkami UE podróżujących do strefy Schengen. Począwszy od lutego 2020 r., zaktualizowany kodeks wizowy przyniesie ograniczenie biurokracji i przyczyni się do ułatwienia procedur wizowych dla niebudzących podejrzeń podróżnych planujących pobyt krótkoterminowy, przy jednoczesnym utrzymaniu poziomu bezpieczeństwa. Zaktualizowany kodeks wprowadza nowy mechanizm, który uruchamia bardziej rygorystyczne warunki rozpatrywania wniosków wizowych, w przypadku gdy kraj partnerski nie współpracuje w wystarczającym stopniu w zakresie readmisji swoich obywateli przebywających w UE nielegalnie. W odniesieniu do niektórych kategorii podróżnych państwa członkowskie będą mogły wydłużać okres rozpatrywania wniosków wizowych, skracać termin ważności wydanych wiz i podwyższać wysokość opłaty wizowej, a także różnicować zwolnienie z takich opłat.

Ułatwienia wizowe i zawieszenie obowiązku wizowego

W czerwcu zakończono negocjacje między UE a Białorusią w sprawie umów o ułatwieniach wizowych i readmisji, a główni negocjatorzy parafowali umowy. Strony pracują obecnie nad zakończeniem wewnętrznych procedur, aby umożliwić podpisanie i zawarcie umów. Obie umowy zostaną podpisane i wejdą w życie jednocześnie.

W 2017 r. wzmocniono mechanizm zawieszający zwolnienie z obowiązku wizowego, aby umożliwić szybkie reagowanie w nagłych przypadkach. W czerwcu 2019 r. Komisja otrzymała od Niderlandów zgłoszenie w ramach mechanizmu, które odnosiło się do Albanii. Po dokładnym rozważeniu treści zgłoszenia i na podstawie dostępnych informacji oraz odnośnych danych Komisja uznała, że okoliczności wymagane do uruchomienia mechanizmu nie zostały spełnione, i zobowiązała się do monitorowania sytuacji.

Wzajemność wizowa

Obecnie do UE bez wizy mogą podróżować obywatele około 60 krajów. Obywatele UE powinni mieć taką samą możliwość podróżowania do tych krajów. Zasada wzajemności ma dla naszej wspólnej polityki wizowej kluczowe znaczenie. Poczyniono postępy w kontaktach ze Stanami Zjednoczonymi – we wrześniu administracja USA ogłosiła, że Polska kwalifikuje się do przystąpienia do programu znoszenia wiz. Stany Zjednoczone nadal wymagają wiz od obywateli Bułgarii, Chorwacji, Cypru i Rumunii; jednak pozytywne zmiany przemawiają za podejściem opartym na cierpliwej dyplomacji, stosowanym przez Komisję w kontaktach z administracją Stanów Zjednoczonych.

Stany Zjednoczone wyraziły gotowość przyjęcia wymienionych państw członkowskich do programu znoszenia wiz, jeżeli spełnią one wymogi określone w ustawodawstwie USA, na przykład w odniesieniu do współpracy w zakresie bezpieczeństwa i obniżenia odsetka odmów wydania wizy.

Złote paszporty i złote wizy

W styczniu Komisja przedstawiła obszerne sprawozdanie na temat programów obywatelstwa dla inwestorów i ułatwień pobytowych stosowanych przez szereg państw członkowskich. Systemy te, powszechnie znane jako „złote paszporty” i „złote wizy”, umożliwiają uzyskanie – odpowiednio – nowego obywatelstwa lub zezwolenia na pobyt wyłącznie na podstawie dokonanej inwestycji. Jeżeli chodzi o państwa, które korzystają z bezwizowego dostępu do UE, w sprawozdaniu Komisji podkreślono konieczność przeprowadzania przez te państwa jak najskrupulatniejszych kontroli bezpieczeństwa oraz kontroli przeszłości wnioskodawców w ramach systemu obywatelstwa dla inwestorów. Komisja monitoruje tę kwestię w ramach mechanizmu zawieszającego zwolnienie z obowiązku wizowego. W kontekście procesu przystąpienia do UE monitorowane są również programy nadawania obywatelstwa w odniesieniu do krajów kandydujących i potencjalnych krajów kandydujących. Zob. również rozdział 7.

Promowanie migracji opartej na potrzebach

W 2019 r. Unia zacieśniła dwustronną współpracę z krajami pochodzenia i tranzytu oraz z organizacjami międzynarodowymi. Jej celem było zajęcie się przyczynami nieuregulowanej migracji i przymusowych wysiedleń, udoskonalenie zarządzania granicami oraz wspieranie dobrowolnych powrotów i mobilności ludzi. Z pomocą wspólnej grupy zadaniowej UE współpracowała również z Unią Afrykańską i Organizacją Narodów Zjednoczonych.

Komisja kontynuowała prace nad rozwojem ścieżek legalnej migracji, aby do UE docierały osoby posiadające umiejętności i zdolności potrzebne na europejskim rynku pracy. Wiosną Komisja ukończyła ogólną ocenę unijnych przepisów dotyczących legalnej migracji. Wyniki tej oceny adekwatności potwierdziły znaczenie skutecznej polityki w obszarze legalnej migracji, która powinna być kluczowym elementem nośnym kompleksowej europejskiej polityki migracyjnej.

Przez cały rok Komisja kontynuowała współpracę z państwami członkowskimi nad wypracowaniem pilotażowych projektów w obszarze migracji zarobkowej, które miałyby być realizowane z najważniejszymi krajami partnerskimi, poczynając od krajów afrykańskich. W tym celu Komisja zapewniła wsparcie finansowe, w tym za pośrednictwem kryzysowego funduszu powierniczego UE dla Afryki.

Integracja

Za politykę integracyjną odpowiedzialność ponoszą władze krajowe. Niemniej jednak w 2019 r. Komisja nadal wspierała starania podejmowane przez państwa członkowskie, władze lokalne i regionalne, organizacje pozarządowe i inne podmioty, koordynując politykę, ułatwiając wymianę praktyk, realizując monitorowanie i finansowanie. Działania te mają na celu ułatwianie integracji obywateli państw niebędących członkami UE, którzy otrzymali status uchodźcy. W 2019 r. Komisja sfinansowała osiem dużych ponadnarodowych sieci działających w ponad 40 europejskich miastach i 10 regionach. Sieci służą nawiązywaniu współpracy w kwestiach integracji. W kontekście europejskiej sieci integracji Komisja udzieliła wsparcia licznym inicjatywom dotyczącym wzajemnego uczenia się, przeznaczonym dla władz krajowych. Obejmowały one innowacyjny program wsparcia między państwami członkowskimi, służący wprowadzeniu lub udoskonaleniu konkretnej strategii lub konkretnego programu w zakresie integracji.

Rozdział 9

Silniejsza pozycja na arenie międzynarodowej

W czasach globalnego niepokoju i zagrożenia idei multilateralizmu Unia Europejska zdecydowanie propaguje rozwiązywanie problemów na drodze współpracy międzynarodowej. W 2019 r. UE działała na rzecz obrony i wzmocnienia Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz istotnych umów wielostronnych, od porozumienia jądrowego z Iranem po porozumienie klimatyczne z Paryża i cele zrównoważonego rozwoju.

UE wspierała prowadzone przez ONZ rozmowy mające na celu zakończenie kilku najpoważniejszych konfliktów naszych czasów, takich jak te w Syrii i Libii, oraz wniosła wkład w porozumienie sztokholmskie w sprawie Jemenu, zawarte pod auspicjami ONZ. Jej przedstawiciele wzięli udział w negocjacjach prowadzących do zawarcia porozumienia pokojowego w Mozambiku, byli przy jego podpisaniu i pomagali w jego wdrażaniu.

Wraz z państwami europejskimi i latynoamerykańskimi UE utworzyła międzynarodową grupę kontaktową ds. Wenezueli, aby pomóc w pokojowym i demokratycznym rozwiązaniu kryzysu. Była również gospodarzem międzynarodowej konferencji w sprawie solidarności z wenezuelskimi uchodźcami i migrantami. Wzięła udział w spotkaniach na szczycie z Ukrainą, Chinami i Japonią oraz, po raz pierwszy, z Ligą Państw Arabskich.

UE wspierała reformy na Bałkanach Zachodnich i w krajach sąsiadujących z nią na wschodzie i południu oraz wzmocniła partnerskie stosunki z tymi krajami.

UE umocniła swoją pozycję w obszarze bezpieczeństwa i obrony dzięki inwestycjom realizowanym w europejskim przemyśle obronnym oraz w obszarze potencjału i technologii cywilnych i wojskowych. Kontynuowała działania zmierzające do utworzenia Europejskiego Funduszu Obronnego oraz do zacieśnienia stosunków z NATO.

UE kontynuowała również swoją misję humanitarną, w ramach której przeznaczyła 1,6 mld euro na pomoc dla krajów dotkniętych klęskami żywiołowymi i katastrofami spowodowanymi przez człowieka.

Państwa sąsiadujące z Unią Europejską

Państwa wschodniego sąsiedztwa

W 2019 r. UE kontynuowała wspieranie stabilności, bezpieczeństwa i dobrobytu w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa oraz utrzymywała ścisłe stosunki partnerskie ze wschodnimi i południowymi sąsiadami.

W maju na spotkaniu ministerialnym i konferencji wysokiego szczebla w Brukseli obchodzono 10-lecie Partnerstwa Wschodniego. Przeprowadzono skuteczne reformy we wszystkich obszarach 20 celów, których osiągnięcie zaplanowano na 2020 r., w szczególności w dziedzinie gospodarki, technologii cyfrowych, transportu, jakości sieci połączeń, energii i mobilności. Pewne trudności występują nadal w zakresie sprawowania rządów i rozwoju instytucjonalnego. W następstwie szeroko zakrojonych konsultacji z 2019 r. na temat przyszłości Partnerstwa Wschodniego planowane jest przedstawienie długoterminowych celów polityki przed szczytem w pierwszej połowie 2020 r.

Um grupo de jovens sentados num campo de jogos.

Um grupo de jovens da União Europeia e dos seis países da Parceria Oriental (Arménia, Azerbaijão, Bielorrússia, Geórgia, Moldávia e Ucrânia) participa na terceira edição dos curso de verão das Escolas Europeias, em Tiblíssi, na Geórgia, em 17 de agosto de 2019.

Stosunki z Ukrainą

Podczas lipcowego szczytu w Kijowie UE i Ukraina wydały wspólne oświadczenie, a UE potwierdziła swoje zaangażowanie na rzecz niepodległości, suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy. UE potwierdziła również swoje poparcie dla realizacji porozumień mińskich oraz dla działań czwórki normandzkiej, trójstronnej grupy kontaktowej ds. Ukrainy oraz Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE), których celem jest wypracowanie pokojowego i trwałego rozwiązania konfliktu. Komisja i rząd Ukrainy uzgodniły cztery programy warte 109 mln euro z rocznego pakietu wsparcia Komisji na 2019 r. dla tego kraju. Będą one dotyczyć głównie decentralizacji, walki z korupcją, wspierania społeczeństwa obywatelskiego i współpracy technicznej w zakresie kluczowych reform oraz wdrażania układu o stowarzyszeniu oraz związanej z nim pogłębionej i kompleksowej strefy wolnego handlu.

Rosja

UE kontynuowała stosowanie dwutorowego podejścia w kontaktach z Rosją, co nadal jest strategicznym wyzwaniem: sankcje w odpowiedzi na naruszanie przez Rosję suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy oraz, w razie potrzeby, selektywne zaangażowanie w kwestie będące przedmiotem zainteresowania UE, takie jak wymiana młodzieżowa i kulturowa oraz współpraca w zakresie edukacji między UE a Rosją.

Południowe sąsiedztwo

Pomoc finansowa i techniczna UE w 2019 r. została przeznaczona na zmagania z głównymi problemami tego regionu: konfliktami w Syrii i Libii oraz między Izraelem a Palestyną (użycie tej nazwy nie może być traktowane jako uznanie państwa Palestyna i pozostaje bez uszczerbku dla indywidualnych stanowisk państw członkowskich w tej kwestii), utrzymującą się presją migracyjną, niewłaściwym sprawowaniem rządów i słabym otoczeniem biznesu. W czerwcu, dzięki wspólnej deklaracji politycznej mającej na celu stworzenie partnerstwa na rzecz wspólnego dobrobytu, nowej dynamiki nabrały stosunki UE–Maroko. Plan inwestycji zewnętrznych ma zasadnicze znaczenie dla finansowania sektora prywatnego oraz pobudzania rozwoju gospodarczego i tworzenia miejsc pracy w południowym sąsiedztwie UE i w Afryce.

