Publication document thumbnail

Η ΕΕ το 2019 [Updated: 10/03/2020 14:44]

Βρείτε ό,τι θέλετε να μάθετε σχετικά με τα επιτεύγματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2019.

Η Γενική Έκθεση σχετικά με τις δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης σας ενημερώνει για τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ υλοποίησε τις 10 προτεραιότητες που είχε θέσει η Επιτροπή Γιούνκερ.

Εκτός από τα αποτελέσματα των ευρωπαϊκών εκλογών, μπορείτε να μάθετε για τις αλλαγές στην ηγεσία των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, καθώς και για τις πρώτες δράσεις της νέας Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία ανέλαβε καθήκοντα τον Δεκέμβριο.

Όλες αυτές τις πληροφορίες, και πολλές άλλες, θα τις βρείτε στην έκδοση Η ΕΕ το 2019.

Η έκδοση Η ΕΕ το 2019 διατίθεται και ως πλήρης Γενική Έκθεση και σε συνοπτική εκδοχή με τις σημαντικότερες εξελίξεις στους ακόλουθους μορφότυπους:

  HTML PDF EPUB PRINT
Η ΕΕ το 2019 — Γενική Έκθεση HTML PDF General Report EPUB General Report Paper General Report
Η ΕΕ το 2019 — Οι σημαντικότερες εξελίξεις PDF Highlights EPUB Highlights Paper Highlights

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

([^
" & vbCr

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν,

 

Βρίσκομαι στην ιδιαίτερα ευχάριστη θέση να προλογίσω την παρούσα έκθεση για τις δραστηριότητες της ΕΕ το 2019. Καθώς ανέλαβα πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής την 1η Δεκεμβρίου 2019, θα ήθελα να απονείμω τα εύσημα στον προκάτοχό μου, τον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, υπό την επίβλεψη του οποίου πραγματοποιήθηκαν τα περισσότερα από τα επιτεύγματα που επισημαίνονται στην παρούσα έκθεση.

Στις ευρωπαϊκές εκλογές του περασμένου Μαΐου οι Ευρωπαίοι μάς έδειξαν σαφώς ότι θέλουν η Ένωση να πρωτοστατεί και να αναλαμβάνει πραγματική δράση. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο, πριν ακόμα από το τέλος του έτους, πρότεινα την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία ως την πρώτη πρωτοβουλία της νέας Επιτροπής. Δεσμευόμαστε να κάνουμε την Ευρώπη την πρώτη κλιματικά ουδέτερη ήπειρο έως το 2050. Η υλοποίηση αυτής της δέσμευσης θα είναι προς όφελος των ανθρώπων, του πλανήτη και της οικονομίας.

Ελπίζω ότι πολλά στοιχεία της παρούσας έκθεσης θα αποτελέσουν πηγή έμπνευσης για εσάς, όπως αποτελούν και για εμένα. Το ευρύ φάσμα των δράσεων και των πρωτοβουλιών που περιγράφονται μαρτυρεί, για μία ακόμη φορά, πόσο πολλά μπορούμε να επιτύχουμε όλοι μαζί.

Ζήτω η Ευρώπη.

Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν

Η ΕΕ το 2019: μια χρονιά αλλαγών

Οι νέοι ηγέτες της ΕΕ. Η Κριστίν Λαγκάρντ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, ο Ντάβιντ Σασόλι, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και ο Σαρλ Μισέλ, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, παρίστανται στην τελετή ανάληψης των καθηκόντων της νέας Ευρωπαϊκής Επιτροπής και εορτασμού της 10ης επετείου της Συνθήκης της Λισαβόνας, στο Σπίτι της Ευρωπαϊκής Ιστορίας, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 1 Δεκεμβρίου 2019.

Οι νέοι ηγέτες της ΕΕ. Η Κριστίν Λαγκάρντ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, ο Ντάβιντ Σασόλι, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και ο Σαρλ Μισέλ, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, παρίστανται στην τελετή ανάληψης των καθηκόντων της νέας Ευρωπαϊκής Επιτροπής και εορτασμού της 10ης επετείου της Συνθήκης της Λισαβόνας, στο Σπίτι της Ευρωπαϊκής Ιστορίας, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 1 Δεκεμβρίου 2019.

Το 2019 η Επιτροπή Γιούνκερ ολοκλήρωσε τη θητεία της, κλείνοντας έναν πενταετή κύκλο κατά τον οποίο βελτιώθηκε σημαντικά η ευρωπαϊκή οικονομία, ελήφθησαν μέτρα για την υλοποίηση των δεσμεύσεων που ανέλαβε η ΕΕ στο πλαίσιο της συμφωνίας του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή, δόθηκε έμφαση στη δημοκρατία και τη διαφάνεια, αλλά εμφανίστηκε και η πρόκληση της αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ. Τον Μάιο διεξήχθησαν οι ευρωπαϊκές εκλογές, στις οποίες ψήφισαν περισσότερα από 200 εκατομμύρια άτομα —το υψηλότερο ποσοστό συμμετοχής των τελευταίων 25 ετών—, στη μαζικότερη διακρατική δημοκρατική διαδικασία στον κόσμο.

Ο Ντάβιντ Σασόλι εκλέχθηκε πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στις 3 Ιουλίου 2019, ενώ την 1η Δεκεμβρίου ο Σαρλ Μισέλ διαδέχθηκε τον Ντόναλντ Τουσκ στη θέση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αναδείχθηκε πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στα αποκαλυπτήρια της προσωπογραφίας του, στην πινακοθήκη των προέδρων στο κτίριο Μπερλεμόν, έδρα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 3 Δεκεμβρίου 2019.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στα αποκαλυπτήρια της προσωπογραφίας του, στην πινακοθήκη των προέδρων στο κτίριο Μπερλεμόν, έδρα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 3 Δεκεμβρίου 2019.

Εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Από τις 23 έως τις 26 Μαΐου 2019 διεξήχθησαν εκλογές στα 28 κράτη μέλη της ΕΕ για την ανάδειξη των εκπροσώπων των πολιτών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Εκλέχθηκαν συνολικά 751 βουλευτές, και η αλλαγή στις προτιμήσεις των ψηφοφόρων άλλαξε και την πολιτική κατανομή των εδρών.

Για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες συμμετείχε στις εκλογές η πλειοψηφία των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων ανά την ΕΕ. Αυτή ήταν επίσης η πρώτη φορά από το 1979 (έτος των πρώτων άμεσων εκλογών για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο) που το συνολικό ποσοστό συμμετοχής αυξήθηκε, από 42,6 % το 2014 σε 50,7 %. Υπήρξε επίσης μεγάλη κινητοποίηση μεταξύ των νέων, με αποτέλεσμα η συμμετοχή να καταγράψει αύξηση κατά 14 % στους ψηφοφόρους ηλικίας 16 ή 18 έως 24 ετών και κατά 12 % στους ψηφοφόρους 25 έως 39 ετών.

Η έρευνα του Ευρωβαρόμετρου που πραγματοποιήθηκε μετά τις εκλογές έδειξε ότι εκείνο που κινητοποίησε κυρίως τους ανθρώπους ώστε να ψηφίσουν ήταν οι ανησυχίες τους για την οικονομία και την κλιματική αλλαγή.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεργάστηκαν στενά ενόψει των εκλογών, τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και στα κράτη μέλη, προκειμένου να κινητοποιήσουν τους πολίτες και να τους δώσουν τη δυνατότητα να λάβουν τεκμηριωμένες αποφάσεις για το μέλλον της Ευρώπης. Βασιζόμενα σε αυτή την εμπειρία, στις 5 Δεκεμβρίου τα δύο αυτά θεσμικά όργανα υπέγραψαν συμφωνία για κοινή ανακοίνωση στην υπηρεσία των πολιτών και της δημοκρατίας, προκειμένου να εμβαθύνουν τη συνεργασία τους και σε θέματα πέραν των εκλογών.

Βίντεο της εκστρατείας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με σκοπό την ευαισθητοποίηση των ψηφοφόρων

Η εκστρατεία «Αυτή τη φορά ψηφίζω», που οργανώθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε συνεργασία με άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ, ενθαρρύνει τους πολίτες να πάρουν στα χέρια τους το μέλλον του ευρωπαϊκού εγχειρήματος.© Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 2019

Γράφημα που δείχνει τη συμμετοχή των ψηφοφόρων στις ευρωπαϊκές εκλογές ανά έτος από το 2004 και μετά

Το ποσοστό συμμετοχής στις τελευταίες τέσσερις εκλογές για την ανάδειξη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ήταν 45,5 % το 2004, 43 % το 2009, 42,6 % το 2014 και 50,7 % το 2019. Πηγή: Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε συνεργασία με την εταιρεία Kantar.

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 2019-2024

Το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα παρέμεινε η μεγαλύτερη ομάδα του Κοινοβουλίου, καταλαμβάνοντας τις 182 από τις 751 έδρες, ακολουθούμενο από την Προοδευτική Συμμαχία των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών σε μικρή απόσταση, με 154 έδρες. Παρά το γεγονός ότι οι δύο αυτές ομάδες διατήρησαν τις πρώτες θέσεις, και οι δύο κατέγραψαν απώλειες ψηφοφόρων προς τα δεξιά και προς τα αριστερά του φάσματος. Η ομάδα Renew Europe, η Ομάδα των Πρασίνων / Ευρωπαϊκή Ελεύθερη Συμμαχία και η Ομάδα Ταυτότητας και Δημοκρατίας αύξησαν σημαντικά τη δύναμή τους σε σχέση με τις προηγούμενες κοινοβουλευτικές εκλογές. Το συνολικό ποσοστό των γυναικών ευρωβουλευτών έφθασε το 40,4 %, που είναι το υψηλότερο από το 1979, όταν διεξήχθησαν για πρώτη φορά ευρωπαϊκές εκλογές.

Την 1η Ιουλίου το απερχόμενο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πραγματοποίησε την τελευταία σύνοδο της όγδοης κοινοβουλευτικής περιόδου, και την επόμενη ημέρα το νέο Κοινοβούλιο συνεδρίασε στο Στρασβούργο για τη συγκρότησή του σε σώμα.

Κατά την πρώτη σύνοδο ολομέλειας του νέου Κοινοβουλίου, τα μέλη του εξέλεξαν τον νέο πρόεδρο και τους/τις αντιπροέδρους τους. Στις 3 Ιουλίου εξελέγη πρόεδρος ο επί μακρόν Ιταλός ευρωβουλευτής Ντάβιντ Σασόλι. Οι 14 αντιπρόεδροι, που εξελέγησαν την ίδια ημέρα, προέρχονται από έξι πολιτικές ομάδες και 10 κράτη μέλη.

Γράφημα που δείχνει την κατανομή των εδρών μεταξύ των πολιτικών ομάδων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου μετά τις εκλογές του 2019

Το 2019 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απαρτιζόταν από 751 μέλη, τα οποία χωρίζονταν σε επτά πολιτικές ομάδες. Από τα αριστερά προς τα δεξιά με πολιτικούς όρους, οι ομάδες αυτές ήταν οι εξής: Ευρωπαϊκή Ενωτική Αριστερά / Αριστερά των Πρασίνων των Βορείων Χωρών, με 41 έδρες· Προοδευτική Συμμαχία των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών, με 154 έδρες· Πράσινοι / Ευρωπαϊκή Ελεύθερη Συμμαχία, με 74 έδρες· Renew Europe, με 108 έδρες· Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, με 182 έδρες· Ευρωπαίοι Συντηρητικοί και Μεταρρυθμιστές, με 62 έδρες, και Ταυτότητα και Δημοκρατία, με 73 έδρες. Επιπλέον, τα μη εγγεγραμμένα μέλη καταλάμβαναν 57 έδρες. Πηγή: Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Copyright: Ευρωπαϊκή Ένωση.

Οι πολίτες ψήφισαν σε αυτές τις ευρωπαϊκές εκλογές εκφράζοντας την ισχυρότατη στήριξή τους στην ΕΕ και πιστεύοντας σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό ότι η φωνή τους «μετράει».

Ντάβιντ Σασόλι, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Ευρωπαϊκό Συμβούλιο

Ο Ντόναλντ Τουσκ, ο οποίος εξελέγη για πρώτη φορά την 1η Δεκεμβρίου 2014, ολοκλήρωσε τη δεύτερη θητεία του στην προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, μετά από 5 χρόνια συνολικά στη θέση αυτή. Στις 2 Ιουλίου 2019 οι ηγέτες της ΕΕ εξέλεξαν ως διάδοχό του τον Σαρλ Μισέλ, ο οποίος ανέλαβε τα καθήκοντά του την 1η Δεκεμβρίου.

Σαρλ Μισέλ, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

Σαρλ Μισέλ, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Τον Ιούνιο οι ηγέτες της ΕΕ πρότειναν την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ως υποψήφια πρόεδρο της Επιτροπής. Τον επόμενο μήνα η ίδια παρουσίασε τις πολιτικές της προτεραιότητες, που θα κατευθύνουν το έργο της Επιτροπής κατά τα επόμενα 5 έτη.

ΣΩΜΑ ΤΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΩΝ 2019-2024
Φωτογραφίες και χαρτοφυλάκια των μελών της Επιτροπής 2019-2024

Το Σώμα των Επιτρόπων (2019-2024) αποτελείται από: την κ. Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής· τον κ. Φρανς Τίμερμανς, εκτελεστικό αντιπρόεδρο αρμόδιο για την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία· την κ. Μαγκρέιτε Βέστεϊγιερ, εκτελεστική αντιπρόεδρο αρμόδια για μια Ευρώπη έτοιμη για την ψηφιακή εποχή· τον κ. Βάλντις Ντομπρόβσκις, εκτελεστικό αντιπρόεδρο αρμόδιο για μια οικονομία στην υπηρεσία των ανθρώπων· τον κ. Τζουζέπ Μπορέλ Φοντέλες, ύπατο εκπρόσωπο / αντιπρόεδρο αρμόδιο για μια ισχυρότερη Ευρώπη στον κόσμο· τον κ. Μάρος Σέφτσοβιτς, αντιπρόεδρο αρμόδιο για τις διοργανικές σχέσεις και τη διερεύνηση προοπτικών· την κ. Βιέρα Γιούροβα, αντιπρόεδρο αρμόδια για θέματα αξιών και διαφάνειας· την κ. Ντούμπραβκα Σούιτσα, αντιπρόεδρο για θέματα δημοκρατίας και δημογραφίας· τον κ. Μαργαρίτη Σχοινά, αντιπρόεδρο για την προώθηση του ευρωπαϊκού τρόπου ζωής μας· τον κ. Γιοχάνες Χαν, επίτροπο Προϋπολογισμού και Διοίκησης· τον κ. Φιλ Χόγκαν, επίτροπο Εμπορίου· την κ. Μαρία Γκαμπριέλ, επίτροπο Καινοτομίας, Έρευνας, Πολιτισμού, Εκπαίδευσης και Νεολαίας· τον κ. Νικολά Σμιτ, επίτροπο Απασχόλησης και Κοινωνικών Δικαιωμάτων· τον κ. Πάολο Τζεντιλόνι, επίτροπο Οικονομίας· τον κ. Γιάνους Βοϊτσιεχόφσκι, επίτροπο Γεωργίας· τον κ. Τιερί Μπρετόν, επίτροπο Εσωτερικής Αγοράς· την κ. Ελίζα Φερέιρα, επίτροπο Συνοχής και Μεταρρυθμίσεων· την κ. Στέλλα Κυριακίδου, επίτροπο Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων· τον κ. Ντιντιέ Ρεντέρς, επίτροπο Δικαιοσύνης· την κ. Χέλενα Ντάλι, επίτροπο Ισότητας· την κ. Ίλβα Γιούανσον, επίτροπο Εσωτερικών Υποθέσεων· τον κ. Γιάνες Λέναρτσιτς, επίτροπο Διαχείρισης Κρίσεων· την κ. Αντίνα Βαλεάν, επίτροπο Μεταφορών· τον κ. Όλιβερ Βάρχεϊ, επίτροπο Γειτονίας και Διεύρυνσης· την κ. Γιούτα Ουρπιλάινεν, επίτροπο Διεθνών Εταιρικών Σχέσεων· την κ. Κάντρι Σίμσον, επίτροπο Ενέργειας· τον κ. Βιργκίνιους Σινκέβιτσους, επίτροπο Περιβάλλοντος, Ωκεανών και Αλιείας. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Copyright: Ευρωπαϊκή Ένωση.

Φωτογραφίες και χαρτοφυλάκια των μελών της Επιτροπής 2019-2024

Το Σώμα των Επιτρόπων (2019-2024) αποτελείται από: την κ. Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής· τον κ. Φρανς Τίμερμανς, εκτελεστικό αντιπρόεδρο αρμόδιο για την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία· την κ. Μαγκρέιτε Βέστεϊγιερ, εκτελεστική αντιπρόεδρο αρμόδια για μια Ευρώπη έτοιμη για την ψηφιακή εποχή· τον κ. Βάλντις Ντομπρόβσκις, εκτελεστικό αντιπρόεδρο αρμόδιο για μια οικονομία στην υπηρεσία των ανθρώπων· τον κ. Τζουζέπ Μπορέλ Φοντέλες, ύπατο εκπρόσωπο / αντιπρόεδρο αρμόδιο για μια ισχυρότερη Ευρώπη στον κόσμο· τον κ. Μάρος Σέφτσοβιτς, αντιπρόεδρο αρμόδιο για τις διοργανικές σχέσεις και τη διερεύνηση προοπτικών· την κ. Βιέρα Γιούροβα, αντιπρόεδρο αρμόδια για θέματα αξιών και διαφάνειας· την κ. Ντούμπραβκα Σούιτσα, αντιπρόεδρο για θέματα δημοκρατίας και δημογραφίας· τον κ. Μαργαρίτη Σχοινά, αντιπρόεδρο για την προώθηση του ευρωπαϊκού τρόπου ζωής μας· τον κ. Γιοχάνες Χαν, επίτροπο Προϋπολογισμού και Διοίκησης· τον κ. Φιλ Χόγκαν, επίτροπο Εμπορίου· την κ. Μαρία Γκαμπριέλ, επίτροπο Καινοτομίας, Έρευνας, Πολιτισμού, Εκπαίδευσης και Νεολαίας· τον κ. Νικολά Σμιτ, επίτροπο Απασχόλησης και Κοινωνικών Δικαιωμάτων· τον κ. Πάολο Τζεντιλόνι, επίτροπο Οικονομίας· τον κ. Γιάνους Βοϊτσιεχόφσκι, επίτροπο Γεωργίας· τον κ. Τιερί Μπρετόν, επίτροπο Εσωτερικής Αγοράς· την κ. Ελίζα Φερέιρα, επίτροπο Συνοχής και Μεταρρυθμίσεων· την κ. Στέλλα Κυριακίδου, επίτροπο Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων· τον κ. Ντιντιέ Ρεντέρς, επίτροπο Δικαιοσύνης· την κ. Χέλενα Ντάλι, επίτροπο Ισότητας· την κ. Ίλβα Γιούανσον, επίτροπο Εσωτερικών Υποθέσεων· τον κ. Γιάνες Λέναρτσιτς, επίτροπο Διαχείρισης Κρίσεων· την κ. Αντίνα Βαλεάν, επίτροπο Μεταφορών· τον κ. Όλιβερ Βάρχεϊ, επίτροπο Γειτονίας και Διεύρυνσης· την κ. Γιούτα Ουρπιλάινεν, επίτροπο Διεθνών Εταιρικών Σχέσεων· την κ. Κάντρι Σίμσον, επίτροπο Ενέργειας· τον κ. Βιργκίνιους Σινκέβιτσους, επίτροπο Περιβάλλοντος, Ωκεανών και Αλιείας. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Copyright: Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στις 16 Ιουλίου το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέλεξε την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, επιλέγοντας για πρώτη φορά γυναίκα στη συγκεκριμένη θέση. Σε διαβούλευση με τους Ευρωπαίους ηγέτες, η νέα πρόεδρος συγκρότησε το Σώμα των Επιτρόπων, διορισμένων από 26 από τα κράτη μέλη, με βασικό μέλημα τη δημιουργία μιας ομάδας με ισόρροπη εκπροσώπηση ανδρών και γυναικών, στην οποία περιλαμβάνονται 12 γυναίκες, μεταξύ των οποίων και η ίδια.

Το Κοινοβούλιο, μετά τις ακροάσεις των ορισθέντων μελών της Επιτροπής και την κοινοβουλευτική συζήτηση, ενέκρινε το Σώμα των Επιτρόπων κατά την ψηφοφορία στην ολομέλεια της 27ης Νοεμβρίου. Η νέα Επιτροπή ανέλαβε καθήκοντα την 1η Δεκεμβρίου.

Ο Ντάβιντ Σασόλι, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, και η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, εκλεγείσα πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε σύνοδο ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Στρασβούργο, Γαλλία, 16 Ιουλίου 2019.

Ο Ντάβιντ Σασόλι, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, και η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, εκλεγείσα πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε σύνοδο ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Στρασβούργο, Γαλλία, 16 Ιουλίου 2019.

Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα

Ο απερχόμενος πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Μάριο Ντράγκι ολοκλήρωσε την οκταετή θητεία του στις 31 Οκτωβρίου 2019. Τον διαδέχθηκε την 1η Νοεμβρίου η πρώην διευθύντρια του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου Κριστίν Λαγκάρντ. Είναι η πρώτη γυναίκα που αναλαμβάνει επικεφαλής της Τράπεζας.

Κριστίν Λαγκάρντ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. © Ευρωπαϊκή Ένωση, 2019· Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα

Κριστίν Λαγκάρντ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

Πρώτη Ευρωπαία γενική εισαγγελέας

Τον Σεπτέμβριο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης διόρισαν τη Λάουρα Κοντρούτσα Κέβεσι ως την πρώτη Ευρωπαία γενική εισαγγελέα. Είναι επικεφαλής της ανεξάρτητης Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, η οποία προστατεύει τα χρήματα των φορολογουμένων μέσω της διερεύνησης υποθέσεων απάτης και άλλων ποινικών αδικημάτων εις βάρος του προϋπολογισμού της ΕΕ.

Λάουρα Κοντρούτσα Κέβεσι, η πρώτη Ευρωπαία γενική εισαγγελέας.

Λάουρα Κοντρούτσα Κέβεσι, η πρώτη Ευρωπαία γενική εισαγγελέας.

Πώς θα λειτουργεί η νέα Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Η νέα Ευρωπαϊκή Επιτροπή καθόρισε έξι προτεραιότητες για την περίοδο 2019-2024:

Η πρόεδρος φον ντερ Λάιεν διόρισε οκτώ αντιπροέδρους στο Σώμα, συμπεριλαμβανομένου του ύπατου εκπροσώπου της Ένωσης για θέματα εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας Τζουζέπ Μπορέλ Φοντέλες. Τρεις αντιπρόεδροι θα αναλάβουν επίσης καθήκοντα εκτελεστικών αντιπροέδρων και, παράλληλα με το δικό τους χαρτοφυλάκιο, θα έχουν στην αρμοδιότητά τους και μία από τις τρεις κορυφαίες πολιτικές κατευθύνσεις του θεματολογίου της προέδρου.

Ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος Φρανς Τίμερμανς συντονίζει τις εργασίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, έχοντας αναλάβει το χαρτοφυλάκιο της δράσης για το κλίμα. Η εκτελεστική αντιπρόεδρος Μαγκρέιτε Βέστεϊγιερ, παράλληλα με τα καθήκοντά της ως επιτρόπου Ανταγωνισμού, είναι αρμόδια και για την υλοποίηση της προτεραιότητας «Μια Ευρώπη έτοιμη για την ψηφιακή εποχή». Ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος Βάλντις Ντομπρόβσκις είναι επίτροπος αρμόδιος για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και έχει αναλάβει την υλοποίηση της προτεραιότητας «Μια οικονομία στην υπηρεσία των ανθρώπων».

Η πρόεδρος φον ντερ Λάιεν, εκτός από την εποπτεία των έξι προτεραιοτήτων, έχει δηλώσει ότι θα προεδρεύει ενός Σώματος προσηλωμένου στην επίτευξη των στόχων, που κατανοεί την Ευρώπη και αφουγκράζεται τους Ευρωπαίους πολίτες. Ένας από τους βασικούς στόχους της νέας Επιτροπής είναι να διευκολύνει τη ζωή των πολιτών και των επιχειρήσεων. Όταν η Επιτροπή θεσπίζει νέους νόμους και κανονισμούς, θα εφαρμόζει την πολιτική «για κάθε θέσπιση, μία κατάργηση», προκειμένου να μειώσει τη γραφειοκρατία προς όφελος των πολιτών.

Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία

Ο σκοπός μας είναι να συμβιβάσουμε την οικονομία με την προστασία του πλανήτη μας, να συμβιβάσουμε τον τρόπο με τον οποίο παράγουμε και καταναλώνουμε με την προστασία του πλανήτη μας, και ο συμβιβασμός αυτός να ωφελεί τους πολίτες μας. 
Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 11 Δεκεμβρίου 2019.

Ο σκοπός μας είναι να συμβιβάσουμε την οικονομία με την προστασία του πλανήτη μας, να συμβιβάσουμε τον τρόπο με τον οποίο παράγουμε και καταναλώνουμε με την προστασία του πλανήτη μας, και ο συμβιβασμός αυτός να ωφελεί τους πολίτες μας.

Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 11 Δεκεμβρίου 2019.

Η πρώτη και σημαντικότερη από τις έξι προτεραιότητες, η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, παρουσιάστηκε από την πρόεδρο φον ντερ Λάιεν στις 11 Δεκεμβρίου 2019, δηλαδή λιγότερο από δύο εβδομάδες μετά την ανάληψη καθηκόντων της νέας Επιτροπής. Αυτή η εμβληματική πολιτική, η οποία έχει ως στόχο να καταστήσει την Ευρώπη την πρώτη κλιματικά ουδέτερη ήπειρο έως το 2050, περιλαμβάνει μια δέσμη εξαιρετικά φιλόδοξων μέτρων που αναμένεται ότι θα επιτρέψει στους Ευρωπαίους πολίτες και στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να επωφεληθούν από τη βιώσιμη πράσινη μετάβαση.

Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία αποτελεί ολοκληρωμένη απάντηση στον άμεσο κλιματικό κίνδυνο που απειλεί τον πλανήτη. Συνιστά επίσης μια μοναδική ευκαιρία για την ΕΕ να αναδειχθεί πρωτοπόρος στην παγκόσμια πράσινη μετάβαση. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι θα θυσιαστεί στον βωμό της οικολογοποίησης η ανάπτυξη. Η Πράσινη Συμφωνία θωρακίζει προδραστικά την οικονομία της ΕΕ έναντι της εξάντλησης των πόρων και καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ μπορεί να επιτύχει την ουδετερότητα ως προς το κλίμα, ενώ παράλληλα δημιουργεί θέσεις εργασίας, βελτιώνει την υγεία και την ποιότητα ζωής των ανθρώπων, μεριμνά για τη φύση και δεν αφήνει κανέναν στο περιθώριο.

Δέσμευση για αλλαγή

Ο πρώτος νόμος για το κλίμα στην ιστορία της ΕΕ θα καταστήσει τη μετάβαση αυτή μη αναστρέψιμη. Με τον τρόπο αυτό, η πολιτική φιλοδοξία της Ευρώπης να γίνει η πρώτη κλιματικά ουδέτερη ήπειρος θα μετουσιωθεί σε νομοθεσία. Η Πράσινη Συμφωνία θα στηρίξει όλες τις μελλοντικές ενωσιακές πολιτικές ώστε η ΕΕ να εξακολουθεί να πρωτοστατεί στην ευρωπαϊκή και παγκόσμια δράση για τη βιωσιμότητα.

Διάγραμμα που δείχνει την αντίστροφη πορεία που ακολουθούν η μείωση των εκπομπών και η οικονομική μεγέθυνση στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Από το 1990 έως το 2018 οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου μειώθηκαν κατά 23 %, ενώ η οικονομία μεγεθύνθηκε κατά 61 %.

Διάγραμμα που αποτυπώνει την προσήλωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην ανάληψη δράσης για το κλίμα

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δεσμευτεί ότι θα γίνει κλιματικά ουδέτερη έως το 2050, θα προστατεύσει τη ζωή των ανθρώπων, των ζώων και των φυτών μειώνοντας τη ρύπανση, θα βοηθήσει τις επιχειρήσεις να γίνουν πρωτοπόροι παγκοσμίως στα καθαρά προϊόντα και στις καθαρές τεχνολογίες, εξασφαλίζοντας παράλληλα μια δίκαιη και χωρίς αποκλεισμούς μετάβαση. Η κ. Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δήλωσε ότι «Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία είναι η νέα στρατηγική μας για την ανάπτυξη. Θα μας βοηθήσει να μειώσουμε τις εκπομπές και να δημιουργήσουμε, παράλληλα, θέσεις εργασίας». Ο κ. Φρανς Τίμερμανς, εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κινούμενος στο ίδιο μήκος κύματος, δήλωσε τα εξής: «Προτείνουμε μια πράσινη και χωρίς αποκλεισμούς μετάβαση, η οποία θα αυξήσει την ευημερία των ανθρώπων και θα εξασφαλίσει την υγεία του πλανήτη για τις ερχόμενες γενιές». Η δέσμευση αυτή αντανακλά επίσης την πεποίθηση των περισσότερων Ευρωπαίων: το 93 % των Ευρωπαίων θεωρεί ότι η κλιματική αλλαγή συνιστά σοβαρό πρόβλημα και ισχυρίζεται ότι έχει λάβει τουλάχιστον ένα μέτρο για την αντιμετώπισή της. Το 79 % συμφωνεί ότι η ανάληψη δράσης για την κλιματική αλλαγή θα δώσει ώθηση στην καινοτομία. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Η συμφωνία θα επηρεάσει όλους τους τομείς της οικονομίας της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των μεγάλων ρυπαντών όπως είναι ο τομέας των μεταφορών, οι κατασκευές, η ενέργεια και η γεωργία, καθώς και κλάδους όπως ο χάλυβας, το τσιμέντο, η τεχνολογία της πληροφορίας, τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα και οι χημικές ουσίες.

Ο σφαιρικός χαρακτήρας της συμφωνίας συνεπάγεται ότι δίνεται έμφαση και στην πρόληψη και όχι μόνο στη θεραπεία. Οι υφιστάμενες πολιτικές, όπως η άμβλυνση του αντικτύπου της βιομηχανίας μέσω της ανακύκλωσης, θα ενισχυθούν από πολιτικές για τη μείωση των αποβλήτων ή των ζημιών που δημιουργούνται στο πρώτο στάδιο, αρχής γενομένης από τη διαδικασία παραγωγής.

Η Πράσινη Συμφωνία, εκτός του ότι θα μειώσει τις εκπομπές, θα αποτελέσει τη νέα αναπτυξιακή στρατηγική της Ευρώπης, δημιουργώντας θέσεις εργασίας χάρη σε μια νέα βιομηχανική στρατηγική που θα δίνει τη δυνατότητα στις επιχειρήσεις της ΕΕ να καινοτομούν και να αναπτύσσουν νέες τεχνολογίες.

Διάγραμμα που αποτυπώνει συνοπτικά το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας

Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα γίνει κλιματικά ουδέτερη έως το 2050. Η Επιτροπή θα προτείνει έναν ευρωπαϊκό νόμο για το κλίμα, μετουσιώνοντας την πολιτική δέσμευση σε νομική υποχρέωση και καταλύτη επενδύσεων. Η επίτευξη αυτού του στόχου θα απαιτήσει την κινητοποίηση όλων των τομέων της οικονομίας μας. Ο ενεργειακός τομέας θα απανθρακοποιηθεί, καθώς ευθύνεται προς το παρόν για περισσότερο από το 75 % των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα κτίρια θα ανακαινιστούν ώστε να μειωθούν οι δαπάνες των πολιτών για λογαριασμούς και η χρήση ενέργειας, δεδομένου ότι το 40 % της κατανάλωσης ενέργειας αναλογεί στα κτίρια. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία, η οποία επί του παρόντος χρησιμοποιεί ανακυκλωμένα υλικά σε ποσοστό μόλις 12 %, θα ενθαρρυνθεί με στόχο την καινοτομία και την παγκόσμια πρωτοπορία στην πράσινη οικονομία. Τέλος, όσον αφορά τον τομέα των μεταφορών, που ευθύνεται για το 25 % των εκπομπών μας, θα αναπτυχθούν καθαρότερες, φθηνότερες και πιο υγιεινές μορφές ιδιωτικών και δημόσιων μεταφορών. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Επένδυση στην πράσινη μετάβαση

Η επίτευξη των στόχων της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας θα απαιτήσει σημαντικές επενδύσεις. Η χρηματοδότηση θα πρέπει να προέρχεται τόσο από τον ιδιωτικό, όσο και από τον δημόσιο τομέα —η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρωτοστατήσει με ένα «επενδυτικό σχέδιο για μια βιώσιμη Ευρώπη», το οποίο θα συμβάλει στην κάλυψη των επενδυτικών αναγκών. Τουλάχιστον το 25 % του μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ θα πρέπει να διατεθεί στη δράση για το κλίμα, ενώ η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων θα παράσχει περαιτέρω στήριξη. 

Αν και η καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής αποτελεί κοινή προσπάθεια, δεν ξεκινούν όλες οι περιφέρειες και όλα τα κράτη μέλη από την ίδια αφετηρία. Ο Μηχανισμός Δίκαιης Μετάβασης θα στηρίξει τις περιφέρειες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από δραστηριότητες υψηλής έντασης άνθρακα και θα ενισχύσει τους πλέον ευάλωτους πολίτες κατά τη διάρκεια της μετάβασης —για παράδειγμα, παρέχοντας πρόσβαση σε προγράμματα απόκτησης νέων δεξιοτήτων και σε ευκαιρίες απασχόλησης σε νέους οικονομικούς τομείς.

Συνοπτική παρουσίαση της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας

Στόχος της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας είναι να μετασχηματίσει την οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για ένα βιώσιμο μέλλον. Θα χρηματοδοτήσει αυτή τη μετάβαση αυξάνοντας τις φιλοδοξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά το κλίμα για το 2030 και το 2050, παρέχοντας καθαρή, οικονομικά προσιτή και ασφαλή ενέργεια, κινητοποιώντας τη βιομηχανία για μια καθαρή και κυκλική οικονομία και κατασκευάζοντας και ανακαινίζοντας κτίρια με αποδοτικό τρόπο ως προς την κατανάλωση ενέργειας και πόρων. Θα διασφαλίσει ότι η μετάβαση θα είναι δίκαιη και ότι κανείς δεν θα μείνει στο περιθώριο, με την κινητοποίηση της έρευνας και την προώθηση της καινοτομίας. Αυτό θα σημαίνει φιλοδοξία μηδενικής ρύπανσης με στόχο ένα περιβάλλον απαλλαγμένο από τοξικές ουσίες, τη διατήρηση και αποκατάσταση των οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητας, καθώς και μια νέα προσέγγιση «από το αγρόκτημα στο τραπέζι» για ένα δίκαιο, υγιεινό και φιλικό προς το περιβάλλον σύστημα τροφίμων. Επιπλέον, θα επιταχύνει τη μετάβαση στη βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα. Τέλος, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αναλάβει ηγετικό ρόλο σε παγκόσμιο επίπεδο όσον αφορά θέματα σχετικά με το κλίμα και θα εργαστεί προς την κατεύθυνση ενός πραγματικού ευρωπαϊκού συμφώνου για το κλίμα. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Copyright: Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ορισμένα από τα επόμενα βήματα που πρέπει να γίνουν για την υλοποίηση της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας

Για να ενισχυθεί μια διπλωματία ενταγμένη στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και να διατηρηθεί η παγκόσμια πρωτοπορία σε κλιματικά ζητήματα, τα επόμενα βήματα θα είναι η πρόταση για ευρωπαϊκή νομοθεσία για το κλίμα και η θέσπιση στρατηγικών για τη βιομηχανία και την κυκλική οικονομία τον Μάρτιο του 2020, καθώς και ο καθορισμός το καλοκαίρι του 2020 από την Ευρωπαϊκή Ένωση κλιματικών στόχων για το 2030 υψηλότερων κατά τουλάχιστον 50 % σε σχέση με τους υφιστάμενους. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Το μέλλον της Ευρώπης

Στο Σιμπίου της Ρουμανίας, στις 9 Μαΐου, οι ηγέτες της ΕΕ-27 (όλων των κρατών μελών εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου) αντάλλαξαν απόψεις σχετικά με το επόμενο στρατηγικό θεματολόγιο, το οποίο καθορίζει τις προτεραιότητες και κατευθύνει τις εργασίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2019-2024. Οι ηγέτες ενέκριναν επίσης τη Διακήρυξη του Σιμπίου, η οποία υπογράμμιζε την ενότητα μεταξύ των κρατών μελών λίγο πριν από τις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η σύνοδος του Σιμπίου ήταν το επιστέγασμα της διαδικασίας προβληματισμού σχετικά με το μέλλον της Ευρώπης, ανανεώνοντας τη δέσμευση για μια ΕΕ η οποία θα δίνει απαντήσεις στα σημαντικά προβλήματα των πολιτών.

Τα πρώτα βήματα στην «πορεία προς το Σιμπίου» είχαν γίνει τον Σεπτέμβριο του 2016, όταν ο πρόεδρος Γιούνκερ ανακοίνωσε ένα θετικό θεματολόγιο για την Ευρώπη, εγκαινιάζοντας τη διαδικασία προβληματισμού για το μέλλον της Ευρώπης των 27 κρατών μελών. Στη συνέχεια, οι ηγέτες της ΕΕ προέβησαν σε δύο σημαντικές δηλώσεις/διακηρύξεις για τη μελλοντική πορεία: τη Δήλωση της Μπρατισλάβας, στη Σλοβακία, τον Σεπτέμβριο του 2016, και τη Διακήρυξη της Ρώμης, στην Ιταλία, τον Μάρτιο του 2017.

Τον Μάρτιο του 2017, ενόψει της 60ής επετείου της Συνθήκης της Ρώμης, η Επιτροπή δημοσίευσε τη Λευκή Βίβλο για το μέλλον της Ευρώπης, στην οποία περιέγραψε πέντε πιθανά σενάρια για το μέλλον της ΕΕ των 27 κρατών μελών. Αυτό αποτέλεσε το έναυσμα για μια ευρεία συζήτηση σχετικά με το μέλλον της Ευρώπης, η οποία ενέπνευσε τις κύριες προτεραιότητες πολιτικής του στρατηγικού θεματολογίου. Η Επιτροπή προώθησε σθεναρά τη συμμετοχή της κοινωνίας στη συζήτηση, ανέπτυξε νέες μορφές διαλόγων και διαβουλεύσεων με τους πολίτες και έκανε τη συζήτηση πιο ευέλικτη και διαδραστική, μεταφέροντάς τη στο διαδίκτυο και προσεγγίζοντας ένα ευρύτερο και πιο ποικίλο κοινό. Εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες διαφόρων εθνικοτήτων, ηλικιών, θρησκειών και από ολόκληρο το πολιτικό φάσμα συμμετείχαν σε περίπου 1 800 διαλόγους που είχαν τη μορφή δημόσιων συζητήσεων σε δημαρχεία, πανεπιστήμια και άλλα μέρη σε ολόκληρη την Ένωσή μας. Πάνω από 80 000 άτομα απάντησαν στο ηλεκτρονικό ερωτηματολόγιο για το μέλλον της Ευρώπης, το οποίο συντάχθηκε από μια ομάδα 96 Ευρωπαίων πολιτών.

Επιπλέον, η Επιτροπή δημοσίευσε διάφορα έγγραφα προβληματισμού όπου εξετάζονταν σε βάθος συγκεκριμένα θέματα, με σκοπό την περαιτέρω τροφοδότηση της συζήτησης. Το τελευταίο από τα εν λόγω έγγραφα προβληματισμού, που αφορούσε τη βιώσιμη ανάπτυξη, δημοσιεύθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2019. Στο πλαίσιο της προετοιμασίας για το Σιμπίου, η Επιτροπή δημοσίευσε επίσης τις δικές της συστάσεις πολιτικής για το στρατηγικό θεματολόγιο της ΕΕ, οι οποίες διαρθρώνονταν γύρω από πέντε θέματα: μια Ευρώπη που προστατεύει, μια ανταγωνιστική Ευρώπη, μια δίκαιη Ευρώπη, μια βιώσιμη Ευρώπη και μια Ευρώπη που ασκεί επιρροή. Καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας προβληματισμού, οι ηγέτες της ΕΕ συζητούσαν σε τακτικές συναντήσεις τα φλέγοντα τρέχοντα θέματα, αυτά που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για τους Ευρωπαίους.

Λαμβάνοντας υπόψη τις απόψεις και τις ανησυχίες που διατύπωσαν οι πολίτες, το στρατηγικό θεματολόγιο της ΕΕ αξιοποιεί περαιτέρω την πρόοδο που έχει σημειώσει τα τελευταία χρόνια η Ένωσή μας. Το θεματολόγιο αυτό, το οποίο εγκρίθηκε επίσημα από τους ηγέτες στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου του 2019, επικεντρώνεται σε τέσσερις βασικές προτεραιότητες: την προστασία των πολιτών και των ελευθεριών· την ανάπτυξη μιας ισχυρής και δυναμικής οικονομικής βάσης· την οικοδόμηση μιας κλιματικά ουδέτερης, πράσινης, δίκαιης και κοινωνικής Ευρώπης· την προαγωγή των ευρωπαϊκών συμφερόντων και αξιών στη διεθνή σκηνή. Το θεματολόγιο συνιστά την απάντηση της ΕΕ στους πολίτες όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τις προκλήσεις και αξιοποιούμε τις ευκαιρίες που μας παρουσιάζονται καθώς στρέφουμε το βλέμμα προς το μέλλον.

Η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν εξήγγειλε τη διεξαγωγή μιας Διάσκεψης για το μέλλον της Ευρώπης, για να δοθεί η δυνατότητα στους Ευρωπαίους να εκφράσουν την άποψή τους σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας της Ένωσής τους και τους στόχους τους οποίους θα πρέπει να επιτύχει. Η Διάσκεψη θα ξεκινήσει το 2020 και θα διαρκέσει δύο χρόνια, φέρνοντας σε επαφή ανθρώπους όλων των ηλικιών από όλη την ΕΕ, καθώς και εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών, των κρατών μελών και των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Νέα ώθηση στην απασχόληση, την ανάπτυξη και τις επενδύσεις

© Fotolia

Το 2019 η ευρωπαϊκή οικονομία σημείωσε ανάπτυξη για έβδομο συνεχόμενο έτος, με τους οιωνούς να είναι θετικοί και για το 2020 και το 2021. Οι αγορές εργασίας παρέμειναν εύρωστες, με την απασχόληση να εκτινάσσεται σε επίπεδα-ρεκόρ και την ανεργία να μειώνεται στο 6,3 %, που είναι το χαμηλότερο ποσοστό από την αρχή του αιώνα. Καθώς οι κυβερνήσεις επωφελήθηκαν από τα χαμηλά επιτόκια, τα επίπεδα του δημόσιου χρέους μειώθηκαν για πέμπτο κατά σειρά έτος, μια πτωτική πορεία που αναμένεται να συνεχιστεί.

Ωστόσο, η παγκόσμια οικονομία έδειξε σημάδια επιδείνωσης και ο μεταποιητικός τομέας δέχθηκε πλήγμα από τον υψηλό βαθμό αβεβαιότητας που χαρακτήρισε τις πολιτικές πολλών κρατών μελών. Κατά συνέπεια, οι προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης στην Ευρώπη μετριάστηκαν και η οικονομία φάνηκε να εισέρχεται σε παρατεταμένη περίοδο υποτονικότερης ανάπτυξης και πληθωρισμού.

Η έμφαση που έδωσε η ΕΕ στην οικονομική ανάπτυξη, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και τις επενδύσεις ήταν εμφανής καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους και σε ολόκληρο το φάσμα των δραστηριοτήτων της, ιδίως στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, του ετήσιου κύκλου συντονισμού της οικονομικής πολιτικής, και της παρακολούθησης που ασκεί στα δημόσια οικονομικά.

Η ΕΕ βελτιστοποίησε στον ανώτατο βαθμό τη χρήση του προϋπολογισμού της με σκοπό να τονώσει τις επενδύσεις μέσω καινοτόμων προγραμμάτων όπως το Επενδυτικό Σχέδιο για την Ευρώπη. Από την έναρξη του Σχεδίου μέχρι τον Οκτώβριο είχαν επωφεληθεί σχεδόν 1 εκατομμύριο μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) και είχαν κινητοποιηθεί επενδύσεις άνω των 439,4 δισ. ευρώ.

Επενδύσεις στην απασχόληση και την ανάπτυξη

Το Επενδυτικό Σχέδιο για την Ευρώπη

Το Επενδυτικό Σχέδιο έχει τρεις στόχους: την εξάλειψη των εμποδίων στις επενδύσεις, την προβολή και την τεχνική υποστήριξη των επενδυτικών έργων και την αποτελεσματικότερη χρήση των χρηματοδοτικών πόρων. Από τα αποτελέσματα του 2019 φαίνεται ότι είχε ουσιαστικό μακροοικονομικό αντίκτυπο και απέφερε απτά οφέλη στους πολίτες και στις επιχειρήσεις.

Διάγραμμα που αποτυπώνει τον μακροοικονομικό αντίκτυπο του σχεδίου Γιούνκερ

Ο μακροοικονομικός αντίκτυπος του σχεδίου Γιούνκερ ήταν ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της περιόδου 2014-2019. Έως το 2019 οι επενδύσεις στο πλαίσιο του σχεδίου Γιούνκερ είχαν αυξήσει το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν κατά 0,9 % και είχαν δημιουργήσει 1,1 εκατομμύρια θέσεις εργασίας. Έως το 2022 οι επενδύσεις στο πλαίσιο του σχεδίου Γιούνκερ θα αυξήσουν το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν κατά 1,8 % και θα δημιουργήσουν 1,7 εκατομμύρια θέσεις εργασίας. Οι επενδύσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν επανέλθει στα προ της κρίσης επίπεδα και αυξάνονται σταθερά. Το σχέδιο Γιούνκερ συνέβαλε επίσης καθοριστικά στην τόνωση της απασχόλησης και της ανάπτυξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και, πλέον, περισσότερες από 1 εκατομμύριο νεοφυείς και μικρές επιχειρήσεις αναμένεται ότι θα επωφεληθούν από ευχερέστερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Από τον Οκτώβριο του 2019 και εξής το σχέδιο Γιούνκερ προβλέπεται ότι θα κινητοποιήσει πρόσθετες επενδύσεις ύψους 439,4 δισεκατομμυρίων ευρώ σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Διάγραμμα που αποτυπώνει τον αντίκτυπο του σχεδίου Γιούνκερ στην καθημερινή μας ζωή

Χάρη στο σχέδιο Γιούνκερ: κατασκευάστηκαν ή ανακαινίστηκαν 531 000 προσιτά διαμερίσματα· 1 039 000 νεοφυείς και μικρές επιχειρήσεις έχουν πρόσβαση σε νέα χρηματοδότηση· έχουν εγκατασταθεί 28,3 εκατομμύρια έξυπνοι μετρητές ενέργειας· έχουν ενεργοποιηθεί 8 εκατομμύρια ευρυζωνικές γραμμές πολύ υψηλής ταχύτητας· βελτιώθηκε η επεξεργασία αποβλήτων για 33,3 εκατομμύρια άτομα και διατίθεται πλέον ανανεώσιμη ενέργεια σε 10,4 εκατομμύρια νοικοκυριά. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Από την έναρξη της θητείας της η Επιτροπή Γιούνκερ (Νοέμβριος 2014 - Νοέμβριος 2019) έθεσε τις κοινωνικές προτεραιότητες στο επίκεντρο της δράσης της και της συζήτησης για το μέλλον της Ευρώπης. Έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος: σήμερα εργάζονται περισσότερα από 241 εκατομμύρια άτομα, περίπου 14 εκατομμύρια περισσότερα σε σύγκριση με το 2014, με αποτέλεσμα το ποσοστό απασχόλησης να είναι υψηλότερο από ποτέ (73,9 %) και το ποσοστό ανεργίας να είναι το χαμηλότερο από το 2000. Η ανεργία των νέων, αν και εξακολουθεί να είναι υπερβολικά υψηλή, έχει μειωθεί σημαντικά: από το ανώτατο επίπεδο του 24,1 % το 2013 στο 14,3 % τον Νοέμβριο του 2019.

Γράφημα που δείχνει πώς ωφελήθηκαν οι στρατηγικοί τομείς από το σχέδιο Γιούνκερ σε κάθε κράτος μέλος

Το υψηλότερο ποσοστό επενδυτικών κεφαλαίων (30 %) διοχετεύθηκε σε μικρότερες επιχειρήσεις, ενώ το 26 % στην έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία, το 18 % στον ενεργειακό τομέα, το 11 % στον ψηφιακό τομέα, το 7 % στις μεταφορές, το 4 % στις κοινωνικές υποδομές και ένα άλλο 4 % στο περιβάλλον και την αποτελεσματική χρήση των πόρων. Οι συνολικές επενδύσεις που σχετίζονται με τις εγκρίσεις του Ευρωπαϊκού Ταμείου Στρατηγικών Επενδύσεων ανήλθαν σε 439,4 δισεκατομμύρια ευρώ. Στο ποσό αυτό περιλαμβάνεται χρηματοδότηση 81 δισεκατομμυρίων ευρώ η οποία εγκρίθηκε στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Στρατηγικών Επενδύσεων (τα 58,8 δισεκατομμύρια ευρώ εγκρίθηκαν από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και τα 22,2 δισεκατομμύρια ευρώ από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων), εκ των οποίων τα 62,6 δισεκατομμύρια ευρώ έχουν ήδη υπογραφεί. Ο συνολικός στόχος έως το 2020 ανέρχεται σε 500 δισεκατομμύρια ευρώ. Όσον αφορά τις επενδύσεις του Ευρωπαϊκού Ταμείου Στρατηγικών Επενδύσεων σε σχέση με το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν, η Βουλγαρία, η Εσθονία, η Ελλάδα, η Ισπανία, η Λιθουανία, η Πολωνία και η Πορτογαλία είχαν υψηλά επίπεδα τέτοιων επενδύσεων. Στη δεύτερη ζώνη βρίσκονταν η Ιρλανδία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Λετονία, η Ουγγαρία, η Φινλανδία και η Σουηδία. Στις επόμενες θέσεις, με λιγότερες επενδύσεις, βρίσκονταν το Βέλγιο, η Τσεχία, η Δανία, η Κροατία, οι Κάτω Χώρες, η Ρουμανία και η Σλοβενία. Τέλος, η τελευταία ζώνη αποτελούνταν από τη Γερμανία, την Κύπρο, το Λουξεμβούργο, τη Μάλτα, την Αυστρία, τη Σλοβακία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Όλα τα αριθμητικά στοιχεία βασίζονται σε εγκεκριμένες πράξεις τη 15η Οκτωβρίου 2019. Χάρη σ’ αυτές τις επενδύσεις, κατασκευάστηκαν ή ανακαινίστηκαν 531 000 προσιτά διαμερίσματα, βελτιώθηκε η επεξεργασία αποβλήτων για 33,3 εκατομμύρια άτομα και διατίθεται πλέον ανανεώσιμη ενέργεια σε 10,4 εκατομμύρια νοικοκυριά. Πηγή: Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων, Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Γράφημα που δείχνει τη συνολική κατάσταση της οικονομίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στην ευρωζώνη

Τα τελευταία χρόνια η ανάπτυξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την ευρωζώνη κυμαινόταν στο 2 %, και αμφότερες καταγράφουν πλέον ανάπτυξη επί 25 συνεχόμενα τρίμηνα. Το 49 % των Ευρωπαίων έχει θετική γνώμη για την τρέχουσα κατάσταση της ευρωπαϊκής οικονομίας. Το δημόσιο έλλειμμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση μειώθηκε από 6,6 % το 2009 σε 0,7 % το 2018, και ο λόγος δημόσιου χρέους προς ακαθάριστο εγχώριο προϊόν στην Ευρωπαϊκή Ένωση μειώθηκε από 88,3 % το 2014 σε 81,9 % το 2018. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Γραφήματα που δείχνουν τα ποσοστά απασχόλησης και ανεργίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση την περίοδο 2014-2019

Από το 2014 και μετά το ποσοστό απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξάνεται σταθερά: το 2014 απασχολούνταν 226,8 εκατομμύρια άτομα· το 2015, 229,3 εκατομμύρια άτομα· το 2016, 232,2 εκατομμύρια άτομα· το 2017, 235,9 εκατομμύρια άτομα· το 2018, 239,9 εκατομμύρια άτομα· και μέχρι το δεύτερο τρίμηνο του 2019, 241,3 εκατομμύρια άτομα. Από το 2014 και μετά έχουν δημιουργηθεί 14 εκατομμύρια θέσεις εργασίας. Πηγή: Eurostat, εθνικοί λογαριασμοί, Γενική Διεύθυνση Οικονομικών και Χρηματοδοτικών Υποθέσεων. Ταυτόχρονα, το ποσοστό ανεργίας μειώθηκε με εξίσου σταθερούς ρυθμούς, από ελαφρώς πάνω από 10 % το 2014 σε ελαφρώς πάνω από 6 % τον Σεπτέμβριο του 2019. Πηγή: Eurostat, Έρευνα Εργατικού Δυναμικού.

Οικονομική και δημοσιονομική πολιτική

Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο

Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο είναι ο ετήσιος κύκλος συντονισμού της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής μεταξύ των κρατών μελών, με σκοπό την τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης και της δημιουργίας θέσεων εργασίας. Στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας, κάθε χρόνο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει στο Συμβούλιο μια δέσμη συστάσεων προς τα κράτη μέλη. Για πρώτη φορά, και μετά την έξοδο της Ελλάδας από το πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής τον Αύγουστο του 2018, οι συστάσεις απευθύνονταν και στα 28 κράτη μέλη.

Ο γενικός στόχος των προτάσεων που υπέβαλε η Επιτροπή το 2019 ήταν να ενθαρρυνθούν τα κράτη μέλη να αυξήσουν το αναπτυξιακό δυναμικό τους, εκσυγχρονίζοντας τις οικονομίες τους και ενισχύοντας περαιτέρω την ανθεκτικότητά τους. Δεδομένων των σημερινών ευνοϊκών οικονομικών συνθηκών και των παγκόσμιων αβεβαιοτήτων, όλα τα κράτη μέλη κλήθηκαν να δώσουν προτεραιότητα σε μεταρρυθμίσεις που προωθούν τη βιώσιμη ανάπτυξη προς όφελος όλων, σε συνδυασμό με καλά στοχευμένες επενδυτικές στρατηγικές και υπεύθυνες δημοσιονομικές πολιτικές. Οι συστάσεις εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο τον Ιούλιο.

Το περιεχόμενο αυτών των συστάσεων αντικατοπτρίζει τις γενικές προτεραιότητες που καθορίζονταν στην ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης και στη σύσταση σχετικά με την οικονομική πολιτική της ευρωζώνης. Οι συστάσεις βασίζονται στη λεπτομερή ανάλυση των ανά χώρα εκθέσεων που δημοσιεύθηκαν τον Φεβρουάριο του 2019 και στην αξιολόγηση των εθνικών προγραμμάτων που υποβλήθηκαν τον Απρίλιο. Στην έκθεση του μηχανισμού επαγρύπνησης προσδιορίζονταν 13 κράτη μέλη που θα υποβάλλονταν σε εμπεριστατωμένη επισκόπηση προκειμένου να εκτιμηθεί κατά πόσον πλήττονταν ή κινδύνευαν να πληγούν από ανισορροπίες. Από την επισκόπηση διαπιστώθηκε ότι 10 κράτη μέλη αντιμετώπιζαν ανισορροπίες και τρία υπερβολικές ανισορροπίες.

Οι ειδικές ανά χώρα συστάσεις εστιάζονται περισσότερο στον προσδιορισμό και στην ιεράρχηση των επενδυτικών αναγκών σε εθνικό επίπεδο και δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στις περιφερειακές και εδαφικές ανισότητες. Αυτή η προσέγγιση ανταποκρίνεται στην ενδελεχή ανάλυση των επενδυτικών αναγκών και των σημείων συμφόρησης που εντοπίστηκαν για κάθε κράτος μέλος στις εκθέσεις και αναμένεται να λειτουργήσει ως βάση για την ιεράρχηση των τομέων σε ό,τι αφορά τη χρήση των κονδυλίων στον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ (2021-2027).

Οι συστάσεις αναγνωρίζουν ότι, για την αντιμετώπιση των σημερινών και των μελλοντικών προκλήσεων, οι ολοένα και πιο ψηφιοποιημένες και παγκοσμιοποιημένες οικονομίες μας απαιτούν εξυπνότερες επενδύσεις στις υποδομές, στην καινοτομία, στην εκπαίδευση και στις δεξιότητες, καθώς και πρόσθετα μέτρα για τη δημιουργία βιώσιμων συστημάτων κοινωνικής πρόνοιας χωρίς αποκλεισμούς τα οποία θα συνυπολογίζουν τη γήρανση του πληθυσμού μας.

Το Εξάμηνο αντικατοπτρίζει επίσης τις αρχές που κατοχυρώνονται στον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων: ισότητα ευκαιριών και πρόσβαση στην αγορά εργασίας· δίκαιοι όροι εργασίας· κοινωνική προστασία και ένταξη. Όλα τα κράτη μέλη δέχθηκαν σύσταση σχετικά με τις δεξιότητες, ενώ σε πολλά κράτη μέλη έγιναν συστάσεις για την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων στην αγορά εργασίας. Άλλες συστάσεις πάλι επικεντρώθηκαν, για παράδειγμα, στην αναγκαιότητα πολιτικών που θα ενδυναμώνουν τις ομάδες μειονεκτούντων ατόμων, όπως είναι οι εργαζόμενοι χαμηλής ειδίκευσης, οι νέοι, οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με αναπηρία και τα άτομα που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών. Παρά το γεγονός ότι τα συστήματα κοινωνικής προστασίας βελτιώνονται, εξακολουθούν να υπάρχουν κενά ως προς την κάλυψη και εμπόδια ως προς την πρόσβαση.

Δημόσια οικονομικά

Τα υγιή δημόσια οικονομικά αποτελούν βασική προϋπόθεση για την οικονομική σταθερότητα και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Η μείωση του χρέους και των ελλειμμάτων είναι απαραίτητη προκειμένου να εξασφαλίσουν οι κυβερνήσεις το απαραίτητο δημοσιονομικό απόθεμα για να αμβλύνουν τις επιπτώσεις ενδεχόμενης ύφεσης. Αν και το δημόσιο χρέος εξακολουθεί να μειώνεται στην ΕΕ, η πτωτική πορεία του δεν ήταν παντού το ίδιο γρήγορη και τα επίπεδά του παραμένουν υπερβολικά υψηλά σε αρκετά κράτη μέλη.

Η μακροοικονομική σταθερότητα συνιστά προϋπόθεση της ανάπτυξης. Για τον λόγο αυτό, η ΕΕ εφαρμόζει κανόνες και διαδικασίες με σκοπό τον εντοπισμό του χρέους και των ελλειμμάτων και τον έλεγχό τους πριν αποτελέσουν απειλή για την ανάπτυξη στα κράτη μέλη. Το 2019 οι ανισορροπίες στην ευρωζώνη εξακολούθησαν να μετριάζονται, αλλά απαιτούνται περαιτέρω μέτρα πολιτικής. Τον Φεβρουάριο, σύμφωνα με την ανάλυση της Επιτροπής, 10 κράτη μέλη αντιμετώπιζαν ανισορροπίες· μάλιστα οι ανισορροπίες στην Ελλάδα, την Ιταλία και την Κύπρο κρίθηκαν υπερβολικές.

Η Επιτροπή, στις προτάσεις ειδικών ανά χώρα συστάσεων που απευθύνει σε κάθε κράτος μέλος, θέτει προτεραιότητες που βοηθούν στην επίτευξη των μεσοπρόθεσμων δημοσιονομικών στόχων τους. Τα κράτη μέλη θα πρέπει, εφόσον είναι σε θέση να το πράξουν, μέσω των δημοσιονομικών και των διαρθρωτικών πολιτικών τους να αυξήσουν τις ποιοτικές δημόσιες επενδύσεις, ιδίως εκείνες που ενισχύουν το δυναμικό οικονομικής ανάπτυξης, σε τομείς όπως η εκπαίδευση και οι δεξιότητες, οι υποδομές και η καινοτομία.

Τον Ιούνιο η Επιτροπή συνέστησε στο Συμβούλιο να περατώσει τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος για την Ισπανία, γεγονός που σήμαινε ότι το έλλειμμα της χώρας είχε μειωθεί κάτω από το 3 % του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕγχΠ) της σε σταθερή βάση. Ως εκ τούτου, κανένα κράτος μέλος δεν υπάγεται πλέον στο διορθωτικό σκέλος των κανόνων της ΕΕ για το έλλειμμα, έναντι 24 το 2011.

Ταυτόχρονα, η Επιτροπή εξέτασε τη συμμόρφωση αρκετών κρατών μελών με τους κανόνες της ΕΕ για το δημόσιο χρέος και το έλλειμμα, προκειμένου να εκτιμήσει κατά πόσον η έναρξη διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος ήταν επιβεβλημένη. Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το Βέλγιο, η Γαλλία και η Κύπρος συμμορφώνονταν με τους κανόνες, αλλά ότι η διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος ήταν επιβεβλημένη στην περίπτωση της Ιταλίας. Ωστόσο, τον Ιούλιο οι ιταλικές αρχές ανακοίνωσαν ότι θα καταβάλουν πρόσθετη δημοσιονομική προσπάθεια, γεγονός που έπεισε την Επιτροπή ότι δεν ήταν πλέον αναγκαίο να προτείνει την έναρξη μιας τέτοιας διαδικασίας.

Η Επιτροπή απηύθυνε επίσης προειδοποίηση στην Ουγγαρία και τη Ρουμανία λόγω της υπερβολικής απομάκρυνσής τους από τους μεσοπρόθεσμους δημοσιονομικούς στόχους τους και συνέστησε τη λήψη μέτρων για την επίτευξή τους. Επίσης, θεωρήθηκε ότι η Ελλάδα άρχισε να εφαρμόζει ικανοποιητικά τις μεταπρογραμματικές της μεταρρυθμίσεις, αν και η υλοποίηση ορισμένων από αυτές φάνηκε ότι έχει επιβραδυνθεί, με κίνδυνο να μην τηρηθούν ορισμένες δεσμεύσεις.

Η φοροαποφυγή μειώνει τα εθνικά έσοδα, πλήττει τον θεμιτό ανταγωνισμό και επηρεάζει αρνητικά την ανάπτυξη. Δεδομένου ότι το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο αφορά τον συντονισμό των εθνικών πολιτικών με σκοπό την εξασφάλιση σύγκλισης και μιας ισχυρής, ανταγωνιστικής και κοινωνικής Ευρώπης, η καταπολέμηση του επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού και η επιδίωξη φορολογικού συντονισμού αποτελούν νευραλγικά στοιχεία για την προστασία των πολιτών και της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή απηύθυνε ειδικές συστάσεις σε ορισμένα κράτη μέλη και στην ευρωζώνη συνολικά για την αντιμετώπιση του ζητήματος του επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού.

Η Ένωση Κεφαλαιαγορών

Οι σταθερές και αποδοτικές κεφαλαιαγορές είναι απαραίτητες για την ανάπτυξη, την απασχόληση και τις επενδύσεις. Η Ένωση Κεφαλαιαγορών, η οποία περιλαμβάνει ένα μείγμα κανονιστικών και μη κανονιστικών μεταρρυθμίσεων για την καλύτερη σύνδεση των αποταμιεύσεων με τις επενδύσεις, αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της ενωσιακής στρατηγικής για την προώθηση αυτών των τομέων.

Στόχος της Ένωσης Κεφαλαιαγορών είναι να ενισχύσει το ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό σύστημα με την παροχή εναλλακτικών πηγών χρηματοδότησης και περισσότερων ευκαιριών για τους ιδιώτες και τους θεσμικούς επενδυτές. Για τις επιχειρήσεις, ιδίως τις ΜΜΕ και τις νεοφυείς, αυτό σημαίνει περισσότερες ευκαιρίες χρηματοδότησης, για παράδειγμα μέσω της αγοράς επιχειρηματικών κεφαλαίων και των κεφαλαιαγορών. Μια ισχυρή Ένωση Κεφαλαιαγορών είναι επίσης αναγκαία για την ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης, προκειμένου να ενισχυθεί η Οικονομική και Νομισματική Ένωση και ο διεθνής ρόλος του ευρώ.

