Access City Award 2023 Voorbeelden van beste praktijken voor een betere toegankelijkheid van steden in de EU
#EUACCESSCITY

Access City Award 2023

De winnaars van de Access City Award in het zonnetje zetten

Winnaars van de Access City Award van 2023

Eerdere winnaars van de Access City Award

Voorwoord

Toegankelijkheid zorgt voor rechten, autonomie, gelijkheid, zelfstandig wonen en leven, en vrijheid.

Het is een voorwaarde voor de 87 miljoen personen met een beperking in Europa en personen met beperkte mobiliteit om volledig te kunnen deelnemen aan alle aspecten van het leven.

Het is mij een genoegen de brochure 2023 Access City Award te presenteren, waarin we uiting geven aan onze waardering voor de goede voorbeelden van de winnaars van dit jaar, en om nog meer Europese steden aan te moedigen om te zorgen voor een barrièrevrije omgeving voor iedereen.

Één op de vier Europese volwassenen heeft een of andere vorm van beperking, meer dan een vijfde van de EU-bevolking is 65 jaar of ouder en ongeveer 75% van alle Europeanen woont in steden. Steden toegankelijk maken is belangrijk omdat het iedereen ten goede komt en bijdraagt aan het opbouwen van een vitale en inclusieve omgeving. Door toegankelijkheid hoog op de agenda te zetten, tonen steden hun betrokkenheid bij het realiseren van concrete oplossingen die het leven van mensen verbeteren.

De afgelopen tien jaar heeft de EU een lange weg afgelegd op het gebied van toegankelijkheid, maar er zijn nog steeds miljoenen mensen met een beperking die elke dag in hun leven structurele discriminatie en belemmeringen ondervinden - bijvoorbeeld wanneer zij toegang proberen te krijgen tot informatie, gebouwen, de stedelijke omgeving en vervoer.

Daarom is toegankelijkheid een hoeksteen van de EU-strategie voor de rechten van mensen met een beperking 2021-2030, en moeten we ervoor zorgen dat dit op alle niveaus een prioriteit blijft, ook in de lidstaten.

Met de Access City Award geeft de Europese Commissie blijk van haar erkenning van de betrokkenheid van steden overal in de EU bij het slechten van barrières en het vormgeven aan en verwezenlijken van toegankelijkheid. Uw inspanningen dragen bij tot het bouwen aan een Unie van gelijkheid.

Ik wil hierbij de stad Skellefteå gelukwensen met de toekenning van de eerste prijs van de Access City Award 2023. Uw krachtige monitoring- en beoordelingssysteem, uw financiële steun aan organisaties van mensen met een beperking en uw betrokkenheid bij toegankelijke ICT geven blijk van uw voortdurende betrokkenheid bij toegankelijkheid.

Inleiding

In het kader van de Access City Award worden steden in de EU bekroond voor hun inspanningen om beter toegankelijk te zijn voor personen met een beperking. De prijs is een kans voor steden om te laten zien hoe zij kunnen zorgen voor betere ervaringen voor hun burgers door barrières te slechten en een toonbeeld van goede praktijken te worden voor andere steden.

Dankzij toegankelijke steden kunnen mensen met een beperking hun dagelijkse leven vrij van verdere belemmeringen leiden, op gelijke voet met anderen. Toegankelijkheid bestrijkt een breed terrein en is van invloed op alle aspecten van het stadsleven - van openbaar vervoer en infrastructuur tot openbaar bestuur, vrije tijd en internetdiensten. Toegankelijke steden zijn ook beter toegankelijk voor mensen met een beperkte mobiliteit, zoals ouderen, mensen met kinderen in kinderwagens, mensen met tijdelijke beperkingen.

Alle steden in de EU met meer dan 50 000 inwoners kunnen deelnemen aan de Access City Award. Alle kandidaten worden eerst beoordeeld door een nationale jury. Vervolgens worden de voorgeselecteerde aanmeldingen beoordeeld door een EU-jury van toegankelijkheidsdeskundigen die de winnaar en de winnaars van de tweede en derde prijs kiezen.