Bałkany Zachodnie i proces rozszerzenia

W 2019 r. instytucje UE nadal wspierały perspektywę przystąpienia Bałkanów Zachodnich do UE, zgodnie ze strategią dla Bałkanów ZachodnichProgramem działań priorytetowych z Sofii, które przewidują przeprowadzenie zasadniczej transformacji politycznej, gospodarczej i społecznej w regionie. UE kontynuowała również wspieranie współpracy zmierzającej do pełnego wykorzystania gospodarczego i społecznego potencjału tego regionu oraz przezwyciężenia spuścizny przeszłości. Przykładem takiej współpracy jest obowiązująca na Bałkanach Zachodnich od lipca regionalna umowa roamingowa, dzięki której opłaty roamingowe w tym regionie znacznie spadły, a w 2021 r. znikną zupełnie. Przełomem w regionie było w lutym wejście w życie historycznego porozumienia znad Prespy między Grecją a Macedonią Północną.

12 czerwca w Luksemburgu odbyło się pierwsze posiedzenie ministerialne UE–Bałkany Zachodnie w sprawie zatrudnienia i spraw społecznych. Ministrowie trojki prezydencji Rady (Rumunii, Finlandii i Chorwacji) wraz z Komisją spotkali się z partnerami z Bałkanów Zachodnich, aby omówić kwestie zatrudnienia i polityki społecznej. Celem tego spotkania, które planuje się organizować co roku, jest wymiana poglądów na temat wyzwań związanych z zatrudnieniem i reformami społecznymi, z których skorzystaliby wszyscy obywatele regionu.

W październiku Rada Europejska przeanalizowała zalecenia Komisji dotyczące otwarcia negocjacji akcesyjnych z Albanią i Macedonią Północną i postanowiła powrócić do kwestii rozszerzenia przed szczytem UE–Bałkany Zachodnie, który odbędzie się w Zagrzebiu (Chorwacja) w maju 2020 r.

Turcja

Na stosunki między UE a Turcją nadal negatywny wpływ miała krytyczna sytuacja w zakresie praworządności, praw podstawowych i niezawisłości sądownictwa w Turcji, jak również rosnące napięcie we wschodniej części regionu Morza Śródziemnego. UE kontynuuje wspieranie uchodźców w ramach Instrumentu Pomocy dla Uchodźców w Turcji, który dysponuje środkami w wysokości 6 mld euro na pomoc dla ponad 4 mln uchodźców przebywających w tym kraju.

Stosunki Afryka–Europa

UE nawiązała bezprecedensowe partnerstwo z Afryką. Jest to inwestycja w prawdziwy związek polityczny między równymi partnerami. Partnerstwo UE–Afryka obejmuje różne dziedziny, w tym rozwój, pokój i bezpieczeństwo, migrację, klimat, energię, rolnictwo, handel, zrównoważone inwestycje i miejsca pracy, innowacje, edukację, młodzież, demokrację i prawa człowieka.

W 2019 r. poczyniono postępy w realizacji zawartego w 2018 r. Sojuszu Afryka–Europa na rzecz zrównoważonych inwestycji i tworzenia miejsc pracy. W ramach Planu inwestycji zewnętrznych UE uruchomiła już 3,7 mld euro. Przewiduje się, że kwota ta pomoże pozyskać inwestycje o wartości 37,1 mld euro w krajach sąsiadujących z UE i w Afryce Subsaharyjskiej. Realizowane jest również zobowiązanie do przeznaczenia w latach 2018–2020 kwoty ponad 300–350 mln euro rocznie na wzmocnienie otoczenia biznesowego i klimatu inwestycyjnego. Tylko w 2018 r. UE zainwestowała w ten cel 718 mln euro.

Ursula von der Leyen conversa com Gedu Andargachew

Ursula von der Leyen, presidente da Comissão Europeia, e Gedu Andargachew, ministro dos Negócios Estrangeiros da Etiópia, num encontro em Adis Abeba, Etiópia, em 7 de dezembro de 2019.

Jeśli chodzi o mobilność, zgodnie ze swoim zobowiązaniem UE wsparła do końca 2019 r. ok. 25 tys. studentów i pracowników, a do końca 2020 r. ze wsparcia skorzysta 35 tys. osób. W kontekście integracji gospodarczej i handlu UE przeznaczy do 2020 r. 62,5 mld euro na wsparcie afrykańskiej kontynentalnej strefy wolnego handlu. Pozytywne rezultaty przynoszą także działania czterech grup zadaniowych utworzonych z udziałem ekspertów z Afryki i Europy w dziedzinie rolnictwa, gospodarki cyfrowej, energii i transportu.

Ameryka Północna i Ameryka Łacińska

UE kontynuowała współpracę z jednym ze swoich głównych partnerów – Stanami Zjednoczonymi. Jej przykłady widać w regionie Bałkanów Zachodnich i Ukrainy oraz w obszarach energii, walki z terroryzmem i cyberbezpieczeństwa. Wzmocnione partnerstwo UE z NATO potwierdza rosnącą wzajemną zależność w ramach transatlantyckiej przestrzeni bezpieczeństwa.

UE połączyła siły z Kanadą w celu wzmocnienia multilateralizmu i światowego ładu opartego na zasadach, w tym wolnego i sprawiedliwego systemu handlu międzynarodowego. Podczas lipcowego szczytu w Montrealu (Kanada) obie strony zobowiązały się do pełnego wdrożenia umowy o wolnym handlu między UE a Kanadą.

W kwietniu Komisja oraz Wysoki Przedstawiciel Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa i wiceprzewodniczący Komisji opublikowali wspólny komunikat przedstawiający wizję silniejszego i nowocześniejszego partnerstwa z państwami Ameryki Łacińskiej i Karaibów, którego głównym przedmiotem byłyby handel, inwestycje i współpraca sektorowa. W 2019 r. UE nadal przewodziła działaniom wspierającym porozumienie pokojowe w Kolumbii, podczas drugiego posiedzenia Wspólnej Rady UE–Kuba z udziałem ministrów ustabilizowała nowy etap stosunków z Kubą na mocy Umowy o dialogu politycznym i współpracy oraz utworzyła międzynarodową grupę kontaktową ds. Wenezueli, aby pomóc w przezwyciężeniu kryzysu w tym kraju. W październiku kraje tego regionu, UE, Agencja ONZ ds. Uchodźców (UNHCR) i Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Migracji (IOM) wzięły udział w międzynarodowej konferencji solidarności wobec wenezuelskiego kryzysu uchodźczego i migracyjnego w celu poprawy koordynacji działań pokojowych i humanitarnych.

Azja i Pacyfik

Pięć krajów Azji Środkowej – Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Turkmenistan i Uzbekistan – oraz UE łączą długotrwałe stosunki oparte na silnych wzajemnych interesach. W maju UE przedstawiła swoją wizję ściślejszego partnerstwa z tymi krajami, oscylującą wokół kwestii odporności, dobrobytu i lepszej współpracy.

Japonia

W 2019 r. umowa o partnerstwie strategicznym UE–Japonia z 2018 r., stosowana tymczasowo od lutego 2019 r., oraz umowa o partnerstwie gospodarczym, która weszła w życie w tym samym terminie, zaczęły przynosić pierwsze rezultaty. W kwietniu w Brukseli odbył się 26. szczyt UE–Japonia. 7 września przewodniczący Jean-Claude Juncker i premier Shinzō Abe zawarli partnerstwo na rzecz zrównoważonej sieci połączeń i infrastruktury służącej zapewnianiu jakości. Jest to pierwsze takie partnerstwo podkreślające strategiczne znaczenie wzajemnych stosunków i obie strony zobowiązały się je zacieśniać.

Chiny

W marcu, w kontekście rosnącej potęgi gospodarczej i coraz większych wpływów politycznych Chin, Komisja Europejska i Wysoki Przedstawiciel we wspólnym komunikacie przeprowadzili przegląd stosunków między Unią Europejską a Chinami oraz związanych z nimi możliwości i wyzwań. Określono w nim 10 konkretnych działań, które zostały następnie omówione przez przywódców na posiedzeniu Rady Europejskiej 21 marca.

Na szczycie w kwietniu UE i Chiny zobowiązały się pogłębiać strategiczne partnerstwo i przed kolejnym szczytem przyjąć nowy program współpracy na okres po 2020 r. Strony zgodziły się ustalić wspólne korytarze kolejowe UE–Azja, a obecnie pracują nad ich lokalnym rozwojem w krajach tranzytowych. Obie strony wykazują większe zaangażowanie w kwestie bezpieczeństwa w Azji, co pokazuje na przykład współpraca wojskowa ze Stowarzyszeniem Narodów Azji Południowo-Wschodniej oraz wsparcie denuklearyzacji Półwyspu Koreańskiego.

Bardziej strategiczne podejście do Azji w 2019 r. było elementem spójnego podejścia UE do dążeń Chin związanych z konektywnością. Unijna strategia konektywności promuje projekty infrastrukturalne stwarzające sprawiedliwe możliwości gospodarcze i wspierające zrównoważoną sieć połączeń.

Bliski Wschód

Iran

W 2019 r. UE kontynuowała wsparcie porozumienia jądrowego z Iranem oraz jego pełnego i skutecznego wdrożenia we wszystkich aspektach. UE wyraża ubolewanie z powodu wycofania się Stanów Zjednoczonych ze Wspólnego kompleksowego planu działania i ponownego nałożenia przez nie sankcji na Iran oraz jest głęboko zaniepokojona podjęciem przez Iran działań niezgodnych z jego zobowiązaniami wynikającymi z porozumienia. Zgodnie z konkluzjami Rady z 4 lutego 2019 r. UE stosuje wobec Iranu podejście kompleksowe w celu uwzględnienia wszystkich kwestii budzących niepokój oraz wyważenia odpowiedniej krytyki i konstruktywnego dialogu na wysokim szczeblu, między innymi w ramach prowadzonego przez UE dialogu politycznego z Iranem w sprawie kwestii regionalnych.

Izrael, Palestyna i proces pokojowy na Bliskim Wschodzie

UE nadal opowiada się za zastosowaniem rozwiązania dwupaństwowego w konflikcie izraelsko-palestyńskim na podstawie uzgodnionyc parametry międzynarodowe. UE przeznaczyła blisko 350 mln euro na wsparcie finansowe dla Palestyńczyków. Znaczną część finansowania przeznaczono na stworzenie podstaw przyszłego państwa palestyńskiego.

Embaixadores do programa Erasmus+ sentados a uma mesa respondem a perguntas de outros estudantes

Estudantes na banca de informações Erasmus+ durante a exposição e sessão de estabelecimento de contactos realizadas no âmbito do programa de visitas a universidades #EU4YOUth para promover a União Europeia, Birzeit, Palestina, 21 de fevereiro de 2019.

Syria

W marcu, podczas trzeciej brukselskiej konferencji w sprawie Syrii, UE zobowiązała się do przekazania w 2020 r. 560 mln euro na wsparcie działań w zakresie pomocy humanitarnej, odporności i rozwoju w tym kraju, a także w Jordanii i Libanie.

Libia

Zaangażowanie UE w 2019 r. koncentrowało się na wspieraniu międzynarodowych i regionalnych wysiłków mających na celu znalezienie trwałego rozwiązania kryzysu politycznego w Libii i wspieranie jej rozwoju gospodarczego.

Bezpieczeństwo i obrona

Państwa członkowskie są dziś w stanie lepiej chronić swoich obywateli, więcej inwestować we współpracę w dziedzinie obronności, skuteczniej wydawać środki oraz lepiej współpracować z krajami partnerskimi i sąsiadującymi.

W 2019 r. UE kontynuowała wysiłki na rzecz przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym. Wysoki Przedstawiciel i Komisja poinformowali o stanie wdrożenia wspólnych ram z 2016 r. dotyczących przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym i wspólnego komunikatu z 2018 r. w sprawie zwiększenia odporności i wzmocnienia zdolności reagowania na zagrożenia hybrydowe.