Αποδίδεται ιδιαίτερη έμφαση στη βιώσιμη χρηματοδότηση, καθώς ο χρηματοπιστωτικός τομέας αρχίζει να βοηθά τους επενδυτές που δραστηριοποιούνται με γνώμονα τη βιωσιμότητα στην επιλογή κατάλληλων σχεδίων και επιχειρήσεων. Η Ένωση Κεφαλαιαγορών συμβάλλει στη διοχέτευση επενδύσεων προς την κατεύθυνση αυτή, προωθώντας με τον τρόπο αυτό το θεματολόγιο της ΕΕ για την ενέργεια, το κλίμα και το περιβάλλον.

Πλέον, με την επίτευξη συμφωνίας πάνω σε 11 από τις 13 προτάσεις, η Ένωση Κεφαλαιαγορών έχει τα εχέγγυα να αποτελέσει πραγματικό μοχλό επενδύσεων, παρέχοντας στις επιχειρήσεις της ΕΕ πρόσθετες πηγές χρηματοδότησης και στους πολίτες της ευκαιρίες αποταμίευσης για το μέλλον τους. Έξι από αυτές τις προτάσεις έχουν ως στόχο την αξιοποίηση στο έπακρο της ενιαίας αγοράς μέσω νέων ευρωπαϊκών προϊόντων, ετικετών και διαβατηρίων, οι πέντε επιδιώκουν να απλουστεύσουν και να καταστήσουν πιο αναλογικούς τους κανόνες για τις επιχειρήσεις και τους επενδυτές και οι δύο στοχεύουν στην ενίσχυση της εποπτείας των κεφαλαιαγορών.

Τον Απρίλιο το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο συμφώνησαν να επιφέρουν στοχευμένες τροποποιήσεις σε δύο βασικές νομοθετικές πράξεις για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες: τον κανονισμό για την κατάχρηση της αγοράς και τον κανονισμό σχετικά με το ενημερωτικό δελτίο. Οι τροποποιήσεις των κανόνων για την κατάχρηση της αγοράς συγκεράζουν καλύτερα τη μείωση της γραφειοκρατίας για τις μικρές επιχειρήσεις με τη διασφάλιση της ακεραιότητας της αγοράς και της προστασίας των επενδυτών.

Οι προτεινόμενες αλλαγές στον κανονισμό σχετικά με το ενημερωτικό δελτίο θα παρέχουν στους εκδότες-ΜΜΕ πρόσβαση σε «αγορές ανάπτυξης» και τη δυνατότητα κατάρτισης «ελαφρύτερου» ενημερωτικού δελτίου κατά τη μετάβασή τους σε ρυθμιζόμενη αγορά (δηλ. σε κύριο χρηματιστήριο), κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική εξοικονόμηση για τις αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις αυτού του είδους.

Ένα άλλο ορόσημο στην πορεία προς την υλοποίηση της Ένωσης Κεφαλαιαγορών ήταν η θέσπιση του πανευρωπαϊκού ατομικού συνταξιοδοτικού προϊόντος, ενός εθελοντικού συστήματος αποταμίευσης για τη συνταξιοδότηση των πολιτών το οποίο θα διατίθεται από ευρύ φάσμα παρόχων χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών σε ολόκληρη την ΕΕ. Το προϊόν αυτό θα συμπληρώνει τα υφιστάμενα συνταξιοδοτικά συστήματα, τόσο τα δημόσια και επαγγελματικά όσο και τα εθνικά ιδιωτικά. Ο κανονισμός εκδόθηκε στις 14 Ιουνίου και θα τεθεί σε εφαρμογή δύο χρόνια μετά, οπότε και αναμένεται ότι θα διατεθούν στην αγορά τα πρώτα προϊόντα αυτού του είδους.

Χάρη στο πανευρωπαϊκό ατομικό συνταξιοδοτικό προϊόν, οι καταναλωτές θα επωφελούνται από το μεγαλύτερο εύρος επιλογών, τον εντονότερο ανταγωνισμό, την ενισχυμένη διαφάνεια και την ευελιξία όσον αφορά την προσφορά προϊόντων. Οι μετακινούμενοι πολίτες θα μπορούν να συνεχίζουν να συνεισφέρουν στο ίδιο προϊόν ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Από τις 31 Ιουλίου τέθηκαν σε ισχύ νέοι κανόνες για την προώθηση της διασυνοριακής διανομής επενδυτικών κεφαλαίων. Το επικαιροποιημένο πλαίσιο καθιστά αυτή τη διανομή απλούστερη, ταχύτερη και λιγότερο δαπανηρή και αναμένεται ότι, τελικά, θα αυξήσει τον ανταγωνισμό μεταξύ των επενδυτικών κεφαλαίων. Οι επενδυτές θα έχουν περισσότερες επιλογές, θα επιτυγχάνουν καλύτερη απόδοση και θα απολαμβάνουν υψηλότερο επίπεδο προστασίας.

Επιτεύχθηκε επίσης συμφωνία για την έκδοση οδηγίας η οποία θα βοηθά τις βιώσιμες επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες να αναδιαρθρωθούν αποδοτικά και θα δίνει στους έντιμους επιχειρηματίες μια δεύτερη ευκαιρία μετά την πτώχευση.

Τον Μάρτιο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο θέσπισαν από κοινού νέους κανόνες οι οποίοι θα διευκολύνουν τη χρηματοδότηση των μικρών επιχειρήσεων από τις κεφαλαιαγορές. Οι κανόνες θα μειώσουν τη γραφειοκρατία για τις επιχειρήσεις που προσπαθούν να αποκτήσουν πρόσβαση σε «αγορές ανάπτυξης ΜΜΕ» —μια νέα κατηγορία τόπου διαπραγμάτευσης για τους μικρούς εκδότες—, εφαρμόζοντας αναλογικότερη προσέγγιση για την υποστήριξη της εισαγωγής τους στο χρηματιστήριο.

Ενίσχυση της έρευνας, της καινοτομίας και της τεχνολογίας

Επιστημονική αριστεία και ρηξικέλευθη καινοτομία

Το 2019 το πρόγραμμα της ΕΕ «Ορίζοντας 2020» κινητοποίησε χρηματοδότηση ύψους 11 δισ. ευρώ για τη στήριξη της έρευνας και της καινοτομίας.

Δεδομένης της αυξανόμενης οικονομικής σημασίας που αποκτά η ρηξικέλευθη και ανατρεπτική καινοτομία, και μετά την αρχική επιτυχία της πιλοτικής φάσης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας, κατά τα εναπομένοντα δύο έτη αυτής της πιλοτικής φάσης αναμένεται να συντελεστεί σημαντική πρόοδος. Για την περίοδο 2019-2020 εγκρίθηκε χρηματοδότηση άνω των 2 δισ. ευρώ, η οποία αφορά ολόκληρη την αλυσίδα καινοτομίας: από έργα «ανίχνευσης» για τη στήριξη προηγμένων τεχνολογιών από τη μη συμβατική ερευνητική βάση μέχρι χρηματοδότηση «επιτάχυνσης» για τη στήριξη νεοφυών επιχειρήσεων και ΜΜΕ με σκοπό την ανάπτυξη και την ενίσχυση καινοτομιών έως ότου είναι σε θέση να προσελκύσουν ιδιωτικές επενδύσεις.

Κατανομή του προϋπολογισμού του προγράμματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης «Ορίζοντας 2020», στο πλαίσιο του οποίου πραγματοποιούνται επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία

Ο συνολικός προϋπολογισμός του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» για την περίοδο 2014-2020 ανέρχεται σε 77 δισεκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων 11 δισεκατομμύρια ευρώ αντιστοιχούν σε προσκλήσεις υποβολής προτάσεων το 2019. Η χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση στο πλαίσιο του συγκεκριμένου προγράμματος περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων: 206 εκατομμύρια ευρώ για τη μετατροπή ενεργοβόρων τομέων σε ανταγωνιστικούς και κυκλικούς κλάδους χαμηλών εκπομπών άνθρακα, με μείωση του περιβαλλοντικού τους αποτυπώματος· 132 εκατομμύρια ευρώ για την προώθηση της ευρωπαϊκής πρωτοκαθεδρίας στην επόμενη γενιά συσσωρευτών, με στόχο ένα μέλλον χαμηλών εκπομπών άνθρακα και ανθεκτικό στην κλιματική αλλαγή· 135 εκατομμύρια ευρώ για δράσεις που συμβάλλουν με διάφορους τρόπους στη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις πλαστικές ύλες· 396 εκατομμύρια ευρώ για την προώθηση της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία βρίσκεται στο επίκεντρο των πλέον ελπιδοφόρων εξελίξεων σήμερα· 116 εκατομμύρια ευρώ για την ανάπτυξη νέων ικανοτήτων με σκοπό την καταπολέμηση και την πρόληψη του κυβερνοεγκλήματος.

Η πρώτη φωτογραφία μαύρης τρύπας που έχει ληφθεί ποτέ, η οποία δημοσιεύθηκε στις 10 Απριλίου 2019 από το Τηλεσκόπιο Ορίζοντα Γεγονότων, μια διεθνή ομάδα στην οποία συμμετέχουν ερευνητές που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ. © <?AID 0007?>Σύμπραξη Τηλεσκοπίου Ορίζοντα Γεγονότων (Event Horizon Telescope)· με άδεια του CC-BY

Η πρώτη φωτογραφία μαύρης τρύπας που έχει ληφθεί ποτέ, η οποία δημοσιεύθηκε στις 10 Απριλίου 2019 από το Τηλεσκόπιο Ορίζοντα Γεγονότων, μια διεθνή ομάδα στην οποία συμμετέχουν ερευνητές που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ. © Σύμπραξη Τηλεσκοπίου Ορίζοντα Γεγονότων (Event Horizon Telescope)· με άδεια του CC-BY

H EE στο Διάστημα

Για να διασφαλιστεί ότι η ΕΕ θα παραμείνει πρωτοπόρος στον τομέα της διαστημικής τεχνολογίας και να προωθηθεί μια ανταγωνιστική διαστημική βιομηχανία στην Ευρώπη, το 2019 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατέληξαν σε μερική προσωρινή συμφωνία σχετικά με το διαστημικό πρόγραμμα για την περίοδο 2021-2027.

Γράφημα που παρουσιάζει τις αυξημένες επενδύσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα του διαστήματος

Οι επενδύσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα του διαστήματος ανήλθαν σε 4,6 δισεκατομμύρια ευρώ την περίοδο 2007-2013 και σε 11,1 δισεκατομμύρια ευρώ την περίοδο 2014-2020, και προβλέπεται ότι θα ανέλθουν σε 16 δισεκατομμύρια ευρώ την περίοδο 2021-2027. Τα ποσά εκφράζονται σε τρέχουσες τιμές. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Copyright: Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το πρόγραμμα, με προτεινόμενο προϋπολογισμό ύψους 16 δισ. ευρώ, έχει ως στόχο να συγκεντρώσει το σύνολο της ενωσιακής στήριξης για το Διάστημα σε μια ενιαία δομή και θα αυξήσει τα σημερινά επίπεδα χρηματοδότησης κατά περισσότερο από ένα τρίτο. Θα καλύψει νέες ανάγκες, θα αξιοποιήσει τις διαθέσιμες τεχνολογίες, θα ενισχύσει την πρόσβαση της Ευρώπης στο Διάστημα και θα δρομολογήσει μια ενιαία ευρωπαϊκή προσέγγιση για τη στήριξη μιας διαστημικής βιομηχανίας καινοτόμου και ανταγωνιστικής.

Το Galileo, το ευρωπαϊκό δορυφορικό σύστημα παγκόσμιας ραδιοπλοήγησης, είναι το ακριβέστερο στον κόσμο. Τον Σεπτέμβριο οι χρήστες του, συμπεριλαμβανομένων των χρηστών έξυπνων τηλεφώνων ή ταμπλετών που λειτουργούν μέσω αυτού του συστήματος, ανέρχονταν σε περίπου 1 δισεκατομμύριο παγκοσμίως. Το πρόγραμμα Copernicus, ο μεγαλύτερος πάροχος γεωσκοπικών δεδομένων στον κόσμο, διευκολύνει την παρακολούθηση της κλιματικής αλλαγής, καθώς και τη διαχείριση της ασφάλειας των συνόρων και των μεγάλων καταστροφών σε ολόκληρο τον κόσμο. Κάθε μέρα το Copernicus παρέχει 12 terabytes δεδομένων, το σύνολο των οποίων διατίθεται προς χρήση σε ιδιώτες και επιχειρήσεις ελεύθερα και δωρεάν, γεγονός που το καθιστά υπερπολύτιμο για την επεξεργασία μαζικών δεδομένων και δεδομένων υπολογιστικού νέφους. Από το 2019 το Copernicus έχει βελτιώσει τη διαβίβαση δεδομένων, ιδίως εικόνων, και οι χρήστες μπορούν να ανακαλύπτουν, να τηλεφορτώνουν και να επεξεργάζονται ευκολότερα τα δεδομένα του μετά τις νέες αναβαθμίσεις των υπηρεσιών πρόσβασης σε δεδομένα και πληροφορίες.

Άμυνα και βιομηχανία της ΕΕ

Τρεις στους τέσσερις πολίτες της ΕΕ επιθυμούν μεγαλύτερη ασφάλεια (Ευρωβαρόμετρο, Νοέμβριος 2018). Ως εκ τούτου, η ΕΕ ανέβασε τον πήχη των φιλοδοξιών της και επανέλαβε τη δέσμευσή της για τη δημιουργία μιας Αμυντικής Ένωσης. Στη μόνιμη διαρθρωμένη συνεργασία, η οποία εγκαινιάστηκε τον Δεκέμβριο του 2017, συμμετέχουν 25 κράτη μέλη τα οποία επιθυμούν να αναλάβουν περισσότερες δεσμεύσεις για συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας και να λάβουν μέρος στις πλέον απαιτητικές αποστολές. Συνολικά έχουν ήδη δρομολογηθεί 34 έργα που αφορούν, μεταξύ άλλων, τη στρατιωτική κινητικότητα, τη θαλάσσια επιτήρηση και την κυβερνοασφάλεια. Η Επιτροπή συμμετέχει ως παρατηρητής κατόπιν πρόσκλησης των συμμετεχόντων κρατών μελών.

Τα δύο πιλοτικά προγράμματα του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας, με συνδυασμένο προϋπολογισμό ύψους 590 εκατ. ευρώ, υλοποιήθηκαν σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, τη στιγμή που η προπαρασκευαστική δράση για την έρευνα στον τομέα της άμυνας (2017-2019) εισερχόταν στο τελευταίο έτος εφαρμογής της. Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα βιομηχανικής ανάπτυξης στον τομέα της άμυνας (2019-2020) συγχρηματοδοτεί τη συνεργατική ανάπτυξη αμυντικών δυνατοτήτων. Το πρόγραμμα εργασίας του καθορίστηκε τον Μάρτιο και οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων δημοσιεύθηκαν τον Απρίλιο.

Επενδύσεις σε περιφέρειες, πόλεις και αγροτικές περιοχές

Καθ’ όλη τη διάρκεια του 2019 η πολιτική συνοχής εξακολούθησε να στηρίζει την απασχόληση και την ανάπτυξη με χιλιάδες επενδύσεις, μεγάλες και μικρές, σε ολόκληρη την ΕΕ. Την τελευταία πενταετία έλαβαν στήριξη 1 εκατομμύριο επιχειρήσεις, γεγονός που οδήγησε στη δημιουργία εκατοντάδων χιλιάδων θέσεων εργασίας. Εκατομμύρια άτομα έχουν λάβει βοήθεια για κατάρτιση, εκπαίδευση ή αναζήτηση εργασίας, έχουν αποκτήσει πρόσβαση σε καλύτερες ευρυζωνικές υπηρεσίες και έχουν επωφεληθεί από τις βελτιωμένες υποδομές μεταφορών και τις καινοτομίες στον τομέα της υγείας.

Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης στήριξε επίσης δύο κράτη μέλη και 10 περιφέρειες της ΕΕ σε βιομηχανική μετάβαση: τη Λιθουανία, τη Σλοβενία, τη Βόρεια και Ανατολική Φινλανδία (Φινλανδία), τη Βορειοκεντρική Σουηδία (Σουηδία), το Ευρύτερο Μάντσεστερ (Ηνωμένο Βασίλειο), τη Σαξονία (Γερμανία), τη Βαλονία (Βέλγιο), το Πεδεμόντιο (Ιταλία), την Καντάμπρια (Ισπανία) και τις περιφέρειες Ο-ντε-Φρανς, Ζαντρ-βαλ ντε Λουάρ και Γκραντ Εστ (Γαλλία). Καθένα από αυτά τα πιλοτικά σχέδια θα λάβει επιχορήγηση ύψους 300 000 ευρώ από την ΕΕ, προκειμένου να διευκολυνθεί η βιομηχανική μετάβαση και η κατάρτιση αναπτυξιακών στρατηγικών με άξονα τους τομείς στους οποίους διαπιστώνεται συγκριτικό πλεονέκτημα, τα λεγόμενα «πλεονεκτήματα έξυπνης εξειδίκευσης».

Συζήτηση κατά την Ευρωπαϊκή εβδομάδα των δήμων και των περιφερειών, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 9 Οκτωβρίου 2019.

Συζήτηση κατά την Ευρωπαϊκή εβδομάδα των δήμων και των περιφερειών, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 9 Οκτωβρίου 2019.

Τα κονδύλια της πολιτικής για τη συνοχή επενδύονται επίσης σε καινοτόμες νεοφυείς επιχειρήσεις. Ενδεικτικά, χάρη στη χορήγηση ποσού 32,5 εκατ. ευρώ από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων, η οποία ανακοινώθηκε τον Απρίλιο, το Ταμείο Επιχειρηματικών Κεφαλαίων στην Κροατία θα επενδύσει σε νέα έργα με υψηλό αναπτυξιακό δυναμικό στη χώρα. Περισσότερες από 100 νεοφυείς επιχειρήσεις αναμένεται ότι θα επωφεληθούν από ευχερέστερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση.

Σε ευρύτερη κλίμακα, τον ίδιο μήνα η Επιτροπή ανακοίνωσε χρηματοδότηση ύψους 4 δισ. ευρώ από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ταμείο Συνοχής σε 25 μεγάλα έργα υποδομής σε 10 κράτη μέλη. Το αντικείμενο των έργων παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία: από τους διασυνοριακούς αγωγούς φυσικού αερίου μεταξύ Βουλγαρίας και Ελλάδας μέχρι τη διαχείριση των υδάτων στη Μάλτα, και από τις ερευνητικές εγκαταστάσεις σε πανεπιστήμιο της Γερμανίας στις εκσυγχρονισμένες σιδηροδρομικές γραμμές στη βόρεια Πορτογαλία. Μαζί με την εθνική συγχρηματοδότηση, οι επενδύσεις σ’ αυτά τα έργα ανέρχονται συνολικά σε 8 δισ. ευρώ.

Γεωργία και αγροτική ανάπτυξη

Η κοινή γεωργική πολιτική εξακολούθησε να συμβάλλει στην ανάπτυξη και στις επενδύσεις, στηρίζοντας τη βιώσιμη παραγωγή τροφίμων και διαχείριση των φυσικών πόρων, τον εκσυγχρονισμό των αγροτικών υποδομών και την κοινωνική ένταξη. Έως το τέλος του τρίτου τριμήνου του 2019, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) είχε χορηγήσει 8 δισ. ευρώ για τη στήριξη των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης 2014-2020. Στόχος της χρηματοδότησης ήταν να ενισχυθούν η βιωσιμότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και η ανταγωνιστικότητα όλων των τύπων γεωργίας, και να προωθηθούν καινοτόμες γεωργικές τεχνολογίες και η βιώσιμη διαχείριση των δασών.

Η πολιτική αγροτικής ανάπτυξης αποβλέπει επίσης στην προστασία του περιβάλλοντος, καθώς και στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και στην προσαρμογή σε αυτή. Οι γεωργοί μπορούσαν να λάβουν χρηματοδοτική στήριξη προκειμένου να συμμετάσχουν σε προγράμματα για την ανάπτυξη φιλικών προς το περιβάλλον πρακτικών διαχείρισης των εκμεταλλεύσεων, τη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για τη βιοποικιλότητα ή την αναδημιουργία υγροτόπων για την παγίδευση του διοξειδίου του άνθρακα στο έδαφος. Συνολικά η στήριξη του ΕΓΤΑΑ για την αποκατάσταση, τη διατήρηση και την ενίσχυση των οικοσυστημάτων που σχετίζονται με τη γεωργία και τη δασοκομία ανήλθε σε σχεδόν 27 δισ. ευρώ. Επιπλέον 2 δισ. ευρώ δαπανήθηκαν για την προώθηση της αποδοτικής χρήσης των πόρων και τη μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και ανθεκτική στην κλιματική αλλαγή στους τομείς της γεωργίας, των τροφίμων και της δασοκομίας. Το ΕΓΤΑΑ παρείχε επίσης σχεδόν 5 δισ. ευρώ για την προώθηση της κοινωνικής ένταξης, τη μείωση της φτώχειας και την οικονομική ανάπτυξη στις αγροτικές περιοχές.

Η Επιτροπή, για να βοηθήσει τους γεωργούς να ενισχύσουν τη θέση τους σ’ έναν αγροδιατροφικό τομέα προσανατολιζόμενο όλο και περισσότερο στην αγορά, εργάζεται προς την κατεύθυνση μιας πιο δίκαιης και ισορροπημένης αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων. Οι νέοι κανόνες για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές τέθηκαν σε ισχύ τον Απρίλιο, με σκοπό να προστατεύσουν τους γεωργούς και τις επιχειρήσεις του αγροδιατροφικού τομέα από αυτές. Τα κράτη μέλη πρέπει να μεταφέρουν τους κανόνες στο εθνικό τους δίκαιο έως τον Μάιο του 2021. Επιπλέον, εγκρίθηκε πρωτοβουλία για την αύξηση της διαφάνειας στην αγορά γεωργικών προϊόντων διατροφής, χάρη στην οποία όλοι οι φορείς της αγοράς θα έχουν πρόσβαση σε περισσότερες πληροφορίες σε όλο το μήκος της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων.

Η γαλάζια οικονομία της ΕΕ

Γραφήματα που δείχνουν τον οικονομικό αντίκτυπο της γαλάζιας οικονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η συμβολή της γαλάζιας οικονομίας στη συνολική οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά την ακαθάριστη προστιθέμενη αξία παρέμεινε σχετικά σταθερή στο 1,5 % περίπου την περίοδο 2009-2017, με ελαφρά πτωτική τάση από το 2011 και μετά. Κατά την ίδια περίοδο η απασχόληση στη γαλάζια οικονομία ως συνεισφορά στη συνολική οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρέμεινε μεταξύ 1,5 % και 2 %, με αξιοσημείωτη περίοδο ανάπτυξης από το 2015 και μετά. Τα στοιχεία για το 2017 είναι προσωρινά. Πηγή: Eurostat (Στατιστικές διάρθρωσης των επιχειρήσεων), Πλαίσιο συλλογής δεδομένων, Γενική Διεύθυνση Θαλάσσιας Πολιτικής και Αλιείας και υπολογισμοί του Κοινού Κέντρου Ερευνών. Όσον αφορά την αύξηση του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος σε πραγματικές τιμές, όπου το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν υπολογίζεται βάσει κόστους συντελεστών και ως εκ τούτου ισοδυναμεί με την ακαθάριστη προστιθέμενη αξία, η γαλάζια οικονομία παρουσίασε διακυμάνσεις από το 2004 μέχρι τις αρχές του 2020. Μετά την αύξηση του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος άνω του 3 % την περίοδο 2004-2006, η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 οδήγησε σε απότομη πτώση 5 % το 2009. Το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν της γαλάζιας οικονομίας, έπειτα από μια εξίσου ταχεία αύξηση, επανήλθε στο 2 % το 2010, αλλά στη συνέχεια μειώθηκε εκ νέου υποχωρώντας λίγο κάτω από το 0 % το 2012. Από το 2012 έως το 2014 η ανάπτυξη ήταν σταθερή και οδήγησε σε τιμές περίπου 2 %, όπου σταθεροποιήθηκε έως τις αρχές του 2020, με εξαίρεση κάποιες ελαφρές διακυμάνσεις. Τα στοιχεία για την περίοδο 2019-2020 βασίζονται σε προβλέψεις. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Η γαλάζια οικονομία της ΕΕ, η οποία περιλαμβάνει όλες τις βιώσιμες οικονομικές δραστηριότητες που σχετίζονται με τους ωκεανούς, τις θάλασσες και τις παράκτιες περιοχές, εξακολουθεί να αναπτύσσεται. Σύμφωνα με τη δεύτερη έκθεση για τη γαλάζια οικονομία της ΕΕ, η οποία δημοσιεύθηκε τον Μάιο, το 2017 οι σχετικοί τομείς κατέγραψαν ακαθάριστα κέρδη ύψους 74,3 δισ. ευρώ και απασχολούνταν σε αυτούς περισσότερα από 4 εκατομμύρια άτομα. Τα τελευταία στοιχεία δείχνουν υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης τόσο στους παραδοσιακούς, όσο και στους αναδυόμενους τομείς της γαλάζιας οικονομίας. Στόχος της έκθεσης είναι να συμβάλει στην περαιτέρω ανάπτυξη με την παροχή καλύτερων δεδομένων, αναλύσεων και γνώσεων σχετικά με τη θάλασσα.

Ψαράς πιάνει αστακό, Γκιλβινέκ, Γαλλία, 20 Αυγούστου 2019.

Ψαράς πιάνει αστακό, Γκιλβινέκ, Γαλλία, 20 Αυγούστου 2019.

Σύμφωνα με την Ετήσια οικονομική έκθεση του 2019 σχετικά με τον αλιευτικό στόλο της ΕΕ, η οποία δημοσιεύθηκε τον Αύγουστο, ο συγκεκριμένος τομέας συνέχισε τις πολύ καλές επιδόσεις του το 2017. Αυτό οφείλεται κυρίως στις βιώσιμες αλιευτικές μεθόδους, καθώς και στις υψηλότερες μέσες τιμές των ψαριών, στις χαμηλές τιμές των καυσίμων και στη βελτίωση της κατάστασης ορισμένων σημαντικών αποθεμάτων. Η θετική τάση αναμένεται να διατηρηθεί.

Μεταφορές για μια συνδεδεμένη Ευρώπη

Το 2019 επιλέχθηκαν 108 έργα για επιχορήγηση ύψους 538 εκατ. ευρώ από τον μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη» (ΜΣΕ) με στόχο πιο ασφαλείς, έξυπνες και πράσινες υποδομές μεταφορών. Από τα έργα αυτά, τα 39 (117 εκατ. ευρώ) θα μειώσουν τον θόρυβο που προκαλείται από τις εμπορευματικές αμαξοστοιχίες, θα αναπτύξουν διασυνοριακές σιδηροδρομικές συνδέσεις και θα αναβαθμίσουν τις νευραλγικές λιμενικές υποδομές. Επιπλέον 109 εκατ. ευρώ θα στηρίξουν τις πολυτροπικές πλατφόρμες εφοδιαστικής, ώστε να καταστεί δυνατή η χρήση πολλαπλών μέσων για τη μεταφορά των εμπορευμάτων. Δύο άλλες προτεραιότητες ήταν τα ευφυή συστήματα μεταφορών για το οδικό δίκτυο (χρηματοδότηση ύψους 80 εκατ. ευρώ) και η καινοτομία και οι νέες τεχνολογίες (71 εκατ. ευρώ).

Τον Μάρτιο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από κοινού με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, δρομολόγησε τον νέο συνδυαστικό μηχανισμό ΜΣΕ-Μεταφορές, ένα καινοτόμο χρηματοδοτικό εργαλείο για τη στήριξη έργων που συμβάλλουν στην περιβαλλοντική βιωσιμότητα και την αποδοτικότητα του τομέα των μεταφορών στην Ευρώπη. Ο συνδυαστικός μηχανισμός, με αρχικό προϋπολογισμό ύψους 200 εκατ. ευρώ, θα χρηματοδοτήσει επενδύσεις στο ευρωπαϊκό σύστημα διαχείρισης της σιδηροδρομικής κυκλοφορίας και σε υποδομές εναλλακτικών καυσίμων. Οι δύο αυτοί οργανισμοί ένωσαν επίσης τις δυνάμεις τους για να στηρίξουν επενδύσεις στον τομέα της ασφάλειας των μεταφορών: η πλατφόρμα για ασφαλέστερες μεταφορές θα παρέχει εύκολη πρόσβαση σε τεχνικές και οικονομικές συμβουλές, ιδίως για το οδικό δίκτυο.

Επενδύσεις σε επιχειρήσεις

Οι ΜΜΕ αντιπροσωπεύουν το 99 % του συνόλου των επιχειρήσεων στην Ευρώπη και αποτελούν νευραλγικό παράγοντα της οικονομίας της ΕΕ. Η ΕΕ τις στηρίζει λαμβάνοντας μέτρα για τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, διευκολύνοντας την πρόσβαση στη χρηματοδότηση και παρέχοντας διάφορες υπηρεσίες που θα τις βοηθήσουν να αναπτυχθούν εντός και εκτός της ΕΕ.

Το 2018 η ΕΕ, ιδίως μέσω του προγράμματος για την ανταγωνιστικότητα των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (COSME), συνέβαλε στη μόχλευση 10 δισ. ευρώ για τη χρηματοδότηση 140 000 τέτοιων επιχειρήσεων με μια σειρά χρηματοπιστωτικών μέσων όπως το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων (ΕΤΣΕ).

Επενδύσεις στο ανθρώπινο δυναμικό

Οι μεταρρυθμίσεις των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης αποτελούν βασική προτεραιότητα στα περισσότερα κράτη μέλη και κατείχαν εξέχουσα θέση στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο του 2019. Οι επενδύσεις στην εκπαίδευση και τις δεξιότητες έχουν καθοριστική σημασία για τη διατήρηση της καινοτομίας και της αύξησης της παραγωγικότητας, ειδικά στον ταχέως μεταβαλλόμενο κόσμο της εργασίας με τις αυξανόμενες ελλείψεις σε δεξιότητες. Η ανισότητα στα εκπαιδευτικά αποτελέσματα απειλεί την κοινωνική συνοχή και τη μακροπρόθεσμη ευημερία της Ευρώπης. Η ισότιμη πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση είναι επίσης καθοριστική για τις μειονεκτούσες ομάδες και, δεδομένου ότι ο κόσμος της εργασίας μεταβάλλεται με ταχείς ρυθμούς, θα πρέπει να ενθαρρύνονται όλο και περισσότεροι ενήλικες ώστε να βελτιώνουν τις δεξιότητές τους και να αξιοποιούν τη διά βίου μάθηση. Όλα τα κράτη μέλη έλαβαν ειδικές ανά χώρα συστάσεις για την εκπαίδευση και την κατάρτιση.

Τον Μάιο, στο πλαίσιο των εργασιών για τη δημιουργία Ευρωπαϊκού Χώρου Εκπαίδευσης έως το 2025, το Συμβούλιο εξέδωσε σύσταση για την προσχολική εκπαίδευση και φροντίδα και για τη διδασκαλία και εκμάθηση γλωσσών. Τον επόμενο μήνα, στο πλαίσιο του προγράμματος Erasmus+, η Επιτροπή ανακοίνωσε τους πρώτους 17 συνασπισμούς «ευρωπαϊκών πανεπιστημίων» με τη συμμετοχή 114 ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης από 24 κράτη μέλη. Οι συνασπισμοί αυτοί θα βελτιώσουν την ποιότητα και την ελκυστικότητα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και θα τονώσουν τη συνεργασία μεταξύ των ιδρυμάτων, των φοιτητών τους και του προσωπικού τους.

Η ΕΕ εξακολούθησε επίσης να επενδύει στην κατάρτιση. Η στήριξη και η συγχρηματοδότηση του προγράμματος Erasmus για νέους επιχειρηματίες (EYE) παρέχουν τη δυνατότητα σε νεόκοπους και επίδοξους επιχειρηματίες να λάβουν κατάρτιση από άτομο με εμπειρία στη διοίκηση ΜΜΕ σε άλλη χώρα. Πέρυσι συμμετείχαν 1 300 νέοι επιχειρηματίες από ολόκληρη την Ευρώπη και εκτός αυτής, ενώ άλλοι 120 πρόκειται να επωφεληθούν από το EYE Global, ένα πιλοτικό πρόγραμμα στο οποίο συμμετέχουν το Ισραήλ, η Σινγκαπούρη και δύο πολιτείες των ΗΠΑ —η Νέα Υόρκη και η Πενσυλβανία.

Σύνοψη των επιτευγμάτων των «Εγγυήσεων για τη νεολαία»

Οι «Εγγυήσεις για τη νεολαία» είναι η πολιτική δέσμευση που ανέλαβαν τα κράτη μέλη τον Απρίλιο του 2013 να εξασφαλίζουν σε κάθε άτομο ηλικίας κάτω των 25 ετών προσφορά ποιοτικής απασχόλησης, συνεχούς εκπαίδευσης, μαθητείας ή πρακτικής άσκησης εντός τεσσάρων μηνών από τη στιγμή που χάνει τη δουλειά του ή ολοκληρώνει την επίσημη εκπαίδευσή του. Οι «Εγγυήσεις για τη νεολαία», που δρομολογήθηκαν από την Επιτροπή, συνέβαλαν στη σημαντική μείωση της ανεργίας των νέων. Σε σχέση με το 2013 υπάρχουν 2,5 εκατομμύρια λιγότεροι άνεργοι νέοι, ενώ μειώθηκαν κατά 2 εκατομμύρια οι νέοι που βρίσκονται εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης ή κατάρτισης. Από το 2014 και μετά έχουν εγγραφεί περισσότεροι από 25 εκατομμύρια νέοι, ενώ περισσότεροι από 18 εκατομμύρια νέοι αποδέχθηκαν προσφορά εργασίας, εκπαίδευσης, πρακτικής άσκησης ή μαθητείας. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Copyright: Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το πρόγραμμα Erasmus+ για τη στήριξη της εκπαίδευσης, της κατάρτισης, της νεολαίας και του αθλητισμού, με προϋπολογισμό άνω των 3,2 δισ. ευρώ, παρείχε ευκαιρίες σε περίπου 650 000 νέους και 237 000 μέλη προσωπικού εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και οργανώσεων νεολαίας. Η Πρωτοβουλία για την απασχόληση των νέων διέθεσε 350 εκατ. ευρώ σε περιοχές με ιδιαίτερα υψηλή ανεργία των νέων.

Συνδέοντας τους ανθρώπους

Περίπου 35 000 νέοι είχαν την ευκαιρία να εξερευνήσουν την Ευρώπη με την ταξιδιωτική κάρτα DiscoverEU, ενώ στο Ευρωπαϊκό Σώμα Αλληλεγγύης εγγράφηκαν περισσότερα από 90 000 άτομα, από τα οποία τα 12 000 συμμετείχαν το 2019 σε δράσεις αλληλεγγύης σε όλη την Ευρώπη.

Ταξιδιώτες του προγράμματος DiscoverEU στην πρώτη συνάντηση στο πλαίσιο του DiscoverEU, Νάιμεϊχεν, Κάτω Χώρες, 12 Ιουλίου 2019.

Ταξιδιώτες του προγράμματος DiscoverEU στην πρώτη συνάντηση στο πλαίσιο του DiscoverEU, Νάιμεϊχεν, Κάτω Χώρες, 12 Ιουλίου 2019.

Μια υγιέστερη Ευρώπη

Η Επιτροπή, σε συνεργασία με τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για τις Πολιτικές και τα Συστήματα Υγείας, εκπόνησε εμπεριστατωμένες μελέτες σχετικά με τα συστήματα υγείας στην ΕΕ. Η Κατάσταση της υγείας στην ΕΕ και η Συνοδευτική έκθεσή της περιλαμβάνουν 30 προφίλ των εθνικών συστημάτων· μάλιστα, το 2019 εστιάστηκαν σε πέντε οριζόντια θέματα: την επιφυλακτικότητα απέναντι στον εμβολιασμό· τον ψηφιακό μετασχηματισμό της προαγωγής της υγείας και της πρόληψης των ασθενειών· τα κενά στην προσβασιμότητα των συστημάτων υγείας· τη μεταβίβαση αρμοδιοτήτων μεταξύ των επαγγελματιών υγείας· την πρόσβαση των ασθενών σε φάρμακα.

Ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με τον Τέντρος Αντχανόμ Γκεμπρεγέσους, γενικό διευθυντή της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, κρατώντας φανελάκι με το σύνθημα #VaccinesWork στην Παγκόσμια σύνοδο κορυφής για τον εμβολιασμό, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 12 Σεπτεμβρίου 2019.

Ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με τον Δρ Τέντρος Αντχανόμ Γκεμπρεγέσους, γενικό διευθυντή της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, κρατώντας φανελάκι με το σύνθημα #VaccinesWork στην Παγκόσμια σύνοδο κορυφής για τον εμβολιασμό, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 12 Σεπτεμβρίου 2019.

Τον Φεβρουάριο η ΕΕ έλαβε μέτρα τα οποία εγγυώνται την ασφάλεια των φαρμάκων που πωλούνται σε όλα τα κράτη μέλη, καθορίζοντας νέα στοιχεία επαλήθευσης και χαρακτηριστικά ασφαλείας για τα συνταγογραφούμενα φάρμακα. Έκτοτε οι κατασκευαστές πρέπει να τοποθετούν στις συσκευασίες των συνταγογραφούμενων φαρμάκων έναν δισδιάστατο γραμμωτό κώδικα και έναν μηχανισμό ανίχνευσης της παραποίησης, ενώ τα φαρμακεία (συμπεριλαμβανομένων των διαδικτυακών) και τα νοσοκομεία πρέπει να ελέγχουν τη γνησιότητα των φαρμάκων προτού τα χορηγήσουν στους ασθενείς. Αυτό είναι το τελικό στάδιο της εφαρμογής της οδηγίας για τα ψευδεπίγραφα φάρμακα, που εκδόθηκε το 2011 με σκοπό την εγγύηση της ασφάλειας και της ποιότητας των φαρμάκων που πωλούνται στην ΕΕ.

Αγώνας ράγκμπι νέων που διοργανώθηκε στην έδρα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στο κτίριο Μπερλεμόν, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Εβδομάδας Αθλητισμού, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 23 Σεπτεμβρίου 2019.

Αγώνας ράγκμπι νέων που διοργανώθηκε στην έδρα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στο κτίριο Μπερλεμόν, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Εβδομάδας Αθλητισμού, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 23 Σεπτεμβρίου 2019.

Ένας προϋπολογισμός της ΕΕ με έμφαση στα αποτελέσματα και στη συνέχεια

Ο προϋπολογισμός της ΕΕ συνέβαλε στην ισχυροποίηση και ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, καθώς και στην προώθηση της αλληλεγγύης και της ασφάλειας τόσο εντός, όσο και εκτός των συνόρων της.

Τα μέτρα για τη στήριξη της οικονομικής ανάπτυξης και τη μείωση των οικονομικών ανισοτήτων μεταξύ των περιφερειών απορρόφησαν σχεδόν τα μισά από τα κονδύλια που είχαν δεσμευθεί (80 δισ. ευρώ). Η ΕΕ χορήγησε 12,2 δισ. ευρώ για την έρευνα και την καινοτομία στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», συμπεριλαμβανομένης της νέας κοινής επιχείρησης για την ευρωπαϊκή υπολογιστική υψηλών επιδόσεων. Ο προϋπολογισμός αυξήθηκε τόσο για την εκπαίδευση και την κατάρτιση (17,8 % για το Erasmus+ σε σχέση με το 2018), όσο και για τις μεταφορές και τις ψηφιακές υποδομές (37,0 % για τον μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη»). Η στήριξη της γεωργίας και των αγροτικών περιοχών παρέμεινε σταθερή στα σχεδόν 60 δισ. ευρώ, συμβάλλοντας στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης. Ο προϋπολογισμός του 2019 εξασφάλιζε την αναγκαία ευελιξία για την αντιμετώπιση της εσωτερικής πτυχής των ζητημάτων που σχετίζονται με τη μετανάστευση, παρέχοντας στα κράτη μέλη μέσω εθνικών επιχειρησιακών προγραμμάτων 386,3 εκατ. ευρώ από το συνολικό κονδύλιο ύψους 1,2 δισ. ευρώ για το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης, καθώς και 442,7 εκατ. ευρώ για τη διαχείριση των συνόρων και 92,7 εκατ. ευρώ για την ασφάλεια από το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας. Διατέθηκαν επίσης συνολικά 5 εκατ. ευρώ για τη δημιουργία της νέας Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας με σκοπό τη δίωξη των εγκλημάτων κατά του προϋπολογισμού της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων της απάτης, της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της διαφθοράς.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

Συνδεδεμένη ψηφιακή ενιαία αγορά

© Fotolia

Το 2019 ήταν μία ακόμη σημαντική χρονιά στην πορεία προς τον ψηφιακό μετασχηματισμό της οικονομίας και της κοινωνίας μας, ο οποίος αποφέρει ήδη οφέλη για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις σε όλη την ΕΕ και πέραν αυτής. Αυτό κατέστη δυνατό χάρη σε μια συντονισμένη προσέγγιση της ΕΕ.

Τον Μάιο το κόστος των κλήσεων και των γραπτών μηνυμάτων μεταξύ των κρατών μελών μειώθηκε χάρη στην εφαρμογή νέων κανόνων που καθορίζουν μέγιστη τιμή για κλήσεις ή μηνύματα από σταθερές γραμμές ή κινητά. Ο αριθμός των σημείων δωρεάν ασύρματης πρόσβασης (WiFi hotspots) αυξήθηκε σε ολόκληρη την Ευρώπη χάρη σε πρόγραμμα που χρηματοδοτείται από την ΕΕ και προσφέρει σε μικρές και μεγάλες πόλεις χρηματοδότηση για την κάλυψη του κόστους εγκατάστασης.

Άλλες εξελίξεις έθεσαν τις βάσεις για το ψηφιακό μέλλον της Ευρώπης. Τα προϊόντα και οι υπηρεσίες που χρησιμοποιούν τεχνητή νοημοσύνη διαδίδονται ολοένα και περισσότερο, ενώ οι νέες κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ θα συμβάλουν ώστε να πειστούν οι πολίτες ότι η τεχνολογία δεν θα αντικαταστήσει τους ανθρώπους, αλλά θα τους βοηθήσει.

Η φιλοδοξία της Ευρώπης να καταστεί παγκόσμια ηγέτιδα δύναμη στον τομέα των υπερυπολογιστών έλαβε σημαντική ώθηση με την ανακοίνωση οκτώ νέων τοποθεσιών που θα φιλοξενήσουν υπερυπολογιστές. Λήφθηκαν επίσης υπόψη οι ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια των βασικών δικτύων επικοινωνιών και των δεδομένων που αυτά μεταφέρουν. Για παράδειγμα, παρουσιάστηκαν νέες προτάσεις για την ενίσχυση της κυβερνοασφάλειας των δικτύων 5G, αναβαθμίστηκε σημαντικά ο ρόλος του Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κυβερνοασφάλεια, θεσπίστηκαν κανόνες σε επίπεδο ΕΕ για την πιστοποίηση της κυβερνοασφάλειας προϊόντων, διαδικασιών και υπηρεσιών και αναλήφθηκε δέσμευση για την ανάπτυξη νέων, εξαιρετικά ασφαλών κβαντικών δικτύων ασφαλείας.

Χάρη στους νέους κανόνες για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, η εργασία των δημοσιογράφων και των δημιουργών στο διαδίκτυο θα αμείβεται πιο δίκαια και θα προστατεύεται.

Ασφαλέστερη, φθηνότερη και καλύτερη συνδεσιμότητα

Η συνδεσιμότητα αποτέλεσε και το 2019 σημαντικό ζήτημα για την ΕΕ. Καθώς η οικονομία και η κοινωνία μας γίνονται όλο και περισσότερο ψηφιακές και χρησιμοποιούμε όλο και συχνότερα διαδικτυακά προϊόντα και υπηρεσίες, η ασφαλής, αξιόπιστη και οικονομικά προσιτή συνδεσιμότητα είναι σημαντικότερη από ποτέ.

Βίντεο για την εξέλιξη της ψηφιακής ενιαίας αγοράς

Ψηφιακή ενιαία αγορά: φθηνότερες κλήσεις σε άλλες χώρες της ΕΕ © Ευρωπαϊκή Ένωση, 2019

Το κόστος των κλήσεων και της αποστολής γραπτών μηνυμάτων μεταξύ των κρατών μελών και άλλων μερών της Ευρώπης στο παρελθόν ποίκιλλε σημαντικά. Κατά μέσο όρο, η συνήθης τιμή κλήσης από σταθερό ή κινητό τηλέφωνο προς άλλη χώρα ήταν τρεις φορές υψηλότερη από τη συνήθη τιμή μιας εγχώριας κλήσης, και η συνήθης τιμή για την αποστολή γραπτού μηνύματος ήταν υπερδιπλάσια. Τα ανώτατα όρια τιμών που θεσπίστηκαν τον Μάιο καθορίζουν το μέγιστο κόστος των κλήσεων από σταθερά ή κινητά τηλέφωνα στα 0,19 ευρώ + φόρος προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) ανά λεπτό, ενώ τα γραπτά μηνύματα πλέον δεν κοστίζουν παραπάνω από 0,06 ευρώ + ΦΠΑ. Μετά την κατάργηση των τελών περιαγωγής για την κινητή τηλεφωνία το 2017, η επιβολή ανώτατου ορίου τιμών για τις διεθνείς κλήσεις στην Ευρώπη αποφέρει σαφές και άμεσο όφελος για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις.

Γράφημα που δείχνει τη μείωση των ψηφιακών εμποδίων προς όφελος των καταναλωτών και των επιχειρήσεων

Η εξάλειψη των ψηφιακών εμποδίων είναι εξαιρετικά σημαντική για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις. Στον διαδικτυακό κόσμο, οι τέσσερις ελευθερίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης —η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, των κεφαλαίων, των υπηρεσιών και των εργαζομένων— δεν έχουν γίνει ακόμη πραγματικότητα. Γι’ αυτό τον λόγο, η Επιτροπή Γιούνκερ εργάστηκε προκειμένου να επιλύσει τα προβλήματα. Πριν από το 2014 οι Ευρωπαίοι δεν μπορούσαν να χρησιμοποιούν τις διαδικτυακές συνδρομές τους στα ταξίδια τους, και η μετάδοση της αγαπημένης τους τηλεοπτικής εκπομπής μπορούσε να εμποδιστεί στο εξωτερικό. Επίσης, χρεώνονταν υψηλές τιμές περιαγωγής για τη χρήση κινητού σε άλλες χώρες εντός Ευρώπης: το 2007 μια τηλεφωνική κλήση κόστιζε πάνω από 0,50 ευρώ το λεπτό και ένα γραπτό μήνυμα κόστιζε 0,28 ευρώ. Τα δικαιώματα των καταναλωτών δεν ήταν προσαρμοσμένα στην ψηφιακή εποχή, ενώ ήταν γεωγραφικά αποκλεισμένοι από τη διαδικτυακή πρόσβαση σε εμπορεύματα και υπηρεσίες άλλων χωρών, αφού, για παράδειγμα, απαιτούνταν πληρωμή με χρεωστική ή πιστωτική κάρτα συγκεκριμένης χώρας. Από τον Απρίλιο του 2018, οι Ευρωπαίοι μπορούν να έχουν πρόσβαση στις διαδικτυακές συνδρομές τους σε ταινίες, αθλητικές εκδηλώσεις, ηλεκτρονικά βιβλία, βιντεοπαιχνίδια ή μουσική όταν ταξιδεύουν σε άλλο κράτος μέλος. Δεν πληρώνουν τέλη περιαγωγής όταν ταξιδεύουν εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πολιτική που, σύμφωνα με το 70 % των Ευρωπαίων, αποφέρει ήδη οφέλη. Επιπλέον, οι επικαιροποιημένοι κανόνες για την προστασία των καταναλωτών και οι νέοι κανόνες για τις ψηφιακές συμβάσεις θα παρέχουν στους καταναλωτές περισσότερα δικαιώματα στον διαδικτυακό κόσμο και θα εμπνέουν αίσθημα εμπιστοσύνης στους καταναλωτές όταν πραγματοποιούν αγορές στο διαδίκτυο και από διαφορετικά κράτη μέλη. Από τις 3 Δεκεμβρίου 2018 οι νέοι κανόνες κατά του αδικαιολόγητου γεωγραφικού αποκλεισμού εξασφαλίζουν στους καταναλωτές πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες διαδικτυακά χωρίς διακρίσεις ή γεωγραφικούς περιορισμούς. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Συνοπτική παρουσίαση της πρωτοβουλίας WiFi4EU

Τα δίκτυα που χρηματοδοτούνται από την πρωτοβουλία WiFi4EU πρέπει να παρέχονται δωρεάν, να μην προβάλλουν διαφημίσεις και να μην επαναχρησιμοποιούν δεδομένα για εμπορικούς σκοπούς. Επιπλέον, στους καθορισμένους δημόσιους χώρους πρέπει να φροντίζουν ώστε να είναι εμφανής η οπτική ταυτότητα του WiFi4EU, καθώς και η επισήμανση της συγχρηματοδότησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Περαιτέρω απτά οφέλη προέκυψαν όταν δρομολογήθηκε πρόγραμμα παροχής βοήθειας στις τοπικές αρχές για την εγκατάσταση σημείων δωρεάν ασύρματης πρόσβασης. Η πρωτοβουλία WiFi4EU έχει ως στόχο να βοηθήσει έως και 8 000 κοινότητες σε ολόκληρη την ΕΕ ώστε να βελτιώσουν τη συνδεσιμότητά τους. Διατίθενται επιχορηγήσεις ύψους 15 000 ευρώ ανά τοπική αρχή για τη χρηματοδότηση της εγκατάστασης σημείων πρόσβασης WiFi. Περισσότερες από 5 000 κοινότητες επωφελήθηκαν από το πρόγραμμα στο πλαίσιο δύο προσκλήσεων υποβολής αιτήσεων, πέραν των 2 800 κοινοτήτων που είχαν λάβει ήδη βοήθεια το 2018. Κάθε κοινότητα έχει 18 μήνες για να επενδύσει τα χρήματα στον αναγκαίο εξοπλισμό ούτως ώστε να δημιουργηθούν δημόσια σημεία πρόσβασης WiFi.

Κατά τη διάρκεια του έτους δόθηκε επίσης ώθηση στη συνδεσιμότητα σε αγροτικές περιοχές. Μόλις το 53 % των ατόμων που ζουν σε απομακρυσμένες και αγροτικές περιοχές έχουν ταχεία πρόσβαση στο διαδίκτυο, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για το σύνολο της ΕΕ είναι 82 %. Η κάλυψη αυτού του ψηφιακού χάσματος αποτελεί βασική προτεραιότητα. Το δίκτυο των γραφείων ευρυζωνικότητας αυξήθηκε σημαντικά το 2019 και απαριθμεί πλέον 116 εθνικά και περιφερειακά γραφεία που συμβάλλουν στον συντονισμό των προσπαθειών για την επέκταση της ευρυζωνικής κάλυψης στις πλέον απομακρυσμένες περιοχές της ΕΕ. Η καλύτερη και ταχύτερη ευρυζωνική κάλυψη θα βελτιώσει την πρόσβαση στην εκπαίδευση, την υγεία, τις κρατικές υπηρεσίες και τις επιχειρήσεις, θα διευκολύνει την απασχόληση και τις επενδύσεις και θα στηρίξει τις κοινότητες στους τομείς αυτούς.

Η επέκταση του δικτύου ήταν αποτέλεσμα της δέσμευσης που ανέλαβαν τα κράτη μέλη τον Απρίλιο να συνεργαστούν προκειμένου να αξιοποιήσουν τις δυνατότητες των ψηφιακών τεχνολογιών, ώστε να αντιμετωπιστούν οι σημαντικές και επείγουσες οικονομικές, κοινωνικές, κλιματικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ευρύτερη αγροτική οικονομία, σε τομείς όπως αυτοί των τροφίμων και της γεωργίας.

Την περίοδο πριν από τις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Μάιο, πραγματοποιήθηκε η εκστρατεία ευαισθητοποίησης #DigitalRespect4Her με θέμα τη βία κατά των γυναικών στο διαδίκτυο, στο πλαίσιο της οποίας παρουσιάστηκαν μαρτυρίες γυναικών βουλευτών, εμπειρογνωμόνων και δημοσιογράφων δίνοντας έμφαση στα ιδιαίτερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και γενικότερα στο διαδίκτυο.

Η ψηφιοποίηση συμβάλλει επίσης στην ενίσχυση της ευρύτερης προσπάθειας για την άρση των φραγμών εντός της ενιαίας αγοράς της ΕΕ. Ένα απτό παράδειγμα ήταν η έναρξη της ηλεκτρονικής ανταλλαγής πληροφοριών για την κοινωνική ασφάλιση. Το έργο αυτό βοηθά τα ιδρύματα κοινωνικής ασφάλισης σε ολόκληρη την ΕΕ, την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν, τη Νορβηγία και την Ελβετία να ανταλλάσσουν πληροφορίες σχετικά με υποθέσεις οι οποίες αφορούν πολίτες που μετακινούνται, ζουν και εργάζονται σε περισσότερες της μίας χώρες. Το σύστημα άρχισε να λειτουργεί τον Ιανουάριο του 2019 και εφαρμόζεται πλέον σε 31 χώρες. Οι χώρες αυτές είχαν ήδη ανταλλάξει πληροφορίες για περισσότερες από 175 000 υποθέσεις έως το τέλος του έτους. Το σύστημα έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε να βοηθήσει τους πολίτες να αποκτήσουν ευκολότερη πρόσβαση στις πληροφορίες που τους αφορούν και να υπολογίζονται ταχύτερα και με μεγαλύτερη ακρίβεια οι κοινωνικές παροχές τους, καθώς και για να ενισχύσει τις υπηρεσίες κοινωνικής ασφάλισης στην αποτελεσματικότερη καταπολέμηση της απάτης.

Ανάλογη πρόοδος θα υπάρξει και στην είσπραξη του οφειλόμενου από τους διαδικτυακούς πωλητές ΦΠΑ χάρη στους νέους κανόνες που συμφωνήθηκαν τον Μάρτιο και δίνουν τη δυνατότητα στις διαδικτυακές επιχειρήσεις να εγγράφονται μόνο μία φορά για σκοπούς ΦΠΑ αντί να πραγματοποιούν ξεχωριστή εγγραφή σε κάθε κράτος μέλος όπου δραστηριοποιούνται. Με τον τρόπο αυτό, οι μικρότερες εταιρείες που δραστηριοποιούνται διαδικτυακά σε διασυνοριακό επίπεδο θα εξοικονομούν χρόνο και χρήμα. Οι νέοι κανόνες θα βοηθήσουν επίσης τις εθνικές φορολογικές αρχές ώστε να εισπράττουν ευκολότερα τον οφειλόμενο ΦΠΑ από εταιρείες εκτός ΕΕ που πωλούν αγαθά σε καταναλωτές της ΕΕ μέσω διαδικτυακών καταστημάτων, κάτι που θα συμβάλλει στην ανάκτηση φορολογικών εσόδων της τάξης των 5 δισ. ευρώ που χάνονται κάθε χρόνο στον κλάδο αυτό.

Προστασία των δικαιωμάτων στην ψηφιακή εποχή

Χάρη σε άλλες πρωτοβουλίες με στόχο την προστασία των δικαιωμάτων των καταναλωτών και των επιχειρήσεων στο διαδίκτυο, συμπεριλαμβανομένων νέων κανόνων σχετικά με τις συμβάσεις για την προμήθεια ψηφιακού περιεχομένου και ψηφιακών υπηρεσιών και τις συμβάσεις για τις πωλήσεις αγαθών, οι επιχειρηματικές δραστηριότητες στο διαδίκτυο έγιναν σαφέστερες και απλούστερες. Ένα ενιαίο σύνολο κανόνων που θα ισχύει σε ολόκληρη την ΕΕ θα βοηθήσει τις επιχειρήσεις να κατανοήσουν τις υποχρεώσεις τους, ενώ οι καταναλωτές θα επωφελούνται από σαφείς διαδικασίες προσφυγής σε περίπτωση ελαττωματικών ψηφιακών περιεχομένων, υπηρεσιών και αγαθών, συμπεριλαμβανομένων των προϊόντων με κάποιο ψηφιακό στοιχείο (π.χ. έξυπνα ψυγεία).

Συμφωνήθηκαν επίσης νέοι ενωσιακοί κανόνες ώστε οι περίπλοκοι κανονισμοί που αφορούν την πνευματική ιδιοκτησία να συμβαδίζουν με τον ψηφιακό κόσμο. Οι υπηρεσίες μουσικής συνεχούς ροής, οι πλατφόρμες διάθεσης βίντεο κατά παραγγελία, οι φορείς ανάγνωσης ειδήσεων και οι πλατφόρμες περιεχομένου που αναφορτώνεται από χρήστες έχουν καταστεί οι κύριες πύλες πρόσβασης σε έργα δημιουργίας και δημοσιογραφικά άρθρα. Οι νέοι κανόνες εγγυώνται δικαιότερη αμοιβή για τους δημιουργούς, ισχυρότερα δικαιώματα για τους χρήστες και σαφέστερη απόδοση ευθυνών για τις πλατφόρμες. Στόχος είναι η βελτίωση της διασυνοριακής πρόσβασης σε επιγραμμικό υλικό που προστατεύεται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, ο καθορισμός νέων δικαιωμάτων και ευθυνών για διαδικτυακές πλατφόρμες οι οποίες φιλοξενούν έργα που προστατεύονται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, η ανάπτυξη του διαδικτυακού Τύπου και της διαδικτυακής δημοσιογραφίας, με παράλληλη βελτίωση των αποδοχών των δημοσιογράφων, και η διευκόλυνση της χρήσης υλικού που προστατεύεται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας για εκπαιδευτικούς και ερευνητικούς σκοπούς.

Η Ευρώπη συνέχισε να δρα αποφασιστικά για την αντιμετώπιση αθέμιτων επιχειρηματικών πρακτικών στην ψηφιακή οικονομία. Τον Μάρτιο επιβλήθηκε στην εταιρεία Google πρόστιμο ύψους 1,49 δισ. ευρώ διότι επέβαλε αντιανταγωνιστικούς συμβατικούς περιορισμούς σε ιστότοπους τρίτων μερών, οι οποίοι απέτρεπαν ή δεν επέτρεπαν την τοποθέτηση διαφημίσεων αναζήτησης από ανταγωνιστές στους ιστότοπους αυτούς. Τον Ιούνιο ξεκίνησε επίσημη διαδικασία έρευνας σχετικά με τις πρακτικές της εταιρείας Broadcom, με ηγετική θέση παγκοσμίως στα εξαρτήματα για συσκευές ενσύρματης επικοινωνίας όπως μόντεμ και μετατροπείς-αποκωδικοποιητές τηλεόρασης, ώστε να εκτιμηθεί κατά πόσον απέκλειε παράνομα τους ανταγωνιστές της. Τον Οκτώβριο η Επιτροπή επέβαλε προσωρινά μέτρα στην Broadcom ώστε να διασφαλίσει ότι δεν θα προκληθεί σοβαρή και ανεπανόρθωτη βλάβη στον ανταγωνισμό εν αναμονή της έρευνάς της σχετικά με τα πλεονεκτήματα ορισμένων πρακτικών αποκλεισμού που φέρεται να εφάρμοζε η εταιρεία. Τον Ιούλιο επιβλήθηκε στην Qualcomm πρόστιμο ύψους 242 εκατ. ευρώ για την πώληση σε τιμή χαμηλότερη του κόστους τσίπσετ που συνδέουν έξυπνα τηλέφωνα και ταμπλέτες με κυψελοειδή δίκτυα, με σκοπό την εξάλειψη του βασικού ανταγωνιστή της στο συγκεκριμένο τμήμα της αγοράς. Επίσης, ξεκίνησε έρευνα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η εταιρεία Amazon χρησιμοποιεί δεδομένα από άλλους εμπόρους που πωλούν προϊόντα στους ιστοτόπους της.

Από τον Ιούλιο άρχισαν να εφαρμόζονται νέοι κανόνες στις σχέσεις επιγραμμικών πλατφορμών με επιχειρήσεις, οι οποίοι παρέχουν ένα εναρμονισμένο πλαίσιο για τα ελάχιστα δικαιώματα διαφάνειας και προσφυγής. Οι κανόνες αυτοί προστατεύουν τις εταιρείες που εξαρτώνται από επιγραμμικές πλατφόρμες για την προσέγγιση των καταναλωτών, ενώ παράλληλα διασφαλίζουν το καινοτομικό δυναμικό των πλατφορμών· οι κανόνες αυτοί συνοδεύονται από το Παρατηρητήριο της ΕΕ για την οικονομία των επιγραμμικών πλατφορμών.

Ενίσχυση της ασφάλειας των δικτύων

Η ΕΕ θέσπισε επίσης νέους κανόνες για την κυβερνοασφάλεια των δικτύων στο σύνολό τους. Σε αυτούς περιλαμβάνονται συστάσεις για την ασφάλεια των δικτύων 5G επόμενης γενιάς, στα οποία η δυνατότητα για υψηλές επιδόσεις αναμένεται να οδηγήσει σε περαιτέρω αύξηση του αριθμού και του εύρους των ψηφιακών προϊόντων και υπηρεσιών και σε εκτιμώμενα έσοδα ύψους 225 δισ. ευρώ το 2025. Στο διάστημα μεταξύ Μαρτίου και Ιουνίου τα κράτη μέλη πραγματοποίησαν εκτενείς εκτιμήσεις επικινδυνότητας της υποδομής τους για το δίκτυο 5G και θέσπισαν αυστηρότερους κανόνες για τη βελτίωση της ασφάλειας των δημόσιων δικτύων.

Τον Ιούνιο τέθηκε σε ισχύ η πράξη για την κυβερνοασφάλεια, η οποία καθορίζει τη μελλοντική κατεύθυνση της ενωσιακής πολιτικής στον τομέα της κυβερνοασφάλειας. Η πράξη αυτή προβλέπει, μεταξύ άλλων, την έναρξη των εργασιών για την ανάπτυξη ενός νέου πλαισίου πιστοποίησης της κυβερνοασφάλειας για ψηφιακά προϊόντα, υπηρεσίες και διαδικασίες, καθώς και την ενίσχυση του ρόλου του Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κυβερνοασφάλεια. Ο οργανισμός θα διαδραματίζει καίριο ρόλο στη δημιουργία και τη διατήρηση του πλαισίου πιστοποίησης και, επιπλέον, έχει εντολή να αυξήσει την επιχειρησιακή συνεργασία σε επίπεδο ΕΕ, στηρίζοντας τα κράτη μέλη κατόπιν αιτήματός τους κατά τον χειρισμό περιστατικών που αφορούν την κυβερνοασφάλεια και διευκολύνοντας τον συντονισμό σε περιπτώσεις μεγάλης κλίμακας διασυνοριακών κυβερνοεπιθέσεων και κυβερνοκρίσεων.

Τον ίδιο μήνα επτά κράτη μέλη (Βέλγιο, Γερμανία, Ισπανία, Ιταλία, Κάτω Χώρες, Λουξεμβούργο και Μάλτα) δεσμεύτηκαν να επιταχύνουν την ανάπτυξη των υπερασφαλών κβαντικών δικτύων με σκοπό την ενίσχυση των ευρωπαϊκών δυνατοτήτων στους τομείς των κβαντικών τεχνολογιών και της κυβερνοασφάλειας, καθώς και την εγγύηση της ασφάλειας και της προστασίας των δικτύων του μέλλοντος. Στις φιλόδοξες προτάσεις τους γίνεται έκκληση για μια νέα κβαντική υποδομή επικοινωνίας, η οποία θα καθιστά δυνατή τη μετάδοση και αποθήκευση πληροφοριών και δεδομένων με υπερασφαλή τρόπο και θα συνδέει τις δομές επικοινωνίας σε ολόκληρη την ΕΕ. Θα ενσωματώνει κβαντικές τεχνολογίες και κβαντικά συστήματα σε συμβατικές υποδομές επικοινωνίας και θα αποτελείται από δύο στοιχεία: μια επίγεια συνιστώσα, η οποία θα αξιοποιεί τα υφιστάμενα δίκτυα επικοινωνίας μέσω ινών που συνδέουν στρατηγικές τοποθεσίες σε εθνικό και διασυνοριακό επίπεδο, και μια διαστημική συνιστώσα για την κάλυψη μεγάλων αποστάσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη και άλλες ηπείρους.

Η χρήση του δικτύου αυτού για την υποδομή ζωτικής σημασίας και τα συστήματα κρυπτογράφησης θα συμβάλει στην προστασία από τη δικτυοπαραβίαση (χάκινγκ), για παράδειγμα, των έξυπνων ενεργειακών δικτύων, του ελέγχου της εναέριας κυκλοφορίας, των τραπεζών και των εγκαταστάσεων υγειονομικής περίθαλψης. Θα δώσει επίσης τη δυνατότητα στα κέντρα δεδομένων να αποθηκεύουν και να ανταλλάσσουν πληροφορίες με ασφάλεια και θα προστατεύσει μακροπρόθεσμα το απόρρητο των κρατικών δεδομένων.

