Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης: ένα φιλόδοξο έργο της τραπεζικής ένωσης δρομολογήθηκε, αλλά απομένουν να γίνουν πολλά

Σύνοψη

I

Προκειμένου να αποφευχθεί η επανεμφάνιση της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008 στην Ευρώπη, η ΕΕ ανέπτυξε νέες θεσμικές δομές για να διασφαλίσει την ανάπτυξη ενός ασφαλέστερου χρηματοπιστωτικού τομέα για την ενιαία αγορά. Σε αυτές περιλαμβάνονται ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός (ΕΕΜ) και ο Ενιαίος Μηχανισμός Εξυγίανσης (ΕΜΕ). Η παρούσα έκθεση εστιάζει στο Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης (ΕΣΕ), το οποίο, από κοινού με τις εθνικές αρχές εξυγίανσης (ΕΑΕ) της ζώνης του ευρώ, συγκροτούν τον ΕΜΕ.

II

Έχει καταρτιστεί ένα «ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων» που περιλαμβάνει την εναρμονισμένη νομοθεσία και τις κατευθυντήριες οδηγίες για την εξυγίανση και την εποπτεία των τραπεζών. Όσον αφορά την εξυγίανση, το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων περιλαμβάνει ορισμένα στοιχεία που από κοινού καθοδηγούν το έργο του ΕΣΕ. Παρά το γεγονός ότι συστάθηκε μόλις το 2015 και βρίσκεται ουσιαστικά ακόμη σε φάση «έναρξης λειτουργίας», το ΕΣΕ χρειάστηκε να αναλάβει σημαντικές αρμοδιότητες σε εξαιρετικά σύντομο χρονικό διάστημα.

III

Το έργο του ΕΣΕ πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μέρος ενός συστήματος το οποίο περιλαμβάνει επίσης εποπτικές αρχές (π.χ. την ΕΚΤ) και ρυθμιστικούς φορείς (όπως την Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών). Οι εποπτικές αρχές είναι υπεύθυνες για τη συνεχή προληπτική εποπτεία των τραπεζών που υπάγονται στην αρμοδιότητά τους. Εάν τα μέτρα ανάκαμψης ή παρέμβασης δεν αποδώσουν, μια τράπεζα θεωρείται ότι «τελεί σε κατάσταση αφερεγγυότητας ή επαπειλούμενης αφερεγγυότητας», και στο σημείο αυτό παρεμβαίνουν οι αρχές εξυγίανσης. Το ΕΣΕ, με τη βοήθεια των εθνικών αρχών εξυγίανσης, είναι αρμόδιο για τον σχεδιασμό αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων στο πλαίσιο της εξυγίανσης των τραπεζών που υπάγονται στην αρμοδιότητά του, καθώς και για τη διαχείριση των διαδικασιών εξυγίανσης των τραπεζών κατά περίπτωση και βάσει των αναγκών. Η εντολή του καλύπτει όλες τις σημαντικές τράπεζες και τις λιγότερο σημαντικές διασυνοριακές τράπεζες της ζώνης του ευρώ.

IV

Η ΣΛΕΕ παρέχει στο Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο πλήρη πρόσβαση στα έγγραφα του ελεγχομένου τα οποία είναι αναγκαία για τον έλεγχο. Στο πλαίσιο του ελέγχου συγκεντρώσαμε εκτενή τεκμηρίωση από τη διοίκηση και τους υπαλλήλους του ΕΣΕ, γεγονός που μας έδωσε τη δυνατότητα να εξαγάγουμε με ασφάλεια τα συμπεράσματα της παρούσας έκθεσης. Ωστόσο, δεν μας παρασχέθηκαν όλα τα έγγραφα που ζητήσαμε.

V

Διαπιστώσαμε ότι το έργο της συγκρότησης του ΕΣΕ από το μηδέν, σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, αποτέλεσε μεγάλη πρόκληση. Εντοπίσαμε ανεπάρκειες όσον αφορά την κατάρτιση των σχεδίων εξυγίανσης από το ΕΣΕ. Παρόλο που οι αδυναμίες αυτές πρέπει να αντιμετωπιστούν, τόσο στο πλαίσιο του ΕΣΕ όσο και στις σχετικές νομοθετικές ρυθμίσεις και ρυθμίσεις συνεργασίας, πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι το ΕΣΕ βρίσκεται στο στάδιο «έναρξης λειτουργίας».

VI

Το ΕΣΕ δεν έχει ακόμη ολοκληρώσει τον σχεδιασμό της εξυγίανσης για τις τράπεζες που εμπίπτουν στην αρμοδιότητά του. Μολονότι δεν εφείσθη προσπαθειών για να εξασφαλίσει την κατάρτιση τουλάχιστον προκαταρκτικών εκδοχών των σχεδίων εξυγίανσης για τις περισσότερες τράπεζες, τα σχέδια που εγκρίθηκαν το 2016 δεν πληρούσαν αρκετές από τις απαιτήσεις που καθορίζονται στο ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων. Αν και το εν λόγω πρόβλημα εν μέρει μετριάζεται από την ύπαρξη συμπληρωματικών βασικών πληροφοριών, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές ανεπάρκειες, οι οποίες σχετίζονται με τις νομοθετικές απαιτήσεις.

VII

Το ΕΣΕ πρέπει καταρχάς να προσδιορίσει πότε πρέπει να καταρτιστεί το πρώτο σχέδιο εξυγίανσης που θα συμμορφώνεται πλήρως με το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων για κάθε τράπεζα που εμπίπτει στην αρμοδιότητά του. Στη συνέχεια πρέπει να μεριμνήσει για την κατάρτιση των εν λόγω σχεδίων, ιεραρχώντας τα κατά προτεραιότητα βάσει του βαθμού επικινδυνότητας των τραπεζών. Κάθε σχέδιο θα πρέπει να περιλαμβάνει εκτίμηση της δυνατότητας εξυγίανσης της οικείας τράπεζας, καθώς και της σκοπιμότητας και της αξιοπιστίας των στρατηγικών εξυγίανσης που επελέγησαν.

VIII

Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι ο τραπεζικός τομέας διαθέτει επαρκή ικανότητα απορρόφησης ζημιών, το ΕΣΕ πρέπει επίσης να ολοκληρώσει ένα σύστημα κανόνων και κατευθυντήριων οδηγιών για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης, συμπεριλαμβανομένης πολιτικής για τον καθορισμό των ελάχιστων απαιτήσεων ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων. Επίσης πρέπει να αναπτυχθούν ή, κατά περίπτωση, να επικαιροποιηθούν τα καθοδηγητικά σημειώματα, καθώς και το εγχειρίδιο του ΕΣΕ για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης.

IX

Εξ αρχής, το ΕΣΕ αντιμετώπισε δυσκολίες στην πρόσληψη επαρκούς προσωπικού με τα κατάλληλα προσόντα. Οι καθυστερήσεις στη στελέχωσή του έχουν αρνητικό αντίκτυπο σε όλους τους τομείς δραστηριοτήτων του, παρά την αφοσίωση και τον ζήλο του προσωπικού του. Το ΕΣΕ πρέπει να επιταχύνει τις διαδικασίες προσλήψεων και να στελεχώσει επαρκώς την υπηρεσία ανθρώπινων πόρων, ώστε να μπορεί να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις των προσλήψεων, ιδίως όσον αφορά τις περισσότερο εξειδικευμένες και υψηλόβαθμες θέσεις. Εάν οι στόχοι στελέχωσης δεν καταστεί δυνατό να επιτευχθούν, ή εάν απαιτείται η λήψη προσωρινών μέτρων, το ΕΣΕ θα πρέπει να εξετάσει εναλλακτικές λύσεις.

X

Η κατανομή επιχειρησιακών αρμοδιοτήτων μεταξύ των εθνικών αρχών και του ΕΣΕ, συμπεριλαμβανομένης της κατανομής των αρμοδιοτήτων, εξακολουθεί να είναι ασαφής, ενώ και τα εσωτερικά κλιμάκια εξυγίανσης είναι ανεπαρκώς στελεχωμένα. Η επίλυση των προβλημάτων αυτών επείγει.

XI

Το ΕΣΕ έχει αποκτήσει σημαντική πείρα στην εφαρμογή του νομοθετικού πλαισίου στην πράξη. Βάσει αυτής της κτηθείσας πείρας, πρέπει να καλέσει τον νομοθέτη να πραγματοποιήσει προσαρμογές που θα ενισχύσουν την αποτελεσματικότητα του έργου του και τη συνεισφορά του στο σύστημα. Οι εν λόγω προσαρμογές πρέπει να περιλαμβάνουν αλλαγές όσον αφορά την εντολή του, καθώς και τη διαθεσιμότητα και την ανταλλαγή πληροφοριών με την ΕΚΤ (ιδίως στο πλαίσιο του μνημονίου συνεννόησης). Επίσης, το ΕΣΕ πρέπει να έχει στη διάθεση του ένα εργαλείο αναστολής.

Εισαγωγή

Η τραπεζική ένωση

01

Προκειμένου να αποφευχθεί η επανεμφάνιση της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008 στην Ευρώπη, η ΕΕ εφαρμόζει μια σειρά πολιτικών για να διασφαλίσει την ανάπτυξη ενός ασφαλέστερου χρηματοπιστωτικού τομέα για την ενιαία αγορά. Οι εν λόγω πολιτικές περιλαμβάνουν αυστηρότερους κανόνες σχετικά με την κεφαλαιακή επάρκεια και τη ρευστότητα των τραπεζών, εναρμονισμένους κανόνες για τη διαχείριση των τραπεζών που τελούν σε κατάσταση αφερεγγυότητας και ενισχυμένη προστασία των καταθετών. Συνολικά, αυτή η νέα νομοθετική βάση, μαζί με τους σχετικούς φορείς και αρχές, συνιστούν την επονομαζόμενη τραπεζική ένωση της ΕΕ.

02

Η τραπεζική ένωση στηρίζεται σε δύο θεσμικούς πυλώνες. Ο πρώτος είναι η κοινή εποπτεία των τραπεζών μέσω του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού (ΕΕΜ) και ο δεύτερος η διαδικασία για την εύρυθμη εκκαθάριση των τραπεζών¹, ήτοι ο Ενιαίος Μηχανισμός Εξυγίανσης (ΕΜΕ). Έχει προταθεί η δημιουργία και τρίτου πυλώνα, του ευρωπαϊκού συστήματος εγγύησης των καταθέσεων. Η παρούσα έκθεση επικεντρώνεται στο Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης (ΕΣΕ), το οποίο, από κοινού με τις εθνικές αρχές εξυγίανσης (ΕΑΕ) της ζώνης του ευρώ, ενσαρκώνει μέσω του ΕΜΕ την «κεντρική εξουσία εξυγίανσης» για την αντιμετώπιση τραπεζών που τελούν σε κατάσταση αφερεγγυότητας.

03

Το ΕΣΕ και οι ΕΑΕ φέρουν την ευθύνη της διαχείρισης, από κοινού, των διαδικασιών τραπεζικής εξυγίανσης. Σκοπός της εξυγίανσης είναι να διασφαλιστεί η συνέχιση των κρίσιμων λειτουργιών της τράπεζας. Εάν μια τράπεζα δεν έχει κρίσιμες λειτουργίες και η πτώχευσή της δεν ενέχει κίνδυνο για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, μπορεί να εκκαθαριστεί στο πλαίσιο των κανονικών διαδικασιών αφερεγγυότητας. Το νέο ρυθμιστικό πλαίσιο διέπεται από την αρχή της ελαχιστοποίησης των περιπτώσεων αποσταθεροποιητικών και ανώμαλων χρεοκοπιών τραπεζών, παρέχοντας παράλληλα την κατάλληλη προστασία στους πιστωτές, στο πλαίσιο ενός συνόλου ενωσιακών και εθνικών κανόνων. Εφόσον εφαρμοστεί ορθά, θα συμβάλει στον περιορισμό του δημοσιονομικού κόστους, καθώς και στην αύξηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, η οποία ευνοεί την οικονομική ανάπτυξη.

04

Από το 2013, η ΕΕ αναπτύσσει ένα σύνολο εναρμονισμένων κανόνων για την εποπτεία και την εξυγίανση των τραπεζών, οι οποίοι είναι γνωστοί ως «ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων». Όσον αφορά την εξυγίανση (βλέπε λεπτομέρειες στο παράρτημα I), το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων περιλαμβάνει, βασικά, τον κανονισμό για τον Ενιαίο Μηχανισμό Εξυγίανσης (κανονισμός ΕΜΕ), την οδηγία για την ανάκαμψη και την εξυγίανση πιστωτικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων επενδύσεων (οδηγία BRR), κατ' εξουσιοδότηση κανονισμούς της Επιτροπής, καθώς και πρότυπα και κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών (ΕΑΤ).

Ρόλος του Ενιαίου Συμβουλίου Εξυγίανσης

05

Το ΕΣΕ είναι υπεύθυνο για την εξυγίανση, κατά περίπτωση, όλων των σημαντικών τραπεζών της ζώνης του ευρώ, καθώς και λιγότερο σημαντικών τραπεζών που δραστηριοποιούνται σε περισσότερες χώρες². Μια λιγότερο σημαντική διασυνοριακή τράπεζα αποτελείται από μια μητρική εταιρεία με έδρα σε κράτος μέλος της ζώνης του ευρώ και από τουλάχιστον μία θυγατρική σε διαφορετικό κράτος μέλος της ζώνης του ευρώ. Τον Ιανουάριο του 2017, το ΕΣΕ κάλυπτε 141 τράπεζες, οι οποίες αντιστοιχούσαν σε πλέον του 80 % του συνολικού τραπεζικού ενεργητικού στη ζώνη του ευρώ. Οι ΕΑΕ είναι υπεύθυνες για την εξυγίανση όλων των άλλων τραπεζών σε εθνικό επίπεδο, ήτοι για περίπου 3 250 νομικές οντότητες³.

06

Τα βασικά καθήκοντα του ΕΣΕ είναι τα εξής:

1. να καταρτίζει σχέδια εξυγίανσης για όλες τις τράπεζες που υπάγονται στην αρμοδιότητά του και να καθορίζει το επίπεδο των υποχρεώσεων και των ιδίων κεφαλαίων που ενδεχομένως θα υπαχθούν στη διάσωση με ίδια μέσα σε περίπτωση εξυγίανσης (απόθεμα ασφαλείας, γνωστό ως «ελάχιστη απαίτηση ιδίων κεφαλαίων και αποδεκτών υποχρεώσεων», MREL),
2. να εγκρίνει αποφάσεις εξυγίανσης σχετικά με τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν στην περίπτωση εξυγίανσης μιας τράπεζας,
3. να διασφαλίζει την εναρμόνιση και συνέπεια εντός του ΕΜΕ,
4. να διαχειρίζεται το Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης (ΕΤΕ), το οποίο υπό ορισμένες περιστάσεις στηρίζει οικονομικά τις διαδικασίες εξυγίανσης⁴.

07

Δυνάμει του κανονισμού ΕΜΕ, το ΕΣΕ συστάθηκε τον Αύγουστο του 2014 και κατέστη ανεξάρτητος οργανισμός τον Ιανουάριο του 2015. Κατά τους πρώτους μήνες της λειτουργίας του, τη διαχείρισή του εξασφάλισε προσωρινά η Επιτροπή, έως ότου ανέλαβαν τα καθήκοντά τους τα εκτελεστικά μέλη του διοικητικού συμβουλίου του. Έχει την έδρα του στις Βρυξέλλες και στο τέλος του 2016 απασχολούσε περίπου 170 υπαλλήλους. Στην ουσία βρίσκεται ακόμη στα σπάργανα.

08

Το ΕΣΕ λαμβάνει τις αποφάσεις του στο πλαίσιο εκτελεστικών συνόδων ή συνόδων ολομέλειας. Στις πρώτες συμμετέχουν ο Πρόεδρος, ο Αντιπρόεδρος και τέσσερα μόνιμα μέλη (τα οποία δεν είναι εκπρόσωποι των ΕΑΕ). Ο Πρόεδρος (ή ο Αντιπρόεδρος) και οι τέσσερις μόνιμοι παρατηρητές έχουν δικαίωμα ψήφου στις εκτελεστικές συνόδους. Στις συνόδους με αντικείμενο συγκεκριμένη τράπεζα συμμετέχει επίσης εκπρόσωπος της ΕΑΕ του συγκεκριμένου κράτους μέλους («διευρυμένη» εκτελεστική σύνοδος). Στις συνόδους ολομέλειας συμμετέχει ένας εκπρόσωπος από κάθε ΕΑΕ που πρέπει να συμμετέχει στη λήψη των περί εξυγίανσης αποφάσεων στις περιπτώσεις που το ΕΤΕ έχει παράσχει στήριξη άνω των 5 δισεκατομμυρίων ευρώ (ή στην περίπτωση στήριξης ρευστότητας που υπερβαίνει τα 10 δισεκατομμύρια ευρώ) για τη συγκεκριμένη εξυγίανση.

Η αλληλεπίδραση του ΕΣΕ με άλλες αρχές

09

Η διαδικασία χειρισμού μιας τράπεζας που αντιμετωπίζει οικονομικές δυσχέρειες μπορεί να περιλαμβάνει τρεις επιχειρησιακές φάσεις (βλέπε γράφημα 1) μετά την προετοιμασία και τον σχεδιασμό. Η πρώτη είναι η φάση ανάκαμψης, κατά την οποία απαιτείται από την τράπεζα να εφαρμόσει τα μέτρα που προβλέπονται στο δικό της σχέδιο ανάκαμψης. Το σχέδιο ανάκαμψης αξιολογείται από την εποπτική αρχή, η οποία, για τις σημαντικές τράπεζες της ζώνης του ευρώ, είναι η ΕΚΤ.

10

Η επόμενη (και σοβαρότερη) φάση είναι εκείνη της έγκαιρης παρέμβασης, κατά την οποία η εποπτική αρχή δύναται να επιβάλει συγκεκριμένα μέτρα. Το ΕΣΕ δεν συμμετέχει στη λήψη αποφάσεων κατά τις δύο πρώτες φάσεις, ωστόσο είναι από κοινού υπεύθυνο για την παρακολούθηση της κατάστασης της τράπεζας και προετοιμάζει τις ενδεχόμενες δράσεις εξυγίανσης που προβλέπονται στην επόμενη φάση.