UE dodatkowo wzmocniła trzy specjalne grupy zadaniowe ds. komunikacji strategicznej (Wschód, Bałkany Zachodnie i Południe). Poczyniono również postępy w zwalczaniu dezinformacji ze źródeł zewnętrznych i wewnętrznych. Podstawą tej aktywności był Plan działania na rzecz zwalczania dezinformacji z 2018 r., który przewidywał wykrywanie i analizowanie działań dezinformacyjnych, wspieranie współpracy między państwami członkowskimi poprzez ustanowienie systemu wczesnego ostrzegania, współpracę z platformami mediów społecznościowych w ramach kodeksu postępowania z 2018 r. oraz intensyfikację działań informacyjnych. UE współpracowała również w tej dziedzinie z partnerami międzynarodowymi, takimi jak G7 i NATO. Zob. również rozdział 7.

Osiągnięcia Europejskiego Centrum ds. Zwalczania Zagrożeń Hybrydowych w 2019 r. to m.in. zwiększona liczba członków, zatwierdzony program prac i przyjęty budżet roboczy. Centrum zapewniało wsparcie w kluczowych obszarach, takich jak szkolenia i ćwiczenia.

W 2019 r. podsumowano postępy państw członkowskich, które przystąpiły do stałej współpracy strukturalnej (PESCO), w zakresie realizacji podjętych przez nie zobowiązań. UE odnotowała, że państwa członkowskie uczestniczące w tej współpracy zwiększyły budżety na obronność i wspólne inwestycje w tym obszarze. Budżety na obronność wzrosły w sumie 3,3 proc. w 2018 r. i 4,6 proc. w 2019 r. Uczestniczące państwa członkowskie coraz częściej wykorzystują w krajowym planowaniu obronnym instrumenty unijne, takie jak zmieniony Plan rozwoju zdolności oraz Skoordynowany roczny przegląd w zakresie obronności, na podstawie których powstał program prac Europejskiego programu rozwoju przemysłu obronnego.

Grafika wyjaśniająca korzyści płynące z Europejskiego Funduszu Obronnego

Unia Europejska potrzebuje Europejskiego Funduszu Obronnego z kilku powodów. Po pierwsze, koszty braku współpracy między państwami członkowskimi w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony szacuje się na od 25 do 100 mld euro rocznie. Ponadto obecnie około 80 proc. zamówień w dziedzinie obronności odbywa się na poziomie czysto krajowym, co prowadzi do kosztownego powielania zdolności wojskowych. Co więcej, od 2010 r. na wspólne europejskie badania naukowe i technologie w dziedzinie obronności wydawano rocznie mniej niż 200 mln euro.

Pomoc rozwojowa i pomoc humanitarna

Pomoc rozwojowa

UE nadal była jedną z sił napędowych „Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030”. Na pierwszym w historii szczycie ONZ dotyczącym celów zrównoważonego rozwoju, który odbył się w Nowym Jorku we wrześniu, UE przedstawiła światowym przywódcom wspólne podsumowujące sprawozdanie z postępów.

Um grupo de jovens sentados à volta de um cartaz da campanha «Faces to Hearts»

Nas Jornadas Europeias do Desenvolvimento de 2019, os participantes na campanha «Faces2Hearts» debateram as desigualdades no desenvolvimento mundial, em Bruxelas, Bélgica, em 19 de junho de 2019.

Tematem Europejskich Dni Rozwoju 2019 była kwestia nierówności, podjęta również w dokumencie roboczym służb Komisji. Wraz z ONZ i nowymi krajami partnerskimi UE pomagała również w zwalczaniu przemocy ze względu na płeć w ramach inicjatywy „Spotlight”. Kontynuowano ważne działania w zakresie programów regionalnych, w tym rozpoczęcie konsultacji w regionie Pacyfiku w sprawie projektu programu o wartości 50 mln euro.

UE kontynuowała swoje partnerstwo z Afryką. Osiągnięto znaczący postęp w ramach Sojuszu Afryka–Europa na rzecz zrównoważonych inwestycji i tworzenia miejsc pracy, w szczególności dzięki pozyskaniu inwestycji o wartości ponad 40 mld euro w ramach Planu inwestycji zewnętrznych.

Grafika przedstawiająca zwiększenie od 2015 r. finansowania przez Unię Europejską pomocy humanitarnej na rzecz edukacji w sytuacjach nadzwyczajnych

Pomoc humanitarna Unii Europejskiej na rzecz edukacji w sytuacjach nadzwyczajnych wzrosła z 13 mln euro w 2015 r. do 63 mln euro w latach 2016 i 2017, 91 mln euro w 2018 r. i 164 mln euro w 2019 r.

Pomoc podczas kryzysów humanitarnych i w sytuacjach nadzwyczajnych

W 2019 r. UE wydała 1,6 mld euro na pomoc humanitarną dla milionów ludzi na całym świecie. Największą część środków pochłonęła pomoc uchodźcom i osobom wewnętrznie przesiedlonym w wyniku konfliktów w Syrii i Jemenie. Ponad 10 proc. budżetu przeznaczono na „zapomniane kryzysy”, takie jak sytuacja uchodźców regionalnych w Burundi, konflikt na Ukrainie i sytuacja humanitarna w Kolumbii.

UE przeznaczyła rekordową kwotę w wysokości 10 proc. swojego budżetu humanitarnego na bezpieczną i wysokiej jakości edukację dzieci w sytuacjach kryzysowych. Była również największym darczyńcą podczas epidemii gorączki Ebola.

W 2019 r. Unia 17 razy uruchamiała swój Mechanizm Ochrony Ludności w odpowiedzi na nagłe klęski i katastrofy w Albanii, Afryce, Azji i Ameryce Łacińskiej. Kiedy w 2019 r. cyklon Idai nawiedził Mozambik, wysłano tam osiem zespołów specjalistów w dziedzinie ochrony ludności, sprzęt do oczyszczania wody, namioty, zestawy sanitarne i żywność.

Podsumowanie pomocy humanitarnej Unii Europejskiej w 2019 r.

Całkowity budżet Unii Europejskiej na pomoc humanitarną w 2019 r. wyniósł 1,6 mld euro. Z tego całkowitego budżetu 385 mln euro przeznaczono na Afrykę Subsaharyjską; 860 mln euro – na kryzys w Syrii, który obejmuje finansowanie w Egipcie, Jordanii, Libanie, Syrii i Turcji; 88 mln euro przeznaczono na Irak, Palestynę (*) i Jemen; 105 mln euro przeznaczono na Azję, Amerykę Łacińską, region Pacyfiku i Karaibów; 32 mln euro przeznaczono na Afrykę Północną i kraje sąsiadujące z Unią Europejską. 174 mln euro przewidziano na środki rezerwowe i przydziały niegeograficzne. Źródło: Komisja Europejska. Prawa autorskie: Unia Europejska

Prawa człowieka i demokracja

UE była nadal poważnie zaangażowana w promowanie i obronę praw człowieka i demokracji na całym świecie: od działań prowadzonych wspólnie z ONZ, takich jak sztandarowa kampania UE i UNICEF-u #TheRealChallenge z okazji 30-lecia Konwencji ONZ o prawach dziecka, do nowych wytycznych UE w sprawie zwalczania tortur w ujęciu globalnym. UE aktywnie uczestniczyła w 7. Światowym Kongresie przeciwko Karze Śmierci, wysłała liczne misje obserwacji wyborów, a w październiku przyjęła nowe konkluzje w sprawie demokracji.

Wsparcie UE na rzecz multilateralizmu, globalnego ładu i systemu opartego na zasadach

Stosunki UE–ONZ

Donald Tusk discursa de uma tribuna

O Presidente do Conselho Europeu, Donald Tusk, dirige-se à Assembleia Geral das Nações Unidas, em Nova Iorque, Estados Unidos, em 26 de setembro de 2019.

W atmosferze wątpliwości co do działania systemu ONZ Unia zwiększyła swoje zaangażowanie na rzecz multilateralizmu i tej międzynarodowej organizacji. UE wnosi największy wkład w misje pokojowe i budżet ONZ. Wspiera prowadzone przez ONZ rozmowy pokojowe, np. w Syrii i Libii. Ustanowiła również nowe inicjatywy, takie jak trójstronne partnerstwo między UE, ONZ i Unią Afrykańską. Doroczne Zgromadzenie Ogólne ONZ pokazało znaczenie tego wsparcia.

Silniejsze partnerstwo UE–NATO

Współpraca UE–NATO stanowi integralną część działań UE na rzecz wzmocnienia europejskiego bezpieczeństwa i obrony. W opublikowanym w czerwcu czwartym sprawozdaniu z postępów w realizacji wspólnych propozycji zatwierdzonych przez NATO i UE w latach 2016 i 2017 podkreślono konkretne rezultaty we wszystkich obszarach współpracy, a zwłaszcza w kluczowych obszarach wzmocnienia dialogu politycznego, mobilności wojskowej, przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym, równoleg­łych i skoordynowanych ćwiczeń oraz zdolności obronnych.

UE w G7 i G20

Lee Hsien Loong, Jean-Claude Juncker, Donald Trump, Shinzō Abe e Xi Jinping sentados lado a lado

Dirigentes mundiais reunidos por ocasião da cimeira do G20: Lee Hsien Loong, primeiro-ministro de Singapura, Jean-Claude Juncker, presidente da Comissão Europeia, Donald Trump, presidente dos Estados Unidos da América, Shinzō Abe, primeiro-ministro do Japão e Xi Jinping, presidente da China, em Osaka, Japão, em 28 de junho de 2019.

Unia Europejska jest członkiem grup G7 i G20. Na tych forach zabiega o zachowanie opartego na zasadach porządku międzynarodowego, który obecnie znajduje się pod dużą presją, jeśli chodzi o handel, bezpieczeństwo, zmianę klimatu i prawa człowieka. Podobnie jak w poprzednich latach, w 2019 r. UE nadal zdecydowanie wspierała współpracę międzynarodową. Koordynacja między europejskimi przywódcami na szczycie G20 w Osace (Japonia) istotnie przyczyniła się do uzgodnienia ostatecznego oświadczenia, w którym zachowuje się dotychczasowe zobowiązania do wdrożenia porozumienia paryskiego i „Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030” oraz w którym zachęca się do ambitnych postępów w zakresie reformy Światowej Organizacji Handlu i globalnego rozwiązania w dziedzinie opodatkowania gospodarki cyfrowej. W sierpniu w Biarritz (Francja) przywódcy G7 uzgodnili deklarację obejmującą kwestie związane z polityką zagraniczną, takie jak sytuacja w Iranie, na Ukrainie, w Libii i Hongkongu. Zgodnie z priorytetami współpracy z Afryką UE zatwierdziła również nowe inicjatywy G7 mające na celu poprawę warunków udzielania zamówień publicznych, promo­wanie cyfryzacji, zwiększenie dostępu do finansowania dla kobiet przedsiębiorców w Afryce, wzmocnienie współpracy w regionie Sahelu, zwalczanie chorób pandemicznych oraz wspieranie kobiet będących ofiarami przemocy seksualnej na obszarach ogarniętych konfliktami.

Rozdział 10

Unia demokratycznych zmian

Dążeniem przewodniczącego Jeana-Claude’a Junckera na lata 2014–2019 było „odbudowanie zaufania obywateli do projektu europejskiego”. Aby ten cel osiągnąć, Komisja pod jego przewodnictwem podjęła się uczynić UE bardziej demokratyczną i przejrzystą.

Posiedzenie przywódców UE w Sybinie (Rumunia) 9 maja, na którym przyjęto deklarację z Sybina, było dla UE okazją, aby potwierdzić jedność i poczucie celu. Był to właściwy czas i miejsce, aby pokazać, że opinie obywateli zostaną uwzględnione w kolejnym programie strategicznym Unii. Odpowiedzią obywateli była największa od 1994 r. frekwencja w wyborach do Parlamentu Europejskiego: ponad połowa osób uprawnionych do udziału w wyborach oddała w nich głos.

