Instrumenten voor de internationalisering van het mkb
een groot aantal ondersteunende, maar niet volledig coherente of gecoördineerde acties

Samenvatting

I Het midden- en kleinbedrijf (mkb) vormt de ruggengraat van de economie van de EU. Het vertegenwoordigt ongeveer 99 % van alle bedrijven en is goed voor 65 % van alle banen in de niet-financiële bedrijfssector.

II De internationale handel is een belangrijke motor voor de economie van de EU: meer dan 90 miljoen banen zijn afhankelijk van uitvoer. Ondanks het belang van het mkb voor de economie draagt het niet in dezelfde mate bij aan de internationale handel als grotere ondernemingen; het mkb is goed voor slechts 30 % van de totale uitvoer (in waarde) naar niet-EU-landen.

III De EU-bijdrage voor instrumenten die specifiek zijn gericht op de internationalisering van het mkb bedroeg ongeveer 850 miljoen EUR in de periode 2014‑2020, waaronder ongeveer 450 miljoen EUR aan EU-financiering voor het Enterprise Europe Network en 30 miljoen EUR voor Startup Europe. Deze instrumenten worden aangevuld met EU-acties die de internationalisering van het mkb als een van vele gebieden bestrijken, zoals de Europese structuur- en investeringsfondsen, het Europees Fonds voor strategische investeringen, Horizon 2020 of de Instrumenten buitenlands beleid.

IV Dit speciaal verslag is het nieuwste in een reeks publicaties van de ERK waarin steun aan het mkb wordt onderzocht. Het verslag is gericht op twee belangrijke EU-instrumenten ter ondersteuning van de internationalisering van het mkb, zowel op de eengemaakte EU-markt als in niet-EU-landen, in de programmeringsperiode 2014‑2020, namelijk het Enterprise Europe Network en het initiatief Startup Europe. De internationalisering van het mkb is van groot belang voor het Europees Parlement en andere relevante belanghebbenden omdat zij van belang is voor het maximaliseren van het groeipotentieel van de EU, met name door middel van uitvoer. De controle zal naar verwachting bijdragen tot een grotere samenhang en coördinatie van EU-programma’s op dit belangrijke beleidsterrein, en de systemen van de Commissie voor monitoring van de algemene uitvoering van haar strategie voor de internationalisering van het mkb in een vroeg stadium van de programmeringsperiode versterken.

V Wij hebben een controle verricht van de EU-strategie voor de internationalisering van het mkb en twee van de belangrijkste rechtstreeks door de Commissie beheerde initiatieven op dit gebied, het Enterprise Europe Network en Startup Europe. De belangrijkste controlevraag was of de EU-steun voor de internationalisering van het mkb coherent en gecoördineerd was en met succes heeft bijgedragen tot de internationalisering van het mkb.

VI We constateerden dat in de EU-strategie de belangrijkste belemmeringen voor de internationalisering van het mkb correct worden vastgesteld en dat de EU en de lidstaten een groot aantal acties hebben opgezet om de internationalisering van het mkb te ondersteunen. Belangrijke acties die in de strategie zijn opgenomen, zijn echter niet met succes uitgevoerd. Er is met name geen actuele inventaris van alle relevante acties op dit gebied, aan de hand waarvan lacunes, overlappingen en potentiële synergieën tussen bestaande acties kunnen worden vastgesteld. Voorts is de financiële duurzaamheid van EU-acties niet altijd voldoende aan bod gekomen, hetgeen ertoe heeft geleid dat sommige acties ondanks positieve resultaten zijn stopgezet.

VII Het Enterprise Europe Network (EEN) heeft zijn streefdoelen behaald, maar het blijft onduidelijk in welke mate dit de internationalisering van het mkb heeft bevorderd. Bovendien verschillen de prestaties van het Enterprise Europe Network per land en consortium, en zouden de leden ervan baat kunnen hebben bij extra steun op bepaalde gebieden — zoals toegang tot financiering. De samenwerking tussen het Enterprise Europe Network en andere instrumenten functioneert goed op EU-niveau, maar minder goed tussen de EU en nationale instrumenten.

VIII Startup Europe komt tegemoet aan de behoeften van startende ondernemingen, maar alleen op korte termijn, aangezien alle gefinancierde projecten aan het einde van de subsidie waren stopgezet en de activiteiten in het algemeen met duurzaamheidsproblemen te kampen hadden. De Commissie beschikt niet over een algemene structuur voor de coördinatie van het initiatief, hetgeen leidt tot beperkte samenwerking tussen verschillende projecten en tussen Startup Europe en andere EU- en nationale instrumenten. Monitoring van de resultaten is alleen doeltreffend op het niveau van afzonderlijke projecten, hetgeen leidt tot beperkte informatie over de algemene resultaten van Startup Europe. Bovendien heeft het initiatief er in sommige gevallen toe geleid dat startende ondernemingen door entiteiten buiten de EU zijn overgenomen.