11

Η τρίτη φάση είναι αυτή της εξυγίανσης, στην οποία ο ρόλος του ΕΣΕ καθίσταται θεμελιώδης. Η διαδικασία εξυγίανσης ενεργοποιείται όταν η ΕΚΤ ενημερώσει το ΕΣΕ ότι μια τράπεζα υπό την εποπτεία της θεωρείται ότι «τελεί σε κατάσταση αφερεγγυότητας ή επαπειλούμενης αφερεγγυότητας» ή όταν το ΕΣΕ καταλήξει στο ίδιο συμπέρασμα βάσει δικής του εκτίμησης. Το ΕΣΕ μπορεί να αποφασίσει να θέσει μια οντότητα υπό εξυγίανση μόνον εφόσον συντρέχουν οι ακόλουθες προϋποθέσεις, ήτοι δεν είναι διαθέσιμα άλλα εναλλακτικά μέτρα και η εξυγίανση (αντί της εφαρμογής των κανόνων αφερεγγυότητας) θεωρείται ότι είναι προς το δημόσιο συμφέρον. Δεδομένου ότι το σύστημα περιλαμβάνει την ΕΚΤ, το ΕΣΕ και διάφορες άλλες εθνικές και ευρωπαϊκές αρχές, η υψηλής ποιότητας επικοινωνία και η αμοιβαία κατανόηση έχουν αποφασιστική σημασία για την καλή λειτουργία του.

12

Το ΕΣΕ μπορεί να εγκρίνει καθεστώς εξυγίανσης που προβλέπει προσφυγή στο ΕΤΕ μόνον εφόσον η Επιτροπή αποφανθεί ότι αυτό επιτρέπεται βάσει των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων. Στη συνέχεια η Επιτροπή εγκρίνει το ποσό που προβλέπεται στο καθεστώς εξυγίανσης.

Εμβέλεια και τρόπος προσέγγισης του ελέγχου

Εμβέλεια και μεθοδολογία του ελέγχου

13

Εξετάσαμε αν το ΕΣΕ διαθέτει τα μέσα για την αποτελεσματική πραγματοποίηση εξυγιάνσεων τραπεζών. Ειδικότερα, αναλύσαμε τα εξής:

1. την ποιότητα του σχεδιασμού εξυγίανσης του ΕΣΕ για τις επιμέρους τράπεζες (βλέπε σημεία 24 έως 83),
2. αν το ΕΣΕ είναι καλά προετοιμασμένο ώστε να επιτελέσει τον ρόλο του σε συμμόρφωση με το κανονιστικό πλαίσιό του σχετικά με τον σχεδιασμό της εξυγίανσης (βλέπε σημεία 84 έως 102) και
3. αν το ΕΣΕ διαθέτει επαρκείς ανθρώπινους πόρους για την επιτέλεση των καθηκόντων που του έχουν ανατεθεί, καθώς και αν είναι ικανοποιητικό το πλαίσιο συνεργασίας (βλέπε σημεία 103 έως 142).

14

Τα συμπεράσματα και οι συστάσεις (βλέπε σημεία 143 έως 158) που διατυπώνονται στην παρούσα έκθεση ακολουθούν τη δομή αυτή.

15

Όσον αφορά το σημείο α) ανωτέρω, εξετάσαμε αν τα σχέδια εξυγίανσης που έχει καταρτίσει το ΕΣΕ είναι κατάλληλα και συστηματικά και αν περιλαμβάνουν αξιολόγηση της δυνατότητας εξυγίανσης και καθορισμό των ελάχιστων απαιτήσεων ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων.

16

Για τον σκοπό αυτό, ο ελεγχόμενος πληθυσμός περιελάμβανε τα 58 ολοκληρωμένα σχέδια εξυγίανσης, τα οποία είχε καταρτίσει για τράπεζες το ΕΣΕ έως το τέλος Ιανουαρίου 2017. Από τα σχέδια αυτά, το ΕΣΕ δέχθηκε να μας παράσχει πέντε βασικά κεφάλαια, τα οποία και εξετάσαμε (βλέπε σημείο 26), επιλέγοντας τυχαία από τον πληθυσμό αυτό οκτώ παραδείγματα από κάθε κεφάλαιο, με ανώτατο όριο δύο κεφάλαια από το ίδιο σχέδιο. Συνεπώς, εξετάσαμε συνολικά 40 κεφάλαια (καλύπτοντας 31 διαφορετικές τράπεζες). Το ΕΣΕ απάλειψε από τα επιλεγέντα κεφάλαια όλα τα στοιχεία που αφορούσαν συγκεκριμένες τράπεζες, καθώς και τα στοιχεία που προέρχονταν από την ΕΚΤ. Η προσέγγιση αυτή έδωσε στο κλιμάκιο ελέγχου τη δυνατότητα να εξετάσει με λεπτομέρεια κρίσιμες πτυχές των σχεδίων και να εξαγάγει σημαντικά συμπεράσματα, όχι όμως και να σχηματίσει ολοκληρωμένη εικόνα όσον αφορά την πληρότητα και την εσωτερική συνοχή τους. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να χρειαστεί να ζητήσουμε πρόσθετες πληροφορίες (βλέπε σημείο 36), οι οποίες παρασχέθηκαν για τρεις τράπεζες.

17

Όσον αφορά το σημείο β), αξιολογήσαμε αν το ΕΣΕ εφαρμόζει ένα κατάλληλο σύστημα κανόνων, συμπεριλαμβανομένων των εγχειριδίων, των κατευθυντήριων οδηγιών και των πλαισίων για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης.

18

Όσον αφορά το σημείο γ), αξιολογήσαμε αν το ΕΣΕ προσέλαβε επαρκή αριθμό υπαλλήλων με τα κατάλληλα προσόντα και αν τους προσέφερε περαιτέρω επιμόρφωση. Εξετάσαμε επίσης την αποτελεσματικότητα της συνεργασίας του ΕΣΕ με τις ΕΑΕ και την ΕΚΤ.

19

Κατά τον έλεγχό μας, χρησιμοποιήσαμε κριτήρια που αντλήθηκαν από τις ακόλουθες πηγές:

1. τις νομικές απαιτήσεις που προβλέπονται στον κανονισμό ΕΜΕ και την οδηγία BRR,
2. τον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό της Επιτροπής που προσδιορίζει το περιεχόμενο των σχεδίων εξυγίανσης,
3. τον κατάλογο των βασικών χαρακτηριστικών για αποτελεσματικά καθεστώτα εξυγίανσης των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που δημοσιεύθηκε από το Συμβούλιο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας και
4. το μοντέλο των τεσσάρων γραμμών άμυνας του Ιδρύματος Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας⁵.

20

Διενεργήσαμε το μεγαλύτερο τμήμα των επιτόπιων ελεγκτικών εργασιών μας από τον Οκτώβριο του 2016 έως τον Ιούλιο του 2017, όσον αφορά τα σχέδια εξυγίανσης που είχαν εγκριθεί έως τον Ιανουάριο του 2017.

21

Τα αποδεικτικά στοιχεία ελέγχου συνίστανται σε πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν μέσω συσκέψεων και συνεντεύξεων με υπαλλήλους του ΕΣΕ, καθώς και μέσω της επισκόπησης εσωτερικών εγγράφων του ΕΣΕ, δημοσίως διαθέσιμων στοιχείων, δηλώσεων του ΕΣΕ⁶ (κατά περίπτωση), καθώς και σε έρευνα μεταξύ 20 ΕΑΕ⁷.

Πρόσβαση σε αποδεικτικά στοιχεία και ζητήματα εμπιστευτικότητας

22

Τα δικαιώματα ελέγχου και η εντολή για τον συγκεκριμένο έλεγχο επιδόσεων απορρέουν από τις γενικές διατάξεις του άρθρου 287 της ΣΛΕΕ, το οποίο παρέχει στο Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο πλήρη πρόσβαση στο σύνολο των εγγράφων που είναι αναγκαία για τον έλεγχο. Κατά τη διάρκεια του ελέγχου, το ΕΣΕ υποστήριξε ότι σχετικά με τα στοιχεία και τις πρακτικές που αφορούσαν συγκεκριμένες τράπεζες ετίθεντο ειδικά ζητήματα εμπιστευτικότητας, που οφείλονται στις ανησυχίες για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα (βλέπε επίσης σημείο 16). Η Συνθήκη δεν προβλέπει ειδική εξαίρεση, ωστόσο μπορέσαμε να επιτύχουμε ειδική συμφωνία όσον αφορά την επεξεργασία και προστασία των δεδομένων αυτού του είδους. Επίσης, συνεργαστήκαμε με τη διοίκηση του ΕΣΕ για τη μείωση των πραγματικών ή φαινομενικών κινδύνων, διασφαλίζοντας παράλληλα πρόσβαση στα στοιχεία που ήταν αναγκαία για τον έλεγχο. Για τον σκοπό αυτό εργαστήκαμε σε μεγάλο βαθμό με ανωνυμοποιημένα στοιχεία, λαμβάνοντας ωστόσο υπόψη τις ανάγκες του ελέγχου.

23

Η συνεργασία και η συνδρομή του ΕΣΕ μας έδωσαν τη δυνατότητα να διενεργήσουμε εκτεταμένες ελεγκτικές εργασίες και να εξαγάγουμε με ασφάλεια τα συμπεράσματα που περιγράφονται σε αυτή την πρώτη ειδική έκθεση που αφορά τη λειτουργία του. Τέθηκε στη διάθεσή μας μεγάλος αριθμός εγγράφων, με ορισμένες ωστόσο σημαντικές εξαιρέσεις. Συγκεκριμένα, η απουσία ορισμένων εγγράφων πολιτικής (τα οποία το ΕΣΕ ισχυρίστηκε ότι υπήρχαν μόνο σε μορφή προσχεδίου) είχε ως αποτέλεσμα να καταστεί αδύνατο να αξιολογήσουμε πλήρως αν οι πολιτικές του ΕΣΕ συμμορφώνονται πλήρως με το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων. Εξάλλου, το γεγονός ότι είχαμε πρόσβαση κυρίως σε ανωνυμοποιημένα στοιχεία σε σχέση με τα σχέδια εξυγίανσης μας εμπόδισε να αξιολογήσουμε την πληρότητα και την εσωτερική συνοχή τους. Παρ’ όλα αυτά, μπορέσαμε να εξαγάγουμε ορισμένα τεκμηριωμένα συμπεράσματα σχετικά με τα σχέδια εξυγίανσης, όπως προκύπτει από την παρούσα έκθεση (βλέπε παράρτημα II).

Παρατηρήσεις

Η κατάρτιση των σχεδίων εξυγίανσης βρίσκεται ακόμη υπό εξέλιξη

24

Στην ενότητα αυτή εξετάζονται τα βασικά στοιχεία των σχεδίων εξυγίανσης που κατάρτισε το ΕΣΕ, και παρουσιάζονται οι διαπιστώσεις μας σχετικά με τη συμμόρφωση με το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων.

Ο σχεδιασμός βρίσκεται εν εξελίξει

25

Ο σχεδιασμός της εξυγίανσης, το μόνιμο επιχειρησιακό καθήκον του ΕΣΕ, εφαρμόζεται για όλες τις τράπεζες που υπάγονται στην αρμοδιότητά του και όχι μόνο για όσες θεωρούνται προβληματικές. Η διαδικασία του σχεδιασμού της εξυγίανσης αρχίζει με την κατάρτιση σχεδίου εξυγίανσης. Στο πλαίσιο αυτό, το ΕΣΕ πρέπει να προσδιορίσει τις κρίσιμες λειτουργίες και τους βασικούς επιχειρηματικούς τομείς της τράπεζας. Στη συνέχεια, το ΕΣΕ εκτιμά κατά πόσον η τράπεζα μπορεί να εκκαθαριστεί στο πλαίσιο εθνικών διαδικασιών αφερεγγυότητας. Αυτή είναι η συνήθης προσέγγιση, εκτός αν το ΕΣΕ θεωρήσει ότι η εξυγίανση είναι αναγκαία για λόγους δημοσίου συμφέροντος. Εάν ληφθεί απόφαση για λόγους δημοσίου συμφέροντος, το ΕΣΕ οφείλει να καταρτίσει σχέδιο εξυγίανσης προσαρμοσμένο στις ειδικές περιστάσεις της τράπεζας. Στη συνέχεια, εξετάζονται τα πιθανά εμπόδια για την αποτελεσματική εξυγίανση της τράπεζας⁸, δεδομένου ότι το σχέδιο εξυγίανσης πρέπει να αναφέρει τον τρόπο περιορισμού αυτών των εμποδίων. Στο γράφημα 2 περιγράφεται η διαδικασία σχεδιασμού της εξυγίανσης.

26

Ένα σχέδιο εξυγίανσης περιλαμβάνει τα ακόλουθα βασικά κεφάλαια¹⁰:

1. Στρατηγική ανάλυση της επιχειρηματικής δραστηριότητας: προσδιορισμός των κρίσιμων λειτουργιών και των βασικών επιχειρηματικών τομέων της τράπεζας.
2. Προτιμώμενη στρατηγική εξυγίανσης: στο κεφάλαιο αυτό αξιολογούνται η σκοπιμότητα και η αξιοπιστία της στρατηγικής εξυγίανσης.
3. Οικονομική και επιχειρησιακή συνέχεια: αξιολόγηση των οικονομικών και επιχειρησιακών προϋποθέσεων για την εξασφάλιση της συνέχειας κατά τη διάρκεια της εξυγίανσης.
4. Σύνοψη της εκτίμησης της δυνατότητας εξυγίανσης: εκτιμάται η ύπαρξη ουσιαστικών εμποδίων για τη δυνατότητα εξυγίανσης και ο τρόπος εξάλειψής τους. Στο κεφάλαιο αυτό, το ΕΣΕ καθορίζει επίσης τις ελάχιστες απαιτήσεις ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων.
5. Σύνοψη των βασικών στοιχείων του σχεδίου.

Προσέγγιση του ΕΣΕ όσον αφορά τον σχεδιασμό εξυγίανσης

27

Η κατάρτιση των σχεδίων εξυγίανσης από το ΕΣΕ γίνεται σε τέσσερις φάσεις. Αρχίζει με ένα μεταβατικό σχέδιο εξυγίανσης (ΜΣΕ), το οποίο στη συνέχεια επικαιροποιείται και επεκτείνεται.

1. Τα ΜΣΕ (ή σχέδια της πρώτης φάσης) επικεντρώνονται σε πτυχές της στρατηγικής ανάλυσης της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Δεν υπόκεινται στην έγκριση έγκριση της διευρυμένης εκτελεστικής συνόδου του ΕΣΕ (βλέπε σημείο 8) και προορίζονται κυρίως για εσωτερική χρήση.
2. Τα σχέδια της δεύτερης φάσης είναι περισσότερο ολοκληρωμένα από τα ΜΣΕ και υπόκεινται στην έγκριση της διευρυμένης εκτελεστικής συνόδου του ΕΣΕ (βλέπε σημείο 8). Υποβάλλονται στα σώματα εξυγίανσης, τα οποία λαμβάνουν τη σχετική απόφαση, ωστόσο δεν περιλαμβάνουν προσδιορισμό των ουσιαστικών εμποδίων ή των ελάχιστων απαιτήσεων ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων.
3. Στα σχέδια της τρίτης φάσης προσδιορίζεται το απόθεμα των ελάχιστων απαιτήσεων ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων σε ενοποιημένο επίπεδο.
4. Στα σχέδια της τέταρτης φάσης προσδιορίζονται τα ουσιαστικά εμπόδια και οι ελάχιστες απαιτήσεις ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων τόσο σε ενοποιημένο επίπεδο όσο και σε επίπεδο οντότητας.

28

Έως τον Ιανουάριο του 2017, ο νομοθέτης είχε αναθέσει στο ΕΣΕ την έγκριση 130 σχεδίων εξυγίανσης¹¹, χωρίς η νομοθεσία να προβλέπει ενδιάμεσα στάδια. Μέχρι στιγμής, το ΕΣΕ δεν έχει επιτύχει τον στόχο αυτό, λόγω έλλειψης πόρων (βλέπε σημεία 103 έως 124). Έως τα τέλη Ιανουαρίου 2017, είχε καταρτίσει 65 σχέδια της δεύτερης φάσης, εκ των οποίων είχαν εγκριθεί τα 64¹², ενώ είχε καταρτίσει ΜΣΕ για ακόμη 32 τράπεζες (βλέπε γράφημα 3).

29

Η νομοθεσία¹³ απαιτεί από το ΕΣΕ να προσδιορίσει την καταληκτική ημερομηνία για την κατάρτιση των πρώτων, συμμορφούμενων με το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων, σχεδίων εξυγίανσης, ωστόσο το ΕΣΕ δεν το έχει πράξει ακόμη.

30

Το 2016, οι εσωτερικές ομάδες εξυγίανσης του ΕΣΕ άρχισαν να καταρτίζουν ολοκληρωμένα σχέδια της δεύτερης φάσης. Σύμφωνα με τις δηλώσεις του ΕΣΕ, τα σχέδια είναι λεπτομερή και αριθμούν από 150 έως 300 σελίδες. Κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2016, το ΕΣΕ σε εκτελεστική σύνοδο έλαβε την απόφαση να περιορίσει την έκταση των σχεδίων εξυγίανσης περίπου στις 40 σελίδες. Σκοπός ήταν να διευκολυνθεί η διαδικασία λήψης αποφάσεων και να καταστεί πιο διαχειρίσιμη.

31

Μολονότι ο βαθμός πολυπλοκότητας των τραπεζών ποικίλλει σημαντικά, αυτό το ενδεικτικό όριο όσον αφορά την έκταση του εγγράφου ισχύει για όλα τα σχέδια. Αυτό σημαίνει ότι παραλείπονται πολλές αναγκαίες ή/και υποχρεωτικές πληροφορίες, όπως αναλύεται στην επόμενη ενότητα.

32

Στο γράφημα 4 συνοψίζεται η δομή των σχεδίων εξυγίανσης του ΕΣΕ από το 2017 και εξής και αναφέρεται σε ποια ενδιαφερόμενα μέρη διαβιβάζεται κάθε τμήμα του σχεδίου. Το ΕΣΕ δεν διαβιβάζει σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη το ίδιο σύνολο πληροφοριών. Αξίζει να σημειωθεί ότι ούτε τα σώματα εξυγίανσης ούτε η εκτελεστική σύνοδος του ΕΣΕ λαμβάνουν τις γενικές τεχνικές σημειώσεις, στις οποίες περιλαμβάνονται σημαντικές πληροφορίες όπως οι εναλλακτικές στρατηγικές εξυγίανσης. Η νομοθεσία δεν προβλέπει περιορισμό στην ανταλλαγή των σχετικών πληροφοριών με τα μέλη των σωμάτων εξυγίανσης¹⁴.