W 2019 r. zmieniono również zasady dotyczące europejskiej inicjatywy obywatelskiej, aby ułatwić obywatelom współkształtowanie Europy. Dzięki inicjatywie obywatele mogą zwrócić się do Komisji Europejskiej o przedstawienie wniosku ustawodawczego. Nowe, bardziej przyjazne zasady sprawią, że obywatelom łatwiej będzie korzystać z tej możliwości.

Parlament Europejski

W trakcie ostatnich posiedzeń przed majowymi wyborami ustępujący Parlament przyjął przepisy zakazujące plastikowych produktów jednorazowego użytku oraz przepisy mające zapewnić lepszą ochronę granic zewnętrznych UE. Parlamentowi udało się też przeforsować ambitny postulat ograniczenia do 2030 r. emisji CO2 z nowych samochodów osobowych i dostawczych. Uzgodnił on również nowe przepisy dotyczące praw autorskich, wyraził zgodę na porozumienie handlowe UE z Japonią oraz poparł zamiar poprawienia jakości wody pitnej. Parlament zaktualizował również swój regulamin wewnętrzny.

Wybory do Parlamentu Europejskiego odbyły się 23–26 maja, a nowa kadencja rozpoczęła się 2 lipca. Frekwencja wyborcza była największa od 1994 r. i osiągnęła poziom 50,7 proc., podczas gdy w 2014 r. wyniosła 42,6 proc.

16 października Parlament przyjął wykaz „spraw w toku” mający zasadnicze znaczenie dla kontynuowania nieformalnych negocjacji między instytucjami UE w sprawie projektów aktów legislacyjnych, które nie zostały sfinalizowane w poprzedniej kadencji. 22 października przewodniczący Komisji Jean-Claude Juncker złożył oświadczenie przed Parlamentem Europejskim zawierające przegląd najważniejszych działań i osiągnięć Komisji w ciągu ostatnich pięciu lat.

Rada Europejska

W marcu Rada Europejska omówiła kwestie dotyczące gospodarki, zmiany klimatu, dezinformacji i stosunków zewnętrznych. Na poświęconym brexitowi posiedzeniu 27 państw członkowskich zajęto się kwestią przedłużenia do 12 kwietnia lub 22 maja okresu przewidzianego w art. 50, w zależności od tego, czy Zjednoczone Królestwo ratyfikuje umowę o wystąpieniu w tygodniu następującym po tym posiedzeniu. Pod koniec kwietnia 27 przywódców UE zgodziło się na przedłużenie tego okresu do 31 października 2019 r.

Unijny przywódcy spotkali się ponownie 9 maja na nieformalnym posiedzeniu w Sybinie w Rumunii, aby przygotować Program strategiczny na lata 2019–2024. Więcej informacji na ten temat można znaleźć w części „Przyszłość Europy”.

Podczas nieformalnej kolacji pod koniec tego miesiąca członkowie Rady podsumowali wyniki wyborów do Parlamentu Europejskiego i rozpoczęli proces nominacji nowych szefów unijnych instytucji.

Donald Tusk e Charles Michel cumprimentam-se com um abraço

Donald Tusk, o anterior presidente do Conselho Europeu, e Charles Michel, o atual presidente do Conselho Europeu, numa mesa redonda do Conselho Europeu, em Bruxelas, Bélgica.

W czerwcu przywódcy kontynuowali dyskusje na temat nominacji na najwyższe stanowiska w UE, wieloletnich ram finansowych, zmiany klimatu, problemu dezinformacji i zagrożeń hybrydowych, rozszerzenia UE, europejskiego semestru i stosunków zewnętrznych. Przyjęli również nowy program strategiczny.

Unijni przywódcy spotkali się ponownie w ciągu tego samego miesiąca, aby porozmawiać o nominacjach na najwyższe stanowiska w instytucjach unijnych.

W październiku omówili oni przyszły budżet UE (na lata 2021–2027), działania następcze w związku z programem strategicznym, a także kwestie zmiany klimatu, rozszerzenia UE, Turcji oraz zestrzelenia samolotu Malaysia Airlines (lot MH17). Rada Europejska spotkała się w składzie przewidzianym w art. 50 (tj. bez Zjednoczonego Królestwa), aby przedyskutować najnowsze wydarzenia związane z wystąpieniem tego kraju z Unii. Pod koniec października przywódcy UE-27 (wszystkich państw członkowskich z wyjątkiem Zjednoczonego Królrestwa) wyrazili zgodę na przedłużenie okresu przewidzianego w art. 50 do 31 stycznia 2020 r.

Przywódcy spotkali się później jeszcze raz w grudniu, aby przedyskutować zagadnienia związane ze zmianą klimatu i z długoterminowym budżetem UE.

Rada Unii Europejskiej

W 2019 r. rotacyjne przewodnictwo w Radzie Unii Europejskiej sprawowały Rumunia i Finlandia. Prace prezydencji rumuńskiej, które przypadły na pierwszą połowę roku, koncentrowały się na takich kwestiach, jak migracja i bezpieczeństwo, wieloletnie ramy finansowe, gospodarka oraz pozycja Europy na arenie międzynarodowej. Z kolei prace prezydencji fińskiej w drugiej połowie roku skupiły się na zmianie klimatu i wzmacnianiu wspólnych wartości, w tym praworządności, co miało służyć poprawie konkurencyjności Unii i sprzyjać włączeniu społecznemu.

Panorâmica do público que assiste a uma cerimónia de inauguração numa sala de espetáculos

Reunião inaugural da Presidência romena do Conselho da União Europeia, em Bucareste, Roménia, em 11 de janeiro de 2019.

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny oraz Europejski Komitet Regionów

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny organizował wiele wydarzeń wspierających kampanię Parlamentu „Tym razem głosuję”. Jedno z nich, „Społeczeństwo obywatelskie na rzecz rEUnaissance, z udziałem przewodniczącego Komisji Jeana-Claude’a Junckera oraz aktywistki klimatycznej Grety Thunberg miało miejsce w lutym.

Tematem przewodnim obchodzonych w 2019 r. Dni Społeczeństwa Obywatelskiego była stabilna demokracja, a korupcję i dezinformację uznano za największe zagrożenia dla demokracji w Europie. W listopadzie Komitet zorganizował konferencję dotyczącą praworządności, w trakcie której podkreślono potrzebę zorganizowanego dialogu między rządami a społeczeństwem obywatelskim, by odwrócić proces osłabiania praworządności w Unii.

W marcu EKES przedstawił swój plan działania na szczyt w Sybinie i na okres późniejszy, określając wizję przyszłej Europy jako światowego lidera zrównoważonego rozwoju. W swoich perspektywicznych opiniach Komitet zaproponował rozwiązania dotyczące utrzymania ścieżki zrównoważonego rozwoju, sprawiedliwej transformacji i przejścia na gospodarkę cyfrową oraz sprawiedliwego opodatkowania.

Podczas 8. Europejskiego Szczytu Regionów i Miast, który odbył się w marcu w Bukareszcie, Europejski Komitet Regionów przyjął deklarację „Budowanie UE od podstaw wraz z naszymi miastami i regionami”. Zdaniem Komitetu, jeśli Unia ma wzmocnić demokrację i odzyskać zaufanie obywateli, to wszystkie decyzje i strategie UE muszą być umocowane na szczeblu lokalnym. W deklaracji Komitet opowiedział się również za aktywną pomocniczością, podkreślając wagę angażowania władz krajowych, regionalnych i lokalnych na poszczególnych etapach procesu decyzyjnego UE. W grudniu w trakcie sesji plenarnej Komitetu odbyły się uroczystości z okazji obchodów jego 25-lecia.

W obszarze lepszych uregulowań prawnych Komitet zainicjował sieć centrów regionalnych (RegHub), które mają oceniać wdrażanie prawodawstwa Unii na szczeblu lokalnym i regionalnym. Sieć obejmuje 20 regionów, które składają sprawozdania z realizacji unijnych polityk. W 2019 r. przeprowadzono trzy oceny: dotyczyły one przepisów w zakresie udzielania zamówień publicznych, jakości powietrza i transgranicznej opieki zdrowotnej.

W ciągu roku obie te instytucje zorganizowały szereg wydarzeń mających propagować ich wspólną ideę stałego mechanizmu systematycznych konsultacji i dialogu z obywatelami, jak również ich udział w planowanej konferencji w sprawie przyszłości Europy.

Więcej informacji na ten temat można znaleźć w części zatytułowanej „Przyszłość Europy”.

Dokończenie realizacji Programu lepszego stanowienia prawa

Upraszczanie przepisów

Podsumowanie uproszczenia regulacji i przepisów przeprowadzonego przez Komisję Jeana-Claude’a Junckera

Jednym z kluczowych osiągnięć w latach 2014–2019 było uproszczenie regulacji i przepisów. Podczas drugiej kadencji Komisji Barroso przedstawiano średnio 130 kluczowych inicjatyw rocznie (117 w ciągu ostatnich 11 miesięcy 2010 r., 196 w 2012 r., 108 w 2013 r., 146 w 2014 r. i 79 w październiku 2015 r.). Podczas prac Komisji Junckera liczba kluczowych inicjatyw zmniejszyła się o 83 proc., przy czym w latach 2015 i 2016 przedstawiono 23 kluczowe inicjatywy, w 2017 r. – 21, w 2018 r. – 26, a w 2019 r. – zaledwie 15. W okresie 2015–2019 przedłożono 142 wnioski do wycofania, uchylono 84 ustawy i przedstawiono 162 inicjatywy na rzecz uproszczenia regulacyjnego. Źródło: Komisja Europejska.

Porozumienie międzyinstytucjonalne w sprawie lepszego stanowienia prawa

W 2016 i 2017 r. Parlament Europejski, Rada i Komisja Europejska uzgodniły dwie wspólne deklaracje w sprawie unijnych priorytetów ustawodawczych. Instytucje podkreśliły, że 89 inicjatyw wymaga priorytetowego potraktowania w procesie ustawodawczym. W ten sposób trzy instytucje zobowiązały się do realizacji tych inicjatyw (tam gdzie to możliwe) przed majowymi wyborami do Parlamentu Europejskiego lub przynajmniej do zapewnienia znacznych postępów w tym zakresie.

W pierwszej połowie 2018 r. Komisja przyjęła wszystkie inicjatywy zapowiedziane we wspólnych deklaracjach, a do czasu eurowyborów 61 spośród 89 inicjatyw wymienionych w tych deklaracjach zostało uzgodnionych na szczeblu politycznym lub formalnie przyjętych przez Parlament Europejski i Radę. Na koniec roku na przyjęcie nadal oczekiwały 22 inicjatywy.

W 2019 r. Komisja Europejska zakończyła z powodzeniem negocjacje z Parlamentem i Radą w sprawie niewiążących kryteriów ułatwiających podejmowanie decyzji, czy dany akt legislacyjny powinien mieć formę aktu wykonawczego czy delegowanego. Wybór ten często komplikuje dyskusje ustawodawcze, a uzgodnienie kryteriów powinno znacznie je ułatwić. W wyniku wspomnianych negocjacji zawarto Porozumienie międzyinstytucjonalne w sprawie lepszego stanowienia prawa, które opublikowano w lipcu. Ponadto współprawodawcy zgodzili się na dostosowanie 68 istniejących aktów prawnych do Traktatu z Lizbony poprzez zmianę stosowanej procedury regulacyjnej. Proces ten przebiega pod nadzorem, aby kontrolować sposób, w jaki Komisja wykonuje swoje uprawnienia wykonawcze w przypadku aktów delegowanych i aktów wykonawczych, zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011.

Kontrola stosowania prawa UE

W opublikowanym w lipcu sprawozdaniu rocznym z kontroli stosowania prawa UE opisano, w jaki sposób Komisja monitorowała i egzekwowała unijne przepisy w 2018 r.