Elk jaar kent de EU-jury ook een speciale vermelding toe aan steden die het op een bepaald gebied uitzonderlijk goed hebben gedaan. Dit jaar heeft de jury speciale vermeldingen toegekend voor informatie- en communicatietechnologie, de bebouwde omgeving en vervoer.

Skellefteå Zweden

Skellefteå, een stad aan de kust in het noorden van Zweden, ligt in de provincie Lapland, wat betekent dat de winter zijn eigen uitdagingen op het gebied van toegankelijkheid met zich meebrengt. Nadat Skellefteå in 2020 als derde bij de Access City Award uit de bus kwam, is de stad prioriteit blijven geven aan toegankelijkheid en heeft zij nagedacht over hoe de stad toegankelijker kan worden gemaakt met een effectief monitoring- en evaluatiesysteem.

Elin Brännström, Participatiecoördinator voor Skellefteå

Een effectief systeem voor continue verbetering

Het monitoring- en evaluatiesysteem van Skellefteå vormt een bijzonder hoogtepunt van de continue betrokkenheid van de stad op het thema toegankelijkheid. De juryleden merkten op dat er maar weinig gemeenten aan monitoring en evaluatie doen en waren het erover eens dat het meten van de vooruitgang in de tijd een belangrijke stimulans voor gemeenteambtenaren is om prioriteit te geven aan toegankelijkheid.

Financiering ter ondersteuning van een betere vertegenwoordiging en toegankelijke voorzieningen en diensten

Skellefteå telt 850 maatschappelijke organisaties, waaronder 30 belangenorganisaties voor mensen met een beperking. Alle ledenorganisaties kunnen financiële steun aanvragen bij de gemeente, en voor belangenorganisaties zijn royale subsidies beschikbaar. Er zijn ook subsidies beschikbaar voor organisaties die hun algemene diensten en voorzieningen toegankelijker willen maken.

Meer bewustwording onder personeel en politici

De gemeente Skellefteå wil kennis en bewustzijn vergroten door middel van een nieuwe, lokaal ontwikkelde interactieve cursus over het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. Deze cursus is verplicht voor alle werknemers van de gemeente en 62 gemeentelijke politici hebben er in het najaar van 2022 aan deelgenomen.

Voor mensen met een beperking vormt technologie een sleutel tot de stad

De gemeente Skellefteå en belangenbehartigers van personen met een beperking hebben in samenwerking met het toeristische-informatiecentrum Visit Skellefteå gewerkt aan een grotere zichtbaarheid van toegankelijke accommodaties en voorzieningen. Dit omvat een inventarisatie van de toegankelijkheidsniveaus in openbare gebouwen die op de website van de gemeente staat.

De openbare speelplaatsen en de straten in Skellefteå zijn uitstekend toegankelijk, met voelbare (“tactiele”) informatieborden en met trottoirverwarming zodat sneeuw en ijs geen gevaar vormen voor mensen met een beperking. Het centrale stadspark en het aangrenzende gebied bij de rivier zijn functionele en toegankelijke ontmoetingsplaatsen met geleidestroken, zitplaatsen, een buitenlift en voelbare kaarten. De bussen in Skellefteå zijn uitgerust met lage vloeren die kantelen tot de hoogte van de trottoirband, oprijplaten, tekstschermen en gesproken omroepberichten.

De betrokkenheid van de politiek bij de toegankelijkheid en inclusie van alle inwoners is een van de sleutels tot ons succes. Wij zijn ook grote voorstanders van universeel ontwerp en zorgen dat de zaken van meet af aan goed worden aangepakt. Wat werkt voor mensen met een beperking is meestal ook prettiger voor alle anderen. Ons doel is niet om kwesties als toegankelijkheid en inclusie van personen met verschillende capaciteiten als gescheiden thema’s te behandelen, maar om deze invalshoeken te integreren in alle lopende activiteiten en projecten in de stad.

Elin Brännström, Participatiecoördinator voor Skellefteå

Córdoba Spanje

Córdoba, een van de oudste steden van Europa, ligt in een enclave tussen de bergen en het Guadalquivir-dal. De stad kent een hoge prioriteit toe aan universele toegankelijkheid en heeft met name aandacht voor inclusief toerisme en publiek-private partnerschappen.