Γράφημα 4

Δομή και αποδέκτες των σχεδίων εξυγίανσης από το 2017 και έπειτα

	Σχέδιο	Παραρτήματα	Γενικές τεχνικές σημειώσεις	Διαφάνειες παρουσίασης
Περιεχόμενο	Αποτελέσματα και γενική σύνοψη της απαιτούμενης ανάλυσης	Τυποποιημένα παραρτήματα όπως καταστάσεις (πρόσωπα επικοινωνίας, συστήματα ΤΠ, κ.λπ.), υποδείγματα σχετικά με τα για τις υποχρεώσεις/υποδείγματα της ΕΑΤ, αξιολόγηση της δυνατότητας εξυγίανσης, αιτιολογημένη πρόταση για τις MREL, σχέδια πολλαπλών σημείων έναρξης, προτάσεις των τραπεζών για τον τρόπο εξάλειψης των εμποδίων	Τεχνικές αναλύσεις/παραδοχές στις οποίες στηρίζονται οι κύριες συνιστώσες του σχεδίου εξυγίανσης (παραδείγματος χάριν κρίσιμες λειτουργίες, πρόσβαση σε υποδομές της χρηματοπιστωτικής αγοράς, εργαλεία εξυγίανσης/εναλλακτικές στρατηγικές, πρόσβαση σε βραχυπρόθεσμη ρευστότητα, σύσταση βαρών επί στοιχείων ενεργητικού, επιχειρησιακή συνέχεια)	Για την παρουσίαση του σχεδίου στα σώματα εξυγίανσης
Διαβιβάζεται στους εξής:15:	ΕΜΕ, διευρυμένη εκτελεστική σύνοδος, μέλη των σωμάτων εξυγίανσης	ΕΜΕ, διευρυμένη εκτελεστική σύνοδος, μέλη των σωμάτων εξυγίανσης	ΕΜΕ, ΕΚΤ	Μέλη των σωμάτων εξυγίανσης, παρατηρητές των σωμάτων εξυγίανσης

Πηγή: Προσαρμοσμένα στοιχεία, προερχόμενα από το ΕΣΕ.

33

Το σχέδιο εργασίας του ΕΣΕ για το 2017 προέβλεπε την κατάρτιση 27 ΜΣΕ από τα 33 των οποίων η κατάρτιση δεν είχε αρχίσει έως τα τέλη Ιανουαρίου 2017. Τα 32 ήδη υφιστάμενα ΜΣΕ θα μετέβαιναν στη δεύτερη φάση και τα 65 υφιστάμενα σχέδια της δεύτερης φάσης θα προχωρούσαν στην τρίτη φάση το αργότερο το πρώτο τρίμηνο του 2018.

34

Λαμβανομένης υπόψη της προόδου που είχε επιτευχθεί έως το τέλος Ιουλίου του 2017, του αναμενόμενου φόρτου εργασίας και των τρεχόντων επιπέδων στελέχωσης του ΕΣΕ, το σχέδιο αυτό φαντάζει υπερβολικά αισιόδοξο (βλέπε επίσης τα σημεία 114, 124 και 125).

Συνοπτική παρουσίαση του περιεχομένου του σχεδίου εξυγίανσης

35

Το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων παρέχει καθοδήγηση σχετικά με το περιεχόμενο των σχεδίων εξυγίανσης. Προκειμένου να αξιολογηθεί η συμμόρφωση του ΕΣΕ με το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων, καταρτίσαμε ένα ευρύ σύνολο κριτηρίων, βάσει των απαιτήσεων του τελευταίου για τα σχέδια εξυγίανσης, και εξετάσαμε τα σχέδια εξυγίανσης του δείγματος. Όπως καταδεικνύεται στα σημεία που ακολουθούν, τα ίδια τα σχέδια εξυγίανσης πληρούσαν ελάχιστα μόνο από τα κριτήρια που εφαρμόστηκαν.

36

Το ΕΣΕ ανέφερε ότι, παρά την ενδεχόμενη έλλειψη λεπτομερειών στα σχέδια εξυγίανσης, διέθετε σημαντικές πρόσθετες πληροφορίες για το ήμισυ σχεδόν των αναμενόμενων σχεδίων. Μολονότι οι πληροφορίες αυτές δεν αποτελούν επισήμως μέρος των σχεδίων εξυγίανσης, το ΕΣΕ βασίστηκε σε αυτές σε μεγάλο βαθμό προκειμένου να κατανοήσει τη λειτουργία των τραπεζών που υπάγονται στην αρμοδιότητά του και να λάβει τις σχετικές αποφάσεις. Με την εξέταση αυτού του υλικού για τρεις τράπεζες επιβεβαιώσαμε ότι τα κενά στα στοιχεία του ΕΣΕ ήταν λιγότερα από όσα θα μπορούσε να υποτεθεί βάσει του κειμένου των σχεδίων εξυγίανσης και μόνο. Εντούτοις, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές ελλείψεις όσον αφορά τις απαιτήσεις του ενιαίου εγχειριδίου κανόνων.

Βασικά στοιχεία των σχεδίων εξυγίανσης εξακολουθούν να απουσιάζουν

37

Στα σημεία που ακολουθούν παρουσιάζονται οι τομείς στους οποίους καταδείχθηκε, μέσω της αξιολόγησής μας, ότι τα σχέδια εξυγίανσης του ΕΣΕ δεν πληρούσαν τις απαιτήσεις του ενιαίου εγχειριδίου κανόνων.

Στρατηγική ανάλυση της επιχειρηματικής δραστηριότητας

38

Στον συγκεκριμένο τομέα, τα σχέδια εξυγίανσης δεν συμμορφώνονταν με τις απαιτήσεις από πολλές απόψεις. Παραδείγματος χάριν, δεν περιέγραφαν επαρκώς τη δομή των οικείων τραπεζικών ομίλων ούτε περιελάμβαναν αξιολόγηση των οικονομικών μοντέλων, της διακυβέρνησης ή του καθεστώτος ιδιοκτησίας για τους σκοπούς του σχεδιασμού της εξυγίανσης, ενώ οι μοναδικές διαθέσιμες οικονομικές πληροφορίες ήταν γενικές και ενοποιημένες, και όχι συγκεκριμένες για κάθε οντότητα, όπως προβλέπει το εγχειρίδιο για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης. Οι συγκεκριμένες αδυναμίες μετριάζονταν εν μέρει, αλλά όχι πλήρως, από τη διαθεσιμότητα πρόσθετων στοιχείων στις βασικές πληροφορίες και σημειώσεις.

39

Κυρίως, όμως, τα σχέδια του δείγματος ήταν ελλιπή όσον αφορά κρίσιμες εσωτερικές και εξωτερικές αλληλοεξαρτήσεις σε οργανωτικό επίπεδο¹⁶. Μολονότι το ΕΣΕ διαθέτει πληροφορίες για σημαντικούς αντισυμβαλλομένους, δεν μπορέσαμε να εντοπίσουμε κάποια σχετική ανάλυση, βάσει της οποίας να είναι δυνατή η διαπίστωση πιθανού κινδύνου μετάδοσης.

Κρίσιμες λειτουργίες

40

Στο πλαίσιο της στρατηγικής ανάλυσης της επιχειρηματικής δραστηριότητας πρέπει να αξιολογείται ποιες λειτουργίες είναι τόσο κρίσιμες ώστε η παύση τους θα είχε αντίκτυπο στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα ή στην πραγματική οικονομία. Επίσης, πρέπει να αξιολογείται σε ποιον βαθμό οι λειτουργίες μιας τράπεζας μπορούν να αντικατασταθούν από εκείνες άλλης τράπεζας ή άλλων τραπεζών της αγοράς. Στα κεφάλαια του δείγματός μας δεν ήταν πάντοτε σαφές το σκεπτικό στο οποίο βασίστηκαν οι αξιολογήσεις του ΕΣΕ.

41

Παρ’ όλα αυτά, το ΕΣΕ έχει πραγματοποιήσει σημαντική πρόοδο, παρέχοντας καθοδήγηση στα εσωτερικά κλιμάκια εξυγίανσης υπό μορφή ενός υποδείγματος το οποίο πρέπει να χρησιμοποιείται από το 2017 και έπειτα για τη συγκέντρωση στοιχείων σχετικά με τις κρίσιμες λειτουργίες.

42

Το ΕΣΕ δεν ήταν σε θέση να παράσχει μια συνολική εικόνα των κρίσιμων λειτουργιών κάθε τράπεζας που υπάγεται στην αρμοδιότητά του. Στην πλειονότητα των κεφαλαίων του δείγματός μας, η αποδοχή καταθέσεων αντιμετωπιζόταν ως κρίσιμη λειτουργία. Σε ορισμένα σχέδια εξυγίανσης, όχι όμως σε όλα, γινόταν διαφοροποίηση μεταξύ καταθέσεων ιδιωτών και καταθέσεων επιχειρήσεων.

43

Η πιθανή ανάγκη εξαίρεσης ορισμένων υποχρεώσεων, όπως οι μη καλυπτόμενες προνομιούχες καταθέσεις, από τη διάσωση με ίδια μέσα, καθώς αποτελούν τμήμα των «κρίσιμων λειτουργιών», μειώνει το ποσό των υποχρεώσεων που προσφέρονται για διάσωση με ίδια μέσα και καθιστά ακόμη σημαντικότερη την πρόβλεψη επαρκούς αποθέματος ασφαλείας MREL. Εντούτοις, στα σχέδια εξυγίανσης που έχουν καταρτιστεί έως σήμερα δεν έχει προσδιοριστεί το ύψος των ελάχιστων απαιτήσεων ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων, γεγονός που αυξάνει την πιθανότητα να θεωρηθεί αδύνατη η εξυγίανση ορισμένων τραπεζών.

Προτιμώμενη στρατηγική εξυγίανσης

Εκτίμηση της αξιοπιστίας και της σκοπιμότητας της εκκαθάρισης

44

Προτού το ΕΣΕ καθορίσει μια στρατηγική εξυγίανσης, πρέπει να εκτιμήσει αν είναι αξιόπιστη η εκκαθάριση στο πλαίσιο των κανονικών διαδικασιών αφερεγγυότητας και, εφόσον η απάντηση είναι θετική, αν είναι εφικτή.

45

Κατά την αξιολόγηση της αξιοπιστίας της εκκαθάρισης, το ΕΣΕ εξετάζει τον πιθανό αντίκτυπο στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Συγκεκριμένα, πρέπει να αξιολογήσει αν με την εκκαθάριση θα επιτευχθούν οι στόχοι της εξυγίανσης¹⁷, στους οποίους περιλαμβάνεται η προστασία των εγγυημένων καταθέσεων¹⁸.

46

Σε πολλές από τις εκτιμήσεις αξιοπιστίας, το ΕΣΕ ανέφερε ότι το υφιστάμενο σύστημα εγγύησης καταθέσεων (ΣΕΚ) δεν επέτρεπε τη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις της οδηγίας ΣΕΚ ούτε διέθετε επαρκή κεφάλαια για να ανταποκριθεί στην εκκαθάριση μιας σημαντικής τράπεζας. Επομένως είναι δυσκολότερη η επίτευξη του στόχου της προστασίας των καλυπτόμενων καταθέσεων μέσω της εκκαθάρισης.

47

Προκειμένου να εκτιμηθεί η σκοπιμότητα της εκκαθάρισης, το ΕΣΕ πρέπει να εξετάσει αν τα συστήματα πληροφοριών διαχείρισης της τράπεζας μπορούν να παρέχουν τις πληροφορίες που απαιτεί η οδηγία ΣΕΚ. Παραδείγματος χάριν, είναι αναγκαίο να είναι γνωστή η συνολική αξία των καλυπτόμενων καταθέσεων ανά καταθέτη, επειδή στο πλαίσιο του ΣΕΚ απαιτείται η καταβολή του εγγυημένου ποσού των 100 000 ευρώ ανά καταθέτη εντός δεδομένης προθεσμίας¹⁹.

48

Στα σχέδια εξυγίανσης του δείγματος δεν εντοπίσαμε πληροφορίες σχετικά με το ποσό της διαθέσιμης χρηματοδότησης στο πλαίσιο των ΣΕΚ για τη διευκόλυνση τέτοιου είδους αξιολόγησης.

49

Τα εθνικά ΣΕΚ δεν υποχρεούνται βάσει της νομοθεσίας να συνεργάζονται με το ΕΣΕ. Εντούτοις, στον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό προτείνεται στο ΕΣΕ να ζητεί τη γνώμη των εθνικών ΣΕΚ²⁰, κάτι που το ΕΣΕ δεν έχει πράξει έως τώρα.

50

Μολονότι στην πλειονότητά τους τα σχέδια εξυγίανσης κατέληγαν στο συμπέρασμα ότι η εκκαθάριση δεν ήταν αξιόπιστη, εντοπίσαμε μόνον ασαφώς διατυπωμένα επιχειρήματα προς υποστήριξη αυτών των συμπερασμάτων, παραδείγματος χάριν ότι η εκκαθάριση θα είχε σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στον τραπεζικό τομέα της χώρας. Δεν παρέχονταν τα λεπτομερέστερα στοιχεία που προβλέπονται στο ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων²¹.

51

Μια δράση εξυγίανσης μπορεί να αναληφθεί, για λόγους δημόσιου συμφέροντος, εάν είναι αναγκαία για την επίτευξη των στόχων της εξυγίανσης και επίσης αναλογική προς αυτούς. Πρέπει επίσης να έχει κριθεί ότι με την εκκαθάριση οι στόχοι της εξυγίανσης δεν θα επιτυγχάνονταν στον ίδιο βαθμό. Οι μόνες δηλώσεις αυτού του είδους στα σχέδια εξυγίανσης ήταν εξαιρετικά αόριστες και ανεπαρκώς λεπτομερείς.

52

Απουσίαζε επίσης η υποχρεωτική δήλωση σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η εκκαθάριση θα επηρέαζε την εξάρτηση της τράπεζας από την έκτακτη δημόσια στήριξη²².

Καθορισμός της προτιμώμενης στρατηγικής εξυγίανσης

53

Έως τα τέλη Ιανουαρίου 2017, το ΕΣΕ είχε αναπτύξει στρατηγικές εξυγίανσης βάσει της αρχής ότι τα ενδεχόμενα εμπόδια (τα οποία θα μπορούσαν να είναι ουσιαστικά) θα αντιμετωπιστούν κάποια στιγμή στο μέλλον, όταν θα έχουν επίσης καθοριστεί τα ποσοστά των MREL.

54

Δεν εντοπίσαμε προτιμώμενες στρατηγικές εξυγίανσης οι οποίες να καλύπτουν επίσης μη αναμενόμενες βραχυπρόθεσμες εξελίξεις. Επομένως, σε περίπτωση που καταστεί αναγκαία η λήψη αποφάσεων εξυγίανσης στο εγγύς μέλλον, το πιθανότερο είναι να υπάρξει απόκλιση από τα σχέδια.

55

Το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων απαιτεί την περιγραφή των εναλλακτικών της προτιμώμενης στρατηγικής εξυγίανσης που έχουν εξεταστεί για την περίπτωση που αυτή δεν μπορεί να υλοποιηθεί²³. Διαπιστώσαμε ότι στην μεγάλη τους πλειονότητα, τα κεφάλαια που συμπεριελήφθησαν στο δείγμα δεν αναφέρονταν σε παραλλαγές της προτιμώμενης στρατηγικής.

56

Το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων απαιτεί το κεφάλαιο της στρατηγικής εξυγίανσης να παρέχει εκτίμηση του χρονοδιαγράμματος για την εκτέλεση κάθε ουσιώδους πτυχής του σχεδίου²⁴. Ωστόσο, κανένα από τα κεφάλαια του δείγματος δεν περιελάμβανε τέτοιο χρονοδιάγραμμα.

Προσδιορισμός των εργαλείων και των εξουσιών εξυγίανσης

57

Στη συντριπτική πλειονότητα των σχεδίων εξυγίανσης, το εργαλείο εξυγίανσης που επιλέγεται είναι η διάσωση με ίδια μέσα με ανοικτή την τράπεζα. Σε αυτό το σενάριο, η τράπεζα κλείνει ιδανικά την Παρασκευή και ανοίγει κανονικά εκ νέου τη Δευτέρα, με τις δράσεις εξυγίανσης στο πλαίσιο της διάσωσης με ίδια μέσα να έχουν υλοποιηθεί κατά τη διάρκεια του σαββατοκύριακου.

58

Ορισμένα σχέδια εξυγίανσης αναφέρουν ότι τα συστήματα ΤΠ των τραπεζών ενδεχομένως θα αντιμετώπιζαν προβλήματα με την έγκαιρη παραγωγή των αναγκαίων δεδομένων για τη διάσωση με ίδια μέσα.

59

Στο πλαίσιο εσωτερικής επισκόπησης του ΕΣΕ εξετάστηκε ένα σύνολο επιχειρησιακών ζητημάτων που αφορούν το εργαλείο διάσωσης με ίδια μέσα. Η επισκόπηση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι χρειάζεται να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες, ιδίως σχετικά με το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα και τις πρακτικές λεπτομέρειες των διαδοχικών απομειώσεων και μετατροπών. Το ΕΣΕ δεν προγραμματίζεται να παράσχει εσωτερική καθοδήγηση σχετικά με την εφαρμογή της διάσωσης με ίδια μέσα μέχρι το τέταρτο τρίμηνο του 2017, παρόλο που, στην μεγάλη τους πλειονότητα, τα σχέδια εξυγίανσης προβλέπουν ήδη τη χρήση αυτού του μέσου.

60

Η διάσωση με ίδια μέσα με τη χρήση καταθέσεων και ομολόγων σε διάστημα 48 ωρών αποτελεί τεράστια τεχνική πρόκληση για τις περισσότερες τράπεζες, λόγω της πολυπλοκότητας των συστημάτων διαχείρισης και των συστημάτων ΤΠ που χρησιμοποιούν. Προτού μπορέσει να εκτελεστεί ένα σχέδιο διάσωσης με ίδια μέσα, τα συστήματα διαχείρισης πρέπει να είναι σε θέση να υπολογίσουν το ποσό που είναι διαθέσιμο για την εν λόγω διάσωση. Η τρέχουσα πρακτική του ΕΣΕ είναι να μην απαιτεί από τις τράπεζες να πραγματοποιούν δοκιμές σχετικά με την ενδεχόμενη χρήση του εργαλείου διάσωσης με ίδια μέσα, προκειμένου να αποδείξουν τη σκοπιμότητά του.

61

Κατά την άποψή μας, η ικανότητα απορρόφησης ζημιών μιας τράπεζας θα υπερεκτιμηθεί εάν περιλαμβάνει υποχρεώσεις οι οποίες δεν μπορούν να υπαχθούν στη διάσωση με ίδια μέσα εντός του χρονικού πλαισίου που προβλέπει η στρατηγική εξυγίανσης.

62

Η Επιτροπή πρότεινε πρόσφατα την καθιέρωση σε επίπεδο ΕΕ ενός εργαλείου αναστολής, το οποίο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί, παραδείγματος χάριν, για την αναστολή των υποχρεώσεων πληρωμής των τραπεζών έως και για πέντε εργάσιμες ημέρες. Σύμφωνα με την πρόταση, μολονότι η εποπτική αρχή θα όφειλε να διαβουλεύεται με την αρχή εξυγίανσης, η τελευταία δεν θα είχε εξουσία ενεργοποίησης του εν λόγω εργαλείου²⁵. Η δυνατότητα ενεργοποίησης ενός εργαλείου αναστολής από τις ίδιες τις αρχές εξυγίανσης θα εξασφάλιζε ενδεχομένως ευελιξία (ιδίως για την ενδιαφερόμενη τράπεζα) στο πλαίσιο της προετοιμασίας για τη διάσωση με ίδια μέσα.