Komisja podjęła na przykład zdecydowane działania w zakresie egzekwowania przepisów dotyczących ochrony środowiska, mobilności i transportu, rynku wewnętrznego, przemysłu, przedsiębiorczości oraz małych i średnich przedsiębiorstw. Wspierała organy krajowe i regionalne w procesie wdrażania przepisów dotyczących czystości powietrza i wód. Podjęła również działania przeciwko państwom członkowskim, które nie wywiązały się ze zobowiązań i nie wdrożyły unijnych przepisów w obszarze danych dotyczących przelotu pasażera, zwalczania terroryzmu i przeciwdziałania praniu pieniędzy. Komisja wykorzystała ponadto swoje uprawnienia w zakresie egzekwowania prawa w przypadku państw, które zbyt wolno podejmowały działania na rzecz ułatwiania osobom niepełnosprawnym dostępu do stron internetowych i innych aplikacji mobilnych. Jeśli unijne przepisy nie są właściwie stosowane, obywatele i przedsiębiorstwa nie mają możliwości egzekwować swoich praw ani czerpać korzyści wynikających z tych przepisów.

Streszczenie postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego wszczętych i zakończonych przez Komisję Europejską w latach 2014–2019

Postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego wszczęte od końca 2014 r. do 11 października 2019 r. W 2014 r. Komisja Europejska wszczęła 1 347 postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Komisja pod przewodnictwem Jeana-Claude’a Junckera rozpoczęła urzędowanie w listopadzie 2014 r., a w następnym roku wszczęto 1 368 postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Liczba ta wzrosła do 1 657 w 2016 r., spadła do 1 559 w 2017 r. i ponownie wzrosła do 1 571 w 2018 r., przy czym do dnia 11 października 2019 r. otwarto 1 581 postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. W 2014 r. 699 postępowań w sprawie uchybienia zakończono bez wnoszenia sprawy do Trybunału Sprawiedliwości. Po rozpoczęciu prac przez Komisję Junckera w listopadzie 2014 r. liczba postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego zamkniętych bez wnoszenia sprawy do Trybunału Sprawiedliwości wyniosła 657 w 2015 r., 646 w 2016 r., 772 w 2017 r., 564 w 2018 r. i 663 do 11 października 2019 r. Źródło: Komisja Europejska.

Lepsze stanowienie prawa jako centralny element procesu decyzyjnego UE

Komisja działa tylko w przypadku, gdy UE może zapewnić wartość dodaną oraz korzyści dla obywateli i przedsiębiorstw bez ponoszenia niepotrzebnych kosztów. Swoje decyzje podejmuje na podstawie najlepszych dostępnych faktów, starannie analizując możliwe skutki gospodarcze, społeczne, środowiskowe i inne ważne konsekwencje. Przed przystąpieniem do ewentualnej zmiany istniejących przepisów Komisja dokonuje ich oceny, żeby ustalić, które rozwiązania się sprawdziły, a które nie. W ten sposób zwiększa skuteczność obowiązującego prawodawstwa.

W ramach Programu lepszego stanowienia prawa Komisja uważniej wsłuchuje się w głos obywateli i zainteresowanych podmiotów, aby zaspokoić ich potrzeby. Od 2015 r. zorganizowała ponad 400 konsultacji społecznych, w które zaangażowały się miliony Europejczyków. Liczba otrzymanych od tego czasu opinii w ramach takich konsultacji wzrosła ponad czterokrotnie.

Nowy portal „Wyraź swoją opinię!”, umożliwiający Europejczykom zabieranie głosu w unijnym procesie decyzyjnym, odnotował w 2018 r. aż 900 tys. odwiedzin, zaś w 2019 r. – ponad milion. W kwietniu Komisja opublikowała sprawozdanie podsumowujące środki, które wprowadziła pod przewodnictwem Jeana-Claude’a Junckera, aby zapewnić obywatelom i przedsiębiorstwom w UE lepsze wyniki dzięki bardziej otwartemu, przejrzystemu i opartemu na merytorycznych podstawach procesowi kształtowania polityki. Płynące z tego podsumowania wnioski nie pozostawiają żadnych wątpliwości co do tego, że lepsze stanowienie prawa poprawiło sposób kształtowania unijnej polityki i powinno pozostać zasadniczym sposobem pracy również w przyszłości. W sprawozdaniu wskazano jednocześnie na konieczność poprawienia wykorzystywanych narzędzi, w szczególności w zakresie działań informacyjnych, gromadzenia opinii i uwag przekazywanych przez obywateli i zainteresowane strony, analizy skutków i jakości ocen.

Przejrzystość i rozliczalność

Wspólny rejestr służący przejrzystości

Kontakty z zainteresowanymi stronami i społeczeństwem obywatelskim stanowią integralną część działalności instytucji UE. Jednocześnie przejrzystość i rozliczalność mają zasadnicze znaczenie dla podtrzymania zaufania obywateli europejskich do legitymacji procesów politycznych, ustawodawczych i administracyjnych w UE.

Przejrzystość reprezentacji grup interesu jest szczególnie ważna, aby umożliwić obywatelom śledzenie działalności podmiotów próbujących wywierać wpływ na unijny proces stanowienia prawa. Właś­nie dlatego w 2016 r. Komisja przedstawiła wniosek dotyczący nowego porozumienia międzyinstytucjonalnego w sprawie obowiązkowego rejestru służącego przejrzystości, obejmującego Parlament, Komisję i – po raz pierwszy – Radę Unii Europejskiej. Negocjacje w sprawie tego wniosku są nadal w toku.

W rejestrze znajduje się blisko 12 tys. podmiotów; obowiązuje je kodeks postępowania wyznaczający standardy etyczne, których muszą przestrzegać w kontaktach z unijnymi instytucjami.

Kodeks postępowania członków Komisji Europejskiej

W 2018 r. Komisja przyjęła nowy kodeks postępowania komisarzy, który wprowadził bardziej rygorystyczne zasady i normy etyczne oraz zapewnił większą przejrzystość w wielu obszarach. Od lutego 2018 r. Komisja co dwa miesiące publikuje na swoich stronach informacje na temat kosztów podróży komisarzy.

W czerwcu 2019 r. Komisja opublikowała pierwsze sprawozdanie roczne dotyczące stosowania wspomnianego kodeksu. Potwierdziło ono, że od momentu przyjęcia nowego kodeksu Komisji udało się osiągnąć jeszcze większą przejrzystość w zakresie postępowania komisarzy.

Co więcej, na podstawie nowego kodeksu powołano Niezależny Komitet ds. Etyki, w którym zasiada trzech wysoko postawionych członków zewnętrznych i który udziela porad na temat wszystkich kwestii etycznych.

Na początku roku Komisja opublikowała wytyczne dotyczące norm etycznych na potrzeby komisarzy biorących udział w wyborach do Parlamentu Europejskiego, ponieważ nowy kodeks umożliwił im udział w kampanii wyborczej bez konieczności występowania o urlop, jak miało to miejsce w przeszłości.

Komisja wprowadziła również w życie nowy przepis kodeksu, zgodnie z którym publikuje decyzje w sprawie działalności byłych komisarzy po zakończeniu mandatu oraz odnośne opinie Niezależnego Komitetu ds. Etyki. Pierwszą taką decyzję opublikowano w październiku, a kolejne – przed końcem roku.

Dostęp do dokumentów

W lipcu Komisja przyjęła sprawozdanie dotyczące wniosków o udzielenie dostępu do dokumentów. Ze sprawozdania wynika, że liczba pierwotnych wniosków o udostępnienie dokumentów złożonych na podstawie obowiązujących przepisów w sprawie publicznego dostępu do dokumentów wzrosła o prawie 9,5 proc. (z 6 716 wniosków w 2017 r. do 7 257 w 2018 r.), a liczba wniosków ponownych wzrosła o 4,4 proc. (z 288 wniosków w 2017 r. do 318 w 2018 r.).

Komisja nadal otrzymuje więcej takich wniosków niż którakolwiek inna instytucja UE. Od 2016 r. liczba wniosków stale rośnie. Oznacza to, że obywatele Unii i inne podmioty aktywnie korzystają z przyznanego im prawa dostępu do dokumentów.

W 2018 r. Komisja ujawniła żądane dokumenty w całości lub w części w odpowiedzi na ponad 80 proc. wniosków, zaś prawie 41 proc. autorów wniosków ponownych (których było 288) uzyskało szerszy lub nawet pełny dostęp do dokumentów.

Równocześnie Komisja w dalszym ciągu proaktywnie publikowała wiele dokumentów i informacji na swoich stronach internetowych i w różnych rejestrach publicznych obejmujących wszystkie obszary działalności UE. Dane potwierdzają nie tylko otwartość Komisji, ale także znaczenie prawa dostępu do dokumentów w ramach ogólnej polityki instytucji w zakresie przejrzystości.

Kontrola budżetu UE

Ramy kontroli i ramy wykonania mają dawać wystarczającą pewność, że fundusze UE są wypłacane zgodnie z odpowiednimi przepisami i że podejmowane są działania mające na celu zapobieganie błędom, ich wykrywanie i korygowanie, przy jednoczesnym zwiększaniu nacisku na osiąganie wyników.

W marcu, po pozytywnej rekomendacji Rady, Parlament ostatecznie zatwierdził wykonanie budżetu UE przez Komisję w 2017 r. Roczna procedura udzielania absolutorium pozwala Parlamentowi i Radzie na pociągnięcie Komisji do odpowiedzialności politycznej za wykonanie budżetu i utrzymanie zarządzania pieniędzmi podatników pod demokratyczną kontrolą.

W lipcu Komisja przedstawiła pakiet w zakresie zintegrowanej sprawozdawczości finansowej i sprawozdawczości w zakresie rozliczalności, w którym zebrała wszystkie dostępne informacje na temat należytego zarządzania unijnym budżetem w 2018 r., a także jego wykonania, efektywności, wyników oraz środków ochrony. Sprawozdania wykazały, że budżet przyniósł wyniki zgodne z priorytetami Komisji oraz że został prawidłowo wykonany.

Komisja kontynuowała prace nad ustanowieniem Prokuratury Europejskiej, która będzie uprawniona do ścigania transgranicznych przestępstw przeciwko budżetowi UE – w tym nadużyć finansowych, prania pieniędzy i korupcji – w 22 uczestniczących państwach członkowskich. Prokuratura Europejska ma podjąć działanie przed końcem 2020 r.

W październiku, po raz dwunasty z kolei, Europejski Trybunał Obrachunkowy wydał pozytywną opinię w sprawie rocznego sprawozdania finansowego UE. Uznał, że przedstawia ono prawdziwy i rzetelny obraz sytuacji. Trybunał potwierdził, że jego opinia dotycząca prawidłowości wydatków jest opinią z zastrzeżeniem (nie zaś opinią negatywną). Ogólny szacowany poziom błędu – 2,6 proc. – mimo że nieco wyższy niż w 2017 r. (o 0,2 punktu procentowego) był znacznie poniżej poziomu odnotowanego we wcześniejszych latach. W odniesieniu do około połowy wydatków UE poziom błędu nie osiągnął nawet wartości uznawanych przez Trybunał za istotne. Nie stwierdzono też istotnych błędów po stronie dochodów budżetu ani w wydatkach administracyjnych.

Parlamenty narodowe

W lipcu Komisja przyjęła sprawozdanie roczne za 2018 r. w sprawie swych relacji z parlamentami narodowymi oraz stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności. Daje ono kompleksowy obraz intensywnej i owocnej współpracy parlamentów narodowych z Komisją i innymi instytucjami UE. Parlamenty narodowe przedstawiły 569 opinii (w 2017 r. liczba ta była podobna), co pokazuje, że większość z nich prowadzi aktywny dialog z Komisją na temat przedstawianych przez nią inicjatyw legislacyjnych w szerokim zakresie dziedzin.

Jedynie w 37 uzasadnionych opiniach przedstawiono zastrzeżenia dotyczące zgodności wniosków Komisji z zasadą pomocniczości. Oznacza to, że zarówno decyzje dotyczące polityk europejskich, jak i ich realizacja przebiegają na odpowiednim szczeblu: europejskim, krajowym lub regionalnym. Powołana w 2018 r. przez przewodniczącego Junckera grupa zadaniowa ds. zasad pomocniczości, proporcjonalności i uzyskiwania lepszych rezultatów przy mniejszych nakładach pracy („robić mniej, ale efektywniej”), której przewodniczył pierwszy wiceprzewodniczący Frans Timmermans, zbadała, jak skuteczniej angażować parlamenty narodowe i samorządy terytorialne w prace nad unijnym prawodawstwem i politykami oraz w działania następcze. Środki podjęte przez Komisję w tym celu obejmują wydawanie zagregowanych odpowiedzi, w przypadku gdy znaczna liczba parlamentów narodowych wyraża zaniepokojenie w związku z zasadą pomocniczości. Dzięki nim Komisja może w pojedynczym dokumencie urzędowym ustosunkować się do wszystkich zgłoszonych zastrzeżeń, zapewniając jednocześnie pełny ich obraz.