Τον Μάιο το Συμβούλιο θέσπισε πλαίσιο το οποίο δίνει τη δυνατότητα στην ΕΕ να επιβάλλει στοχευμένα περιοριστικά μέτρα για την αποτροπή και την αντιμετώπιση κυβερνοεπιθέσεων που συνιστούν εξωτερική απειλή για την ΕΕ ή τα κράτη μέλη της, συμπεριλαμβανομένων των κυβερνοεπιθέσεων κατά τρίτων χωρών ή διεθνών οργανισμών στις περιπτώσεις που η επιβολή περιοριστικών μέτρων κρίνεται αναγκαία για να επιτευχθούν οι στόχοι της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας.

Προετοιμασία για τις τεχνολογίες του μέλλοντος

Τεχνητή νοημοσύνη

Με το βλέμμα πάντα στραμμένο στο μέλλον, η Ευρώπη επιθυμεί να επωφεληθεί πλήρως από το πλήθος των βελτιώσεων που θα μπορούσε να επιφέρει η τεχνητή νοημοσύνη και γι’ αυτό τα τελευταία χρόνια έχει πραγματοποιήσει σημαντικές επενδύσεις στην ενίσχυση των ικανοτήτων της στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης. Ωστόσο, εν μέσω ανησυχιών σε σχέση με την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, το 2019 μια ομάδα εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου άρχισε να εκπονεί κατευθυντήριες γραμμές για τη δεοντολογική ανάπτυξη της τεχνολογίας, ούτως ώστε να εξακολουθεί να εξυπηρετεί και όχι να βλάπτει την κοινωνία. Οι κατευθυντήριες γραμμές δεοντολογίας για αξιόπιστη τεχνητή νοημοσύνη καταρτίστηκαν από εμπειρογνώμονες από ολόκληρη την ΕΕ και αναμένεται να αποτελέσουν μέρος των μελλοντικών προτάσεων σχετικά με την ανθρωποκεντρική τεχνητή νοημοσύνη που αναμένονται στο πρώτο εξάμηνο του 2020. Καλύπτουν ποικίλα ζητήματα, όπως είναι η αποφυγή των διακρίσεων στην ανάπτυξη των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης και ο τρόπος διασφάλισης της βιωσιμότητας και της φιλικότητάς τους προς το περιβάλλον.

Υπερυπολογιστική

Οι ποσότητες των δεδομένων που είναι αναγκαίες για τη στήριξη της ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης απαιτούν σημαντικά ποσά υπολογιστικής ισχύος, και στον τομέα αυτό η Ευρώπη ανέκαθεν υστερούσε σε σχέση με τον υπόλοιπο κόσμο. Έτσι, τον Ιούνιο επιλέχθηκαν οκτώ τοποθεσίες σε όλα τα μήκη και πλάτη της ηπείρου για να φιλοξενήσουν νέους ευρωπαϊκούς υπερυπολογιστές, με χρηματοδοτική στήριξη ύψους 840 εκατ. ευρώ από την ΕΕ και τα κράτη μέλη. Οι τοποθεσίες που επιλέχθηκαν [Σόφια (Βουλγαρία), Οστράβα (Τσεχία), Βαρκελώνη (Ισπανία), Μπολόνια (Ιταλία), Μπίσεν (Λουξεμβούργο), Μίνιο (Πορτογαλία), Μάριμπορ (Σλοβενία) και Καγιάνι (Φινλανδία)] πρόκειται να φιλοξενήσουν νέους υπερυπολογιστές που θα μπορέσουν να δώσουν τετραπλάσια έως πενταπλάσια ώθηση στην ευρωπαϊκή ικανότητα στον τομέα της υπερυπολογιστικής, με στόχο η ΕΕ να καταστεί παγκόσμια ηγέτιδα δύναμη σε αυτόν. Οι υπερυπολογιστές θα μπορούσαν να συμβάλουν στη δημιουργία εξατομικευμένων φαρμάκων, στη βελτίωση του σχεδιασμού φαρμάκων και υλικών, στην ανάπτυξη νέων τεχνικών βιολογικής μηχανικής, καθώς και στην πρόγνωση του καιρού και τη διαμόρφωση μοντέλων για την κλιματική αλλαγή.

Κοιτώντας μπροστά: ολοκλήρωση της ψηφιακής ενιαίας αγοράς

Η ολοκλήρωση της ψηφιακής ενιαίας αγοράς θα βοηθήσει την ΕΕ να διατηρήσει την ηγετική της θέση παγκοσμίως στην ψηφιακή οικονομία. Από τη δρομολόγηση της στρατηγικής το 2015, υποβλήθηκαν 30 νομοθετικές προτάσεις και, έως τα τέλη του 2019, οι 28 από αυτές είχαν εγκριθεί, δηλαδή πέντε προτάσεις περισσότερες σε σύγκριση με το τέλος του προηγούμενου έτους. Οι υπόλοιπες δύο προτάσεις, η πρώτη για την προστασία της ιδιωτικής ζωής στο διαδίκτυο και η δεύτερη για το ευρωπαϊκό βιομηχανικό, τεχνολογικό και ερευνητικό κέντρο ικανοτήτων στον τομέα της κυβερνοασφάλειας και το δίκτυο εθνικών κέντρων συντονισμού, αναμένεται να εγκριθούν το 2020. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έδωσε επίσης προτεραιότητα σε μια σειρά ψηφιακών ζητημάτων, για παράδειγμα, στην υποβολή νομοθετικής πρότασης βάσει των κατευθυντήριων γραμμών δεοντολογίας για μια συντονισμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση όσον αφορά τις ανθρώπινες και δεοντολογικές προεκτάσεις της τεχνητής νοημοσύνης και στη θέσπιση ενός νέου νόμου για τις ψηφιακές υπηρεσίες με στόχο την επικαιροποίηση των κανόνων περί ευθύνης και ασφάλειας για τις ψηφιακές πλατφόρμες, τις ψηφιακές υπηρεσίες και τα ψηφιακά προϊόντα.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Ανθεκτική Ενεργειακή Ένωση με μακρόπνοη πολιτική για την κλιματική αλλαγή

© Fotolia

Η κλιματική κρίση παρέμεινε στην κορυφή της πολιτικής ατζέντας το 2019 εν μέσω εντεινόμενων εκκλήσεων για πιο φιλόδοξες δράσεις σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής γίνονται όλο και πιο αισθητές στην Ευρώπη και τον κόσμο.

Η ΕΕ έχει αποδειχθεί πρωτοπόρος σε παγκόσμιο επίπεδο όσον αφορά το κλίμα, θεσπίζοντας νομοθεσία για την υλοποίηση ή και την υπέρβαση των δεσμεύσεών της που απορρέουν από τη συμφωνία του Παρισιού και υιοθετώντας μια μακροπρόθεσμη στρατηγική για να καταστεί η Ευρώπη η πρώτη κλιματικά ουδέτερη ήπειρος έως το 2050. Τον Δεκέμβριο σημειώθηκε ένα τεράστιο βήμα προόδου με την παρουσίαση της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, την εμβληματική πολιτική της Επιτροπής φον ντερ Λάιεν. Η συμφωνία θα μας βοηθήσει να παράγουμε, να κινούμαστε, να καταναλώνουμε και να ζούμε με πιο υπεύθυνο περιβαλλοντικά τρόπο, χωρίς να μένει στο περιθώριο κανένας άνθρωπος και καμία περιφέρεια.

Η ολοκλήρωση της Ενεργειακής Ένωσης εδραίωσε την ηγετική θέση της Ευρώπης σε παγκόσμιο επίπεδο στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης και των τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και αναμένεται να στηρίξει τη μετάβαση σε καθαρή ενέργεια σε όλους τους τομείς της οικονομίας. Τα κράτη μέλη υπέβαλαν την πρώτη μορφή των σχεδίων τους για την ενέργεια και το κλίμα στην Επιτροπή προς αξιολόγηση στο πλαίσιο των νέων κανόνων διακυβέρνησης.

Η ΕΕ επιταχύνει τη μετάβασή της σε μια κυκλική οικονομία, καθώς και οι 54 ενέργειες στο πλαίσιο του Σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία έχουν πλέον ολοκληρωθεί. Οι νέοι κανόνες για την απαγόρευση ορισμένων πλαστικών προϊόντων μίας χρήσης τέθηκαν σε ισχύ τον Ιούλιο, και τώρα θα πρέπει να μεταφερθούν στην εθνική νομοθεσία των κρατών μελών.

Η ΕΕ συνέχισε τις προσπάθειές της για την ενίσχυση της χρηματοδότησης της ανάπτυξης και διάθεσης στην αγορά καινοτόμων τεχνολογιών χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών, και για την επίτευξη ικανοποιητικής προόδου όσον αφορά την απαλλαγή του τομέα των μεταφορών από τις ανθρακούχες εκπομπές με τη θέσπιση σημαντικών μέτρων για τη μείωση των εκπομπών CO2 από τα οδικά οχήματα και τη ναυτιλία.

Μια κλιματικά ουδέτερη Ευρώπη έως το 2050

Η κλιματική αλλαγή και η υποβάθμιση του περιβάλλοντος αποτελούν απειλή για την ίδια την ύπαρξη της Ευρώπης και του πλανήτη. Για να αντιμετωπίσει αυτή την πρόκληση, η Ευρώπη χρειάζεται ένα νέο πρότυπο ανάπτυξης που θα μετατρέψει την Ευρωπαϊκή Ένωση σε μια σύγχρονη, αποδοτική ως προς τη χρήση των πόρων και ανταγωνιστική οικονομία, με μηδενικές καθαρές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου έως το 2050, όπου η ανάπτυξη θα είναι αποσυνδεδεμένη από τη χρήση των πόρων και δεν θα μένει κανένας άνθρωπος και καμία περιφέρεια στο περιθώριο.

Το 2018 η Επιτροπή παρουσίασε το όραμά της για μια κλιματικά ουδέτερη ΕΕ έως το 2050, η υλοποίηση του οποίου απαιτεί επτά δομικά στοιχεία: αύξηση της ενεργειακής απόδοσης· αύξηση της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας· ένα σύστημα καθαρής και συνδεδεμένης κινητικότητας· ανταγωνιστική βιομηχανία στο πλαίσιο μιας κυκλικής οικονομίας· συνδεδεμένες υποδομές υψηλής ποιότητας· ώθηση στη βιοοικονομία και στις φυσικές καταβόθρες άνθρακα· χρήση τεχνολογιών δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα. Έπειτα από εκτενή συζήτηση με τα ενδιαφερόμενα μέρη, και μετά την ανακοίνωση για την Πράσινη Συμφωνία από την πρόεδρο φον ντερ Λάιεν, ο στόχος αυτός επικυρώθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον Δεκέμβριο του 2019.

Η ΕΕ έχει ήδη σημειώσει σημαντική πρόοδο όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, με παράλληλη διατήρηση της οικονομικής ανάπτυξης: το 2018 οι εκπομπές ήταν μειωμένες κατά 23 % σε σύγκριση με το 1990, ενώ η οικονομία αναπτύχθηκε κατά 61 % κατά την ίδια περίοδο. Ωστόσο, πρέπει να γίνουν ακόμα περισσότερα. Αξιοποιώντας τη μεγάλη εμπειρία της, η ΕΕ πρωτοστατεί στη δημιουργία μιας πράσινης και χωρίς αποκλεισμούς οικονομίας με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, την εμβληματική πολιτική της Επιτροπής φον ντερ Λάιεν η οποία παρουσιάστηκε τον Δεκέμβριο. Στο επίκεντρο της Πράσινης Συμφωνίας είναι η δέσμευση να καταστεί η Ευρώπη η πρώτη κλιματικά ουδέτερη ήπειρος έως το 2050.

Η συμφωνία αποτελεί ένα ποιοτικό άλμα προς τα εμπρός στην προσπάθεια για την επίτευξη του στόχου αυτού. Επαναλαμβάνει τη δέσμευση της Επιτροπής για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αφορούν το κλίμα και το περιβάλλον και προδιαγράφει τη δράση που θα αναληφθεί κατά τους προσεχείς μήνες, αλλά και τα επόμενα έτη. Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. την ενότητα «Η ΕΕ το 2019: μια χρονιά αλλαγών».

Η πρώτη ευρωπαϊκή νομική πράξη για το κλίμα, που θα υπογραμμίζει τη δέσμευση της ΕΕ, θα κατοχυρώνει νομικά τον στόχο της ουδετερότητας έως το 2050. Το σημαντικότερο είναι ότι η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία ανοίγει τον δρόμο για μια δίκαιη και κοινωνικά εξισορροπημένη μετάβαση. Είναι σχεδιασμένη έτσι ώστε να μη μείνει έξω από τον μεγάλο μετασχηματισμό που επίκειται κανένας άνθρωπος και καμία περιφέρεια.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι η πρώτη μεγάλη οικονομία που μετατρέπει τις δεσμεύσεις της από τη συμφωνία του Παρισιού σε δεσμευτικούς νόμους και έχει ήδη υπερβεί τον στόχο της για μείωση των εκπομπών κατά 20 % έως το 2020. Εάν όλα τα μέτρα που έχουν συμφωνηθεί εφαρμοστούν πλήρως, θα υπερβεί τον στόχο της για μείωση των εκπομπών κατά 40 % έως το 2030. Ωστόσο, απαιτούνται ακόμα πιο φιλόδοξοι στόχοι, γι’ αυτό και η Πράσινη Συμφωνία θα αυξήσει αυτό τον στόχο σε 50 % τουλάχιστον (πλησιάζοντας στο 55 %) σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990.

Η ΕΕ έχει ήδη αρχίσει τον εκσυγχρονισμό και τον μετασχηματισμό της οικονομίας. Το 2019 η δράση για το κλίμα συνεχίστηκε σε όλα τα μέτωπα: από την προσπάθεια για «καθαρότερα» οχήματα και καθαρότερη ατμόσφαιρα και τις επενδύσεις σε τεχνολογικές λύσεις έως την ανάληψη δράσης για την προστασία των δασών μας και την παροχή στους πολίτες της δυνατότητας να συνεισφέρουν σε ατομικό επίπεδο.

Το περίπτερο της ΕΕ στη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή COP25, Μαδρίτη, Ισπανία, 3 Δεκεμβρίου 2019.

Το περίπτερο της ΕΕ στη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή COP25, Μαδρίτη, Ισπανία, 3 Δεκεμβρίου 2019.

Σύμφωνα με τους νέους κανόνες για τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης, για πρώτη φορά τα κράτη μέλη κατάρτισαν ενοποιημένα εθνικά προσχέδια για την ενέργεια και το κλίμα. Η αξιολόγηση των προσχεδίων από την Επιτροπή, που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο, υπογράμμισε ότι τα τελικά σχέδια που θα υπέβαλλαν τα κράτη μέλη έως το τέλος του έτους θα έπρεπε να είναι περισσότερο φιλόδοξα για να επιτευχθούν οι στόχοι της ΕΕ για το κλίμα.

Γράφημα που δείχνει τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου από το 1990 και μετά και τους στόχους για τις εκπομπές έως το 2030

Έχει καθοριστεί η πορεία για την επίτευξη του στόχου μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 40 & έως το 2030. Μεταξύ 1990 και 2018 η Ευρωπαϊκή Ένωση μείωσε ήδη τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 23 %, υπερβαίνοντας τον στόχο του 20 % που είχε τεθεί για το 2020. Περαιτέρω εκτιμήσεις προβλέπουν συνολική μείωση κατά 45 % έως το 2030, δηλαδή κατά 5 εκατοστιαίες μονάδες περισσότερο από τον αρχικό στόχο για το συγκεκριμένο έτος (40 %). Πηγή: Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Διεθνής συνεργασία για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής

Καθώς οι εκπομπές της ΕΕ αποτελούν μόλις το 9 % περίπου των εκπομπών σε παγκόσμιο επίπεδο, είναι σαφές ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να αντιμετωπίσει την κλιματική αλλαγή μόνη της και ότι όλες οι χώρες πρέπει να συνεργαστούν για την εξεύρεση λύσης. Η σύνοδος κορυφής των Ηνωμένων Εθνών για το κλίμα που πραγματοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο στη Νέα Υόρκη έδωσε στην ΕΕ την ευκαιρία να συζητήσει με τους εταίρους της τρόπους για την επίτευξη πιο φιλόδοξων στόχων και την επιτάχυνση των δράσεων για την υλοποίηση της συμφωνίας του Παρισιού. Η Επιτροπή, προετοιμαζόμενη για τη σύνοδο κορυφής, εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία επιβεβαίωσε τη δέσμευση της ΕΕ για την επίσπευση του καθορισμού πιο φιλόδοξων στόχων για το κλίμα.

Τον Δεκέμβριο οι διαπραγματευτές της ΕΕ συμμετείχαν στη διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (COP25) που πραγματοποιήθηκε στη Μαδρίτη. H επίτευξη συμφωνιών για τη δεύτερη επανεξέταση του Διεθνούς Μηχανισμού της Βαρσοβίας και την κατάρτιση σχεδίου δράσης για θέματα φύλων ήταν σίγουρα ενθαρρυντικά νέα.

Παρά τις προσπάθειες της αντιπροσωπείας της ΕΕ για επίτευξη συναίνεσης στο ζήτημα των διεθνών αγορών διοξειδίου του άνθρακα, η διάσκεψη COP25 δεν είχε το αποτέλεσμα που χρειάζεται ο κόσμος και το οποίο πολλοί εύχονταν. Αυτό όμως κάνει ακόμα μεγαλύτερη την ανάγκη να αναλάβει η Ευρώπη τα ηνία με την Πράσινη Συμφωνία και να δεσμευτεί με διεθνείς εταίρους. Το 2020 θα τεθούν ακόμα πιο φιλόδοξοι στόχοι για το κλίμα σε παγκόσμιο επίπεδο: έως τη διάσκεψη COP26 στη Γλασκόβη τον Νοέμβριο, τα μέρη πρέπει να επικαιροποιήσουν τις εθνικά καθορισμένες συνεισφορές τους και να υποβάλουν μακροπρόθεσμες στρατηγικές εναρμονισμένες με τους στόχους της συμφωνίας του Παρισιού. Η ΕΕ είναι έτοιμη.

Η σταδιακή κατάργηση των υδροφθορανθράκων παγκοσμίως, επιβλαβών αερίων που συντελούν στην υπερθέρμανση του πλανήτη και χρησιμοποιούνται συνήθως στον εξοπλισμό θέρμανσης και ψύξης, ξεκίνησε την 1η Ιανουαρίου 2019. Η δράση, με επικεφαλής την ΕΕ, αναμένεται να συμβάλει σημαντικά στην επίτευξη του στόχου της συμφωνίας του Παρισιού για διατήρηση της αύξησης της θερμοκρασίας του πλανήτη αρκετά κάτω από τους 2 °C.

Καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους η ΕΕ εξακολούθησε να προβάλλει σε διεθνές επίπεδο θέματα που αφορούν το κλίμα και επεδίωξε σχετικές συνεργασίες. Τον Ιούνιο η Επιτροπή, ο Καναδάς και η Κίνα συνδιοργάνωσαν μια πολύ σημαντική διεθνή συνάντηση για το κλίμα στις Βρυξέλλες· στην τρίτη υπουργική σύνοδο σχετικά με τη δράση για το κλίμα συναντήθηκαν αντιπρόσωποι υψηλού επιπέδου από περισσότερες από 30 χώρες, μεταξύ των οποίων και υπουργοί από τις χώρες του G20.

Η ΕΕ στηρίζει πάντα σταθερά τη δράση για το κλίμα στις αναπτυσσόμενες χώρες. Μαζί με τα κράτη μέλη της παραμένει ο μεγαλύτερος χορηγός δημόσιας χρηματοδότησης για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, έχοντας προσφέρει για τον σκοπό αυτό 21,7 δισ. ευρώ σε αναπτυσσόμενες χώρες το 2018, από 20,4 δισ. ευρώ το 2017.

Προσωπικό της ΕΕ συνεργάζεται με τις τοπικές κοινότητες για τη συλλογή των θαλάσσιων απορριμμάτων στο πλαίσιο της παγκόσμιας εκστρατείας #EUBeachCleanUp, Κο Σακ, Ταϊλάνδη, 13 Σεπτεμβρίου 2019.

Προσωπικό της ΕΕ συνεργάζεται με τις τοπικές κοινότητες για τη συλλογή των θαλάσσιων απορριμμάτων στο πλαίσιο της παγκόσμιας εκστρατείας #EUBeachCleanUp, Κο Σακ, Ταϊλάνδη, 13 Σεπτεμβρίου 2019.

Η ολοκλήρωση μιας σύγχρονης και φιλόδοξης Ενεργειακής Ένωσης

Η στρατηγική για την Ενεργειακή Ένωση, που υιοθετήθηκε το 2015, έχει ως στόχο την παροχή στα ευρωπαϊκά νοικοκυριά και στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις ασφαλούς, βιώσιμης, ανταγωνιστικής και οικονομικά προσιτής ενέργειας. Η Τέταρτη έκθεση σχετικά με την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης έδειξε ότι η Επιτροπή έχει υλοποιήσει πλήρως το όραμά της για τη στρατηγική. Μεταξύ των κύριων επιτευγμάτων ήταν η ολοκλήρωση τον Μάιο της δέσμης μέτρων «Καθαρή ενέργεια για όλους τους Ευρωπαίους», η οποία αποτελείται από οκτώ νομοθετικές πράξεις. Η δέσμη αυτή θα μετασχηματίσει ριζικά το ενεργειακό σύστημα της Ευρώπης, καθιστώντας το φιλικό προς το κλίμα και θέτοντάς το στην υπηρεσία των καταναλωτών, της ευρωπαϊκής οικονομίας και της ανταγωνιστικότητας.

Οι νομοθετικές αυτές πράξεις περιλαμβάνουν νέους και φιλόδοξους στόχους για το 2030: αύξηση τουλάχιστον κατά 32,5 % της ενεργειακής απόδοσης και ενίσχυση του μεριδίου των ανανεώσιμων πηγών στη χρήση ενέργειας τουλάχιστον στο 32 %. Σε γενικές γραμμές αναμορφώνουν τις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας με σκοπό την ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο δίκτυο και διασφαλίζουν τη δυνατότητα συμμετοχής όλων στην ενεργειακή μετάβαση, παρέχοντας στους καταναλωτές και στις κοινότητες τη δυνατότητα να παράγουν οι ίδιοι ηλεκτρική ενέργεια. Ιδιαίτερης σημασίας είναι το γεγονός ότι οι νέοι κανόνες θα θέσουν τέλος στις επιδοτήσεις των πλέον ρυπογόνων μονάδων.

Συνοπτική παρουσίαση των μέτρων ενεργειακής απόδοσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έθεσε ως νέο στόχο την αύξηση της ενεργειακής απόδοσης κατά τουλάχιστον 32,5 % έως το 2030. Επιπλέον, οι σαφέστεροι και απλούστεροι κανόνες για την επισήμανση της ενεργειακής απόδοσης βοηθούν τα νοικοκυριά να εξοικονομούν σχεδόν 150 ευρώ ετησίως, ενώ έχουν διατεθεί 18 δισεκατομμύρια ευρώ για την ενεργειακή απόδοση την περίοδο 2014-2020 από τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία. Σήμερα στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης απασχολούνται 900 000 άτομα στην Ευρώπη. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Η ΕΕ ενέκρινε επίσης ένα νέο σύνολο σαφέστερων και απλούστερων ενεργειακών σημάτων που θα βοηθήσουν τους καταναλωτές να εξοικονομήσουν ενέργεια (ίση με την ετήσια κατανάλωση της Δανίας) και χρήματα (κατά μέσο όρο 150 ευρώ ανά έτος ανά νοικοκυριό) έως το 2030. Επιπλέον, τον Οκτώβριο η Επιτροπή ενέκρινε νέα μέτρα για την ενίσχυση της βιωσιμότητας οικιακών συσκευών όπως τα ψυγεία, τα πλυντήρια ρούχων, τα πλυντήρια πιάτων και οι τηλεοράσεις. Για πρώτη φορά περιλαμβάνονται απαιτήσεις όσον αφορά τη δυνατότητα επισκευής και ανακύκλωσης των προϊόντων, που θα συμβάλουν στην ενίσχυση της κυκλικής οικονομίας.

Τον Νοέμβριο η Επιτροπή παρουσίασε τα πρώτα αποτελέσματα μιας πρωτοβουλίας που ξεκίνησε το 2018 με σκοπό να βοηθήσει 10 περιφέρειες της ΕΕ και δύο κράτη μέλη που βρίσκονται σε φάση βιομηχανικής μετάβασης να οικοδομήσουν ανθεκτικές οικονομίες με χαμηλές ανθρακούχες εκπομπές. Στο πλαίσιο αυτό δρομολογήθηκαν 12 πιλοτικά σχέδια για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων εμποδίων, καθένα από τα οποία λαμβάνει επιχορήγηση ύψους 300 000 ευρώ από την ΕΕ. Η Επιτροπή συνέχισε επίσης τις προσπάθειές της για στήριξη των περιφερειών εξόρυξης άνθρακα που βρίσκονται σε φάση μετάβασης με σκοπό την προώθηση μιας «δίκαιης μετάβασης» χωρίς να μείνει καμία περιφέρεια στο περιθώριο.

Τον Φεβρουάριο 26 ευρωπαϊκά νησιά άρχισαν τη μετάβασή τους στην καθαρή ενέργεια. Έως τα μέσα του 2020 πρόκειται να δημοσιεύσουν τα θεματολόγιά τους. 

Ενεργειακή ασφάλεια και αλληλεγγύη

Η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού των καταναλωτών της ΕΕ αποτελεί στοιχείο ζωτικής σημασίας για την Ενεργειακή Ένωση. Στο πλαίσιο των σχετικών προσπαθειών, επιτεύχθηκε συμφωνία ώστε να διασφαλιστεί η συμμόρφωση όλων των αγωγών αερίου από και προς τρίτες χώρες με τη νομοθεσία της ΕΕ στον τομέα της ενέργειας.

Για να ενισχυθεί η ασφάλεια του εφοδιασμού στα κράτη της Βαλτικής, η Επιτροπή συνυπέγραψε με την Εσθονία, τη Λετονία, τη Λιθουανία και την Πολωνία έναν πολιτικό οδικό χάρτη που θέτει τις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας σε διαδικασία συγχρονισμού με το δίκτυο της ηπειρωτικής Ευρώπης μέσω της Πολωνίας. Η ΕΕ ενέκρινε επιχορήγηση ύψους 323 εκατ. ευρώ για τη στήριξη του έργου.

Η ΕΕ συνέχισε να επενδύει σε ασφαλείς και βιώσιμες ενεργειακές υποδομές μέσω του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη», δίνοντας μεταξύ άλλων 800 εκατ. ευρώ για ενεργειακές υποδομές υψηλής προτεραιότητας και 750 εκατ. ευρώ για έργα με σημαντικά διασυνοριακά οφέλη. Επίσης, χορηγήθηκαν 214,9 εκατ. ευρώ για τον αγωγό φυσικού αερίου της Βαλτικής, έργο υποδομής που συνδέει την Πολωνία και τη Δανία με τη Νορβηγία.

Συνοπτική παρουσίαση των μέτρων ενεργειακής ασφάλειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Στον τομέα της ενεργειακής ασφάλειας έχουν υλοποιηθεί περισσότερα από 30 έργα κοινού ενδιαφέροντος, και άλλα 75 θα υλοποιηθούν έως το 2022. Από το 2014 και μετά, έχουν διατεθεί 3,4 δισεκατομμύρια ευρώ για τη χρηματοδότηση του τομέα ενέργειας στο πλαίσιο του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη», ενώ επιπλέον ποσό ύψους 1,3 δισεκατομμυρίων ευρώ έχει διατεθεί από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων για την ενεργειακή ασφάλεια. Η δημόσια χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε ενεργειακές υποδομές έχει προσελκύσει επενδύσεις συνολικού ύψους περίπου 50 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Η αντιμετώπιση θεμάτων κυβερνοασφάλειας στον τομέα της ενέργειας έχει καταστεί ύψιστη προτεραιότητα, καθώς όλοι οι Ευρωπαίοι εξαρτώνται από τη διαθεσιμότητα ενέργειας. Για την αντιμετώπιση πιθανών απειλών, η ΕΕ εξέδωσε σύσταση που παρέχει καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης συγκεκριμένων προκλήσεων στον τομέα της κυβερνοασφάλειας.

Η ΕΕ εξακολούθησε να εργάζεται πάνω σε ασφαλείς, προστατευμένες και καινοτόμες εφαρμογές της πυρηνικής επιστήμης και τεχνολογίας για σκοπούς άσχετους με την παραγωγή πυρηνικής ενέργειας. Η συνεργασία με τρίτες χώρες για την επίτευξη του υψηλότερου δυνατού επιπέδου πυρηνικής ασφάλειας συνεχίστηκε καθ’ όλη τη διάρκεια του 2019.

Απαλλαγή της οικονομίας από τις ανθρακούχες εκπομπές

Το σύστημα εμπορίας εκπομπών της ΕΕ συνέχισε να παρουσιάζει θετικά αποτελέσματα, καθώς οι εκπομπές από εγκαταστάσεις μειώθηκαν κατά 4,1 % το 2018 σε σύγκριση με το 2017.

Για την αντιμετώπιση του υφιστάμενου πλεονάσματος δικαιωμάτων στο σύστημα, τον Ιανουάριο άρχισε να λειτουργεί το αποθεματικό για τη σταθερότητα της αγοράς. Αυτό θα αυξήσει την ανθεκτικότητα του συστήματος σε μεγάλους κλυδωνισμούς με την προσαρμογή της προσφοράς δικαιωμάτων προς πλειστηριασμό. Η ΕΕ έδωσε περαιτέρω κίνητρα στις επιχειρήσεις ώστε να μειώσουν τις εκπομπές τους μεταφέροντας σχεδόν 400 εκατομμύρια δικαιώματα από το σύστημα στο αποθεματικό από τον Σεπτέμβριο του 2019 έως τον Αύγουστο του 2020, αυξάνοντας έτσι την τιμή των εκπομπών και καθιστώντας τις καθαρές τεχνολογίες οικονομικά αποδοτικότερες. Οι υψηλότερες τιμές στην ευρωπαϊκή αγορά ανθρακούχων εκπομπών το 2018 οδήγησαν σε πρωτοφανή επίπεδα εσόδων για τα κράτη μέλη, τα οποία έφθασαν περίπου τα 14 δισ. ευρώ —ποσό υπερδιπλάσιο από εκείνο του 2017.

Τον Δεκέμβριο η ΕΕ και η Ελβετία ολοκλήρωσαν τη διαδικασία η οποία τους επιτρέπει να συνδέσουν τα συστήματα εμπορίας εκπομπών τους. Από το 2020 και εξής τα δικαιώματα και από τα δύο συστήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη συμμόρφωση και την αντιστάθμιση εκπομπών που προέρχονται από οποιοδήποτε από τα δύο. Η εν λόγω συμφωνία σύνδεσης είναι η πρώτη του είδους της και αποδεικνύει ότι αυτού του τύπου τα συστήματα μπορούν να ανοίξουν τον δρόμο για μεγαλύτερες διεθνείς αγορές διοξειδίου του άνθρακα. Νωρίτερα κατά τη διάρκεια του έτους, η άρση των κανονιστικών εμποδίων επέτρεψε στην Ισλανδία, στο Λιχτενστάιν και στη Νορβηγία να συμμετάσχουν πλήρως στην πλατφόρμα πλειστηριασμών της ΕΕ για την εμπορία δικαιωμάτων εκπομπών.

Για να επιταχυνθεί η διεθνής πρόοδος όσον αφορά την οικοδόμηση ισχυρού διεθνούς πλαισίου για τις αγορές διοξειδίου του άνθρακα, η Επιτροπή διοργάνωσε αρκετές διασκέψεις με στόχο την εξεύρεση πιθανών τρόπων άρσης των εμποδίων που παρουσιάζονται κατά την καθιέρωση αξιόπιστων διεθνών συστημάτων εμπορίας εκπομπών.

Καθαρές και βιώσιμες μεταφορές

Η ταχύτερη μετάβαση σε καθαρές και βιώσιμες μεταφορές είναι ζωτικής σημασίας για τη βελτίωση της υγείας και της ποιότητας ζωής των Ευρωπαίων, ενώ παράλληλα συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων της ΕΕ σε ό,τι αφορά το κλίμα και ενισχύει την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας. Τον Μάρτιο η Επιτροπή παρουσίασε οδικό χάρτη των δράσεων για την ταχύτερη μετάβαση σε «καθαρά» οχήματα. Μεταξύ των σημαντικότερων επιτευγμάτων του 2019, στο πλαίσιο του θεματολογίου της ΕΕ για καθαρή, ασφαλή και συνδεδεμένη κινητικότητα, ήταν η έγκριση των πρώτων στόχων σε επίπεδο ΕΕ για τις εκπομπές CO2 από φορτηγά, τα νέα πρότυπα για τις εκπομπές CO2 από αυτοκίνητα και ημιφορτηγά και οι νέοι κανόνες για την ενθάρρυνση των δημόσιων αρχών να χρησιμοποιούν φιλικά προς το περιβάλλον μέσα μεταφοράς.

Επιστήμονας του Κοινού Κέντρου Ερευνών παρακολουθεί τους ατμοσφαιρικούς ρύπους, όπως απαιτείται από τη νομοθεσία της ΕΕ, Παρατηρητήριο της Ατμόσφαιρας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ίσπρα, Ιταλία, 1η Μαΐου 2019.

Επιστήμονας του Κοινού Κέντρου Ερευνών παρακολουθεί τους ατμοσφαιρικούς ρύπους, όπως απαιτείται από τη νομοθεσία της ΕΕ, Παρατηρητήριο της Ατμόσφαιρας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ίσπρα, Ιταλία, 1η Μαΐου 2019.

Έπειτα από το σκάνδαλο Dieselgate, η ΕΕ αυστηροποίησε σημαντικά τους κανόνες για να εξασφαλίσει πιο ανεξάρτητες και αξιόπιστες διαδικασίες δοκιμών για τα οχήματα. Τον Ιανουάριο τέθηκαν σε ισχύ η παγκόσμια εναρμονισμένη διαδικασία δοκιμών ελαφρών οχημάτων και οι νέοι κανόνες για τις εκπομπές υπό πραγματικές συνθήκες οδήγησης. Τον Σεπτέμβριο έγινε υποχρεωτική η μέτρηση των NOx (οξειδίων του αζώτου) σύμφωνα με τους κανόνες για τις εκπομπές σε πραγματικές συνθήκες οδήγησης για όλα τα νέα αυτοκίνητα που πωλούνται στην Ευρώπη.

Επίσης, σημειώθηκε πρόοδος όσον αφορά τον περιορισμό των εκπομπών από τις θαλάσσιες μεταφορές με την έγκριση πρότασης για την αναθεώρηση του συστήματος της ΕΕ για την παρακολούθηση, την υποβολή εκθέσεων και την επαλήθευση των εκπομπών CO2 από τα πλοία, καθώς και με την πρώτη δημοσίευση των εν λόγω δεδομένων. Αυτό είναι ένα πολύ σημαντικό βήμα σε ό,τι αφορά τη διασφάλιση ότι η διεθνής ναυτιλία θα συμβάλλει στον βαθμό που της αναλογεί στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου σε παγκόσμιο επίπεδο.

Ηλεκτρικοί συσσωρευτές

Οι ηλεκτρικοί συσσωρευτές είναι ζωτικής σημασίας για τη μετάβαση σε καθαρή ενέργεια, καθώς και για την ηλεκτροκίνηση. Η Επιτροπή συνεργάζεται με τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη από τον βιομηχανικό κλάδο για την οικοδόμηση ανταγωνιστικού, βιώσιμου και καινοτόμου «οικοσυστήματος» συσσωρευτών στην Ευρώπη. Αυτός είναι ο κύριος στόχος της ευρωπαϊκής συμμαχίας για τους συσσωρευτές, μια πρωτοβουλία της βιομηχανίας με τη συμμετοχή περίπου 260 οργανισμών από τους κλάδους της βιομηχανίας και της καινοτομίας, η οποία επί του παρόντος εκτιμά τις δυνατότητες για διασυνοριακά έργα. Τον Απρίλιο η Επιτροπή υπέβαλε έκθεση σχετικά με την πρόοδο στην εφαρμογή του στρατηγικού σχεδίου δράσης της για τους συσσωρευτές. Τον Ιούνιο εγκαινίασε μια νέα ευρωπαϊκή πλατφόρμα τεχνολογίας και καινοτομίας για τους συσσωρευτές, με σκοπό την τόνωση της έρευνας και της καινοτομίας. Επίσης, η ΕΕ διέθεσε 132 εκατ. ευρώ για έργα στον τομέα των συσσωρευτών το 2019 στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020».

Γράφημα με τις προβλέψεις για την προσφορά και ζήτηση τεχνολογιών βιώσιμης ενέργειας

Το 2018 υπήρχαν περισσότερα από 4 εκατομμύρια ηλεκτρικά οχήματα σε κυκλοφορία· έως το 2028 τα ηλεκτρικά οχήματα που θα κυκλοφορούν στους ευρωπαϊκούς δρόμους αναμένεται ότι θα είναι από 50 εκατομμύρια έως 200 εκατομμύρια, και έως το 2040 θα αυξηθούν σε 900 εκατομμύρια. Το 2018 οι πωλήσεις στοιχείων συσσωρευτών ιόντων λιθίου αντιπροσώπευαν πάνω από 77 γιγαβατώρες και αναμένεται να κυμανθούν μεταξύ 250 και 1 100 γιγαβατωρών έως το 2028, και μεταξύ 600 και 4 000 γιγαβατωρών έως το 2040. Το ευρωπαϊκό μερίδιο στην παγκόσμια βιομηχανία κατασκευής στοιχείων συσσωρευτών αναμένεται να αυξηθεί από 3 % το 2018 σε 7 έως 25 % το 2028, με προοπτική συνεχούς αύξησης μέχρι το 2040. Πηγή: Κοινό Κέντρο Ερευνών.

Προς μια κυκλική οικονομία

Παρά το γεγονός ότι ο μετασχηματισμός του τρόπου με τον οποίο παράγουμε και χρησιμοποιούμε την ενέργεια έχει πολύ μεγάλη σημασία για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, αποτελεί ένα μόνο μέρος της λύσης. Η κυκλική οικονομία έχει ήδη αναδειχθεί σε βασικό στοιχείο της βιομηχανικής και οικονομικής στρατηγικής της ΕΕ και στηρίζει τις δράσεις της ΕΕ για την πρόληψη της παραγωγής αποβλήτων, τον καλύτερο σχεδιασμό και την αύξηση των ποσοστών ανακύκλωσης. Και οι 54 δράσεις του σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία της Επιτροπής έχουν πλέον υλοποιηθεί ή υλοποιούνται, θέτοντας τα θεμέλια για περαιτέρω ανάπτυξη.

Η αντιμετώπιση του προβλήματος των πλαστικών υλών αποτελεί πρώτη προτεραιότητα, καθώς ο τρόπος με τον οποίο παράγονται, χρησιμοποιούνται και απορρίπτονται πολύ συχνά βλάπτει το περιβάλλον και «αγνοεί» τα οικονομικά οφέλη μιας πιο «κυκλικής» προσέγγισης. Οι εκατομμύρια τόνοι πλαστικών απορριμμάτων που καταλήγουν κάθε χρόνο στους ωκεανούς αποτελούν μία από τις πιο ορατές και ανησυχητικές εκδηλώσεις του προβλήματος αυτού.

Τον Ιούλιο τέθηκαν σε ισχύ νέοι κανόνες της ΕΕ για την αντιμετώπιση του προβλήματος των θαλάσσιων απορριμμάτων από τα 10 είδη που συναντάμε συχνότερα στις ευρωπαϊκές παραλίες, συμπεριλαμβανομένων πλαστικών προϊόντων μίας χρήσης όπως πιάτα, μαχαιροπίρουνα, καλαμάκια, ραβδιά μπαλονιών και μπατονέτες, τα οποία θα απαγορευθούν έως το 2021. Τα κράτη μέλη συμφώνησαν ως προς τη συλλογή του 90 % των πλαστικών μπουκαλιών έως το 2029, ανταποκρινόμενα παράλληλα στην απαίτηση τα μπουκάλια αυτά να περιέχουν τουλάχιστον 25 % ανακυκλωμένου υλικού έως το 2025 και 30 % έως το 2030. Η δράση αυτή αποτελεί μέρος της πρώτης πανευρωπαϊκής στρατηγικής για τις πλαστικές ύλες που δρομολογήθηκε το 2018 με στόχο να καταστούν επαναχρησιμοποιήσιμες ή ανακυκλώσιμες έως το 2030 όλες οι πλαστικές συσκευασίες που διατίθενται στην αγορά της ΕΕ.

Εργάτης σε εργοστάσιο που παράγει λιπασματοποιήσιμες σακούλες και μεμβράνες από ανανεώσιμα υλικά, Χέρεντ, Βέλγιο, 28 Οκτωβρίου 2019.

Εργάτης σε εργοστάσιο που παράγει λιπασματοποιήσιμες σακούλες και μεμβράνες από ανανεώσιμα υλικά, Χέρεντ, Βέλγιο, 28 Οκτωβρίου 2019.

Ενώ το ποσοστό ανακύκλωσης των πλαστικών συσκευασιών στην Ευρώπη έχει σχεδόν διπλασιαστεί από το 2005, εξακολουθεί να αποτελεί λιγότερο από το 30 % των 25 εκατομμυρίων τόνων πλαστικών αποβλήτων που παράγουν οι Ευρωπαίοι κάθε χρόνο. Στο πλαίσιο των προσπαθειών για περαιτέρω προώθηση της ανακύκλωσης και της επαναχρησιμοποίησης των πλαστικών, τον Οκτώβριο περισσότεροι από 170 δημόσιοι και ιδιωτικοί εταίροι από τη βιομηχανία πλαστικών δεσμεύτηκαν να χρησιμοποιήσουν 10 εκατ. τόνους ανακυκλωμένου πλαστικού σε νέα προϊόντα έως το 2025. Ήταν μια πρωτοβουλία της Συμμαχίας για την Ανακύκλωση των Πλαστικών, η οποία πραγματοποίησε την πρώτη της συνεδρίαση τον Φεβρουάριο.

Μετά την εκτίμηση των κινδύνων για την υγεία και το περιβάλλον, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Χημικών Προϊόντων κατέληξε τον Ιανουάριο στο συμπέρασμα ότι ο περιορισμός της σκόπιμης προσθήκης μικροπλαστικών στα προϊόντα από χώρες της ΕΕ θα ήταν δικαιολογημένος.

Συνοπτική παρουσίαση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας πλαστικών

Η ευρωπαϊκή βιομηχανία πλαστικών απασχολεί σχεδόν 1,5 εκατομμύρια άτομα και έχει ετήσιο κύκλο εργασιών 350 δισεκατομμυρίων ευρώ, ποσό που αντιπροσωπεύει το 18 % της παγκόσμιας παραγωγής πλαστικών κάθε χρόνο. Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις δήλωσαν ότι έχουν λάβει μέτρα για την αποδοτικότερη χρήση των πόρων, ελαχιστοποιώντας τα απόβλητα (65 %) ή εξοικονομώντας ενέργεια (63 %). Το 41 % των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων θεωρεί ότι οι δράσεις για την αποδοτική χρήση των πόρων μείωσαν το κόστος παραγωγής. Πηγή: Ευρωβαρόμετρο, 2018.

Χρηματοδότηση της δράσης για το κλίμα και των νέων τεχνολογιών

Το 2019 το Επενδυτικό Σχέδιο για την Ευρώπη βοήθησε ακόμα περισσότερους Ευρωπαίους πολίτες ώστε να αγοράζουν την ενέργεια που χρειάζονται από ανανεώσιμες πηγές, αυξάνοντας τον αριθμό των νοικοκυριών που υποστηρίζονται σε 7,4 εκατομμύρια. Το νέο Ταμείο Καινοτομίας αποτελεί βασικό μέσο για την υλοποίηση των δεσμεύσεων που έχει αναλάβει η ΕΕ συνολικά στην οικονομία στο πλαίσιο της συμφωνίας του Παρισιού και για την υλοποίηση του στρατηγικού οράματος της Επιτροπής για μια κλιματικά ουδέτερη Ευρώπη έως το 2050. Τον Φεβρουάριο η Επιτροπή ανακοίνωσε επενδύσεις άνω των 10 δισ. ευρώ για τεχνολογίες χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών σε διάφορους τομείς με σκοπό την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους μέσω του ταμείου. Τα έσοδα θα προέλθουν από τον πλειστηριασμό 450 εκατομμυρίων δικαιωμάτων του συστήματος εμπορίας εκπομπών της ΕΕ από το 2020 έως το 2030. Οι πρωτοβουλίες που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» συμβάλλουν επίσης σημαντικά στην ανάπτυξη και διάθεση νέων τεχνολογιών στην αγορά.

Μόνο τα δημόσια κονδύλια όμως δεν επαρκούν για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και, ως εκ τούτου, η ΕΕ διευκολύνει τους επενδυτές να εντοπίζουν και να αξιοποιούν τις ευκαιρίες για πράσινες επενδύσεις σε όλο τον κόσμο. Τον Οκτώβριο εγκαινιάστηκε η διεθνής πλατφόρμα για τη βιώσιμη χρηματοδότηση από κοινού με τις αρμόδιες αρχές της Αργεντινής, του Καναδά, της Χιλής, της Κίνας, της Ινδίας, της Κένυας και του Μαρόκου.

Συνοπτική παρουσίαση του Ταμείου Καινοτομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η πρώτη πρόσκληση υποβολής σχεδίων του Ταμείου Καινοτομίας το 2020 θα κινητοποιήσει επενδύσεις ύψους 10 δισεκατομμυρίων ευρώ στο κλιματικά ουδέτερο μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης έως το 2030, κυρίως μέσω της αποφυγής εκπομπών και της τόνωσης της ανταγωνιστικότητας. Χάρη στη χρηματοδότηση από το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα στηρίξει επίσης την καινοτομία όσον αφορά τις ενεργοβόρες βιομηχανίες, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την αποθήκευση ενέργειας, καθώς και τη δέσμευση, τη χρήση και την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Ο ενάρετος κύκλος της βιώσιμης χρηματοδότησης

Απαιτούνται σημαντικές ιδιωτικές και δημόσιες επενδύσεις για τον μετασχηματισμό της οικονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης προκειμένου να μπορέσει να επιτύχει τους στόχους για το κλίμα, το περιβάλλον και την κοινωνική βιωσιμότητα, συμπεριλαμβανομένων των στόχων της συμφωνίας των Παρισίων και των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών. Η βιώσιμη χρηματοδότηση εντάσσει τη βιωσιμότητα στη διαδικασία λήψης χρηματοδοτικών αποφάσεων. Αυτό συνεπάγεται έργα πιο ουδέτερα κλιματικά, πιο κυκλικά και πιο αποδοτικά ως προς την ενέργεια και τη χρήση των πόρων. Η βιώσιμη χρηματοδότηση είναι αναγκαία για την εφαρμογή της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με σκοπό την επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης. Τέλος, ο συνυπολογισμός της βιωσιμότητας θα αμβλύνει τον αντίκτυπο των φυσικών καταστροφών και των προβλημάτων περιβαλλοντικής και κοινωνικής βιωσιμότητας που μπορούν να επηρεάσουν την οικονομία και τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Εάν οι επενδυτές διαθέτουν το κεφάλαιό τους για βιώσιμες επενδύσεις, το αποτέλεσμα είναι ένας υγιής πλανήτης και, κατά συνέπεια, μικρότερη οικονομική βλάβη από αυξημένες ζημίες λόγω καιρικών συνθηκών, διασφαλίζοντας τη θετική απόδοση της αρχικής επένδυσης. Επιπλέον, οι συστηματικές βιώσιμες επενδύσεις θα οδηγήσουν στη συνεκτίμηση σε μεγαλύτερο βαθμό των προτιμήσεων των επενδυτών ως προς τη βιωσιμότητα στο μέλλον. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Ομαδική συζήτηση στο πλαίσιο συνεδρίου κατά τη διάρκεια της Πράσινης Εβδομάδας της ΕΕ, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 16 Μαΐου 2019.

Ομαδική συζήτηση στο πλαίσιο συνεδρίου κατά τη διάρκεια της Πράσινης Εβδομάδας της ΕΕ, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 16 Μαΐου 2019.

Τον Ιούνιο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε νέες κατευθυντήριες γραμμές για την εταιρική αναφορά πληροφοριών σχετικών με το κλίμα, που εντάσσονται στο σχέδιο δράσης για βιώσιμη χρηματοδότηση. Έτσι, περίπου 6 000 εταιρείες, τράπεζες και ασφαλιστικές που είναι εισηγμένες σε χρηματιστήρια της ΕΕ έχουν στη διάθεσή τους πρακτικές συστάσεις σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να αναφέρουν με ακρίβεια τον αντίκτυπο από τις δραστηριότητές τους στο κλίμα, καθώς και τι αντίκτυπο έχει στις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες η κλιματική αλλαγή.

Προστασία του περιβάλλοντος

Τον Απρίλιο η Επιτροπή δημοσίευσε τη δεύτερη επισκόπηση της εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας που ανέλαβε το 2016 με σκοπό τη βελτίωση της εφαρμογής της περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ και των από κοινού συμφωνηθέντων κανόνων σε όλα τα κράτη μέλη. Η εφαρμογή αυτή δεν είναι απαραίτητη μόνο για ένα υγιές περιβάλλον, αλλά δημιουργεί και νέες ευκαιρίες για προώθηση της βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης, της καινοτομίας και της απασχόλησης. Η πλήρης εφαρμογή της νομοθεσίας αυτής θα μπορούσε να οδηγήσει στην εξοικονόμηση περίπου 55 δισ. ευρώ ετησίως σε δαπάνες υγείας και σε άμεσο κόστος για το περιβάλλον. Η δέσμη περιλαμβάνει μια γενική ανακοίνωση και 28 εκθέσεις ανά χώρα που παρουσιάζουν την κατάσταση όσον αφορά την εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ και επισημαίνουν τις δυνατότητες βελτίωσης σε κάθε κράτος μέλος.

Η ενδιάμεση επανεξέταση της δασικής στρατηγικής της ΕΕ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι είχε σημειωθεί σημαντική πρόοδος ως προς την επίτευξη των στόχων της για το 2020. Από την έκδοσή της, η στρατηγική έχει διευκολύνει τον συντονισμό όλων των πολιτικών της ΕΕ που αφορούν τα δάση και τον δασικό τομέα, προωθώντας μια συνεπή προσέγγιση τόσο στην εσωτερική όσο και στη διεθνή πολιτική της. Τον Ιούλιο η Επιτροπή καθόρισε ένα νέο πλαίσιο δράσης για την προστασία και την αποκατάσταση των δασών σε όλο τον κόσμο, τα οποία φιλοξενούν είδη που αποτελούν το 80 % της βιοποικιλότητας στην ξηρά, εξασφαλίζουν τον βιοπορισμό περίπου του ενός τετάρτου του παγκόσμιου πληθυσμού και είναι καθοριστικής σημασίας για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.

Η ΕΕ ηγείται της διεθνούς συνεργασίας για ασφαλέστερους, καθαρότερους και υπό βιώσιμη διαχείριση ωκεανούς στην Ευρώπη και σε ολόκληρο τον κόσμο. Τον Μάρτιο δημοσίευσε κοινή έκθεση αποτιμώντας το θεματολόγιο της ΕΕ για τη διεθνή διακυβέρνηση των ωκεανών. Μέχρι στιγμής, έχουν εφαρμοστεί επιτυχώς 50 συγκεκριμένες δράσεις, όπως αυτές για την καταπολέμηση της παράνομης αλιείας και τη νομοθεσία για την αντιμετώπιση της θαλάσσιας ρύπανσης.

Ο μελλοντικός μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ

Το 2019 η Επιτροπή συνέχισε να συνεργάζεται με το Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με τον μελλοντικό μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027.

Τον Μάιο του 2018 η Επιτροπή είχε υποβάλει την πρότασή της για έναν δίκαιο, ισορροπημένο και σύγχρονο προϋπολογισμό της ΕΕ για την εν λόγω περίοδο. Η πρόταση αυτή ήταν το αποτέλεσμα μιας ανοικτής και χωρίς αποκλεισμούς συζήτησης με το Κοινοβούλιο, τα κράτη μέλη, τους δικαιούχους της χρηματοδότησης της ΕΕ και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη. Σκοπός της ήταν η εξασφάλιση στην Ευρώπη επαρκών πόρων για την υλοποίηση των προτεραιοτήτων της, η ανταπόκριση στις προκλήσεις του μέλλοντος και η ικανοποίηση των αιτημάτων των πολιτών.

Ο προτεινόμενος προϋπολογισμός ισούται με το 1,114 % του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος (ΑΕΕ) της ΕΕ-27 —ή του εθνικού πλούτου. Συγκριτικά, οι εθνικοί προϋπολογισμοί ισούνται κατά μέσο όρο με το 47,1 % του ΑΕΕ των 27 κρατών μελών (μέσος όρος της περιόδου 2014-2020).

Αμέσως μετά την πρόταση-πλαίσιο ακολούθησαν σχέδια νομοθετικών προτάσεων για τα 37 τομεακά προγράμματα τα οποία εντάσσονται στον μελλοντικό μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό. Αυτοί είναι οι κανόνες που καθορίζουν, για παράδειγμα, τον τρόπο με τον οποίο οι γεωργοί θα συνεχίσουν να λαμβάνουν τις επιδοτήσεις τους ή τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι θα μπορούν να υποβάλουν αίτηση για την επόμενη γενιά επιχορηγήσεων στο πλαίσιο του Erasmus+.

Το 2019 αφιερώθηκε σε εντατικές διαπραγματεύσεις. Το Κοινοβούλιο, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη σημείωσαν πρόοδο όσον αφορά τις συμφωνίες τόσο για το συνολικό πλαίσιο, όσο και για τις τομεακές προτάσεις.

Όσον αφορά το συνολικό πλαίσιο, οι συζητήσεις προχώρησαν αρκετά και τον Ιούνιο οι ηγέτες της ΕΕ μπόρεσαν να ασχοληθούν με το θέμα για πρώτη φορά μετά την υποβολή της πρότασης. Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου αποφάνθηκαν ότι ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ έπρεπε να συνεχίσει τις διαπραγματεύσεις, με σκοπό τη σύναψη συμφωνίας στο πρώτο εξάμηνο του 2020. Μόλις τα κράτη μέλη επιτύχουν συναίνεση μεταξύ τους, θα απαιτείται πλέον το πράσινο φως του Κοινοβουλίου για την τελική συμφωνία.

Παράλληλα, συνεχίστηκαν οι διαπραγματεύσεις για τα τομεακά προγράμματα. Το Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη κατάφεραν να καταλήξουν σε προκαταρκτικές συμφωνίες για προγράμματα τα οποία αφορούν τομείς προτεραιότητας όπως η έρευνα, η άμυνα, οι επενδύσεις και ο ψηφιακός μετασχηματισμός. Μετά την έγκρισή τους, τα προγράμματα αυτά θα έχουν, για παράδειγμα, ως αποτέλεσμα:

  • εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι να μπορέσουν να σπουδάσουν, να καταρτιστούν, να διδάξουν, να εργαστούν ή να προσφέρουν εθελοντική εργασία στο εξωτερικό χάρη στο πρόγραμμα της Ευρώπης για την κινητικότητα των νέων, το Erasmus+·
  • να αποδεσμευτούν επενδύσεις εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ στο πλαίσιο του προγράμματος InvestEU, δημιουργώντας επιχειρηματικές ευκαιρίες και θέσεις εργασίας·
  • να διευκολυνθεί ο ψηφιακός μετασχηματισμός της Ευρώπης μέσω επενδύσεων στους τομείς της υπερυπολογιστικής, της τεχνητής νοημοσύνης, της κυβερνοασφάλειας και της εμπιστοσύνης, και να αποκτήσουν οι Ευρωπαίοι τις δεξιότητες που απαιτούνται για την ψηφιακή εποχή.

Αυτά είναι μερικά μόνο από τα οφέλη της υλοποίησης του προϋπολογισμού της ΕΕ για την Ευρώπη και τους πολίτες της. Όταν οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται σε εξέλιξη, δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι ο προϋπολογισμός δεν είναι παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος.

Χάρη στον προϋπολογισμό, τα κράτη μέλη κερδίζουν από τη συμμετοχή τους στην ενιαία αγορά και έχουν τη δυνατότητα να αντιμετωπίζουν από κοινού προκλήσεις όπως η μετανάστευση και η καταπολέμηση της τρομοκρατίας και της κλιματικής αλλαγής. Μπορούν επίσης να επωφεληθούν από τις επιχειρηματικές ευκαιρίες που δημιουργεί η πολιτική συνοχής —η κύρια επενδυτική πολιτική της ΕΕ— για τις επιχειρήσεις σε ολόκληρη την Ένωση.

Πολύ σημαντική είναι επίσης η συμβολή της ΕΕ στις οικονομίες των κρατών μελών της. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει συγκεντρώσει η Επιτροπή, τα κράτη μέλη συνεισφέρουν το 0,9 % περίπου του ΑΕΕ τους στον προϋπολογισμό της ΕΕ και παίρνουν το 5,92 % του ΑΕΕ τους χάρη στην ενιαία αγορά. Με άλλα λόγια, για κάθε ευρώ που καταβάλλουν για τον προϋπολογισμό τα κράτη μέλη παίρνουν πίσω 6 ευρώ χάρη στην ενιαία αγορά.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

Βαθύτερη και δικαιότερη εσωτερική αγορά με ενισχυμένη βιομηχανική βάση

© Fotolia

Η εσωτερική αγορά, γνωστή και ως ενιαία αγορά, είναι ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της ΕΕ. Βελτιώνει την καθημερινότητά μας και προσφέρει στις επιχειρήσεις ένα μοναδικό εφαλτήριο για καινοτομία και διασυνοριακή επέκταση. Το 2019 γιορτάσαμε επίσης την 25η επέτειο του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ), ο οποίος επεκτείνει την εσωτερική αγορά στην Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και τη Νορβηγία.

Η ΕΕ εργάζεται διαρκώς για την εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς και την αύξηση των οφελών που μας αποφέρει. Το 2019 η Επιτροπή υπέβαλε τις τελικές προτάσεις της για την ολοκλήρωση της φιλόδοξης δέσμης μέτρων που προβλέπονται στη στρατηγική για την ενιαία αγορά, την Ένωση Κεφαλαιαγορών και τη στρατηγική για την ψηφιακή ενιαία αγορά, ενώ άλλες εκκρεμείς προτάσεις εγκρίθηκαν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να μπορούν οι Ευρωπαίοι σήμερα να βρουν ασφαλέστερα προϊόντα στην αγορά της ΕΕ, μεταξύ των οποίων «καθαρότερα» και ασφαλέστερα αυτοκίνητα, να έχουν μεγαλύτερη προστασία από τις επιβλαβείς χημικές ουσίες και καλύτερη ενημέρωση για τα τρόφιμα που καταναλώνουν.

Η ΕΕ απλούστευσε περαιτέρω τις διοικητικές διαδικασίες που πρέπει να τηρούν οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, διασφαλίζοντας την επιβολή και τήρηση των κανόνων. Επιπλέον, διευκόλυνε τις συναλλαγές σε ευρώ σε ολόκληρη την ΕΕ και βοήθησε τις αρχές ώστε να εντοπίζουν ευκολότερα τις απάτες που συνδέονται με τον φόρο προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ). Μια νέα Ευρωπαϊκή Αρχή Εργασίας θα συμβάλει στην καλύτερη υποστήριξη και ενημέρωση των πολιτών και των επιχειρήσεων σε ό,τι αφορά τις ευκαιρίες που τους παρέχονται να ζήσουν, να εργαστούν ή να δραστηριοποιηθούν σε άλλο κράτος μέλος.

Στον τομέα του ανταγωνισμού, η Επιτροπή εξέδωσε σειρά αποφάσεων για υποθέσεις μεγάλου δημόσιου ενδιαφέροντος, προκειμένου να εξασφαλιστούν ίσοι όροι ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις και η εύρυθμη λειτουργία της ενιαίας αγοράς. Εξάλλου, η ΕΕ συνεργάζεται με τη βιομηχανία και τις εθνικές αρχές έτσι ώστε οι βιομηχανίες μας να ανταποκριθούν στις μελλοντικές προκλήσεις στον τομέα της καινοτομίας και της βιωσιμότητας και να παραμείνουν ανταγωνιστικές σε παγκόσμιο επίπεδο.

Εορτασμός των 25 ετών του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου

Μονογράφηση της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο μεταξύ της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 14 Απριλίου 1992.

Μονογράφηση της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο μεταξύ της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 14 Απριλίου 1992.

Μετά τον εορτασμό της 25ης επετείου της ενιαίας αγοράς της ΕΕ το 2018, το επόμενο έτος αποτέλεσε ένα ακόμη σημαντικό ορόσημο: 25 χρόνια από τη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου. Η συμφωνία για τον ΕΟΧ, η οποία υπογράφηκε το 1992 και τέθηκε σε ισχύ το 1994, επεκτείνει τις τέσσερις ελευθερίες της ενιαίας αγοράς και τις συναφείς πολιτικές στην Ισλανδία, στο Λιχτενστάιν και στη Νορβηγία. Οι άνθρωποι, τα εμπορεύματα, οι υπηρεσίες και τα κεφάλαια μπορούν πλέον να κυκλοφορούν εντός των 31 χωρών του ΕΟΧ με την ίδια σχεδόν ελευθερία όπως στο εσωτερικό μίας μόνο χώρας. Οι πολίτες του ΕΟΧ μπορούν να σπουδάζουν, να ζουν, να πραγματοποιούν αγορές, να εργάζονται και να συνταξιοδοτούνται σε οποιαδήποτε από τις χώρες του. Εκατοντάδες τεχνικά, νομικά και γραφειοκρατικά εμπόδια στο ελεύθερο εμπόριο και στην ελεύθερη κυκλοφορία μεταξύ των χωρών αυτών έχουν καταργηθεί. Το γεγονός αυτό έχει επιτρέψει στις επιχειρήσεις να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους, ενώ ο ανταγωνισμός που ακολούθησε έχει οδηγήσει στη μείωση των τιμών και την αύξηση των επιλογών για τους καταναλωτές.

Ορισμένα οφέλη από τη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου

Όλοι οι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου επωφελούνται από τη συμμετοχή στο πρόγραμμα Erasmus+. Η ευρωπαϊκή κάρτα ασφάλισης ασθένειας παρέχει στους πολίτες πρόσβαση σε αναγκαία δημόσια υγειονομική περίθαλψη κατά τη διάρκεια προσωρινής διαμονής σε οποιαδήποτε χώρα του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου. Επιπλέον, χωρίς χρέωση τελών περιαγωγής, μπορούν να τηλεφωνούν, να στέλνουν μηνύματα και να χρησιμοποιούν δεδομένα σε οποιαδήποτε χώρα του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου όπως ακριβώς και στη χώρα τους, και οι ταξιδιώτες μπορούν να αξιώσουν αποζημίωση από την αεροπορική εταιρεία αν φθάσουν στον τελικό τους προορισμό με καθυστέρηση άνω των 3 ωρών.

Βελτίωση της λειτουργίας της ενιαίας αγοράς προς όφελος των πολιτών και των επιχειρήσεων

Η ΕΕ εργάζεται διαρκώς για την ενίσχυση και την εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς, ώστε να μπορεί να ανταποκρίνεται αυτή στις νέες προκλήσεις και να αποφέρει οφέλη για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις μας.

Στο πλαίσιο των προσπαθειών αυτών, τον Ιούνιο η ΕΕ συμφώνησε νέους κανόνες για την αποτελεσματικότερη συμμόρφωση με τη νομοθεσία της ενιαίας αγοράς όσον αφορά τα μη εδώδιμα προϊόντα. Οι κανόνες αυτοί, οι οποίοι θα τεθούν σε εφαρμογή το 2021, θα ενισχύσουν τους ελέγχους των εθνικών αρχών και των τελωνειακών υπαλλήλων και θα βελτιώσουν τους ελέγχους των προϊόντων στην αγορά της ΕΕ. Επιπλέον, θα αναβαθμίσουν τη συνεργασία μεταξύ των αρχών και θα διευκολύνουν την ταχεία δράση σε περιπτώσεις παράνομων προϊόντων.