63

Το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων απαιτεί αξιολόγηση της εκτελεστότητας των εργαλείων εξυγίανσης²⁶. Δεν εντοπίσαμε τέτοιου είδους πληροφορίες σε κανένα από τα σχέδια εξυγίανσης του δείγματος.

64

Το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων προβλέπει ότι το ΕΣΕ πρέπει να αναφέρει στα σχέδια εξυγίανσης τις εξουσίες εξυγίανσης που προτίθεται να ασκήσει²⁷. Ωστόσο, δεν εντοπίσαμε καμία σχετική αναφορά σε κανένα από τα δείγματα. Οι εν λόγω εξουσίες μπορούν να περιλαμβάνουν, παραδείγματος χάριν, την εξουσία παράτασης των προθεσμιών λήξης ή καταγγελίας συγκεκριμένων συμβάσεων, αντί της λήψης ενός γενικού μέτρου, όπως στην περίπτωση του εργαλείου αναστολής. Οι εξουσίες αναφέρονται στο υπόδειγμα του καθεστώτος εξυγίανσης. Προκειμένου να προσδιοριστούν οι εξουσίες που θα χρησιμοποιηθούν, είναι αναγκαίο να αναλυθούν και να κατανοηθούν τα είδη των υποχρεώσεων στις οποίες θα εφαρμοστούν οι εν λόγω εξουσίες. Ωστόσο, τα σχέδια εξυγίανσης του δείγματος δεν περιείχαν τέτοιου είδους λεπτομερείς πληροφορίες.

Εκτίμηση της σκοπιμότητας και της αξιοπιστίας της προτιμώμενης στρατηγικής εξυγίανσης

65

Δεν εντοπίσαμε κάποια εκτίμηση της σκοπιμότητας των επιλεγμένων στρατηγικών εξυγίανσης σε οποιοδήποτε από τα κεφάλαια του δείγματος. Κατά συνέπεια, τα σχέδια δεν περιείχαν οριστικό συμπέρασμα ως προς το αν η προτιμώμενη στρατηγική εξυγίανσης θα μπορούσε να εφαρμοστεί αποτελεσματικά και εγκαίρως, όπως απαιτεί το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων²⁸.

66

Οι αρχές εξυγίανσης οφείλουν επίσης να αξιολογήσουν την αξιοπιστία της στρατηγικής, ήτοι να συνεκτιμήσουν τον πιθανό αντίκτυπο της εξυγίανσης στα χρηματοπιστωτικά συστήματα και στην πραγματική οικονομία. Ωστόσο, τα σχέδια του δείγματος δεν περιείχαν ούτε αυτή την αξιολόγηση. Το ΕΣΕ δεν είχε αξιολογήσει τον δυνητικό αντίκτυπο των επιλεγέντων μέσων εξυγίανσης (ιδίως του εργαλείου διάσωσης με ίδια μέσα). Ακόμη, δεν είχε λάβει υπόψη τον αντίκτυπό τους σε άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, στις ΜΜΕ και στους ιδιώτες επενδυτές²⁹.

Αποτίμηση στο πλαίσιο της εξυγίανσης

67

Το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων απαιτεί την περιγραφή των πληροφοριών που είναι αναγκαίες για την εφαρμογή της στρατηγικής εξυγίανσης³⁰. Σημαντικό μέρος αυτής της περιγραφής είναι η παροχή πληροφοριών σχετικά με την αποτίμηση της αξίας της τράπεζας για τους σκοπούς της εξυγίανσης, η οποία είναι μια πολύ περίπλοκη και χρονοβόρα διαδικασία. Δεν εντοπίσαμε σχετικές δηλώσεις σε κανένα από τα κεφάλαια του δείγματος. Επομένως, το ΕΣΕ δεν ήταν σε θέση να εκπληρώσει την υποχρέωσή του να αξιολογήσει την ικανότητα παροχής αυτών των πληροφοριών³¹.

Οικονομική και επιχειρησιακή συνέχεια

68

Το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων ορίζει ότι τα σχέδια εξυγίανσης πρέπει να περιλαμβάνουν ανάλυση των χρηματοδοτικών απαιτήσεων που απορρέουν από τη στρατηγική εξυγίανσης. Τα σχέδια που ελέγξαμε, ωστόσο, περιείχαν γενικές μόνον δηλώσεις σχετικά με τη χρηματοδότηση, στο κεφάλαιο περί οικονομικής συνέχειας. Δεν περιείχαν πληροφορίες σχετικά με τους τρόπους χρηματοδότησης, κατά τη διάρκεια της εξυγίανσης, των υποκαταστημάτων και των θυγατρικών που είναι εγκατεστημένες σε μη συμμετέχοντα κράτη μέλη³².

69

Τα σχέδια δεν περιλάμβαναν επίσης πληροφορίες σχετικά με την εκτελεστότητα των συμφωνιών επιπέδου εξυπηρέτησης σε περίπτωση εξυγίανσης. Δεν είναι σαφές αν οι συμφωνίες επιπέδου εξυπηρέτησης παραμένουν εκτελεστές σε περίπτωση διαχωρισμού των κρίσιμων λειτουργιών. Πολλά από τα σχέδια δεν κάνουν καμία απολύτως αναφορά σε ρυθμίσεις έκτακτης ανάγκης, ιδίως όσον αφορά τα συστήματα πληρωμών και διακανονισμού.

Εκτίμηση της δυνατότητας εξυγίανσης

70

Η εξυγίανση μιας τράπεζας πρέπει να θεωρείται δυνατή εφόσον είναι εφικτή κατά τρόπο αξιόπιστο είτε η εκκαθάρισή της στο πλαίσιο κανονικών διαδικασιών αφερεγγυότητας είτε η εξυγίανσή της μέσω δράσεων εξυγίανσης.

71

Σε κανένα από τα έγγραφα του δείγματος το ΕΣΕ δεν κατέληξε στο κατηγορηματικό συμπέρασμα ότι η τράπεζα μπορούσε πράγματι να εξυγιανθεί. Μολονότι ορισμένα κεφάλαια περιείχαν σύντομη περίληψη της εκτίμησης της δυνατότητας εξυγίανσης, στα περισσότερα εξ αυτών αυτή περιοριζόταν σε ορισμένα από τα πιθανά εμπόδια που διαπιστώθηκαν.

72

Σύμφωνα με τον κανονισμό ΕΜΕ, το ΕΣΕ οφείλει να ενημερώνει εγκαίρως την ΕΑΤ όταν μια τράπεζα θεωρείται ότι δεν είναι δυνατόν να εξυγιανθεί. Έως τον Ιούλιο του 2017, το ΕΣΕ δεν είχε προβεί σε καμία τέτοιου είδους γνωστοποίηση προς την ΕΑΤ.

Ουσιαστικά εμπόδια

73

Το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων προβλέπει ότι το ΕΣΕ οφείλει να αναγνωρίζει και να αντιμετωπίζει τα ουσιαστικά εμπόδια για την εξυγίανση, κατατάσσοντάς τα, τουλάχιστον στις ακόλουθες κατηγορίες: α) διάρθρωση και λειτουργίες, β) χρηματοδοτικοί πόροι, γ) ενημέρωση, δ) διασυνοριακά ζητήματα, ε) νομικά ζητήματα. Παρά την εν λόγω νομική υποχρέωση, η διαδικασία αντιμετώπισης των ουσιαστικών εμποδίων δεν έχει αρχίσει ακόμη. Στα σχέδια της δεύτερης φάσης, το ΕΣΕ περιορίστηκε στον προσδιορισμό των δυνητικών εμποδίων.

74

Σύμφωνα με το ΕΣΕ, η πλήρης διαδικασία για τον προσδιορισμό των ουσιαστικών εμποδίων, συμπεριλαμβανομένων της διαβούλευσης με τις αρμόδιες αρχές και των κοινών αποφάσεων των σωμάτων εξυγίανσης, θα διαρκέσει περίπου ένα έτος, και, επί του παρόντος, δεν αναμένεται να αρχίσει πριν από το 2018.

75

Το γράφημα 5 προέρχεται από το εγχειρίδιο για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης και περιέχει το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα για την εξάλειψη των εμποδίων, ανάλογα με τη σκοπιμότητα και τη σημασία του μέτρου.

76

Όπως αναφέρθηκε στο σημείο 28, μόνο 65 σχέδια της τρίτης φάσης αναμένεται να είναι διαθέσιμα έως το τέλος του πρώτου τριμήνου του 2018. Εάν υποτεθεί ότι τα σχέδια εξυγίανσης θα προχωρήσουν στην τέταρτη φάση έως τα μέσα του 2019, οι τράπεζες θα έχουν τον χρόνο για την εξάλειψη των ουσιαστικών εμποδίων στο σύνολό τους έως τα μέσα του 2022.

Ελάχιστες απαιτήσεις επιλέξιμων υποχρεώσεων (MREL)

77

Ένα από τα βασικά μέρη του σχεδίου εξυγίανσης είναι ο καθορισμός των ελάχιστων απαιτήσεων ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων (MREL). Πρόκειται για τον υπολογισμό του ελάχιστου ποσού ιδίων κεφαλαίων και υποχρεώσεων (συμπεριλαμβανομένων των καταθέσεων) που χρειάζεται να διαθέτει μια τράπεζα για μετατροπή ή απομείωση σε περίπτωση διάσωσης με ίδια μέσα. Το ΕΣΕ δεν έχει ακόμη ορίσει στόχους για τις MREL, είτε σε ενοποιημένο επίπεδο ή σε επίπεδο μεμονωμένων οντοτήτων.

78

Ενδεικτικά, μη δεσμευτικά ποσοστά MREL που υπολογίστηκαν σε ενοποιημένο επίπεδο αποτέλεσαν αντικείμενο ανεπίσημων συζητήσεων με τις τράπεζες κατά τη διάρκεια εργαστηρίων που πραγματοποιήθηκαν το 2016, ωστόσο δεν κοινοποιήθηκαν στα σώματα εξυγίανσης. Μέχρι στιγμής δεν έχουν ληφθεί υπόψη παράγοντες που διαφοροποιούνται στην περίπτωση κάθε τράπεζας, όπως η εξαίρεση ορισμένων υποχρεώσεων από τη διάσωση με ίδια μέσα, τα ουσιαστικά εμπόδια και οι απαιτήσεις που απορρέουν από τη διαδικασία εποπτικού ελέγχου και αξιολόγησης (ΔΕΕΑ).

79

Δεδομένου ότι δεν έχουν ακόμη καθοριστεί οι ελάχιστες απαιτήσεις ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων, δεν υπάρχει παρακολούθηση των πραγματικών ποσοστών τους.

Σύνοψη των βασικών στοιχείων του σχεδίου εξυγίανσης

80

Το ΕΣΕ πρέπει να περιλαμβάνει σε όλα τα σχέδια εξυγίανσης, σύνοψη των βασικών στοιχείων, ήτοι των στοιχείων που προβλέπονται στο νομικό πλαίσιο³³. Οι πληροφορίες που παρουσιάζονται στις συνόψεις που εξετάσαμε ήταν σαφώς ανεπαρκείς. Τα στοιχεία που απουσιάζουν απαριθμούνται στο παράρτημα III.

Γνωστοποίηση των σχεδίων εξυγίανσης

81

Το ΕΣΕ οφείλει να γνωστοποιεί όλα τα σημαντικά μέρη των σχεδίων εξυγίανσης στις ενδιαφερόμενες τράπεζες. Μέχρι στιγμής, οι τράπεζες έχουν λάβει μόνο περιορισμένες ενδεικτικές πληροφορίες, όπως υπολογισμούς των MREL σε επίπεδο ομίλου ή τα πιθανά εμπόδια. Ο κανονισμός ΕΜΕ απαιτεί επίσης από το ΕΣΕ να λαμβάνει υπόψη του τις παρατηρήσεις των τραπεζών. Ωστόσο, τα σχέδια εξυγίανσης που εξετάσαμε δεν περιελάμβαναν σχόλια των οικείων τραπεζών.

82

Το ΕΣΕ υποστηρίζει ότι τα διάφορα έγγραφα του ενιαίου εγχειριδίου κανόνων προσεγγίζουν, ακουσίως, το θέμα της γνωστοποίησης με διαφορετικούς τρόπους. Ενώ ο κανονισμός ΕΜΕ³⁴ αναφέρεται σε σημαντικά στοιχεία του σχεδίου εξυγίανσης, η οδηγία BRR³⁵ και ο κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός της Επιτροπής³⁶ απαιτούν τη γνωστοποίηση μόνο της σύνοψης των βασικών στοιχείων του σχεδίου εξυγίανσης.

Περιορισμένη συμμόρφωση με το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων

83

Συνοψίζοντας τις παρατηρήσεις που διατυπώνονται στα σημεία 37 έως 82, τα σχέδια του δείγματος δεν συμμορφώνονται με το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων. Ο βαθμός συμμόρφωσης αυξάνεται αν ληφθούν υπόψη οι βασικές πληροφορίες που αναφέρονται στο σημείο 36, μολονότι επισημαίνουμε ότι τέτοιες πληροφορίες δεν συγκεντρώνονται για όλες τις τράπεζες.

Η καθοδήγηση για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης χρειάζεται βελτίωση

84

Ελέγξαμε το σύνολο των εγχειριδίων και διαδικασιών του ΕΣΕ για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης και διαπιστώσαμε ότι υπάρχει μεν η βασική καθοδήγηση, ωστόσο απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες.

Τα εγχειρίδια και τα υποδείγματα χρήζουν επικαιροποίησης και βελτίωσης

85

Η ύπαρξη κατάλληλων διαδικασιών, εγχειριδίων και κατευθυντήριων οδηγιών είναι αναγκαία προκειμένου να εξασφαλιστεί η εφαρμογή μιας κατάλληλης και συνεκτικής προσέγγισης όσον αφορά τον σχεδιασμό της εξυγίανσης από τους πολλούς φορείς που εμπλέκονται στη διαδικασία. Το ΕΣΕ προέβη στις αναγκαίες ενέργειες προκειμένου να ηγηθεί της διαδικασίας αυτής, καταρτίζοντας εγχειρίδιο για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης, το οποίο συντάχθηκε με τη βοήθεια των ΕΑΕ. Επίσης, το ΕΣΕ καταρτίζει επί του παρόντος σειρά εσωτερικών και εξωτερικών εγγράφων πολιτικής.

86

Σκοπός του εγχειριδίου για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης είναι η προώθηση μιας συνεκτικής προσέγγισης για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης μεταξύ του ΕΣΕ και των ΕΑΕ. Το ΕΣΕ το ενέκρινε ως προσχέδιο εσωτερικού εγγράφου τον Μάρτιο του 2016. Έκτοτε, τα εσωτερικά κλιμάκια εξυγίανσης οφείλουν να το χρησιμοποιούν κατά την κατάρτιση των σχεδίων εξυγίανσης. Το εγχειρίδιο για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης πάγωσε (δεν επικαιροποιούνταν) για ένα έτος, ώστε να συγκεντρωθούν οι παρατηρήσεις των εσωτερικών κλιμακίων εξυγίανσης βάσει των πρώτων εμπειριών από τη χρήση του.

87

Επιπροσθέτως, το ΕΣΕ έχει αναπτύξει ή σκοπεύει να αναπτύξει υποδείγματα εκθέσεων³⁷, προκειμένου να διασφαλίσει ότι οι πληροφορίες που λαμβάνει από τις τράπεζες διαβιβάζονται σε τυποποιημένη μορφή, διευκολύνοντας έτσι τον σχεδιασμό της εξυγίανσης και τη λήψη αποφάσεων. Τα υποδείγματα αυτά συμπληρώνουν τις πληροφορίες που ήδη παρέχονται στα υποδείγματα της ΕΚΤ και της ΕΑΤ³⁸. Σε ειδικές περιπτώσεις, το ΕΣΕ μπορεί επίσης να ζητεί πληροφορίες απευθείας από μια τράπεζα.

88

Για τους λόγους που εκτίθενται κατωτέρω, το εγχειρίδιο για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω. Ωστόσο, το ΕΣΕ έχει ήδη αναβάλει δύο φορές την προβλεπόμενη επικαιροποίηση, αρχικά για το τέλος του 2017 και έπειτα για το δεύτερο τρίμηνο του 2018.

89

Ο πρώτος λόγος για τον οποίο πρέπει να επικαιροποιηθεί το εγχειρίδιο για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης είναι προκειμένου να συμπεριληφθούν κατευθυντήριες οδηγίες πολιτικής σχετικά με ορισμένα ειδικά ζητήματα. Παραδείγματος χάριν, όπως προβλέπει το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων, το εγχειρίδιο για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης πραγματεύεται τον προσδιορισμό των ουσιαστικών εμποδίων, αλλά δεν απαιτεί την αντιμετώπισή τους στα σχέδια εξυγίανσης της δεύτερης φάσης.

90

Δεύτερον, το εγχειρίδιο για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης δεν λαμβάνει υπόψη ορισμένες σημαντικές νομοθετικές διατάξεις. Παραδείγματος χάριν, μολονότι ο κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός της Επιτροπής³⁹ προβλέπει ότι τα σχέδια εξυγίανσης πρέπει να περιλαμβάνουν σύνοψη των βασικών στοιχείων, το εγχειρίδιο για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης δεν αναφέρεται σε αυτή την απαίτηση. Ομοίως, παρόλο που το εγχειρίδιο για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης απαιτεί εκτίμηση της δυνατότητας εξυγίανσης, το υπόδειγμα που παρέχεται για τη σύνοψη των βασικών στοιχείων δεν περιλαμβάνει τέτοιου είδους δήλωση. Επίσης, ούτε στο κεφάλαιο για τη σύνοψη των βασικών στοιχείων ούτε στο κεφάλαιο σχετικά με την εκτίμηση της δυνατότητας εξυγίανσης προβλέπεται απαίτηση ενημέρωσης της ΕΑΤ εάν μια τράπεζα θεωρηθεί ότι δεν είναι δυνατόν να εξυγιανθεί⁴⁰.

91

Τρίτον, το εγχειρίδιο για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης πρέπει να επικαιροποιηθεί προκειμένου να ληφθεί υπόψη η πολιτική απόφαση του Σεπτεμβρίου 2016, να σταματήσει η κατάρτιση διεξοδικών σχεδίων εξυγίανσης και αυτά να αντικατασταθούν από έγγραφα έκτασης περίπου 40 σελίδων (βλέπε σημείο 30). Ωστόσο, δεν έχει ακόμη παρασχεθεί καθοδήγηση σχετικά με το περιεχόμενο των συνοπτικών σχεδίων εξυγίανσης. Η εν λόγω αλλαγή στην προσέγγιση του σχεδιασμού της εξυγίανσης συνέβη σε μια περίοδο κατά την οποία πολλά ΜΣΕ και σχέδια της δεύτερης φάσης είχαν ήδη καταρτιστεί ή βρίσκονταν υπό κατάρτιση βάσει διεξοδικής ανάλυσης. Ορισμένες ΕΑΕ απάντησαν σε έρευνά μας ότι υποχρεώθηκαν να διαθέσουν πολύτιμους πόρους για την εκ νέου σύνταξη των σχεδίων εξυγίανσης.