José María Bellido, burgemeester van Córdoba

Met behulp van NaviLens-codes kunnen gebruikers met een visuele beperking zelfstandig gebruikmaken van het openbaar vervoer in Córdoba.

Toegankelijkheid in het hele vervoersnet

Het openbaar vervoer in Córdoba is gratis voor persoonlijke begeleiders van mensen met een beperking en buschauffeurs zijn opgeleid om met hen samen te werken. Een door de stad ontwikkelde speciale app zorgt ervoor dat gebruikers met mobiliteitsbeperking gemakkelijk een met sensoren uitgeruste parkeerplaats vooraf kunnen reserveren. Ook de treinstations zijn toegankelijk.

Met de financiering van NextGenerationEU worden 220 bushaltes in Córdoba voor 100% toegankelijk gemaakt, onder meer door de installatie van het NaviLens-systeem. NaviLens helpt gebruikers met een visuele beperking om zelfstandiger te zijn. In totaal maken 50 taxistandplaatsen in Córdoba inmiddels gebruik van dit systeem. Tot op heden hebben er meer dan 4000 interacties plaatsgevonden met NaviLens-codes die bij 34 bushaltes zijn geïnstalleerd, en meer dan 1200 met codes die bij het Julio Romero de Torres-museum zijn geïnstalleerd.

Ljubljana Slovenië

Ljubljana, de hoofdstad en tevens grootste stad van Slovenië, is het culturele hart van het land en heeft een rijk historisch erfgoed. De stad won prijzen bij de Access City Award 2015 en 2018. Sindsdien heeft de stad er alles aan gedaan om nog toegankelijker te worden en loopt zij voor op andere steden in Slovenië.

Zoran Jankovićlin Brännström, burgemeester van Ljubljana

Een weldadige culturele ervaring voor elke bezoeker

In het oude centrum van Ljubljana zijn de straten, pleinen en bruggen over de rivier de Ljubljanica barrièrevrij toegankelijk voor voetgangers. In totaal zijn er dertien loopbruggen gebouwd of gerenoveerd om de toegankelijkheid te vergroten. En van de dertien gratis openbare toiletten zijn er tien toegankelijk voor iedereen.

De Slagersbrug (de “liefdesbrug” van Ljubljana) heeft gratis toegankelijke instapmogelijkheden voor rivierboten, en het kasteel van Ljubljana kan worden bezocht via een toegankelijke kabelbaan. Op de binnenplaats staat een reliëfmaquette van het kasteel voor mensen met een visuele beperking, zodat zij meer meekrijgen van de architectuur.

Om iedereen te kunnen laten genieten van het vele groen in Ljubljana heeft de stad geïnvesteerd in toegankelijke stadstuinen. Zo zijn er meer dan drieduizend bankjes geplaatst. Ook zijn verschillende openbare speelplaatsen aangepakt om ze toegankelijker te maken.

Veilig door de stad

In het stadscentrum van Ljubljana zijn meer gebieden aangewezen die uitsluitend bestemd zijn voor voetgangers en fietsers en deze zijn verbeterd dankzij gelijkmatige bestrating, reliëfmarkeringen op de grond, verlaagde stoepranden en hellingbanen. Bij meer dan tachtig procent van de zebrapaden worden geluidssignalen gegeven en twee procent van de parkeerplaatsen is gereserveerd voor mensen met een beperking.

Gratis elektrische voertuigen, waaronder rolstoeltoegankelijke auto’s, zijn beschikbaar voor de inwoners van de stad. Alle stadsbussen hebben een lage vloer en in 96% van de bussen wordt reisinformatie verstrekt via beeldschermen en gesproken meldingen. Reizen met het openbaar stads- en streekvervoer is ook gratis voor zowel inwoners met een beperking en hun persoonlijke begeleiders als voor senioren.

Mensen met een beperking kunnen in Ljubljana veilig gebruikmaken van het openbaar vervoer dankzij maatregelen als speciale legitimatiebewijzen, waarmee zij snel chauffeurs in stadsbussen om assistentie kunnen vragen.