IX Wij bevelen de Commissie aan:

• de bekendheid met, en de samenhang, coördinatie en duurzaamheid van de steun voor de internationalisering van het mkb te vergroten;
• de zichtbaarheid van het Enterprise Europe Network, de samenwerking van dit netwerk met andere soortgelijke programma’s, alsmede zijn reikwijdte van de opleidingsactiviteiten en geografische dekking van de belangrijkste EU-handelspartners uit derde landen te vergroten;
• de monitoring en de doeltreffendheid op lange termijn van Startup Europe te verbeteren.

Inleiding

01 Het midden- en kleinbedrijf (mkb) vormt de ruggengraat van de economie van de EU. Ongeveer 99 % van alle bedrijven in de EU, die iets meer dan de helft van de economische output van de EU in de niet-financiële sector genereren, behoort tot het mkb. Deze 21 miljoen bedrijven hebben ongeveer 100 miljoen mensen in dienst en zijn daarmee goed voor 65 % van alle banen in de niet-financiële bedrijfssector¹.

02 Internationalisering is een belangrijke motor voor groei in de EU. Wanneer bedrijven groeien door internationaal handel te drijven, heeft dit ook een positief effect op de werkgelegenheid. Binnen de EU zijn 56 miljoen banen afhankelijk van de handel binnen de EU², en meer dan 38 miljoen van de uitvoer naar niet-EU-landen³. Hoewel precieze cijfers over het aandeel van de werkgelegenheid in het mkb in de internationale handel (zowel binnen als buiten de EU) niet beschikbaar zijn, wordt geschat dat het exporterende mkb slechts goed is voor 30 % (in waarde) van de totale uitvoer naar niet-EU-landen⁴.

03 Europese en wereldmarkten zijn derhalve belangrijk voor de groei van het mkb. De geringe omvang van deze bedrijven betekent niet — of zou niet mogen betekenen — dat zij niet kunnen proberen dezelfde voordelen uit grensoverschrijdende handel te behalen als grotere ondernemingen. Bovendien kunnen, gezien de omvang van de mkb-sector, maatregelen die de groei van het mkb helpen bevorderen, een aanzienlijk effect hebben op de werkgelegenheid en de groei in de EU.

Belemmeringen voor de internationalisering van het mkb

04 “Internationalisering” is het proces waarbij bedrijven betrokken raken bij internationale markten (EU of niet-EU), voornamelijk via uitvoer, maar ook via invoer en technische samenwerking. Een aantal interne en externe factoren kan het mkb ervan weerhouden even snel te internationaliseren als grotere ondernemingen. Daarbij gaat het om een algemeen gebrek aan kennis over internationale handel of zakelijke kansen elders, complexe buitenlandse wetten, douaneregelingen en andere administratieve belemmeringen, beperkte middelen en capaciteiten (met inbegrip van toegang tot financiering), risicoaversie en geringe bekendheid met regelingen voor overheidssteun. Hulp aan het mkb om deze belemmeringen weg te nemen, staat hoog op de agenda van de EU en er is een aantal initiatieven genomen om in de behoeften van het mkb te voorzien.

EU-strategie voor de internationalisering van het mkb

05 Het algemene beleid van de EU ten aanzien van de internationalisering van het mkb, zowel op de interne markt als buiten de EU, vloeit voort uit de “Small Business Act” (SBA)⁵. Het is de hoeksteen van de steun aan het mkb en beoogt samenhang te brengen in de vele EU-instrumenten en -acties ter bevordering van de internationale groei van het Europese mkb. Ook worden hierin de beginselen voor EU-initiatieven op dit gebied uiteengezet (zie kader 1) en worden de lidstaten aangemoedigd soortgelijke beginselen en prioriteiten te volgen in hun eigen beleid ter ondersteuning van de internationalisering van het mkb.

06 De in de SBA vastgelegde beginselen werden in 2011 gevolgd door de mededeling van de Commissie “Kleine ondernemingen in een grote wereld”, waarin een EU-strategie voor de internationalisering van het mkb werd vastgesteld. Doel van de strategie was de uitdagingen aan te pakken (zie figuur 1), samenhang te brengen in de reeks bestaande acties ter ondersteuning van de internationale groei van het Europese mkb en de beginselen vast te stellen die vanaf 2014 aan elk EU-initiatief op dit gebied ten grondslag moeten liggen.