92

Το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων⁴¹ προβλέπει τη δυνατότητα εφαρμογής απλουστευμένων υποχρεώσεων για ορισμένες τράπεζες⁴² στο πλαίσιο του σχεδιασμού της εξυγίανσης. Σύμφωνα με στοιχεία του Μαΐου 2017, το ΕΣΕ δεν είχε κάνει ακόμη χρήση αυτής της δυνατότητας για καμία από τις τράπεζες που υπάγονται στην αρμοδιότητά του⁴³, και το εγχειρίδιο για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης δεν ασχολείται με το περιεχόμενο των απλουστευμένων σχεδίων εξυγίανσης και τα συναφή κριτήρια επιλεξιμότητας⁴⁴. Το ήμισυ των ΕΑΕ που απάντησαν στην έρευνά μας επιβεβαίωσε την έλλειψη καθοδήγησης από το ΕΣΕ επί του συγκεκριμένου θέματος. Κατά τη διάρκεια του ελέγχου μας, το ΕΣΕ δεν μας διαβίβασε κανένα σημείωμα πολιτικής επί του συγκεκριμένου θέματος.

93

Εκτός από τις βελτιώσεις στο εγχειρίδιο για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης, υπάρχει επιπλέον κάποιο περιθώριο βελτίωσης όσον αφορά τα υποδείγματα εκθέσεων που ανέπτυξε το ΕΣΕ. Ένας από τους στόχους τους ήταν η απόκτηση πληροφοριών που δεν είναι διαθέσιμες από άλλες πηγές, αποφεύγοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την επικάλυψη του έργου των τραπεζών. Δεν υπάρχει σύνδεση μεταξύ των υποδειγμάτων του ΕΣΕ και της ΕΑΤ, ωστόσο ζητούν παράλληλα ορισμένες παρόμοιες πληροφορίες. Παραδείγματος χάριν, στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, το υπόδειγμα του ΕΣΕ για τα στοιχεία σχετικά με το παθητικό και το υπόδειγμα της ΕΑΤ για τη διάρθρωση του παθητικού⁴⁵ ζητούν παρόμοιες πληροφορίες για τα παράγωγα. Για το 2017, προκειμένου να αποφευχθεί η επιβάρυνση των τραπεζών με αιτήματα παροχής στοιχείων που αλληλοεπικαλύπτονται, το ΕΣΕ έδωσε στις τράπεζες τη δυνατότητα παροχής δεδομένων μόνο στο πλαίσιο του υποδείγματός του. Αυτό καταδεικνύει την πολυπλοκότητα του συστήματος.

Σημειώματα πολιτικής

94

Προκειμένου να εξασφαλιστεί η συνεπής εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας και η εναρμόνιση της μεθοδολογίας σε όλα τα σχέδια εξυγίανσης, το ΕΣΕ εκπόνησε λεπτομερές πρόγραμμα εργασίας, το οποίο προβλέπει την κατάρτιση μιας σειράς σημειωμάτων πολιτικής το 2017 και κατά το πρώτο εξάμηνο του 2018. Δεδομένου ότι η εν λόγω διαδικασία παροχής πολιτικών κατευθύνσεων σχετικά με βασικά θέματα είναι ακόμη σε εξέλιξη, θα είναι δύσκολο να συμπεριληφθεί στα σχέδια εξυγίανσης του 2017.

95

Το εσωτερικό χρονοδιάγραμμα του ΕΣΕ για την κατάρτιση των σημειωμάτων πολιτικής του 2017 αναθεωρήθηκε τον Ιούλιο του 2017, με αποτέλεσμα να προκληθούν καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση αρκετών σημειωμάτων. Δεδομένου ότι η μονάδα που είναι αρμόδια για το έργο αυτό αντιμετωπίζει επί του παρόντος σοβαρές ελλείψεις σε προσωπικό (βλέπε σημείο 109), φαντάζει δύσκολη η τήρηση των προθεσμιών που έχουν τεθεί.

96

Σε πολλά σημεία της έρευνας, οι ΕΑΕ δήλωσαν ότι το ΕΣΕ πρέπει να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στον εντοπισμό βέλτιστων πρακτικών και την παροχή ομοιόμορφης καθοδήγησης όσον αφορά τον σχεδιασμό της εξυγίανσης.

97

Το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων⁴⁶ προβλέπει ότι τα σχέδια εξυγίανσης πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους τα σχετικά σενάρια, συμπεριλαμβανομένου εκείνου της ιδιοσυγκρασιακής πτώχευσης (συγκεκριμένης τράπεζας) ή της πτώχευσης σε μια περίοδο ευρύτερης χρηματοπιστωτικής αστάθειας ή γεγονότων που αφορούν το σύνολο του συστήματος. Ωστόσο, ένα σημείωμα πολιτικής του ΕΣΕ ζητεί τα σχέδια εξυγίανσης να βασίζονται μόνον στο σενάριο της ιδιοσυγκρασιακής πτώχευσης, με τα άλλα σενάρια να χρησιμοποιούνται για την πραγματοποίηση δοκιμών όσον αφορά την αξιοπιστία και τη σκοπιμότητα της προτιμώμενης στρατηγικής εξυγίανσης. Δεν εντοπίσαμε στα σχέδια εξυγίανσης του δείγματος στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι είχαν διενεργηθεί τέτοιου είδους δοκιμές, ούτε κάποια περιγραφή των σεναρίων που χρησιμοποιήθηκαν για τα σχέδια του δείγματος.

98

Από την εσωτερική ανάλυση των σχεδίων εξυγίανσης που διενήργησε το ΕΣΕ προέκυψε ότι σε αυτά δεν εξετάζεται επαρκής αριθμός σχετικών σεναρίων. Το ΕΣΕ δήλωσε ότι απαιτούνται περαιτέρω κατευθυντήριες οδηγίες προκειμένου οι αποφάσεις σχετικά με το σενάριο που θα χρησιμοποιηθεί να λαμβάνονται κατά τρόπο συνεπή.

99

Επιπλέον, στο πλαίσιο διατομεακής ανάλυσης που διενήργησε το ίδιο το ΕΣΕ σχετικά με τον πρώτο κύκλο των σχεδίων εξυγίανσης (εκείνων που καταρτίστηκαν το 2016) διαπιστώθηκε η έλλειψη συνεπούς μεθοδολογίας. Σύμφωνα με την ανάλυση, οι διαφορετικές ερμηνείες της ισχύουσας νομοθεσίας και η έλλειψη εναρμονισμένης μεθοδολογίας είχαν ως αποτέλεσμα ασυνέπειες μεταξύ των σχεδίων και σε ανεπαρκές επίπεδο λεπτομέρειας. Παραδείγματος χάριν, ορισμένα εσωτερικά κλιμάκια εξυγίανσης διενήργησαν αξιολογήσεις ανά επιχειρηματικό τομέα και όχι ανά νομική οντότητα. Σε πολλά σχέδια οι υπηρεσίες ιδιωτικής τραπεζικής ή οι υπηρεσίες διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων θεωρούνταν κρίσιμες λειτουργίες, ενώ σε άλλα, υπό ανάλογες περιστάσεις, όχι.

Πολιτική σχετικά με τα ουσιαστικά εμπόδια και τις MREL

100

Δύο άλλες πολιτικές αποφάσεις του ΕΣΕ έχουν αντίκτυπο στη συμμόρφωση των σχεδίων εξυγίανσης με το νομοθετικό πλαίσιο. Πρώτον, το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων προβλέπει ότι στα σχέδια εξυγίανσης πρέπει να προσδιορίζονται τα ουσιαστικά εμπόδια⁴⁷. Πρόκειται για μια διαδικασία διαβούλευσης, η οποία απαιτεί την κινητοποίηση πόρων, διαρκεί περίπου ένα έτος και πρέπει να έχει ως αποτέλεσμα μέτρα παρακολούθησης από πλευράς του ΕΣΕ για την αντιμετώπιση των εντοπισθέντων εμποδίων. Το ΕΣΕ έλαβε εσωτερική απόφαση πολιτικής για τη δρομολόγηση αυτής της διαδικασίας το 2018. Μέχρι τότε (βλέπε σημεία 73 και 74) το ΕΣΕ θα περιορίζεται στον εντοπισμό των πιθανών εμποδίων, σχετικά με τα οποία, δεδομένου ότι δεν θεωρούνται «ουσιαστικά», δεν θα λαμβάνει επισήμως μέτρα. Κατά την άποψή μας, η μεταβατική αυτή πολιτική δεν πληροί τις απαιτήσεις της νομοθεσίας.

101

Δεύτερον, δεν υπάρχει οριστική πολιτική του ΕΣΕ σχετικά με τον υπολογισμό των MREL. Το ΕΣΕ δημοσίευσε την αρχική προσέγγιση που χρησιμοποίησε το 2016⁴⁸, η οποία βασιζόταν σε «ενημερωτικούς» στόχους MREL (βλέπε σημείο 78). Δεν προβλέπεται η κατάρτιση πριν από το τέλος του 2017 οριστικού σημειώματος πολιτικής για τις MREL, για τον καθορισμό δεσμευτικών στόχων. Η έρευνά μας έδειξε ότι οι ΕΑΕ επιθυμούν ιδιαιτέρως να προχωρήσει το ΕΣΕ στη σύνταξη αυτού του σημειώματος πολιτικής, καθώς και εκείνο που αφορά τα ουσιαστικά εμπόδια. Είναι σημαντικό να αναληφθεί δράση επί των ζητημάτων αυτών, προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι τα σχέδια συμμορφώνονται με το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων και ότι οι τράπεζες διαθέτουν επαρκή ικανότητα απορρόφησης ζημιών.

Έλεγχοι διαχείρισης και διασφάλιση της ποιότητας

102

Το ΕΣΕ μας δεν μας παρέσχε παρά μια γενική περιγραφή των πλαισίων που εφαρμόζει για τον εσωτερικό έλεγχο και τη διασφάλιση της ποιότητας. Ο αριθμός των διαπιστώσεων στην παρούσα έκθεση (βλέπε σημεία 37 έως 82) είναι αποκαλυπτικός των αδυναμιών σε αυτούς τους ελέγχους διαχείρισης. Αυτό επιβεβαιώνεται από τη διατομεακή διαδικασία που διενήργησε το ίδιο το ΕΣΕ, στο πλαίσιο της οποίας διαπιστώθηκαν διάφορες ποιοτικού χαρακτήρα ελλείψεις στα σχέδια εξυγίανσης.

Το ΕΣΕ αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις σε προσωπικό

103

Στο πλαίσιο του ελέγχου εξετάστηκαν τα ζητήματα των ανθρωπίνων πόρων από τη στιγμή της σύστασης του ΕΣΕ και διαπιστώθηκε έλλειψη ιεράρχησης των προτεραιοτήτων όσον αφορά τις προσλήψεις που απαιτούνται κατά τη φάση έναρξης λειτουργίας.

Οι στόχοι όσον αφορά τη στελέχωση δεν επιτεύχθηκαν ποτέ

104

Η Επιτροπή αρχικά εκτίμησε τις ανάγκες του ΕΣΕ σε προσωπικό σε 309 ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης (ΙΠΑ)⁴⁹. Αυτός ο αριθμός βασίστηκε εν μέρει σε συγκριτική αξιολόγηση με την Federal Deposit Insurance Corporation των ΗΠΑ, η οποία έχει παρεμφερές φάσμα καθηκόντων στον τομέα της εξυγίανσης. Το αρχικό σχέδιο προέβλεπε ότι το ΕΣΕ θα επιτύγχανε τον αριθμό αυτό έως το τέλος του 2015. Τον Σεπτέμβριο του 2016, το ΕΣΕ επανεξέτασε τις ανάγκες του σε προσωπικό και αύξησε την αρχική εκτίμηση σε 350 ΙΠΑ, αριθμό που έπρεπε να επιτύχει έως το 2017. Το σχέδιο του πολυετούς προϋπολογισμού για την περίοδο 2018-2020 προβλέπει περαιτέρω αύξηση σε 410 ΙΠΑ έως το τέλος του 2019, ήτοι αύξηση κατά 33 % σε σχέση με την αρχική εκτίμηση.

105

Εξ αρχής, ο πραγματικός αριθμός των υπαλλήλων υπολειπόταν του στόχου. Οι πρώτες διαδικασίες προσλήψεων διοργανώθηκαν από την Επιτροπή. Όταν το ΕΣΕ ανέλαβε πλήρως την ευθύνη για τις προσλήψεις, τον Μάρτιο του 2015, το προσωπικό του αριθμούσε 35 μέλη. Ο αριθμός αυτός αυξήθηκε σε 101 υπαλλήλους στο τέλος του 2015 και σε 171 έως το τέλος του 2016.

106

Πιο προβληματική είναι η κατάσταση όσον αφορά την πρόσληψη εμπειρογνωμόνων στους τομείς της εξυγίανσης και της χάραξης πολιτικής, καθώς η σχετική ανάγκη είχε υποτιμηθεί το 2015 και το 2016. Σημαντική είναι επίσης η έλλειψη προσωπικού ΤΠ και γραμματειακής υποστήριξης.

107

Οι ελλείψεις προσωπικού στις διευθύνσεις σχεδιασμού της εξυγίανσης είχαν σημαντικό αντίκτυπο τη σχετική διαδικασία. Ιδιαίτερος ήταν συγκεκριμένα ο αντίκτυπός τους στον φόρτο εργασίας των συντονιστών των εσωτερικών κλιμακίων εξυγίανσης, οι περισσότεροι εκ των οποίων είναι υπεύθυνοι για περισσότερες από δέκα τράπεζες. Τα καθήκοντα που ανατίθενται στο ΕΣΕ βάσει της νομοθεσίας, όπως η ευθύνη για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης για τις λιγότερο σημαντικές διασυνοριακές τράπεζες, ασκούν πρόσθετη πίεση στους ήδη περιορισμένους πόρους.

108

Στους πίνακες προσωπικού του, το ΕΣΕ παρουσιάζει τις ανάγκες του σε υπαλλήλους υπό τη μορφή συνολικών αριθμητικών στοιχείων, αναφέροντας επίσης το επιθυμητό καθεστώς και τον επιθυμητό βαθμό. Το ΕΣΕ έχει καθορίσει πόσους υπαλλήλους χρειάζεται για να καλύψει τις εργασίες του σε συνάρτηση με το μέγεθος του εκάστοτε τραπεζικού ομίλου. Ωστόσο, δεν αξιολόγησε την εμπειρογνωσία και τις άλλες δεξιότητες που είναι αναγκαίες στις επιμέρους διευθύνσεις και τις μονάδες σχεδιασμού της εξυγίανσης. Ορισμένες διευθύνσεις έχουν έλλειψη σε ειδικούς εμπειρογνώμονες (π.χ. εμπειρογνώμονες αποτίμησης), καθώς και σε υπαλλήλους με τις κατάλληλες γλωσσικές γνώσεις. Σε ορισμένες μονάδες είναι μεγάλο το ποσοστό των υπαλλήλων με μικρή πείρα.

109

Εξαιτίας της έλλειψης προσωπικού, δεν έχουν ολοκληρωθεί σημαντικές εργασίες σχετικά με τις πολιτικές και τις κατευθυντήριες οδηγίες. Στα τέλη Μαρτίου 2017, η διεύθυνση που είναι αρμόδια για τη στρατηγική, τις διαδικασίες και τη μεθοδολογία εξυγίανσης δεν διέθετε παρά το ένα τρίτο των υπαλλήλων που προέβλεπε ο στόχος της. Προκειμένου να αντισταθμιστεί μερικώς η έλλειψη αυτή, οι διευθύνσεις σχεδιασμού της εξυγίανσης αφιέρωναν σημαντικό μέρος του χρόνου τους σε έργο πολιτικής, καθώς και άλλα θέματα που δεν αφορούσαν την εξυγίανση (25 % το 2016), αντί να εστιάζουν στις βασικές δραστηριότητές τους.

110

Το υψηλό ποσοστό εναλλαγής προσωπικού είχε ως αποτέλεσμα ελλείψεις προσωπικού στην μονάδα ΤΠ, η οποία στερείται επίσης κατάλληλου συστήματος ΤΠ και, επομένως, δεν μπορεί να υποστηρίξει κατά τρόπο αποδοτικό τη διαδικασία σχεδιασμού της εξυγίανσης. Η υπό ανάπτυξη στρατηγική ΤΠ θα πρέπει να περιλαμβάνει την εισαγωγή ενός βελτιωμένου συστήματος ΤΠ για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης.

111

Οι ελλείψεις του ΕΣΕ σε προσωπικό είχαν ως αποτέλεσμα μεγάλο αριθμό υπερωριών, οι οποίες αντιστοιχούσαν σε 15 000 ώρες περίπου ή σε 6 % του συνολικού χρόνου εργασίας κατά τους πρώτους δέκα μήνες του 2016.

112

Στην Ευρώπη, η εξυγίανση των τραπεζών είναι ένας αναπτυσσόμενος τομέας και το επάγγελμα του εμπειρογνώμονα εξυγίανσης είναι ακόμη σχετικά νέο. Συνεπώς, οι περισσότεροι από τους υπαλλήλους που προσλαμβάνονται σε θέσεις στον τομέα αυτό πρέπει να αποκτήσουν γνώσεις επί τω έργω. Επιπλέον, κατά τα τελευταία δύο έως τρία έτη, το ΕΣΕ αντιμετώπισε έντονο ανταγωνισμό από άλλα όργανα της ΕΕ (Επιτροπή και ΕΚΤ) και από τον τραπεζικό τομέα για την πρόσληψη εξειδικευμένου προσωπικού⁵⁰. Σχεδόν το 75 % των ΕΑΕ που απάντησαν στην έρευνά μας δήλωσε ότι και σε εθνικό επίπεδο υπήρχαν μεγάλες δυσκολίες στην πρόσληψη υπαλλήλων ειδικευμένων σε θέματα εξυγίανσης.

113

Το ΕΣΕ επιβεβαίωσε τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει στο πλαίσιο των προσλήψεων και οι οποίες οφείλονται στις χρονοβόρες διαδικασίες πρόσληψης, στον περιορισμένο αριθμό κατάλληλων υποψηφίων σε μια ιδιαίτερα ανταγωνιστική αγορά εργασίας, καθώς και στο γεγονός ότι δεν είναι πολλοί οι υποψήφιοι που ενδιαφέρονται να προσληφθούν στο ΕΣΕ με προσωρινές συμβάσεις.

114

Το ΕΣΕ μας πληροφόρησε επίσης ότι δεν θα επιτύχει τους στόχους της στελέχωσης για το 2017, γεγονός που καθιστά δυσχερή την πλήρη εκπλήρωση της νόμιμης εντολής του. Επίσης, αναμένει ότι ακόμη και το 2020 ο συνολικός αριθμός του διαθέσιμου προσωπικού του ΕΣΕ δεν θα είναι ανάλογος με τον αριθμό που κρίνεται απαραίτητος για την πλήρη εκπλήρωση των υποχρεώσεών του.