Actieve betrokkenheid van mensen met een beperking

Ljubljana heeft onlangs een strategisch toegankelijkheidsplan gepresenteerd waarbij zowel private als publieke actoren betrokken zijn. Hierin staat ook beschreven welke verdere concrete maatregelen voor een nog toegankelijker stad er tot 2025 worden genomen.

Mensen met een beperking worden rechtstreeks betrokken bij het beleid van de stad via SOAKO en SVSO, adviesorganen van de burgemeester. SOAKO bestaat uit mensen met een beperking, vertegenwoordigers van belangenorganisaties voor mensen met een beperking, en uit architecten en gemeenteambtenaren. Het adviesorgaan legt initiatieven ten uitvoer om belemmeringen van bouwkundige en communicatieve aard voor mensen met een beperking weg te nemen en te voorkomen. Dit orgaan stelt ook praktische oplossingen voor aan de betrokken instanties binnen het stadsbestuur.

Behalve dat mensen met een beperking worden betrokken bij de beleidsvorming, gebeurt dat ook bij de praktische uitvoering van het beleid. Dit omvat onder meer het testen van toegankelijke oplossingen in openbare ruimten, zoals reliëfmarkeringen op de grond, testritten met stadsbussen en het lezen van informatie in eenvoudige taal. Op die manier zijn mensen met een beperking waardevolle partners om de stad voor iedereen open en toegankelijk te maken.

Ljubljana wint in het kader van de besluitvorming regelmatig advies in bij mensen met een beperking om een beter beeld te krijgen van de specifieke diensten en maatregelen die hun integratie, zelfstandigheid en zelfstandig wonen en leven kunnen bevorderen.

Mérida Spanje

Mérida, een historische stad in het zuidwesten van Spanje, werd in 1993 uitgeroepen tot UNESCO-werelderfgoed vanwege haar rijke Romeinse geschiedenis. De stad wil voor alle inwoners de toegang tot haar culturele verleden, heden en toekomst bevorderen en blijft zich inspannen om een stad voor iedereen te worden.

Antonio Rodríguez Osuna, burgemeester van Mérida

Mérida heeft zich niet-aflatend ingezet voor universele toegankelijkheid en samenwerking met belangenorganisaties van mensen met een beperking. De stad heeft met name de mogelijkheden van ICT uitgebaat om culturele evenementen en historische locaties toegankelijker te maken.

Innovatief gebruik van ICT bij culturele evenementen en op historische locaties

Mérida is een bijzonder oude stad die respectvol wil omgaan met haar erfgoed en tegelijkertijd ook beter toegankelijk wil worden. De stad heeft speciale aandacht besteed aan het verbeteren van de toegankelijkheid van haar culturele evenementen en historische locaties.

Om de boeiende geschiedenis van Mérida voor meer mensen toegankelijk te maken, heeft de stad toegankelijke interactieve panelen geïnstalleerd bij haar ruïnes en monumenten.

Op het Stone and Music Festival, dat jaarlijks wordt gehouden in het Romeinse theater, wordt gebruikgemaakt van meetrillende zakken zodat ook mensen met een beperkt hoorvermogen kunnen genieten van de muziek. Dan is er ook nog het Internationaal festival van het klassieke theater van Mérida, dat samenwerkt met Plena inclusión (een organisatie die mensen met een verstandelijke of ontwikkelingsbeperking ondersteunt), ONCE (een stichting die mensen met een visuele beperking ondersteunt) en Audiosigno (diensten voor zintuiglijke toegankelijkheid) om voorstellingen toegankelijker te maken en iedereen te laten genieten van klassiek theater.

Mérida heeft “dagen zonder lawaai” ingevoerd tijdens de stadsbraderie en bij de Driekoningenoptocht met Kerst. Op die dagen gaat de muziek tijdens bepaalde uren uit, zodat mensen met autisme en andere zintuiglijke gevoeligheden erbij kunnen zijn zonder uit hun doen te raken.