Η ΕΕ εξέδωσε επίσης νέο κανονισμό με τον οποίο ενισχύεται η εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης για τα προϊόντα που δεν καλύπτονται από ενωσιακής εμβέλειας νομοθεσία. Με τον τρόπο αυτόν οι επιχειρήσεις μας θα έχουν περισσότερες ευκαιρίες διασυνοριακής επέκτασης σε όλη την ΕΕ. Από τον Απρίλιο του 2020 και εξής οι επιχειρήσεις θα μπορούν να έχουν γρήγορη και καλύτερη πληροφόρηση για τους τεχνικούς κανόνες που ισχύουν στα άλλα κράτη μέλη και να ακολουθούν απλουστευμένες διαδικασίες για να αποδείξουν ότι το προϊόν τους πληροί τις σχετικές εθνικές απαιτήσεις.

Επιπρόσθετα, το νέο πρότυπο για τα ηλεκτρονικά τιμολόγια, που τέθηκε σε ισχύ τον Απρίλιο, θα βοηθήσει τις δημόσιες αρχές ώστε να επεξεργάζονται αυτόματα και άμεσα όλες τις πληρωμές επιχειρήσεων.

Μια ισχυρή και καινοτόμος βιομηχανική βάση

Οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες κατέχουν ηγετική θέση παγκοσμίως σε πολλούς τομείς, αλλά χρειάζεται να προσαρμοστούν σε νέες προκλήσεις, όπως είναι οι ταχέως αναπτυσσόμενες τεχνολογίες, η κλιματική αλλαγή και το μεταβαλλόμενο παγκόσμιο γεωπολιτικό πλαίσιο. Προκειμένου να δώσει ένα νέο όραμα στην ευρωπαϊκή βιομηχανία, η Επιτροπή διοργάνωσε την υψηλού επιπέδου στρογγυλή τράπεζα «Βιομηχανία 2030» και δημοσίευσε τις συστάσεις της τον Ιούνιο. Οι συστάσεις αυτές επικεντρώνονται στο πώς θα εδραιώσει η ευρωπαϊκή βιομηχανία το ανταγωνιστικό της πλεονέκτημα μέσω πρωτοποριακών και ρηξικέλευθων τεχνολογιών, του σεβασμού του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας, επενδύσεων στον άνθρωπο και «έξυπνων» ευρωπαϊκών και παγκόσμιων συμμαχιών.

Συνεπώς, η Ευρώπη πρέπει να αξιοποιήσει τα σημεία υπεροχής και τα πλεονεκτήματά της για να αναπτύξει τη βιομηχανική της βάση. Η τεχνητή νοημοσύνη, οι μπαταρίες και η κυβερνοασφάλεια αποτελούν ορισμένους από τους πολλούς στρατηγικούς και μελλοντοστραφείς τομείς στους οποίους η ενίσχυση του ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος της Ευρώπης μπορεί να φέρει ανάπτυξη. Για τον προσδιορισμό των τομέων στρατηγικής σημασίας, η Επιτροπή συγκρότησε το στρατηγικό φόρουμ των εκπροσώπων των κρατών μελών και της βιομηχανίας το οποίο, στην έκθεση που δημοσίευσε τον Νοέμβριο, προσδιόρισε έξι τομείς προτεραιότητας και διατύπωσε συστάσεις για μελλοντικές δράσεις πολιτικής και συντονισμένες διακρατικές επενδύσεις.

Ακόμα και οι ισχυρότερες βιομηχανίες χρειάζεται να προσαρμόζονται και να καινοτομούν διαρκώς. Στην έκθεση για τον ευρωπαϊκό πίνακα αποτελεσμάτων στον τομέα της καινοτομίας του 2019 διαπιστωνόταν ότι η ΕΕ εξακολουθεί να βελτιώνεται, με τις επιδόσεις στον τομέα της καινοτομίας να σημειώνουν πρόοδο σε 24 κράτη μέλη. Πρωτοπόρος της ΕΕ στον τομέα της καινοτομίας ήταν η Σουηδία, ακολουθούμενη από τη Φινλανδία, τη Δανία και τις Κάτω Χώρες. Την ταχύτερη ανάπτυξη στον τομέα της καινοτομίας πέτυχαν η Λιθουανία, η Ελλάδα, η Λετονία, η Μάλτα, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Εσθονία και οι Κάτω Χώρες. Είναι αξιοσημείωτο ότι οι επιδόσεις της ΕΕ στον τομέα της καινοτομίας ξεπέρασαν για πρώτη φορά αυτές των Ηνωμένων Πολιτειών, ενώ η ΕΕ διατηρεί σημαντικό προβάδισμα έναντι της Βραζιλίας, της Ινδίας, της Ρωσίας και της Νότιας Αφρικής.

Έξι στρατηγικοί τομείς για την ευρωπαϊκή βιομηχανία

Οι έξι στρατηγικοί τομείς για την ευρωπαϊκή βιομηχανία είναι: τα καθαρά, συνδεδεμένα και αυτόνομα οχήματα· η έξυπνη υγεία· η βιομηχανία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα· οι τεχνολογίες και τα συστήματα υδρογόνου· το βιομηχανικό διαδίκτυο των πραγμάτων και η κυβερνοασφάλεια.

Χάρτης στον οποίο τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατατάσσονται με βάση τις επιδόσεις τους στον τομέα της καινοτομίας το 2019

Ο ευρωπαϊκός πίνακας αποτελεσμάτων καινοτομίας του 2019 δείχνει ότι η Δανία, οι Κάτω Χώρες, η Φινλανδία και η Σουηδία είναι πρωτοπόροι της καινοτομίας στην Ευρώπη, ενώ καλές επιδόσεις στον συγκεκριμένο τομέα έχουν και το Βέλγιο, η Γερμανία, η Ιρλανδία, η Γαλλία, το Λουξεμβούργο, η Αυστρία, η Σλοβενία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Η Τσεχία, η Εσθονία, η Ελλάδα, η Κροατία, η Ιταλία, η Κύπρος, η Λετονία, η Λιθουανία, η Ουγγαρία, η Μάλτα, η Πολωνία, η Πορτογαλία και η Σλοβακία έχουν μέτριες επιδόσεις, ενώ η Βουλγαρία και η Ρουμανία είναι ουραγοί στον συγκεκριμένο τομέα. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Διασφάλιση ίσων όρων ανταγωνισμού στην ενιαία αγορά

Η ενωσιακή πολιτική για τον ανταγωνισμό αποσκοπεί στη στήριξη της ανάπτυξης, των επενδύσεων και της δημιουργίας θέσεων εργασίας μέσω της προστασίας των καταναλωτών και των νομοταγών εταιρειών από τις αντιανταγωνιστικές και παράνομες επιχειρηματικές συμπεριφορές. Καθώς οι επιχειρήσεις ανταγωνίζονται μεταξύ τους προσφέροντας χαμηλότερες τιμές και μεγαλύτερη ποικιλία καινοτόμων προϊόντων, οι καταναλωτές δρέπουν τα οφέλη του ανταγωνισμού αυτού και η οικονομία της Ευρώπης μεγεθύνεται, γίνεται πιο ανταγωνιστική και πιο ελκυστική για τους επενδυτές.

Το 2019 η Επιτροπή εξέδωσε 362 αποφάσεις για υποθέσεις συγκεντρώσεων, 10 αποφάσεις για υποθέσεις περιοριστικών συμφωνιών και δεσποζουσών θέσεων, πέντε αποφάσεις για υποθέσεις συμπράξεων και 248 για υποθέσεις κρατικών ενισχύσεων. Συνολικά, επέβαλε πρόστιμα ύψους άνω των 4 δισ. ευρώ σε εταιρείες που διαπιστώθηκε ότι παραβίαζαν τους ενωσιακούς κανόνες περί ανταγωνισμού και υποχρέωσε τα κράτη μέλη να ανακτήσουν από τους δικαιούχους τουλάχιστον 65 εκατ. ευρώ παράνομων και ασυμβίβαστων με την εσωτερική αγορά ενισχύσεων.

Η Επιτροπή μέσω του ελέγχου των συγκεντρώσεων φροντίζει ώστε η ενιαία αγορά να αξιοποιεί το δυναμικό της, αποτρέποντας τους κινδύνους για τον ανταγωνισμό. Η πλειονότητα των συγκεντρώσεων που κοινοποιούνται στην Επιτροπή εγκρίνεται. Μέχρι στιγμής, μόλις 10 έχουν απαγορευθεί, τρεις από τις οποίες το 2019. Σε αυτές περιλαμβάνονται η εξαγορά της Alstom από τη Siemens, σε ό,τι αφορά τον κλάδο των σιδηροδρομικών μεταφορών, και η εξαγορά των Aurubis Rolled Products και Schwermetall από τη Wieland, και οι δύο τον Φεβρουάριο, καθώς και η δημιουργία κοινής επιχείρησης από τους κολοσσούς της χαλυβουργίας Tata Steel και ThyssenKrupp τον Ιούνιο. Στις υποθέσεις αυτές, οι εμπλεκόμενες εταιρείες δεν πρότειναν διορθωτικά μέτρα για την προστασία των καταναλωτών και των επιχειρήσεων από τους πιθανούς κινδύνους. Σε άλλες προβεβλημένες υποθέσεις, όπως στις υποθέσεις Praxair/Linde και GSK/Pfizer, τα μέρη της συγκέντρωσης προσφέρθηκαν να λάβουν κατάλληλα διορθωτικά μέτρα και η Επιτροπή μπόρεσε, κατόπιν τούτου, να εγκρίνει τις πράξεις.

Γράφημα που εξηγεί την απόφαση της Επιτροπής σχετικά με τη συγχώνευση Siemens‒Alstom

Η Επιτροπή απαγόρευσε τη συγχώνευση Siemens‒Alstom για να προστατεύσει τις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις και τους επιβάτες. Τα συστήματα σιδηροδρομικής σηματοδότησης έχουν τεράστια σημασία για την πρόληψη των συγκρούσεων και την ασφαλή μεταφορά των επιβατών τρένων και μετρό. Επίσης, τα τρένα πού υψηλής ταχύτητας συμβάλλουν σημαντικά στη μετάβαση σε περιβαλλοντικά βιώσιμες μεταφορές. Αν η Siemens και η Alstom ένωναν τις δυνάμεις τους, δεν θα υπήρχε πλέον ανταγωνισμός μεταξύ τους, με αποτέλεσμα την αύξηση των τιμών, τη συρρίκνωση των επιλογών και την επιβράδυνση της καινοτομίας των σιδηροδρομικών επιχειρήσεων.

Η Επιτροπή λαμβάνει επίσης μέτρα κατά των εταιρειών που επιχειρούν να αποκτήσουν αθέμιτο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Τον Ιανουάριο επιβλήθηκε στη Mastercard πρόστιμο ύψους 570 εκατ. ευρώ διότι επέβαλλε διασυνοριακούς περιορισμούς στη χρήση καρτών πληρωμών. Τον Μάιο επιβλήθηκε στην AB InBev, τη μεγαλύτερη ζυθοποιία στον κόσμο, πρόστιμο ύψους 200 εκατ. ευρώ για κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης της στη βελγική αγορά μπίρας. Άλλες εταιρείες στις οποίες η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα περιόριζαν τις διασυνοριακές πωλήσεις προϊόντων με τα σήματα ορισμένων από τους γνωστότερους ποδοσφαιρικούς συλλόγους της Ευρώπης και προϊόντων με το σήμα «Hello Kitty», το οποίο ανήκει στη Sanrio. Σε υποθέσεις στις οποίες εμπλέκονταν διάφορα μεγάλα κινηματογραφικά στούντιο του Χόλιγουντ, αυτά δεσμεύτηκαν να άρουν περιορισμούς που απέτρεπαν τον διασυνοριακό ανταγωνισμό μεταξύ οργανισμών συνδρομητικής τηλεόρασης και προσφέρθηκαν να αναλάβουν υποχρεώσεις τις οποίες η Επιτροπή κατέστησε νομικά δεσμευτικές τον Μάρτιο.

Η Επιτροπή συνέχισε να εξαρθρώνει καρτέλ και να επιβάλλει υψηλά πρόστιμα στις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις. Τον Μάρτιο επέβαλε κυρώσεις σε τρεις εταιρείες που προμήθευαν Ευρωπαίους κατασκευαστές αυτοκινήτων με ζώνες και άλλον εξοπλισμό ασφαλείας τιμωρώντας τες με πρόστιμα ύψους 368 εκατ. ευρώ, και δύο μήνες αργότερα πέντε μεγάλες τράπεζες —η Barclays, η RBS, η Citigroup, η JPMorgan και η MUFG— δέχθηκαν να καταβάλουν ποσό άνω του 1 δισ. ευρώ ως πρόστιμο για τη συμμετοχή τους σε καρτέλ που αποσκοπούσε στην κατάχρηση της αγοράς συναλλάγματος άμεσης παράδοσης.

Επιπλέον, η Επιτροπή ελέγχει αν η στήριξη που τα κράτη μέλη παρέχουν σε επιχειρήσεις συνιστά αθέμιτη διακριτική μεταχείριση ορισμένων επιχειρήσεων έναντι άλλων. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή εξέδωσε τον Απρίλιο απόφαση με την οποία υποχρέωνε το Ηνωμένο Βασίλειο να ανακτήσει τα επιλεκτικά φορολογικά πλεονεκτήματα που παρείχε σε πολυεθνικές εταιρείες και τα οποία απέρρεαν από απαλλαγές από την εφαρμογή διατάξεων για την καταπολέμηση της εταιρικής φοροαποφυγής.

Γράφημα που παρουσιάζει τις διαπιστώσεις της Επιτροπής για ορισμένα στοιχεία του φορολογικού συστήματος του Ηνωμένου Βασιλείου

Πολυεθνική εταιρεία «Χ» με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο μεταβίβασε κεφάλαια σε μία από τις υπεράκτιες θυγατρικές της, η οποία με τη σειρά της χορήγησε δάνειο σε αλλοδαπή εταιρεία του ομίλου της εν λόγω πολυεθνικής. Οι τόκοι που αποφέρει το δάνειο στην υπεράκτια θυγατρική δεν φορολογούνται στο Ηνωμένο Βασίλειο λόγω της απαλλαγής των ενδοομιλικών χρηματοδοτήσεων, παρέχοντας έτσι παράνομο φορολογικό πλεονέκτημα.

Η πολιτική ανταγωνισμού μπορεί επίσης να βοηθήσει την ΕΕ να αποκτήσει μια σύγχρονη βιομηχανική πολιτική, όπως απέδειξε η δημόσια ενίσχυση ύψους 3,2 δισ. ευρώ την οποία προσέφεραν επτά κράτη μέλη και ενέκρινε η Επιτροπή για ένα «σημαντικό σχέδιο κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος» (ΣΣΚΕΕ) με αντικείμενο την έρευνα και την καινοτομία στην παραγωγή συσσωρευτών. Πρόκειται για τη δεύτερη μείζονα επένδυση για ΣΣΚΕΕ που εγκρίνεται, μετά την επένδυση ύψους 1,7 δισ. ευρώ στον τομέα της μικροηλεκτρονικής, στην οποία συμμετέχουν η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο και η οποία είχε εγκριθεί τον Δεκέμβριο του 2018.

Άρση εμποδίων στην ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων και υπηρεσιών

Η ΕΕ εργάστηκε για να βελτιώσει τους κανόνες σε συγκεκριμένους τομείς με σκοπό να καταστεί ευκολότερο για τις επιχειρήσεις να πωλούν διασυνοριακά τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους και να αναβαθμιστεί η ασφάλεια των προϊόντων στην αγορά της ΕΕ.

Βελτίωση κανόνων στους τομείς των χημικών και των φαρμακευτικών προϊόντων

Τον Ιούνιο η Επιτροπή δημοσίευσε έκθεση επανεξέτασης της ενωσιακής νομοθεσίας για τα χημικά προϊόντα. Διαπίστωσε ότι η εναρμόνιση και τα κοινά πρότυπα έχουν καταστήσει την ενιαία αγορά για τα χημικά προϊόντα ισχυρότερη και αποδοτικότερη, διασφαλίζοντας παράλληλα τα υψηλότερα παγκοσμίως επίπεδα προστασίας της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος. Επίσης, η ΕΕ έλαβε σειρά μέτρων για την προστασία των εργαζομένων και των καταναλωτών από τις επιβλαβείς χημικές ουσίες, συμπεριλαμβανομένων 29 αποφάσεων αδειοδότησης βάσει του κανονισμού REACH οι οποίες καθορίζουν τους όρους χρήσης ορισμένων χημικών ουσιών, μίας άρνησης χορήγησης άδειας και μίας απόφασης περιορισμού για τον ενισχυτή ίνας θουλίου (TDFA), ουσίας που προκαλεί αναπνευστικά προβλήματα όταν χρησιμοποιείται σε σπρέι. Περαιτέρω, επικαιροποιήθηκε η οδηγία για τους καρκινογόνους και μεταλλαξιογόνους παράγοντες με την προσθήκη πέντε ουσιών στον κατάλογο των αναγνωρισμένων καρκινογόνων χημικών στον χώρο εργασίας. Αυτό σημαίνει ότι η οδηγία καλύπτει πλέον 27 τέτοιες χημικές ουσίες.

Η ΕΕ θέσπισε επίσης νέους κανόνες για τη διασφάλιση του ισότιμου ανταγωνισμού στον φαρμακευτικό τομέα. Οι νέοι κανόνες θα διευκολύνουν τις προσπάθειες των ενωσιακών επιχειρήσεων να εξάγουν γενόσημα και βιοομοειδή φάρμακα σε τρίτες χώρες στις οποίες η προστασία των σχετικών δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας έχει λήξει ή δεν υφίστατο ποτέ, διατηρώντας παράλληλα τα ισχυρά υφιστάμενα δικαιώματά τους εντός της ΕΕ ώστε να ενθαρρύνεται η καινοτομία και η έρευνα.

Μια ενιαία αγορά για τις δημόσιες συμβάσεις

Η ΕΕ διατηρεί μια ανοικτή αγορά δημόσιων συμβάσεων, η οποία είναι η μεγαλύτερη στον κόσμο, με εκτιμώμενη αξία 2 τρισ. ευρώ ετησίως. Δεδομένου του ολοένα και πιο παγκοσμιοποιημένου χαρακτήρα των δημόσιων συμβάσεων, η ΕΕ υιοθετεί μια στρατηγική προσέγγιση που της επιτρέπει να διασφαλίσει ότι όλοι οι συμμετέχοντες σε δημόσιους διαγωνισμούς, ενωσιακοί και αλλοδαποί, θα συμμορφώνονται με τους κανόνες της. Προς τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή δημοσίευσε τον Ιούλιο κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τη συμμετοχή αλλοδαπών προσφερόντων στην αγορά της ΕΕ.

Καλύτερες χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες

Στο πλαίσιο των προσπαθειών για τη δημιουργία βαθύτερης και πιο ολοκληρωμένης Ένωσης Κεφαλαιαγορών στην Ευρώπη, η ΕΕ θέσπισε αναθεωρημένο κανονισμό για τις διασυνοριακές πληρωμές, διασφαλίζοντας την ευθυγράμμιση των χρεώσεων που επιβάλλονται στις διασυνοριακές πληρωμές σε ευρώ εντός της Ένωσης με τις χρεώσεις στις αντίστοιχες εθνικές πληρωμές που πραγματοποιούνται στο νόμισμα του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών του χρήστη της υπηρεσίας πληρωμών. Με τον τρόπο αυτόν, οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις στις χώρες εκτός της ευρωζώνης επωφελούνται από χαμηλού κόστους διασυνοριακές συναλλαγές σε ευρώ, όπως και εντός της ευρωζώνης. Με τις εν λόγω αλλαγές, για παράδειγμα, η χρέωση μιας ενδοενωσιακής πληρωμής σε ευρώ από τη Βουλγαρία στη Φινλανδία εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 15-24 ευρώ σε περίπου 1 ευρώ. Ο κανονισμός θα διασφαλίζει ότι οι χρεώσεις για τη μετατροπή συναλλάγματος θα είναι διαφανείς και συγκρίσιμες στα ATM ή στα σημεία πώλησης, με αποτέλεσμα οι καταναλωτές να εξοικονομούν χρήματα από τη μείωση του κόστους μετατροπής όταν ταξιδεύουν ή πραγματοποιούν αγορές στο εξωτερικό. Επιπλέον, η ΕΕ ενέτεινε τις προσπάθειές της για τη στήριξη της ανάπτυξης και της διαθεσιμότητας ενός συστήματος άμεσων διασυνοριακών πληρωμών.

Γράφημα που δείχνει τη μεταβολή του κόστους μεταφοράς ποσών σε ευρώ εντός της ευρωζώνης και μεταξύ της ευρωζώνης και των χωρών εκτός αυτής

Πριν από τις 15 Δεκεμβρίου 2019 η αποστολή χρημάτων από χώρα της ευρωζώνης σε χώρα εκτός ευρωζώνης συνεπαγόταν μηδενικά ή χαμηλά τέλη για τον αποστολέα και υψηλά τέλη για τον παραλήπτη. Η αποστολή χρημάτων από χώρα εκτός ευρωζώνης σε χώρα εκτός ευρωζώνης ή σε χώρα της ευρωζώνης επιβαρυνόταν επίσης με υψηλά τέλη. Μόνο οι μεταφορές ποσών εντός ευρωζώνης συνεπάγονταν χαμηλά ή μηδενικά τέλη και για τα δύο μέρη. Από τις 15 Δεκεμβρίου 2019 όλες οι μεταφορές ποσών σε ευρώ, είτε εντός ευρωζώνης είτε μεταξύ της ευρωζώνης και χωρών εκτός αυτής, επιβαρύνονται με μηδενικά ή χαμηλά τέλη.

Εξασφάλιση δίκαιου φορολογικού συστήματος

Η φορολογική πολιτική της ΕΕ έχει ως στόχο να στηρίξει την ανταγωνιστικότητα και να ενισχύσει τις επενδύσεις, την ανάπτυξη και την επιχειρηματικότητα στην ενιαία αγορά της. Η απλούστευση των φορολογικών συστημάτων θα διευκόλυνε τη διασυνοριακή δραστηριοποίηση των επιχειρήσεων και την εργασία των πολιτών σε άλλη χώρα της Ένωσης. Επιπλέον, η ΕΕ αποβλέπει σε εύλογη και κοινωνικά δίκαιη φορολόγηση, ιδίως με την καταπολέμηση των καταχρηστικών φορολογικών πρακτικών σε ενωσιακό και διεθνές επίπεδο και με τον περιορισμό του αθέμιτου φορολογικού ανταγωνισμού στην ενιαία αγορά και πέραν αυτής.

Για την καταπολέμηση της φορολογικής απάτης και τη διευκόλυνση της διοικητικής συνεργασίας για την είσπραξη των ενωσιακών και εθνικών δημοσιονομικών εσόδων, η Επιτροπή εγκαινίασε τον Μάιο το εργαλείο Ανάλυση Δικτύων Συναλλαγών, το οποίο παρέχει στο δίκτυο εμπειρογνωμόνων της ΕΕ που ειδικεύονται στην καταπολέμηση της απάτης ταχεία και εύκολη πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με διασυνοριακές συναλλαγές, με αποτέλεσμα να μπορεί να αναληφθεί ταχεία και συντονισμένη δράση όταν εντοπίζεται πιθανή απάτη στον τομέα του ΦΠΑ. Τον Σεπτέμβριο πραγματοποιήθηκε η πρώτη συνάντηση στο πλαίσιο της συνόδου κορυφής των φορολογικών διοικήσεων της ΕΕ, η οποία αποτελεί δίκτυο συνεργασίας των επικεφαλής των φορολογικών διοικήσεων των κρατών μελών και της Επιτροπής.

Για την καταπολέμηση της απάτης στον τομέα του ΦΠΑ που συνδέεται με το εμπόριο καινούργιων και μεταχειρισμένων αυτοκινήτων, η Επιτροπή εξέδωσε τον Ιούλιο εκτελεστικά μέτρα για τη στήριξη της αυτοματοποιημένης ανταλλαγής τελωνειακών πληροφοριών και πληροφοριών για τις ταξινομήσεις οχημάτων μεταξύ των εθνικών αρχών. Τον Μάρτιο εκδόθηκε ο ενωσιακός κατάλογος μη συνεργάσιμων περιοχών φορολογικής δικαιοδοσίας, ο οποίος αποτελεί κοινό εργαλείο των κρατών μελών για την αντιμετώπιση των εξωτερικών κινδύνων καταχρηστικών φορολογικών πρακτικών και αθέμιτου φορολογικού ανταγωνισμού. Τον Σεπτέμβριο η Επιτροπή δημοσίευσε αξιολογήσεις δύο οδηγιών: για τη διοικητική συνεργασία στον τομέα της φορολογίας και για τη φορολογία της ενέργειας.

Προς μια κινητικότητα του εργατικού δυναμικού με δίκαιους όρους

Η ΕΕ εργάζεται για την ενίσχυση της κινητικότητας του εργατικού δυναμικού μέσω της θέσπισης σαφών και δίκαιων κανόνων, της διευκόλυνσης της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών και της καταπολέμησης των αιτιών των καταχρήσεων. Στο πλαίσιο αυτό, συστάθηκε τον Ιούλιο η Ευρωπαϊκή Αρχή Εργασίας, η οποία ξεκίνησε το έργο της τον Οκτώβριο. Ο ρόλος της είναι να συμβάλει στην επιβολή των κανόνων που διέπουν την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού σε όλα τα κράτη μέλη. Η Ευρωπαϊκή Αρχή Εργασίας θα συμβάλει στην επιδίωξη του παραπάνω στόχου διευκολύνοντας την παροχή πληροφοριών στους πολίτες και στις επιχειρήσεις ως προς τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους σε σχέση με τις ευκαιρίες διαβίωσης, εργασίας ή δραστηριοποίησης σε άλλη χώρα, ενισχύοντας τη συνεργασία μεταξύ των αρχών των κρατών μελών και διαμεσολαβώντας για την εξεύρεση λύσεων σε διασυνοριακές διαφορές. Η Αρχή θα εδρεύει στην Μπρατισλάβα της Σλοβακίας και αναμένεται να αποκτήσει πλήρη επιχειρησιακή ικανότητα έως το 2024.

Συνοπτική παρουσίαση του ρόλου της Ευρωπαϊκής Αρχής Εργασίας

Η Ευρωπαϊκή Αρχή Εργασίας θα επιβάλλει τους ενωσιακούς κανόνες για την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού με δίκαιο, απλό και αποτελεσματικό τρόπο. Σκοπός είναι να υπερκεραστούν τα εμπόδια στην κινητικότητα του εργατικού δυναμικού, όπως η ανεπαρκής υποστήριξη ατόμων και επιχειρήσεων, οι δυσκολίες των εθνικών αρχών όσον αφορά τον διασυνοριακό συντονισμό, η έλλειψη τακτικών κοινών διασυνοριακών δραστηριοτήτων επιβολής του νόμου και η απουσία διαμεσολάβησης μεταξύ κρατών μελών σε διασυνοριακές διαφορές. Θα ενισχύσει επίσης την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού, διευκολύνοντας την πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις στον τομέα της διασυνοριακής κινητικότητας, βελτιώνοντας τον συντονισμό μεταξύ των κρατών μελών κατά τη διασυνοριακή επιβολή του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενδυναμώνοντας τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών για την καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας και βοηθώντας τις αρχές των κρατών μελών στην επίλυση διασυνοριακών διαφορών. Πηγή: Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Copyright: Ευρωπαϊκή Ένωση.

Πρόοδος ως προς την επίτευξη ασφαλούς, καθαρής και συνδεδεμένης κινητικότητας

Η κινητικότητα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη σύνδεση και την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς. Η ΕΕ εργάζεται για τον εκσυγχρονισμό των ευρωπαϊκών συστημάτων μεταφορών, ο οποίος θα προσφέρει στους πολίτες ασφαλέστερη κυκλοφορία, καθαρότερα οχήματα και καλύτερες τεχνολογικές λύσεις και θα στηρίξει την ανταγωνιστικότητα του κλάδου των μεταφορών.

Τον Μάρτιο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο κατέληξαν σε συμφωνία επί του αναθεωρημένου γενικού κανονισμού για την ασφάλεια, ο οποίος αποσκοπεί στην ενσωμάτωση από το 2022 νέων υποχρεωτικών τεχνολογιών ασφάλειας σε όλα τα οχήματα που θα πωλούνται, θα ταξινομούνται ή θα τίθενται σε λειτουργία. Οι νέοι κανόνες θα ενισχύσουν την προστασία των πολιτών της ΕΕ, θα συμβάλουν στη μείωση του αριθμού των τροχαίων ατυχημάτων και θα βελτιώσουν το νομικό πλαίσιο για την έγκριση των αυτοματοποιημένων και συνδεδεμένων οχημάτων. Επιπλέον, τον Φεβρουάριο η Επιτροπή εκπόνησε κατευθυντήριες γραμμές για την έγκριση αυτοματοποιημένων οχημάτων, ενώ τον Ιούνιο εγκαινίασε μια ενωσιακή πλατφόρμα για τον συντονισμό των πειραμάτων για την ανάπτυξη αυτοματοποιημένων και συνδεδεμένων οχημάτων.

Νωρίτερα εντός του έτους, η ΕΕ εξέδωσε επίσης μέτρα για την αξιολόγηση της ασφάλειας των υποδομών για τους κύριους οδικούς άξονες, την καλύτερη στόχευση των επενδύσεων και την προετοιμασία του εδάφους για την αυτόνομη οδήγηση σε ολόκληρη την ΕΕ. Περαιτέρω, η Επιτροπή εξέδωσε νέους εναρμονισμένους κανόνες για την κυκλοφορία των δρόνων, ώστε να αντιμετωπιστούν ζητήματα που γεννά ο αυξανόμενος αριθμός τους σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Γράφημα που δείχνει τον τρόπο με τον οποίο τα ηλεκτρονικά έγγραφα για τις μεταφορές θα συμβάλουν στην εξοικονόμηση χρόνου

Η χρήση των νέων ηλεκτρονικών εγγράφων για τη διακίνηση των εμπορευμάτων στην Ευρώπη θα συμβάλει στην εξοικονόμηση χρόνου για όλους τους εμπλεκόμενους φορείς. Επί του παρόντος, περίπου 390 εκατομμύρια εργατοώρες ετησίως δαπανώνται για την επεξεργασία πληροφοριών σχετικά με εμπορευματικές μεταφορές. Στο μέλλον, χάρη στην ψηφιακή ανταλλαγή αυτών των πληροφοριών οι επιχειρήσεις θα εξοικονομούν από 75 εκατομμύρια έως 102 εκατομμύρια εργατοώρες ετησίως. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Επίσης, θεσπίστηκαν διάφορα μέτρα για τη μείωση του διοικητικού φόρτου στον τομέα των μεταφορών. Τον Ιούνιο ο Οργανισμός Σιδηροδρόμων της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέδωσε την πρώτη ευρωπαϊκή έγκριση οχήματος, η οποία ισχύει σε πολλές χώρες της ηπείρου. Επιπλέον, επιτεύχθηκε συμφωνία επί της πρότασης για τις ηλεκτρονικές πληροφορίες σχετικά με εμπορευματικές μεταφορές, η οποία θα συμβάλει στην εξοικονόμηση εκατομμυρίων ωρών εργασίας που προηγουμένως απαιτούνταν για τη διαχείριση έντυπων εγγράφων.

Για να βελτιωθεί η διαλειτουργικότητα των συστημάτων μεταφορών, η Επιτροπή θέσπισε τον Μάιο δέσμη μέτρων με αντικείμενο τη διαλειτουργικότητα των σιδηροδρόμων, την προσβασιμότητα των αμαξοστοιχιών και τον σιδηροδρομικό θόρυβο. Η οδηγία για τα συστήματα τηλεδιοδίων τέθηκε σε ισχύ και αναμένεται να ενισχύσει τη διαλειτουργικότητα των τηλεδιοδίων, να απλουστεύσει τις διοικητικές διαδικασίες και να περιορίσει τις περιπτώσεις απάτης.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

Βαθύτερη και δικαιότερη Οικονομική και Νομισματική Ένωση

Η ΕΕ θεωρεί ότι η βαθύτερη Οικονομική και Νομισματική Ένωση (ΟΝΕ) είναι προτεραιότητα διότι αποτελεί ισχυρό εργαλείο για τη δημιουργία περισσότερων θέσεων εργασίας, υψηλότερη ανάπτυξη, αύξηση των επενδύσεων και περισσότερη κοινωνική δικαιοσύνη, καθώς και για την ενίσχυση της μακροοικονομικής σταθερότητας και ανθεκτικότητας.

Τον Ιούνιο τα κράτη μέλη κατέληξαν σε ευρεία συμφωνία σχετικά με ορισμένα σημαντικά μέτρα, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας ενός δημοσιονομικού μέσου για τη σύγκλιση και την ανταγωνιστικότητα στην ευρωζώνη.

Η προτεινόμενη αναθεώρηση της συνθήκης για τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας θα επιτρέψει στο ταμείο διάσωσης να αποτελέσει χρηματοοικονομικό μηχανισμό ασφαλείας για το Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης, το οποίο ασχολείται με τις προβληματικές τράπεζες.

Η νέα νομοθεσία για τη μείωση των κινδύνων στον τραπεζικό τομέα, η οποία εκδόθηκε τον Απρίλιο, θα συμβάλει στην ενίσχυση της Τραπεζικής Ένωσης. Επίσης, τα σχέδια για τη δημιουργία κοινού συστήματος ασφάλισης καταθέσεων για τις τράπεζες της ευρωζώνης προχώρησαν, και η Επιτροπή προέβη σε ενέργειες για τη διασφάλιση του θεμιτού ανταγωνισμού στον τομέα αυτόν.

Ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων συνέβαλε ώστε να δοθεί έμφαση στη δικαιοσύνη στο πλαίσιο της ΟΝΕ, με τη θέσπιση νομοθεσίας για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας, η οποία εκδόθηκε τον Ιούνιο, και ενός νέου νόμου για την προώθηση της ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής και της ισορροπημένης από άποψη φύλου γονικής άδειας, που τέθηκε σε ισχύ τον Αύγουστο.

Η ΕΕ ανέλαβε επίσης δράση για τη διεύρυνση της πρόσβασης στα συστήματα κοινωνικής προστασίας και για την ενθάρρυνση της επιχειρηματικότητας.

Εμβάθυνση της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης

Η βαθύτερη Οικονομική και Νομισματική Ένωση αποτελεί προτεραιότητα για την ΕΕ, διότι θα ενισχύσει την οικονομική της σταθερότητα, την ανθεκτικότητα και το αναπτυξιακό δυναμικό της.

Τον Ιούνιο τα κράτη μέλη της ευρωζώνης έκαναν ένα ακόμη βήμα προς την επίτευξη αυτού του στόχου συμφωνώντας ως προς τα κύρια χαρακτηριστικά ενός δημοσιονομικού μέσου για την ευρωζώνη. Το μέσο αυτό, που είναι γνωστό ως δημοσιονομικό μέσο για τη σύγκλιση και την ανταγωνιστικότητα, αποσκοπεί στη στήριξη των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων με στόχο την τόνωση της ανάπτυξης και την ενίσχυση της οικονομικής ανθεκτικότητας των οικονομιών της ευρωζώνης, καθώς και της ικανότητάς τους να ανακάμπτουν μετά από κλυδωνισμούς. Τον Οκτώβριο λήφθηκαν νέες αποφάσεις σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας του εν λόγω μέσου. Το μέγεθός του θα συμφωνηθεί στο πλαίσιο των συζητήσεων για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ.

Τα κράτη μέλη της ευρωζώνης συμφώνησαν επίσης να επιτραπεί στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας να παράσχει έναν χρηματοοικονομικό μηχανισμό ασφαλείας που θα ενεργοποιείται ως έσχατο μέτρο εξασφάλισης για τις εξυγιάνσεις τραπεζών. Ο εν λόγω μηχανισμός θα έχει τη μορφή πιστωτικού ορίου ή εγγυήσεων προς το Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης, ώστε να μην αναγκάζονται οι φορολογούμενοι να πληρώνουν για την εξυγίανση των προβληματικών τραπεζών. Το κόστος της χρήσης του μηχανισμού ασφαλείας θα καλύπτεται στο τελικό στάδιο από συνεισφορές από τον ευρωπαϊκό τραπεζικό τομέα.

Συνοπτική παρουσίαση των πρωτοβουλιών για την ενίσχυση του διεθνούς ρόλου του ευρώ

Οι πρωτοβουλίες για την ενίσχυση του διεθνούς ρόλου του ευρώ εντάσσονται σε τέσσερις διαφορετικούς τομείς. Ο πρώτος τομέας είναι η ολοκλήρωση της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης, της Τραπεζικής Ένωσης και της Ένωσης Κεφαλαιαγορών. Ο δεύτερος τομέας περιλαμβάνει μέτρα για την προαγωγή ενός ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού τομέα με βάθος, όπως η ενίσχυση της ρευστότητας και της ανθεκτικότητας των υποδομών της ευρωπαϊκής αγοράς· η εξασφάλιση φερέγγυου πλαισίου για ένα αξιόπιστο επιτόκιο αναφοράς· η στήριξη ενός πλήρως ολοκληρωμένου συστήματος άμεσων πληρωμών στην Ευρωπαϊκή Ένωση και η δρομολόγηση διαβούλευσης σχετικά με τη ρευστότητα σε ευρώ στις ξένες αγορές συναλλάγματος. Ο τρίτος τομέας καλύπτει πρωτοβουλίες που συνδέονται με τον διεθνή χρηματοπιστωτικό τομέα, όπως είναι η στήριξη της συνεργασίας των κεντρικών τραπεζών για τη διασφάλιση της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής σταθερότητας· η αύξηση του ποσοστού των χρεογράφων σε ευρώ στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών οργανισμών· η εντατικότερη αξιοποίηση της οικονομικής διπλωματίας για την προώθηση της χρήσης του ευρώ σε πληρωμές και ως αποθεματικού νομίσματος και η παροχή τεχνικής υποστήριξης για τη βελτίωση της πρόσβασης των αναπτυσσόμενων χωρών στο σύστημα πληρωμών σε ευρώ. Ο τέταρτος τομέας αφορά την προώθηση της χρήσης του ευρώ σε βασικούς στρατηγικούς τομείς όπως είναι η ενέργεια, με συστάσεις για την προώθηση της ευρύτερης χρήσης του ευρώ στις διεθνείς ενεργειακές συμφωνίες και συναλλαγές και με διαβουλεύσεις για την επέκταση των συναλλαγών σε ευρώ όσον αφορά το πετρέλαιο, τα προϊόντα διύλισης και το φυσικό αέριο. Αφορά επίσης διαβουλεύσεις για την ευρύτερη χρήση του ευρώ στις αγοραπωλησίες πρώτων υλών και βασικών προϊόντων διατροφής, καθώς και για την επέκταση της χρήσης του ευρώ από τους κατασκευαστές του τομέα των μεταφορών (εναέριων, θαλάσσιων και σιδηροδρομικών). Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Copyright: Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο όσον αφορά την εμβάθυνση της ΟΝΕ μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008. Τον Ιούνιο η Επιτροπή, σε ανακοίνωσή της, προέβη σε απολογισμό της προόδου της ΕΕ από τη στιγμή που παρουσίασε το όραμά της για την εμβάθυνση της ΟΝΕ στην έκθεση των πέντε Προέδρων του 2015. Σύμφωνα με την ανακοίνωση, έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος στο πλαίσιο της οικονομικής διακυβέρνησης και ως προς την εφαρμογή των δημοσιονομικών κανόνων, που βελτιώθηκαν, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στις κοινωνικές προτεραιότητες: μεταξύ άλλων, παρέχονται περισσότερες ευκαιρίες συζήτησης των προτεραιοτήτων από τους κοινωνικούς εταίρους σε όλα τα επίπεδα. Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Δημοσιονομικό Συμβούλιο (που ιδρύθηκε το 2015) έχει καταστεί αναπόσπαστο τμήμα του δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ, παρέχοντας ανεξάρτητες αξιολογήσεις και συμβουλές στην Επιτροπή.

Έχουν επίσης αποκρυσταλλωθεί τα βασικά στοιχεία της Τραπεζικής Ένωσης και της Ένωσης Κεφαλαιαγορών, όπως είναι η δέσμη μέτρων για τις τράπεζες για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της δυνατότητας εξυγίανσής τους και μια πρόταση για ένα ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλισης καταθέσεων. Η Επιτροπή έχει υποβάλει όλες τις νομοθετικές προτάσεις που περιλαμβάνονται στο σχέδιο δράσης για την Ένωση Κεφαλαιαγορών και την ενδιάμεση επανεξέταση ώστε να δημιουργήσει τα βασικά δομικά στοιχεία της Ένωσης Κεφαλαιαγορών. Η Επιτροπή πρότεινε έξι νομοθετικά μέτρα για τη θέσπιση νέων κανόνων σε επίπεδο ΕΕ για τα προϊόντα, τα σήματα και τα διαβατήρια, και πέντε νομοθετικά μέτρα για την κατάρτιση απλούστερων, σαφέστερων και αναλογικότερων κανόνων για τους επιχειρηματίες, τις επιχειρήσεις και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (βλ. κεφάλαιο 1).

Πρότεινε επίσης δύο νομοθετικά μέτρα για τη διασφάλιση μιας πιο ολοκληρωμένης και αποτελεσματικής εποπτείας των κεφαλαιαγορών, η οποία είναι καίριας σημασίας για την Ένωση Κεφαλαιαγορών και απαραίτητη για την ενίσχυση της χρηματοοικονομικής ολοκλήρωσης και τον επιμερισμό μεγαλύτερου ποσοστού των κινδύνων στον ιδιωτικό τομέα. Επιπλέον, η Επιτροπή ενέκρινε τρεις νομοθετικές προτάσεις για να δώσει τη δυνατότητα στον χρηματοπιστωτικό τομέα να ηγηθεί της πορείας προς μια κλιματικά ουδέτερη, αποδοτικότερη ως προς τη χρήση των πόρων και ανθεκτικότερη κυκλική οικονομία.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο κατέληξαν σε πολιτική συμφωνία ως προς όλες σχεδόν τις προτάσεις αυτές· πρέπει όμως να γίνουν περισσότερα. Στην έκθεση της Επιτροπής του Ιουνίου ζητήθηκε περαιτέρω ενίσχυση της διαφάνειας και της αποτελεσματικότητας του ενωσιακού πλαισίου συντονισμού πολιτικής και της κοινωνικής διάστασής του. Θα μπορούσαν επίσης να γίνουν θεσμικές αλλαγές, ώστε να ενισχυθεί η δημοκρατική λογοδοσία στην ΕΕ και η διαδικασία λήψης αποφάσεων που αφορούν την οικονομία στην ευρωζώνη, και να ενσωματωθεί ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας στο νομικό πλαίσιο της ΕΕ. Θα ήταν επίσης χρήσιμοι κάποιοι μηχανισμοί σταθεροποίησης της ευρωζώνης σε περίπτωση κλυδωνισμών, μηχανισμοί που θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν μια Λειτουργία Σταθεροποίησης Επενδύσεων και κοινό σύστημα αντασφάλισης ανεργίας.

Ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης

Οι τραπεζικές και κεφαλαιακές αγορές της ΕΕ αποτελούν ζωτικά στοιχεία της ΟΝΕ. Από κοινού, προωθούν ένα πιο ολοκληρωμένο και σταθερό ενωσιακό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Αυξάνουν την ανθεκτικότητα της ΟΝΕ έναντι σοβαρών κλυδωνισμών διευκολύνοντας τον επιμερισμό των κινδύνων στον ιδιωτικό τομέα σε διασυνοριακό επίπεδο, ενώ παράλληλα μειώνουν την ανάγκη επιμερισμού των κινδύνων στον δημόσιο τομέα. Οι εργασίες πάνω σε αυτά τα δύο σχέδια συνεχίστηκαν σε όλη τη διάρκεια του έτους.

Ειδικότερα, σημειώθηκε σημαντική πρόοδος όσον αφορά τη μείωση των κινδύνων στην Τραπεζική Ένωση. Η έγκριση της δέσμης μέτρων για τις τράπεζες τον Απρίλιο αποτέλεσε σημαντικό ορόσημο για την ενίσχυση του τραπεζικού τομέα της ΕΕ. Η εν λόγω δέσμη περιέχει ολοκληρωμένη σειρά μεταρρυθμίσεων που θα ενισχύσουν περαιτέρω την ανθεκτικότητα και τη δυνατότητα εξυγίανσης των τραπεζών, επιπροσθέτως της πρότασης για ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλισης καταθέσεων. Επίσης, θεσπίζει σειρά σημαντικών διεθνών προτύπων και έχει ως στόχο να συμβάλει στην ολοκλήρωση του ρυθμιστικού θεματολογίου μετά την κρίση.

Η Επιτροπή συνεργάζεται με τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη για την αντιμετώπιση του υψηλού επιπέδου μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ), μέσω του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου μεταξύ άλλων, και για την εξεύρεση ολοκληρωμένων λύσεων για τον χειρισμό των επισφαλών δανείων, σύμφωνα με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις. Οι εποπτικές αρχές και οι τράπεζες των κρατών μελών έχουν επίσης σημειώσει σημαντική πρόοδο όσον αφορά τη μείωση των επιπέδων χρέους τους, τη βελτίωση της ποιότητας των δανειακών χαρτοφυλακίων τους και την αύξηση της ρευστότητας μετά την κρίση.

Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση προόδου της Επιτροπής, το ποσοστό των μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ) για όλες τις τράπεζες της ΕΕ εξακολούθησε να μειώνεται πλησιάζοντας τα προ κρίσης επίπεδα, και στο τρίτο τρίμηνο του 2018 υποχώρησε στο 3,3 %. Το 2019 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο συμφώνησαν να θεσπιστούν νέοι κανόνες για την εφαρμογή κεφαλαιακών απαιτήσεων στις τράπεζες με ΜΕΔ στους ισολογισμούς τους. Στόχος της μεταρρύθμισης είναι να διασφαλιστεί ότι οι τράπεζες θα δεσμεύουν επαρκείς ίδιους πόρους όταν κάποια νέα δάνεια καθίστανται μη εξυπηρετούμενα, καθώς και να παρασχεθούν κατάλληλα κίνητρα για να αποφευχθεί η συσσώρευση ΜΕΔ.

Το επόμενο σημαντικό βήμα για την Τραπεζική Ένωση και την εμβάθυνση της ΟΝΕ θα είναι η πρόοδος ως προς ένα κοινό σύστημα ασφάλισης των καταθέσεων για την ευρωζώνη.

Ο διεθνής ρόλος του ευρώ

Οι προσπάθειες της ΕΕ για την προώθηση της χρήσης του ευρώ σε διεθνές επίπεδο συνδέονται στενά με την εμβάθυνση της ΟΝΕ. Ένας χρηματοπιστωτικός τομέας και μια ΟΝΕ με μεγαλύτερο βάθος και ισχύ θα καταστήσουν το ευρώ πιο ελκυστικό ως διεθνές νόμισμα, και ένα ευρώ με μεγαλύτερο κύρος σε παγκόσμιο επίπεδο θα ενισχύσει το χρηματοπιστωτικό σύστημα της Ευρώπης. Η ευρωζώνη διευρύνεται επίσης εντός της ΕΕ, καθώς η Κροατία και η Βουλγαρία αποφάσισαν να αρχίσουν προετοιμασίες για την είσοδό τους στον ευρωπαϊκό μηχανισμό συναλλαγματικών ισοτιμιών (ΜΣΙ ΙΙ), ως πρώτο βήμα για την ένταξη στην ευρωζώνη.

Η ευρύτερη χρήση του ευρώ σε διεθνές επίπεδο θα έχει επίσης πολλά οφέλη για τις επιχειρήσεις, τους καταναλωτές και τις κυβερνήσεις της Ευρώπης, όπως χαμηλότερο κόστος συναλλαγών, χαμηλότερα επιτόκια, ευκολότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση, μεγαλύτερη νομική αυτονομία και ένα ανθεκτικότερο χρηματοπιστωτικό σύστημα, λιγότερο ευάλωτο στις μεταβολές των συναλλαγματικών ισοτιμιών.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση γιορτάζει το #EUROat20 το 2019. Εδώ, υψώνονται μπαλόνια μπροστά από το κτίριο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου έπειτα από τελετή για τον αρχικό καθορισμό των συναλλαγματικών ισοτιμιών μεταξύ του ευρώ και των νομισμάτων των κρατών μελών της ευρωζώνης, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 31 Δεκεμβρίου 1998.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση γιορτάζει το #EUROat20 το 2019. Εδώ, υψώνονται μπαλόνια μπροστά από το κτίριο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου έπειτα από τελετή για τον αρχικό καθορισμό των συναλλαγματικών ισοτιμιών μεταξύ του ευρώ και των νομισμάτων των κρατών μελών της ευρωζώνης, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 31 Δεκεμβρίου 1998.

Το 2019 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πραγματοποίησε εκτενείς διαβουλεύσεις με εκπροσώπους των αγορών συναλλάγματος και των κλάδων της ενέργειας, των πρώτων υλών, της γεωργίας και των μεταφορών. Οι εν λόγω διαβουλεύσεις επιβεβαίωσαν ότι υπάρχει ευρεία στήριξη ως προς τη διάδοση της χρήσης του ευρώ σε διεθνές επίπεδο και ότι το ευρώ αποτελεί το μοναδικό βιώσιμο, εναλλακτικό ως προς το αμερικανικό δολάριο διεθνές νόμισμα. Οι συμμετέχοντες στη διαβούλευση υποστήριξαν επίσης ότι υπάρχει δυνατότητα για τη διενέργεια περισσότερων συναλλαγών σε ευρώ, ιδίως στις αγορές ενεργειακών προϊόντων και φυσικού αερίου, και η Επιτροπή συμφώνησε να ασχοληθεί με τα εμπόδια που εντοπίστηκαν.

Γράφημα που δείχνει τη χρήση του ευρώ σε παγκόσμιο επίπεδο

Το ευρώ παρέχει πολλά οφέλη στην οικονομία, καθώς έχει ιστορικό ισχυρών επιδόσεων στη σταθερότητα των τιμών και προσφέρει προβλέψιμο επιχειρηματικό περιβάλλον. Είναι επίσης το δεύτερο σε χρήση νόμισμα στον κόσμο, καθώς 60 χώρες και εδάφη εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης (συνολικά 175 εκατομμύρια άνθρωποι) έχουν προσδέσει το νόμισμά τους, άμεσα ή έμμεσα, στο ευρώ. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Η ΕΕ σημείωσε επίσης πρόοδο όσον αφορά μέτρα που αποσκοπούν στη στήριξη της χρήσης του ευρώ, συμπεριλαμβανομένων τροποποιήσεων του ρυθμιστικού πλαισίου που έχουν σκοπό την αύξηση της ανθεκτικότητας και της ρευστότητας των υποδομών των χρηματοπιστωτικών αγορών, τη βελτίωση της αξιοπιστίας των επιτοκίων αναφοράς και την προώθηση της χρήσης άμεσων πληρωμών.

Ίσες ευκαιρίες και θεμιτός ανταγωνισμός

Η βαθιά και δίκαιη ΟΝΕ βασίζεται στις ίσες ευκαιρίες και στον θεμιτό ανταγωνισμό. Προκειμένου να αυξηθούν οι εν λόγω ευκαιρίες, τον Ιούνιο εκδόθηκε από την ΕΕ η οδηγία για την αναδιάρθρωση και τη δεύτερη ευκαιρία, με σκοπό να καταστεί δυνατή η διάσωση βιώσιμων επιχειρήσεων που αντιμετωπίζουν δυσχέρειες δίνοντας μια δεύτερη ευκαιρία σε φυσικά πρόσωπα που έχουν πτωχεύσει αλλά είναι έντιμα.

Η νέα οδηγία θα βοηθά τις βιώσιμες εταιρείες που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσχέρειες να αποκτούν πρόσβαση σε πλαίσια προληπτικής αναδιάρθρωσης σε πρώιμο στάδιο, ώστε να αποφεύγουν την αφερεγγυότητα, να συνεχίζουν τη δραστηριότητά τους και να διασφαλίζονται οι θέσεις εργασίας.

Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, η ΕΕ παρέχει μια δεύτερη ευκαιρία στους αξιόπιστους πτωχεύσαντες επιχειρηματίες, οι οποίοι απαλλάσσονται πλήρως από τα χρέη τους μετά από μέγιστη χρονική περίοδο 3 ετών, προβλέποντας αιτιολογημένες εξαιρέσεις για την πρόληψη των καταχρήσεων.

Οι κανόνες θα αυξήσουν επίσης την αποτελεσματικότητα των διαδικασιών αφερεγγυότητας, αναδιάρθρωσης και απαλλαγής από χρέη, μειώνοντας τη διάρκεια και το κόστος τους σε πολλά κράτη μέλη.

Οι εν λόγω κανόνες θα συμβάλουν στην άρση βασικών εμποδίων για την ανάπτυξη των κεφαλαιαγορών, παρέχοντας μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου στους διασυνοριακούς επενδυτές και στις εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε ολόκληρη την ΕΕ.

Η ΕΕ είναι πάντα σε εγρήγορση όσον αφορά τη διασφάλιση του θεμιτού ανταγωνισμού στον τραπεζικό τομέα, και το 2019 δεν αποτέλεσε εξαίρεση. Παρά το γεγονός ότι ο τομέας έχει ανακάμψει σε μεγάλο βαθμό από την κρίση, εξακολουθούν να υπάρχουν ευάλωτοι θύλακες, καθώς οι τράπεζες σε ορισμένα κράτη μέλη εξακολουθούν να επιβαρύνονται από υψηλό ποσοστό μη εξυπηρετούμενων δανείων. Η Επιτροπή συνέχισε να συμβάλλει στην αναδιάρθρωση και την αντιμετώπιση προσωρινών περιορισμών ρευστότητας ή διαρθρωτικών προβλημάτων χωρίς αδικαιολόγητη στρέβλωση του ανταγωνισμού. Για παράδειγμα, οι τράπεζες της Σλοβενίας ολοκλήρωσαν τη διαδικασία αναδιάρθρωσης που ξεκίνησε το 2012/2013. Η Σλοβενία ιδιωτικοποίησε το 75 % της NLB και το 100 % της Abanka, δύο πρώην δανειοδοτικών οργανισμών που αντιμετώπιζαν δυσχέρειες. Οι ιταλικές τράπεζες έλαβαν περαιτέρω μέτρα για τη μείωση των ΜΕΔ. Για τον σκοπό αυτό, η δημιουργία μηχανισμού εγγυήσεων ήταν καθοριστικής σημασίας, καθώς επέτρεψε στις τράπεζες να απαλλαγούν από ΜΕΔ με όρους αγοράς. Στην Ιταλία πάλι, η Επιτροπή ενέκρινε στήριξη για την αντιμετώπιση προσωρινών αναγκών ρευστότητας ύψους έως και 3 δισ. ευρώ για την Carige, μια μεσαίου μεγέθους περιφερειακή τράπεζα στα βορειοδυτικά της χώρας.

Τι είναι τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια και ποιες είναι οι αρνητικές συνέπειές τους

Τι είναι τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια; Ένα δάνειο χαρακτηρίζεται μη εξυπηρετούμενο όταν ο δανειολήπτης δεν έχει πραγματοποιήσει προγραμματισμένες πληρωμές για την εξόφληση των τόκων ή του κεφαλαίου του δανείου για 90 ή περισσότερες ημέρες μετά την προθεσμία καταβολής τους, ή εξακολουθεί να αποπληρώνει το δάνειο, αλλά είναι απίθανο να εξακολουθήσει να το κάνει στο εγγύς μέλλον. Γιατί πρέπει να βρεθεί λύση; Για να μειωθούν οι κίνδυνοι για τη σταθερότητα των τραπεζών και του χρηματοπιστωτικού συστήματος στο σύνολό του, για να δοθεί η δυνατότητα στις τράπεζες να χορηγούν περισσότερα δάνεια σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις και για να τονωθεί η οικονομική ανάπτυξη με την παροχή χρηματοδότησης σε βιώσιμες επιχειρήσεις.

Περισσότερη κοινωνική δικαιοσύνη στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση

Ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων έχει καταστεί αναπόσπαστο μέρος του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, του ετήσιου κύκλου συντονισμού της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής της ΕΕ. Με τη βοήθεια του πυλώνα έχουν προωθηθεί πολυάριθμα μέτρα κοινωνικής πολιτικής για την εξισορρόπηση της επαγγελματικής και της ιδιωτικής ζωής, για διαφανείς και προβλέψιμους όρους εργασίας και για μια διασυνοριακή κινητικότητα με δίκαιους όρους. Ο πυλώνας κατοχυρώνει ένα σύνολο 20 μελλοντοστραφών αρχών κοινωνικής πολιτικής, στις οποίες έχουν συμφωνήσει τα κράτη μέλη.

Νέα αρχή σε ό,τι αφορά τη στήριξη της ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής για γονείς και φροντιστές

Η οδηγία για την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής εκδόθηκε τον Ιούνιο και ενθαρρύνει την ισότιμη κατανομή των ευθυνών φροντίδας μεταξύ γυναικών και ανδρών. Καθορίζει ελάχιστες απαιτήσεις για τα κράτη μέλη και χορηγεί σε κάθε γονέα το δικαίωμα γονικής άδειας τουλάχιστον τεσσάρων μηνών —εκ των οποίων οι δύο δεν είναι μεταβιβάσιμοι στον άλλο γονέα— η οποία θα πρέπει να αποζημιώνεται επαρκώς σε επίπεδο που θα καθορίζεται από τα κράτη μέλη. Η οδηγία θεσπίζει επίσης δικαίωμα άδειας πατρότητας τουλάχιστον 10 ημερών μετά τη γέννηση του παιδιού, κατά την οποία ο δικαιούχος θα λαμβάνει αποζημίωση ίση τουλάχιστον με το επίδομα ασθενείας. Η νέα νομοθεσία παρέχει επίσης στους φροντιστές το δικαίωμα λήψης άδειας 5 ημερών ετησίως για να φροντίσουν τα μέλη της οικογένειάς τους. Επιπλέον, όλοι οι εργαζόμενοι με παιδιά ηλικίας έως 8 ετών έχουν το δικαίωμα να ζητούν ευέλικτες ρυθμίσεις απασχόλησης (μειωμένο ή ευέλικτο ωράριο και ευελιξία στον χώρο εργασίας). Οι νέοι αυτοί κανόνες αποσκοπούν στην αύξηση της συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας και στην επίτευξη της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Συνοπτική παρουσίαση των αλλαγών στην ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής για γονείς και φροντιστές

Η νέα οδηγία για την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής παρέχει σε όλους τους εργαζόμενους πατέρες τουλάχιστον 10 ημέρες άδειας πατρότητας αμέσως μετά τη γέννηση του παιδιού τους, και τουλάχιστον 4 μήνες γονικής άδειας για κάθε γονέα, εκ των οποίων οι δύο μήνες δεν είναι μεταβιβάσιμοι. Οι γονείς έχουν επίσης μεγαλύτερη ευελιξία όσον αφορά τη γονική άδεια. Τέλος, κάθε εργαζόμενος και εργαζόμενη έχει το δικαίωμα άδειας φροντίδας τουλάχιστον 5 ημερών τον χρόνο. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Νέα δικαιώματα για περισσότερους εργαζομένους

Τον Ιούνιο εκδόθηκε επίσης η οδηγία για διαφανείς και προβλέψιμους όρους εργασίας. Αποσκοπεί στην επέκταση και στον εκσυγχρονισμό των υφιστάμενων υποχρεώσεων ενημέρωσης προς όλους τους εργαζομένους, συμπεριλαμβανομένων και αυτών με άτυπες μορφές απασχόλησης, ως προς τους όρους εργασίας τους. Η οδηγία θεσπίζει επίσης ορισμένα νέα ελάχιστα δικαιώματα, για παράδειγμα εισάγει όριο στη διάρκεια της δοκιμαστικής περιόδου κατά την έναρξη της εργασιακής σχέσης. Τα κράτη μέλη οφείλουν να μεταφέρουν τους νέους κανόνες στην εθνική τους νομοθεσία έως τα μέσα του 2022.

Πληρέστερη πρόσβαση όλων των εργαζομένων σε κοινωνική προστασία

Τα κράτη μέλη έχουν δεσμευτεί να διασφαλίσουν την αποτελεσματική πρόσβαση όλων των εργαζομένων στην κοινωνική προστασία, ανεξάρτητα από το καθεστώς απασχόλησής τους. Τον Νοέμβριο το Συμβούλιο εξέδωσε σύσταση προκειμένου να τα βοηθήσει να καλύψουν τα κενά που επηρεάζουν εργαζομένους σε μη τυπικές μορφές απασχόλησης και τους αυτοαπασχολούμενους και να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις που απορρέουν από τον ταχέως ψηφιοποιούμενο κόσμο της εργασίας.

Γράφημα που δείχνει τη διευκόλυνση της πρόσβασης στην κοινωνική προστασία για όλους τους εργαζομένους και τους αυτοαπασχολούμενους

Ο κόσμος της εργασίας αλλάζει. Το 40 % των απασχολουμένων είτε εργάζονται με άτυπη απασχόληση (δεν έχουν σύμβαση πλήρους απασχόλησης αορίστου χρόνου) είτε αυτοαπασχολούνται. Ο μέσος εργαζόμενος στην Ευρώπη θα αλλάξει 10 φορές θέση απασχόλησης στη διάρκεια της σταδιοδρομίας του, και οι νέες μορφές εργασίας αυξάνονται. Τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης πρέπει να προσαρμοστούν. Συχνά δεν είναι προσαρμοσμένα στους αυτοαπασχολούμενους και στα άτομα με άτυπη απασχόληση, με αποτέλεσμα αυτοί να στερούνται επαρκούς προστασίας. Για παράδειγμα, δεν έχουν όλοι οι εργαζόμενοι το δικαίωμα να συνεισφέρουν και να συμμετέχουν σε όλα τα συστήματα κοινωνικής προστασίας. Εμπόδια κατά την πρόσβαση σε παροχές υπάρχουν σε πολλά κράτη μέλη, για παράδειγμα: σε 13 κράτη μέλη δεν έχουν καμία πρόσβαση σε συνταξιοδοτικά προγράμματα ορισμένα άτομα με άτυπη απασχόληση, σε 10 κράτη μέλη δεν προβλέπεται καμία κάλυψη σε περίπτωση εργατικού ατυχήματος για τους αυτοαπασχολούμενους, και σε 9 κράτη μέλη απαιτείται ελάχιστη περίοδος εργασίας για τα αυτοαπασχολούμενα άτομα. Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποσκοπούν στη βελτίωση της κατάστασης μέσω της επέκτασης της κάλυψης σε όλους τους εργαζομένους και αυτοαπασχολούμενους όσον αφορά τα επιδόματα ανεργίας, τις παροχές ασθένειας και υγειονομικής περίθαλψης, τις παροχές μητρότητας και πατρότητας, τις παροχές αναπηρίας, τις παροχές γήρατος και τις παροχές σε περίπτωση εργατικού ατυχήματος ή ασθένειας που σχετίζεται με την εργασία. Οι κατευθυντήριες γραμμές θα άρουν τα εμπόδια στην πρόσβαση σε παροχές διευκολύνοντας τη διατήρηση, τη σώρευση και/ή τη μεταφορά δικαιωμάτων, εξασφαλίζοντας επαρκές επίπεδο προστασίας και παρέχοντας σαφείς πληροφορίες σχετικά με τα ατομικά δικαιώματα και τις υποχρεώσεις. Ορισμένα κράτη μέλη λαμβάνουν ήδη μέτρα για την επέκταση της κάλυψης. Στη Σλοβενία όλες οι μορφές εργασίας καλύπτονται πλέον από τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης, και στη Δανία τα άτομα με άτυπη απασχόληση και οι αυτοαπασχολούμενοι εντάσσονται στο γενικό σύστημα ασφάλισης ανεργίας.

Η χρονιά σε εικόνες

Συνάντηση της Τζασίντα Άρντερν, πρωθυπουργού της Νέας Ζηλανδίας, με τον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 25 Ιανουαρίου 2019.

Συνάντηση της Τζασίντα Άρντερν, πρωθυπουργού της Νέας Ζηλανδίας, με τον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 25 Ιανουαρίου 2019.

Η Γκρέτα Τούνμπεργκ συμμετέχει σε διαδήλωση μαθητών για το κλίμα, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 21 Φεβρουαρίου 2019.

Η Γκρέτα Τούνμπεργκ συμμετέχει σε κινητοποίηση μαθητών για το κλίμα, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 21 Φεβρουαρίου 2019.

Ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο Σι Τζινπίνγκ, πρόεδρος της Κίνας, ο Εμανουέλ Μακρόν, πρόεδρος της Γαλλίας, και η Άνγκελα Μέρκελ, καγκελάριος της Γερμανίας, στη διάρκεια συνάντησης για την παγκόσμια διακυβέρνηση, Παρίσι, Γαλλία, 26 Μαρτίου 2019.

Ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο Σι Τζινπίνγκ, πρόεδρος της Κίνας, ο Εμανουέλ Μακρόν, πρόεδρος της Γαλλίας, και η Άνγκελα Μέρκελ, καγκελάριος της Γερμανίας, στη διάρκεια συνάντησης για την παγκόσμια διακυβέρνηση, Παρίσι, Γαλλία, 26 Μαρτίου 2019.

Συνάντηση του Πολ Καγκάμε, προέδρου της Ρουάντα, με τον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε εκδήλωση μνήμης για τη γενοκτονία στη Ρουάντα, Κιγκάλι, Ρουάντα, 8 Απριλίου 2019.

Συνάντηση του Πολ Καγκάμε, προέδρου της Ρουάντα, με τον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε εκδήλωση μνήμης για τη γενοκτονία στη Ρουάντα, Κιγκάλι, Ρουάντα, 8 Απριλίου 2019.

Αφίσα που διαφημίζει τη σειρά βίντεο «Μια ημέρα στη ζωή...», που εξηγούν με ποιον τρόπο η ΕΕ βελτιώνει τη ζωή των νέων, στο πλαίσιο της εκστρατείας #EUandMe.

Αφίσα που διαφημίζει τη σειρά βίντεο «Μια ημέρα στη ζωή...», που εξηγούν με ποιον τρόπο η ΕΕ βελτιώνει τη ζωή των νέων, στο πλαίσιο της εκστρατείας #EUandMe.

Ιστορικές αφίσες κοσμούν την έδρα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο κτίριο Μπερλεμόν την ημέρα ελεύθερης προσέλευσης του κοινού, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 4 Μαΐου 2019.

Ιστορικές αφίσες κοσμούν την έδρα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο κτίριο Μπερλεμόν την ημέρα ελεύθερης προσέλευσης του κοινού, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 4 Μαΐου 2019.

Εμπειρογνώμονες στις πυρκαγιές από την ομάδα πολιτικής προστασίας της ΕΕ συμβουλεύουν τοπικές δυνάμεις της πυροσβεστικής στη Γουατεμάλα, η οποία ζήτησε βοήθεια μέσω του μηχανισμού πολιτικής προστασίας της ΕΕ έπειτα από παρατεταμένη περίοδο δασικών πυρκαγιών, Πετέν, Γουατεμάλα, 24 Μαΐου 2019.

Εμπειρογνώμονες στις πυρκαγιές από την ομάδα πολιτικής προστασίας της ΕΕ συμβουλεύουν τοπικές δυνάμεις της πυροσβεστικής στη Γουατεμάλα, η οποία ζήτησε βοήθεια μέσω του μηχανισμού πολιτικής προστασίας της ΕΕ έπειτα από παρατεταμένη περίοδο δασικών πυρκαγιών, Πετέν, Γουατεμάλα, 24 Μαΐου 2019.

Καλλιτεχνική εγκατάσταση στον σιδηροδρομικό σταθμό Brussels–Luxembourg, στο πλαίσιο της εκστρατείας της ΕΕ «Αυτή τη φορά ψηφίζω» για την ενθάρρυνση της συμμετοχής στις Ευρωπαϊκές Εκλογές, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 24 Μαΐου 2019.

Καλλιτεχνική εγκατάσταση στον σιδηροδρομικό σταθμό Brussels–Luxembourg, στο πλαίσιο της εκστρατείας της ΕΕ «Αυτή τη φορά ψηφίζω» για την ενθάρρυνση της συμμετοχής στις ευρωπαϊκές εκλογές, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 24 Μαΐου 2019.

Σημαίες της ΕΕ κυματίζουν μεσίστιες στην έδρα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στο κτίριο Μπερλεμόν, μετά τον θάνατο του πρώην προέδρου της Γαλλίας Ζακ Σιράκ, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 30 Σεπτεμβρίου 2019.

Σημαίες της ΕΕ κυματίζουν μεσίστιες στην έδρα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στο κτίριο Μπερλεμόν, μετά τον θάνατο του πρώην προέδρου της Γαλλίας Ζακ Σιράκ, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 30 Σεπτεμβρίου 2019.

Ο Φίλιπο Γκράντι, ύπατος αρμοστής του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, μιλά στη Διεθνή διάσκεψη αλληλεγγύης για την προσφυγική και μεταναστευτική κρίση της Βενεζουέλας, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 29 Οκτωβρίου 2019.

Ο Φίλιπο Γκράντι, ύπατος αρμοστής του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, μιλά στη Διεθνή διάσκεψη αλληλεγγύης για την προσφυγική και μεταναστευτική κρίση της Βενεζουέλας, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 29 Οκτωβρίου 2019.

Φωτογραφία τμήματος του Τείχους του Βερολίνου στο οποίο εικονίζεται ο Αμερικανός πρόεδρος Κένεντι έξω από το κτίριο Μπερλεμόν της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ενόψει της 30ής επετείου της πτώσης του Τείχους, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 29 Οκτωβρίου 2019.

Φωτογραφία τμήματος του Τείχους του Βερολίνου, στο οποίο εικονίζεται ο Αμερικανός πρόεδρος Κένεντι, έξω από το κτίριο Μπερλεμόν της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ενόψει της 30ής επετείου της πτώσης του Τείχους, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 29 Οκτωβρίου 2019.

Η πρώτη «οικογενειακή φωτογραφία» της νέας Ευρωπαϊκής Επιτροπής έπειτα από την έγκρισή της από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 27 Νοεμβρίου 2019.

Η πρώτη «οικογενειακή φωτογραφία» της νέας Ευρωπαϊκής Επιτροπής έπειτα από την έγκρισή της από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 27 Νοεμβρίου 2019.

Ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ κατά την τελευταία του μεσημβρινή συνέντευξη Τύπου ως πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 29 Νοεμβρίου 2019.

Ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ κατά την τελευταία του μεσημβρινή συνέντευξη Τύπου ως πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 29 Νοεμβρίου 2019.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δέχεται το χριστουγεννιάτικο «φως της ειρήνης», Βρυξέλλες, Βέλγιο, 11 Δεκεμβρίου 2019.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δέχεται το χριστουγεννιάτικο «φως της ειρήνης», Βρυξέλλες, Βέλγιο, 11 Δεκεμβρίου 2019.

Οι τέσσερις ηγέτες των θεσμικών οργάνων. Η Κριστίν Λαγκάρντ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο Σαρλ Μισέλ, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, και ο Ντάβιντ Σασόλι, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, κρατούν αντίτυπο της Συνθήκης της Λισαβόνας στη 10η επέτειο της έναρξης ισχύος της, Στρασβούργο, Γαλλία, 17 Δεκεμβρίου 2019.

Οι τέσσερις ηγέτες των θεσμικών οργάνων· η Κριστίν Λαγκάρντ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο Σαρλ Μισέλ, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, και ο Ντάβιντ Σασόλι, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, κρατούν αντίτυπο της Συνθήκης της Λισαβόνας στη 10η επέτειο της έναρξης ισχύος της, Στρασβούργο, Γαλλία, 17 Δεκεμβρίου 2019.

Η Τζουχέρ Ιλχάμ παραλαμβάνει το βραβείο Ζαχάρωφ 2019 για την ελευθερία της σκέψης για λογαριασμό του πατέρα της Ιλχάμ Τόχτι, Ουιγούρου διανοούμενου που αγωνίζεται για τα δικαιώματα της μουσουλμανικής μειονότητας των Ουιγούρων της Κίνας, Στρασβούργο, Γαλλία, 18 Δεκεμβρίου 2019.

Η Τζουχέρ Ιλχάμ παραλαμβάνει το βραβείο Ζαχάρωφ 2019 για την ελευθερία της σκέψης για λογαριασμό του πατέρα της Ιλχάμ Τόχτι, Ουιγούρου διανοούμενου που αγωνίζεται για τα δικαιώματα της μουσουλμανικής μειονότητας των Ουιγούρων της Κίνας, Στρασβούργο, Γαλλία, 18 Δεκεμβρίου 2019.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

Μια ισορροπημένη και προοδευτική εμπορική πολιτική για την τιθάσευση της παγκοσμιοποίησης

© Fotolia

Το 2019 η ΕΕ εδραίωσε τη θέση της ως ηγετικής εμπορικής δύναμης, παραμένοντας μία από τις πιο ανοικτές οικονομίες του κόσμου και υλοποιώντας ένα φιλόδοξο θεματολόγιο εμπορικών διαπραγματεύσεων, το οποίο αποσκοπεί στο άνοιγμα των αγορών και στη δημιουργία ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τις ενωσιακές επιχειρήσεις σε όλο τον κόσμο. Η ευρωπαϊκή οικονομία εξαρτάται από το εμπόριο: κάθε 1 δισ. ευρώ εξαγωγών στηρίζει 14 000 θέσεις εργασίας στην Ευρώπη. Το άνοιγμα του εμπορίου, σε συνδυασμό με υψηλά πρότυπα, εξακολουθεί να αποτελεί τον καλύτερο τρόπο για να καταστεί η παγκοσμιοποίηση επωφελής για όλους στην Ευρώπη.

Η ΕΕ έχει δεσμευτεί για ένα πολυμερές εμπορικό σύστημα βασιζόμενο σε κανόνες, το οποίο θα αποτελεί τη βάση για ευημερία. Εξακολούθησε να διαδραματίζει ηγετικό ρόλο στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ) και να τον προασπίζει, ενώ πρότεινε ιδέες για τη μεταρρύθμισή του. Όταν άλλοι παραβιάζουν τους κανόνες του διεθνούς εμπορίου ή επιδίδονται σε αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, η ΕΕ υπερασπίζεται τις επιχειρήσεις, τους εργαζομένους και τους πολίτες της.

Η ΕΕ υπερασπίστηκε τα συμφέροντά της έναντι τάσεων προστατευτισμού και αυξανόμενων φραγμών στο εμπόριο. Τέθηκαν σε ισχύ αυστηρότεροι και αποτελεσματικότεροι κανόνες σε ό,τι αφορά την εμπορική της άμυνα. Η ΕΕ δημιούργησε επίσης ένα νέο πλαίσιο για τον έλεγχο των στρατηγικών επενδύσεων από τρίτες χώρες.

Η ΕΕ έχει συνάψει εμπορικές συμφωνίες με 72 χώρες, οι οποίες αντιπροσωπεύουν το 40 % του παγκόσμιου ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος. Το 2019 κατέληξε σε νέα συμφωνία με τον εμπορικό συνασπισμό Mercosur της Νότιας Αμερικής και υπέγραψε συμφωνία με το Βιετνάμ, ενώ άρχισε να ισχύει η εμπορική συμφωνία της με την Ιαπωνία. Σύναψε ακόμα συμφωνία με την Κίνα για την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων. Σημείωσε επίσης ικανοποιητική πρόοδο στις εμπορικές διαπραγματεύσεις, μεταξύ άλλων με την Αυστραλία, τη Χιλή και τη Νέα Ζηλανδία.

Προάσπιση των πολυμερών κανόνων

Η εμπορική πολιτική πρέπει να είναι αποτελεσματική, διαφανής και να βασίζεται σε αξίες. Οι θεμελιώδεις αρχές της στρατηγικής «Εμπόριο για όλους» του 2015 συνέχισαν να διέπουν την προσέγγιση το 2019: το άνοιγμα του εμπορίου, σε συνδυασμό με υψηλά πρότυπα, εξακολουθεί να αποτελεί τον πλέον ενδεδειγμένο τρόπο για να καταστεί η παγκοσμιοποίηση επωφελής για όλους.

Σύνοψη της εμπορικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του αντίκτυπού της στην απασχόληση και την οικονομία

Η εμπορική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεί μια δέσμη 41 συμφωνιών με 72 χώρες, εκ των οποίων οι 15 έχουν εμπορικές συμφωνίες με την Ευρωπαϊκή Ένωση σε ισχύ από το 2014 και μετά. Αυτές οι εμπορικές συμφωνίες οδήγησαν σε αύξηση κατά 15 % των εξαγωγών της Ευρωπαϊκής Ένωσης μεταξύ 2014 και 2018. Το εμπόριο με τρίτες χώρες στηρίζει 36 εκατομμύρια θέσεις εργασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, 5 εκατομμύρια περισσότερες σε σχέση με το 2014. Έχει παράσχει επιπλέον εξαγωγικές ευκαιρίες ύψους 6,1 δισεκατομμυρίων ευρώ χάρη στην άρση των εμποδίων. Το 2018, το πρώτο πλήρες έτος εφαρμογής της συμφωνίας Ευρωπαϊκής Ένωσης-Καναδά, η Ευρωπαϊκή Ένωση αύξησε κατά 10 % τις εξαγωγές εμπορευμάτων στον Καναδά. Πηγή: Eurostat.

Οι προκλήσεις για το βασιζόμενο σε κανόνες πολυμερές εμπορικό σύστημα, βάσει του ΠΟΕ, εξακολούθησαν να κλιμακώνονται το 2019. Η άνοδος του εθνικισμού και του προστατευτισμού επέφερε αύξηση των μονομερών μέτρων, καθώς και την απειλή ενός παγκόσμιου συστήματος εμπορικών συναλλαγών βασιζόμενου στην ισχύ και όχι στη δικαιοσύνη. Η ΕΕ, με βάση τις πρωτοβουλίες που είχε αναλάβει το 2018, υπέβαλε στον ΠΟΕ προτάσεις για τη βελτίωση της διαφάνειας ώστε να απαντήσει στις ανησυχίες των κρατών μελών σχετικά με συγκεκριμένες εμπορικές πρακτικές με αποτελεσματικότερο τρόπο.

Η ΕΕ συνεργάστηκε με σημαντικούς εμπορικούς εταίρους για την ενίσχυση των κανόνων σχετικά με τις επιδοτήσεις και τις αναγκαστικές μεταφορές τεχνολογίας. Για την προάσπιση του συστήματος επίλυσης διαφορών του ΠΟΕ, η ΕΕ υπέβαλε προτάσεις για την απεμπλοκή των εκκρεμών διορισμών στο δευτεροβάθμιο δικαιοδοτικό όργανο. Το εν λόγω όργανο δεν έχει πλέον απαρτία, δεδομένου ότι η θητεία των δύο από τα τρία τελευταία μέλη έληξε τον Δεκέμβριο, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να εξετάζει εφέσεις σε διαφορές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αντέδρασε προτείνοντας την τροποποίηση του κανονισμού της ΕΕ για την επιβολή, έτσι ώστε, εάν οι εμπορικοί εταίροι παρεμποδίζουν την αποτελεσματική επίλυση των διαφορών, η ΕΕ να είναι σε θέση να ενεργεί αποφασιστικά για την προστασία των συμφερόντων της. Βάσει των ισχυόντων κανόνων του ΠΟΕ, η ΕΕ ενέκρινε επίσης, μαζί με τον Καναδά και τη Νορβηγία, μεταβατική ρύθμιση για την υπαγωγή της δευτεροβάθμιας εκδίκασης των διαφορών σε διαιτησία, προκειμένου να διατηρηθεί ένα δεσμευτικό σύστημα επίλυσης διαφορών και το δικαίωμα άσκησης έφεσης για τις μεταξύ τους διαφορές από τη στιγμή που το δευτεροβάθμιο δικαιοδοτικό όργανο έπαυσε να λειτουργεί.

Μια Ευρώπη που προστατεύει

Όταν αποτυγχάνουν οι διπλωματικές παρεμβάσεις, η ΕΕ δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει τον μηχανισμό επίλυσης διαφορών του ΠOΕ για την επιβολή των δικαιωμάτων της και την πλήρη αξιοποίηση των οφελών που απορρέουν από την ιδιότητα του μέλους για τις επιχειρήσεις, τους εργαζομένους και τους γεωργούς της. Το 2019 η ΕΕ κίνησε διαδικασίες κατά της Τουρκίας σχετικά με τα φάρμακα, κατά της Ινδίας σχετικά με τη μεταχείριση των προϊόντων της τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών, κατά των Ηνωμένων Πολιτειών σχετικά με τους αντισταθμιστικούς δασμούς και τα μέτρα αντιντάμπινγκ για τις ισπανικές ελιές και κατά της Κολομβίας σχετικά με τα μέτρα αντιντάμπινγκ για τις κατεψυγμένες τηγανητές πατάτες από το Βέλγιο, τη Γερμανία και τις Κάτω Χώρες.

Η ΕΕ χρησιμοποίησε επίσης τις διμερείς συμφωνίες της για την επίλυση διαφορών κινώντας διαδικασίες κατά της Νότιας Κορέας σχετικά με την προάσπιση των βασικών εργασιακών προτύπων, κατά της Ουκρανίας σχετικά με απαγόρευση εξαγωγών ξυλείας και κατά των περιορισμών που επέβαλε η Τελωνειακή Ένωση της Μεσημβρινής Αφρικής στις εισαγωγές πουλερικών.

Σύμφωνα με τους κανόνες του ΠΟΕ και την ενωσιακή νομοθεσία, η ΕΕ κίνησε 15 νέες έρευνες σχετικά με τις εισαγωγές που αποτελούν αντικείμενο ντάμπινγκ ή επιδοτήσεων και επέβαλε επτά νέα μέτρα εμπορικής άμυνας. Σε αυτές περιλαμβάνονταν τα ηλεκτρικά ποδήλατα από την Κίνα και το βιοντίζελ από την Αργεντινή και την Ινδονησία. Η ΕΕ κίνησε επίσης έξι νέες έρευνες επανεξέτασης και ανανέωσε 16 ήδη ισχύοντα μέτρα για πέντε ακόμη έτη.

Το 2019 η ΕΕ επέβαλε οριστικά μέτρα διασφάλισης στις εισαγωγές 26 κατηγοριών προϊόντων χάλυβα για την αντιμετώπιση της δυνητικής εμπορικής εκτροπής του χάλυβα στην ΕΕ από άλλες χώρες λόγω πρόσθετων δασμών στις Ηνωμένες Πολιτείες. Επανεξέτασε τα εν λόγω μέτρα προς το τέλος του καλοκαιριού, προκειμένου να τα προσαρμόσει στις πλέον πρόσφατες εξελίξεις.

Η ΕΕ υπερασπίστηκε επίσης τις βιομηχανίες της όταν τρίτες χώρες κίνησαν έρευνες εμπορικής άμυνας κατά των εξαγωγών της. Ως παραδείγματα μπορούν να αναφερθούν η έρευνα της Τουρκίας για μέτρα διασφάλισης όσον αφορά τις εισαγωγές ελαστικών, η έρευνα αντιντάμπινγκ της Ινδίας όσον αφορά τις εισαγωγές επιχρισμένου χαρτιού και τα μέτρα της Κολομβίας όσον αφορά τις εισαγωγές κατεψυγμένων τηγανητών πατατών.

Τον Μάρτιο ο ΠΟΕ επιβεβαίωσε ότι το 2020 θα χορηγούνταν στην ΕΕ δικαιώματα αντιποίνων στην εμπορική διαφορά με τις Ηνωμένες Πολιτείες όσον αφορά τις επιδοτήσεις προς τον κατασκευαστή αεροσκαφών Boeing. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν συμμορφώθηκαν με προηγούμενες αποφάσεις σχετικά με τις παράνομες επιδοτήσεις που χορηγούσαν στην εταιρεία, προκαλώντας σημαντική ζημία στην Airbus, τον ευρωπαϊκό ανταγωνιστή της. Τον Οκτώβριο, στο πλαίσιο παράλληλης εμπορικής διαφοράς, ο ΠΟΕ χορήγησε στις Ηνωμένες Πολιτείες δικαιώματα αντιποίνων στην υπόθεση της Airbus. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εισήγαγαν πρόσθετους δασμούς για σειρά προϊόντων από τα κράτη μέλη. Η ΕΕ παραμένει προσηλωμένη στην επίτευξη ισόρροπου διακανονισμού για τις διαφορές κατόπιν διαπραγματεύσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η Επιτροπή ολοκλήρωσε την προσαρμογή των διαδικασιών εμπορικής άμυνάς της στην εκσυγχρονισμένη νομοθεσία κατά του ντάμπινγκ και των επιδοτήσεων η οποία είχε αρχίσει να ισχύει το 2018 και το 2017. Ομοίως, έκλεισε ένα «παραθυράκι» ώστε από το φθινόπωρο του 2019 να μπορεί να εφαρμόζει μέτρα εμπορικής άμυνας σε προϊόντα (για παράδειγμα, υποθαλάσσιους αγωγούς) που εισάγονται στην υφαλοκρηπίδα / στην αποκλειστική οικονομική ζώνη των κρατών μελών. Η Επιτροπή ενέτεινε τις προσπάθειές της για την καταπολέμηση της καταστρατήγησης των μέτρων εμπορικής άμυνας και δρομολόγησε σχετικές έρευνες όσον αφορά τις κινεζικές εξαγωγές χάλυβα ανθεκτικού στη διάβρωση, υπερθειικών αλάτων και επιτραπέζιων σκευών από κεραμευτική ύλη, επιβάλλοντας μέτρα στα τελευταία.

Τον Απρίλιο τέθηκε σε ισχύ νέος κανονισμός για το πρώτο σε επίπεδο ΕΕ πλαίσιο για τον έλεγχο των άμεσων ξένων επενδύσεων. Από τον Οκτώβριο του 2020 ο εν λόγω κανονισμός θα δώσει τη δυνατότητα στα κράτη μέλη και στην Επιτροπή να καταγράψουν και να αντιμετωπίσουν τις ανησυχίες για την ασφάλεια που συνδέονται με συγκεκριμένες επενδύσεις από χώρες εκτός της ΕΕ.

-

Τα μέσα εμπορικής άμυνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης προστατεύουν 360 000 θέσεις εργασίας στα κράτη μέλη

Τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας είναι σημαντικά για την οικονομική ανάπτυξη και ζωτικά σε ό,τι αφορά την ικανότητα της ΕΕ να προωθεί την καινοτομία και να παραμένει ανταγωνιστική σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ΕΕ ενέτεινε τις προσπάθειές της για την προστασία και την επιβολή των εν λόγω δικαιωμάτων σε διεθνές επίπεδο, μεταξύ άλλων μέσω της εφαρμογής προγραμμάτων συνεργασίας με την Κίνα, τη νοτιοανατολική Ασία και τη Λατινική Αμερική, καθώς και με τη δρομολόγηση νέου σχεδίου βοήθειας για την Αφρική. Πραγματοποίησε επίσης διαλόγους με χώρες προτεραιότητας, όπως η Κίνα, η Ταϊλάνδη, η Τουρκία και η Ουκρανία. Στο πλαίσιο των εργασιών της για τον κατάλογο παρακολούθησης της παράνομης απομίμησης και πειρατείας, η Επιτροπή ενίσχυσε τη συνεργασία της με το Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία στον Τομέα της Επιβολής του Νόμου (Ευρωπόλ) και τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία στον Τομέα της Ποινικής Δικαιοσύνης, ενώ διεξήγαγε τακτικούς διαλόγους με τις επιχειρήσεις της ΕΕ.

Λόγω του αυξανόμενου προστατευτισμού, οι επιχειρήσεις αυτές αντιμετωπίζουν αυξανόμενο αριθμό εμποδίων στο διεθνές εμπόριο. Η ετήσια έκθεση σχετικά με τους εμπορικούς και επενδυτικούς φραγμούς έδειξε ότι η στρατηγική της ΕΕ για την πρόσβαση στην αγορά ήταν αποτελεσματική για την αντιμετώπισή τους.

Συνοπτική παρουσίαση των εμπορικών και επενδυτικών εμποδίων που αντιμετωπίζουν οι εξαγωγείς της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Οι εξαγωγείς της Ευρωπαϊκής Ένωσης αντιμετωπίζουν 425 εμπόδια σε 59 χώρες, ενώ το 2018 προστέθηκαν 45 νέα εμπόδια. Το ίδιο έτος εξαλείφθηκαν 35 εμπόδια, ενώ κατά τη θητεία της Επιτροπής Γιούνκερ εξαλείφθηκαν συνολικά 123 εμπόδια. Το 2018, χάρη στην άρση των εμποδίων μεταξύ 2014 και 2017, οι επιχειρήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης πραγματοποίησαν επιπλέον εξαγωγές αξίας 6 δισεκατομμυρίων ευρώ. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, «Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με τους εμπορικούς και επενδυτικούς φραγμούς ⸺ 1η Ιανουαρίου 2018 - 31 Δεκεμβρίου 2018», Ιούνιος 2019.

Καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους η ΕΕ συνέχισε τις τριμερείς συνομιλίες με την Ιαπωνία και τις Ηνωμένες Πολιτείες σχετικά με βασικά ζητήματα του παγκόσμιου εμπορίου, όπως η εξασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τους εμπόρους, η ανάπτυξη νέων πολυμερών κανόνων για τις βιομηχανικές επιδοτήσεις και η αναγκαστική μεταφορά τεχνολογίας.

Ως ιδρυτικό μέλος της συμμαχίας για την καταπολέμηση του εμπορίου ειδών που χρησιμοποιούνται για βασανιστήρια, η οποία συγκροτήθηκε το 2017, η ΕΕ εξακολούθησε να λαμβάνει σαφή θέση όσον αφορά τα είδη που χρησιμοποιούνται για τη θανατική ποινή και τα βασανιστήρια. Σε συνέχεια της δέσμευσης που ανέλαβε η συμμαχία το 2018 να ασκήσει πίεση για την έκδοση ψηφίσματος των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με το ζήτημα αυτό, τον Ιούνιο η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών ενέκρινε ψήφισμα για την κατάργηση του εμπορίου εξοπλισμού που χρησιμοποιείται για βασανιστήρια.

Μια μακρόπνοη εμπορική πολιτική

Οι εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ έχουν ως στόχο όχι μόνο να ανοίξουν νέες αγορές, αλλά και να διασφαλίσουν ότι το εμπόριο θα είναι επωφελές για όλους. Οι συμφωνίες προασπίζουν τα ενωσιακά πρότυπα για το περιβάλλον, την ασφάλεια των τροφίμων και τα δικαιώματα των εργαζομένων και των καταναλωτών, ενώ βοηθούν τις χώρες εταίρους να εκπληρώνουν τις διεθνείς υποχρεώσεις τους. Για παράδειγμα, η ΕΕ δρομολόγησε προγράμματα ανάπτυξης ικανοτήτων και προβολής ύψους 9 εκατ. ευρώ για να βοηθήσει τις αναπτυσσόμενες χώρες να αντιμετωπίσουν τις εργασιακές και περιβαλλοντικές προκλήσεις σε όλες τις αλυσίδες εφοδιασμού τόσο στην Ασία όσο και στη Λατινική Αμερική.

Η ΕΕ διαδραμάτισε ηγετικό ρόλο στις συζητήσεις των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με τη μεταρρύθμιση του τρόπου επίλυσης διαφορών μεταξύ επενδυτών και χωρών. Τον Ιανουάριο η ΕΕ υπέβαλε στην Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για το διεθνές εμπορικό δίκαιο πρόταση για τη σύσταση πολυμερούς δικαστηρίου για τη διευθέτηση τέτοιων διαφορών, γεγονός που αποτελεί σημαντική καινοτομία στην παγκόσμια διακυβέρνηση.

Τον Σεπτέμβριο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διοργάνωσε διάσκεψη υψηλού επιπέδου στις Βρυξέλλες για την ενδυνάμωση των γυναικών μέσω του εμπορίου .

Μια διαφανής και χωρίς αποκλεισμούς διαπραγματευτική διαδικασία

Η διαφάνεια και η συνεργασία με το κοινό εξακολουθούν να είναι ουσιώδεις παράμετροι της ενωσιακής εμπορικής πολιτικής για τη διασφάλιση των δημοκρατικών διαδικασιών, της εμπιστοσύνης των πολιτών και της λογοδοσίας. Πρέπει να διασφαλίζονται πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τις διαπραγματεύσεις, καθώς και κατά την εφαρμογή των συμφωνιών.

Γράφημα που δείχνει την ενίσχυση της διαφάνειας στις εμπορικές διαπραγματεύσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το 2016 και μετά

Το 2019 πραγματοποιήθηκαν 24 συνεδριάσεις με φορείς της κοινωνίας των πολιτών (φιλανθρωπικές οργανώσεις, οργανώσεις πολιτών, επιχειρηματικές ομάδες κτλ.) και 14 επίσημες συνεδριάσεις με την Επιτροπή Διεθνούς Εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, με στόχο τη διεξαγωγή ανοικτού διαλόγου σχετικά με το εμπόριο. Ο αριθμός των προτάσεων κειμένων διαπραγμάτευσης αυξήθηκε από 11 το 2016 σε 48 το 2017 και, αφού κορυφώθηκε στις 177 το 2018, μειώθηκε ξανά σε 42 το 2019. Ο αριθμός των εκθέσεων για τους γύρους διαπραγματεύσεων αυξήθηκε από 11 το 2016 σε 16 το 2017, 18 το 2018 και 19 το 2019. Ο αριθμός των ενημερωτικών δελτίων αυξήθηκε εντυπωσιακά, από έξι το 2016 σε 93 το 2017, και αφού κορυφώθηκε στα 103 το 2018, μειώθηκε σε 17 το 2019.

Η Επιτροπή συνέχισε να δημοσιεύει εκθέσεις για τους γύρους διαπραγματεύσεων, τα έγγραφα θέσης και τις προτάσεις κειμένων στις υπό διαπραγμάτευση εμπορικές συμφωνίες. Δημοσίευσε, επίσης, την τρίτη ολοκληρωμένη ετήσια έκθεσή της για την αξιολόγηση της εφαρμογής των εμπορικών συμφωνιών της ΕΕ. Αυτό έδωσε τη δυνατότητα στα ενδιαφερόμενα μέρη, στην κοινωνία των πολιτών και στα άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ να εξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ εφαρμόζει τις συμφωνίες της και παρείχε διδάγματα για τις εν εξελίξει και τις μελλοντικές εμπορικές διαπραγματεύσεις.

Γράφημα που δείχνει το εύρος του διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών για την εμπορική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η Επιτροπή διατηρεί επαφές με 529 καταχωρισμένες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών μέσω ενός ειδικού μόνιμου πλαισίου διαλόγου με αυτήν. Το 2019, στις 24 συναντήσεις διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών συμμετείχαν περισσότερα από 1 000 άτομα, και επίσης η κ. Σεσίλια Μάλμστρομ, επίτροπος Εμπορίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διοργάνωσε δύο διαλόγους με τους πολίτες στα κράτη μέλη.

Η ομάδα εμπειρογνωμόνων για τις εμπορικές συμφωνίες συνεδρίασε έξι φορές το 2019 για να συζητήσει θέματα όπως το ηλεκτρονικό εμπόριο, η μεταρρύθμιση του ΠΟΕ και η εφαρμογή των εμπορικών συμφωνιών. Η ομάδα, η οποία αποτελείται από 28 οργανώσεις που εκπροσωπούν επιχειρήσεις, συνδικαλιστικές ενώσεις, καταναλωτές και περιβαλλοντικούς φορείς, αποσκοπεί στην προώθηση του διαλόγου και τη συγκέντρωση απόψεων από ευρύ φάσμα ενδιαφερομένων.

Η εμπορική συμφωνία ΕΕ–Mercosur

Τον Ιούνιο η ΕΕ κατέληξε σε πολιτική συμφωνία για συνολική εμπορική συμφωνία με τη Mercosur η οποία περιλαμβάνει την Αργεντινή, τη Βραζιλία, την Ουρουγουάη και την Παραγουάη.

Συνοπτική παρουσίαση της εμπορικής συμφωνίας Ευρωπαϊκής Ένωσης‒Mercosur

Η εμπορική συμφωνία Ευρωπαϊκής Ένωσης‒Mercosur είναι σημαντική διότι οι δύο πλευρές αναλαμβάνουν σαφή δέσμευση για ανοικτό και βασιζόμενο σε κανόνες διεθνές εμπόριο. Η συμφωνία θα καταργήσει εισαγωγικούς δασμούς της Mercosur ύψους άνω των 4 δισεκατομμυρίων ευρώ, και από την άλλη οι χώρες της Mercosur θα αποκτήσουν ευκολότερη πρόσβαση στην αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επίσης, θα παγιώσει και θα στηρίξει τις εσωτερικές οικονομικές μεταρρυθμίσεις στις χώρες της Mercosur, ενώ παράλληλα θα προασπίζει τα υψηλότερα πρότυπα όσον αφορά την ασφάλεια των τροφίμων και την προστασία των καταναλωτών. Θα υπογραμμίζει το δικαίωμα να ορίζεται η αρχή της προφύλαξης ως βάση των περιβαλλοντικών κανόνων και θα περιλαμβάνει νομικά δεσμευτικές υποχρεώσεις σε ό,τι αφορά τα εργασιακά δικαιώματα και την προστασία του περιβάλλοντος, όπως την αποτελεσματική εφαρμογή της συμφωνίας των Παρισίων για την κλιματική αλλαγή. Η εμπορική συμφωνία Ευρωπαϊκής Ένωσης‒Mercosur θα προστατεύει επίσης πάνω από 350 παραδοσιακά ευρωπαϊκά εδέσματα από την απομίμηση. Θα εξασφαλίσει επίσης την κατάργηση των δασμών σε εισαγωγές προϊόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως αυτούς στα αυτοκίνητα (τρέχων δασμός: 35 %), τα φάρμακα (έως 14 %), τα είδη ένδυσης (35 %), τα δερμάτινα υποδήματα (35 %), τα κρασιά (27 %) και τις σοκολάτες (20 %). Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Στο πλαίσιο της ευρύτερης συμφωνίας σύνδεσης μεταξύ των δύο συνασπισμών, η νέα συμφωνία θα παγιώσει τις στενές πολιτικές και οικονομικές σχέσεις τους και θα δημιουργήσει μια αγορά 780 εκατομμυρίων ατόμων. Η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός και επενδυτικός εταίρος της Mercosur και η πρώτη που σύναψε συνολική εμπορική συμφωνία μαζί της.

Η συμφωνία, μόλις αρχίσει να ισχύει, θα μειώσει τους δασμούς, θα αυξήσει τις επιχειρηματικές ευκαιρίες, θα διευρύνει τις επιλογές των καταναλωτών, θα μειώσει τη γραφειοκρατία, θα τονώσει την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα, θα προωθήσει κοινές αξίες όπως η βιώσιμη ανάπτυξη και θα δημιουργήσει θέσεις εργασίας. Θα προωθήσει επίσης υψηλά εργασιακά και περιβαλλοντικά πρότυπα. Επιπλέον, η ΕΕ και η Mercosur έχουν δεσμευτεί να εφαρμόσουν αποτελεσματικά τη συμφωνία του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή.

Η συμφωνία οικονομικής εταιρικής σχέσης με την Ιαπωνία

Την 1η Φεβρουαρίου 2019 τέθηκε σε ισχύ η συμφωνία οικονομικής εταιρικής σχέσης ΕΕ-Ιαπωνίας που είχε υπογραφεί τον Ιούλιο του 2018, δημιουργώντας μια ανοικτή ζώνη συναλλαγών που καλύπτει περισσότερα από 570 εκατομμύρια άτομα. Η συμφωνία καταργεί σχεδόν το σύνολο του 1 δισ. ευρώ ιαπωνικών εισαγωγικών δασμών που κατέβαλλαν κάθε χρόνο οι εταιρείες της ΕΕ που εξήγαν στην Ιαπωνία, καθώς και ορισμένα μακροχρόνια κανονιστικά εμπόδια.

Ο Σίνζο Άμπε, πρωθυπουργός της Ιαπωνίας, και ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στο Φόρουμ για τη συνδεσιμότητα ΕΕ-Ασίας, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 27 Σεπτεμβρίου 2019.

Ο Σίνζο Άμπε, πρωθυπουργός της Ιαπωνίας, και ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στο Φόρουμ για τη συνδεσιμότητα ΕΕ-Ασίας, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 27 Σεπτεμβρίου 2019.

Η συμφωνία αυξάνει τις εξαγωγές της ΕΕ, δημιουργεί νέες ευκαιρίες για τις ευρωπαϊκές εταιρείες, όπως διευκόλυνση της πρόσβασης στις αγορές δημόσιων συμβάσεων της Ιαπωνίας, προσφέρει περισσότερες επιλογές στους καταναλωτές και συμβάλλει στις προσπάθειες των δύο μερών για τη διαμόρφωση παγκόσμιων εμπορικών κανόνων. Είναι η πρώτη εμπορική συμφωνία της ΕΕ που περιλαμβάνει ειδική δέσμευση για συμμόρφωση με τη συμφωνία του Παρισιού. Καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, η ΕΕ συνέχισε τις διαπραγματεύσεις με την Ιαπωνία για τα πρότυπα προστασίας των επενδύσεων και την επίλυση διαφορών.

Ασία και Αυστραλασία

Στις 30 Ιουνίου η ΕΕ και το Βιετνάμ υπέγραψαν συμφωνίες για την προστασία του ελεύθερου εμπορίου και των επενδύσεων, οι οποίες σηματοδοτούν ορόσημο στην εταιρική τους σχέση. Οι συμφωνίες είναι οι πλέον φιλόδοξες που έχει διαπραγματευθεί ποτέ η ΕΕ με μια αναδυόμενη οικονομία. Σε αναμονή της κύρωσης, η συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών θα μπορούσε να τεθεί σε ισχύ στα μέσα του 2020, ενώ η συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών ΕΕ-Σινγκαπούρης τέθηκε σε ισχύ την 21η Νοεμβρίου.

Οι συμφωνίες με τις δύο αυτές χώρες ενισχύουν περαιτέρω τη συνεργασία της ΕΕ με την περιοχή. Επίσης, η ΕΕ πραγματοποίησε τρεις γύρους διαπραγματεύσεων για τη σύναψη εμπορικής συμφωνίας με την Ινδονησία. Πραγματοποιήθηκαν τρεις γύροι συνομιλιών στις διαπραγματεύσεις για τη σύναψη εμπορικών συμφωνιών με την Αυστραλία και τέσσερις γύροι στις διαπραγματεύσεις για τη σύναψη εμπορικών συμφωνιών με τη Νέα Ζηλανδία.

Συνοπτική παρουσίαση της εμπορικής συμφωνίας Ευρωπαϊκής Ένωσης‒Βιετνάμ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Βιετνάμ υπέγραψαν στις 30 Ιουνίου 2019 συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών και συμφωνία προστασίας των επενδύσεων. Πρόκειται για την πιο φιλόδοξη εμπορική συμφωνία που έχει συναφθεί ποτέ με αναπτυσσόμενη χώρα. Θα επιφέρει την κατάργηση του 99 % των δασμών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Βιετνάμ. Το 2018 η αξία των εμπορευματικών συναλλαγών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Βιετνάμ ανήλθε σε 49 δισεκατομμύρια ευρώ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα εξάγει προϊόντα υψηλής τεχνολογίας, ηλεκτρικές συσκευές, μηχανήματα και αεροσκάφη και θα εισάγει τηλεφωνικές συσκευές, υποδήματα, ρύζι και κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα. Η συμφωνία στοχεύει επίσης στη βιώσιμη ανάπτυξη, καθώς το Βιετνάμ ανέλαβε δεσμεύσεις για την εφαρμογή των βασικών διεθνών προτύπων εργασίας, την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και την προστασία της βιοποικιλότητας. Πηγή: Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Συνοπτική παρουσίαση της συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών Ευρωπαϊκής Ένωσης‒Σινγκαπούρης

Η Σινγκαπούρη είναι ο πρώτος εμπορικός εταίρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Νοτιοανατολική Ασία. Οι συμφωνίες εμπορίου και επενδύσεων που έχουν συναφθεί θα είναι το σημείο αναφοράς για τη συνεργασία της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις άλλες χώρες της περιοχής. Οι κύριοι τομείς που καλύπτονται από αυτές τις συμφωνίες είναι: επισήμανση και δοκιμές ασφάλειας, διανοητική ιδιοκτησία, ανανεώσιμη ενέργεια, μικρότερες επιχειρήσεις, δημόσιες συμβάσεις, περιβάλλον και εργασία. Χάρη στις συμφωνίες η συνολική αξία του διμερούς εμπορίου θα ανέλθει σε 58,1 δισεκατομμύρια ευρώ, και οι εξαγωγές της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε 21,1 δισεκατομμύρια ευρώ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα εξάγει αυτοκίνητα και μηχανήματα και θα εισάγει χημικά προϊόντα και φάρμακα. Όσον αφορά τις συναλλαγές στον τομέα των υπηρεσιών, η συνολική αξία του διμερούς εμπορίου θα ανέλθει σε 44,4 δισεκατομμύρια ευρώ. Περίπου 10 000 επιχειρήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης χρησιμοποιούν ήδη τη Σινγκαπούρη ως περιφερειακό κόμβο. Η αξία των διμερών επενδύσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανήλθε σε 255,5 δισεκατομμύρια ευρώ το 2016, και οι συνολικές διμερείς επενδύσεις αυξήθηκαν κατά 25 % το 2015 σε σχέση με το 2014. Άλλα οφέλη από τη νέα συμφωνία Ευρωπαϊκής Ένωσης‒Σινγκαπούρης είναι η εξάλειψη όλων των δασμών της Σινγκαπούρης στις εξαγωγές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των περισσότερων δασμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα προϊόντα της Σινγκαπούρης, καθώς και η κατάργηση των μη δασμολογικών φραγμών σε τομείς όπως οι ηλεκτρονικές συσκευές, όπου η Σινγκαπούρη θα αναγνωρίζει τα πρότυπα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η συμφωνία θα συμβάλει επίσης στην προστασία των εργασιακών δικαιωμάτων και θα θέσει σε ισχύ συμφωνία προστασίας των επενδύσεων σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πηγή: Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής

Οι σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες εξακολούθησαν να εστιάζονται στην ανάπτυξη θετικού εμπορικού θεματολογίου, την αντιμετώπιση ζητημάτων κοινού ενδιαφέροντος και την αποφυγή εμπορικών διενέξεων. Βάση για τα ανωτέρω ήταν η κοινή δήλωση του προέδρου της Επιτροπής Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ και του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ το 2018, με την οποία συγκροτήθηκε εκτελεστική ομάδα εργασίας για τη διευκόλυνση των εμπορικών συναλλαγών και την ανάπτυξη θετικού διατλαντικού εμπορικού θεματολογίου.

Σύντομη παρουσίαση των εμπορικών συναλλαγών Ευρωπαϊκής Ένωσης‒Ηνωμένων Πολιτειών

Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι η μεγαλύτερη εξαγωγική αγορά για τα εμπορεύματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το 2018 απορρόφησαν 407 δισεκατομμύρια ευρώ των συνολικών εξαγωγών εμπορευμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή ποσοστό 21 %. Πηγή: Eurostat.

Το 2019 η ομάδα επικεντρώθηκε σε κανονιστικά θέματα. Τον Απρίλιο το Συμβούλιο εξουσιοδότησε την Επιτροπή να διαπραγματευθεί με τις Ηνωμένες Πολιτείες σχετικά με τους βιομηχανικούς δασμούς και την αξιολόγηση της συμμόρφωσης.

Τον Ιούλιο η Επιτροπή δημοσίευσε έκθεση προόδου σχετικά με την εφαρμογή της κοινής δήλωσης, στην οποία παρουσιάζονται θετικά αποτελέσματα, ιδίως σε τομείς όπως η ενέργεια, οι σπόροι σόγιας, τα φάρμακα, η κυβερνοασφάλεια και τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα. Το 2019 ο όγκος των ενωσιακών εισαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου από τις Ηνωμένες Πολιτείες έφθασε στο υψηλότερό του επίπεδο, καθιστώντας τον ενεργειακό εφοδιασμό της ΕΕ πιο διαφοροποιημένο και ασφαλέστερο. Οι περαιτέρω εργασίες επικεντρώθηκαν στην αξιολόγηση της συμμόρφωσης, στα πρότυπα για τις νέες και τις αναδυόμενες τεχνολογίες και στη συνεχή πρόοδο σε συγκεκριμένους τομείς. Ενώ οι εργασίες αυτές συνεχίζονται, και οι δύο πλευρές συμφώνησαν να μην επιβάλουν νέους δασμούς στο εμπόριό τους.

Τον Ιούλιο η ΕΕ συμφώνησε να αυξήσει το ποσοστό των Ηνωμένων Πολιτειών επί της ποσόστωσης εισαγωγής της για βόειο κρέας χωρίς ορμόνες. Σε αντάλλαγμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες δέχθηκαν να μην επαναφέρουν μέτρα κατά της ΕΕ στην έρευνα βάσει του άρθρου 301 σχετικά με τα μέτρα της ΕΕ για το κρέας και τα προϊόντα με βάση το κρέας. Τέθηκε επίσης σε ισχύ η συμφωνία αμοιβαίας αναγνώρισης των επιθεωρήσεων των εγκαταστάσεων παρασκευής φαρμάκων για ανθρώπινη χρήση.

Κίνα

Η σύνοδος κορυφής ΕΕ-Κίνας τον Απρίλιο είχε ως αποτέλεσμα πολλές κοινές δεσμεύσεις. Η Κίνα συμφώνησε να άρει διάφορους εμπορικούς φραγμούς και δεσμεύτηκε να συνάψει συμφωνία για την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων (ονομασίες παραδοσιακών ευρωπαϊκών τροφίμων και ποτών) και να ολοκληρώσει τη συνολική διαπραγμάτευση για τις επενδύσεις έως το 2020.

Συνοπτική παρουσίαση της συμφωνίας Ευρωπαϊκής Ένωσης‒Κίνας για τις γεωγραφικές ενδείξεις

Η συμφωνία Ευρωπαϊκής Ένωσης‒Κίνας για τις γεωγραφικές ενδείξεις είναι συμφωνία-σταθμός μεταξύ των δύο πλευρών. Αποτελεί απτό παράδειγμα διμερούς συνεργασίας και δίνει έμφαση στον ανοικτό χαρακτήρα και στην προσήλωση στους διεθνείς κανόνες ως βάση για τις εμπορικές σχέσεις. Εκατό γεωγραφικές ενδείξεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα προστατεύονται στην Κίνα και ισόποσες κινεζικές γεωγραφικές ενδείξεις θα προστατεύονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο κατάλογος των γεωγραφικών ενδείξεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης που θα προστατεύονται στην Κίνα περιλαμβάνει προϊόντα όπως Mozzarella di Bufala Campana, Languedoc, Ελιά Καλαμάτας και Münchener Bier. Ο κατάλογος των κινεζικών προϊόντων περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τα εξής: Wuyuan Lü Cha (πράσινο τσάι Wuyuan), Chaidamu Gou Qi (καρπός γκότζι Chaidamu), Panjin Da Mi (ρύζι Panjin) και Wuchuan Yue Bing (γλυκό Wuchuan). Η Κίνα είναι μια αγορά 1,4 δισεκατομμυρίων καταναλωτών και ο δεύτερος σημαντικότερος προορισμός των εξαγωγών γεωργικών ειδών διατροφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με εισαγωγές αξίας 13,5 δισεκατομμυρίων ευρώ την περίοδο μεταξύ Νοεμβρίου 2018 και Οκτωβρίου 2019. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε αύξηση 27,2 % σε 1 έτος. Η κινεζική αγορά έχει μεγάλες προοπτικές ανάπτυξης σε ό,τι αφορά τα ευρωπαϊκά τρόφιμα και ποτά, με μια διευρυνόμενη μεσαία τάξη που δείχνει ιδιαίτερη προτίμηση στα εμβληματικά ευρωπαϊκά προϊόντα. Διαθέτει επίσης δικό της, ανεπτυγμένο σύστημα γεωγραφικών ενδείξεων, το οποίο θα γνωρίσουν περαιτέρω οι καταναλωτές της Ευρωπαϊκής Ένωσης χάρη στη συμφωνία. Η συμφωνία, μετά την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων, θα υποβληθεί πλέον σε νομικό έλεγχο. Από πλευράς Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα ζητηθεί η έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου. Η συμφωνία αναμένεται ότι θα αρχίσει να ισχύει πριν από το τέλος του 2020. Τέσσερα έτη μετά την έναρξη ισχύος της συμφωνίας, το πεδίο εφαρμογής της θα επεκταθεί ώστε να καλύπτει άλλες 175 ονομασίες γεωγραφικών ενδείξεων και των δύο πλευρών. Για τις ονομασίες αυτές θα πρέπει να ακολουθηθεί η ίδια διαδικασία καταχώρισης με τις 100 ονομασίες από κάθε συμβαλλόμενο που καλύπτονται ήδη από τη συμφωνία. Πηγή: Eurostat.

Τον Νοέμβριο οι διαπραγματεύσεις για την προστασία των εν λόγω ενδείξεων ολοκληρώθηκαν, έπειτα από εννέα έτη. Η συμφωνία αυτή αναμένεται ότι θα παρέχει υψηλό επίπεδο προστασίας για 200 ονομασίες μόλις αρχίσει να ισχύει, και για 175 επιπλέον ονομασίες τέσσερα έτη μετά την έναρξη ισχύος της. Η Κίνα είναι η δεύτερη μεγαλύτερη αγορά γεωργικών προϊόντων διατροφής για την ΕΕ και αποτελεί αναπτυσσόμενη αγορά προϊόντων με συγκεκριμένη γεωγραφική ένδειξη.

Η ΕΕ και η Κίνα πραγματοποίησαν έξι γύρους συνομιλιών για μια επενδυτική συμφωνία και εξακολούθησαν να εργάζονται για τη μεταρρύθμιση του ΠΟΕ.

Σύντομη παρουσίαση των εμπορικών συναλλαγών Ευρωπαϊκής Ένωσης‒Κίνας

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Κίνας και η Κίνα είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το 2018 οι εμπορευματικές συναλλαγές μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Κίνας ανήλθαν σε 1,7 δισεκατομμύρια ευρώ ημερησίως. Το 2018 η Ευρωπαϊκή Ένωση εξήγαγε στην Κίνα εμπορεύματα αξίας 211 δισεκατομμυρίων ευρώ και εισήγαγε εμπορεύματα αξίας 395 δισεκατομμυρίων ευρώ. Το ίδιο έτος η Ευρωπαϊκή Ένωση εξήγαγε υπηρεσίες αξίας 51 δισεκατομμυρίων ευρώ στην Κίνα και η Κίνα εξήγαγε υπηρεσίες αξίας 30 δισεκατομμυρίων ευρώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Επί του παρόντος, η Ευρωπαϊκή Ένωση διαπραγματεύεται με την Κίνα συνολική συμφωνία για τις επενδύσεις. Η συμφωνία αυτή αναμένεται ότι θα δημιουργήσει πιο ισότιμους όρους ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις και νέες ευκαιρίες στις αγορές και των δύο πλευρών. Αναμένεται επίσης ότι θα ενθαρρύνει την Κίνα να προωθήσει τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις της και να αναθέσει καθοριστικότερο ρόλο στην αγορά. Έτσι, θα επιτρέψει ευρύτερες εμπορικές φιλοδοξίες όταν οι συνθήκες θα είναι κατάλληλες. Πηγή: Eurostat.

Νότια και ανατολική γειτονία

Η συμφωνία σύνδεσης ΕΕ-Μαρόκου τροποποιήθηκε ώστε να συμπεριλάβει τον λαό της Δυτικής Σαχάρας, ανοίγοντας τον δρόμο για την επανέναρξη των συνομιλιών σχετικά με την εμβάθυνση της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ-Μαρόκου. Τον Μάιο οι διαπραγματεύσεις για μια σφαιρική και σε βάθος ζώνη ελεύθερων συναλλαγών με την Τυνησία ανεστάλησαν λόγω της πολιτικής κατάστασης της χώρας.

Η ΕΕ διεξήγαγε διμερείς συζητήσεις για το εμπόριο και τις επενδύσεις με ορισμένες χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου. Οι βελτιώσεις που συμφωνήθηκαν κατόπιν διαπραγμάτευσης με την Ιορδανία στο καθεστώς κανόνων καταγωγής για τη στήριξη της απασχόλησης των Σύρων προσφύγων τέθηκαν σε εφαρμογή στις αρχές του 2019.

Σε σχέση με τις σφαιρικές και σε βάθος ζώνες ελεύθερων συναλλαγών με τη Γεωργία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία, η ΕΕ εστίασε την προσοχή της στην εφαρμογή. Κατέληξε επίσης σε συμφωνία με την Ουκρανία για τον περιορισμό των εξαγωγών πουλερικών της στην ΕΕ. Στις 6 Ιουλίου η ΕΕ μονογράφησε ενισχυμένη συμφωνία εταιρικής σχέσης και συνεργασίας με την Κιργιζία, η οποία περιλαμβάνει σημαντικά κεφάλαια για το εμπόριο.

Λατινική Αμερική

Το 2019 συνεχίστηκε η συνεργασία με το Μεξικό για την υπογραφή και τη σύναψη της εκσυγχρονισμένης συνολικής συμφωνίας. Η ΕΕ και η Χιλή πραγματοποίησαν τρεις γύρους διαπραγματεύσεων για να επικαιροποιήσουν τη συμφωνία εμπορίου τους του 2002. Στόχος είναι μια φιλόδοξη, ισορροπημένη και προοδευτική συμφωνία που θα συμβάλει στην περαιτέρω απελευθέρωση του εμπορίου και των επενδύσεων, θα προαγάγει τις αξίες της ΕΕ και θα αντιμετωπίσει ζητήματα όπως το εμπόριο σε σχέση με το φύλο. Οι διατάξεις για το εμπόριο σε σχέση με το φύλο θα ενισχύσουν την κατανόηση των περιορισμών και των ευκαιριών που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στο διεθνές εμπόριο και θα επιτρέψουν την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών με στόχο τη διευκόλυνση της συμμετοχής των γυναικών.

Γαλλικό κρασί σε σουπερμάρκετ της Πόλης του Μεξικού στο οποίο πωλούνται ευρωπαϊκά προϊόντα. Η εκσυγχρονισμένη συνολική συμφωνία ΕΕ-Μεξικού θα απελευθερώσει το 99 % των συναλλαγών μεταξύ των δύο μερών.

Γαλλικό κρασί σε σουπερμάρκετ της Πόλης του Μεξικού στο οποίο πωλούνται ευρωπαϊκά προϊόντα. Η εκσυγχρονισμένη συνολική συμφωνία ΕΕ-Μεξικού θα απελευθερώσει το 99 % των συναλλαγών μεταξύ των δύο μερών.

Τον Ιούνιο, στο πλαίσιο της εφαρμογής των εμπορικών συμφωνιών, η επιτροπή σύνδεσης ΕΕ-Κεντρικής Αμερικής πραγματοποίησε την πέμπτη συνεδρίασή της, ενώ τον Οκτώβριο συνεδρίασε η ομάδα εμπορίου της ΕΕ και της Κολομβίας, του Ισημερινού και του Περού.

Χώρες Αφρικής, Καραϊβικής και Ειρηνικού

Οι συμφωνίες οικονομικής εταιρικής σχέσης είναι εμπορικές και αναπτυξιακές συμφωνίες μεταξύ της ΕΕ και των χωρών και περιφερειών της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού. Επί του παρόντος ισχύουν προσωρινά 31 τέτοιες συμφωνίες. Οι συμφωνίες μπορούν να θεωρηθούν δομικά στοιχεία για μια μελλοντική διηπειρωτική ζώνη ελεύθερων συναλλαγών, κάτι που αποτελεί έναν από τους μακροπρόθεσμους στόχους της νέας συμμαχίας Αφρικής-Ευρώπης για βιώσιμες επενδύσεις και θέσεις εργασίας, η οποία στηρίζει τις αφρικανικές προσπάθειες για μια ηπειρωτική ζώνη ελεύθερων συναλλαγών. Τον Φεβρουάριο οι Κομόρες προσχώρησαν στη συμφωνία για την ανατολική και μεσημβρινή Αφρική και τον Οκτώβριο η ΕΕ ξεκίνησε συνομιλίες με τις πέντε χώρες που εφαρμόζουν την τρέχουσα συμφωνία, με σκοπό αυτή να διευρυνθεί πέραν των μειώσεων των δασμών ώστε να αντιμετωπίζει και άλλους εμπορικούς και επενδυτικούς φραγμούς και να δημιουργεί ευκαιρίες. Η ΕΕ συζήτησε επίσης θέματα εμπορίου και επενδύσεων στο πλαίσιο των εν εξελίξει διαπραγματεύσεων για μια συμφωνία-πλαίσιο που θα αντικαταστήσει τη συμφωνία του Κοτονού.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7

Χώρος δικαιοσύνης και θεμελιωδών δικαιωμάτων με βάση την αμοιβαία εμπιστοσύνη

© Fotolia

Η δημοκρατία μπορεί να ευδοκιμήσει στην κοινωνία μας μόνο αν έχουμε ανεξάρτητα δικαστήρια τα οποία εγγυώνται την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και των πολιτικών ελευθεριών, ενεργή κοινωνία των πολιτών και ελεύθερα μέσα ενημέρωσης που εξασφαλίζουν τον πλουραλισμό. Το 2019 η Επιτροπή αποφάσισε να λάβει μια σειρά μέτρων που αποσκοπούσαν στην ενίσχυση του κράτους δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω της αποτελεσματικότερης προαγωγής του, της πρόληψης των απειλών και της αντιμετώπισης παραβάσεων.

Η εκσυγχρονισμένη ενωσιακή νομοθεσία ενισχύει την προστασία των καταναλωτών στοχεύοντας τις παραπλανητικές πρακτικές μάρκετινγκ, θεσπίζοντας αποτελεσματικούς κανόνες επιβολής κυρώσεων και προβλέποντας μέτρα επανόρθωσης για τα θύματα αθέμιτων πρακτικών.

Τα νέα μέτρα προστασίας για τους μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος διευκολύνουν την επιβολή των κανόνων της ΕΕ στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι παραβάσεις θα μπορούσαν να βλάψουν σοβαρά το δημόσιο συμφέρον. Η ΕΕ υιοθετεί σθεναρή στάση προστατεύοντας όσους εκτίθενται σε κίνδυνο αποκαλύπτοντας παραβιάσεις του ενωσιακού δικαίου. Οι κανόνες αυτοί προστατεύουν επίσης την ελευθερία της έκφρασης και την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, δεδομένου ότι οι μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος αποτελούν πηγές ζωτικής σημασίας για τους ερευνητές-δημοσιογράφους.

Στις εκλογές του 2019 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σημειώθηκε το υψηλότερο ποσοστό συμμετοχής (50,7 %) από το 1994. Η συντονισμένη προσέγγιση των κρατών μελών και των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της εφαρμογής της δέσμης μέτρων για τις εκλογές που δημοσίευσε η Επιτροπή, συνέβαλε στην προστασία των δεύτερων σε συμμετοχή δημοκρατικών εκλογών στον κόσμο από τη χειραγώγηση και τις παρεμβάσεις.

Ενίσχυση του κράτους δικαίου

Το κράτος δικαίου είναι μία από τις κοινές αξίες πάνω στις οποίες έχει θεμελιωθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση· η διαφύλαξή του αποτελεί ευθύνη που βαρύνει όλα τα κράτη μέλη και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ.

Η διατήρηση του κράτους δικαίου είναι απαραίτητη για τη λειτουργία της ΕΕ σε όλους τους τομείς, από την εσωτερική αγορά έως τη συνεργασία στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων. Η προάσπιση του κράτους δικαίου σημαίνει επίσης ότι οι εθνικοί δικαστές, οι οποίοι είναι και δικαστές της ΕΕ, μπορούν να εκπληρώνουν τον ρόλο τους όταν ασχολούνται με θέματα που αφορούν την εφαρμογή του ενωσιακού δικαίου.

Τον Απρίλιο η Επιτροπή δρομολόγησε διαδικασία αποτίμησης, εξετάζοντας τα διαθέσιμα εργαλεία για την παρακολούθηση, την αξιολόγηση και την προστασία του κράτους δικαίου στην Ένωση. Έκανε απολογισμό των προηγούμενων ετών και ζήτησε έναν ευρύτερο ευρωπαϊκό διάλογο για τον τρόπο με τον οποίο το κράτος δικαίου θα μπορούσε να ενισχυθεί περαιτέρω. Η εμπειρία του παρελθόντος υπογράμμιζε την ανάγκη ταχύτερης προαγωγής του κράτους δικαίου, έγκαιρης πρόληψης των κινδύνων ή των παραβάσεων και αποτελεσματικής αντίδρασης σε περίπτωση διαπίστωσής τους.

Τον Ιούλιο η Επιτροπή εξέδωσε δεύτερη ανακοίνωση με τις δικές της προτάσεις στους τομείς της προαγωγής, της πρόληψης και της αντίδρασης.

Όσον αφορά τον πρώτο τομέα (προαγωγή), η Επιτροπή θα ενισχύσει τις επαφές της με το ευρύ κοινό για θέματα σχετικά με το κράτος δικαίου, θα εντείνει τη συνεργασία με το Συμβούλιο της Ευρώπης και άλλους διεθνείς οργανισμούς και θα παράσχει χρηματοδότηση σε ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνίας των πολιτών, που προάγουν έναν κοινό πνεύμα ως προς το κράτος δικαίου.

Ως προς τον δεύτερο τομέα (πρόληψη), η Επιτροπή θα θεσπίσει έναν ετήσιο κύκλο επανεξέτασης του κράτους δικαίου για να παρακολουθεί την κατάσταση σε όλα τα κράτη μέλη. Για να στηρίξει αυτή τη διαδικασία, θα εκπονεί κάθε χρόνο έκθεση για το κράτος δικαίου, θα αναπτύξει περαιτέρω τον πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης και θα ενισχύσει τον διάλογο με τα άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ, τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη.

Όσον αφορά τον τρίτο τομέα (αντίδραση), η Επιτροπή θα υιοθετήσει μια στρατηγική προσέγγιση για τις διαδικασίες επί παραβάσει, με βάση την αναπτυσσόμενη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Συνοπτική παρουσίαση του πλαισίου για το κράτος δικαίου

Στόχος του συγκεκριμένου πλαισίου είναι η αντιμετώπιση συστημικών απειλών κατά του κράτους δικαίου μέσω ενός διαλόγου πολλαπλών σταδίων μεταξύ της Επιτροπής και του οικείου κράτους μέλους. Στην αρχή διενεργείται αξιολόγηση από την Επιτροπή, ακολουθούμενη από γνώμη και σύσταση της Επιτροπής, καθώς και παρακολούθηση της συνέχειας που δίνεται στη σύστασή της. Το άρθρο 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση συνιστά έκτακτο και έσχατο μέτρο για την πρόληψη ή την επίλυση σοβαρής παραβίασης του κράτους δικαίου σε κράτος μέλος. Ο μηχανισμός ενεργοποιείται από το Κοινοβούλιο, την Επιτροπή ή το ένα τρίτο των κρατών μελών, και ακολουθεί διαπίστωση από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της παραβίασης των αξιών του άρθρου 2. Η απόφαση αυτή συνεπάγεται τη δυνατότητα εκτεταμένων κυρώσεων, συμπεριλαμβανομένης της αναστολής του δικαιώματος ψήφου στο Συμβούλιο. Σκοπός των διαδικασιών επί παραβάσει είναι η διασφάλιση της ορθής εφαρμογής και του σεβασμού του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε εθνικό επίπεδο. Η διαδικασία επί παραβάσει είναι μια διαδικασία τριών σταδίων με τη συμμετοχή της Επιτροπής και του κράτους μέλους, στο τέλος της οποίας η Επιτροπή μπορεί να παραπέμψει την υπόθεση στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η Επιτροπή ζήτησε επίσης την ταχεία έγκριση της πρότασης που υποβλήθηκε στο πλαίσιο του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ σε περίπτωση που γενικευμένες ελλείψεις όσον αφορά το κράτος δικαίου συνιστούν κίνδυνο για τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ.

Η Επιτροπή κίνησε αρκετές διαδικασίες επί παραβάσει σε σχέση με το κράτος δικαίου. Στις 24 Ιουνίου και στις 5 Νοεμβρίου 2019 το Δικαστήριο εξέδωσε τελεσίδικες αποφάσεις σε διαδικασίες επί παραβάσει που είχε κινήσει η Επιτροπή κατά της Πολωνίας, επιβεβαιώνοντας ότι η πολωνική νομοθεσία σχετικά με τη μείωση της ηλικίας συνταξιοδότησης των δικαστών του Ανωτάτου Δικαστηρίου και των τακτικών δικαστηρίων συνιστά παραβίαση της ενωσιακής νομοθεσίας σχετικά με την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Επιπλέον, στις 10 Οκτωβρίου 2019 η Επιτροπή αποφάσισε να παραπέμψει την Πολωνία στο Δικαστήριο στο πλαίσιο διαδικασίας επί παραβάσει για το νέο πειθαρχικό καθεστώς για τους δικαστές, δεδομένου ότι αυτό υπονομεύει την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης μην παρέχοντας τα απαραίτητα εχέγγυα για την προστασία των Πολωνών δικαστών από τον πολιτικό έλεγχο.

Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και βάσει πρότασης της Επιτροπής, το Συμβούλιο εξέδωσε ειδικές ανά χώρα συστάσεις σχετικά με τη λειτουργία του συστήματος απονομής δικαιοσύνης για την Ιταλία, την Κροατία, την Κύπρο, τη Μάλτα, την Ουγγαρία, την Πορτογαλία και τη Σλοβακία.

Προστασία των δικαιωμάτων και καταπολέμηση των διακρίσεων

Διασφάλιση των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία

Η ευρωπαϊκή πράξη για την προσβασιμότητα εγκρίθηκε τον Απρίλιο και διασφαλίζει την πρόσβαση των ατόμων με αναπηρίες σε προϊόντα και υπηρεσίες όπως τα κινητά τηλέφωνα, οι υπολογιστές, τα ηλεκτρονικά βιβλία, το ηλεκτρονικό εμπόριο, οι ιστότοποι μεταφορών και οι τραπεζικές υπηρεσίες για καταναλωτές.

Βίντεο για την προσβασιμότητα της Βαρσοβίας

Τον Δεκέμβριο η Βαρσοβία τιμήθηκε με το Βραβείο Προσβάσιμης Πόλης για το 2020, με το οποίο αναγνωρίζονται η προθυμία, η ικανότητα και οι προσπάθειες μιας πόλης να γίνει πιο προσιτή.© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2019

Τον Μάιο η Επιτροπή δρομολόγησε την εκστρατεία ευαισθητοποίησης «Πώς συμβάλλει η ΕΕ στην καταπολέμηση των διακρίσεων στον χώρο εργασίας», με στόχο την ενημέρωση των πολιτών και των επιχειρήσεων σχετικά με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους.

Προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος

Τον Οκτώβριο εγκρίθηκαν πρότυπα σε επίπεδο ΕΕ για τη διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος που καταγγέλλουν παραβιάσεις των ενωσιακών κανόνων. Η οδηγία καλύπτει ευρύ φάσμα βασικών τομέων όπως οι δημόσιες συμβάσεις, η ασφάλεια των προϊόντων, των τροφίμων και των μεταφορών, η προστασία του περιβάλλοντος, η δημόσια υγεία και η πυρηνική ασφάλεια. Οι νέοι κανόνες δημιουργούν διαύλους για την υποβολή εμπιστευτικών αναφορών, τόσο στο πλαίσιο ιδιωτικών και δημόσιων οργανισμών όσο και προς τις δημόσιες αρχές, και αναμένεται ότι θα προστατεύουν τους εργαζομένους από την απόλυση και άλλες μορφές αντιποίνων.

Καταπολέμηση της παραπληροφόρησης, των εγκλημάτων μίσους και της ρητορικής μίσους

Τον Ιανουάριο η τέταρτη αξιολόγηση του κώδικα δεοντολογίας της ΕΕ για την καταπολέμηση της παράνομης ρητορικής μίσους στο διαδίκτυο, ο οποίος υπογράφηκε το 2016 με μεγάλες εταιρείες ΤΠ, έδειξε ότι η πρωτοβουλία εξακολουθεί να αποφέρει καρπούς. Οι εταιρείες ΤΠ εξετάζουν το 89 % του σεσημασμένου περιεχομένου εντός 24 ωρών και το αφαιρούν στο 72 % των περιπτώσεων, σε σύγκριση με το 40 % και το 28 % αντίστοιχα το 2016 που εισήχθη ο κώδικας. Η αξιολόγηση κατέδειξε επίσης τους τομείς στους οποίους οι εταιρείες πρέπει να βελτιώσουν την ανατροφοδότησή τους στους χρήστες.

Ενόψει των ευρωπαϊκών εκλογών, η Επιτροπή δημοσίευε μηνιαίες εκθέσεις του Facebook, της Google και του Twitter οι οποίες παρουσίαζαν κάποια πρόοδο όσον αφορά τον έλεγχο της τοποθέτησης διαφημίσεων, τη διαφάνεια των πολιτικών διαφημίσεων, το κλείσιμο των ψεύτικων λογαριασμών και τα συστήματα επισήμανσης για τα αυτοματοποιημένα μποτ. Ωστόσο, οι υπογράφοντες οφείλουν να εντείνουν τις προσπάθειές τους, με βασικό στόχο την ανάπτυξη εργαλείων για την αύξηση της διαφάνειας και της αξιοπιστίας των ιστότοπων που φιλοξενούν αγγελίες.

Συνοπτική παρουσίαση του αντίκτυπου του κώδικα συμπεριφοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη διαγραφή αναρτήσεων με ρητορική μίσους στο διαδίκτυο

Στον πρώτο γύρο παρακολούθησης, τον Δεκέμβριο του 2016, το ποσοστό εξέτασης κοινοποιήσεων εντός των πρώτων 24 ωρών ανερχόταν στο 60 % για το YouTube, στο 50 % για το Facebook και στο 20 % για το Twitter. Στον δεύτερο γύρο παρακολούθησης, τον Μάιο του 2017, το ποσοστό εξέτασης κοινοποιήσεων εντός των πρώτων 24 ωρών ήταν 40 % για το YouTube, 60 % για το Facebook και λίγο κάτω από 40 % για το Twitter. Στον τρίτο γύρο παρακολούθησης, τον Δεκέμβριο του 2017, το ποσοστό εξέτασης κοινοποιήσεων εντός των πρώτων 24 ωρών ανερχόταν στο 60 % για το YouTube, στο 90 % για το Facebook και στο 80 % για το Twitter. Στον τέταρτο γύρο παρακολούθησης, τον Δεκέμβριο του 2018, το ποσοστό εξέτασης κοινοποιήσεων εντός των πρώτων 24 ωρών ήταν 80 % για το YouTube, πάνω από 90 % για το Facebook και λίγο κάτω από 90 % για το Twitter. Για πρώτη φορά σε αυτό τον γύρο παρακολουθήθηκαν και το Instagram και το Google+, και το ποσοστό εξέτασης κοινοποιήσεων εντός των πρώτων 24 ωρών ήταν λίγο κάτω από 80 % και 60 %, αντίστοιχα. Το μέσο ποσοστό εξέτασης κοινοποιήσεων αυξάνεται συνεχώς: από 40 % τον Δεκέμβριο του 2016 σε 50 % τον Μάιο του 2017, 80 % τον Δεκέμβριο του 2017 και σχεδόν 90 % τον Δεκέμβριο του 2018.

Επισκόπηση της κοινής και συντονισμένης δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά της παραπληροφόρησης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναπτύσσει κοινή και συντονισμένη δράση κατά της παραπληροφόρησης. Αρχικά, τον Μάρτιο του 2015, δημιούργησε την ειδική ομάδα East StratCom στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης και στη συνέχεια, τον Απρίλιο του 2016, εφάρμοσε το κοινό πλαίσιο για την αντιμετώπιση υβριδικών απειλών. Την άνοιξη του 2018 εκδόθηκε ανακοίνωση με θέμα «Αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης στο διαδίκτυο: Μια ευρωπαϊκή προσέγγιση», ακολουθούμενη τον Σεπτέμβριο του 2018 από μια δέσμη μέτρων για τη διασφάλιση ελεύθερων και δίκαιων ευρωπαϊκών εκλογών και έναν κώδικα δεοντολογίας κατά της παραπληροφόρησης, ενώ τον Νοέμβριο του ίδιου έτους άρχισε να λειτουργεί το παρατηρητήριο για την παραπληροφόρηση και την ανάλυση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Τον επόμενο μήνα παρουσιάστηκε σχέδιο δράσης κατά της παραπληροφόρησης. Τον Ιανουάριο του 2019 πραγματοποιήθηκε η εναρκτήρια συνεδρίαση του ευρωπαϊκού δικτύου συνεργασίας για τις εκλογές, και μέχρι τον Μάιο του 2019 είχε πραγματοποιηθεί η υποβολή εκθέσεων από τις διαδικτυακές πλατφόρμες. Τον Μάρτιο του 2019 υλοποιήθηκε η Ευρωπαϊκή εβδομάδα γραμματισμού στα μέσα ενημέρωσης και δημιουργήθηκε το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης. Τον Μάιο του 2019 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμμετείχε στην άτυπη σύνοδο των ηγετών της ΕΕ-27 (όλα τα κράτη μέλη εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου) στο Σιμπίου.

Μεγαλύτερη προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα

Κατά το πρώτο έτος μετά την έναρξη εφαρμογής του γενικού κανονισμού για την προστασία δεδομένων (ΓΚΠΔ), προτεραιότητα της Επιτροπής ήταν να εξασφαλίσει την ορθή εφαρμογή του. Η Επιτροπή, σε έκθεση που εξέδωσε τον Ιούλιο, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα περισσότερα κράτη μέλη είχαν θεσπίσει το αναγκαίο νομικό πλαίσιο και δήλωσε ότι η ίδια θα παρακολουθεί τη διαδικασία συμμόρφωσης με τον ΓΚΠΔ και θα περιορίσει τον κατακερματισμό του πλαισίου προστασίας των δεδομένων.

Οι επιχειρήσεις αποκτούν νοοτροπία συμμόρφωσης, ενώ οι πολίτες έχουν συνειδητοποιήσει καλύτερα τη σημασία της προστασίας των δεδομένων και των δικαιωμάτων τους και τα ασκούν όλο και περισσότερο. Ταυτόχρονα, η σύγκλιση ως προς την υψηλού επιπέδου προστασία δεδομένων σημειώνει πρόοδο σε διεθνές επίπεδο.

Ο Βόιτσεχ Βιεβιουρόφσκι διορίστηκε Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων τον Δεκέμβριο του 2019 για πενταετή θητεία.

Ο Βόιτσεχ Βιεβιουρόφσκι διορίστηκε Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων τον Δεκέμβριο του 2019 για πενταετή θητεία.

Ένα παράδειγμα των οφελών που αποφέρει η εν λόγω παγκόσμια σύγκλιση είναι η ρύθμιση περί αμοιβαίας επάρκειας ΕΕ-Ιαπωνίας που τέθηκε σε ισχύ τον Φεβρουάριο, δημιουργώντας τον μεγαλύτερο χώρο ασφαλών και ελεύθερων δεδομένων στον κόσμο. Οι Ευρωπαίοι θα απολαμβάνουν υψηλού επιπέδου προστασία της ιδιωτικής ζωής όταν τα δεδομένα τους διαβιβάζονται στην Ιαπωνία, και οι επιχειρήσεις της ΕΕ θα έχουν προνομιακή πρόσβαση στην ιαπωνική αγορά.

Η Επιτροπή παρακολουθεί επίσης τη μεταφορά της οδηγίας για την προστασία των δεδομένων στο πλαίσιο της επιβολής του νόμου στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών και, στο πλαίσιο αυτό, κίνησε διαδικασίες επί παραβάσει κατά αρκετών κρατών μελών.

Ισότητα

Η νέα οδηγία για την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής, που εγκρίθηκε τον Ιούνιο, θα ενθαρρύνει την ίση κατανομή των ευθυνών φροντίδας μεταξύ γυναικών και ανδρών. Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. κεφάλαιο 5.

Η Επιτροπή συνέχισε την προσπάθεια ευαισθητοποίησης όσον αφορά τα δικαιώματα των λεσβιών, των ομοφυλόφιλων, των αμφιφυλόφιλων, των διεμφυλικών και των μεσοφυλικών (ΛΟΑΔΜ). Η τελευταία ετήσια έκθεση για την προώθηση της ισότητας των ΛΟΑΔΜ, η οποία δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο, παρέχει μια επισκόπηση των μέτρων που έλαβε η Επιτροπή για την καταπολέμηση των διακρίσεων.

Το κτίριο της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης της ΕΕ φωταγωγημένο στα χρώματα της σημαίας του ουράνιου τόξου για τη Διεθνούς ημέρας κατά της ομοφοβίας, της τρανσφοβίας και της αμφιφοβίας, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 16 Μαΐου 2019.

Το κτίριο της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης της ΕΕ φωταγωγημένο στα χρώματα της σημαίας του ουράνιου τόξου για τη Διεθνή ημέρα κατά της ομοφοβίας, της τρανσφοβίας και της αμφιφοβίας, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 16 Μαΐου 2019.

Η Επιτροπή σημείωσε πρόοδο στην εκπόνηση του ευρωπαϊκού πλαισίου για τις εθνικές στρατηγικές ένταξης των Ρομά μετά το 2020. Το πλαίσιο αυτό είναι ουσιαστικής σημασίας για την ανάπτυξη ενωσιακών και εθνικών μέσων και δομών που θα προωθούν την ένταξη των Ρομά.

Ιθαγένεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Τον Ιανουάριο η Επιτροπή δημοσίευσε έκθεση σχετικά με τα προγράμματα «χρυσών διαβατηρίων», τα οποία εφαρμόζουν ορισμένα κράτη μέλη. Τα εν λόγω προγράμματα χορήγησης ιθαγένειας και άδειας διαμονής σε επενδυτές επιτρέπουν σε ένα πρόσωπο να αποκτήσει την ιθαγένεια κράτους μέλους ή άδεια διαμονής σε αυτό πραγματοποιώντας μια επένδυση, χωρίς να αποδεικνύει τη γνήσια σύνδεση με το εν λόγω κράτος μέλος. Αυτό επηρεάζει την ιθαγένεια της ΕΕ. Τα κράτη μέλη γενικά θεωρούν τη σύνδεση αυτή προϋπόθεση για την εθνική ιθαγένεια και, στη βάση αυτή, έχουν αποδεχθεί ότι η ιθαγένεια της ΕΕ αποδίδεται αυτομάτως σε κάθε πρόσωπο που καθίσταται πολίτης κράτους μέλους.

Η έκθεση της Επιτροπής εντόπισε τους κινδύνους που παρουσιάζουν για την ΕΕ τα προγράμματα χορήγησης ιθαγένειας και άδειας διαμονής σε επενδυτές, ιδίως όσον αφορά την ασφάλεια, τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, τη φοροδιαφυγή και τη διαφθορά, και εξέφρασε την ανησυχία ότι τα μέτρα που λαμβάνουν τα κράτη μέλη δεν επαρκούν πάντοτε για τον μετριασμό αυτών των κινδύνων. Η Επιτροπή συγκρότησε ομάδα εμπειρογνωμόνων από τα κράτη μέλη για να εξετάσει τους κινδύνους που απορρέουν από τα προγράμματα και να αντιμετωπίσει τα ζητήματα της διαφάνειας και της χρηστής διακυβέρνησης, ενώ θα συνεχίσει να παρακολουθεί τη συμμόρφωση των εν λόγω προγραμμάτων με τη νομοθεσία της ΕΕ. Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. κεφάλαιο 8.

Στο πλαίσιο των ευρύτερων προσπαθειών για την προστασία των εκλογών του 2019 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Επιτροπή υποστήριξε τη διοργάνωση από τα κράτη μέλη συνεδριάσεων ενός ευρωπαϊκού δικτύου συνεργασίας για τις εκλογές. Το δίκτυο αυτό φέρνει σε επαφή εκπροσώπους των αρχών των κρατών μελών που είναι αρμόδιες για εκλογικά ζητήματα και δίνει τη δυνατότητα πρακτικών ανταλλαγών σε θέματα που αφορούν τις ελεύθερες και δίκαιες εκλογές, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας των δεδομένων, της κυβερνοασφάλειας, της διαφάνειας και της ευαισθητοποίησης. Θα εξακολουθήσει να αντιμετωπίζει τους δυνητικούς κινδύνους, να βρίσκει λύσεις και να συμβάλλει στην οικοδόμηση πιο ανθεκτικών εκλογικών και δημοκρατικών συστημάτων σε ολόκληρη την ΕΕ.

Γράφημα που παρουσιάζει τα μέτρα για ασφαλέστερα δελτία ταυτότητας και τα οφέλη τους

Για τη μεγαλύτερη ασφάλεια των εθνικών δελτίων ταυτότητας απαιτείται να διαθέτουν όλα ανεπαφικό τσιπ και να είναι κατασκευασμένα από συμπαγές πλαστικό αντί για χαρτί. Το τσιπ υψηλής ασφάλειας πρέπει να περιλαμβάνει εικόνα του προσώπου και δύο δακτυλικά αποτυπώματα, κάτι που συνιστά τον πλέον αξιόπιστο τρόπο για την επαλήθευση της ταυτότητας του προσώπου και της γνησιότητας του ταξιδιωτικού εγγράφου. Θα ενισχυθεί η προστασία των πολιτών από την παραποίηση, την αντιγραφή και την κατάχρηση των εγγράφων τους και την απάτη που σχετίζεται με αυτά. Η ευκολότερη εξακρίβωση θα συνεπάγεται ταχύτερους και αποτελεσματικότερους συνοριακούς ελέγχους, για παράδειγμα στα αεροδρόμια. Τα νέα δελτία ταυτότητας θα ισχύουν για μέγιστη περίοδο 10 ετών, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι αλλαγές στις εικόνες προσώπου και οι μελλοντικές εξελίξεις στον τομέα της ασφάλειας. Τα δελτία ταυτότητας που θα χορηγούνται σε άτομα ηλικίας 70 ετών και άνω θα μπορούν να ισχύουν για περισσότερα από 10 έτη. Τα παλιά και ανεπαρκώς ασφαλή δελτία ταυτότητας που χρησιμοποιούνται σήμερα θα πρέπει να αντικατασταθούν, προκειμένου να εξαλειφθούν τα κενά στον τομέα της ασφάλειας.

Τον Ιούνιο, στο πλαίσιο των δράσεών της για τη διευκόλυνση της άσκησης του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής εντός της Ένωσης, η ΕΕ εξέδωσε κανονισμό για την ασφάλεια των δελτίων ταυτότητας και των εγγράφων διαμονής. Οι νέοι κανόνες καθορίζουν ελάχιστα κοινά πρότυπα για τα δελτία ταυτότητας των πολιτών της ΕΕ και τα δελτία διαμονής των μελών της οικογένειας που είναι υπήκοοι τρίτων χωρών, καθώς και ελάχιστο περιεχόμενο για τα έγγραφα διαμονής των πολιτών της ΕΕ. Με τον τρόπο αυτόν τα έγγραφα αυτά θα καταστούν ασφαλέστερα και πιο αξιόπιστα, ενώ θα αυξηθεί η εμπιστοσύνη και η αποδοχή, επιτρέποντας στους πολίτες να ταξιδεύουν ευκολότερα σε ολόκληρη την ΕΕ, μειώνοντας τα εμπόδια στην άσκηση του δικαιώματος της ελεύθερης κυκλοφορίας και καλύπτοντας τα κενά που ενδέχεται να επιχειρήσουν να εκμεταλλευτούν τρομοκράτες και άλλοι εγκληματίες.

Προκειμένου να ενισχυθεί το δικαίωμα των πολιτών της ΕΕ σε προξενική προστασία σε περιοχές εκτός ΕΕ όπου η χώρα τους δεν αντιπροσωπεύεται, θεσπίστηκαν νέοι κανόνες για τη δημιουργία ενός σύγχρονου ευρωπαϊκού προσωρινού ταξιδιωτικού εγγράφου. Οι κανόνες αυτοί θα επιτρέπουν στους πολίτες της ΕΕ να λαμβάνουν γρήγορα αυτό το ασφαλές και ευρέως αποδεκτό έγγραφο από οποιοδήποτε κράτος μέλος, με το οποίο θα μπορούν να επιστρέψουν με ασφάλεια στο σπίτι τους.

Προστασία των καταναλωτών

Προκειμένου να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση όσον αφορά την προστασία από τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές, όπως ο αδικαιολόγητος περιορισμός των νομικών δικαιωμάτων των καταναλωτών και οι μονομερείς αλλαγές, η Επιτροπή εξέδωσε τον Ιούλιο κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας για τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων.

Τον Νοέμβριο εγκρίθηκε η οδηγία για την καλύτερη εφαρμογή και τον εκσυγχρονισμό των κανόνων της ΕΕ για την προστασία των καταναλωτών στο πλαίσιο της νέας συμφωνίας για τους καταναλωτές, την οποία είχε προτείνει η Επιτροπή τον Απρίλιο του 2018. Η οδηγία προσαρμόζει τα δικαιώματά τους στις νέες τεχνολογίες μέσω της εισαγωγής σημαντικών νέων διαδικτυακών απαιτήσεων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η απαγόρευση της κρυφής διαφήμισης σε αποτελέσματα αναζήτησης και οι «ψευδείς» αξιολογήσεις από τους καταναλωτές, η παροχή πληροφοριών σχετικά με την ταυτότητα του αντισυμβαλλομένου σε διαδικτυακές πλατφόρμες (ιδιώτης καταναλωτής ή εταιρεία λιανικής πώλησης) και η παροχή πληροφοριών σχετικά με τις παραμέτρους που χρησιμοποιούνται για την κατάταξη και την εξατομίκευση των τιμών με αυτοματοποιημένη λήψη αποφάσεων.

Οι νέοι κανόνες προβλέπουν επίσης αποτρεπτικά πρόστιμα για «εκτεταμένες παραβάσεις» των δικαιωμάτων των καταναλωτών που υπόκεινται σε συντονισμένες ενέργειες στο πλαίσιο του κανονισμού για τη συνεργασία όσον αφορά την προστασία των καταναλωτών. Εξακολουθεί να τελεί υπό διαπραγμάτευση μεταξύ Κοινοβουλίου και Συμβουλίου μια χωριστή πρόταση για ευρωπαϊκό σύστημα συλλογικής έννομης προστασίας όταν ζημιώνονται ομάδες καταναλωτών.

Μετά από διαπραγματεύσεις με την Επιτροπή και τις εθνικές αρχές προστασίας των καταναλωτών, η πλατφόρμα Airbnb έθεσε τις πρακτικές και τους όρους των πωλήσεών της σε πλήρη συμμόρφωση με τους κανόνες της ΕΕ για την προστασία των καταναλωτών. Για παράδειγμα, η τελική τιμή και το αν ένα κατάλυμα προσφέρεται από ιδιώτη ή επαγγελματία παρουσιάζονται τώρα με σαφήνεια στις σελίδες των αποτελεσμάτων.

Ύστερα από έκκληση της Επιτροπής και των αρχών προστασίας των καταναλωτών της ΕΕ, πέντε κορυφαίες εταιρείες του κλάδου της ενοικίασης αυτοκινήτων —η Avis, η Europcar, η Enterprise, η Hertz και η Sixt άλλαξαν τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζουν τις τιμές, καθιστώντας τες απόλυτα διαφανείς για τους καταναλωτές.

Στον απόηχο του σκανδάλου Cambridge Analytica και έπειτα από διάλογο επί μακρόν με την Επιτροπή και τις αρχές προστασίας των καταναλωτών της ΕΕ, το Facebook τροποποίησε τους όρους παροχής της υπηρεσίας του. Οι όροι αυτοί εξηγούν πλέον σαφέστερα τον τρόπο με τον οποίο η εταιρεία χρησιμοποιεί τα δεδομένα των χρηστών της για να αναπτύξει δραστηριότητες κατάρτισης προφίλ και στοχευμένης διαφήμισης ως πηγής εσόδων, αναγνωρίζοντας την ευθύνη της εταιρείας σε περίπτωση αμέλειας.

Η ΕΕ διευκολύνει τις διαδικτυακές αγορές παρέχοντας στους καταναλωτές τη δυνατότητα να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις και να αγοράζουν με ασφάλεια. Η εκστρατεία ευαισθητοποίησης #YourEURight δρομολογήθηκε το 2019 για να υπενθυμίσει στους καταναλωτές ότι έχουν σημαντικά δικαιώματα όταν κάνουν αγορές από ηλεκτρονικό κατάστημα που πραγματοποιεί πωλήσεις σε Ευρωπαίους καταναλωτές. 

Εγκρίθηκαν επίσης νέοι κανόνες για την καλύτερη αντιμετώπιση των καταναλωτικών αγαθών «δύο ποιοτήτων». Παράλληλα, η Επιτροπή εργάστηκε για να αποσαφηνίσει πότε η πώληση προϊόντων «δύο ποιοτήτων» (προϊόντα που πωλούνται σε ολόκληρη την Ευρώπη με διαφορετική σύνθεση, αλλά σε πανομοιότυπες ή παρόμοιες συσκευασίες) συνιστά παράνομη εμπορική πρακτική, αναπτύσσοντας κοινή μεθοδολογία και δημοσιεύοντας τα αποτελέσματα μιας πανευρωπαϊκής εκστρατείας δοκιμών τον Ιούνιο του 2019, στο πλαίσιο της οποίας συνέκρινε τρόφιμα από διαφορετικά κράτη μέλη. Από την εκστρατεία αυτή προέκυψε ότι, ενώ το ένα τρίτο σχεδόν των τροφίμων που υποβλήθηκαν σε δοκιμή είχε την ίδια ή παρόμοια εμφάνιση αλλά διαφορετική σύνθεση, δεν διαπιστώθηκε συγκεκριμένη γεωγραφική κατανομή. Με βάση τα αποτελέσματα δεν μπορεί να συναχθεί συμπέρασμα σχετικά με το αν οι διαφορές επηρεάζουν την ποιότητα ή αν συνδέονται με παραπλανητική πρακτική σε μεμονωμένες περιπτώσεις.

Μετά την έγκριση των κατευθυντήριων γραμμών για να βοηθηθούν οι εθνικές αρχές στην εφαρμογή της ενωσιακής νομοθεσίας για τους καταναλωτές και τα τρόφιμα όσον αφορά τα τρόφιμα «δύο ποιοτήτων», η Επιτροπή διέθεσε πάνω από 4,5 εκατ. ευρώ για τον περιορισμό των προϊόντων «δύο ποιοτήτων» και την ενίσχυση των οργανώσεων καταναλωτών. Επιπλέον, τον Απρίλιο τέθηκε σε ισχύ η οδηγία για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές στην αλυσίδα εφοδιασμού γεωργικών προϊόντων και τροφίμων.

Τον Ιούνιο η Επιτροπή δημοσίευσε την τελική έκθεση του φόρουμ υψηλού επιπέδου για τη βελτίωση της λειτουργίας της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων, το οποίο απευθύνει συστάσεις για δίκαιες και αποτελεσματικές εμπορικές πρακτικές και διαφάνεια. Η έκθεση επισημαίνει επίσης τα προβλήματα με τους εδαφικούς περιορισμούς εφοδιασμού, τα οποία εμποδίζουν τους εμπόρους λιανικής να προμηθεύονται τα προϊόντα τους απ’ όπου επιθυμούν. Η Επιτροπή έχει επίσης δρομολογήσει σχέδιο για την αύξηση της ευαισθητοποίησης των καταναλωτών σχετικά με την κατανομή των χρημάτων κατά μήκος της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων.

Αστική δικαιοσύνη

Τον Ιούνιο, επίσης, το Συμβούλιο ενέκρινε αναθεώρηση του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, με σκοπό να βελτιώσει τους νομικούς κανόνες για την προστασία των παιδιών σε διασυνοριακές διαφορές γονικής μέριμνας, όπως αυτές που σχετίζονται με την επιμέλεια, τα δικαιώματα πρόσβασης και την απαγωγή παιδιών. Με τους νέους κανόνες, η δικαστική συνεργασία θα είναι ταχύτερη και αποτελεσματικότερη, έτσι ώστε τα συμφέροντα των παιδιών να έχουν πάντα απόλυτη προτεραιότητα.

Εταιρικό δίκαιο

Τον Ιούνιο εγκρίθηκαν επίσης νέοι κανόνες της ΕΕ για τη διευκόλυνση των επιχειρηματιών που επιθυμούν να εγγράψουν την εταιρεία τους μέσω διαδικτύου και διασυνοριακά, να δημιουργήσουν νέα υποκαταστήματα ή να υποβάλουν έγγραφα σε μητρώο επιχειρήσεων. Ένα συμπληρωματικό σύνολο κανόνων εταιρικού δικαίου της ΕΕ που εγκρίθηκε τον Νοέμβριο διευκολύνει τις διασυνοριακές μετατροπές, συγχωνεύσεις και διασπάσεις των εταιρειών, εξασφαλίζοντας παράλληλα μεγαλύτερη προστασία των δικαιωμάτων των εργαζομένων, των μειοψηφούντων μετόχων και των πιστωτών. Οι νέοι κανόνες δημιουργούν ασφάλεια δικαίου, εξοικονομούν χρήματα, μειώνουν τον διοικητικό φόρτο και παρέχουν τις αναγκαίες εξουσίες για την παρεμπόδιση τυχόν κατάχρησης.

Οι νέοι κανόνες που εγκρίθηκαν τον Νοέμβριο σχετικά με τη διακυβέρνηση των επενδυτικών επιχειρήσεων και την αμοιβή των διοικητικών τους στελεχών στόχο έχουν την αναλογικότητα ως προς το μέγεθος, τους κινδύνους και τις δραστηριότητες των επιχειρήσεων αυτών, εξασφαλίζοντας παράλληλα την κατάλληλη εποπτεία όλων των μεγάλων ιδρυμάτων που θα μπορούσαν να αποτελέσουν συστημικό κίνδυνο. Τον Μάιο επικαιροποιήθηκαν και οι κανόνες για τη διακυβέρνηση των τραπεζών και την αμοιβή των διοικητικών τους στελεχών. Ειδικότερα, ενισχύθηκαν οι εξουσίες των αρχών ώστε να μπορούν να απομακρύνουν τα μέλη του διοικητικού οργάνου μιας τράπεζας εάν υπάρχει υπόνοια ότι εμπλέκονται στη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή στη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας.

Καταπολέμηση της τρομοκρατίας και της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες

Το 2019 η Επιτροπή αύξησε την οικονομική, επιχειρησιακή και πολιτική της στήριξη στα κράτη μέλη προκειμένου να συμβάλει στην ταχύτερη υλοποίηση της Ένωσης Ασφάλειας. Έως το τέλος του έτους, 16 από τις 22 νομοθετικές πρωτοβουλίες για την Ένωση Ασφάλειας είχαν γίνει νόμος. Η ΕΕ άνοιξε τον δρόμο για την αντιμετώπιση του τρομοκρατικού περιεχομένου στο διαδίκτυο, με την υποβολή πρότασης κανονισμού από την Επιτροπή που υποχρεώνει τις διαδικτυακές πλατφόρμες να κατεβάσουν το τρομοκρατικό περιεχόμενο εντός μίας ώρας από την παραλαβή εντολής αφαίρεσης. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σημείωσαν σημαντική πρόοδο όσον αφορά την πρόταση, ωστόσο οι εργασίες συνεχίζονται μέσα στο πρώτο τρίμηνο του 2020.

Παράλληλα, η Επιτροπή, οι υπουργοί Εσωτερικών των κρατών μελών και εκπρόσωποι του ιδιωτικού τομέα ενέκριναν ένα ενωσιακό πρωτόκολλο διαχείρισης κρίσεων για την αντιμετώπιση της εξάπλωσης τρομοκρατικού ή βίαιου εξτρεμιστικού περιεχομένου στο διαδίκτυο, στο πλαίσιο της ανταπόκρισης της διεθνούς κοινότητας στην «Έκκληση για ανάληψη δράσης της Christchurch». Τα μέτρα στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης του 2017 για την προστασία των δημόσιων χώρων —από τρομοκρατικές απειλές κτλ.— εξακολούθησαν να εφαρμόζονται.

Η ΕΕ συνέχισε το σημαντικό έργο της που έχει ως στόχο να στερήσει από τους τρομοκράτες τα μέσα που είναι αναγκαία για την τέλεση των πράξεών τους, θεσπίζοντας επικαιροποιημένους κανόνες σχετικά με την εμπορία και την πρόσβαση σε χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται από τους τρομοκράτες ως συστατικά σε αυτοσχέδια εκρηκτικά, καθώς και νέα μέτρα για την καταστολή της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. Η ΕΕ συνέχισε να συνεργάζεται με τη διεθνή κοινότητα, ανταλλάσσοντας για παράδειγμα δεδομένα από τις καταστάσεις ονομάτων επιβατών (PNR) με την Αυστραλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, επιχειρώντας να ολοκληρώσει ένα νέο σχέδιο συμφωνίας με τον Καναδά και υπογράφοντας το πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την αντιτρομοκρατική συνεργασία.

Στο τέλος του έτους, η Επιτροπή πρότεινε την έναρξη διαπραγματεύσεων αφενός με την Ιαπωνία για την ανταλλαγή δεδομένων PNR και αφετέρου με τη Νέα Ζηλανδία για την ανταλλαγή δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα —με σκοπό την επιβολή του νόμου— με τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία στον Τομέα της Επιβολής του Νόμου (Ευρωπόλ). Η Επιτροπή ενέκρινε επίσης διμερείς συμφωνίες με τις αρχές της Αλβανίας, της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, του Κοσσυφοπεδίου (η ονομασία αυτή χρησιμοποιείται με την επιφύλαξη των θέσεων ως προς το καθεστώς και συνάδει με την απόφαση 1244/1999 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και τη γνώμη του Διεθνούς Δικαστηρίου σχετικά με τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου), του Μαυροβουνίου, της Βόρειας Μακεδονίας και της Σερβίας για την εφαρμογή του κοινού σχεδίου δράσης για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας στα Δυτικά Βαλκάνια.

Η ΕΕ θέσπισε σειρά μέτρων για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. Το 2019 ενίσχυσε τον εποπτικό ρόλο της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών. Θα θεσπιστούν επίσης ενιαίοι κανόνες σε επίπεδο ΕΕ που θα επιτρέπουν στις αρχές των κρατών μελών να έχουν πρόσβαση σε εθνικά κεντρικά μητρώα τραπεζικών λογαριασμών ή συστήματα ανάκτησης δεδομένων και θα βελτιώνουν τη συνεργασία μεταξύ των αρχών. Επιπλέον, τέσσερις εκθέσεις της Επιτροπής τόνισαν την ανάγκη πλήρους και ορθής εφαρμογής της τέταρτης και της πέμπτης οδηγίας για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Τον Δεκέμβριο το Συμβούλιο ενέκρινε συμπεράσματα σχετικά με τις στρατηγικές προτεραιότητες για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και την καταπολέμηση της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. Το κείμενο θέτει υψηλούς στόχους όσον αφορά την ανάγκη για λεπτομερέστερους κανόνες και την κατανομή ορισμένων καθηκόντων στα όργανα της ΕΕ.

Ενίσχυση της καταπολέμησης του εγκλήματος

Το Συμβούλιο εξουσιοδότησε την Επιτροπή να διαπραγματευθεί, εξ ονόματος της ΕΕ, συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες σχετικά με τη διασυνοριακή πρόσβαση σε ηλεκτρονικά αποδεικτικά στοιχεία σε ποινικές υποθέσεις, καθώς και να συμμετάσχει στις διαπραγματεύσεις για ένα δεύτερο πρόσθετο πρωτόκολλο στη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για το έγκλημα στον κυβερνοχώρο.

Το 2019 η Επιτροπή εργάστηκε για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, η οποία αναμένεται να καταστεί επιχειρησιακή στα τέλη του 2020. Το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο όρισαν τη Λάουρα Κοντρούτσα Κέβεσι ως την πρώτη Ευρωπαία γενική εισαγγελέα.

Η ΕΕ ενήργησε για την πρόληψη της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών. Ο κανονισμός σχετικά με την είσοδο και την εισαγωγή τέτοιων αγαθών στην ΕΕ, ο οποίος εκδόθηκε τον Απρίλιο, έχει στόχο να θέσει τέλος στην παράνομη διακίνηση, η οποία συχνά στηρίζει την τρομοκρατία και άλλες εγκληματικές δραστηριότητες.

Ένα ισχυρότερο ευρωπαϊκό σύστημα για την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών

Επιχείρηση Shark Bait: ζωντανή παρουσίαση ευρωπαϊκής αποστολής διάσωσης που χρησιμοποιεί δορυφορικά δεδομένα Galileo, Οστάνδη, Βέλγιο, 26 Σεπτεμβρίου 2019.

Επιχείρηση Shark Bait: ζωντανή παρουσίαση ευρωπαϊκής αποστολής διάσωσης που χρησιμοποιεί δορυφορικά δεδομένα Galileo, Οστάνδη, Βέλγιο, 26 Σεπτεμβρίου 2019.

Επειδή οι ολοένα και συχνότερες, και πολλές φορές ταυτόχρονες, φυσικές καταστροφές σε ολόκληρη την Ευρώπη καθιστούν δυσκολότερη την αμοιβαία συνδρομή των κρατών μελών για την αντιμετώπισή τους, η ΕΕ θέσπισε το rescEU, ενισχύοντας τον υφιστάμενο μηχανισμό πολιτικής προστασίας της. Το 2019 η Επιτροπή συνέχισε τις εργασίες για τη θέση του rescEU σε επιχειρησιακή λειτουργία. Ο μεταβατικός στόλος rescEU αποδείχθηκε καίριας σημασίας για την αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα τον Αύγουστο του 2019.

Συνοπτική παρουσίαση του αρχικού στόλου rescEU

Ο αρχικός στόλος rescEU (το ευρωπαϊκό απόθεμα ικανοτήτων για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης) θα αποτελείται από μέσα που θα παρέχουν η Ελλάδα, η Ισπανία, η Γαλλία, η Κροατία, η Ιταλία και η Σουηδία, και θα περιλαμβάνει εννέα πυροσβεστικά αεροσκάφη και έξι πυροσβεστικά ελικόπτερα.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8

Προς μια νέα πολιτική μετανάστευσης

© Fotolia

Το 2019 η ΕΕ συνέχισε να εφαρμόζει το Ευρωπαϊκό πρόγραμμα δράσης για τη μετανάστευση υιοθετώντας μια ολοκληρωμένη και ανθρωπιστική προσέγγιση για τη διαχείριση της μετανάστευσης. Από το 2015 και εξής, προγράμματα επανεγκατάστασης χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ έδωσαν τη δυνατότητα σε 67 000 ευάλωτους πρόσφυγες να ακολουθήσουν νόμιμες και ασφαλείς διαδρομές προς την Ευρώπη, ενώ έχουν υλοποιηθεί αρκετά καινοτόμα πιλοτικά έργα με ενδιαφερόμενα κράτη μέλη για να καταστεί δυνατή η μετανάστευση εργατικού δυναμικού από χώρες εταίρους στην Αφρική.

Η προσπάθεια για την πρόληψη της παράτυπης μετανάστευσης συνεχίστηκε σε συνεργασία με χώρες εταίρους, με σκοπό την καταπολέμηση των δικτύων διακίνησης ανθρώπων στο Σαχέλ και την αύξηση του πραγματικού ποσοστού επιστροφής των προσώπων χωρίς δικαίωμα διαμονής στην ΕΕ. Αυτό κατέστη δυνατό χάρη σε επίσημες συμφωνίες επανεισδοχής ή πρακτικές ρυθμίσεις για την επιστροφή και την επανεισδοχή με 23 χώρες.

Έως το τέλος του έτους, οι παράτυπες διελεύσεις των συνόρων ήταν κατά 92 % χαμηλότερες από τα επίπεδα αιχμής του 2015. Η ΕΕ επέδειξε αλληλεγγύη παρέχοντας πάνω από 12 δισ. ευρώ βοήθειας για τους ευάλωτους πρόσφυγες και μετανάστες σε γειτονικές χώρες και σε χώρες εταίρους από το 2015 και εξής. Επιπλέον παρείχε σχεδόν 11,3 δισ. ευρώ σε κράτη μέλη για την καλύτερη διαχείριση της μετανάστευσης και των συνόρων.

Το 2019 ήταν έτος ορόσημο για την ευρωπαϊκή διαχείριση των συνόρων, με τους νέους κανόνες που ενισχύουν τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής να αποκτούν ισχύ νόμου τον Δεκέμβριο. Ο φιλόδοξος νέος κανονισμός προβλέπει τη δημιουργία μόνιμου σώματος με επιχειρησιακό προσωπικό 10 000 ατόμων, το οποίο θα διαθέτει εκτελεστικές εξουσίες και τον δικό του εξοπλισμό για να παρεμβαίνει όπου χρειάζεται κατά μήκος των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, και όταν ζητείται από μη γειτονικές χώρες.

Το Ευρωπαϊκό πρόγραμμα δράσης για τη μετανάστευση

Τον Σεπτέμβριο του 2017 τα κράτη μέλη είχαν αναλάβει τη σημαντικότερη έως τώρα συλλογική δέσμευση για επανεγκατάσταση άνω των 50 000 ατόμων που έχρηζαν διεθνούς προστασίας. Η υλοποίηση σημείωσε πρόοδο στη διάρκεια του 2019, και η Επιτροπή συνέχισε να επικουρεί τα κράτη μέλη στην εκπλήρωση των δεσμεύσεών τους. Δεδομένου ότι οι παγκόσμιες ανάγκες επανεγκατάστασης παραμένουν αυξημένες, οι συνεχείς ευρωπαϊκές προσπάθειες είναι καθοριστικής σημασίας. Έως τον Δεκέμβριο 43 800 άτομα είχαν επανεγκατασταθεί στο πλαίσιο του προγράμματος, δηλαδή πάνω από το 87 % των ατόμων που αφορούσε η συνολική δέσμευση των κρατών μελών.

Βίντεο για τη δράση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της μετανάστευσης

Ήπειρος αλληλεγγύης: βίντεο που συνοδεύει την έκθεση προόδου σχετικά με την υλοποίηση του Ευρωπαϊκού προγράμματος δράσης για τη μετανάστευση.© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2019

Συνοπτική αποτίμηση των προγραμμάτων επανεγκατάστασης που εφάρμοσε η Ευρωπαϊκή Ένωση

Από το 2015 και μετά, δύο επιτυχημένα ενωσιακά προγράμματα επανεγκατάστασης έχουν βοηθήσει περισσότερα από 67 000 από τα πλέον ευάλωτα άτομα που χρήζουν διεθνούς προστασίας να βρουν καταφύγιο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα κράτη μέλη που προβαίνουν σε επανεγκατάσταση των ατόμων που χρήζουν διεθνούς προστασίας μέσω αυτών των προγραμμάτων λαμβάνουν χρηματοδοτική στήριξη από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Στο πλαίσιο του προγράμματος επανεγκατάστασης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2017-2019), η συνεισφορά αυτή ορίζεται σε 10 000 ευρώ για κάθε επανεγκατεστημένο άτομο.

Διαχείριση των συνόρων

Τον Δεκέμβριο οι νέοι κανόνες που βελτιώνουν τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ διαχειρίζεται τα εξωτερικά της σύνορα απέκτησαν ισχύ νόμου και θα επιτρέψουν τώρα στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής να συγκροτήσει μόνιμο σώμα με επιχειρησιακό προσωπικό 10 000 ατόμων.

Τα μέλη του μόνιμου σώματος θα διαθέτουν εκτελεστικές εξουσίες και τον δικό τους εξοπλισμό για να επεμβαίνουν όπου χρειάζεται κατά μήκος των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, καθώς και σε τρίτες χώρες που επιθυμούν ομάδες συνοριοφυλάκων και ακτοφυλάκων στην επικράτειά τους. Τα κράτη μέλη (και οι ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες) διατηρούν την κυριαρχία τους και την ευθύνη για τις επιχειρήσεις που πραγματοποιούνται στα σύνορά τους, καθώς και για τις διαδικασίες επιστροφής ανά πάσα στιγμή. Θα διοριστούν 40 υπεύθυνοι θεμελιωδών δικαιωμάτων ώστε να διασφαλίζεται ο σεβασμός από τα μέλη του μόνιμου σώματος των δικαιωμάτων των υπηκόων τρίτων χωρών που διέρχονται τα εξωτερικά σύνορα (νόμιμα ή παράτυπα) ή κατά τις επιχειρήσεις επιστροφής.

Η Επιτροπή διαπραγματεύθηκε επιτυχώς συμφωνίες περί καθεστώτος με πέντε χώρες των Δυτικών Βαλκανίων. Οι συμφωνίες επιτρέπουν την ανάπτυξη ομάδων της Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής. Η συμφωνία με την Αλβανία άρχισε να ισχύει την 1η Μαΐου 2019, και τρεις εβδομάδες αργότερα ακολούθησε η επιχειρησιακή ανάπτυξη των ομάδων. Η Επιτροπή και η φινλανδική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ υπέγραψαν συμφωνία περί καθεστώτος με το Μαυροβούνιο στις 7 Οκτωβρίου και με τη Σερβία στις 19 Νοεμβρίου. Η οριστικοποίηση ανάλογων συμφωνιών με τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και τη Βόρεια Μακεδονία βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.

Πληροφοριακά συστήματα για την ασφάλεια, τη μετανάστευση και τη διαχείριση των συνόρων

Τον Ιούνιο άρχισε να ισχύει νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία, η οποία επιτρέπει σε διάφορα πληροφοριακά συστήματα που υποστηρίζουν τον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης χωρίς ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα να ανταλλάσσουν δεδομένα και πληροφορίες. Μόλις τεθεί σε λειτουργία η εν λόγω διασυνδεδεμένη πλατφόρμα (αναμένεται το 2023), οι συνοριακές, μεταναστευτικές, δικαστικές και αστυνομικές αρχές, καθώς και οι αρχές θεώρησης, θα μπορούν να διασταυρώνουν τα στοιχεία ταυτότητας με όλα τα σχετικά πληροφοριακά συστήματα της ΕΕ σε μία και μόνη οθόνη και να εντοπίζουν αμέσως οποιονδήποτε προσπαθεί να χρησιμοποιήσει πολλαπλές ταυτότητες.

Γράφημα που δείχνει την αύξηση των κονδυλίων και του προσωπικού που διατίθενται στον οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα σύνορα με την πάροδο των χρόνων

Η αναβάθμιση του οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα σύνορα έχει οδηγήσει στην αύξηση του αριθμού των ενεργών συνοριοφυλάκων από λιγότερους από 300 το 2014 σε 1 300 σήμερα, με άλλους 1 500 συνοριοφύλακες σε εφεδρεία το 2019. Οι επενδύσεις στη διαχείριση των συνόρων αυξάνονται σταθερά από το 2006 και μετά (2,4 δισεκατομμύρια ευρώ την περίοδο 2006-2013 και 5,6 δισεκατομμύρια ευρώ την περίοδο 2014-2020). Ο εγκεκριμένος προϋπολογισμός για την περίοδο 2021-2027 προβλέπει σημαντική αύξηση των επενδύσεων στα 21,3 δισεκατομμύρια ευρώ. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Γράφημα που εξηγεί το σύστημα εισόδου/εξόδου

Η Επιτροπή πρότεινε τη δημιουργία συστήματος εισόδου/εξόδου με σκοπό να συμβάλει στον εκσυγχρονισμό της διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων, βελτιώνοντας την ποιότητα και την αποτελεσματικότητα των ελέγχων στα εξωτερικά σύνορα του χώρου Σένγκεν. Επιπλέον, το σύστημα θα βοηθήσει τα κράτη μέλη να διαχειριστούν τον ολοένα μεγαλύτερο αριθμό ταξιδιωτών με προορισμό την Ευρωπαϊκή Ένωση χωρίς να χρειάζεται να αυξηθεί ο αριθμός των συνοριοφυλάκων. Θα ενισχύσει επίσης την εσωτερική ασφάλεια και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και του σοβαρού εγκλήματος, και θα εντοπίζει συστηματικά τα άτομα που παρατείνουν παράνομα την παραμονή τους (άτομα που παραμένουν στον χώρο Σένγκεν μετά τη λήξη της άδειας παραμονής τους).

Οι προσπάθειες για την εφαρμογή του συστήματος εισόδου-εξόδου (ΣΕΕ) και του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών και Αδειοδότησης Ταξιδιού (ETIAS) συνεχίστηκαν. Το πρώτο θα αντικαταστήσει την τρέχουσα μέθοδο σφράγισης των διαβατηρίων με το χέρι με ηλεκτρονικό αρχείο δεδομένων ταυτότητας και ταξιδιωτικού εγγράφου, καθώς και τόπων και ημερομηνιών εισόδου και εξόδου. Αυτό θα βοηθήσει ώστε οι υπήκοοι τρίτων χωρών να μην παραμένουν για διάστημα μεγαλύτερο από το επιτρεπόμενο. Επίσης, θα βελτιώσει την ποιότητα και την αποτελεσματικότητα των ελέγχων στα εξωτερικά σύνορα και θα βοηθήσει τα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν την αύξηση του αριθμού των ταξιδιωτών. Το ETIAS θα εξασφαλίσει επίσης στις εθνικές αρχές περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το κατά πόσον τα πρόσωπα που ταξιδεύουν χωρίς θεώρηση για την ΕΕ συνιστούν κίνδυνο για την ασφάλεια ή επιδιώκουν την παράτυπη μετανάστευση πριν από την άφιξή τους στα εξωτερικά σύνορα. Εάν χρειαστεί, οι εν λόγω αρχές θα μπορούν να αρνούνται την έκδοση άδειας ταξιδιού.

Βίντεο για την Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή

Ενίσχυση της Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής. © Ευρωπαϊκή Ένωση, 2019

Διαχείριση της μετανάστευσης και διάσωση ανθρώπινων ζωών στη θάλασσα

Οι κοινές επιχειρήσεις και οι ναυτικές αποστολές της ΕΕ συνέβαλαν στη διάσωση άνω των 760 000 ατόμων στη θάλασσα και υποστήριξαν τα κράτη μέλη που φιλοξενούν νεοαφιχθέντες από τη Μεσόγειο.

Σύμφωνα με το Σχέδιο δράσης της ΕΕ κατά της λαθραίας διακίνησης μεταναστών του 2015, τον Αύγουστο τέθηκε σε ισχύ η αναθεώρηση του κανονισμού για τα δίκτυα αξιωματικών συνδέσμων μετανάστευσης. Αυτό θα εξασφαλίσει καλύτερη συνεργασία και συντονισμό μεταξύ των αξιωματικών συνδέσμων μετανάστευσης τους οποίους αποστέλλουν τα κράτη μέλη, η Επιτροπή και οι οργανισμοί της ΕΕ σε τρίτες χώρες προκειμένου να ανταποκρίνονται αποτελεσματικότερα, να προλαμβάνουν και να καταπολεμούν την παράτυπη μετανάστευση και τη συναφή διασυνοριακή εγκληματικότητα.

Γράφημα που δείχνει την αύξηση και τη μείωση κατόπιν των παράτυπων συνοριακών διελεύσεων στη Μεσόγειο από το 2014 και μετά

Μεταξύ 2014 και 2019 οι παράτυπες συνοριακές διελεύσεις από τις τρεις βασικές μεταναστευτικές διαδρομές, και συγκεκριμένα την ανατολική Μεσόγειο, την κεντρική Μεσόγειο και τη δυτική Μεσόγειο, παρουσίαζαν διακυμάνσεις, με τις αφίξεις να παραμένουν ως επί το πλείστον λιγότερες από 50 000 μηνιαίως. Στη διαδρομή της ανατολικής Μεσογείου παρατηρούνταν σταθερά ο μεγαλύτερος αριθμός διελεύσεων, και ακολουθούσαν η διαδρομή της κεντρικής Μεσογείου και εκείνη της δυτικής Μεσογείου. Ο μεγαλύτερος αριθμός διελεύσεων καταγράφηκε από τις αρχές του 2015 έως τις αρχές του 2016. Οι διελεύσεις από τη διαδρομή της ανατολικής Μεσογείου αυξήθηκαν πολύ περισσότερο από τον μέσο όρο, φτάνοντας στον αριθμό-ρεκόρ των 200 000 μηνιαίων διελεύσεων τον Οκτώβριο του 2015. Μάλιστα, μόνο στις 20 Οκτωβρίου καταγράφηκαν 10 000 αφίξεις. Έκτοτε ο αριθμός των παράτυπων διελεύσεων από τις τρεις κύριες διαδρομές μειώθηκε στα επίπεδα του 2014, δηλαδή αρκετά κάτω από τις 50 000 αφίξεις ανά μήνα. Πηγή: Στοιχεία από την «Έκθεση προόδου σχετικά με την υλοποίηση του Ευρωπαϊκού προγράμματος δράσης για τη μετανάστευση» [COM(2019) 481 final της 16ης Οκτωβρίου 2019]. Πηγή των στοιχείων: Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής.

Η Επιτροπή συνέχισε τις προσπάθειες αποτροπής επίδοξων μεταναστών να επιχειρήσουν παράτυπη μετανάστευση προς την ΕΕ και να επιτρέψουν σε διακινητές ανθρώπων να θέσουν σε κίνδυνο τη ζωή τους. Χρηματοδότησε οκτώ εκστρατείες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, οι οποίες απευθύνονταν άμεσα σε κοινότητες επίδοξων παράτυπων μεταναστών σε τρίτες χώρες, καθώς και στις άξιες εμπιστοσύνης κοινότητες των συμπατριωτών τους στην Ευρώπη, με αντικειμενική πληροφόρηση για να μπορούν οι μετανάστες να λάβουν αποφάσεις μετά λόγου γνώσεως. Η Επιτροπή αύξησε επίσης τη χρηματοδότηση των κοινών επιχειρησιακών εταιρικών σχέσεων, οι οποίες περιλαμβάνουν κοινές ομάδες ερευνών, στα 22,5 εκατ. ευρώ. Αυτές οι εταιρικές σχέσεις μεταξύ των κρατών μελών και των αρχών επιβολής του νόμου τρίτων χωρών στοχεύουν στην αντιμετώπιση των διακινητών μεταναστών στη δυτική και τη Βόρεια Αφρική.

Προσωρινές ρυθμίσεις

Τα περιστατικά αποβίβασης στην κεντρική Μεσόγειο κατέδειξαν σαφώς την ανάγκη για κοινές ευρωπαϊκές λύσεις βασισμένες στην αλληλεγγύη, στην υπευθυνότητα και στον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Η Επιτροπή υποστηρίζει ενεργά τους προσωρινούς διακανονισμούς μεταξύ των κρατών μελών οι οποίοι διευκολύνουν την αποβίβαση μετά από επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης στη Μεσόγειο, εν αναμονή μιας συμφωνίας για μακροπρόθεσμο βιώσιμο σύστημα μέσω της μεταρρύθμισης του ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου. Η Επιτροπή, με την υποστήριξη των οργανισμών της ΕΕ και κατόπιν αιτήματος των κρατών μελών, συντόνιζε επίσης την εθελοντική μετεγκατάσταση καθ’ όλη τη διάρκεια του 2019, με 1 608 άτομα να έχουν ήδη μετεγκατασταθεί.

Επιστροφή και επανεισδοχή

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο συνέχισαν τις διαπραγματεύσεις σχετικά με την πρόταση της Επιτροπής του 2018 για τη βελτίωση της οδηγίας για την επιστροφή. Οι αλλαγές στους κοινούς κανόνες της ΕΕ για την επιστροφή αφορούν την απλούστευση των επιστροφών εκείνων στους οποίους δεν χορηγείται άσυλο κατά τη διάρκεια των συνοριακών διαδικασιών, την εισαγωγή σαφέστερων και ταχύτερων διαδικασιών για την έκδοση αποφάσεων επιστροφής και την απαίτηση έκδοσης απόφασης επιστροφής αμέσως μετά τη λήψη απόφασης για τερματισμό της νόμιμης παραμονής.

Η ικανότητα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής να διευκολύνει τις επιστροφές ενισχύθηκε τον Δεκέμβριο με νέο κανονισμό που κατέστη δίκαιο της ΕΕ. Σύμφωνα με αυτό τον κανονισμό, ο οργανισμός διαδραματίζει πιο προορατικό ρόλο στην παροχή βοήθειας στα κράτη μέλη ανάλογα με τις ανάγκες τους και στη διεύρυνση του πεδίου πιθανής συνδρομής σε όλα τα στάδια της διαδικασίας επιστροφής.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συνάψει 23 πράξεις επανεισδοχής με τρίτες χώρες. Το 2019 συνεχίστηκαν οι εργασίες, με αποτέλεσμα να είναι σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις για συμφωνίες ή ευρύτερα πλαίσια συνεργασίας για τη μετανάστευση με άλλες έξι χώρες.

Προστασία όσων χρειάζονται βοήθεια

Μεταρρύθμιση του ασύλου

Παρά τις έντονες προσπάθειες που κατέβαλαν η ρουμανική και η φινλανδική Προεδρία του Συμβουλίου, δεν επιτεύχθηκε συναίνεση ανάμεσα στα κράτη μέλη και έτσι οι προτάσεις για τη μεταρρύθμιση της πολιτικής ασύλου της ΕΕ παραμένουν σε εκκρεμότητα. Αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων τους τον Δεκέμβριο, ο αντιπρόεδρος της Επιτροπής Μαργαρίτης Σχοινάς και η επίτροπος Ίλβα Γιούανσον άρχισαν έναν γύρο ακροάσεων των κυβερνήσεων των κρατών μελών, με επισκέψεις στη Δανία, τη Γερμανία, την Ελλάδα, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ουγγαρία. Ο καθένας διεξήγαγε επίσης δομημένη συζήτηση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η διαβούλευση αποτελεί σημαντικό μέσο για την υλοποίηση της δέσμευσης της προέδρου φον ντερ Λάιεν για πρόοδο στο ζήτημα της μετανάστευσης και θα συμβάλει στη διαμόρφωση του νέου συμφώνου για τη μετανάστευση και το άσυλο που θα προταθεί το 2020.

Κέντρα υποδοχής και ταυτοποίησης και στήριξη προς την Ελλάδα, την Κύπρο, τη Μάλτα, την Ιταλία και την Ισπανία

Από το 2015 και εξής η Επιτροπή έχει παράσχει χρηματοδοτική στήριξη ύψους 2,2 δισ. ευρώ στις ελληνικές αρχές, σε διεθνείς οργανισμούς και σε μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ) για τη διαχείριση της μετανάστευσης. Η χρηματοδότηση αυτή προήλθε από το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης (ΤΑΜΕ), το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας (ΤΕΑ) και το Μέσο στήριξης έκτακτης ανάγκης. Επιπλέον, η Επιτροπή συνέχισε να παρέχει διαρθρωτική στήριξη στις ελληνικές αρχές με μόνιμη παρουσία στα νησιά του Αιγαίου.

Από τον Σεπτέμβριο του 2019 η Επιτροπή έχει μόνιμη παρουσία στην Κύπρο για να στηρίξει τις κυπριακές αρχές στην αποτελεσματική διαχείριση της μετανάστευσης. Η χρηματοδότηση της ΕΕ προς τη χώρα από το 2014 και εξής έχει ανέλθει σε 103,5 εκατ. ευρώ. Από το 2014 έως το τέλος του 2019 χορηγήθηκε στη Μάλτα, στο πλαίσιο της χρηματοδότησης από το ΤΑΜΕ και το ΤΕΑ, στήριξη συνολικού ύψους 112,85 εκατ. ευρώ.

Όσον αφορά την Ιταλία, τα 59,4 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκαν το 2019 αύξησαν το συνολικό ποσό της βοήθειας έκτακτης ανάγκης σε 285,2 εκατ. ευρώ. Αυτή η χορήγηση είναι συμπληρωματική των 737,4 εκατ. ευρώ της στήριξης που παρείχε η ΕΕ στην Ιταλία στο πλαίσιο των εθνικών της προγραμμάτων για το ΤΑΜΕ και το ΤΕΑ μεταξύ 2014 και 2020.

Η Επιτροπή συνέχισε να στηρίζει την Ισπανία με τη χορήγηση έκτακτης βοήθειας, ύψους άνω των 52 εκατ. ευρώ από το 2018 και μετά, για την ενίσχυση των μεταναστών, τη δημιουργία τοπικών κέντρων καταγραφής και κέντρων προ της υποδοχής και την ανάπτυξη πρόσθετων δυνάμεων της πολιτοφυλακής (Guardia Civil).

Οι μετανάστες που έφθαναν στα κέντρα υποδοχής και ταυτοποίησης στην Ελλάδα και την Ιταλία, καθώς και στα κέντρα καταγραφής στη νότια ακτή της Ισπανίας, συνέχισαν να καταγράφονται ορθά και να ταυτοποιούνται, ενώ παράλληλα λαμβάνονταν δακτυλικά τους αποτυπώματα.

Χρηματοδοτική στήριξη για την αποτελεσματική διαχείριση της μετανάστευσης

Η ΕΕ στηρίζει τις εθνικές προσπάθειες για τη βελτίωση της διαχείρισης της μετανάστευσης και των συνόρων με σημαντική χρηματοδότηση που διοχετεύεται μέσω των εθνικών προγραμμάτων δράσης τα οποία διαχειρίζονται τα κράτη μέλη. Το 2019 η ΕΕ χορήγησε 467 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο του ΤΑΜΕ, 442,7 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο του ΤΑΕ-Σύνορα και Θεωρήσεις και 92,7 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο του ΤΑΕ-Αστυνομική συνεργασία.

Συνοπτική παρουσίαση των ταμείων διαχείρισης της μετανάστευσης

Το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης στηρίζει τα κράτη μέλη στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, μεταξύ άλλων στους τομείς του ασύλου, της ένταξης, της νόμιμης μετανάστευσης και της επιστροφής. Το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας στηρίζει τις προσπάθειες των κρατών μελών για την καλύτερη προστασία της ασφάλειας των πολιτών, καθώς και την αποτελεσματικότερη προστασία και διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αποτελείται από δύο συνιστώσες: το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας – Σύνορα και Θεωρήσεις και το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας – Αστυνομική συνεργασία. Copyright: Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η δήλωση ΕΕ-Τουρκίας

Η δήλωση ΕΕ-Τουρκίας εξακολούθησε να παρέχει εναλλακτικές λύσεις στις επικίνδυνες διαδρομές και να σώζει ζωές στο Αιγαίο. Ο αριθμός των παράτυπων μεταναστών που έφθασαν από την Τουρκία προς την Ελλάδα διά θαλάσσης το 2019 (περίπου 60 000) ήταν σημαντικά χαμηλότερος από ό,τι πριν από τη δήλωση (πριν από τον Οκτώβριο του 2015). Τα κράτη μέλη έχουν δημιουργήσει οργανωμένες, ασφαλείς και νόμιμες διαδρομές για να μπορούν οι Σύροι πρόσφυγες που βρίσκονται στην Τουρκία να έρθουν στην Ευρώπη, επανεγκαθιστώντας περίπου 25 700 από αυτούς (έως το τέλος του 2019). Το 2019 πραγματοποιήθηκαν 3 854 οικειοθελείς επιστροφές από την Ελλάδα σε τρίτες χώρες στο πλαίσιο του προγράμματος υποστηριζόμενης οικειοθελούς επιστροφής και επανένταξης. Από τις επιστροφές αυτές, 3 260 έγιναν από την ηπειρωτική χώρα και 594 από τα νησιά. Από το 2016 και εξής 17 900 πρόσφυγες έχουν επιστρέψει οικειοθελώς από τα ελληνικά νησιά και την ηπειρωτική χώρα με τη στήριξη του προγράμματος.

Κατά την ίδια περίοδο, η ΕΕ συνέχισε να στηρίζει την Τουρκία στις προσπάθειές της να φιλοξενήσει πρόσφυγες, έχοντας χορηγήσει 6 δισ. ευρώ για την περίοδο 2016-2019 μέσω της Διευκόλυνσης για τους Πρόσφυγες στην Τουρκία.

Έως το τέλος του 2019 ολόκληρος ο προϋπολογισμός είχε διατεθεί για διάφορες δραστηριότητες. Από τα 4,7 δισ. ευρώ που είχαν δεσμευθεί, καταβλήθηκαν τα 3,2 δισ. ευρώ. Πάνω από 1,7 εκατομμύρια πρόσφυγες εξακολουθούν να λαμβάνουν μηνιαία χρηματική βοήθεια που ονομάζεται Κοινωνικό Δίχτυ Ασφαλείας Έκτακτης Ανάγκης ώστε να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες, ενώ περισσότερα από 500 000 παιδιά πρόσφυγες έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση.

Σύρος πρόσφυγας από τη Ράκα, δικαιούχος του Κοινωνικού Διχτυού Ασφαλείας Έκτακτης Ανάγκης, το οποίο χρηματοδοτείται από την ΕΕ, συνομιλεί με μέλος του προσωπικού του Παγκόσμιου Προγράμματος Τροφίμων στο σπίτι του, Άγκυρα, Τουρκία, 24 Σεπτεμβρίου 2019.

Σύρος πρόσφυγας από τη Ράκα, δικαιούχος του Κοινωνικού Διχτυού Ασφαλείας Έκτακτης Ανάγκης, το οποίο χρηματοδοτείται από την ΕΕ, συνομιλεί με μέλος του προσωπικού του Παγκόσμιου Προγράμματος Τροφίμων στο σπίτι του, Άγκυρα, Τουρκία, 24 Σεπτεμβρίου 2019.