Obustronny dialog wzmocniły też wizyty członków Komisji w parlamentach narodowych oraz przedstawicieli parlamentów narodowych w siedzibie Komisji (55 wizyt w 2019 r. i 915 w trakcie całej kadencji Komisji Junckera).

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich

Dochodzenia prowadzone przez Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w przypadku podejrzenia o niewłaściwe administrowanie w instytucjach oraz organach Unii Europejskiej dotyczyły różnych kwestii, takich jak przejrzystość procesu decyzyjnego, efekt „drzwi obrotowych”, działalność byłych komisarzy po zakończeniu mandatu, dostęp do dokumentów, prawa podstawowe, kwestie etyczne, umowy, dotacje, a także sprawy dotyczące poszczególnych pracowników. Komisja przyjmuje średnio nawet trzy czwarte propozycji Rzecznika (propozycji rozwiązań, sugestii dotyczących ulepszeń i zaleceń), a w około 95 proc. dochodzeń rzecznik uznaje, że nie doszło do niewłaściwego administrowania.

W czerwcu Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich przyznał po raz drugi swoją Nagrodę za Dobrą Administrację. Otrzymała ją Komisja za inicjatywy na rzecz zmniejszenia zanieczyszczenia tworzywami sztucznymi i podnoszenia świadomości środowiskowej. Celem nagrody jest wyrażenie uznania dla inicjatyw, projektów i innych rodzajów działań poszczególnych służb unijnych, które mają widoczny, bezpośredni pozytywny wpływ na życie obywateli w Europie i poza nią.

Ponadto w październiku Komisja przyjęła opinię w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu ustanawiającego przepisy i ogólne warunki regulujące wykonywanie funkcji Rzecznika Praw Obywatelskich (zaktualizowany statut).

W grudniu Parlament ponownie powierzył stanowisko rzecznika Emily O’Reilly. Jej druga kadencja potrwa pięć lat.

Wystąpienie Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej

29 marca 2017 r. Zjednoczone Królestwo powiadomiło Radę Europejską o swym zamiarze wystąpienia z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Euratom) zgodnie z art. 50 Traktatu o Unii Europejskiej.

Od tej chwili przewidziano dwa lata na wynegocjowanie i zawarcie ze Zjednoczonym Królestwem umowy określającej warunki jego wystąpienia, przy uwzględnieniu ram jego przyszłych stosunków z Unią.

Negocjowanie umowy o wystąpieniu i deklaracja polityczna w sprawie ram przyszłych stosunków

Do negocjacji umowy o wystąpieniu ze Zjednoczonym Królestwem w imieniu Rady Europejskiej (zgodnie z art. 50 w jej skład weszli przywódcy wszystkich państw członkowskich z wyjątkiem Zjednoczonego Królestwa) została powołana Komisja Europejska. Głównym negocjatorem mianowano Michela Barniera. Formalne negocjacje rozpoczęły się 19 czerwca 2017 r. po wyborach parlamentarnych w Zjednoczonym Królestwie.

14 listopada 2018 r., po 17 miesiącach intensywnych rokowań, negocjatorzy z ramienia Komisji i Zjednoczonego Królestwa uzgodnili umowę o wystąpieniu przewidującą uporządkowane wystąpienie Zjednoczonego Królestwa z UE. 22 listopada uzgodnili oni deklarację polityczną określającą ramy przyszłych stosunków między UE a Zjednoczonym Królestwem.

25 listopada 2018 r. Rada Europejska formalnie zatwierdziła umowę o wystąpieniu i deklarację polityczną.

11 stycznia 2019 r. Rada przyjęła decyzję upoważniającą do podpisania umowy o wystąpieniu i przekazała projekt decyzji Rady w sprawie zawarcia tej umowy Parlamentowi Europejskiemu w celu uzys­kania jego zgody.

Artykuł 50 – przedłużenia

Pomimo wyjaśnień przedstawionych 14 stycznia 2019 r. w formie wymiany listów między premier Zjednoczonego Królestwa Theresą May a przewodniczącymi Tuskiem i Junckerem, a także pomimo dodatkowej umowy z 11 marca 2019 r. w sprawie instrumentu dotyczącego umowy o wystąpieniu oraz wspólnego oświadczenia uzupełniającego deklarację polityczną, rząd Zjednoczonego Królestwa nie uzyskał od swojego parlamentu niezbędnej zgody na podpisanie i ratyfikowanie umowy o wystąpieniu.

W odpowiedzi na wniosek Zjednoczonego Królestwa o przedłużenie terminu przypadającego 29 marca Rada Europejska (art. 50) początkowo wyraziła zgodę na przedłużenie tego terminu do 12 kwietnia 2019 r., a następnie zgodziła się na ponowne przedłużenie do 31 października 2019 r. Decyzje te podjęto w porozumieniu ze Zjednoczonym Królestwem.

Przywódcy UE-27 podkreślili, że Zjednoczone Królestwo, jeśli nadal będzie członkiem UE, będzie musiało przeprowadzić wybory do Parlamentu Europejskiego 23–26 maja 2019 r. Wybrano 751 posłów do Parlamentu Europejskiego, w tym 72 ze Zjednoczonego Królestwa.

Stałe prace dotyczące gotowości wszystkich podmiotów na wszystkie scenariusze

W ciągu roku, podobnie jak w 2018 r., UE kontynuowała – w ścisłej koordynacji z państwami członkowskimi – prace dotyczące gotowości na wszystkich szczeblach na konsekwencje wystąpienia Zjednoczonego Królestwa, również na wypadek braku porozumienia. W kwietniu, czerwcu i we wrześniu Komisja przyjęła trzy dodatkowe komunikaty, w których określiła skoordynowaną strategię Unii dotyczącą gotowości i zasady leżące u jej podstaw oraz przedstawiła stan przygotowań na szczeblu UE. Wezwała wszystkie zainteresowane strony do poczynienia niezbędnych kroków w celu przygotowania się na wszystkie możliwe scenariusze.

Aby złagodzić najgorsze skutki dla UE-27 wynikające z potencjalnego wystąpienia bez porozumienia, Komisja przyjęła szereg jednostronnych środków awaryjnych, w tym kilka wniosków ustawodawczych dotyczących różnych dziedzin, takich jak: koordynacja zabezpieczenia społecznego, Erasmus+, możliwość dalszego wnoszenia przez Zjednoczone Królestwo wkładu do budżetów UE na lata 2019 i 2020 oraz upoważnienia do połowów. Te środki ustawodawcze uzupełniono o około 60 aktów o charakterze nieustawodawczym w różnych obszarach. Ponadto Komisja opublikowała 102 zawiadomienia w celu poinformowania zainteresowanych stron o konsekwencjach wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE bez zawarcia porozumienia.

Komisja ściśle współpracowała z państwami członkowskimi w celu zapewnienia spójności i skuteczności unijnej strategii. Zorganizowano także szereg seminariów z udziałem państw członkowskich, aby umożliwić dyskusje sektorowe i techniczne oraz pomóc państwom członkowskim w przygotowaniach. W okresie od stycznia do marca Komisja odwiedziła wszystkie 27 państw członkowskich, aby upewnić się, że opracowywanie krajowych planów awaryjnych jest w toku, i w razie potrzeby udzielić wyjaśnień na temat procesu przygotowania.

Negocjacje z nowym rządem Zjednoczonego Królestwa

Po rezygnacji Theresy May ze stanowiska premiera nowy rząd Zjednoczonego Królestwa wystąpił o zmiany w protokole w sprawie Irlandii i Irlandii Północnej, załączonym do umowy o wystąpieniu zatwierdzonej przez Radę Europejską (art. 50) 25 listopada 2018 r. Rząd Zjednoczonego Królestwa wystąpił również o zmiany w deklaracji politycznej w celu odzwierciedlenia swojego nowego poziomu ambicji w odniesieniu do przyszłych stosunków z UE.

W wyniku negocjacji między UE a Zjednoczonym Królestwem przeprowadzonych we wrześniu i w październiku 2019 r. osiągnięto porozumienie w sprawie zmienionego tekstu zarówno protokołu, jak i deklaracji politycznej.

17 października 2019 r. Rada Europejska zatwierdziła zmienioną umowę o wystąpieniuzmieniony tekst deklaracji politycznej.

19 października Zjednoczone Królestwo złożyło wniosek o przedłużenie terminu upływającego 31 października 2019 r. Aby przeznaczyć więcej czasu na sfinalizowanie ratyfikacji umowy o wystąpieniu, Rada Europejska przyjęła decyzję o przedłużeniu okresu przewidzianego w art. 50 do 31 stycznia 2020 r. Decyzję tę podjęto w porozumieniu ze Zjednoczonym Królestwem.

W okresie przedłużenia Zjednoczone Królestwo pozostawało państwem członkowskim ze wszystkimi prawami i obowiązkami wynikającymi z prawa Unii.

Zmieniona umowa o wystąpieniu

Protokół w sprawie Irlandii i Irlandii Północnej stanowi wykonalne pod względem prawnym rozwiązanie, które pozwoli uniknąć twardej granicy na wyspie Irlandii, będzie chronić wspólną gospodarkę całej wyspy i postanowienia porozumienia wielkopiątkowego we wszystkich jego aspektach oraz zabezpieczy integralność jednolitego rynku. Rozwiązanie to uwzględnia wyjątkowe uwarunkowania wyspy Irlandii, mając na celu ochronę pokoju i stabilności. 

W Irlandii Północnej – w celu uniknięcia twardej granicy na wyspie Irlandii – będzie nadal obowiązywać ograniczony zbiór przepisów dotyczących jednolitego rynku. Zmieniony protokół pozwoli również na uniknięcie granicy celnej na wyspie Irlandii. Chociaż Irlandia Północna pozostaje częścią obszaru celnego Zjednoczonego Królestwa, władze Zjednoczonego Królestwa będą stosować unijny kodeks celny w odniesieniu do wszystkich towarów przywożonych do Irlandii Północnej, a w protokole przewidziano odpowiednie unijne mechanizmy nadzoru i egzekwowania. Zgromadzenie Irlandii Północnej będzie miało decydujący głos w kwestii długoterminowego stosowania odpowiedniego unijnego prawodawstwa w Irlandii Północnej. W przeciwieństwie do poprzedniego protokołu ten protokół ma charakter stały i nie planuje się go zastąpić alternatywnymi uzgodnieniami.

Pozostałe elementy umowy o wystąpieniu zasadniczo nie uległy zmianie i są zgodne z porozumieniem osiągniętym 14 listopada 2018 r. Umowa o wystąpieniu gwarantuje pewność prawa w tych kwestiach, w których wystąpienie Zjednoczonego Królestwa z Unii doprowadziło do niepewności, tj. prawa obywateli, rozliczenia finansowe, okres przejściowy co najmniej do końca 2020 r., sprawowanie rządów, protokoły dotyczące Cypru i Gibraltaru, jak również szereg innych kwestii związanych z separacją.

Zmieniona deklaracja polityczna

Najważniejsza zmiana w deklaracji politycznej dotyczy przyszłych stosunków gospodarczych między UE a Zjednoczonym Królestwem, przy czym obecny rząd Zjednoczonego Królestwa opowiedział się za umową o wolnym handlu. W deklaracji potwierdzono ambicję zawarcia umowy o wolnym handlu zakładającej zerowe taryfy celne i zerowe kontyngenty między UE a Zjednoczonym Królestwem oraz zauważono, że stanowcze zobowiązania dotyczące równych warunków działania powinny zapewniać otwartą i uczciwą konkurencję oraz zapobiegać tworzeniu nieuczciwej przewagi konkurencyjnej.

22 października 2019 r. Komisja – z inicjatywy nowo wybranej przewodniczącej von der Leyen – podjęła decyzję o restrukturyzacji istniejącej grupy zadaniowej i powołaniu nowej grupy zadaniowej ds. stosunków ze Zjednoczonym Królestwem. Michel Barnier został powołany na stanowisko szefa tej grupy, która będzie koordynować prace Komisji nad wszystkimi kwestiami strategicznymi, operacyjnymi, prawnymi i finansowymi związanymi z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa z UE. Decyzja ta stała się skuteczna 16 listopada 2019 r.