Antonio Rodríguez Osuna, burgemeester van Mérida

In de zomer- en kerstvakantie kunnen kinderen meedoen aan inclusieve stadskampen die het erfgoed van de stad toegankelijker maken. Deze kampen bieden kinderen gespecialiseerde hulp om te sporten, theater- en muziekevenementen bij te wonen en deel te nemen aan rondleidingen. Het openbare zwembad is nu toegankelijk dankzij de installatie van een lift, en ook zijn er op veel speelplaatsen in de stad toegankelijke elementen ingevoerd.

Belangenbehartiging

De belangrijkste openbare gebouwen van Mérida zijn voorzien van een ringleiding, waardoor meer mensen kunnen deelnemen aan activiteiten, fora en evenementen in de stad. Sinds 2015 is het stadsbestuur bovendien uitgebreid met een afdeling die zich specifiek bezighoudt met de rechten en behoeften van mensen met een beperking. Het toegankelijkheidsbeleid is gebaseerd op een inclusieplan. Het plan is opgesteld in samenwerking met mensen met een beperking, hun familie en belangenorganisaties. Hierbij werd ook op grote schaal informatie verzameld via tests, bijeenkomsten en vraaggesprekken. Vervolgens werd de vergaarde informatie besproken met leden van de lokale overheid. Van de 101 maatregelen in het inclusieplan heeft de stad er al vijftig in gang gezet en heeft zij tot nu toe 2,1 miljoen euro in het plan geïnvesteerd.

Hamburg Duitsland

Hamburg is de op een na grootste stad van Duitsland, en trekt jaarlijks miljoenen toeristen. Over de rivieren en kanalen lopen ongeveer 2500 bruggen, waardoor er in heel Europa geen enkele andere stad is met méér bruggen. De stad Hamburg telt ongeveer 1,9 miljoen inwoners en is voortdurend in de weer om inclusiever te worden voor haar inwoners met een beperking.

Ulrike Kloiber, senaatscoördinator voor gelijkheid voor mensen met een beperking

Actieve betrokkenheid in de hele stad

Hamburg volgt een geconsolideerde aanpak van toegankelijkheid, waarbij alle belanghebbenden worden betrokken en de publieke en private sector gecoördineerd optreden. Een voorbeeld is de Werkgroep voor mensen met een beperking - een vereniging die bijna zeventig organisaties van mensen met een beperking bijeenbrengt. De werkgroep behartigt de rechten van mensen met een beperking bij de overheid en instellingen.

Hamburg heeft door zijn brede blik veel bereikt in het toegankelijker maken van de stad, van het opleiden van taxichauffeurs om klanten met een beperking te bedienen tot toegankelijke online-overheidsdiensten.

Een groep mensen die in een grote zaal een prijs ontvangen, worden gefotografeerd

Routes voor mensen met een beperking

Hamburg heeft zich voorgenomen om een instituut voor inclusief onderwijs op te richten, zodat mensen met een verstandelijke beperking les kunnen geven in het hoger onderwijs. Daarnaast heeft de stad eigen wetgeving, de Wet Gelijke Behandeling Gehandicapten, die net als het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap gericht is op zelfstandig wonen en gelijke deelname van mensen met een beperking aan de samenleving.

Grenoble Frankrijk

Grenoble wordt omgeven door bergen en is gelegen in het zuidoosten van Frankrijk. De stad heeft al geruime tijd iets met het thema toegankelijkheid. Ze won in 2013 de tweede prijs bij de Access City Award, en werd in 2020 door APF France handicap, de Franse vereniging van mensen met een beperking, uitgeroepen tot “eerste toegankelijke stad

Luis Beltran-Lopez, gemeenteraadslid bevoegd voor toegankelijkheid en beperkingen

Toegankelijk reizen door de stad

Grenoble pakt de toegankelijkheid van vervoer krachtig aan. Alle bussen en trams van de stad zijn toegankelijk gemaakt en momenteel wordt er gewerkt aan aangepaste fietsen.

Speciale bewustwordingscampagne

De Maand van de toegankelijkheid in Grenoble omvat een reeks evenementen om mensen met een beperking en hun behoeften en uitdagingen onder de aandacht te brengen. De stad organiseert ook excursies om de situatie ter plaatse te beoordelen. Elk jaar rapporteert Grenoble over de toegankelijkheid van particuliere en openbare voorzieningen en presenteert de resultaten tijdens de vergadering van de toegankelijkheidscommissie van de gemeenteraad.