Ενίσχυση των ασφαλών, ομαλών και νόμιμων οδών προς την Ευρώπη

Πολιτική θεωρήσεων

Η ΕΕ συνέχισε να επικαιροποιεί και να εξορθολογίζει την πολιτική της στον τομέα των θεωρήσεων για υπηκόους τρίτων χωρών που ταξιδεύουν στον χώρο Σένγκεν. Από τον Φεβρουάριο του 2020 ο αναθεωρημένος κώδικας θεωρήσεων μειώνει τη γραφειοκρατία και διευκολύνει τις διαδικασίες θεωρήσεων για αξιόπιστους ταξιδιώτες βραχείας παραμονής με ταυτόχρονη διατήρηση της ασφάλειας. Ο αναθεωρημένος κώδικας θεσπίζει νέο μηχανισμό που θέτει αυστηρότερες προϋποθέσεις για τη διεκπεραίωση των θεωρήσεων όταν μια χώρα εταίρος δεν συνεργάζεται επαρκώς για την επανεισδοχή των υπηκόων της που διαμένουν παράτυπα στην ΕΕ. Για ορισμένες κατηγορίες ταξιδιωτών τα κράτη μέλη θα είναι σε θέση να επιβραδύνουν τους χρόνους διεκπεραίωσης των θεωρήσεων, να μειώνουν τη διάρκεια ισχύος των εκδιδόμενων θεωρήσεων και να αυξάνουν το ύψος του τέλους θεώρησης, καθώς και να προσαρμόζουν την απαλλαγή από το τέλος αυτό.

Απλούστευση της έκδοσης θεωρήσεων και αναστολή θεωρήσεων

Τον Ιούνιο ολοκληρώθηκαν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της ΕΕ και της Λευκορωσίας για τις συμφωνίες απλούστευσης της έκδοσης θεωρήσεων και επανεισδοχής, οι οποίες μονογραφήθηκαν από τους επικεφαλής διαπραγματευτές. Οι δύο πλευρές εργάζονται τώρα για την ολοκλήρωση των εσωτερικών διαδικασιών, προκειμένου να καταστεί δυνατή η υπογραφή και η σύναψη των συμφωνιών. Οι δύο συμφωνίες θα υπογραφούν και θα τεθούν σε ισχύ ταυτόχρονα.

Ο μηχανισμός αναστολής της απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης είχε ενισχυθεί το 2017 ώστε να είναι δυνατή η ταχεία αντίδραση σε επείγουσες περιπτώσεις. Τον Ιούνιο του 2019 η Επιτροπή έλαβε κοινοποίηση από τις Κάτω Χώρες στο πλαίσιο του μηχανισμού η οποία αφορούσε την Αλβανία. Μετά από προσεκτική εξέταση του περιεχομένου της κοινοποίησης και βάσει των διαθέσιμων πληροφοριών και των σχετικών στοιχείων, η Επιτροπή θεώρησε ότι δεν πληρούνταν οι περιστάσεις που απαιτούνται για την ενεργοποίηση του μηχανισμού και δεσμεύτηκε να παρακολουθεί την κατάσταση.

Αμοιβαιότητα των θεωρήσεων

Σήμερα οι πολίτες περίπου 60 χωρών από όλο τον κόσμο μπορούν να ταξιδεύουν στην ΕΕ χωρίς να χρειάζονται θεώρηση. Από την άλλη, οι πολίτες της ΕΕ θα πρέπει να έχουν κι εκείνοι τη δυνατότητα να ταξιδεύουν με τον ίδιο τρόπο σε αυτές τις χώρες. Η αρχή της αμοιβαιότητας κατέχει κεντρική θέση στην κοινή μας πολιτική στον τομέα των θεωρήσεων. Σημειώθηκε πρόοδος σε ό,τι αφορά τις Ηνωμένες Πολιτείες καθώς τον Σεπτέμβριο η κυβέρνησή τους ανακοίνωσε ότι η Πολωνία πληρούσε τις προϋποθέσεις για να ενταχθεί στο πρόγραμμα απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης. Αν και οι Ηνωμένες Πολιτείες συνέχισαν να απαιτούν θεωρήσεις για τους πολίτες της Βουλγαρίας, της Κροατίας, της Κύπρου και της Ρουμανίας, η εξέλιξη αυτή εξηγεί τους λόγους για τους οποίους η Επιτροπή υιοθετεί την προσέγγιση της υπομονετικής διπλωματίας με την κυβέρνηση των ΗΠΑ.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες δήλωσαν ότι είναι πρόθυμες να δεχθούν τα εν λόγω κράτη μέλη στο πρόγραμμα απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης εφόσον πληρούν τις απαιτήσεις που ορίζονται από τη νομοθεσία των ΗΠΑ, π.χ. όσον αφορά τη συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας και τη μείωση του ποσοστού άρνησης χορήγησης θεώρησης.

Χρυσά διαβατήρια και χρυσές βίζες

Τον Ιανουάριο η Επιτροπή παρουσίασε ολοκληρωμένη έκθεση σχετικά με τα προγράμματα χορήγησης ιθαγένειας και άδειας διαμονής σε επενδυτές τα οποία εφαρμόζουν ορισμένα κράτη μέλη. Τα προγράμματα αυτά, γνωστά ως «χρυσά διαβατήρια» και «χρυσές βίζες» αντίστοιχα, επιτρέπουν σε ένα πρόσωπο να αποκτήσει νέα ιθαγένεια ή άδεια διαμονής χάρη σε μια επένδυση και μόνο. Όσον αφορά τις χώρες που επωφελούνται από την απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης για πρόσβαση στην ΕΕ, η Επιτροπή υπογράμμισε στην έκθεσή της ότι οι εν λόγω χώρες πρέπει να διενεργούν ελέγχους ασφάλειας και ιστορικού των αιτούντων συμμετοχή στα προγράμματα χορήγησης ιθαγένειας σε επενδυτές σύμφωνα με τα υψηλότερα δυνατά πρότυπα. Η Επιτροπή παρακολουθεί το θέμα αυτό στο πλαίσιο του μηχανισμού αναστολής της απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης. Όσον αφορά τις υποψήφιες χώρες και τους δυνάμει υποψηφίους, τα προγράμματα χορήγησης ιθαγένειας παρακολουθούνται επίσης στο πλαίσιο της διαδικασίας προσχώρησης στην ΕΕ. Βλ. επίσης το κεφάλαιο 7.

Ενθάρρυνση της μετανάστευσης με βάση τις ανάγκες

Το 2019 η ΕΕ ενίσχυσε τη διμερή συνεργασία με χώρες καταγωγής και διέλευσης και με διεθνείς οργανισμούς για την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων της παράτυπης μετανάστευσης και της αναγκαστικής εκτόπισης, τη βελτίωση της διαχείρισης των συνόρων και την υποστήριξη της οικειοθελούς επιστροφής και της ανθρώπινης κινητικότητας. Συνεργάστηκε επίσης με την Αφρικανική Ένωση και τα Ηνωμένα Έθνη μέσω της κοινής ειδικής ομάδας τους.

Η Επιτροπή συνέχισε να εργάζεται για την ανάπτυξη οδών νόμιμης μετανάστευσης, προκειμένου να βοη­θήσει να έλθουν στην ΕΕ άνθρωποι με τις δεξιότητες και τα ταλέντα που χρειάζεται η αγορά εργασίας. Την άνοιξη η Επιτροπή ολοκλήρωσε τη συνολική αξιολόγηση των κανόνων της ΕΕ για τη νόμιμη μετανάστευση. Αυτός ο «έλεγχος καταλληλότητας» επιβεβαίωσε την ανάγκη μιας αποτελεσματικής πολιτικής για τη νόμιμη μετανάστευση ως βασικού στοιχείου μιας ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής πολιτικής για τη μετανάστευση.

Καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους η Επιτροπή συνέχισε τις εργασίες της από κοινού με τα κράτη μέλη για την ανάπτυξη πιλοτικών έργων για τη μετανάστευση εργατικού δυναμικού με βασικές χώρες εταίρους, αρχίζοντας από τις αφρικανικές χώρες. Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή έχει παράσχει χρηματοδοτική στήριξη, όπως η στήριξη στο πλαίσιο του Καταπιστευματικού Ταμείου Εκτάκτου Ανάγκης για την Αφρική.

Ένταξη

Η πολιτική ένταξης αποτελεί εθνική αρμοδιότητα. Ωστόσο, το 2019 η Επιτροπή συνέχισε να στηρίζει τις προσπάθειες των κρατών μελών, των τοπικών και περιφερειακών αρχών, των ΜΚΟ και άλλων φορέων μέσω του συντονισμού των πολιτικών, της ανταλλαγής πρακτικών, της παρακολούθησης και της χρηματοδότησης. Τα μέτρα αυτά θεσπίστηκαν για την προώθηση της ένταξης των υπηκόων τρίτων χωρών στους οποίους έχει χορηγηθεί το καθεστώς πρόσφυγα. Το 2019 η Επιτροπή χρηματοδότησε οκτώ μεγάλα διακρατικά δίκτυα πόλεων και περιφερειών, στα οποία συμμετέχουν πάνω από 40 ευρωπαϊκές πόλεις και 10 περιφέρειες, με σκοπό τη συνεργασία σε θέματα ένταξης. Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Δικτύου Ένταξης, η Επιτροπή ενίσχυσε διάφορες δραστηριότητες αμοιβαίας μάθησης για τις εθνικές αρχές, συμπεριλαμβανομένου ενός καινοτόμου προγράμματος στήριξης μεταξύ των κρατών μελών για τη θέσπιση ή τη βελτίωση συγκεκριμένης πολιτικής ή προγράμματος ένταξης.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9

Ισχυρότερος παγκόσμιος παράγοντας

Σε καιρούς γενικευμένης αναταραχής, με την ιδέα της πολυμερούς προσέγγισης να τίθεται υπό αμφισβήτηση, η Ευρωπαϊκή Ένωση ηγείται μιας παγκόσμιας προσπάθειας για την αντιμετώπιση των σημερινών προκλήσεων μέσω της διεθνούς συνεργασίας. Το 2019 η ΕΕ εργάστηκε για την προάσπιση και την ενίσχυση των Ηνωμένων Εθνών και κρίσιμων πολυμερών συμφωνιών, από την πυρηνική συμφωνία με το Ιράν έως τη συμφωνία του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή και τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης.

Η ΕΕ υποστήριξε τις υπό την αιγίδα του ΟΗΕ συνομιλίες για την αντιμετώπιση των κυριότερων συγκρούσεων της εποχής μας, για παράδειγμα στη Συρία και τη Λιβύη, και συνέβαλε στην επίτευξη της Συμφωνίας της Στοκχόλμης για την Υεμένη με τη διαμεσολάβηση του ΟΗΕ. Συμμετείχε επίσης στις διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στην ειρηνευτική συμφωνία στη Μοζαμβίκη, ήταν παρούσα στην υπογραφή της και υποστήριξε την εφαρμογή της.

Η ΕΕ δημιούργησε μια Διεθνή ομάδα επαφής για τη Βενεζουέλα, με χώρες της Ευρώπης και της Λατινικής Αμερικής, για να συμβάλει στη διαμόρφωση μιας ειρηνικής και δημοκρατικής λύσης στην κρίση. Φιλοξένησε επίσης τη Διεθνή Διάσκεψη Αλληλεγγύης για τους πρόσφυγες και τους μετανάστες από τη Βενεζουέλα. Πραγματοποιήθηκαν ακόμα σημαντικές σύνοδοι κορυφής με την Ουκρανία, την Κίνα, την Ιαπωνία και, για πρώτη φορά, με τον Σύνδεσμο Αραβικών Κρατών.

Η ΕΕ στήριξε μεταρρυθμίσεις στα Δυτικά Βαλκάνια, καθώς και στην ανατολική και νότια γειτονία, και εδραίωσε τις εταιρικές σχέσεις της με τις χώρες αυτές.

Η ΕΕ ενίσχυσε την ασφάλεια και την άμυνά της επενδύοντας στην αμυντική βιομηχανία της Ευρώπης, στις στρατιωτικές και μη στρατιωτικές ικανότητες και στην τεχνολογία. Η ΕΕ έκανε ένα ακόμα βήμα σε ό,τι αφορά τη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας και τη σύσφιξη των σχέσεων με το ΝΑΤΟ.

Η ΕΕ συνέχισε επίσης το ανθρωπιστικό της έργο με τη διανομή βοήθειας ύψους 1,6 δισ. ευρώ σε χώρες που επλήγησαν από φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι γειτονικές της χώρες

Ανατολικές γειτονικές χώρες

Το 2019 η ΕΕ εξακολούθησε να στηρίζει και να προωθεί τη σταθερότητα, την ασφάλεια και την ευημερία στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας και να αναπτύσσει ισχυρές εταιρικές σχέσεις με τις γειτονικές χώρες στα ανατολικά και στα νότια.

Τον Μάιο, στο πλαίσιο μιας υπουργικής συνόδου και μιας διάσκεψης υψηλού επιπέδου στις Βρυξέλλες, εορτάστηκαν τα 10 χρόνια της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης. Σημειώθηκε επίσης πρόοδος στις μεταρρυθμίσεις σε όλους τους τομείς της υλοποίησης των 20 παραδοτέων αποτελεσμάτων για το 2020, ιδίως στην οικονομία, στις ψηφιακές τεχνολογίες, στις μεταφορές, στη συνδεσιμότητα, στην ενέργεια και στην κινητικότητα, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις στους τομείς της διακυβέρνησης και της δημιουργίας θεσμικών δομών. Έπειτα από την ευρεία διαβούλευση το 2019 σχετικά με το μέλλον της εταιρικής σχέσης, θα πρέπει να παρουσιαστούν πλέον, πριν από τη σύνοδο κορυφής της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης που θα πραγματοποιηθεί το πρώτο εξάμηνο του 2020, οι μακροπρόθεσμοι στόχοι πολιτικής.

Νέοι από την ΕΕ και τις έξι χώρες της ανατολικής εταιρικής σχέσης (Αζερμπαϊτζάν, Αρμενία, Γεωργία, Λευκορωσία, Μολδαβία και Ουκρανία) συμμετέχουν στην τρίτη θερινή κατασκήνωση των Ευρωπαϊκών Σχολείων, Τιφλίδα, Γεωργία, 17 Αυγούστου 2019.

Νέοι από την ΕΕ και τις έξι χώρες της ανατολικής εταιρικής σχέσης (Αζερμπαϊτζάν, Αρμενία, Γεωργία, Λευκορωσία, Μολδαβία και Ουκρανία) συμμετέχουν στην τρίτη θερινή κατασκήνωση των Ευρωπαϊκών Σχολείων, Τιφλίδα, Γεωργία, 17 Αυγούστου 2019.

Σχέσεις με την Ουκρανία

Κατά τη σύνοδο κορυφής που πραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο στο Κίεβο, η ΕΕ και η Ουκρανία εξέδωσαν κοινή δήλωση, και η ΕΕ επιβεβαίωσε εκ νέου τη δέσμευσή της σε ό,τι αφορά την ανεξαρτησία, την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας. Η ΕΕ επιβεβαίωσε επίσης την υποστήριξή της στην εφαρμογή των συμφωνιών του Μινσκ και στο έργο του «σχήματος της Νορμανδίας», της Τριμερούς Ομάδας Επαφής για την Ουκρανία και του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ), με σκοπό την εξεύρεση ειρηνικής και βιώσιμης λύσης στη σύγκρουση. Η Επιτροπή και η κυβέρνηση της Ουκρανίας υπέγραψαν τέσσερα προγράμματα αξίας 109 εκατ. ευρώ που περιλαμβάνονται στην ετήσια δέσμη μέτρων της Επιτροπής για τη στήριξη της χώρας το 2019. Τα προγράμματα αυτά θα επικεντρωθούν στην αποκέντρωση, στην καταπολέμηση της διαφθοράς, στη στήριξη της κοινωνίας των πολιτών και στην τεχνική συνεργασία σε βασικές μεταρρυθμίσεις και στην εφαρμογή της συμφωνίας σύνδεσης, συμπεριλαμβανομένης της σφαιρικής και σε βάθος ζώνης ελεύθερων συναλλαγών.

Ρωσία

Η ΕΕ συνέχισε να εφαρμόζει διττή προσέγγιση έναντι της Ρωσίας, η οποία εξακολούθησε να αποτελεί στρατηγική πρόκληση: κυρώσεις για τις παραβιάσεις της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Ουκρανίας και επιλεκτική συνεργασία, όπου είναι αναγκαία, σε θέματα που ενδιαφέρουν την ΕΕ, όπως οι ανταλλαγές νέων, οι πολιτιστικές ανταλλαγές και η εκπαιδευτική συνεργασία ΕΕ-Ρωσίας.

Νότιες γειτονικές χώρες

Η χρηματοδοτική και τεχνική βοήθεια της ΕΕ το 2019 συνέβαλε στην αντιμετώπιση μεγάλων προκλήσεων στην περιοχή: των συγκρούσεων στη Συρία, στη Λιβύη και μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστίνης (η ονομασία αυτή δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως αναγνώριση κράτους της Παλαιστίνης και δεν θίγει τις επιμέρους θέσεις των κρατών μελών ως προς αυτό το ζήτημα), των συνεχών μεταναστευτικών πιέσεων, της κακής διακυβέρνησης και του ασθενούς επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Τον Ιούνιο δόθηκε νέα ώθηση στις σχέσεις ΕΕ-Μαρόκου με κοινή πολιτική δήλωση με στόχο την ανάπτυξη εταιρικής σχέσης κοινής ευημερίας. Το Εξωτερικό Επενδυτικό Σχέδιο διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη χρηματοδότηση του ιδιωτικού τομέα και στην τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης και της δημιουργίας θέσεων εργασίας στην περιοχή της Νότιας Γειτονίας και στην Αφρική.

Τα Δυτικά Βαλκάνια και η διαδικασία διεύρυνσης

Το 2019 τα θεσμικά όργανα της ΕΕ συνέχισαν να στηρίζουν την προοπτική προσχώρησης των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ, σύμφωνα με τη στρατηγική για τα Δυτικά Βαλκάνια και το θεματολόγιο προτεραιοτήτων της Σόφιας, που αποσκοπούν στην ενίσχυση του πολιτικού, οικονομικού και κοινωνικού μετασχηματισμού της περιοχής. Η ΕΕ εξακολούθησε επίσης να στηρίζει τη συνεργασία για την πλήρη απελευθέρωση του οικονομικού και κοινωνικού δυναμικού της περιοχής και για την υπέρβαση των προβλημάτων του παρελθόντος. Για παράδειγμα, η περιφερειακή συμφωνία περιαγωγής στα Δυτικά Βαλκάνια τέθηκε σε ισχύ τον Ιούλιο, μειώνοντας σημαντικά τα τέλη περιαγωγής στην περιοχή, με την προοπτική να μηδενιστούν το 2021. Η έναρξη ισχύος της ιστορικής Συμφωνίας των Πρεσπών μεταξύ της Ελλάδας και της Βόρειας Μακεδονίας τον Φεβρουάριο αποτέλεσε σημαντικό επίτευγμα για την περιοχή.

Στις 12 Ιουνίου πραγματοποιήθηκε στο Λουξεμβούργο η πρώτη υπουργική σύνοδος ΕΕ-Δυτικών Βαλκανίων για την απασχόληση και τις κοινωνικές υποθέσεις. Υπουργοί της τριάδας των Προεδριών του Συμβουλίου (Ρουμανία, Φινλανδία και Κροατία), από κοινού με την Επιτροπή, συναντήθηκαν με τους ομολόγους τους των Δυτικών Βαλκανίων για να συζητήσουν διάφορα θέματα σχετικά με την απασχόληση και την κοινωνική πολιτική. Η σύνοδος αυτή, που αναμένεται ότι θα διεξάγεται κάθε χρόνο, αποβλέπει στην ανταλλαγή απόψεων σχετικά με τις προκλήσεις για την απασχόληση και τις κοινωνικές μεταρρυθμίσεις προς όφελος όλων των πολιτών της περιοχής.

Τον Οκτώβριο το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ανέλυσε τις συστάσεις της Επιτροπής για την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Αλβανία και τη Βόρεια Μακεδονία και αποφάσισε να επανέλθει στο θέμα της διεύρυνσης πριν από τη σύνοδο κορυφής ΕΕ-Δυτικών Βαλκανίων τον Μάιο του 2020 στο Ζάγκρεμπ.

Τουρκία

Οι σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και της Τουρκίας εξακολούθησαν να δοκιμάζονται λόγω της κρίσιμης κατάστασης του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της υπονόμευσης της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης στην Τουρκία, αλλά και λόγω των αυξανόμενων εντάσεων στην ανατολική Μεσόγειο. Η ΕΕ εξακολούθησε να παρέχει βοήθεια στους πρόσφυγες στο πλαίσιο της διευκόλυνσης για τους πρόσφυγες στην Τουρκία, η οποία διαχειρίζεται χρηματοδότηση ύψους 6 δισ. ευρώ για να βοηθήσει πάνω από 4 εκατομμύρια πρόσφυγες που φιλοξενούνται στη χώρα.

Σχέσεις Αφρικής-Ευρώπης

Η ΕΕ έχει εγκαινιάσει μια άνευ προηγουμένου εταιρική σχέση με την Αφρική, επενδύοντας σε μια γνήσια πολιτική σχέση μεταξύ ίσων. Η εταιρική σχέση ΕΕ-Αφρικής καλύπτει διάφορους τομείς, όπως είναι η ανάπτυξη, η ειρήνη και η ασφάλεια, η μετανάστευση, το κλίμα, η ενέργεια, η γεωργία, το εμπόριο, οι βιώσιμες επενδύσεις και θέσεις εργασίας, η καινοτομία, η εκπαίδευση, η νεολαία, η δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Το 2019 σημειώθηκε πρόοδος όσον αφορά την υλοποίηση της Συμμαχίας Αφρικής-Ευρώπης για βιώσιμες επενδύσεις και θέσεις εργασίας του 2018. Η ΕΕ έχει ήδη κινητοποιήσει 3,7 δισ. ευρώ στο πλαίσιο του Εξωτερικού Επενδυτικού Σχεδίου, το οποίο αναμένεται να μοχλεύσει επενδύσεις ύψους 37,1 δισ. ευρώ στις γειτονικές χώρες της ΕΕ και στην υποσαχάρια Αφρική. Η δέσμευση για τη διάθεση άνω των 300-350 εκατ. ευρώ ετησίως από το 2018 έως το 2020 με σκοπό την ενίσχυση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και του επενδυτικού κλίματος είναι επίσης υπό υλοποίηση, καθώς έχουν επενδυθεί από την ΕΕ 718 εκατ. ευρώ μόνο το 2018.

Συνάντηση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και του Γκεντού Ανταργκατσέου, υπουργού Εξωτερικών της Αιθιοπίας, Αντίς Αμπέμπα, Αιθιοπία, 7 Δεκεμβρίου 2019.

Συνάντηση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και του Γκεντού Ανταργκατσέου, υπουργού Εξωτερικών της Αιθιοπίας, Αντίς Αμπέμπα, Αιθιοπία, 7 Δεκεμβρίου 2019.

Όσον αφορά την κινητικότητα, η δέσμευση της ΕΕ να στηρίξει 35 000 φοιτητές και προσωπικό έως το 2020 υλοποιείται ικανοποιητικά, φθάνοντας τους περίπου 25 000 δικαιούχους έως το τέλος του 2019. Όσον αφορά την οικονομική ολοκλήρωση και το εμπόριο, η ΕΕ θα στηρίξει την Ηπειρωτική Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών της Αφρικής με 62,5 δισ. ευρώ έως το τέλος του 2020. Τέλος, το έργο των τεσσάρων ειδικών ομάδων που συγκροτήθηκαν με εμπειρογνώμονες από την Αφρική και την Ευρώπη στους τομείς της γεωργίας, της ψηφιακής οικονομίας, της ενέργειας και των μεταφορών έχει αποδώσει καρπούς.

Βόρεια Αμερική και Λατινική Αμερική

Η ΕΕ εξακολούθησε να συνεργάζεται με έναν από τους βασικότερους εταίρους της, τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αντικείμενο αυτής της συνεργασίας είναι μεταξύ άλλων τα Δυτικά Βαλκάνια και η Ουκρανία, η ενέργεια, η καταπολέμηση της τρομοκρατίας και η κυβερνοασφάλεια. Η ενισχυμένη εταιρική σχέση της ΕΕ με το ΝΑΤΟ επιβεβαιώνει την ύπαρξη ενός ολοένα και πιο διασυνδεδεμένου διατλαντικού χώρου ασφάλειας.

Η ΕΕ ένωσε τις δυνάμεις της με τον Καναδά για την προάσπιση της πολυμερούς προσέγγισης και της βασισμένης σε κανόνες παγκόσμιας τάξης, συμπεριλαμβανομένου ενός ελεύθερου και δίκαιου συστήματος διεθνούς εμπορίου. Κατά τη σύνοδο κορυφής του Μόντρεαλ τον Ιούλιο, οι δύο πλευρές δεσμεύτηκαν να εφαρμόσουν πλήρως τη συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών ΕΕ-Καναδά.

Τον Απρίλιο η Επιτροπή και η ύπατη εκπρόσωπος της Ένωσης για θέματα εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας και αντιπρόεδρος της Επιτροπής εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση στην οποία σκιαγραφείται το όραμα για μια ισχυρότερη και πιο σύγχρονη εταιρική σχέση με τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική, η οποία θα επικεντρώνεται στις εμπορικές συναλλαγές, τις επενδύσεις και την τομεακή συνεργασία. Το 2019 η ΕΕ συνέχισε να στηρίζει την ειρηνευτική συμφωνία στην Κολομβία, εδραίωσε τη σχέση της με την Κούβα —που έχει μεταβεί σε νέα φάση— στο δεύτερο κοινό συμβούλιο ΕΕ-Κούβας σε υπουργικό επίπεδο, στο πλαίσιο της συμφωνίας πολιτικού διαλόγου και συνεργασίας, και ίδρυσε τη διεθνή ομάδα επαφής για τη Βενεζουέλα ώστε να συμβάλει στην αντιμετώπιση της κρίσης στη χώρα αυτή. Τον Οκτώβριο πραγματοποιήθηκε η Διεθνής Διάσκεψη Αλληλεγγύης για την προσφυγική και μεταναστευτική κρίση της Βενεζουέλας, στην οποία συμμετείχαν οι χώρες της περιοχής, η ΕΕ, η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (UNHCR) και ο Οργανισμός Μετανάστευσης του ΟΗΕ (ΔΟΜ), στην προσπάθειά τους να βελτιώσουν τον συντονισμό της ειρηνευτικής και ανθρωπιστικής βοήθειας.

Ασία και Ειρηνικός

Η σχέση της ΕΕ με τις πέντε χώρες της Κεντρικής Ασίας —Καζακστάν, Κιργιζία, Ουζμπεκιστάν, Τατζικιστάν και Τουρκμενιστάν— είναι μακροχρόνια και βασίζεται σε ισχυρά αμοιβαία συμφέροντα. Τον Μάιο η ΕΕ παρουσίασε το όραμά της για μια ισχυρότερη εταιρική σχέση με τις χώρες αυτές, με έμφαση στην ανθεκτικότητα, την ευημερία και την καλύτερη συνεργασία.

Ιαπωνία

Η συμφωνία στρατηγικής εταιρικής σχέσης ΕΕ-Ιαπωνίας του 2018, που εφαρμόζεται προσωρινά από τον Φεβρουάριο του 2019, και η συμφωνία οικονομικής εταιρικής σχέσης, που επίσης ισχύει από τότε, άρχισαν να αποδίδουν καρπούς το 2019. Η 26η σύνοδος κορυφής ΕΕ-Ιαπωνίας πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο στις Βρυξέλλες. Στις 7 Σεπτεμβρίου ο πρόεδρος Γιούνκερ και ο Ιάπωνας πρωθυπουργός Άμπε υπέγραψαν την εταιρική σχέση για τη βιώσιμη συνδεσιμότητα και την ποιότητα των υποδομών. Πρόκειται για την πρώτη του είδους της και υπογραμμίζει τη στρατηγική σημασία αυτής της προσέγγισης, την οποία και τα δύο μέρη έχουν δεσμευτεί να ενισχύσουν.

Κίνα

Τον Μάρτιο, λαμβάνοντας υπόψη την αυξανόμενη οικονομική ισχύ και πολιτική επιρροή της Κίνας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η ύπατη εκπρόσωπος επανεξέτασαν τις σχέσεις ΕΕ-Κίνας και τις σχετικές ευκαιρίες και προκλήσεις εκδίδοντας κοινή ανακοίνωση. Καθόρισαν 10 συγκεκριμένες δράσεις, που στη συνέχεια συζητήθηκαν από τους ηγέτες στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 21ης Μαρτίου.

Κατά τη σύνοδο κορυφής τους τον Απρίλιο, η ΕΕ και η Κίνα δεσμεύτηκαν να εμβαθύνουν τη στρατηγική εταιρική σχέση και, έως την επόμενη σύνοδο κορυφής τους, να εγκρίνουν ένα νέο πρόγραμμα συνεργασίας πέραν του 2020. Και οι δύο πλευρές συμφώνησαν να προσδιορίσουν κοινούς σιδηροδρομικούς διαδρόμους ΕΕ-Ασίας και εργάζονται για την τοπική ανάπτυξη στις χώρες διέλευσης. Οι δύο πλευρές δραστηριοποιούνται περισσότερο στο θέμα της ασφάλειας στην Ασία, με έμφαση στη στρατιωτική συνεργασία με τον Σύνδεσμο Κρατών της Νοτιοανατολικής Ασίας και στην υποστήριξη της αποπυρηνικοποίησης της Χερσονήσου της Κορέας.

Η υιοθέτηση μιας πιο στρατηγικής προσέγγισης για την Ασία το 2019 υπηρετούσε τον στόχο της ΕΕ για μια συνεκτική στάση όσον αφορά τη συνδεσιμότητα της Κίνας με τη Δύση. Η στρατηγική συνδεσιμότητας της ΕΕ προωθεί μια πολιτική που περιλαμβάνει έργα υποδομής τα οποία δημιουργούν ίσες οικονομικές ευκαιρίες και προωθούν τη βιώσιμη συνδεσιμότητα.

Μέση Ανατολή

Ιράν

Το 2019 η ΕΕ εξακολούθησε να στηρίζει την πυρηνική συμφωνία με το Ιράν και την πλήρη και αποτελεσματική εφαρμογή της. Η ΕΕ εκφράζει τη λύπη της για την αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από το κοινό ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης και την εκ νέου επιβολή κυρώσεων και ανησυχεί βαθύτατα για το γεγονός ότι το Ιράν άρχισε δραστηριότητες που δεν συνάδουν με τις δεσμεύσεις του στο πλαίσιο της συμφωνίας. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 4ης Φεβρουαρίου 2019, η ΕΕ ακολουθεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση με το Ιράν προκειμένου να αντιμετωπιστούν όλα τα ζητήματα που προκαλούν ανησυχία και να εξεταστούν τα στοιχεία για τα οποία διατυπώνεται κριτική με εποικοδομητικό διάλογο υψηλού επιπέδου, όπως ο πολιτικός διάλογος με το Ιράν υπό την αιγίδα της ΕΕ για περιφερειακά ζητήματα.

Ισραήλ, Παλαιστίνη και η ειρηνευτική διαδικασία στη Μέση Ανατολή

Η ΕΕ εξακολούθησε να υπερασπίζεται και να προωθεί τη λύση των δύο κρατών στην ισραηλοπαλαιστινιακή διένεξη βάσει των συμφωνημένων διεθνών παραμέτρων. Η ΕΕ διέθεσε επίσης σχεδόν 350 εκατ. ευρώ ως χρηματοδοτική στήριξη στους Παλαιστινίους, μεγάλο μέρος της οποίας διατέθηκε για να δημιουργηθούν οι βάσεις του μελλοντικού παλαιστινιακού κράτους.

Φοιτητές στο ενημερωτικό περίπτερο του Erasmus+ κατά την παρουσίαση και τη συνεδρία δικτύωσης στο πλαίσιο της πανεπιστημιακής περιοδείας #EU4YOUth για την προώθηση της ΕΕ στους νέους, Μπιρ Ζέιτ, Παλαιστίνη, 21 Φεβρουαρίου 2019.

Φοιτητές στο ενημερωτικό περίπτερο του Erasmus+ κατά την παρουσίαση και τη συνεδρία δικτύωσης στο πλαίσιο της πανεπιστημιακής περιοδείας #EU4YOUth για την προώθηση της ΕΕ στους νέους, Μπιρ Ζέιτ, Παλαιστίνη, 21 Φεβρουαρίου 2019.

Συρία

Κατά την τρίτη διάσκεψη των Βρυξελλών για τη Συρία τον Μάρτιο, η ΕΕ δεσμεύτηκε να διαθέσει το 2020 560 εκατ. ευρώ για ανθρωπιστική βοήθεια και ενίσχυση της ανθεκτικότητας και ανάπτυξης στη χώρα, καθώς και στην Ιορδανία και στον Λίβανο.

Λιβύη

Η παρέμβαση της ΕΕ το 2019 επικεντρώθηκε στην υποστήριξη διεθνών και περιφερειακών προσπαθειών για την εξεύρεση βιώσιμης λύσης στην πολιτική κρίση στη Λιβύη και την προώθηση της οικονομικής της ανάπτυξης.

Ασφάλεια και άμυνα

Τα κράτη μέλη μπορούν τώρα να προστατεύουν καλύτερα τους πολίτες, να επενδύουν στη συνεργασία για την άμυνα, να πραγματοποιούν αποδοτικότερες δαπάνες και να συνεργάζονται με εταίρους και γείτονες ακόμα στενότερα απ’ ό,τι στο παρελθόν.

Το 2019 η ΕΕ συνέχισε τις προσπάθειές της για την αντιμετώπιση υβριδικών απειλών. Η ύπατη εκπρόσωπος και η Επιτροπή υπέβαλαν έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του κοινού πλαισίου του 2016 για την αντιμετώπιση υβριδικών απειλών και της κοινής ανακοίνωσης του 2018 σχετικά με την αύξηση της ανθεκτικότητας και την ενίσχυση των ικανοτήτων για την αντιμετώπιση υβριδικών απειλών.

Η ΕΕ ενίσχυσε περαιτέρω τις τρεις ειδικές ομάδες στρατηγικής επικοινωνίας (Ανατολή, Δυτικά Βαλκάνια και Νότος). Σημειώθηκε επίσης πρόοδος στην αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης από εξωτερικές και εσωτερικές πηγές. Το σχέδιο δράσης του 2018 κατά της παραπληροφόρησης αποτέλεσε τον οδηγό για τις εργασίες στον τομέα αυτό, δίνοντας έμφαση στον εντοπισμό και στην ανάλυση δραστηριοτήτων παραπληροφόρησης, στη στήριξη της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών με τη δημιουργία ενός συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης, στη συνεργασία με τις πλατφόρμες μέσων κοινωνικής δικτύωσης στο πλαίσιο του κώδικα ορθής πρακτικής του 2018, και ενισχύοντας τις δραστηριότητες ευαισθητοποίησης. Η ΕΕ συνεργάστηκε επίσης στον συγκεκριμένο τομέα με διεθνείς εταίρους όπως η G7 και το ΝΑΤΟ. Βλ. επίσης κεφάλαιο 7.

Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Αριστείας για την αντιμετώπιση υβριδικών απειλών σημείωσε πρόοδο το 2019 έχοντας πλέον περισσότερα μέλη, εγκεκριμένο πρόγραμμα εργασίας και προϋπολογισμό λειτουργίας. Το Κέντρο συνέχισε να παρέχει στήριξη σε βασικούς τομείς όπως η εκπαίδευση και οι ασκήσεις.

Κατά τη διάρκεια του έτους πραγματοποιήθηκε αποτίμηση της προόδου των κρατών μελών όσον αφορά την εκπλήρωση των δεσμεύσεών τους στο πλαίσιο της μόνιμης διαρθρωμένης συνεργασίας (PESCO). Η ΕΕ σημείωσε την πρόοδο των συμμετεχόντων κρατών μελών όσον αφορά την αύξηση των προϋπολογισμών και των κοινών επενδύσεων στον τομέα της άμυνας, με τους συνολικούς αμυντικούς προϋπολογισμούς να αυξάνονται κατά 3,3 % το 2018 και 4,6 % το 2019. Τα συμμετέχοντα κράτη μέλη χρησιμοποιούν όλο και περισσότερο μέσα της ΕΕ για τον σχεδιασμό της εθνικής άμυνας, όπως το αναθεωρημένο σχέδιο ανάπτυξης δυνατοτήτων και η συντονισμένη ετήσια επανεξέταση στον τομέα της άμυνας, τα οποία έχουν διαμορφώσει το πρόγραμμα εργασιών του ευρωπαϊκού προγράμματος βιομηχανικής ανάπτυξης στον τομέα της άμυνας.

Γράφημα που αναλύει τα οφέλη ενός Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας

Η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται ένα Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας για διάφορους λόγους. Πρώτον, το κόστος από την έλλειψη συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών στον τομέα της άμυνας και της ασφάλειας εκτιμάται ότι ανέρχεται σε 25 έως 100 δισεκατομμύρια ευρώ τον χρόνο. Επιπλέον, περίπου το 80 % των δημόσιων συμβάσεων στον τομέα της άμυνας αποτελεί σήμερα αντικείμενο διαχείρισης σε αμιγώς εθνικό επίπεδο, με αποτέλεσμα δαπανηρές αλληλεπικαλύψεις στρατιωτικών ικανοτήτων. Τέλος, από το 2010 και εξής δαπανώνται λιγότερα από 200 εκατομμύρια ευρώ ετησίως για τη συνεργατική ευρωπαϊκή έρευνα και τεχνολογία στον τομέα της άμυνας.

Αναπτυξιακή και ανθρωπιστική βοήθεια

Αναπτυξιακή βοήθεια

Η ΕΕ παρέμεινε μία από τις κινητήριες δυνάμεις της Ατζέντας του 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Τον Σεπτέμβριο, στη Νέα Υόρκη, συμμετείχε από κοινού με παγκόσμιους ηγέτες στην πρώτη στα χρονικά σύνοδο κορυφής του ΟΗΕ για τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης, και στην κοινή συγκεφαλαιωτική έκθεση αναφέρθηκε στην πρόοδο που είχε σημειωθεί.

Συμμετέχοντες στην εκστρατεία «Faces2Hearts» στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Ημερών Ανάπτυξης 2019, οι οποίοι συζήτησαν το θέμα των ανισοτήτων στην παγκόσμια ανάπτυξη, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 19 Ιουνίου 2019.

Συμμετέχοντες στην εκστρατεία «Faces2Hearts» στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Ημερών Ανάπτυξης 2019, οι οποίοι συζήτησαν το θέμα των ανισοτήτων στην παγκόσμια ανάπτυξη, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 19 Ιουνίου 2019.

Το θέμα των Ευρωπαϊκών Ημερών Ανάπτυξης το 2019 ήταν οι «Ανισότητες», για το οποίο η Επιτροπή εξέδωσε σχετικό έγγραφο εργασίας. Επιπλέον, η ΕΕ συνέβαλε στην καταπολέμηση της έμφυλης βίας στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Spotlight», συνεργαζόμενη με τον ΟΗΕ και νέες χώρες εταίρους για τη συνέχιση των ζωτικής σημασίας προσπαθειών στα περιφερειακά προγράμματα, συμπεριλαμβανομένης της έναρξης διαβούλευσης στον Ειρηνικό όσον αφορά τον σχεδιασμό του προγράμματος ύψους 50 εκατ. ευρώ για την περιοχή.

Η ΕΕ συνέχισε να αναπτύσσει την εταιρική της σχέση με την Αφρική. Η συμμαχία Αφρικής-Ευρώπης για βιώσιμες επενδύσεις και θέσεις εργασίας σημείωσε σημαντική πρόοδο, κάτι που αντανακλάται ιδίως στη μόχλευση άνω των 40 δισ. ευρώ έως σήμερα σε επενδύσεις στο πλαίσιο του Εξωτερικού Επενδυτικού Σχεδίου.

Γράφημα που απεικονίζει την αύξηση της ενωσιακής χρηματοδότησης ανθρωπιστικής βοήθειας για την εκπαίδευση σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης από το 2015 και μετά

Η ενωσιακή χρηματοδότηση ανθρωπιστικής βοήθειας για την εκπαίδευση σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης αυξήθηκε από 13 εκατομμύρια ευρώ το 2015 σε 63 εκατομμύρια ευρώ το 2016 και το 2017, 91 εκατομμύρια ευρώ το 2018 και 164 εκατομμύρια ευρώ το 2019.

Αντιμετώπιση ανθρωπιστικών κρίσεων και καταστάσεων έκτακτης ανάγκης

Τα κονδύλια ύψους 1,6 δισ. ευρώ του προϋπολογισμού της ΕΕ για την ανθρωπιστική βοήθεια βοήθησαν εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο το 2019. Το μεγαλύτερο μερίδιο διατέθηκε για πρόσφυγες και εκτοπισθέντες στο εσωτερικό λόγω των συγκρούσεων στη Συρία και την Υεμένη. Πάνω από το 10 % του προϋπολογισμού διατέθηκε για «ξεχασμένες κρίσεις» όπως το πρόβλημα με τους περιφερειακούς πρόσφυγες στο Μπουρούντι, η σύγκρουση στην Ουκρανία και ανθρωπιστικά ζητήματα στην Κολομβία.

Η ΕΕ διέθεσε το 10 % του προϋπολογισμού της ανθρωπιστικής βοήθειας, ένα ποσοστό-ρεκόρ, για την παροχή ασφαλούς και καλής ποιότητας εκπαίδευσης σε παιδιά που βρίσκονται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Ήταν επίσης ένας από τους σημαντικότερους χρηματοδότες για την αντιμετώπιση του Έμπολα.

Το 2019 η ΕΕ ενεργοποίησε τον μηχανισμό πολιτικής προστασίας σε 17 περιπτώσεις, για να αντιμετωπίσει αιφνίδιες καταστροφές στην Αλβανία, την Αφρική, την Ασία και τη Λατινική Αμερική. Όταν ο κυκλώνας Ιντάι έπληξε τη Μοζαμβίκη το 2019, στάλθηκαν οκτώ ομάδες ειδικών σε θέματα πολιτικής προστασίας, καθώς και εξοπλισμός καθαρισμού των υδάτων, σκηνές, είδη ατομικής υγιεινής και τρόφιμα.

Συνοπτική παρουσίαση της ανθρωπιστικής βοήθειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2019

Ο συνολικός προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ανθρωπιστική βοήθεια το 2019 ανήλθε σε 1,6 δισεκατομμύρια ευρώ. Από τον συνολικό προϋπολογισμό, διατέθηκαν 385 εκατομμύρια ευρώ στην Υποσαχάρια Αφρική· 860 εκατομμύρια ευρώ για τη συριακή κρίση, ποσό που αφορά την παροχή χρηματοδότησης στην Αίγυπτο, την Ιορδανία, τον Λίβανο, τη Συρία και την Τουρκία· 88 εκατομμύρια ευρώ στο Ιράκ, την Παλαιστίνη και την Υεμένη· 105 εκατομμύρια ευρώ στην Ασία, τη Λατινική Αμερική, τον Ειρηνικό και την Καραϊβική· και 32 εκατομμύρια ευρώ στη Βόρεια Αφρική και χώρες της Ευρωπαϊκής Γειτονίας. Τέλος, διατέθηκε το ποσό των 174 εκατομμυρίων ευρώ για αποθεματικά και μη γεωγραφικές κατανομές. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Copyright: Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ανθρώπινα δικαιώματα και δημοκρατία

Η ΕΕ παρέμεινε βαθιά προσηλωμένη στην προώθηση και την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δημοκρατίας σε όλο τον κόσμο: είτε με τις κοινές δράσεις με τα Ηνωμένα Έθνη, όπως η εμβληματική εκστρατεία ΕΕ-Unicef #TheRealChallenge για την 30ή επέτειο της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα του παιδιού, είτε με τις νέες κατευθυντήριες γραμμές της για την καταπολέμηση των βασανιστηρίων σε παγκόσμια κλίμακα. Η ΕΕ είχε ενεργό συμμετοχή στο έβδομο Παγκόσμιο Συνέδριο κατά της θανατικής ποινής, πραγματοποίησε πολυάριθμες αποστολές παρακολούθησης εκλογών και εξέδωσε νέα συμπεράσματα σχετικά με τη δημοκρατία τον Οκτώβριο.

Δράση της ΕΕ υπέρ της πολυμερούς προσέγγισης, της παγκόσμιας διακυβέρνησης και του συστήματος που βασίζεται σε κανόνες

Σχέσεις ΕΕ-Ηνωμένων Εθνών

Ο Ντόναλντ Τουσκ, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, απευθύνεται στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, Νέα Υόρκη, Ηνωμένες Πολιτείες, 26 Σεπτεμβρίου 2019.

Ο Ντόναλντ Τουσκ, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, απευθύνεται στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, Νέα Υόρκη, Ηνωμένες Πολιτείες, 26 Σεπτεμβρίου 2019.

Σε μια περίοδο αμφισβήτησης του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών, η ΕΕ ενέτεινε την προσήλωσή της στην πολυμερή προσέγγιση και στον διεθνή οργανισμό. Η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος χρηματοδότης τόσο των ειρηνευτικών αποστολών του ΟΗΕ, όσο και του προϋπολογισμού του. Έχει υποστηρίξει τις ειρηνευτικές συνομιλίες υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, όπως για τη Συρία και τη Λιβύη, και έχει δρομολογήσει πρωτοβουλίες όπως η τριμερής εταιρική σχέση μεταξύ της ΕΕ, του ΟΗΕ και της Αφρικανικής Ένωσης. Η ετήσια Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών κατέδειξε την ισχύ της στήριξης αυτής.

Ισχυρότερη εταιρική σχέση ΕΕ-NATO

Η συνεργασία ΕΕ-ΝΑΤΟ αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των προσπαθειών της ΕΕ για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ασφάλειας και άμυνας. Η τέταρτη έκθεση προόδου, που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο, για την υλοποίηση της κοινής δέσμης προτάσεων που είχαν εγκριθεί από το ΝΑΤΟ και την ΕΕ το 2016 και το 2017 επισήμανε τα απτά αποτελέσματα σε όλους τους τομείς συνεργασίας, και ιδίως στους βασικούς τομείς της ενίσχυσης του πολιτικού διαλόγου, της στρατιωτικής κινητικότητας, της αντιμετώπισης υβριδικών απειλών, των παράλληλων και συντονισμένων ασκήσεων και των αμυντικών δυνατοτήτων.

Η ΕΕ στην G7 και την G20

Οι παγκόσμιοι ηγέτες —Λι Χσιεν Λουνγκ, πρωθυπουργός της Σινγκαπούρης, Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ντόναλντ Τραμπ, πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Σίνζο Άμπε, πρωθυπουργός της Ιαπωνίας, και Σι Τζινπίνγκ, πρόεδρος της Κίνας— συναντώνται στη σύνοδο κορυφής της G20, Οσάκα, Ιαπωνία, 28 Ιουνίου 2019.

Οι παγκόσμιοι ηγέτες —εδώ οι Λι Χσιεν Λουνγκ, πρωθυπουργός της Σινγκαπούρης, Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ντόναλντ Τραμπ, πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Σίνζο Άμπε, πρωθυπουργός της Ιαπωνίας, και Σι Τζινπίνγκ, πρόεδρος της Κίνας— συναντώνται στη σύνοδο κορυφής της G20, Οσάκα, Ιαπωνία, 28 Ιουνίου 2019.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μέλος της G7 και της G20. Στο πλαίσιο αυτών των φόρουμ, η ΕΕ προασπίζεται τη βασιζόμενη σε κανόνες διεθνή τάξη, η οποία σήμερα αντιμετωπίζει σημαντικές απειλές, όσον αφορά το εμπόριο, την ασφάλεια, την κλιματική αλλαγή και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Όπως και τα προηγούμενα έτη, καθ’ όλη τη διάρκεια του 2019 η ΕΕ παρέμεινε ένθερμος υποστηρικτής της διεθνούς συνεργασίας. Στη σύνοδο κορυφής της G20 στην Οσάκα της Ιαπωνίας, ο συντονισμός μεταξύ των Ευρωπαίων ηγετών ήταν καθοριστικής σημασίας για την έκδοση τελικής διακήρυξης η οποία επιβεβαιώνει προηγούμενες δεσμεύσεις σχετικά με την εφαρμογή της συμφωνίας του Παρισιού και την Ατζέντα του 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη και θέτει φιλόδοξους στόχους όσον αφορά την πρόοδο της μεταρρύθμισης του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου και την εξεύρεση μιας παγκόσμιας λύσης για τη φορολόγηση της ψηφιακής οικονομίας. Τον Αύγουστο, στο Μπιαρίτς της Γαλλίας, οι ηγέτες της G7 συμφώνησαν σε διακήρυξη στην οποία εξετάζονται ορισμένες προκλήσεις που σχετίζονται με την εξωτερική πολιτική, όπως η κατάσταση στο Ιράν, στην Ουκρανία, στη Λιβύη και στο Χονγκ Κονγκ. Έχοντας ως προτεραιότητα τη συνεργασία με την Αφρική, η ΕΕ ενίσχυσε επίσης νέες πρωτοβουλίες της G7 με στόχο τη βελτίωση των όρων για τις δημόσιες συμβάσεις, την προώθηση της ψηφιοποίησης, την αύξηση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση για γυναίκες επιχειρηματίες στην Αφρική, την ενίσχυση της συνεργασίας στο Σαχέλ, την καταπολέμηση πανδημικών νόσων και την υποστήριξη των γυναικών που πέφτουν θύματα σεξουαλικής βίας σε περιοχές συγκρούσεων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10

Ένωση δημοκρατικής αλλαγής

Η «αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών στο ευρωπαϊκό εγχείρημα» ήταν ο στόχος του προέδρου Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ για τον κύκλο που άνοιξε το 2014 και έκλεισε στα τέλη του 2019. Για την εκπλήρωση αυτού του στόχου, η Επιτροπή Γιούνκερ δεσμεύθηκε να κάνει την ΕΕ πιο δημοκρατική και πιο διαφανή.

Η άτυπη σύνοδος των ηγετών της στο Σιμπίου της Ρουμανίας, στις 9 Μαΐου, αποτέλεσε την ευκαιρία για να επιβεβαιώσει η ΕΕ την ενότητά της και να νοηματοδοτήσει εκ νέου την ύπαρξή της. Εγκρίθηκε η Διακήρυξη του Σιμπίου, γεγονός που απέδειξε ότι ήταν ο κατάλληλος χρόνος και τόπος για να δοθεί το μήνυμα ότι οι ανησυχίες των πολιτών λαμβάνονταν υπόψη στο στρατηγικό θεματολόγιο της Ένωσης. Οι πολίτες απάντησαν με την ψήφο τους στις εκλογές για την ανάδειξη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, στις οποίες η συμμετοχή των Ευρωπαίων με δικαίωμα ψήφου ξεπέρασε το 50 %, καταγράφοντας το υψηλότερο ποσοστό της από το 1994.

Το 2019 τροποποιήθηκαν επίσης οι κανόνες της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών, προκειμένου οι πολίτες να μπορούν ευκολότερα να διαμορφώνουν την Ευρώπη, καλώντας την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποβάλλει νομοθετικές προτάσεις. Οι αναθεωρημένοι κανόνες θα καταστήσουν την Πρωτοβουλία πιο προσιτή και πιο εύχρηστη.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Το απερχόμενο Κοινοβούλιο, στις τελευταίες συνόδους του πριν από τις εκλογές του Μαΐου, ενέκρινε νομοθεσία για την απαγόρευση των πλαστικών αντικειμένων μίας χρήσης και για την εξασφάλιση καλύτερης προστασίας των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ. Προώθησε έναν φιλόδοξο στόχο για τη μείωση των εκπομπών CO2 για τα νέα αυτοκίνητα και ημιφορτηγά έως το 2030. Τάχθηκε υπέρ των νέων κανόνων για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, έδωσε τη συγκατάθεσή του για την εμπορική συμφωνία της ΕΕ με την Ιαπωνία και υποστήριξε σχέδια για τη βελτίωση της ποιότητας του πόσιμου νερού. Επίσης, επικαιροποίησε τον εσωτερικό κανονισμό του.

Η νέα νομοθετική περίοδος ξεκίνησε στις 2 Ιουλίου, μετά τις ευρωπαϊκές εκλογές που διεξήχθησαν από τις 23 έως τις 26 Μαΐου. Το ποσοστό συμμετοχής σε αυτές ήταν το υψηλότερο από το 1994 —50,7 %, έναντι 42,6 % το 2014.

Στις 16 Οκτωβρίου το Κοινοβούλιο ενέκρινε τον κατάλογο των «εκκρεμών ζητημάτων», ο οποίος είναι απαραίτητος για τη συνέχιση των άτυπων διαπραγματεύσεων μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ όσον αφορά τα σχέδια ενωσιακών κανόνων που δεν μπόρεσαν να οριστικοποιηθούν πριν από τη λήξη της θητείας του Κοινοβουλίου. Στις 22 Οκτωβρίου ο πρόεδρος της Επιτροπής Γιούνκερ, στην ομιλία που εκφώνησε ενώπιον των μελών του Κοινοβουλίου, έκανε τον απολογισμό των βασικών ενεργειών και επιτευγμάτων της Επιτροπής κατά τα προηγούμενα πέντε έτη.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο

Τον Μάρτιο το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συζήτησε θέματα σχετικά με την οικονομία, την κλιματική αλλαγή, την παραπληροφόρηση και τις εξωτερικές σχέσεις. Στη συνεδρίαση των 27 κρατών μελών που αφορούσε το Brexit εξετάστηκε η παράταση του άρθρου 50 έως τις 12 Απριλίου ή τις 22 Μαΐου, ανάλογα με το αν η συμφωνία αποχώρησης θα κυρωνόταν από το Ηνωμένο Βασίλειο κατά την εβδομάδα μετά τη σύνοδο. Αργότερα, τον Απρίλιο, οι 27 ηγέτες της ΕΕ συμφώνησαν να παρατείνουν το άρθρο 50 έως τις 31 Οκτωβρίου 2019.

Στις 9 Μαΐου οι ηγέτες της ΕΕ συναντήθηκαν ατύπως στο Σιμπίου της Ρουμανίας προκειμένου να ανταλλάξουν απόψεις σχετικά με το στρατηγικό θεματολόγιο για την περίοδο 2019-2024. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις συζητήσεις αυτές περιλαμβάνονται στην ενότητα «Το μέλλον της Ευρώπης».

Σε ανεπίσημο δείπνο που παρατέθηκε αργότερα τον ίδιο μήνα, τα μέλη του Συμβουλίου έκαναν εκτίμηση των αποτελεσμάτων των ευρωπαϊκών εκλογών και δρομολόγησαν τη διαδικασία για τον διορισμό των νέων επικεφαλής των θεσμικών οργάνων της ΕΕ.

Ο Ντόναλντ Τουσκ, πρώην πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, και ο Σαρλ Μισέλ, νυν πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, σε συζήτηση στρογγυλής τραπέζης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Βρυξέλλες, Βέλγιο.

Ο Ντόναλντ Τουσκ, πρώην πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, και ο Σαρλ Μισέλ, νυν πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, σε συζήτηση στρογγυλής τραπέζης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Βρυξέλλες, Βέλγιο.

Τον Ιούνιο οι ηγέτες συνέχισαν τις συνομιλίες σχετικά με τους διορισμούς υψηλόβαθμων στελεχών της ΕΕ, το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, την κλιματική αλλαγή, την παραπληροφόρηση και τις υβριδικές απειλές, τη διεύρυνση, το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και τις εξωτερικές σχέσεις. Ενέκριναν επίσης το στρατηγικό θεματολόγιο.

Οι ηγέτες της ΕΕ συναντήθηκαν εκ νέου, αργότερα τον ίδιο μήνα, για να συζητήσουν και να αποφασίσουν τους διορισμούς σε υψηλόβαθμες θέσεις στα θεσμικά όργανα.

Τον Οκτώβριο οι ηγέτες συζήτησαν τον μελλοντικό προϋπολογισμό της ΕΕ (2021-2027) και τα επόμενα βήματα ως προς το στρατηγικό θεματολόγιο, καθώς και την κλιματική αλλαγή, τη διεύρυνση της ΕΕ, την Τουρκία και την κατάρριψη της πτήσης MH17 των Μαλαισιανών Αερογραμμών. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συνήλθε σε σύνθεση άρθρου 50 για να συζητήσει τις τελευταίες εξελίξεις σε σχέση με το Brexit. Στα τέλη Οκτωβρίου οι ηγέτες της ΕΕ-27 (όλα τα κράτη μέλη εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου) συμφώνησαν να παρατείνουν το άρθρο 50 έως τις 31 Ιανουαρίου 2020.

Στη συνέχεια, οι ηγέτες συναντήθηκαν τον Δεκέμβριο για να συζητήσουν την κλιματική αλλαγή και να ασχοληθούν εκ νέου με τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ.

Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η Ρουμανία και η Φινλανδία άσκησαν το 2019 την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κατά το πρώτο εξάμηνο, η Ρουμανία επικεντρώθηκε σε θέματα όπως η μετανάστευση και η ασφάλεια, το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, η οικονομία και η Ευρώπη ως παγκόσμιος παράγοντας. Κατά το δεύτερο εξάμηνο, η Φινλανδία επικεντρώθηκε στη δράση για το κλίμα και την ασφάλεια, καθώς και στην ενίσχυση των κοινών αξιών, συμπεριλαμβανομένου του κράτους δικαίου, ώστε να καταστεί η ΕΕ πιο ανταγωνιστική και κοινωνικά συμπεριληπτική.

Η εναρκτήρια συνεδρίαση της ρουμανικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, Βουκουρέστι, Ρουμανία, 11 Ιανουαρίου 2019.

Η εναρκτήρια συνεδρίαση της ρουμανικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, Βουκουρέστι, Ρουμανία, 11 Ιανουαρίου 2019.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υποστήριξε την εκστρατεία του Κοινοβουλίου «Αυτή τη φορά ψηφίζω» με μια σειρά δραστηριοτήτων. Ενδεικτικά, τον Φεβρουάριο διοργανώθηκε εκδήλωση με θέμα «Η κοινωνία των πολιτών για την αναγΕΕννηση», με τη συμμετοχή του προέδρου της Επιτροπής Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ και της ακτιβίστριας για το κλίμα Γκρέτα Τούνμπεργκ.

Το θέμα των «Ημερών της κοινωνίας των πολιτών» το 2019 ήταν η «βιώσιμη δημοκρατία», με τη διαφθορά και τις ψευδείς ειδήσεις να χαρακτηρίζονται οι κυριότερες απειλές για τη δημοκρατία στην Ευρώπη. Τον Νοέμβριο η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή διοργάνωσε διάσκεψη για το κράτος δικαίου, ζητώντας τη διεξαγωγή διαρθρωμένου διαλόγου μεταξύ των κυβερνήσεων και της κοινωνίας των πολιτών προκειμένου να αντιστραφεί η υποχώρηση του κράτους δικαίου στην ΕΕ.

Τον Μάρτιο υπέβαλε τη γνωμοδότηση «Σιμπίου και πέραν αυτού», το όραμά της για ένα μέλλον στο οποίο η Ευρώπη θα πρωτοστατεί παγκοσμίως στη βιώσιμη ανάπτυξη. Σε μια σειρά μελλοντοστραφών γνωμοδοτήσεων, συνεισέφερε ιδέες για την επίτευξη βιωσιμότητας, δίκαιης μετάβασης σε μια ψηφιακή οικονομία και δίκαιης φορολογίας.

Κατά την όγδοη ευρωπαϊκή διάσκεψη κορυφής των δήμων και των περιφερειών, που πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο στο Βουκουρέστι, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών, στη δήλωσή της με τίτλο «Η οικοδόμηση της ΕΕ από τη βάση προς τα πάνω μαζί με τους δήμους και τις περιφέρειές της», υποστήριξε ότι οι ενωσιακές αποφάσεις και πολιτικές πρέπει να εδράζονται στις τοπικές κοινωνίες, προκειμένου η ΕΕ να ανακτήσει την εμπιστοσύνη των πολιτών και να διαθέτει τους κατάλληλους πόρους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών τάσσεται σθεναρά υπέρ της ενεργού επικουρικότητας, τονίζοντας τη σημασία που έχει η συμμετοχή των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών σε κάθε φάση της διαδικασίας λήψης αποφάσεων της ΕΕ. Επιπλέον, γιόρτασε την 25η επέτειό της με τελετή κατά τη σύνοδο ολομέλειας του Δεκεμβρίου.

Στο πλαίσιο της βελτίωσης της νομοθεσίας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών εγκαινίασε ένα δίκτυο περιφερειακών κόμβων («RegHub») για την αξιολόγηση της εφαρμογής της ενωσιακής νομοθεσίας σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Το δίκτυο αυτό περιλαμβάνει 20 περιφέρειες, οι οποίες υποβάλλουν εκθέσεις σχετικά με την εφαρμογή των πολιτικών. Το 2019 διοργανώθηκαν τρεις αξιολογήσεις: για τις δημόσιες συμβάσεις, την ποιότητα του αέρα και τη διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη.

Καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, και οι δύο επιτροπές διοργάνωσαν δραστηριότητες με σκοπό να προωθήσουν την κοινή τους ιδέα για μόνιμο μηχανισμό διαρθρωμένων διαβουλεύσεων και διαλόγων με τους πολίτες, καθώς και τη συμμετοχή τους στην προγραμματισμένη Διάσκεψη για το μέλλον της Ευρώπης.

Βλ. επίσης την ενότητα «Το μέλλον της Ευρώπης».

Ολοκλήρωση του θεματολογίου για τη βελτίωση της νομοθεσίας

Προσπάθειες για την απλούστευση της νομοθεσίας

Συνοπτική παρουσίαση της ρυθμιστικής και νομοθετικής απλούστευσης κατά τη θητεία της Επιτροπής Γιούνκερ

Ένα από τα βασικά επιτεύγματα την περίοδο 2014-2019 ήταν η ρυθμιστική και νομοθετική απλούστευση. Κατά τη θητεία της Επιτροπής Μπαρόζο II, ο μέσος όρος των βασικών πρωτοβουλιών ήταν 130 ετησίως (117 κατά τους τελευταίους 11 μήνες του 2010, 196 το 2012, 108 το 2013, 146 το 2014 και 79 έως τον Οκτώβριο του 2015). Κατά τη θητεία της Επιτροπής Γιούνκερ, ο αριθμός των βασικών πρωτοβουλιών μειώθηκε κατά 83 %: το 2015 παρουσιάστηκαν 23 βασικές πρωτοβουλίες, καθώς και το 2016, το 2017 21, το 2018 26 και το 2019 μόλις 15. Κατά την περίοδο 2015-2019, υπήρξαν 142 προτάσεις απόσυρσης, 84 καταργηθείσες πράξεις και 162 πρωτοβουλίες ρυθμιστικής απλούστευσης. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

H διοργανική συμφωνία για τη βελτίωση της νομοθεσίας

Το 2016 και το 2017 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχαν προβεί σε δύο κοινές δηλώσεις σχετικά με τις νομοθετικές προτεραιότητες της ΕΕ. Σε αυτές τις δηλώσεις επισήμαιναν 89 πρωτοβουλίες στις οποίες ήταν αναγκαίο να δοθεί προτεραιότητα στο πλαίσιο της νομοθετικής διαδικασίας. Αυτή ήταν η κοινή δέσμευση που έλαβαν τα τρία θεσμικά όργανα προκειμένου να εξασφαλίσουν ουσιαστική πρόοδο και, εάν ήταν δυνατόν, την υλοποίηση αυτών των πρωτοβουλιών πριν από τις ευρωπαϊκές εκλογές του Μαΐου του 2019.

Έως το πρώτο εξάμηνο του 2018, η Επιτροπή είχε εγκρίνει όλες τις πρωτοβουλίες που είχαν εξαγγελθεί στις κοινές δηλώσεις και, μέχρι τη διεξαγωγή των ευρωπαϊκών εκλογών, οι 61 από τις 89 πρωτοβουλίες είχαν συμφωνηθεί σε πολιτικό επίπεδο ή είχαν εγκριθεί επίσημα από το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Στο τέλος εκείνου του έτους εκκρεμούσαν 22 πρωτοβουλίες.