Οι ελλείψεις προσωπικού στην υπηρεσία των ανθρώπινων πόρων έχουν επιπτώσεις στις προσλήψεις

115

Το ζήτημα των προσλήψεων είναι καίριας σημασίας για το ΕΣΕ σε αυτά τα πρώτα χρόνια λειτουργίας του, λόγω της διάρκειας των διαδικασιών πρόσληψης και του μεγάλου αριθμού των προσλήψεων που πρέπει να πραγματοποιηθούν. Στην ετήσια έκθεσή του για το 2015, το ΕΣΕ προσδιόρισε ως μία από τις βασικές προτεραιότητες για τη φάση έναρξης λειτουργίας του τη συγκρότηση μιας αποτελεσματικής υπηρεσίας ανθρώπινων πόρων.

116

Τον Μάρτιο του 2015, όταν το ΕΣΕ ανέλαβε τη διενέργεια των προσλήψεων για τις οποίες μέχρι τότε ήταν αρμόδια η Επιτροπή, η ομάδα των ανθρώπινων πόρων του αποτελούνταν από δύο υπαλλήλους, ο ένας εκ των οποίων ασχολούνταν με τις προσλήψεις. Στο τέλος του 2015, ο συνολικός αριθμός των υπαλλήλων της υπηρεσίας είχε αυξηθεί σε επτά, εκ των οποίων δύο μόνον ασχολούνταν με τις προσλήψεις. Τον Δεκέμβριο του 2016, η ομάδα των ανθρώπινων πόρων εξακολουθούσε να είναι μικρή, αποτελούμενη από επτά υπαλλήλους, εκ των οποίων μόλις τρεις ασχολούνταν με τις προσλήψεις.

117

Για την ανακοίνωση των κενών θέσεων, η ομάδα των ανθρώπινων πόρων χρησιμοποιεί περιορισμένους διαύλους, όπως τους ιστότοπους προσλήψεων του ΕΣΕ και της ΕΕ, καθώς και μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όχι όμως και τον εξειδικευμένο οικονομικό Τύπο. Επιπλέον, δεν διαθέτει εξειδικευμένα εργαλεία ΤΠ για τις προσλήψεις και τη διαχείριση του προσωπικού. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα σφάλμα κατά την επαλήθευση των αιτήσεων για θέσεις εργασίας και μη αποδοτικές πρακτικές κατά την απογραφή των φακέλων των εργαζομένων.

118

Το πρόγραμμα επιμόρφωσης του ΕΣΕ, μέρος του οποίου είναι ανοικτό σε υπαλλήλους των ΕΑΕ, επικεντρώνεται στην ενίσχυση των βασικών γνώσεων του προσωπικού σε θέματα σχετικά με την εξυγίανση και στην ενημέρωσή τους για πραγματικές περιπτώσεις εξυγίανσης. Οι επιλεγείσες εκδηλώσεις επιμόρφωσης αποτελούν παραδείγματα ορθής πρακτικής. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται παρουσιάσεις περιπτωσιολογικών μελετών με στόχο, μεταξύ άλλων, την ανάπτυξη κοινής αντίληψης για την εξυγίανση, καθώς και σεμινάρια κατά την ώρα του μεσημεριανού γεύματος.

Το πλαίσιο συνεργασίας με τις ΕΑΕ και την ΕΚΤ χρήζει βελτίωσης

119

Στο πλαίσιο του ελέγχου εξετάστηκαν οι σχέσεις του ΕΣΕ με τις ΕΑΕ και την ΕΚΤ αντιστοίχως, και διαπιστώθηκε ότι είναι αναγκαία η βελτίωση της ανταλλαγής πληροφοριών και της συνεργασίας.

Έλλειψη σαφήνειας στη συνεργασία με τις ΕΑΕ

120

Το ΕΣΕ οφείλει να συνεργάζεται με τις ΕΑΕ και να διασφαλίζει τον συντονισμό με αυτές στο πλαίσιο του ΕΜΕ.

121

Το ΕΣΕ αποφάσισε να συστήσει εσωτερικά κλιμάκια εξυγίανσης για την εξυγίανση όλων των τραπεζικών ομίλων που υπάγονται στην αρμοδιότητά του, τα οποία απαρτίζονται από υπαλλήλους τόσο του ΕΣΕ όσο και των ΕΑΕ. Επικεφαλής των εσωτερικών κλιμακίων εξυγίανσης είναι πάντοτε υπάλληλος του ΕΣΕ. Το ΕΣΕ έχει συστήσει συνολικά 75 εσωτερικά κλιμάκια εξυγίανσης, ορισμένα εκ των οποίων είναι αρμόδια για περισσότερους ομίλους.

122

Η κατανομή καθηκόντων μεταξύ του ΕΣΕ και των ΕΑΕ εξακολουθεί να είναι ασαφής. Στο τέλος του 2016, το ΕΣΕ συγκρότησε ομάδα εργασίας επιφορτισμένη με την επίτευξη συμφωνίας για την επιχειρησιακή κατανομή της εργασίας. Κατά την άποψή μας, είναι δύσκολο να εκτιμηθούν οι ανάγκες σε προσωπικό και προϋπολογισμό χωρίς σαφή κατανομή των καθηκόντων.

123

Ο κανονισμός ΕΜΕ δεν ορίζει τον ακριβή βαθμό της συμμετοχής του ΕΣΕ και των ΕΑΕ αντίστοιχα στα εσωτερικά κλιμάκια εξυγίανσης. Κατά συνέπεια, το ΕΣΕ δεν έχει έλεγχο επί της σύνθεσης, της πείρας, της εμπειρογνωσίας ή της αξιολόγησης των επιδόσεων του προσωπικού που διαθέτουν οι ΕΑΕ στα εσωτερικά κλιμάκια εξυγίανσης. Μπορεί να εκφράσει άποψη μόνο σχετικά με τον ελάχιστο αριθμό υπαλλήλων που απαιτείται για ένα εσωτερικό κλιμάκιο εξυγίανσης, καθώς και το επίπεδο της συμβολής των ΕΑΕ. Σύμφωνα με τις προβλέψεις για το 2017, η αναλογία των υπαλλήλων του ΕΣΕ προς τους υπαλλήλους των ΕΑΕ είναι 5: 6. Συγκριτικά, η μέση αναλογία των υπαλλήλων της ΕΚΤ προς τους υπαλλήλους των εθνικών αρμόδιων αρχών (ΕΑΑ) στις μεικτές εποπτικές ομάδες είναι 1: 3⁵¹.

124

Το τρέχον επίπεδο στελέχωσης των εσωτερικών κλιμακίων εξυγίανσης δεν επαρκεί για την εκτέλεση των εργασιών που τους έχουν ανατεθεί. Το ΕΣΕ είχε διαθέσει περίπου 60 ΙΠΑ στα εσωτερικά κλιμάκια εξυγίανσης έως το τέλος του 2016. Ο αριθμός αυτός αναμένεται να αυξηθεί σε 170 έως το τέλος του 2017, αν και είναι σαφές ότι, σε περίπτωση που δεν υπάρξουν αλλαγές στην κατανομή των καθηκόντων, σημαντικό ποσοστό αυτού του προσωπικού θα εξακολουθήσει να ασχολείται με εργασίες χάραξης πολιτικής και με άλλα θέματα που δεν σχετίζονται με την εξυγίανση.

125

Οι στόχοι στελέχωσης για το 2017 δεν ήταν ρεαλιστικοί, δεδομένων των δυσκολιών στην πραγματοποίηση προσλήψεων. Το 2017, οι ΕΑΕ σχεδίαζαν να διαθέσουν 155 ΙΠΑ στα εσωτερικά κλιμάκια εξυγίανσης. Έτσι, έως το τέλος του 2017, η μέση κατανομή προσωπικού του ΕΣΕ και των ΕΑΕ για κάθε τράπεζα θα ήταν 0,9 ΙΠΑ και 1,1 ΙΠΑ αντιστοίχως, ήτοι μόλις 2,0 ΙΠΑ συνολικά ανά τράπεζα. Λαμβανομένου υπόψη του μεγέθους και της πολυπλοκότητας πολλών τραπεζών, καθώς και του απαιτούμενου βαθμού διεξοδικού σχεδιασμού, ο αριθμός αυτός είναι μικρός.

126

Ως βασικός συντονιστής εντός του ΕΜΕ, το ΕΣΕ όχι μόνο παρέχει καθοδήγηση στις ΕΑΕ, αλλά είναι επίσης υπεύθυνο για τη συνεπή εφαρμογή του νομοθετικού πλαισίου. Για τον σκοπό αυτό, το ΕΣΕ μπορεί να ζητεί πληροφορίες από τις ΕΑΕ σχετικά με την εκτέλεση των καθηκόντων τους. Η παρακολούθηση των εργασιών των ΕΑΕ όσον αφορά τις λιγότερο σημαντικές τράπεζες είναι επίσης κρίσιμης σημασίας, δεδομένου ότι το ΕΣΕ μπορεί, υπό ορισμένες περιστάσεις, να αναλάβει άμεσα την ευθύνη για τις τράπεζες αυτές. 'Έως τον Μάιο του 2017, το ΕΣΕ δεν είχε χρησιμοποιήσει τη δυνατότητα άσκησης αυτού του δικαιώματος όσον αφορά τις λιγότερο σημαντικές τράπεζες. Επίσης, δεν είχε ακόμη δημιουργήσει υπηρεσία αρμόδια για την εποπτεία των ΕΑΕ. Ως εκ τούτου, δεν διαθέτει πληροφορίες σχετικά με τις εν εξελίξει εργασίες των ΕΑΕ.

127

Εντούτοις, το ΕΣΕ έχει δημιουργήσει ένα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης, βάσει του οποίου οι ΕΑΕ υποχρεούνται να το ενημερώνουν για λιγότερο σημαντικές τράπεζες που εμφανίζουν σημάδια σοβαρής επιδείνωσης της κατάστασής τους. Επιπλέον, η ΕΚΤ διαβιβάζει στο ΕΣΕ κατάλογο των λιγότερο σημαντικών τραπεζών στις οποίες έχει αποδοθεί υψηλή προτεραιότητα. Τον Μάιο του 2017 ο κατάλογος αυτός περιελάμβανε 93 τράπεζες⁵².

128

Για την εξασφάλιση της συνεπούς εφαρμογής του νομοθετικού πλαισίου, το ΕΣΕ μπορεί να εξετάζει τα σχέδια αποφάσεων των ΕΑΕ σχετικά με, παραδείγματος χάριν, σχέδια εξυγίανσης, και να διατυπώνει σχόλια αν το κρίνει αναγκαίο. Το 2016, οι ΕΑΕ επικεντρώθηκαν στις σημαντικές τράπεζες και, ως εκ τούτου, κατήρτισαν ελάχιστα σχέδια εξυγίανσης για λιγότερο σημαντικές τράπεζες. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια του ελέγχου, το ΕΣΕ μας ενημέρωσε ότι οι ΕΑΕ θα δώσουν στο μέλλον μεγαλύτερη έμφαση στον σχεδιασμό για τις λιγότερο σημαντικές τράπεζες. Στο πρόγραμμα εργασίας του για το 2017, το ΕΣΕ ανακοίνωσε ότι θα αναπτύξει περαιτέρω τον ρόλο του στο πλαίσιο του ΕΜΕ, μέσω της παρακολούθησης και της αξιολόγησης των σχεδίων αποφάσεων εξυγίανσης που λαμβάνουν οι ΕΑΕ σχετικά με τις λιγότερο σημαντικές τράπεζες που εμπίπτουν στην αρμοδιότητά τους. Αυτό θα αυξήσει σημαντικά τον φόρτο εργασίας του ΕΣΕ.

129

Λίγο μετά τη σύστασή του, το ΕΣΕ διοργάνωσε σειρά ασκήσεων που αφορούσαν προσομοίωση πτώχευσης μιας τράπεζας, με τη συμμετοχή της ΕΚΤ, της Επιτροπής, του Συμβουλίου, καθώς και των σχετικών αρχών του Ηνωμένου Βασιλείου και των ΗΠΑ. Εντούτοις, καμία ΕΑΕ δεν συμμετείχε στις ασκήσεις αυτές, οι οποίες κάλυπταν τη λήψη αποφάσεων, αλλά όχι το σύνολο της διαδικασίας εξυγίανσης. Επιπλέον, παρά το γεγονός ότι η οργάνωση του ΕΣΕ, περιλαμβανομένου του προσωπικού και των πόρων ΤΠ, έχει μεταβληθεί έκτοτε σημαντικά, δεν πραγματοποιήθηκαν περαιτέρω ασκήσεις.

Ελλείψεις στο πλαίσιο συνεργασίας με την ΕΚΤ

130

Η ΕΚΤ, ως η άμεση εποπτική αρχή των περισσότερων τραπεζών που υπάγονται στην αρμοδιότητα του ΕΣΕ, πρέπει να διαβιβάζει στο ΕΣΕ ευρύ φάσμα πληροφοριών σχετικά με τις τράπεζες αυτές.

131

Το ΕΣΕ και η ΕΚΤ έχουν συνάψει μνημόνιο συνεννόησης (ΜΣ) για τη διευκόλυνση της μεταξύ τους συνεργασίας. Το ΜΣ βασίζεται στη νομική υποχρέωση συνεργασίας των δύο μερών. Όπως απαιτεί ο κανονισμός ΕΜΕ⁵³, το ΕΣΕ και η ΕΚΤ έχουν δημοσιεύσει το ΜΣ στον ιστότοπό τους, ωστόσο τέσσερα παραρτήματά του δεν έχουν δημοσιευθεί μέχρι σήμερα.

132

Θεωρούμε ότι το ΜΣ και τα παραρτήματά του δεν είναι αρκετά εξαντλητικά ώστε να διασφαλίζεται ότι το ΕΣΕ λαμβάνει από την ΕΚΤ όλες τις πληροφορίες που χρειάζεται προκειμένου να εκτελεί τα καθήκοντά του εγκαίρως και αποδοτικά. Στο πλαίσιο της προετοιμασίας της εξυγίανσης, ορισμένες πληροφορίες σχετικά με τη ρευστότητα και τα κεφάλαια, οι οποίες θα ήταν χρήσιμες για το ΕΣΕ, δεν διαβιβάζονται αυτομάτως από την ΕΚΤ⁵⁴. Αντιθέτως, το ΕΣΕ είναι υποχρεωμένο να υποβάλλει ειδικά αιτήματα προς την ΕΚΤ προκειμένου να λάβει τις πληροφορίες αυτές, γεγονός που συνεπάγεται σπατάλη χρόνου και πόρων. Από τα αποδεικτικά στοιχεία που συγκεντρώθηκαν κατά τον έλεγχο προκύπτει ότι και άλλες πληροφορίες, όπως τα αποτελέσματα των επιτόπιων επιθεωρήσεων, διαβιβάζονται μόνον εν μέρει και όχι πάντοτε αμέσως από την ΕΚΤ. Οι αξιολογήσεις ΔΕΕΑ δεν διαβιβάζονται στον βαθμό που προβλέπει το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων⁵⁵.

133

Επιπλέον, το ΜΣ δεν διασφαλίζει ότι το ΕΣΕ θα λαμβάνει πληροφορίες από το τμήμα διαχείρισης κρίσεων της ΕΚΤ, κάτι που θα ήταν επίσης χρήσιμο για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης. Ακόμη και γενικές πληροφορίες, όπως ο κατάλογος των τραπεζών που παρακολουθεί το τμήμα αυτό, δεν έχουν επισήμως διαβιβαστεί μέχρι σήμερα.

134

Το μνημόνιο συνεννόησης προβλέπει ότι η ΕΚΤ και το ΕΣΕ μπορούν να συμφωνήσουν στην αμοιβαία συμμετοχή τους στις επιτόπιες επιθεωρήσεις. Μέχρι σήμερα το ΕΣΕ ούτε έχει διενεργήσει επιτόπιες επιθεωρήσεις ούτε έχει συμμετάσχει σε εκείνες της ΕΚΤ.

135

Το ΕΣΕ είναι αρμόδιο για 15 λιγότερο σημαντικές τράπεζες που τελούν υπό την άμεση εποπτεία ΕΑΑ και μόνο την έμμεση εποπτεία της ΕΚΤ. Αυτή η ασυμφωνία μεταξύ των εντολών των δύο αρχών δημιουργεί προκλήσεις για το ΕΣΕ. Παραδείγματος χάριν, η ΕΚΤ διαθέτει εποπτικές πληροφορίες για όλες τις τράπεζες στη ζώνη του ευρώ, τις οποίες λαμβάνει εν μέρει από τις ΕΑΑ. Ωστόσο, η ΕΚΤ δεν έχει χορηγήσει στο ΕΣΕ πρόσβαση στις εν λόγω πληροφορίες για τις 15 λιγότερο σημαντικές τράπεζες. Επομένως, το ΕΣΕ είναι υποχρεωμένο να θεσπίζει συμπληρωματικά πλαίσια συνεργασίας, συμπεριλαμβανομένων συστημάτων ανταλλαγής πληροφοριών, με 17 εθνικές εποπτικές αρχές⁵⁶, και να οργανώνει τη διαβίβαση των στοιχείων χωριστά με καθεμία από αυτές. Αυτή η αλληλοεπικάλυψη προσπαθειών συνιστά σπατάλη των πόρων του ΕΣΕ κατά τρόπο μη αποδοτικό.

136

Το σημαντικότερο τμήμα της συνεργασίας του ΕΣΕ με την ΕΚΤ είναι η διαχείριση των κρίσεων. Όπως περιγράφεται στα σημεία 9-11, η διαδικασία αντιμετώπισης μιας τραπεζικής κρίσης περιλαμβάνει τρεις φάσεις, μία από τις οποίες είναι η έγκαιρη παρέμβαση.

137

Το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων απαιτεί τον καθορισμό ενός συνόλου συνθηκών για την ενεργοποίηση των μέτρων έγκαιρης παρέμβασης⁵⁷. Η ΕΑΤ εξέδωσε μια κατευθυντήρια οδηγία για την προαγωγή της συνεκτικής χρήσης των εν λόγω συνθηκών ενεργοποίησης. Πρώτον, η κατευθυντήρια οδηγία προσδιορίζει τις συνθήκες ενεργοποίησης βάσει της βαθμολογίας ΔΕΕΑ, η οποία επικαιροποιείται τουλάχιστον σε ετήσια βάση. Η ΕΚΤ χρησιμοποιεί αυτή τη συνθήκη ενεργοποίησης. Δεύτερον, η κατευθυντήρια οδηγία αναφέρει ότι συμβάντα μεγάλης σημασίας θα μπορούσαν να ενεργοποιούν μέτρα έγκαιρης παρέμβασης. Η ΕΚΤ δηλώνει ότι χρησιμοποιεί και αυτή τη συνθήκη ενεργοποίησης, κάτι που αποτελεί επιλεκτική προσέγγιση. Η τρίτη προσέγγιση που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί είναι ο προσδιορισμός συνθηκών ενεργοποίησης βάσει σημαντικών δεικτών. Η προσέγγιση αυτή θα ήταν ποσοτική, αλλά προς το παρόν δεν χρησιμοποιείται από την ΕΚΤ. Σε περίπτωση εκπλήρωσης μιας προϋπόθεσης ενεργοποίησης, η εποπτική αρχή πρέπει να διενεργήσει αξιολόγηση προκειμένου να διαπιστωθεί αν πρέπει να ενεργοποιηθεί η φάση έγκαιρης παρέμβασης. Σύμφωνα με την κατευθυντήρια οδηγία της ΕΑΤ, η φάση έγκαιρης παρέμβασης δεν ενεργοποιείται αυτόματα, αλλά η εποπτική αρχή πρέπει να τεκμηριώσει το γεγονός ότι συντρέχουν οι συνθήκες ενεργοποίησης, συμπεριλαμβανομένων των λόγων για τους οποίους ενδεχομένως δεν ελήφθησαν μέτρα. Μόλις η ΕΚΤ αποφασίσει να εφαρμόσει μέτρα έγκαιρης παρέμβασης οφείλει να ενημερώνει το ΕΣΕ για την απόφασή της⁵⁸.