Grenoble verbetert zijn voorzieningen om sport toegankelijker te maken

Meer dan alleen vervoer

Het Ad’Ap-plan, dat loopt tot 2025, wil de gebouwen van Grenoble zoals scholen, cultuurcentra en sportaccommodaties grondig aanpassen. Zo kan de stad meer sportprojecten opzetten. Meer dan veertig voorzieningen voldoen al aan de eisen.

Vertegenwoordiging bij besluitvorming

De projecten worden gefinancierd uit de gemeentelijke begroting van Grenoble en worden ingediend door de inwoners, die hier ook over stemmen, wat leidt tot nieuwe projecten voor maatschappelijke inclusie. Voorbeelden hiervan zijn de oprichting van verenigingen ter ondersteuning van autistische kinderen die voortijdig van school zijn gegaan, of de aanleg van speelplaatsen die “handiparken” worden genoemd. Deze parken zijn bedoeld voor kinderen met of zonder beperking, zodat diversiteit vanaf jonge leeftijd wordt gestimuleerd.

Deelnemen aan de Access City Award 2024

U kunt helpen het leven voor mensen met een beperking makkelijker te maken. Doe mee en schrijf u nu in voor de Access City Award 2024.

De Access City Award wordt georganiseerd door de Europese Commissie en het Europese Forum voor personen met een handicap. De Award is een blijk van erkenning voor de inspanningen van steden voor een betere toegankelijkheid, met name voor mensen met een beperking.

Deelname aan de Award is een uitgelezen kans om door de EU te worden onderscheiden en een unieke kans om de huidige stand van zaken in uw stad onder de loep te nemen. Ook kunt u ervaringen delen met andere Europese steden, zodat u een nog betere stad wordt om in te wonen en om te bezoeken.

De winnende steden ontvangen een geldprijs:

• Eerste prijs: €150.000
• Tweede prijs: €120.000
• Derde prijs: €80.000

Steden met meer dan 50.000 inwoners kunnen zich aanmelden

De selectieprocedure bestaat uit twee rondes: voorselectie op nationaal niveau en definitieve selectie op Europees niveau. In elk land zal een nationale jury uit de aanmeldingen in het eigen land maximaal drie steden selecteren aan de hand van de door de Europese Commissie verstrekte beoordelingscriteria. Deze voorselectie van nationale kandidaten gaat door naar de tweede ronde van de wedstrijd voor een beoordeling door de Europese jury.

Toegelaten kandidaten zijn een bestuursorgaan van een stad binnen de Europese Unie, met een inwonertal van meer dan 50.000 inwoners. In lidstaten waar minder dan twee steden zijn met meer dan 50.000 inwoners mogen stedelijke gebieden die bestaan uit twee of meer gemeenten zich ook kandideren mits die gemeenten samen meer dan 50.000 inwoners tellen.

Aangezien de Access City Award niet in twee achtereenvolgende jaren door dezelfde stad kan worden gewonnen, is de winnende stad in 2023 uitgesloten van deelname in 2024. Alle overige steden, inclusief de winnaars van de tweede en derde prijs en de steden met een speciale vermelding, worden aangemoedigd om opnieuw deel te nemen.

U kunt met uw stad kandideren door een online-aanmeldingsformulier in te vullen en dit op te sturen vóór de uiterste termijn. Bij aanvang van de aanmeldingstermijn worden een leidraad en het deelnamereglement gepubliceerd om u te helpen bij het indienen van uw aanmelding.

Deze vindt u dan in alle officiële EU-talen op de website van Access City Award 2024.

ec.europa.eu/social/accesscityaward2024

Selectieprocedure en selectiecriteria

De jury’s kijken naar de genomen en geplande maatregelen op de volgende terreinen:

• bebouwde omgeving en openbare ruimten.
• vervoer en bijbehorende infrastructuur.
• informatie en communicatie, inclusief nieuwe technologieën.
• publieke voorzieningen en diensten.