Το 2019 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ολοκλήρωσε επιτυχώς τις διαπραγματεύσεις με το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για τον καθορισμό μη δεσμευτικών κριτηρίων για την επιλογή μεταξύ εκτελεστικών και κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων. Η επιλογή αυτή συχνά περιπλέκει τις νομοθετικές διαπραγματεύσεις, και ο καθορισμός κριτηρίων αναμένεται ότι θα διευκολύνει τη διαδικασία. Οι διαπραγματεύσεις αυτές κατέληξαν στη σύναψη της διοργανικής συμφωνίας για τη βελτίωση της νομοθεσίας, η οποία δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο. Επιπλέον, ο συννομοθέτης συμφώνησε να ευθυγραμμιστούν 68 υφιστάμενες πράξεις με τη Συνθήκη της Λισαβόνας, με αλλαγή της εφαρμοζόμενης κανονιστικής διαδικασίας. Αυτό γίνεται μέσω εμπεριστατωμένου ελέγχου, προκειμένου να ελεγχθεί ο τρόπος με τον οποίο η Επιτροπή ασκεί τις εκτελεστικές αρμοδιότητές της όσον αφορά τις κατ’ εξουσιοδότηση και τις εκτελεστικές πράξεις σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 182/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.

Έλεγχος της εφαρμογής του δικαίου της ΕΕ

Στην ετήσια έκθεση για την παρακολούθηση της εφαρμογής του δικαίου της ΕΕ, η οποία δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο, παρατίθενται τα μέτρα που έλαβε η Επιτροπή το 2018 για τον έλεγχο και την επιβολή του δικαίου της ΕΕ.

Ενδεικτικά, η Επιτροπή ενήργησε με αποφασιστικότητα για την επιβολή των κανόνων στους τομείς του περιβάλλοντος, της κινητικότητας και των μεταφορών, καθώς και στους τομείς της εσωτερικής αγοράς, της βιομηχανίας, της επιχειρηματικότητας και των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων. Παρείχε στήριξη στις εθνικές και τις περιφερειακές αρχές για την εφαρμογή των κανόνων για καθαρό αέρα και καθαρό νερό. Ανέλαβε επίσης δράση κατά των κρατών μελών που δεν τήρησαν τις δεσμεύσεις τους και δεν εφάρμοσαν τους ενωσιακούς κανόνες σχετικά με τις καταστάσεις ονομάτων επιβατών και την καταπολέμηση τόσο της τρομοκρατίας, όσο και της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Επιπλέον, η Επιτροπή άσκησε τις εξουσίες επιβολής της νομοθεσίας επειδή ορισμένα κράτη μέλη δεν κινήθηκαν αρκετά γρήγορα για να βελτιώσουν την πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία σε ιστότοπους και άλλες εφαρμογές για φορητές συσκευές. Εάν δεν εφαρμόζεται ορθά το δίκαιο της ΕΕ, οι πολίτες και οι επιχειρήσεις δεν θα είναι σε θέση να ασκούν τα δικαιώματά τους ή να απολαμβάνουν τα οφέλη που απορρέουν από το δίκαιο αυτό.

Συνοπτική παρουσίαση των υποθέσεων επί παραβάσει που χειρίστηκε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή την περίοδο 2014-2019

Υποθέσεις επί παραβάσει που κινήθηκαν μεταξύ τέλους του 2014 και 11ης Οκτωβρίου 2019. Το 2014 κινήθηκαν 1 347 διαδικασίες επί παραβάσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η Επιτροπή Γιούνκερ ανέλαβε τα καθήκοντά της τον Νοέμβριο του 2014, και το επόμενο έτος κινήθηκαν 1 368 διαδικασίες επί παραβάσει. Ο αριθμός αυτός αυξήθηκε σε 1 657 το 2016, μειώθηκε σε 1 559 το 2017 και αυξήθηκε εκ νέου σε 1 571 το 2018, και έως τις 11 Οκτωβρίου 2019 είχαν κινηθεί άλλες 1 581 υποθέσεις επί παραβάσει. Το 2014 περατώθηκαν 699 υποθέσεις επί παραβάσει προτού παραπεμφθούν στο Δικαστήριο. Μετά την έναρξη της θητείας της Επιτροπής Γιούνκερ, τον Νοέμβριο του 2014, ο αριθμός των διαδικασιών επί παραβάσει που περατώθηκαν προτού παραπεμφθούν στο Δικαστήριο ανήλθε σε 657 το 2015, 646 το 2016, 772 το 2017, 564 το 2018 και 663 το 2019, έως τις 11 Οκτωβρίου. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Η βελτίωση της νομοθεσίας στο επίκεντρο της διαδικασίας λήψης αποφάσεων της ΕΕ

Η Επιτροπή δεσμεύεται ότι θα ενεργεί μόνο όταν οι ενωσιακές παρεμβάσεις προσθέτουν αξία και παρέχουν οφέλη για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, αποφεύγοντας παράλληλα τις περιττές δαπάνες. Για την επιτέλεση αυτού του έργου βασίζεται στα ποιοτικότερα διαθέσιμα στοιχεία που αφορούν τις οικονομικές, κοινωνικές, περιβαλλοντικές και άλλες σημαντικές επιπτώσεις. Η Επιτροπή, προτού αναθεωρήσει την ισχύουσα ενωσιακή νομοθεσία, την αξιολογεί για να εντοπίσει τα αποδοτικά και μη αποδοτικά στοιχεία της, συμβάλλοντας έτσι στη βελτίωση των επιδόσεών της.

Στο πλαίσιο του θεματολογίου για τη βελτίωση της νομοθεσίας, η Επιτροπή αφουγκράζεται τις απόψεις των πολιτών και των ενδιαφερόμενων μερών ώστε να μπορεί να ικανοποιήσει τις ανάγκες τους. Από το 2015 και εξής έχει διοργανώσει περισσότερες από 400 δημόσιες διαβουλεύσεις με τη συμμετοχή εκατομμυρίων Ευρωπαίων. Έκτοτε, ο αριθμός των συνεισφορών σε δημόσιες διαβουλεύσεις έχει υπερτετραπλασιαστεί.

Η νέα πύλη «Πείτε την άποψή σας» είναι μια υπηρεσία ενιαίας εξυπηρέτησης που δίνει τη δυνατότητα στους Ευρωπαίους να συμβάλλουν στη χάραξη της πολιτικής της ΕΕ. Το 2018 η πύλη δέχθηκε σχεδόν 900 000 επισκέψεις, οι οποίες ξεπέρασαν το 1 εκατομμύριο το 2019. Τον Απρίλιο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε έκθεση στην οποία έκανε απολογισμό των μέτρων που ελήφθησαν από την Επιτροπή Γιούνκερ και είχαν ως σκοπό την επίτευξη καλύτερων αποτελεσμάτων για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις της ΕΕ μέσω περισσότερο ανοικτής, διαφανούς και τεκμηριωμένης χάραξης πολιτικής. Οι διαπιστώσεις ήταν σαφείς: η καλύτερη νομοθέτηση έχει βελτιώσει τον τρόπο με τον οποίο χαράσσεται η πολιτική της ΕΕ, και θα πρέπει να παραμείνει βασικό στοιχείο των μεθόδων εργασίας της για το μέλλον, ενώ παράλληλα θα πρέπει να συνεχιστεί η βελτίωση των εργαλείων της, ιδίως η προσέγγιση των πολιτών και των ενδιαφερόμενων μερών και η καταγραφή των παρατηρήσεών τους, η ανάλυση των επιπτώσεων, καθώς και η ποιότητα των αξιολογήσεων.

Διαφάνεια και λογοδοσία

Το κοινό Μητρώο Διαφάνειας

Στο πλαίσιο των εργασιών των θεσμικών οργάνων της ΕΕ προβλέπεται η επαφή με τα ενδιαφερόμενα μέρη και την κοινωνία των πολιτών. Ταυτόχρονα, η διαφάνεια και η λογοδοσία είναι απαραίτητα στοιχεία για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των Ευρωπαίων πολιτών στη νομιμότητα των πολιτικών, νομοθετικών και διοικητικών διαδικασιών της Ένωσης.

Η διαφάνεια όσον αφορά την εκπροσώπηση συμφερόντων είναι ιδιαίτερα σημαντική προκειμένου να μπορούν οι πολίτες να παρακολουθούν τις δραστηριότητες των φορέων που επιδιώκουν να επηρεάσουν τη νομοθετική διαδικασία της ΕΕ. Γι’ αυτό τον λόγο, το 2016 η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση για νέα διοργανική συμφωνία σχετικά με ένα υποχρεωτικό Μητρώο Διαφάνειας που θα καλύπτει το Κοινοβούλιο, την Επιτροπή και, για πρώτη φορά, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι διαπραγματεύσεις για την πρόταση αυτή βρίσκονται σε εξέλιξη.

Στο Μητρώο είναι εγγεγραμμένοι σχεδόν 12 000 φορείς. Οι εγγεγραμμένοι φορείς δεσμεύονται από έναν κώδικα δεοντολογίας, ο οποίος καθορίζει τις αρχές συμπεριφοράς που πρέπει να τηρούν οι εκπρόσωποί τους όταν συναλλάσσονται με τα θεσμικά όργανα της ΕΕ.

Κώδικας δεοντολογίας για τα μέλη της Επιτροπής

Το 2018 η Επιτροπή θέσπισε νέο κώδικα δεοντολογίας για τα μέλη της, ο οποίος καθορίζει αυστηρότερους κανόνες και υψηλότερα πρότυπα δεοντολογίας και εισάγει μεγαλύτερη διαφάνεια σε μια σειρά τομείς. Από τον Φεβρουάριο του 2018 και εξής η Επιτροπή δημοσιεύει, κάθε δύο μήνες, πληροφορίες σχετικά με τα έξοδα ταξιδίου των επιτρόπων στους αντίστοιχους ιστότοπούς τους.

Τον Ιούνιο του 2019 η Επιτροπή δημοσίευσε την πρώτη ετήσια έκθεση για την εφαρμογή του κώδικα δεοντολογίας. Η έκθεση επιβεβαίωσε ότι, μετά την έκδοση του επικαιροποιημένου κώδικα, η Επιτροπή έχει επιτύχει ακόμη μεγαλύτερη διαφάνεια όσον αφορά τη συμπεριφορά των μελών της.

Επιπλέον, στο πλαίσιο του νέου κώδικα, συγκροτήθηκε ενισχυμένη Ανεξάρτητη Επιτροπή Δεοντολογίας, η οποία απαρτίζεται από τρία εξωτερικά μέλη υψηλού επιπέδου και έχει ως στόχο την παροχή συμβουλών για όλα τα ζητήματα δεοντολογίας.

Νωρίτερα εντός του έτους η Επιτροπή δημοσίευσε κατευθυντήριες γραμμές δεοντολογίας για τα μέλη της που συμμετέχουν στις ευρωπαϊκές εκλογές. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές εκδόθηκαν αφότου ο νέος κώδικας είχε δώσει τη δυνατότητα στα μέλη της Επιτροπής να συμμετέχουν σε προεκλογικές εκστρατείες χωρίς να χρειάζεται να λάβουν άδεια απουσίας από τα καθήκοντά τους, όπως συνέβαινε στο παρελθόν.

Η Επιτροπή εφάρμοσε επίσης μια νέα διάταξη του κώδικα, η οποία προβλέπει τη δημοσίευση των αποφάσεων που αφορούν τόσο τις δραστηριότητες των μελών της μετά τη λήξη της θητείας τους, όσο και τις σχετικές γνωμοδοτήσεις της Ανεξάρτητης Επιτροπής Δεοντολογίας. Τον Οκτώβριο πραγματοποιήθηκε η πρώτη δημοσίευση, ενώ ακολούθησαν και άλλες πριν από το τέλος του έτους.

Πρόσβαση σε έγγραφα

Τον Ιούλιο εκδόθηκε από την Επιτροπή η έκθεση σχετικά με την πρόσβαση στα έγγραφα. Σύμφωνα με την έκθεση, ο αριθμός των αρχικών αιτήσεων πρόσβασης που υποβλήθηκαν βάσει των κανόνων για την πρόσβαση του κοινού σε έγγραφα αυξήθηκε κατά σχεδόν 9,5 % (από 6 716 αιτήσεις το 2017 σε 7 257 το 2018) και ο αριθμός των αιτήσεων στο στάδιο της επιβεβαίωσης αυξήθηκε κατά 4,4 % (από 288 το 2017 σε 318 το 2018).

Η Επιτροπή εξακολουθεί να χειρίζεται τον μεγαλύτερο αριθμό αιτήσεων πρόσβασης, ο οποίος μάλιστα αυξάνεται σταθερά από το 2016, συγκριτικά με τα υπόλοιπα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι οι πολίτες της ΕΕ και οι υπόλοιποι αιτούντες ασκούν ενεργά το δικαίωμά τους για πρόσβαση σε έγγραφα.

Το 2018 η Επιτροπή δημοσιοποίησε πλήρως ή εν μέρει τα έγγραφα στα οποία ζητήθηκε πρόσβαση σε ποσοστό άνω του 80 % των υποθέσεων, και χορηγήθηκε ευρύτερη ή και πλήρης πρόσβαση σχεδόν στο 41 % των 288 περιπτώσεων που εξετάστηκαν κατά το στάδιο της επιβεβαίωσης.

Παράλληλα, η Επιτροπή συνέχισε να δημοσιεύει προδραστικά στις ιστοσελίδες της και στα διάφορα δημόσια μητρώα της μεγάλο όγκο εγγράφων και πληροφοριών για όλους τους τομείς δραστηριότητας της ΕΕ. Τα στοιχεία δεν επιβεβαιώνουν μόνο τον ανοικτό χαρακτήρα της Επιτροπής, αλλά και την κρισιμότητα του δικαιώματος πρόσβασης σε έγγραφα στο πλαίσιο της συνολικής πολιτικής διαφάνειας του συγκεκριμένου θεσμικού οργάνου.

Έλεγχος του προϋπολογισμού της ΕΕ

Έχουν θεσπιστεί πλαίσιο ελέγχου και πλαίσιο επιδόσεων για τη διασφάλιση σε εύλογο βαθμό της καταβολής των κονδυλίων της ΕΕ σύμφωνα με τους σχετικούς κανόνες και της λήψης μέτρων για την πρόληψη, τον εντοπισμό και τη διόρθωση των σφαλμάτων, ενώ παράλληλα δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην επίτευξη αποτελεσμάτων.

Τον Μάρτιο, κατόπιν θετικής σύστασης του Συμβουλίου, το Κοινοβούλιο έδωσε την τελική του έγκριση όσον αφορά την εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ από την Επιτροπή το 2017. Η ετήσια διαδικασία απαλλαγής επιτρέπει στο Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να καθιστούν την Επιτροπή πολιτικά υπόλογη για την εκτέλεση του προϋπολογισμού και να διασφαλίζουν τον δημοκρατικό έλεγχο επί της διαχείρισης των χρημάτων των φορολογουμένων.

Τον Ιούλιο η Επιτροπή παρουσίασε την ενοποιημένη δέσμη δημοσιονομικών εκθέσεων και εκθέσεων λογοδοσίας, στην οποία συγκεντρώνονται όλες οι διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με την εκτέλεση, τις επιδόσεις, τα αποτελέσματα, τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση και την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ για το 2018. Οι εκθέσεις κατέδειξαν ότι ο προϋπολογισμός έφερε αποτελέσματα σε αντιστοιχία με τις προτεραιότητες της Επιτροπής και εκτελέστηκε ορθά.

Η Επιτροπή συνέχισε τις εργασίες για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, η οποία θα έχει ως σκοπό τη δίωξη των διασυνοριακών εγκλημάτων κατά του προϋπολογισμού της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων της απάτης, της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της διαφθοράς, στα 22 συμμετέχοντα κράτη μέλη. Η Εισαγγελία αναμένεται ότι θα καταστεί λειτουργική πριν από το τέλος του 2020.

Τον Οκτώβριο το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο πιστοποίησε για δωδέκατη συνεχή χρονιά την καλή κατάσταση των ετήσιων λογαριασμών της ΕΕ, τους οποίους έκρινε αληθείς και ακριβείς. Το Ελεγκτικό Συνέδριο επιβεβαίωσε τη γνώμη του με επιφύλαξη (και όχι αντίθετη γνώμη) σχετικά με την κανονικότητα των δαπανών. Το συνολικό επίπεδο του εκτιμώμενου σφάλματος —2,6 %— ήταν ελαφρώς υψηλότερο από το αντίστοιχο του 2017 (κατά 0,2 %), αλλά πολύ χαμηλότερο από αυτό των προηγούμενων ετών. Για τις μισές περίπου δαπάνες της ΕΕ, το ποσοστό σφάλματος δεν έφθασε καν στο επίπεδο που θεωρείται ουσιώδες από το Ελεγκτικό Συνέδριο. Δεν διαπιστώθηκε κανένα ουσιώδες σφάλμα όσον αφορά τα έσοδα του προϋπολογισμού ή τις διοικητικές δαπάνες.

Εθνικά κοινοβούλια

Τον Ιούλιο η Επιτροπή ενέκρινε την ετήσια έκθεση για το 2018 σχετικά με τις σχέσεις της με τα εθνικά κοινοβούλια και την εφαρμογή των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας. Η έκθεση δίνει μια ολοκληρωμένη εικόνα των στενών και εποικοδομητικών σχέσεων των εθνικών κοινοβουλίων με την Επιτροπή και τα άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Τα εθνικά κοινοβούλια υπέβαλαν 569 γνώμες, περίπου όσες και το 2017. Αυτό δείχνει ότι τα περισσότερα συνεργάζονται ιδιαίτερα στενά με την Επιτροπή σε ό,τι αφορά τις πρωτοβουλίες της και ένα ευρύ φάσμα θεμάτων.

Μόνο 37 «αιτιολογημένες γνώμες» μαρτυρούσαν ανησυχίες ως προς το αν οι προτάσεις της Επιτροπής σέβονταν την αρχή της επικουρικότητας, δηλ. κατά πόσον οι ευρωπαϊκές πολιτικές αποφασίζονται και εφαρμόζονται στο καταλληλότερο επίπεδο —ευρωπαϊκό, εθνικό ή περιφερειακό. Η ειδική ομάδα «Επικουρικότητα και αναλογικότητα — “Κάνουμε λιγότερα με πιο αποδοτικό τρόπο”», που συστάθηκε το 2018 από τον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ με προεδρεύοντα τον πρώτο αντιπρόεδρο Τίμερμανς, εξέτασε τρόπους για την πιο επωφελή συμμετοχή των εθνικών κοινοβουλίων, καθώς και των περιφερειακών και τοπικών αρχών, στην εκπόνηση και την παρακολούθηση της νομοθεσίας και των πολιτικών της ΕΕ. Τα μέτρα που έλαβε η Επιτροπή για την επίτευξη αυτού του στόχου περιλαμβάνουν την παροχή συγκεντρωτικών απαντήσεων σε περίπτωση που σημαντικός αριθμός εθνικών κοινοβουλίων εκφράζει ανησυχίες για την επικουρικότητα, αποτυπώνοντας με τον τρόπο αυτό σε ένα κοινό έγγραφο την πλήρη εικόνα όλων των ανησυχιών που εγείρονται, καθώς και τη θέση της Επιτροπής επ’ αυτών.

Οι επισκέψεις που πραγματοποίησαν τα μέλη της Επιτροπής στα εθνικά κοινοβούλια ή οι αντιπροσωπείες των εθνικών κοινοβουλίων στην Επιτροπή (55 επισκέψεις το 2019 και 915 επισκέψεις καθ’ όλη τη θητεία της Επιτροπής Γιούνκερ) ενίσχυσαν τον διάλογο μεταξύ των μερών.

Η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια

Οι έρευνες που διεξήγαγε η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια σχετικά με εικαζόμενες περιπτώσεις κακοδιοίκησης στα θεσμικά και λοιπά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης κάλυψαν ποικίλα θέματα, όπως τη διαφάνεια της διαδικασίας λήψης αποφάσεων, το φαινόμενο της μεταπήδησης από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα, τις δραστηριότητες των επιτρόπων μετά τη λήξη της θητείας τους, την πρόσβαση σε έγγραφα, τα θεμελιώδη δικαιώματα, τα ζητήματα δεοντολογίας, τις συμβάσεις, τις επιχορηγήσεις ή τα επιμέρους θέματα προσωπικού. Κατά μέσο όρο, η Επιτροπή συμμορφώνεται με τα τρία τέταρτα περίπου των προτάσεων της Διαμεσολαβήτριας (προτάσεις για την εξεύρεση λύσης, υποδείξεις για βελτίωση και συστάσεις), ενώ στο 95 % περίπου των περιπτώσεων που διερευνήθηκαν δεν διαπιστώθηκε κακοδιοίκηση.

Τον Ιούνιο η Διαμεσολαβήτρια απένειμε το δεύτερο ευρωπαϊκό Βραβείο χρηστής διοίκησης στις πρωτοβουλίες της Επιτροπής για τη μείωση της ρύπανσης από πλαστικά και την προώθηση της ευαισθητοποίησης. Το βραβείο αποσκοπεί στην αναγνώριση πρωτοβουλιών, έργων και άλλων μορφών δραστηριοτήτων που αναλαμβάνονται από διάφορες υπηρεσίες των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και έχουν εμφανή και άμεσα θετικό αντίκτυπο στη ζωή των πολιτών στην Ευρώπη και πέραν αυτής.

Τον Οκτώβριο η Επιτροπή εξέδωσε επίσης γνωμοδότηση για το σχέδιο κανονισμού του Κοινοβουλίου για τη θέσπιση του καθεστώτος του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή και των γενικών όρων άσκησης των καθηκόντων του (αναθεωρημένο καταστατικό).

Τον Δεκέμβριο το Κοινοβούλιο επανεξέλεξε την Έμιλι Ο Ράιλι Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια. Η δεύτερη θητεία της θα είναι πενταετής.

Η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση

Στις 29 Μαρτίου 2017 το Ηνωμένο Βασίλειο γνωστοποίησε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο την πρόθεσή του να αποχωρήσει από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ) σύμφωνα με το άρθρο 50 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Με τη γνωστοποίηση αυτή άρχισε μια διετής περίοδος διαπραγματεύσεων για τη σύναψη συμφωνίας με το Ηνωμένο Βασίλειο η οποία θα περιλάμβανε τις ρυθμίσεις για την αποχώρησή του, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη το πλαίσιο της μελλοντικής του σχέσης με την ΕΕ.

Οι διαπραγματεύσεις για τη συμφωνία αποχώρησης και την πολιτική διακήρυξη για το πλαίσιο της μελλοντικής σχέσης

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έλαβε εντολή να διαπραγματευτεί συμφωνία αποχώρησης με το Ηνωμένο Βασίλειο εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (άρθρο 50, αποτελούμενο από τους ηγέτες όλων των κρατών μελών εκτός από το Ηνωμένο Βασίλειο) και όρισε τον Μισέλ Μπαρνιέ επικεφαλής διαπραγματευτή. Οι επίσημες διαπραγματεύσεις άρχισαν στις 19 Ιουνίου 2017, μετά τις γενικές εκλογές του Ηνωμένου Βασιλείου.

Στις 14 Νοεμβρίου 2018, μετά από 17 μήνες εντατικών διαπραγματεύσεων, οι διαπραγματευτές της Επιτροπής και του Ηνωμένου Βασιλείου κατέληξαν σε συμφωνία σχετικά με τους όρους της εύτακτης αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ. Στις 22 Νοεμβρίου συμφώνησαν σχετικά με την πολιτική διακήρυξη για τον καθορισμό του πλαισίου της μελλοντικής σχέσης ΕΕ-Ηνωμένου Βασιλείου.

Στις 25 Νοεμβρίου 2018 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε επίσημα τη συμφωνία αποχώρησης και την πολιτική διακήρυξη.

Στις 11 Ιανουαρίου 2019 το Συμβούλιο εξέδωσε απόφαση με την οποία ενέκρινε την υπογραφή της συμφωνίας αποχώρησης και διαβίβασε το σχέδιο απόφασης του Συμβουλίου για τη σύναψη της συμφωνίας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ώστε να λάβει την έγκρισή του.

Παρατάσεις του άρθρου 50

Παρά τις διευκρινίσεις που έδωσαν σε επιστολές που αντάλλαξαν μεταξύ τους στις 14 Ιανουαρίου 2019 η πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου Τερέζα Μέι και οι πρόεδροι Τουσκ και Γιούνκερ, και παρά την πρόσθετη συμφωνία της 11ης Μαρτίου 2019 για ένα έγγραφο σχετικά με τη συμφωνία αποχώρησης και κοινή δήλωση που συμπληρώνει την πολιτική διακήρυξη, η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου δεν έλαβε την αναγκαία στήριξη από το κοινοβούλιο της χώρας ώστε να προβεί στην υπογραφή και την κύρωση της συμφωνίας αποχώρησης.

Απαντώντας σε αίτημα του Ηνωμένου Βασιλείου για παράταση της προθεσμίας της 29ης Μαρτίου, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (άρθρο 50) χορήγησε αρχικά παράταση μέχρι τις 12 Απριλίου 2019, ενώ αργότερα συμφώνησε σε περαιτέρω παράταση έως τις 31 Οκτωβρίου 2019. Οι αποφάσεις αυτές λήφθηκαν σε συμφωνία με το Ηνωμένο Βασίλειο.

Οι ηγέτες της ΕΕ-27 τόνισαν ότι, εφόσον θα ήταν ακόμη μέλος της ΕΕ, το Ηνωμένο Βασίλειο θα έπρεπε να διεξαγάγει εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μεταξύ 23 και 26 Μαΐου 2019. Συνολικά εξελέγησαν 751 βουλευτές, από τους οποίους οι 72 προέρχονταν από το Ηνωμένο Βασίλειο.

Συνέχιση των εργασιών για την προετοιμασία όλων των φορέων για όλα τα σενάρια

Όπως και το 2018, καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους η ΕΕ συνέχισε, σε στενό συντονισμό με τα κράτη μέλη, τις εργασίες για την προετοιμασία σε όλα τα επίπεδα όσον αφορά τις επιπτώσεις της αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου, λαμβάνοντας υπόψη και την περίπτωση μη συμφωνίας. Τον Απρίλιο, τον Ιούνιο και τον Σεπτέμβριο η Επιτροπή εξέδωσε τρεις πρόσθετες ανακοινώσεις στις οποίες καθόριζε τη συντονισμένη προσέγγιση της Ένωσης όσον αφορά την προετοιμασία και τις αρχές που τη διέπουν και παρουσίαζε την πρόοδο των προπαρασκευαστικών εργασιών σε επίπεδο ΕΕ, ενώ καλούσε όλους τους σχετικούς φορείς να λάβουν τα αναγκαία μέτρα ώστε να είναι έτοιμοι για όλα τα πιθανά σενάρια.

Για να αμβλυνθούν οι συνέπειες που θα είχε για την ΕΕ-27 μια πιθανή αποχώρηση χωρίς συμφωνία, η Επιτροπή ενέκρινε μια σειρά από μονομερή μέτρα έκτακτης ανάγκης, τα οποία περιλάμβαναν νομοθετικές προτάσεις σε τομείς όπως ο συντονισμός των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, το πρόγραμμα Erasmus+, καθώς και για την πιθανότητα να συνεχίσει το Ηνωμένο Βασίλειο να συμβάλλει στους προϋπολογισμούς της ΕΕ το 2019 και το 2020 και για τις άδειες αλιείας. Τα νομοθετικά αυτά μέτρα συμπληρώθηκαν από περίπου 60 μη νομοθετικές πράξεις που αφορούσαν διάφορους τομείς. Επιπλέον, η Επιτροπή εξέδωσε 102 ανακοινώσεις για να ενημερώσει τα ενδιαφερόμενα μέρη σχετικά με τις συνέπειες που θα είχε η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου χωρίς συμφωνία.

Η Επιτροπή συνεργάστηκε στενά με τα κράτη μέλη για να διασφαλίσει τη συνοχή και την αποτελεσματικότητα της ενωσιακής προσέγγισης, ενώ διοργανώθηκαν πολυάριθμα σεμινάρια με τα κράτη μέλη προκειμένου να καταστεί δυνατή η διεξαγωγή τομεακών και τεχνικών συζητήσεων και να διευκολυνθεί η προετοιμασία τους. Μεταξύ Ιανουαρίου και Μαρτίου η Επιτροπή επισκέφθηκε και τα 27 κράτη μέλη ώστε να διαπιστώσει αν ο εθνικός σχεδιασμός έκτακτης ανάγκης προχωρούσε κανονικά και να παράσχει τις απαραίτητες διευκρινίσεις σχετικά με τις δράσεις ετοιμότητας και έκτακτης ανάγκης.

Διαπραγματεύσεις με τη νέα κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου

Μετά την παραίτηση της Τερέζα Μέι από το αξίωμα της πρωθυπουργού, η νέα κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου ζήτησε τροποποιήσεις στο πρωτόκολλο για την Ιρλανδία και τη Βόρεια Ιρλανδία που προσαρτήθηκε στη συμφωνία αποχώρησης την οποία είχε εγκρίνει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (άρθρο 50) στις 25 Νοεμβρίου 2018. Ζήτησε επίσης τροποποιήσεις στην πολιτική διακήρυξη προκειμένου να αντικατοπτρίζονται οι νέες φιλοδοξίες της ως προς τη μελλοντική σχέση με την ΕΕ.

Μετά από διαπραγματεύσεις μεταξύ της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου κατά το διάστημα Σεπτεμβρίου-Οκτωβρίου 2019, επιτεύχθηκε συμφωνία για αναθεώρηση του κειμένου τόσο του πρωτοκόλλου, όσο και της πολιτικής διακήρυξης.

Στις 17 Οκτωβρίου 2019 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε την τροποποιημένη συμφωνία αποχώρησης και το αναθεωρημένο κείμενο της πολιτικής διακήρυξης.

Στις 19 Οκτωβρίου το Ηνωμένο Βασίλειο υπέβαλε αίτημα για παράταση της προθεσμίας της 31ης Οκτωβρίου 2019. Για να δοθεί περισσότερος χρόνος ώστε να ολοκληρωθεί η διαδικασία κύρωσης της συμφωνίας αποχώρησης, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εξέδωσε απόφαση με την οποία παρατάθηκε η προθεσμία του άρθρου 50 έως τις 31 Ιανουαρίου 2020. Η απόφαση λήφθηκε με τη σύμφωνη γνώμη του Ηνωμένου Βασιλείου.

Κατά τη διάρκεια της παράτασης, το Ηνωμένο Βασίλειο παρέμενε κράτος μέλος με όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το δίκαιο της ΕΕ.

Η αναθεωρημένη συμφωνία αποχώρησης

Το αναθεωρημένο πρωτόκολλο για την Ιρλανδία και τη Βόρεια Ιρλανδία παρέχει μια νομικά λειτουργική λύση ώστε να αποφευχθεί η δημιουργία σκληρών συνόρων στη νήσο της Ιρλανδίας, να προστατευθούν η οικονομία ολόκληρης της νήσου και η Συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής (του Μπέλφαστ) σε όλες τις πτυχές της και να διασφαλιστεί η ακεραιότητα της ενιαίας αγοράς. Η λύση αυτή λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες που επικρατούν στη νήσο της Ιρλανδίας, με σκοπό την προστασία της ειρήνης και της σταθερότητας. 

Η Βόρεια Ιρλανδία θα εξακολουθήσει να ευθυγραμμίζεται με ένα περιορισμένο σύνολο κανόνων της ενιαίας αγοράς, ώστε να αποφευχθεί η δημιουργία σκληρών συνόρων στη νήσο της Ιρλανδίας. Με το αναθεωρημένο πρωτόκολλο θα αποφευχθούν επίσης τα τελωνειακά σύνορα στη νήσο της Ιρλανδίας. Παρότι η Βόρεια Ιρλανδία παραμένει μέρος του τελωνειακού εδάφους του Ηνωμένου Βασιλείου, οι αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου θα εφαρμόζουν τον ενωσιακό τελωνειακό κώδικα για όλα τα εμπορεύματα που εισέρχονται στη Βόρεια Ιρλανδία, ενώ το πρωτόκολλο προβλέπει κατάλληλους μηχανισμούς εποπτείας και επιβολής της ΕΕ. Η Συνέλευση της Βόρειας Ιρλανδίας θα έχει αποφασιστικό ρόλο στη μακροπρόθεσμη εφαρμογή της σχετικής νομοθεσίας της ΕΕ στη Βόρεια Ιρλανδία. Σε αντίθεση με το προηγούμενο, αυτό το πρωτόκολλο έχει μόνιμο χαρακτήρα και δεν πρόκειται να αντικατασταθεί από εναλλακτικές ρυθμίσεις.

Όλα τα άλλα στοιχεία της συμφωνίας αποχώρησης παραμένουν ουσιαστικά αμετάβλητα, όπως προβλέπει η συμφωνία που επιτεύχθηκε στις 14 Νοεμβρίου 2018. Η συμφωνία αποχώρησης προσφέρει ασφάλεια δικαίου εκεί όπου η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ δημιουργεί αβεβαιότητα: δικαιώματα των πολιτών, δημοσιονομικός διακανονισμός, μεταβατική περίοδος τουλάχιστον έως το τέλος του 2020, διακυβέρνηση, πρωτόκολλα για το Γιβραλτάρ και την Κύπρο και διάφορα άλλα ζητήματα διαχωρισμού.

Η αναθεωρημένη πολιτική διακήρυξη

Η κύρια αλλαγή στην αναθεωρημένη πολιτική διακήρυξη αφορά τη μελλοντική οικονομική σχέση ΕΕ-Ηνωμένου Βασιλείου, στο πλαίσιο της οποίας η παρούσα κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου επέλεξε τη σύναψη συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών. Η διακήρυξη επιβεβαιώνει τη φιλοδοξία για σύναψη συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών με μηδενικούς δασμούς και ποσοστώσεις μεταξύ της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου και αναφέρει ότι οι ισχυρές δεσμεύσεις για ίσους όρους ανταγωνισμού θα πρέπει να διασφαλίζουν ανοικτό και θεμιτό ανταγωνισμό και να αποτρέπουν τα αθέμιτα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα.

Στις 22 Οκτωβρίου 2019, με πρωτοβουλία της τότε εκλεγείσας προέδρου φον ντερ Λάιεν, η Επιτροπή αποφάσισε την αναδιάρθρωση της υφιστάμενης και τη σύσταση μιας νέας ειδικής ομάδας για τις σχέσεις με το Ηνωμένο Βασίλειο. Ο Μισέλ Μπαρνιέ ορίστηκε επικεφαλής της ειδικής ομάδας, η οποία θα συντονίζει τις εργασίες της Επιτροπής σε όλα τα στρατηγικά, επιχειρησιακά, νομικά και οικονομικά ζητήματα που σχετίζονται με την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ. Η απόφαση τέθηκε σε ισχύ στις 16 Νοεμβρίου 2019.

Επόμενα βήματα

Προτού τεθεί σε ισχύ η συμφωνία αποχώρησης, έπρεπε να επικυρωθεί από την ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Λαμβάνοντας υπόψη το αποτέλεσμα των βρετανικών εκλογών της 12ης Δεκεμβρίου 2019, αναμενόταν η συμφωνία αποχώρησης να κυρωθεί και να συναφθεί και από τις δύο πλευρές έως το τέλος Ιανουαρίου του 2020, γεγονός που θα επέτρεπε στο Ηνωμένο Βασίλειο να αποσυρθεί με ομαλό τρόπο και να καταστεί τρίτη χώρα την 1η Φεβρουαρίου 2020.

Η συμφωνία αποχώρησης προβλέπει μεταβατική περίοδο που λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2020. Η προθεσμία αυτή μπορεί να παραταθεί άπαξ κατά 1 ή 2 έτη, κάτι όμως που απαιτεί την αμοιβαία συμφωνία της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου πριν από την 1η Ιουλίου 2020. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου το δίκαιο της ΕΕ θα εξακολουθεί να ισχύει ως προς το Ηνωμένο Βασίλειο και εντός αυτού. Η ΕΕ θα το αντιμετωπίζει ως κράτος μέλος, με εξαίρεση τη συμμετοχή του στα θεσμικά όργανα και στις δομές διακυβέρνησής της.

Η ΕΕ ήταν έτοιμη να υποβάλει στο Συμβούλιο διαπραγματευτική εντολή για τη μελλοντική σχέση με το Ηνωμένο Βασίλειο αμέσως μόλις το τελευταίο γινόταν τρίτη χώρα. Η Επιτροπή ήταν επίσης έτοιμη να αρχίσει διαπραγματεύσεις αμέσως μετά την έγκριση της εντολής.

Προσέγγιση των πολιτών

Η Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών

Το 2019 η Επιτροπή καταχώρισε 16 νέες πρωτοβουλίες πολιτών (υπερδιπλάσιες σε σχέση με το 2018), αριθμός ίσος με αυτόν του 2012, πρώτου έτους της πρωτοβουλίας.

Ένα μεγάλο μέρος της αύξησης μπορεί να αποδοθεί στη σχετική εκστρατεία επικοινωνίας που ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2018, η οποία είχε ως στόχο την ευαισθητοποίηση όσον αφορά το εργαλείο αυτό με δραστηριότητες προώθησης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στοχευμένες εκδηλώσεις στα κράτη μέλη. Επιπλέον, η διαδικτυακή συνεργατική πλατφόρμα που εγκαινιάστηκε τον Μάιο του 2018 προωθεί τις ανταλλαγές βέλτιστων πρακτικών μέσω φόρουμ συζητήσεων και παρέχει με ανεξάρτητο τρόπο συμβουλές από εμπειρογνώμονες σχετικά με νομικά ή οργανωτικά θέματα.

Στις 17 Απριλίου 2019 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο συμφώνησαν στη μεταρρύθμιση της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών. Οι νέοι κανόνες, που ισχύουν από τον Ιανουάριο του 2020, έχουν ως στόχο να διευκολύνουν την οργάνωση και τη στήριξη πρωτοβουλιών από τους πολίτες. Αυτό σημαίνει, μεταξύ άλλων, βελτιωμένες διαδικασίες, μεγαλύτερη βοήθεια και περισσότερες πληροφορίες για τους πολίτες και νέα εργαλεία πληροφορικής. Βασική απαίτηση και προτεραιότητα είναι η δημιουργία κεντρικού συστήματος για τη διαδικτυακή συλλογή δηλώσεων υποστήριξης, το οποίο θα διαχειρίζεται η Επιτροπή.

Στις 13 Ιουνίου 2019 εγκρίθηκε επίσημα νέος κανονισμός σχετικά με τη διαφάνεια και τη βιωσιμότητα της αξιολόγησης κινδύνου στην αλυσίδα τροφίμων στην ΕΕ. Το κείμενο αυτό συντάχθηκε ως απάντηση στην Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών σχετικά με την πολιτική της ΕΕ για τα φυτοφάρμακα.

Διάλογοι με τους πολίτες

Χάρη στους διαλόγους με τους πολίτες έχει καταστεί ακόμη πιο σαφές ότι ο λαϊκισμός, οι μύθοι και η παραπληροφόρηση για την Ευρώπη μπορούν να περιοριστούν όταν η ΕΕ έρχεται πιο κοντά στους πολίτες της και εξηγεί πώς λειτουργεί και τι κάνει. Οι διάλογοι έχουν δώσει τη δυνατότητα στην Επιτροπή να «ανοίξει» τη συζήτηση για την Ευρώπη συμπεριλαμβάνοντας ένα ευρύτερο κοινό, και έχουν δείξει ότι υπάρχει ολοένα μεγαλύτερη ζήτηση για εκδηλώσεις που επιτρέπουν να ακουστεί η φωνή των πολιτών.

Μία από τις προτεραιότητες που είχε θέσει η Επιτροπή Γιούνκερ ήταν να αφουγκραστεί τους πολίτες, να συνεργαστεί μαζί τους και να τους καλέσει να συμβάλουν στη διαμόρφωση της ΕΕ του μέλλοντος. Το κάλεσμα αυτό έχει μεταφραστεί σε περισσότερους από 1 800 διαλόγους με τους πολίτες σε πάνω από 600 πόλεις από τον Ιανουάριο του 2015 μέχρι σήμερα, στους οποίους συμμετείχαν πάνω από 212 000 άτομα κάθε ηλικίας και προέλευσης, μαζί με τον πρόεδρο και τους αντιπροέδρους της Επιτροπής, επιτρόπους, μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, πολιτικούς των κρατών μελών και αξιωματούχους της ΕΕ.

Οι διάλογοι αυτοί, οι οποίοι έχουν τη μορφή δημόσιων συζητήσεων και διοργανώνονται συχνά σε συνεργασία με εθνικούς και τοπικούς εταίρους, έχουν αποδειχθεί πολύτιμο εργαλείο επικοινωνίας που επιτρέπει την άμεση επαφή με τους πολίτες χωρίς φίλτρα ή μεσάζοντες. Οι απόψεις των πολιτών που συγκεντρώνονται στους διαλόγους έχουν εμπλουτίσει τη διαδικασία χάραξης πολιτικής και μπορούν να συνεισφέρουν ακόμα περισσότερα στο μέλλον.

Από την ακρόαση στην πραγματική συμμετοχή

Οι διάλογοι με τους πολίτες έχουν εξελιχθεί μέσα στον χρόνο, συνοδεύοντας τις συζητήσεις για το μέλλον της Ευρώπης οι οποίες δρομολογήθηκαν με τη Λευκή Βίβλο που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2017 και συμπληρώνοντας τις διαβουλεύσεις με τους πολίτες που διεξάγονται στα κράτη μέλη. Οι διάλογοι έχουν διευρυνθεί ώστε να συμπεριλάβουν νέες μορφές, όπως συμμετοχικά εργαστήρια όπου υιοθετείται προσέγγιση «από τη βάση προς την κορυφή», διαδικτυακές συζητήσεις και διακρατικούς διαλόγους σε παραμεθόριες περιοχές.

Χάρτης που παρουσιάζει τη γεωγραφική κατανομή των διαλόγων με τους πολίτες την περίοδο 2014-2019

Από την αρχή ακόμη της θητείας της Επιτροπής Γιούνκερ, έχουν πραγματοποιηθεί διάλογοι με τους πολίτες σε όλη την Ευρώπη.

Οι συζητήσεις έχουν δείξει ότι οι πολίτες βρίσκονται στην πρώτη γραμμή σε ό,τι αφορά τις αλλαγές και έχουν πολλές προσδοκίες όσον αφορά την κυκλική και την ψηφιακή οικονομία και τους νέους τρόπους δημοκρατικής συμμετοχής. Οι πολίτες απαιτούν την ανάληψη δράσης σε θέματα όπως η κλιματική αλλαγή και η προστασία του περιβάλλοντος, αλλά αναμένουν επιπλέον από την ΕΕ να διασφαλίσει την ευημερία, τα πρότυπα διαβίωσης και τις συντάξεις τους. Οι πολίτες βλέπουν επίσης την ΕΕ ως εγγυητή των γεωργικών και αγροτικών παραδόσεών τους, καθώς και της ευρωπαϊκής ταυτότητας, του πολιτισμού και των αξιών τους.

Η Επιτροπή θα παραμείνει προσηλωμένη στη συνεργασία με τους πολίτες και στην ενθάρρυνση της συμμετοχής τους μέσα από την ανάπτυξη εργαλείων για στενότερη επικοινωνία μαζί τους, καθώς και την πληρέστερη ενσωμάτωση των προβληματισμών και των προσδοκιών τους στη χάραξη πολιτικής. Η εμπειρία που αποκτήθηκε από το 2015 έως το 2019 μπορεί να χρησιμεύσει ως αφετηρία για τον σχεδιασμό της Διάσκεψης για το μέλλον της Ευρώπης, η οποία ανακοινώθηκε από την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και υπηρετεί την πολιτική προτεραιότητα της Επιτροπής «Μια νέα ώθηση για την ευρωπαϊκή δημοκρατία».

Ένα φόρουμ για εξελισσόμενες συζητήσεις

Όταν ξεκίνησαν το 2015, οι διάλογοι συνέπεσαν με την κορύφωση των αφίξεων προσφύγων και μεταναστών στην ΕΕ· ως εκ τούτου, ένα από τα πλέον φλέγοντα θέματα ήταν η μετανάστευση. Τον επόμενο χρόνο οι ανησυχίες σχετικά με την άνοδο της τρομοκρατίας και της ριζοσπαστικοποίησης στην Ευρώπη κυριάρχησαν στις συζητήσεις, μαζί με τις επιπτώσεις του Brexit και τις σχέσεις με τη νέα κυβέρνηση Τραμπ στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το 2017 και το 2018 οι διάλογοι με τους πολίτες επικεντρώνονταν όλο και περισσότερο στο μέλλον της ΕΕ, θέμα που εξακολούθησε να κυριαρχεί το 2019, παράλληλα με τις ανησυχίες για τον λαϊκισμό, τον ευρωσκεπτικισμό, τις ψευδείς ειδήσεις και την παραπληροφόρηση. Πολλές συζητήσεις πυροδότησε επίσης το θέμα του ψηφιακού μετασχηματισμού, και ιδίως η τεχνητή νοημοσύνη. Επιπλέον, φλέγοντα ζητήματα αποτέλεσαν το κλίμα και το περιβάλλον, ιδίως για τους νέους.

Παιδιά συμμετέχουν σε δενδροφύτευση στο πλαίσιο της διάσκεψης «Τα δάση μας, το μέλλον μας», για να δείξουν την προσήλωση της ΕΕ στην αειφορία του δασικού τομέα, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 26 Απριλίου 2019.

Παιδιά συμμετέχουν σε δενδροφύτευση στο πλαίσιο της διάσκεψης «Τα δάση μας, το μέλλον μας», για να δείξουν την προσήλωση της ΕΕ στην αειφορία του δασικού τομέα, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 26 Απριλίου 2019.

Προετοιμάζοντας το μέλλον

Το 2019 πραγματοποιήθηκαν 547 διάλογοι με τους πολίτες σε 27 κράτη μέλη, όπου συμμετείχαν πάνω από 60 000 άτομα. Οι απόψεις τους ήταν διαφωτιστικές για τους ηγέτες της ΕΕ-27 καθώς αφουγκράστηκαν τις ελπίδες και τα όνειρα των πολιτών για το μέλλον της Ευρώπης πριν από την άτυπη σύνοδο που πραγματοποίησαν τον Μάιο στο Σιμπίου της Ρουμανίας.

Τα συμπεράσματα από τους διαλόγους και τις διαδικτυακές διαβουλεύσεις που διεξάγονταν καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους συνέβαλαν στη διαμόρφωση του οράματος που παρουσίασε η Επιτροπή στην ανακοίνωση «Προετοιμασία για μια πιο ενωμένη, πιο ισχυρή και πιο δημοκρατική Ένωση σε ένα ολοένα και πιο αβέβαιο κόσμο». Το μήνυμα ήταν σαφές: για να ευημερήσει η Ευρώπη, τα κράτη μέλη πρέπει να δρουν από κοινού.

Το έγγραφο αυτό, το οποίο εμπλουτίστηκε με τα σχόλια των πολιτών και την επικοινωνία μαζί τους, αποτέλεσε τη συμβολή της Επιτροπής στο στρατηγικό θεματολόγιο της ΕΕ για την περίοδο 2019-2024, που εγκρίθηκε τον Ιούνιο. Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. την ενότητα «Το μέλλον της Ευρώπης».

Επικοινωνιακή προβολή της Ευρώπης

Η αποτελεσματική επικοινωνία με τους πολίτες σε ολόκληρη την ήπειρο συνιστά ιδιαίτερη πρόκληση για την ΕΕ. Η πολιτική και η επικοινωνία αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Με αυτό το σκεπτικό, η Επιτροπή διατύπωσε για πρώτη φορά πέντε συστάσεις για την επικοινωνία στην υπηρεσία των πολιτών και της δημοκρατίας στο πλαίσιο της συμβολής της στο νέο στρατηγικό θεματολόγιο της ΕΕ κατά τη σύνοδο κορυφής του Σιμπίου στις 9 Μαΐου 2019. Δεδομένου ότι η επικοινωνιακή προβολή της ΕΕ αποτελεί κοινή ευθύνη των θεσμικών οργάνων της, των κρατών μελών και των κυβερνήσεων σε όλα τα επίπεδα, η πρώτη σύσταση υπογραμμίζει την ανάγκη για μεγαλύτερη έμφαση στην επικοινωνία με απλά μηνύματα, τα οποία θα εξηγούν στους πολίτες τι σημαίνουν γι’ αυτούς οι αποφάσεις και οι πολιτικές που υιοθετούνται και ποια είναι τα απτά αποτελέσματά τους. Η δεύτερη σύσταση επικεντρώνεται στη διεύρυνση του διαλόγου και της αλληλεπίδρασης με τους πολίτες σχετικά με πολιτικές και θέματα που αφορούν την ΕΕ. Η τρίτη σύσταση έχει σκοπό να διασφαλίσει ότι τα θεσμικά όργανα της ΕΕ θα συνεργάζονται στενότερα στο μέλλον, στο πλαίσιο εκστρατειών θεσμικής επικοινωνίας της ΕΕ που θα βασίζονται στις κοινές ευρωπαϊκές αξίες. Στη συνέχεια, η Επιτροπή τονίζει ότι οι ηγέτες της ΕΕ πρέπει να ενώσουν τις δυνάμεις τους για να αντιμετωπίσουν την παραπληροφόρηση, φροντίζοντας ώστε η επικοινωνιακή πολιτική της ΕΕ να βασίζεται σε πραγματικά στοιχεία. Τέλος, η Επιτροπή συνιστά την προώθηση της διδασκαλίας και της απόκτησης γνώσεων σχετικά με την ΕΕ σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης.

Η γωνιά μάθησης, που εγκαινιάστηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Μάρτιο του 2019, βοηθά παιδιά του δημοτικού και του γυμνασίου να μάθουν για την ΕΕ με διασκεδαστικό τρόπο, τόσο στο σχολείο όσο και στο σπίτι.

Η γωνιά μάθησης, που εγκαινιάστηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Μάρτιο του 2019, βοηθά παιδιά του δημοτικού και του γυμνασίου να μάθουν για την ΕΕ με διασκεδαστικό τρόπο, τόσο στο σχολείο όσο και στο σπίτι.

Η ΕΕ στην περιφέρειά μου

Μέσα στον Μάιο η εκστρατεία «Η ΕΕ στην περιφέρειά μου», μέσω της οποίας οι πολίτες καλούνται να ανακαλύψουν έργα χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ κοντά στον τόπο κατοικίας τους, έδωσε τη δυνατότητα σε περίπου μισό εκατομμύριο πολίτες να επισκεφθούν πάνω από 2 000 έργα. Υπεύθυνες για τη διοργάνωση και τη διεξαγωγή της εκστρατείας αυτής είναι οι περιφέρειες και η Επιτροπή.

Εργαστήρια διαβούλευσης: ενημέρωση από τη βάση σχετικά με τις πολιτικές προτεραιότητες των πολιτών

Το 2017 η Επιτροπή παρουσίασε μια νέου τύπου διοργάνωση: τα συμμετοχικά εργαστήρια πολιτών. Σε αυτά οι πολίτες συζητούσαν για τα θέματα που τους απασχολούσαν, διαμόρφωναν προτάσεις για το μέλλον της Ευρώπης και, στη συνέχεια, παρουσίαζαν τις ιδέες αυτές σε ένα όργανο λήψης αποφάσεων της ΕΕ. Τα εργαστήρια αυτά αποδείχθηκαν ένα ουσιαστικό μέσο προσδιορισμού των θέσεων των πολιτών για διάφορα θέματα δίνοντάς τους παράλληλα τη δυνατότητα να καθοδηγήσουν τη συζήτηση. Το 2019 διοργανώθηκαν οκτώ εργαστήρια για το μέλλον της Ευρώπης στο Βέλγιο, στην Ιταλία, στην Κύπρο, στην Ουγγαρία, στην Πολωνία και στη Φινλανδία. Μέσω αυτών αναδείχθηκαν τομείς όπου, σύμφωνα με τους πολίτες, η ανάληψη δράσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα μπορούσε να είναι καθοριστική.

Συζητήσεις για θέματα σχετικά με τις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Συχνό θέμα συζήτησης στους διαλόγους που πραγματοποιήθηκαν το 2018 και τους πρώτους μήνες του 2019 ήταν οι εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Οι πολίτες ανησυχούσαν για την άνοδο του λαϊκισμού και του ευρωσκεπτικισμού σε αρκετά κράτη μέλη και πολλοί από αυτούς εξέφρασαν φόβους σχετικά με τη χρήση της παραπληροφόρησης. Ανάμεσα στα θέματα που συζητήθηκαν ήταν τα αντίμετρα που μπορεί να λάβει η Ευρώπη, η αποσταθεροποιητική επιρροή που μπορεί να έχουν ξένες δυνάμεις σε ορισμένες χώρες με τον επηρεασμό σημαντικών εκλογών, η ελευθερία της έκφρασης και το πώς μπορούν οι πολίτες να διακρίνουν τις αξιόπιστες από τις μη αξιόπιστες πηγές πληροφόρησης.

Ένα έτος με έμφαση στις νεανικές φωνές και δράσεις

Σε πολλούς διαλόγους μέσα στο 2019 οι νέοι εξέφρασαν τις ανησυχίες τους σχετικά με το κράτος δικαίου σε διάφορα κράτη μέλη, και κάποιοι συμμετέχοντες θέλησαν να μάθουν τι μπορεί να κάνει η ΕΕ για να το διασφαλίσει. Σε ορισμένες χώρες υπήρχαν ακόμα έντονες ανησυχίες σε σχέση με το ζήτημα της διαφθοράς.

Οι συμμετέχοντες κάλεσαν επίσης τόσο την ΕΕ, όσο και τους πολιτικούς των κρατών μελών να συνεχίσουν να προστατεύουν ενεργά το περιβάλλον, να καταπολεμούν την κλιματική αλλαγή και να χρησιμοποιούν καθαρότερη ενέργεια από ευρωπαϊκές πηγές.

Η εκδήλωση «Διάλογος με τους νεαρούς πολίτες» κατά τη σύνοδο κορυφής του Σιμπίου, Σιμπίου, Ρουμανία, 9 Μαΐου 2019.

Η εκδήλωση «Διάλογος με τους νεαρούς πολίτες» κατά τη σύνοδο κορυφής του Σιμπίου, Σιμπίου, Ρουμανία, 9 Μαΐου 2019.

Προσδοκούσαν επίσης από την ΕΕ να ρυθμίσει και να διευκολύνει τη μετάβαση σε μια πιο βιώσιμη κοινωνία, και να ενθαρρύνει την αλλαγή συμπεριφοράς σε τομείς όπως η κυκλική οικονομία, η σπατάλη τροφίμων και η μείωση των πλαστικών.

Σε πολλούς διαλόγους με τους πολίτες τέθηκαν ερωτήματα σχετικά με το συνεχιζόμενο μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων και την ανάγκη εφαρμογής μέτρων από την ΕΕ προκειμένου να διασφαλιστεί η ισότητα των φύλων σε θέσεις λήψης αποφάσεων. Διατυπώθηκαν επίσης εκκλήσεις για μια πιο κοινωνική Ευρώπη, για αύξηση των κονδυλίων της ΕΕ που διατίθενται στην αντιμετώπιση των κοινωνικών ζητημάτων, καθώς και για μείωση των ανισοτήτων μεταξύ των κρατών μελών και στο εσωτερικό τους.

Στις 8 Μαΐου πραγματοποιήθηκε στο Σιμπίου διάλογος με νεαρούς πολίτες με θέμα «Ας διαμορφώσουμε το μέλλον της Ευρώπης μαζί!». Περισσότεροι από 300 νέοι από όλη την Ευρώπη, ηλικίας 18 έως 25 ετών, συζήτησαν για το μέλλον της Ευρώπης με τους ηγέτες της ΕΕ πριν από τη σύνοδο κορυφής της 9ης Μαΐου. Αντάλλαξαν ιδέες και μίλησαν για ζητήματα που περιστρέφονται γύρω από πέντε βασικούς άξονες: συμμετοχή, δημοκρατία, δικαιοσύνη, ψηφιακή Ευρώπη και κλιματική αλλαγή. Σε ό,τι αφορά το μέλλον της ΕΕ, απαίτησαν μεγαλύτερη επιρροή στη χάραξη πολιτικής, ιδίως υπό το πρίσμα της πρόσφατης αύξησης του ακτιβισμού των νέων σε σχέση με την κλιματική έκτακτη ανάγκη.

Μελλοντικές προοπτικές

Στην παρούσα έκθεση περιγράφηκαν τα πολυάριθμα επιτεύγματα της ΕΕ το 2019 και οι προκλήσεις που εξακολουθούμε να αντιμετωπίζουμε. Νέοι ηγέτες ανέλαβαν τα ηνία, ενώ και οι πολίτες ενδιαφέρονται και συμμετέχουν όλο και περισσότερο στον δημοκρατικό βίο της Ευρώπης, με αποτέλεσμα η ΕΕ είναι καλά προετοιμασμένη ώστε να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις αυτές με αυτοπεποίθηση.

Την ώρα που θα εκδίδεται η παρούσα έκθεση (άνοιξη του 2020), η ΕΕ θα είναι αφιερωμένη στην προσπάθεια να κάνει την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία πράξη, να ετοιμάσει την Ευρώπη για την ψηφιακή εποχή, εργαζόμενη για την κοινωνική δικαιοσύνη και την ευημερία, για μια οικονομία στην υπηρεσία των ανθρώπων, και προετοιμάζοντας τη Διάσκεψη για το μέλλον της Ευρώπης. Και αυτές δεν είναι παρά μερικές μόνο από τις προτεραιότητες και τις πρωτοβουλίες που θα περιγραφούν στη Γενική Έκθεση του 2020.

Επικοινωνήστε με την ΕΕ

Αυτοπροσώπως

Σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχουν εκατοντάδες κέντρα πληροφόρησης Europe Direct. Μπορείτε να βρείτε τη διεύθυνση του πλησιέστερου σε σας κέντρου στον ιστότοπο Europa:

https://europa.eu/european-union/contact_el

Τηλεφωνικά ή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου

Η Europe Direct είναι μια υπηρεσία που απαντά στις ερωτήσεις σας για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μπορείτε να επικοινωνήσετε με αυτή την υπηρεσία:

— καλώντας ατελώς τον αριθμό 00 800 6 7 8 9 10 11 (ορισμένα δίκτυα τηλεφωνίας ενδέχεται να χρεώνουν τις κλήσεις αυτές),

— καλώντας τον αριθμό +32 22999696 ή

— μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από τον ιστότοπο Europa: https://europa.eu/european-union/contact_el

Βρείτε πληροφορίες σχετικά με την ΕΕ

Στο διαδίκτυο

Πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ είναι διαθέσιμες στον ιστότοπο Europa: https://europa.eu/european-union/index_el

Στις εκδόσεις της ΕΕ

Μπορείτε να καταφορτώσετε ή να παραγγείλετε δωρεάν και επί πληρωμή εκδόσεις της ΕΕ στην ακόλουθη διεύθυνση: https://op.europa.eu/el/publications. Μπορείτε να ζητήσετε πολλαπλά αντίγραφα δωρεάν εκδόσεων επικοινωνώντας με την υπηρεσία Europe Direct ή με το τοπικό σας κέντρο πληροφόρησης (βλ. https://europa.eu/european-union/contact_el).

Στη νομοθεσία της ΕΕ και σε σχετικά έγγραφα

Για πρόσβαση σε νομικές πληροφορίες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του συνόλου της ενωσιακής νομοθεσίας από το 1952 σε όλες τις επίσημες γλώσσες, μεταβείτε στον ιστότοπο EUR-Lex, στην ακόλουθη διεύθυνση: http://eur-lex.europa.eu

Στα δημόσια δεδομένα από την ΕΕ

Η Πύλη Δημόσιων Δεδομένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (http://data.europa.eu/euodp/el) παρέχει πρόσβαση σε σύνολα δεδομένων από την ΕΕ. Τα δεδομένα μπορούν να καταφορτωθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν δωρεάν, τόσο για εμπορικούς όσο και για μη εμπορικούς σκοπούς.

Πληροφορίες

Η ΕΕ το 2019 — Γενική Έκθεση για τη Δραστηριότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας
Συντακτική υπηρεσία & στοχευμένη προβολή
1049 Βρυξέλλες
ΒΕΛΓΙΟ

Η ΕΕ το 2019 — Γενική Έκθεση για τη Δραστηριότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
εκδόθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 19 Φεβρουαρίου 2020 με στοιχεία εγγράφου C(2020) 860.

ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ

Γενική Έκθεση για τη Δραστηριότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Print ISBN 978-92-76-14820-3 ISSN 1608-7267 doi:10.2775/657014 NA-AD-20-001-EL-C
PDF ISBN 978-92-76-14799-2 ISSN 1977-3439 doi:10.2775/29718 NA-AD-20-001-EL-N
EPUB ISBN 978-92-76-14745-9 ISSN 1977-3439 doi:10.2775/513611 NA-AD-20-001-EL-E
HTML ISBN 978-92-76-14765-7 ISSN 1977-3439 doi:10.2775/992882 NA-AD-20-001-EL-Q

Οι σημαντικότερες εξελίξεις

Print ISBN 978-92-76-14868-5 ISSN 2443-9096 doi:10.2775/186439 NA-AP-20-001-EL-C
PDF ISBN 978-92-76-14884-5 ISSN 2443-9320 doi:10.2775/569407 NA-AP-20-001-EL-N
EPUB ISBN 978-92-76-14846-3 ISSN 2443-9320 doi:10.2775/312595 NA-AP-20-001-EL-E

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν φέρει ευθύνη για οποιαδήποτε συνέπεια προερχόμενη από
την περαιτέρω χρήση της παρούσας έκδοσης.

Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2020
© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2020

Η πολιτική περαιτέρω χρήσης εγγράφων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής βασίζεται στην απόφαση 2011/833/ΕΕ της Επιτροπής, της 12ης Δεκεμβρίου 2011, για την περαιτέρω χρήση εγγράφων της (ΕΕ L 330 της 14.12.2011, σ. 39).
Εάν δεν ορίζεται διαφορετικά, η περαιτέρω χρήση του παρόντος εγγράφου επιτρέπεται βάσει άδειας Creative Commons Attribution 4.0 International (CC-BY 4.0) (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). Αυτό σημαίνει ότι επιτρέπεται η περαιτέρω χρήση εφόσον αναφέρεται η πηγή και επισημαίνονται οι τυχόν αλλαγές.

Για κάθε χρήση ή αναπαραγωγή στοιχείων τα οποία δεν ανήκουν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ενδέχεται να απαιτείται άδεια απευθείας από τους κατόχους των σχετικών δικαιωμάτων.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ
Όλες οι φωτογραφίες © Ευρωπαϊκή Ένωση, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά.

Στο εξώφυλλο

  1. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, παρουσιάζει την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 12 Δεκεμβρίου 2019. (© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2019)
  2. Οι ηγέτες της ΕΕ-27 συνέρχονται σε άτυπη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για να συζητήσουν το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Σιμπίου, Ρουμανία, 9 Μαΐου 2019. (© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2019)
  3. Ταξιδιώτες του προγράμματος DiscoverEU στην πρώτη συνάντηση στο πλαίσιο του DiscoverEU, Νάιμεϊχεν, Κάτω Χώρες, 12 Ιουλίου 2019. (© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2019)
  4. Αγώνας ράγκμπι νέων που διοργανώθηκε στην έδρα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στο κτίριο Μπερλεμόν, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Εβδομάδας Αθλητισμού, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 23 Σεπτεμβρίου 2019. (© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2019)
  5. Οι τέσσερις νέοι ηγέτες των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Κριστίν Λαγκάρντ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Ντάβιντ Σασόλι, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και Σαρλ Μισέλ, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 1 Δεκεμβρίου 2019. (© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2019)
  6. Καλλιτεχνική εγκατάσταση στον σιδηροδρομικό σταθμό Bruxelles-Luxembourg διαφημίζει την εκστρατεία της ΕΕ «Αυτή τη φορά ψηφίζω» για την ενθάρρυνση της συμμετοχής στις ευρωπαϊκές εκλογές, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 24 Μαΐου 2019. (© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2019)
  7. Παιδιά συμμετέχουν σε δενδροφύτευση στο πλαίσιο της διάσκεψης «Τα δάση μας, το μέλλον μας», για να δείξουν την προσήλωση της ΕΕ στην αειφορία του δασικού τομέα, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 26 Απριλίου 2019. (© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2019)
  8. Χειραψία του Αντόνιο Ταγιάνι, τέως προέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, με τον Ντάβιντ Σασόλι, νυν πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. (© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2019)
  9. Χειραψία του Σαρλ Μισέλ, νυν προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, με τον Ντόναλντ Τουσκ, τέως πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. (© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2019)
  10. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, τέως πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στα αποκαλυπτήρια της προσωπογραφίας του στην πινακοθήκη των προέδρων στο κτίριο Μπερλεμόν, έδρα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Βρυξέλλες, Βέλγιο, 3 Δεκεμβρίου 2019. (© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2019)
  11. Στελέχη από την ομάδα πολιτικής προστασίας της ΕΕ κατά τη διάρκεια επιχειρησιακής συνάντησης με τοπικές αρχές της Αλβανίας μετά τον σεισμό μεγέθους 6,4 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ και τις μετασεισμικές δονήσεις, Κρούγια, Αλβανία, 4 Δεκεμβρίου 2019. (© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2019)

Η ΕΕ το 2018