138

Προκειμένου το ΕΣΕ να είναι σε έτοιμο να αντιμετωπίσει μια κρίση, είναι ουσιαστικής σημασίας να εκτυλιχθεί κατά τον δέοντα τρόπο η φάση έγκαιρης παρέμβασης, όπως προβλέπεται από το νομοθετικό πλαίσιο. Η κοινοποίηση έγκαιρης παρέμβασης παρέχει στο ΕΣΕ τη δυνατότητα να επικαιροποιήσει το σχέδιο εξυγίανσης και να καταρτίσει καθεστώς εξυγίανσης βάσει των πιο πρόσφατων στοιχείων. Οι κανόνες σχετικά με την έγκαιρη παρέμβαση παρέχουν επίσης στο ΕΣΕ ορισμένα ειδικά δικαιώματα, όπως το δικαίωμα να απαιτήσει από την τράπεζα να έλθει σε επαφή με δυνητικούς αγοραστές⁵⁹. Ωστόσο, μια τράπεζα μπορεί να κηρυχθεί «σε κατάσταση αφερεγγυότητας ή επαπειλούμενης αφερεγγυότητας» ακόμη και αν δεν έχει υπάρξει έγκαιρη παρέμβαση, όπως συνέβη το 2017.

139

Κατά τη φάση έγκαιρης παρέμβασης, η ΕΚΤ και το ΕΣΕ πρέπει να συνεργαστούν στενά για την παρακολούθηση της τράπεζας, και να ανταλλάσσουν όλες τις αναγκαίες πληροφορίες για την επικαιροποίηση του σχεδίου εξυγίανσης και την προετοιμασία της εξυγίανσης.

140

Η ΕΚΤ και το ΕΣΕ οφείλουν να εξασφαλίζουν τη συνοχή όλων των δράσεων κατά τη φάση της έγκαιρης παρέμβασης⁶⁰. Για τον σκοπό αυτό, το ΕΣΕ έχει καταρτίσει, αλλά δεν έχει ακόμη εγκρίνει (έως τον Ιούλιο του 2017) μια σειρά από διαδικαστικές ενέργειες. Επί του παρόντος, δεν υπάρχει επίσημο πλαίσιο ή εκ των προτέρων καθοδήγηση για την αντιμετώπιση των τραπεζών κατά την πορεία προς την εξυγίανση.

141

Όπως αναφέρεται στο σημείο 11, το ΕΣΕ μπορεί να εκτιμήσει το ίδιο, υπό ορισμένες περιστάσεις, αν μια τράπεζα «τελεί σε κατάσταση αφερεγγυότητας ή επαπειλούμενης αφερεγγυότητας»⁶¹. Το ΕΣΕ δεν έχει θεσπίσει ακόμη πλαίσιο για την εκτίμηση του κατά πόσον μια τράπεζα τελεί σε κατάσταση αφερεγγυότητας ή επαπειλούμενης αφερεγγυότητας. Βάσει των πληροφοριών που είχαμε στη διάθεσή μας μέχρι το πέρας των επιτόπιων ελεγκτικών εργασιών μας, το ΕΣΕ δεν είχε ακόμη πραγματοποιήσει τέτοια εκτίμηση.

142

Το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο παρέχει στην ΕΚΤ καθεστώς μόνιμου παρατηρητή σε όλες τις συνόδους του ΕΣΕ. Το καθεστώς αυτό της παρέχει δικαίωμα πρόσβασης σε σημαντικές πληροφορίες που καλύπτουν ευρύ φάσμα τομέων πολιτικής. Ωστόσο, το ΕΣΕ δεν έχει το ίδιο καθεστώς στις συνεδριάσεις του εποπτικού συμβουλίου της ΕΚΤ. Η ΕΚΤ μπορεί να καλέσει τον πρόεδρο του ΕΣΕ να συμμετάσχει ως παρατηρητής σε ορισμένες συνεδριάσεις, ωστόσο δεν είναι υποχρεωμένη να το πράξει. Η ΕΚΤ μας διαβεβαίωσε ότι στην πράξη καλεί τον πρόεδρο του ΕΣΕ στις συνεδριάσεις στις οποίες συζητούνται ζητήματα που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του ΕΣΕ, αν και δεν προβλέπεται τέτοια υποχρέωση. Συνεπώς, το ΕΣΕ εξαρτάται από την καλή θέληση της ΕΚΤ για την παροχή ορισμένων πληροφοριών οι οποίες είναι αναγκαίες για την προετοιμασία της εξυγίανσης.

Συμπεράσματα και συστάσεις

143

Ο σχεδιασμός και η δημιουργία ενός πλαισίου εξυγίανσης για τις τράπεζες στην Ευρώπη ήταν περίπλοκο εγχείρημα, δεδομένου ότι η εκκαθάριση τραπεζών δεν είναι εύκολο να πραγματοποιηθεί με ομαλό τρόπο. Χρειάστηκε να αναπτυχθεί μια νέα προσέγγιση, δεδομένου ότι πριν από την κρίση η εξυγίανση των τραπεζών δεν αποτελούσε μέρος των συνήθων δραστηριοτήτων των κανονιστικών και εποπτικών αρχών του τραπεζικού τομέα. Το ΕΣΕ βρίσκεται ακόμη στα πρώτα στάδια ανάπτυξής του. Η συγκρότησή του εκ του μηδενός, σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα αποτέλεσε πολύ σημαντική πρόκληση για τη διοίκησή του, ενώ η σχετική νομοθεσία περιλάμβανε ελάχιστες διατάξεις σχετικά με την προσέγγιση της υλοποίησης κατά στάδια, ενώ προέβλεπε ένα τεράστιο σύνολο εργασιών που έπρεπε να εκτελεστούν. Οι αδυναμίες τις οποίες εντοπίσαμε πρέπει να θεωρηθούν υπό αυτό το πρίσμα.

144

Για διάφορους λόγους, το ΕΣΕ έχει αντιμετωπίσει δυσκολίες στην πρόσληψη επαρκούς αριθμού υπαλλήλων με τα κατάλληλα προσόντα. Ήδη από την έναρξη της λειτουργίας του το 2015 το ΕΣΕ παρουσίαζε υστέρηση σε σχέση με τον στόχο του όσον αφορά τη στελέχωση. Η ελλιπής αποτελεσματικότητα των εφαρμοζόμενων διαδικασιών προσλήψεων δεδομένης της δυσκολίας του εγχειρήματος, σε συνδυασμό με μια ιδιαίτερα ανταγωνιστική αγορά εργασίας, επιβράδυναν περαιτέρω τον ρυθμό των προσλήψεων. Αυτές οι καθυστερήσεις στη στελέχωση του ΕΣΕ έχουν επηρεάσει αρνητικά όλους τους τομείς των δραστηριοτήτων του (ιδίως τον σχεδιασμό της εξυγίανσης και το έργο του σε επίπεδο πολιτικής), παρά την αφοσίωση και τον ζήλο του προσωπικού του.

145

Το γενικό συμπέρασμά μας είναι ότι, σε αυτό το σχετικά πρώιμο στάδιο, το ΕΣΕ είναι ανεπαρκώς προετοιμασμένο για την επιτέλεση των καθηκόντων του και είναι αναγκαία η ανάληψη ορισμένων δράσεων (βλέπε κατωτέρω) για τη βελτίωση του συστήματος.

Ο σχεδιασμός της εξυγίανσης βρίσκεται σε εξέλιξη

146

Το ΕΣΕ δεν έχει ακόμη ολοκληρώσει τον σχεδιασμό της εξυγίανσης για τις τράπεζες που υπάγονται στην αρμοδιότητά του. Μολονότι το ΕΣΕ εφαρμόζει την προσέγγιση της κατάρτισης των σχεδίων σε περισσότερες από μία φάσεις, κανένα σχέδιο δεν έχει φτάσει ακόμη στο τελικό στάδιο, ενώ υπάρχουν πολλές περιπτώσεις μη συμμόρφωσης με το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων (βλέπε σημεία 27 και 83).

147

Ο προσδιορισμός των ουσιαστικών εμποδίων και των ποσοστών των MREL συγκαταλέγονται μεταξύ των προβληματικών τομέων. Το ΕΣΕ δεν έχει συμμορφωθεί με την υποχρέωσή του να ορίσει προθεσμία για την κατάρτιση του πρώτου σχεδίου εξυγίανσης για κάθε τράπεζα (βλέπε σημείο 29).

148

Παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχει καταβάλει και τη δέσμευσή του να διασφαλίσει, τουλάχιστον, την κατάρτιση των προκαταρκτικών εκδοχών των σχεδίων εξυγίανσης για την πλειονότητα των τραπεζών, τα σχέδια που έχει εγκρίνει μέχρι στιγμής δεν μπορούν να θεωρηθούν ότι συμμορφώνονται με το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων. Μολονότι το πρόβλημα μετριάζεται σε κάποιο βαθμό από το γεγονός ότι για πολλές τράπεζες για τις οποίες έχουν καταρτιστεί σχέδια υπάρχουν πρόσθετες βασικές πληροφορίες, παραμένουν σημαντικές ελλείψεις σε σχέση με τις νομοθετικές απαιτήσεις.

149

Ο κανονισμός ΕΜΕ προβλέπει ότι το ΕΣΕ οφείλει να ενημερώνει εγκαίρως την ΕΑΤ όταν θεωρεί ότι μια τράπεζα δεν είναι δυνατόν να εξυγιανθεί (βλέπε σημείο 72). Σε κανένα από τα σχέδια εξυγίανσης του δείγματος δεν εντοπίσαμε δήλωση του ΕΣΕ ότι είναι δυνατή η εξυγίανση της τράπεζας (βλέπε σημείο 71).

150

Τα σχέδια εξυγίανσης δεν περιλαμβάνουν εκτίμηση της σκοπιμότητας των στρατηγικών εξυγίανσης που επελέγησαν (βλέπε σημείο 65). Κατά συνέπεια, τα σχέδια που εξετάσαμε δεν περιείχαν οριστικό συμπέρασμα ως προς το αν η προτιμώμενη στρατηγική εξυγίανσης θα μπορούσε να εφαρμοστεί αποτελεσματικά και εγκαίρως, όπως ορίζει το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων. Ακόμη, δεν περιείχαν εκτιμήσεις της αξιοπιστίας της επιλεγείσας στρατηγικής (βλέπε σημείο 66). Τέλος, το ΕΣΕ δεν απαιτεί από τις τράπεζες να πραγματοποιούν δοκιμές σχετικά με την ενδεχόμενη χρήση του εργαλείου διάσωσης με ίδια μέσα (βλέπε σημείο 60).

Σύσταση 1

Το ΕΣΕ πρέπει να ολοκληρώσει τον σχεδιασμό της εξυγίανσης για τις τράπεζες που υπάγονται στην αρμοδιότητά του ως εξής:

1. να ορίσει προθεσμία για την ολοκλήρωση, αφενός, ενός πλήρως συμμορφούμενου σχεδίου εξυγίανσης για κάθε τράπεζα που υπάγεται στην αρμοδιότητά του, χρησιμοποιώντας μια προσέγγιση βάσει προτεραιοτήτων προκειμένου να εξασφαλίσει υψηλό επίπεδο ετοιμότητας για τις τράπεζες που εμφανίζουν τον μεγαλύτερο βαθμό επικινδυνότητας, και, αφετέρου, ενός σχεδίου δράσης για την έγκαιρη εφαρμογή του·
2. να συμπεριλάβει, σε όλα τα σχέδια εξυγίανσης, ειδική δήλωση σχετικά με τη δυνατότητα εξυγίανσης, και να ενημερώνει άμεσα την ΕΑΤ εάν κρίνει ότι μια τράπεζα δεν είναι δυνατόν να εξυγιανθεί·
3. να αξιολογεί, σε κάθε σχέδιο εξυγίανσης, τη σκοπιμότητα και την αξιοπιστία της στρατηγικής εξυγίανσης που επελέγη, λαμβάνοντας υπόψη κατά πόσον μπορεί να εφαρμοστεί αποτελεσματικά και εγκαίρως. Για την αξιολόγηση της αξιοπιστίας, το ΕΣΕ θα πρέπει να εξετάζει τον πιθανό αντίκτυπο των επιλεγέντων εργαλείων εξυγίανσης σε άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, στις ΜΜΕ και στους ιδιώτες επενδυτές. Το ΕΣΕ πρέπει να ζητά από τις τράπεζες να πραγματοποιούν δοκιμές με τις οποίες να αποδεικνύεται ότι οι υποχρεώσεις μπορούν πράγματι να υπαχθούν στη διάσωση με ίδια μέσα εντός του χρονικού πλαισίου που προβλέπει το σχέδιο εξυγίανσης.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση του σημείου α) της σύστασης: το συντομότερο δυνατόν, και το αργότερο τον Ιούνιο του 2018

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση των σημείων β) και γ) της σύστασης: το συντομότερο δυνατό, και το αργότερο έως τα τέλη του 2018.

Το σύστημα κανόνων για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί

151

Το ΕΣΕ δεν έχει θέσει ακόμη σε εφαρμογή ένα πλήρες σύστημα κανόνων σχετικά με τον σχεδιασμό της εξυγίανσης. Ειδικότερα, η καθοδήγηση εξακολουθεί να είναι ανεπαρκής ή ακατάλληλη στους ακόλουθους τομείς:

1. Παρά τη σημασία του προσδιορισμού των ελάχιστων απαιτήσεων ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων και των ουσιαστικών εμποδίων, το προσωπικό του ΕΣΕ και των ΕΑΕ έχει λάβει, στην καλύτερη περίπτωση, ελλιπή καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο πραγματοποίησης αυτού του προσδιορισμού για τις τράπεζες που υπάγονται στη αρμοδιότητά τους (βλέπε σημείο 100).
2. Το εγχειρίδιο για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης δεν έχει επικαιροποιηθεί ώστε να λαμβάνει υπόψη σημαντικές αλλαγές στις πολιτικές και βασικές νομικές εξελίξεις· η τρέχουσα εκδοχή του περιέχει περιορισμένη μόνο και μη δεσμευτική καθοδήγηση για τις ΕΑΕ (βλέπε σημείο 88).
3. Το σημείωμα πολιτικής σχετικά με τα εφαρμοζόμενα σενάρια δεν συμμορφώνεται με τις απαιτήσεις της οδηγίας BRR (βλέπε σημείο 97).

Σύσταση 2

Το ΕΣΕ θα πρέπει να ολοκληρώσει την ανάπτυξη του συστήματος κανόνων για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης. Συγκεκριμένα, θα πρέπει:

1. να καταρτίσει σαφείς και συνεκτικές πολιτικές όσον αφορά τις ελάχιστες απαιτήσεις ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων και τα ουσιαστικά εμπόδια, λαμβάνοντας υπόψη το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ. Οι πολιτικές αυτές πρέπει να εφαρμόζονται σε όλα τα σχέδια εξυγίανσης προκειμένου να εξασφαλίζεται ότι οι τράπεζες που υπάγονται στην αρμοδιότητα του ΕΣΕ διαθέτουν επαρκή ικανότητα απορρόφησης ζημιών.
2. να επικαιροποιεί το εγχειρίδιο για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης τουλάχιστον ετησίως, ώστε να αντανακλά τις μείζονες αλλαγές πολιτικής, τις εξελίξεις του νομοθετικού πλαισίου και την πείρα που αποκτήθηκε, και να κηρύξει δεσμευτικό το εγχειρίδιο για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης.
3. να συμπεριλάβει στο εγχειρίδιο για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης καθοδήγηση σχετικά με όλα τα σενάρια εξυγίανσης που απαιτούνται στο πλαίσιο της οδηγίας BRR.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: Ιούνιος 2018.

Ανεπαρκείς ανθρώπινοι πόροι

152

Το ΕΣΕ έχει σοβαρές ελλείψεις σε προσωπικό από τότε που κατέστη επιχειρησιακώς ανεξάρτητο (βλέπε σημεία 105 έως 110). Παρά ορισμένες πρόσφατες βελτιώσεις, η διοίκηση του ΕΣΕ δεν έχει εξασφαλίσει την επαρκή στελέχωση της υπηρεσίας ανθρώπινων πόρων και δεν έχει δώσει την αναγκαία προτεραιότητα στις προσλήψεις (βλέπε σημείο 116). Έως ότου το ΕΣΕ προσεγγίσει τους στόχους του όσον αφορά τη στελέχωσή του, η στελέχωση της μονάδας ανθρώπινων πόρων με υπαλλήλους ειδικευμένους σε θέματα προσλήψεων, πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα.

153

Λόγω έλλειψης προσωπικού, το ΕΣΕ δεν μπόρεσε να εκπληρώσει πλήρως την εντολή του για την κατάρτιση σχεδίων εξυγίανσης, την έγκριση αποφάσεων εξυγίανσης και τη διασφάλιση της εναρμόνισης και της συνέπειας εντός του ΕΜΕ (βλέπε σημείο 114).

Σύσταση 3

Το ΕΣΕ πρέπει να επιταχύνει τη διαδικασία των προσλήψεων και να στελεχώσει επαρκώς την υπηρεσία ανθρώπινων πόρων ώστε να μπορέσει να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις των προσλήψεων. Ιδιαίτερη έμφαση θα πρέπει να δοθεί στην πρόσληψη εμπειρογνωμόνων στους τομείς της εξυγίανσης και της χάραξης πολιτικής, μεταξύ άλλων και στα ανώτερα ιεραρχικά κλιμάκια. Εάν οι στόχοι στελέχωσης δεν καταστεί δυνατό να επιτευχθούν, ή εάν απαιτείται η λήψη προσωρινών μέτρων, το ΕΣΕ θα πρέπει να εξετάσει εναλλακτικές λύσεις, όπως είναι η αύξηση του αριθμού των αποσπάσεων ή η εξωτερική ανάθεση.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: Ιούνιος 2018.