Co dalej?

Zanim umowa o wystąpieniu mogła wejść w życie, musiała zostać ratyfikowana przez UE i Zjednoczone Królestwo.

Po wyborach w Zjednoczonym Królestwie, które odbyły się 12 grudnia 2019 r., spodziewano się, że umowa o wystąpieniu zostanie ratyfikowana i zawarta przez obie strony do końca stycznia 2020 r., dzięki czemu Zjednoczone Królestwo mogłoby wystąpić z Unii w sposób uporządkowany i uzyskać status państwa trzeciego 1 lutego 2020 r.

Umowa o wystąpieniu przewiduje okres przejściowy trwający do 31 grudnia 2020 r. Okres ten może zostać jednorazowo przedłużony o maksymalnie jeden rok lub dwa lata, ale musi to zostać uzgodnione w drodze wzajemnego porozumienia między UE a Zjednoczonym Królestwem przed 1 lipca 2020 r. W tym okresie prawo Unii będzie nadal miało zastosowanie do Zjednoczonego Królestwa i w Zjednoczonym Królestwie. UE będzie traktowała Zjednoczone Królestwo jak państwo członkowskie, z wyjątkiem kwestii jego udziału w unijnych instytucjach i strukturach zarządzania.

UE była gotowa do przedstawienia Radzie mandatu negocjacyjnego dotyczącego przyszłych stosunków ze Zjednoczonym Królestwem, gdy tylko stanie się ono państwem niebędącym członkiem UE. Komisja była również gotowa do rozpoczęcia negocjacji natychmiast po zatwierdzeniu mandatu.

Bliżej obywateli

Europejska inicjatywa obywatelska

W 2019 r. Komisja zarejestrowała 16 nowych inicjatyw obywatelskich. Jest to wynik ponad dwa razy wyższy niż w 2018 r. i równy wynikowi z 2012 r. (pierwszy rok realizacji inicjatywy).

Wzrost ten w znacznej mierze wynika ze specjalnej kampanii komunikacyjnej, rozpoczętej w kwietniu 2018 r., której celem było zwiększenie wiedzy o tym narzędziu dzięki mediom społecznościowym i specjalnym wydarzeniom w państwach członkowskich. Ponadto uruchomiona w maju 2018 r. internetowa platforma współpracy promuje wymianę najlepszych praktyk za pośrednictwem forum dyskusyjnego i zapewnia niezależne doradztwo ekspertów w kwestiach prawnych lub organizacyjnych.

17 kwietnia 2019 r. Parlament Europejski i Rada uzgodniły reformę europejskiej inicjatywy obywatelskiej. Nowe przepisy, obowiązujące od stycznia 2020 r., mają na celu ułatwienie obywatelom organizowania i wspierania inicjatyw. Oznacza to ulepszone procedury, większą pomoc i więcej informacji dla obywateli oraz nowe narzędzia informatyczne. Kluczowym wymogiem i priorytetem jest ustanowienie centralnego systemu zbierania deklaracji poparcia online, którym zarządzać będzie Komisja.

13 czerwca 2019 r. formalnie przyjęto nowe rozporządzenie w sprawie przejrzystości i zrównoważonego charakteru unijnej oceny ryzyka w łańcuchu żywnościowym. Było ono odpowiedzią na europejską inicjatywę obywatelską dotyczącą polityki UE w zakresie pestycydów.

Dialogi obywatelskie

Dialogi obywatelskie jeszcze wyraźniej uświadomiły nam, że populizm, mity i dezinformację na temat Europy można ograniczyć, jeżeli UE zbliży się do obywateli i wyjaśni im, jak funkcjonuje i czym się zajmuje. Dialogi umożliwiły Komisji przybliżenie debaty o Europie szerszemu gronu odbiorców i pokazały, że istnieje coraz większe zapotrzebowanie na wydarzenia umożliwiające wsłuchanie się w głos społeczeństwa.

Jednym z priorytetów Komisji Junckera było słuchanie, angażowanie i włączanie obywateli w proces kształtowania UE przyszłości. Od stycznia 2015 r. zaangażowanie to przełożyło się na ponad 1,8 tys. dialogów obywatelskich w ponad 600 miastach. Wzięło w nich udział ponad 212 tys. osób w różnym wieku i z różnych środowisk, wraz z przewodniczącym i wiceprzewodniczącymi Komisji, komisarzami, posłami do Parlamentu Europejskiego, politykami krajowymi i urzędnikami UE.

Dialogi te, organizowane w formie otwartych debat, często z udziałem partnerów krajowych lub lokalnych, były przydatnym narzędziem komunikacji, umożliwiającym szczerą, bezpośrednią rozmowę z obywatelami, bez pośredników. Opinie obywateli, zebrane w czasie dialogów, były wykorzystywane w procesie kształtowania polityki, a w przyszłości mogą wnieść w ten proces jeszcze większy wkład.

Od słuchania po prawdziwe zaangażowanie

Dialogi obywatelskie rozwijały się na przestrzeni lat – towarzyszyły debatom o przyszłości Europy zapoczątkowanym białą księgą z marca 2017 r. i były częścią konsultacji obywatelskich prowadzonych w państwach członkowskich. Dialogi te rozbudowano o nowe formuły, takie jak inicjowane oddolnie warsztaty partycypacyjne, dyskusje online i dialogi ponadnarodowe w regionach przygranicznych.

Mapa przedstawiająca rozkład geograficzny dialogów obywatelskich przeprowadzonych w latach 2014–2019

Od początku kadencji Komisji Junckera w całej Europie przeprowadzono dialogi obywatelskie.

Debaty pokazały, że obywatele są motorem zmian i mają wiele oczekiwań co do gospodarki o obiegu zamkniętym i gospodarki cyfrowej oraz nowych sposobów demokratycznego uczestnictwa. Ludzie domagają się działań w takich kwestiach, jak zmiana klimatu i ochrona środowiska, ale oczekują również, że UE zagwarantuje im dobrobyt, odpowiedni poziom życia i emerytury. Obywatele postrzegają także UE jako gwaranta swoich tradycji rolniczych i wiejskich, a także europejskiej tożsamości, kultury i wartości.

Komisja będzie nadal angażować się we współpracę z obywatelami i w zachęcanie ich do udziału, opracowując narzędzia umożliwiające bliższą interakcję z obywatelami, a także szersze uwzględnianie ich obaw i oczekiwań w procesie kształtowania polityki. Doświadczenia zdobyte w latach 2015–2019 mogą posłużyć za punkt wyjścia do przygotowania konferencji w sprawie przyszłości Europy zapowiedzianej przez Ursulę von der Leyen w ramach priorytetu politycznego Komisji „Nowy impuls dla demokracji europejskiej”.

Forum dla zmieniającego się spektrum debat

Kiedy dialogi rozpoczęły się w 2015 r., zbiegając się w czasie z największą falą uchodźców i migrantów przybywających do UE, jednym z najgorętszych tematów była migracja. W następnym roku debaty były zdominowane przez obawy dotyczące nasilania się terroryzmu i radykalizacji w Europie. Europejczyków interesowały także konsekwencje brexitu i stosunki z nową administracją prezydenta Donalda Trumpa w Stanach Zjednoczonych. W latach 2017 i 2018 dialogi obywatelskie w coraz większym stopniu skupiały się na przyszłości UE. Był to główny temat również w 2019 r., oprócz populizmu, eurosceptycyzmu, nieprawdziwych informacji i dezinformacji. Szeroko omawiane były też zagadnienia transformacji cyfrowej, zwłaszcza sztucznej inteligencji. Żywe zainteresowanie, zwłaszcza ludzi młodych, wzbudzała również kwestia klimatu i środowiska.

Num parque, várias crianças com uniformes escolares agitam bandeiras da União Europeia

Num dos eventos da conferência «as nossas florestas, o nosso futuro», um grupo de crianças planta árvores ilustrando o empenho da União Europeia num setor florestal sustentável, Bruxelas, Bélgica, 26 de abril de 2019.

Przygotowanie się na przyszłe wyzwania

W 2019 r. w 27 krajach UE przeprowadzono 547 dialogów obywatelskich, w których wzięło udział ponad 60 tys. osób. Wysłuchując wyrażanych tam opinii, przywódcy UE-27 mogli – przed swoim nieformalnym majowym spotkaniem w Sybinie w Rumunii – dowiedzieć się, jakie są nadzieje i marzenia obywateli dotyczące przyszłości Europy.

Wnioski wyciągnięte z dialogów i konsultacji online przeprowadzonych w ciągu całego roku przyczyniły się do sformułowania wizji przedstawionej przez Komisję w dokumencie „Przygotowując bardziej zjednoczoną, silniejszą i demokratyczniejszą Unię w coraz bardziej niepewnym świecie”. Komunikat był jasny: aby Europa mogła prosperować, państwa członkowskie muszą działać wspólnie.

Dokument ten, wzbogacony o informacje zwrotne od obywateli i interakcje z nimi, został przedstawiony jako wkład Komisji w program strategiczny UE na lata 2019–2024, który przyjęto w czerwcu. Więcej informacji można znaleźć w części zatytułowanej „Przyszłość Europy”.

Informowanie o Europie

Skuteczna komunikacja z obywatelami na całym kontynencie jest dla UE wyjątkowym wyzwaniem. Polityka i komunikacja to dwie strony tego samego medalu. Mając to na uwadze, Komisja – po raz pierwszy w historii – opracowała pięć zaleceń w sprawie informowania o UE w służbie obywateli i demokracji w ramach swojego wkładu w nowy program strategiczny UE na szczycie w Sybinie (Rumunia) 9 maja 2019 r. Ponieważ informowanie o UE jest wspólnym obowiązkiem jej instytucji, państw członkowskich oraz samorządów wszystkich szczebli, w pierwszym zaleceniu podkreślono konieczność częstszego posługiwania się wspólnymi komunikatami i wyjaśniania, co decyzje i strategie polityczne oznaczają dla obywateli i jakie są ich konkretne rezultaty. W drugim zaleceniu skupiono się na zintensyfikowaniu dialogu z obywatelami w odniesieniu do polityki i problematyki UE. Trzecie zalecenie dotyczy zadbania o to, by w przyszłości instytucje UE ściślej współpracowały w ramach kampanii komunikacji instytucjonalnej UE, opierając się na wspólnych wartościach europejskich. Następnie Komisja podkreśla konieczność połączenia sił w celu zwalczania dezinformacji oraz prowadzenia akcji informacyjnych o UE na podstawie faktów. Na koniec Komisja zaleca promowanie nauczania i uczenia się na temat UE na wszystkich szczeblach edukacji.

Zainicjowany przez Komisję Europejską w marcu 2019 r. „Kącik edukacyjny” pomaga uczniom szkół podstawowych i średnich uczyć się o UE w formie zabawy, zarówno w klasie, jak i w domu.

Zainicjowany przez Komisję Europejską w marcu 2019 r. „Kącik edukacyjny” pomaga uczniom szkół podstawowych i średnich uczyć się o UE w formie zabawy, zarówno w klasie, jak i w domu.

UE w moim regionie

Przez cały maj, w ramach kampanii „UE w moim regionie” – która zachęca obywateli do odkrywania projektów finansowanych przez UE w pobliżu swojego miejsca zamieszkania – około pół miliona obywateli odwiedziło ponad 2 tys. projektów. Kampania ta jest współtworzona i prowadzona wspólnie przez regiony i Komisję.

Deliberatywne warsztaty dla obywateli: określanie priorytetowych obszarów działania na podstawie oddolnych inicjatyw obywateli

W 2017 r. Komisja wprowadziła nowy rodzaj wydarzenia: warsztaty partycypacyjne dla obywateli. Podczas tych warsztatów obywatele dyskutowali o kwestiach, które są dla nich istotne, określali, jakiej przyszłości pragną dla Europy, a następnie dyskutowali o tych pomysłach z unijnym decydentem. Formuła ta, w której obywatele przejmowali kontrolę nad dyskusjami, okazała się konstruktywnym sposobem poznania ich stanowisk w różnych kwestiach. W 2019 r. zorganizowano osiem warsztatów na temat przyszłości Europy: w Belgii, we Włoszech, na Cyprze, Węgrzech, w Polsce i Finlandii. Uwidoczniły one obszary, w których zdaniem obywateli działania na szczeblu europejskim mogą przyczynić się do zmian.