De jury’s beoordelen de aanmeldingen aan de hand van de volgende zes criteria:

• reikwijdte van de maatregelen.
• eigenaarschap, mate van betrokkenheid.
• impact.
• kwaliteit en duurzaamheid van de resultaten.
• mate waarin personen met een beperking en relevante partners worden betrokken.
• maatschappelijke innovatie.

Houd onze website goed in de gaten voor nieuws over de definitieve criteria.

De winnaar van de Access City Award 2024 wordt op 1 december 2023 bekendgemaakt. De uitreikingsceremonie vindt plaats tijdens de jaarlijkse conferentie in Brussel rond de Europese Dag van personen met een handicap (van 30 november tot 1 december 2023).

Neem contact met ons op

Het secretariaat van de Access City Award kan u helpen bij het voorbereiden van uw deelname. Neem voor aanvullende informatie contact op met: secretariat@accesscityaward.eu^.

Meer informatie

Luxemburg: Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2023

© Europese Unie, 2023

Het beleid ten aanzien van hergebruik van documenten van de Europese Commissie wordt uitgevoerd overeenkomstig Besluit 2011/833/EU van de Commissie van 12 december 2011 betreffende het hergebruik van documenten van de Commissie (PB L 330 van 14.12.2011, blz. 39). Tenzij anders vermeld, is hergebruik van dit document toegestaan krachtens een Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)-licentie (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0). Dit betekent dat hergebruik is toegestaan, mits de bron correct wordt aangegeven en eventuele wijzigingen worden vermeld.

Voor het gebruik of de reproductie van onderdelen die niet het eigendom zijn van de Europese Unie, kan het nodig zijn rechtstreeks om toestemming van de respectieve houders van het recht te verzoeken.

Afbeelding omslag, © iStock.com/Johan Karlsson; Page 2, © Easy-to-read.eu; Page 3, © Image by Mohamed Hassan from Pixabay; © BRO.vector/Shutterstock.com; © GoodStudio/Shutterstock.com; © Naumova Marina/Shutterstock.com; © Easy-to-read.eu; © 777 Bond vector/Shutterstock.com; Page 4, © KatyGr5/Shutterstock.com; © Image by Memed_Nurrohmad from Pixabay; © Naumova Marina/Shutterstock.com; © Image by Mohamed Hassan from Pixabay; Page 5, © GoodStudio/Shutterstock.com; © Natty_Blissful/Shutterstock.com; © GoodStudio/Shutterstock.com; © mentalmind/Shutterstock.com; © Image by Mohamed Hassan from Pixabay; Page 6, © Image by Mohamed Hassan from Pixabay; © Peter Hermes Furian/Shutterstock.com; © Artishok/Shutterstock.com; Page 7, © Artishok/Shutterstock.com; © Image by Mohamed Hassan from Pixabay; © Image by Memed_Nurrohmad from Pixabay; © Image by Mohamed Hassan from Pixabay; Page 8, © Image by OpenClipart-Vectors from Pixabay; © Image by Mohamed Hassan from Pixabay; © Image by Mohamed Hassan from Pixabay; Page 9, © Easy-to-read.eu; © Image by Memed_Nurrohmad from Pixabay; © Image by Mohamed Hassan from Pixabay; Page 10, © European Union; © iStock.com/Johan Karlsson; © Lucy Left/Shutterstock.com; © Matej Kastelic/Shutterstock.com; © Creativika Graphics/stock.adobe.com; Page 12, © European Union; Page 15, © iStock.com/Johan Karlsson; Page 16 and 18, © Elin Brännström; Page 19, © Lucy Left/Shutterstock.com; Pages 20 and 21, © Bernardo Jordano de la Torre; Page 22, © Matej Kastelic/Shutterstock.com; Page 23, © Tatjana Čampelj; Page 24, © Ljubljana by Wheelchair; Page 25, Joseph Creamer; Pages 26 and 27, © Susana Fajardo Bautista; Page 28, © canadastock/Shutterstock.com; Pages 29 and 30 © Lukas Kapfer; Page 31, © BearFotos/Shutterstock.com; Page 32, © Sylvain Frappat, © Auriane-Poillet; Page 33, © Auriane-Poillet