Το πλαίσιο συνεργασίας με τις ΕΑΕ χρήζει βελτίωσης

154

Η κατανομή των επιχειρησιακών καθηκόντων μεταξύ των ΕΑΕ και του ΕΣΕ, συμπεριλαμβανομένης της κατανομής των αρμοδιοτήτων, εξακολουθεί να είναι ασαφής (βλέπε σημείο 122). Το τρέχον επίπεδο στελέχωσης των εσωτερικών κλιμακίων εξυγίανσης είναι ανεπαρκές (βλέπε σημεία 124 και 125). Η στελέχωση των εσωτερικών κλιμακίων εξυγίανσης αποτελεί ευθύνη τόσο του ΕΣΕ όσο και των ΕΑΕ, και το ΕΣΕ δεν έχει την εξουσία να επηρεάσει τη διάθεση προσωπικού των ΕΑΕ στα εσωτερικά κλιμάκια εξυγίανσης (βλέπε σημείο 123). Δεν προβλέπονται τακτικές ασκήσεις με τη συμμετοχή των ΕΑΕ για τη δοκιμή της λειτουργίας της διαδικασίας εξυγίανσης (βλέπε σημείο 129).

Σύσταση 4

Το ΕΣΕ πρέπει:

1. να αποσαφηνίσει την επιχειρησιακή κατανομή των καθηκόντων και των αρμοδιοτήτων μεταξύ του ίδιου και των ΕΑΕ·
2. να διασφαλίσει την επαρκή στελέχωση των εσωτερικών κλιμακίων εξυγίανσης, μεταξύ άλλων παροτρύνοντας τις ΕΑΕ να διαθέσουν, κατά περίπτωση, επιπλέον προσωπικό·
3. να διενεργεί τακτικά ασκήσεις σχετικά με την εξυγίανση των τραπεζών, και να διασφαλίζει την πλήρη συμμετοχή των ΕΑΕ σε αυτές.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση του σημείου α) της σύστασης: το συντομότερο δυνατόν.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση του σημείου β) της σύστασης: το αργότερο έως το τέλος του 2018.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση του σημείου γ) της σύστασης: το συντομότερο δυνατόν και εν συνεχεία σε τακτική βάση.

Το μνημόνιο συνεννόησης με την ΕΚΤ χρήζει βελτίωσης

155

Κατά την άποψή μας, το ισχύον μνημόνιο συνεννόησης με την ΕΚΤ δεν εξασφαλίζει ότι το ΕΣΕ λαμβάνει όλες τις πληροφορίες από την ΕΚΤ συστηματικά και εγκαίρως (βλέπε σημεία 132 και 133). Επιπλέον, δεν έχει δημοσιοποιηθεί στο σύνολό του, κάτι που δεν συνάδει με το νομοθετικό πλαίσιο (βλέπε σημείο 131). Επί του παρόντος, βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις μεταξύ του ΕΣΕ και της ΕΚΤ με σκοπό τη συνολική διευθέτηση των ζητημάτων αυτών.

Σύσταση 5

Το ΕΣΕ θα πρέπει να πραγματοποιήσει διάλογο με την ΕΚΤ, με σκοπό την προσαρμογή του ΜΣ ώστε να διασφαλίζεται ότι το ΕΣΕ θα λαμβάνει όλες τις πληροφορίες που χρειάζεται για την άσκηση των καθηκόντων του που αφορούν την εξυγίανση. Σε περίπτωση τροποποίησης, το ΜΣ θα πρέπει να δημοσιευθεί όπως προβλέπει το νομοθετικό πλαίσιο.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: στο πλαίσιο των συζητήσεων που βρίσκονται σε εξέλιξη με την ΕΚΤ, αλλά το αργότερο έως τον Μάρτιο του 2018.

Το νομοθετικό πλαίσιο δημιουργεί προκλήσεις για το ΕΣΕ

156

Το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο δημιουργεί αντίφαση μεταξύ των εντολών του ΕΣΕ και της ΕΚΤ. Ενώ το ΕΣΕ είναι άμεσα αρμόδιο για τον σχεδιασμό της εξυγίανσης των λιγότερο σημαντικών διασυνοριακών τραπεζών, η ΕΚΤ δεν είναι αρμόδια παρά για την έμμεση εποπτεία τους. Ως αποτέλεσμα, το ΕΣΕ επιβαρύνεται με πρόσθετο διοικητικό φόρτο, δεδομένου ότι πρέπει να επικοινωνεί απευθείας και χωριστά με πολλές ΕΑΑ (βλέπε σημείο 135).

157

Η τρέχουσα κατάσταση, με την ΕΚΤ να έχει καθεστώς μόνιμου παρατηρητή σε όλες τις συνόδους του ΕΣΕ, αλλά όχι το αντίστροφο, καθιστά το ΕΣΕ πλήρως εξαρτώμενο από την καλή θέληση της ΕΚΤ για τη παροχή πληροφοριών (βλέπε σημείο 142).

158

Επί του παρόντος, το νομικό πλαίσιο δεν παρέχει στο ΕΣΕ τη δυνατότητα εφαρμογής ενός εργαλείου αναστολής για τις τράπεζες υπό εξυγίανση, και η πρόταση της Επιτροπής για την τροποποίηση της οδηγίας BRR δεν προβλέπει τέτοιου είδους εργαλείο στο μέλλον (βλέπε σημείο 62).

Σύσταση 6

Βάσει της μέχρι σήμερα πείρας του από την εφαρμογή του ισχύοντος πλαισίου στην πράξη, το ΕΣΕ πρέπει:

1. να καλέσει τον νομοθέτη να προσαρμόσει τους σχετικούς κανονισμούς προκειμένου να ευθυγραμμιστούν οι εντολές των εποπτικών αρχών και των αρχών εξυγίανσης όσον αφορά τις λιγότερο σημαντικές διασυνοριακές τράπεζες ή να διασφαλίσει με άλλον τρόπο τη διαβίβαση όλων των πληροφοριών στο ΕΣΕ·
2. να καλέσει τον νομοθέτη να καταστήσει περισσότερο αυτοματοποιημένη σε σχέση με σήμερα την παροχή των πληροφοριών από τις εποπτικές αρχές σχετικά με τις τράπεζες σε κίνδυνο και άλλες εξελίξεις που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του ΕΣΕ·
3. να καλέσει τον νομοθέτη να εξετάσει επίσης το ενδεχόμενο να θέσει το εργαλείο αναστολής στη διάθεση του ΕΣΕ.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: Μάρτιος 2018.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα IV, του οποίου προεδρεύει ο Baudilio TOMÉ MUGURUZA, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 28ης Νοεμβρίου 2017.

Συντομογραφίες

ΔΕΕΑ: Διαδικασία εποπτικού ελέγχου και αξιολόγησης

ΕΑΑ: Εθνική αρμόδια αρχή

ΕΑΕ: Εθνική αρχή εξυγίανσης

ΕΑΤ: Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών

ΕΕΜ: Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός

ΕΕΣ: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο

ΕΚΤ: Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα

ΕΜΕ: Ενιαίος Μηχανισμός Εξυγίανσης

ΕΣΕ: Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης

ΕΤΕ: Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης

ΙΠΑ: Ισοδύναμο πλήρους απασχόλησης

Κανονισμός ΕΜΕ: Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 806/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 2014, περί θεσπίσεως ενιαίων κανόνων και διαδικασίας για την εξυγίανση πιστωτικών ιδρυμάτων και ορισμένων επιχειρήσεων επενδύσεων στο πλαίσιο ενός Ενιαίου Μηχανισμού Εξυγίανσης και ενός Ενιαίου Ταμείου Εξυγίανσης και τροποποιήσεως του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1093/2010 (ΕΕ L 225 της 30.7.2014, σ. 1).

ΜΣ: Μνημόνιο συνεννόησης

ΜΣΕ: Μεταβατικό σχέδιο εξυγίανσης

Οδηγία BRR: Οδηγία για την ανάκαμψη και την εξυγίανση πιστωτικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων επενδύσεων (Banking Recovery and Resolution Directive) - Οδηγία 2014/59/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, για τη θέσπιση πλαισίου για την ανάκαμψη και την εξυγίανση πιστωτικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων επενδύσεων και για την τροποποίηση της οδηγίας 82/891/ΕΟΚ του Συμβουλίου, και των οδηγιών 2001/24/ΕΚ, 2002/47/ΕΚ, 2004/25/ΕΚ, 2005/56/ΕΚ, 2007/36/ΕΚ, 2011/35/ΕΕ, 2012/30/ΕΕ και 2013/36/ΕΕ, καθώς και των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1093/2010 και (ΕΕ) αριθ. 648/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ L 173 της 12.6.2014, σ. 190).

Οδηγία ΣΕΚ: Οδηγία 2014/49/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Απριλίου 2014, περί των συστημάτων εγγύησης των καταθέσεων (ΕΕ L 173 της 12.6.2014, σ. 149).

ΣΕΚ: Σύστημα εγγύησης των καταθέσεων

ΣΛΕΕ: Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

MREL: Ελάχιστη απαίτηση ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων (Minimum requirement for own funds and eligible liabilities)

Γλωσσάριο

Βασικός επιχειρηματικός τομέας: Οι βασικές πηγές εισοδήματος ή κέρδους μιας τράπεζας.

Ελάχιστη απαίτηση για τα ίδια κεφάλαια και τις επιλέξιμες υποχρεώσεις: Απαίτηση με την οποία οι τράπεζες πρέπει να συμμορφώνονται ανά πάσα στιγμή, διατηρώντας μέσα «που προσφέρονται για διάσωση με ίδια μέσα», προκειμένου να εξασφαλίζεται η απορρόφηση των ζημιών και η ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, σε περίπτωση που αυτές αντιμετωπίσουν οικονομικές δυσκολίες και τεθούν υπό εξυγίανση.

Εξυγίανση: Εξυγίανση είναι η εύρυθμη εκκαθάριση μιας τράπεζας που τελεί σε κατάσταση αφερεγγυότητας, με σκοπό να διασφαλιστεί η συνέχιση των βασικών λειτουργιών της και να διαφυλαχθεί η χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Η εξυγίανση αποσκοπεί επίσης στην προστασία των δημόσιων πόρων, με την ελαχιστοποίηση της εξάρτησης από έκτακτη δημόσια χρηματοπιστωτική στήριξη.

Εποπτεία: Η εποπτεία του τραπεζικού τομέα συνίσταται στην παρακολούθηση των χρηματοοικονομικών επιδόσεων και των δραστηριοτήτων των τραπεζών από τις δημόσιες αρχές, ώστε να διασφαλίζεται η ασφαλής και ορθή λειτουργία τους σύμφωνα με τους κανόνες και τους κανονισμούς.

Εργαλείο διάσωσης με ίδια μέσα: Εργαλείο εξυγίανσης που συνίσταται στη μείωση των υποχρεώσεων μιας τράπεζας, με αποτέλεσμα αναγκαστική μείωση της ονομαστικής αξίας των καταθέσεων των πελατών και των ομολόγων. Οι υποχρεώσεις που μπορούν να υπαχθούν στη διάσωση με ίδια μέσα, χαρακτηρίζονται «υποχρεώσεις που προσφέρονται για διάσωση με ίδια μέσα».

Εσωτερικά κλιμάκια εξυγίανσης: Σύμφωνα με το άρθρο 83 του κανονισμού ΕΜΕ, το Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης μπορεί να συγκροτεί εσωτερικά κλιμάκια εξυγίανσης, αποτελούμενα από δικό του προσωπικό και από προσωπικό των εθνικών αρχών εξυγίανσης, συμπεριλαμβανομένων, κατά περίπτωση, παρατηρητών από κράτη μέλη εκτός της ζώνης του ευρώ. Τα εσωτερικά κλιμάκια εξυγίανσης διαδραματίζουν καίριο ρόλο στη συνεργασία και την επικοινωνία μεταξύ του ΕΣΕ και των ΕΑΕ σε σχέση με την κατάρτιση των σχεδίων εξυγίανσης. Τα κλιμάκια αυτά συγκροτούνται για όλες τις τράπεζες που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του ΕΣΕ και επικεφαλής τους είναι συντονιστές οριζόμενοι μεταξύ των ανώτερων στελεχών του ΕΣΕ.

Κρίσιμες λειτουργίες: Τραπεζικές δραστηριότητες, υπηρεσίες ή λειτουργίες, των οποίων η διακοπή είναι πιθανό να οδηγήσει σε διαταραχή της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας ή της παροχής υπηρεσιών που είναι ζωτικές για την πραγματική οικονομία.

Ουσιαστικά εμπόδια: Σοβαρά εμπόδια που μπορούν να παρεμποδίσουν την εκκαθάριση ή την εξυγίανση μιας τράπεζας, τα οποία προσδιορίζονται από τις αρχές εξυγίανσης κατά την αξιολόγηση της δυνατότητας εξυγίανσης των τραπεζών. Οι αρχές εξυγίανσης έχουν εκτεταμένες εξουσίες να ζητούν από τις τράπεζες την αντιμετώπιση ή την εξάλειψη τέτοιων εμποδίων εντός συγκεκριμένης προθεσμίας. Παραδείγματος χάριν, το ΕΣΕ μπορεί να απαιτήσει από μια τράπεζα να εκχωρήσει συγκεκριμένα περιουσιακά στοιχεία, να περιορίσει τις δραστηριότητές της ή να τροποποιήσει τις νομικές ή τις επιχειρησιακές δομές της.

Σύστημα εγγύησης των καταθέσεων: Το σύστημα εγγύησης των καταθέσεων αποσκοπεί στην προστασία των καταθετών, ούτως ώστε να εξασφαλίζεται η προστασία τους μέχρι ένα ορισμένο ανώτατο όριο και εντός ορισμένων ορίων σε περίπτωση πτώχευσης μιας τράπεζας.

Σώματα εξυγίανσης: Όργανα απαρτιζόμενα από μέλη πολλών εθνικών αρχών εξυγίανσης, τα οποία συγκροτούνται για τη διασφάλιση της συνεργασίας όλων των σχετικών αρχών σε όλα τα στάδια της εξυγίανσης ενός διασυνοριακού τραπεζικού ομίλου.

Κλιμάκιο ελέγχου

Οι ειδικές εκθέσεις του ΕΕΣ παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των ελέγχων επιδόσεων και των ελέγχων συμμόρφωσης που αυτό διενεργεί επί συγκεκριμένων τομέων του προϋπολογισμού ή επί συγκεκριμένων διαχειριστικών θεμάτων. Το ΕΕΣ επιλέγει και σχεδιάζει τα εν λόγω ελεγκτικά έργα κατά τρόπον ώστε αυτά να αποφέρουν τον μέγιστο αντίκτυπο, λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων για τις επιδόσεις ή για τη συμμόρφωση, του επιπέδου των σχετικών εσόδων ή δαπανών, των επικείμενων εξελίξεων και του πολιτικού και δημόσιου συμφέροντος.

H εν προκειμένω έκθεση καταρτίστηκε από το Τμήμα Ελέγχου IV, του οποίου προεδρεύει ο Baudilio Tomé Muguruza, Μέλος του ΕΕΣ, και το οποίο εστιάζει στους τομείς της ρύθμισης των αγορών και της ανταγωνιστικής οικονομίας. Επικεφαλής του ελέγχου ήταν o Kevin Cardiff, Μέλος του Συνεδρίου, συνεπικουρούμενος στην κατάρτιση της έκθεσης από τους Gediminas Mačys προϊστάμενο του ιδιαίτερου γραφείου του και Shane Enright, σύμβουλο στο ιδιαίτερο γραφείο του, Ζαχαρία Κόλια, διευθυντή και ανώτερο διοικητικό στέλεχος και Helmut Kern, υπεύθυνο έργου. Το κλιμάκιο ελέγχου απαρτιζόταν από τους Matthias Blaas, Helmut Frank, Βασιλεία Καλαφάτη, Anna Ludwikowska, Radek Majer, Heikki Kivisto και Natalie Hagmayer.

Επικοινωνία

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ

Τηλ:. +352 4398-1
Πληροφορίες: eca.europa.eu/el/Pages/ContactForm.aspx
Ιστότοπος: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται από το διαδίκτυο (http://europa.eu).

Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2017

PDF	ISBN 978-92-872-9013-7	ISSN 1977-5660	doi:10.2865/00668	QJ-AB-17-026-EL-N
HTML	ISBN 978-92-872-8997-1	ISSN 1977-5660	doi:10.2865/14119	QJ-AB-17-026-EL-Q

© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2017

Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά της πηγής. Για οποιαδήποτε χρήση ή αναπαραγωγή φωτογραφιών ή άλλου υλικού που δεν αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πρέπει να ζητηθεί άδεια απευθείας από τους δικαιούχους των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΕ

Αυτοπροσώπως
Σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχουν εκατοντάδες κέντρα πληροφόρησης Europe Direct. Μπορείτε να βρείτε τη διεύθυνση του πλησιέστερου σε σας κέντρου στον δικτυακό τόπο https://europa.eu/european-union/contact_el

Τηλεφωνικά ή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου
Η Europe Direct είναι μια υπηρεσία που απαντά στις ερωτήσεις σας για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μπορείτε να επικοινωνήσετε με αυτήν την υπηρεσία:

• καλώντας ατελώς τον αριθμό 00 800 6 7 8 9 10 11 (ορισμένα δίκτυα τηλεφωνίας ενδέχεται να χρεώνουν τις κλήσεις αυτές),
• καλώντας τον αριθμό +32 22999696 ή
• μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από τον δικτυακό τόπο https://europa.eu/european-union/contact_el

ΕΥΡΕΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΕ

Στο διαδίκτυο
Πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ είναι διαθέσιμες στον δικτυακό τόπο Europa: http://europa.eu

Στις εκδόσεις της ΕΕ
Μπορείτε να τηλεφορτώσετε ή να παραγγείλετε δωρεάν και επί πληρωμή εκδόσεις της ΕΕ από το βιβλιοπωλείο της ΕΕ στην ακόλουθη διεύθυνση: http://op.europa.eu/eubookshop. Μπορείτε να ζητήσετε πολλαπλά αντίγραφα δωρεάν εκδόσεων επικοινωνώντας με την υπηρεσία Europe Direct ή με το τοπικό σας κέντρο πληροφόρησης (βλ. https://europa.eu/european-union/contact_el).

Στη νομοθεσία της ΕΕ και σε σχετικά έγγραφα
Για πρόσβαση σε νομικές πληροφορίες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του συνόλου της ενωσιακής νομοθεσίας από το 1951 σε όλες τις επίσημες γλώσσες, μεταβείτε στον δικτυακό τόπο EUR-Lex, στην ακόλουθη διεύθυνση: http://eur-lex.europa.eu

Στα δημόσια δεδομένα από την ΕΕ
Η Πύλη Δημόσιων Δεδομένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (http://data.europa.eu/euodp) παρέχει πρόσβαση σε σύνολα δεδομένων από την ΕΕ. Τα δεδομένα μπορούν να τηλεφορτωθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν δωρεάν, τόσο για εμπορικούς όσο και για μη εμπορικούς σκοπούς.