Dyskusje na tematy związane z wyborami do Parlamentu Europejskiego

W 2018 r. i na początku 2019 r. podczas dialogów często omawiano wybory do Parlamentu Europejskiego. Ludzie byli zaniepokojeni wzrostem populizmu i eurosceptycyzmu w kilku państwach członkowskich, a wielu z nich wyraziło obawy związane z dezinformacją. Dyskutowano również na powiązane tematy, takie jak: środki zaradcze, jakie może podjąć Europa, wywoływanie destabilizacji przez zagraniczne mocarstwa w niektórych krajach poprzez wywieranie wpływu na ważne wybory, wolność słowa oraz sposoby odróżnienia wiarygodnych i niewiarygodnych źródeł informacji.

Rok, w którym młodzi ludzie zabierali głos i podejmowali działania

Przy okazji wielu dialogów w 2019 r. młodzi ludzie wyrażali zaniepokojenie stanem praworządności w różnych państwach członkowskich, a niektórzy uczestnicy chcieli dowiedzieć się, co UE może zrobić, aby zapewnić jej przestrzeganie. W niektórych krajach pojawiły się również poważne obawy dotyczące korupcji.

Uczestnicy apelowali także do unijnych i krajowych polityków o dalszą aktywną ochronę środowiska, przeciwdziałanie zmianie klimatu i wykorzystanie czystszej energii ze źródeł europejskich.

Várias imagens de pessoas ouvindo e participando em debates

Diálogo com os jovens organizado durante a cimeira de Sibiu, Roménia, em 9 de maio de 2019.

Wyrażali ponadto oczekiwanie, że UE będzie regulować i ułatwiać budowanie bardziej zrównoważonego społeczeństwa oraz zachęcać do zmiany zachowań w takich dziedzinach, jak gospodarka o obiegu zamkniętym, marnotrawienie żywności i ograniczenie tworzyw sztucznych.

Podczas wielu dialogów obywatelskich omawiano kwestię utrzymującego się zróżnicowania wynagrodzenia ze względu na płeć oraz potrzebę wdrożenia przez UE środków zapewniających równouprawnienie płci na stanowiskach decyzyjnych. Apelowano również o kształtowanie Europy o silniejszym wymiarze społecznym, w tym o zwiększenie budżetu UE przeznaczonego na rozwiązywanie kwestii społecznych i zmniejszanie nierówności, zarówno między państwami członkowskimi, jak i w obrębie poszczególnych państw.

8 maja w Sybinie (Rumunia) odbył się dialog obywatelski z młodzieżą zatytułowany „Kształtujmy razem przyszłość Europy!”. Ponad 300 młodych ludzi z całej Europy w wieku od 18 do 25 lat uczestniczyło w dyskusji na temat przyszłości Europy z przywódcami UE przed szczytem zaplanowanym na 9 maja. Zastanawiali się i debatowali nad kwestiami dotyczącymi pięciu kluczowych tematów: zaangażowania, demokracji, sprawiedliwości, cyfrowej Europy i zmiany klimatu. Jeśli chodzi o przyszłość UE, młodzież domagała się większego wpływu na kształtowanie polityki, zwłaszcza w świetle niedawnego wzrostu aktywności młodzieży związanego z alarmującą sytuacją klimatyczną.

Perspektywy

W niniejszym sprawozdaniu opisano liczne osiągnięcia UE w 2019 r. oraz wyzwania, przed którymi wciąż stoimy. Nowi przywódcy przejęli stery i – przy coraz większym zaangażowaniu i uczestnictwie obywateli w życiu demokratycznym Europy – UE jest dobrze przygotowana, aby odważnie stawić czoła tym wyzwaniom.

Kiedy to sprawozdanie zostanie opublikowane wiosną 2020 r., UE będzie działać z pełnym zaangażowaniem, wprowadzając w życie Europejski Zielony Ład, rozwijając Europę na miarę ery cyfrowej, działając na rzecz sprawiedliwości społecznej i dobrobytu w warunkach gospodarki, która służy ludziom, i przygotowując konferencję w sprawie przyszłości Europy. To tylko niewielka część spośród całej gamy priorytetów i inicjatyw, które zostaną opisane w sprawozdaniu ogólnym za 2020 r.

Jak skontaktować się z UE

Osobiście

W całej Unii Europejskiej istnieje kilkaset centrów informacyjnych Europe Direct. Adres najbliższego centrum można znaleźć na stronie:

https://europa.eu/european-union/contact_pl

Telefonicznie lub drogą mailową

Europe Direct to serwis informacyjny, który udziela odpowiedzi na pytania na temat Unii Europejskiej. Można się z nim skontaktować:

– dzwoniąc pod bezpłatny numer telefonu: 00 800 6 7 8 9 10 11 (niektórzy operatorzy mogą naliczać opłaty za te połączenia)

– dzwoniąc pod standardowy numer telefonu: +32 22999696

– drogą mailową: https://europa.eu/european-union/contact_pl

Wyszukiwanie informacji o UE

Online

Informacje o Unii Europejskiej są dostępne we wszystkich językach urzędowych UE w portalu Europa:
https://europa.eu/european-union/index_pl.

Publikacje UE

Bezpłatne i odpłatne publikacje UE można pobrać lub zamówić na stronie: https://op.europa.eu/pl/publications. Większą liczbę egzemplarzy bezpłatnych publikacji można otrzymać, kontaktując się z serwisem Europe Direct lub z lokalnym centrum informacyjnym (zob. https://europa.eu/european-union/contact_pl).

Prawo UE i powiązane dokumenty

Informacje prawne dotyczące UE, w tym wszystkie unijne akty prawne od 1952 r., są dostępne we wszystkich językach urzędowych UE w portalu EUR-Lex: https://eur-lex.europa.eu.

Portal Otwartych Danych UE

Unijny portal otwartych danych (https://data.europa.eu/euodp/pl) umożliwia dostęp do zbiorów danych pochodzących z instytucji i innych organów UE. Dane można pobierać i wykorzystywać bezpłatnie, zarówno do celów komercyjnych, jak i niekomercyjnych.

Na temat

UE w 2019 r. – Sprawozdanie ogólne z działalności Unii Europejskiej

Komisja Europejska
Dyrekcja Generalna ds. Komunikacji Społecznej
Serwis redakcyjny i ukierunkowane działania informacyjne
1049 Bruksela
BELGIA

W dniu 19 lutego 2020 r. Komisja Europejska przyjęła
„UE w 2019 r. – Sprawozdanie ogólne z działalności Unii Europejskiej”
pod numerem referencyjnym C(2020) 860.

Numery identyfikacyjne

Sprawozdanie ogólne z działalności Unii Europejskiej

Print ISBN 978-92-76-14801-2 ISSN 1725-695X doi:10.2775/72086 NA-AD-20-001-PL-C
PDF ISBN 978-92-76-14777-0 ISSN 1977-3528 doi:10.2775/775397 NA-AD-20-001-PL-N
EPUB ISBN 978-92-76-14737-4 ISSN 1977-3528 doi:10.2775/043020 NA-AD-20-001-PL-E
HTML ISBN 978-92-76-14755-8 ISSN 1977-3528 doi:10.2775/81868 NA-AD-20-001-PL-Q

Najważniejsze wydarzenia

Print ISBN 978-92-76-14896-8 ISSN 2443-9193 doi:10.2775/208179 NA-AP-20-001-PL-C
PDF ISBN 978-92-76-14882-1 ISSN 2443-9428 doi:10.2775/212649 NA-AP-20-001-PL-N
EPUB ISBN 978-92-76-14832-6 ISSN 2443-9428 doi:10.2775/69665 NA-AP-20-001-PL-E

Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za skutki
wynikające z ponownego wykorzystania niniejszej publikacji.

Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2020
© Unia Europejska, 2020

Komisja Europejska wdrożyła politykę ponownego wykorzystywania swoich dokumentów zgodnie z decyzją Komisji 2011/833/UE z dnia 12 grudnia 2011 r. w sprawie ponownego wykorzystywania dokumentów Komisji (Dz.U. L 330 z 14.12.2011, s. 39).

Z wyjątkiem przypadków, w których stwierdzono inaczej, ponowne wykorzystywanie tego dokumentu jest dozwolone na podstawie licencji Creative Commons Attribution 4.0 International (CC-BY 4.0) (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). Oznacza to, że ponowne wykorzystywanie jest dozwolone pod warunkiem odpowiedniego poinformowania o autorze oraz o wszelkich zmianach wprowadzonych w dokumencie.

W przypadku wykorzystania lub powielania elementów, które nie są własnością Unii Europejskiej, konieczne może być uzyskanie zgody bezpośrednio od właściwych podmiotów prawa autorskiego.

AUTORZY ZDJĘĆ
Wszystkie zdjęcia i wideo © Unia Europejska, chyba że wskazano inaczej.

Na okładce:

  1. Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von Leyen przedstawia projekt Europejskiego Zielonego Ładu w Radzie Europejskiej, Bruksela, Belgia, 12 grudnia 2019 r. (© Unia Europejska, 2019)
  2. Przywódcy UE-27 zbierają się na nieformalnym posiedzeniu Rady Europejskiej, by omówić przyszłość Unii Europejskiej, Sybin (Rumunia), 9 maja 2019 r. (© Unia Europejska, 2019)
  3. Podróżujący korzystający z programu DiscoverEU podczas pierwszego spotkania w ramach DiscoverEU, Nijmegen (Niderlandy) 12 lipca 2019 r. (© Unia Europejska, 2019)
  4. Młodzieżowy mecz rugby zorganizowany w ramach Europejskiego Tygodnia Sportu przed siedzibą Komisji Europejskiej w budynku Berlaymont, Bruksela (Belgia), 23 września 2019 r. (© Unia Europejska, 2019)
  5. Czworo nowych przywódców instytucji Unii Europejskiej: Christine Lagarde, prezes Europejskiego Banku Centralnego, David Sassoli, przewodniczący Parlamentu Europejskiego, Ursula von Leyen, przewodnicząca Komisji Europejskiej, oraz Charles Michel, przewodniczący Rady Europejskiej, Bruksela (Belgia), 1 grudnia 2019 r. (© Unia Europejska, 2019)
  6. Instalacja na dworcu kolejowym Bruxelles-Luxembourg w Brukseli promuje kampanię UE „Tym razem głosuję”, zachęcającą do udziału w wyborach do Parlamentu Europejskiego, Bruksela (Belgia), 24 maja 2019 r. (© Unia Europejska, 2019)
  7. Dzieci uczestniczą w akcji sadzenia drzew podczas konferencji „Nasze lasy, nasza przyszłość”, aby podkreślić zaangażowanie UE w zrównoważony rozwój sektora leśnictwa, Bruksela (Belgia), 26 kwietnia 2019 r. (© Unia Europejska, 2019)
  8. Antonio Tajani, były przewodniczący Parlamentu Europejskiego, wymienia uścisk dłoni z Davidem Sassolim, obecnym przewodniczącym Parlamentu Europejskiego. (© Unia Europejska, 2019)
  9. Charles Michel, obecny przewodniczący Rady Europejskiej, wymienia uścisk dłoni z Donaldem Tuskiem, byłym przewodniczącym Rady Europejskiej. (© Unia Europejska, 2019)
  10. Ursula von der Leyen, przewodnicząca Komisji Europejskiej, oraz Jean-Claude Juncker, były przewodniczący, odsłaniają jego portret w galerii przewodniczących Komisji Europejskiej w budynku Berlaymont, Bruksela (Belgia), 3 grudnia 2019 r. (© Unia Europejska, 2019)
  11. Unijni pracownicy odpowiedzialni za ochronę ludności podczas spotkania operacyjnego z lokalnymi władzami albańskimi po trzęsieniu ziemi o sile 6,4 stopnia i wstrząsach wtórnych, Krujë (Albania), 4 grudnia 2019 r. (© Unia Europejska, 2019)

UE w 2018 r.