07 Om de vastgestelde uitdagingen aan te gaan, werden in de EU-strategie voor de internationalisering van het mkb de volgende doelstellingen geformuleerd:

• het Europese mkb gemakkelijk toegankelijke en adequate informatie verstrekken over de wijze waarop het zijn activiteiten op internationale markten kan uitbreiden;
• de bestaande ondersteunende activiteiten meer samenhang verlenen;
• de coördinatie, samenwerking en kosteneffectiviteit van bestaande EU-programma’s, programma’s van de EU en de lidstaten, en openbare en particuliere initiatieven verbeteren;
• bestaande tekortkomingen bij de ondersteunende dienstverlening verhelpen;
• een gelijk speelveld tot stand brengen en gelijke steun verlenen aan het mkb uit alle EU-lidstaten.

08 Voorts zijn in de strategie de belangrijkste basisbeginselen vastgesteld die aan elk initiatief op dit gebied op EU-niveau ten grondslag moeten liggen:

• Complementariteit en additionaliteit: alle maatregelen op EU-niveau moeten de bedrijfsondersteunende activiteiten die al door de lidstaten en/of particuliere organisaties worden uitgevoerd, aanvullen en niet overlappen.
• Subsidiariteitsbeginsel en een adaquate werkverdeling: alle EU-maatregelen moeten tekortkomingen verhelpen of bestaande ondersteunende diensten versterken wanneer andere particuliere of overheidsorganisaties niet of onvoldoende aan de behoeften voldoen.
• Duurzaamheid: bedrijfsondersteunende diensten op EU-niveau mogen alleen worden verleend aan diensten waarnaar duidelijk vraag is op de markt. Zij mogen op korte termijn met onder het Financieel Reglement vallende overheidsmiddelen worden gefinancierd, maar moeten op langere termijn zoveel mogelijk financieel autonoom worden, teneinde concurrentie met particuliere dienstverleners te voorkomen.
• Efficiënt gebruik van overheidsmiddelen: in overeenstemming met de beginselen van goed financieel beheer moeten voor elke activiteit specifieke, meetbare, haalbare, relevante en van een datum voorziene doelstellingen (Smart) worden geformuleerd en moet in een adequate evaluatie worden voorzien.
• Een gelijk speelveld in alle lidstaten: gelijke steun moet worden verleend aan het mkb in heel Europa.

09 De Commissie heeft zich ertoe verbonden een aantal acties te ondernemen om de strategie uit te voeren en de bovengenoemde doelstellingen te verwezenlijken. Deze acties omvatten het nauwgezet in kaart brengen en vervolgens analyseren van de bestaande steunmaatregelen op EU- en nationaal niveau, het versterken van het Enterprise Europe Network (EEN) als belangrijkste EU-instrument om de internationalisering van het mkb rechtstreeks te ondersteunen en het bevorderen van clusters en netwerken voor de internationalisering van het mkb.

10 Van 2015 tot 2021 werden de SBA en de strategie voor internationalisering aangevuld met een aantal mededelingen over internationale handel, de eengemaakte markt, startende en doorgroeiende ondernemingen, toegang tot financiering en andere thema’s die een impact hebben op de internationalisering van het mkb (bijlage I). Samen met de SBA vormen zij het algemene beleidskader van de Commissie op dit gebied.

Belangrijkste EU-instrumenten, taken en verantwoordelijkheden ter ondersteuning van de internationalisering van het mkb

11 De EU heeft verschillende instrumenten ingevoerd om de internationalisering van het mkb te ondersteunen, die qua aanpak en doelstellingen sterk verschillen. Zij variëren van ondersteunende netwerken voor algemene informatie en advies tot financiële bijstand en IT-instrumenten, alsmede portalen en helpdesks die informatie verstrekken over de wettelijke vereisten voor internationale handel. Sommige instrumenten zijn uitsluitend gericht op het mkb (en zelfs op de internationalisering van het mkb), terwijl voor andere het mkb slechts in een van de verschillende steungebieden aan de orde komt. De EU-bijdrage voor instrumenten die specifiek zijn gericht op de internationalisering van het mkb (Enterprise Europe Network, het initiatief Startup Europe, het netwerk van Europese clusters, het Centrum voor industriële samenwerking EU-Japan, het EU-centrum voor het mkb in China, het ELAN-netwerk Latijns-Amerika, het ENRICH-netwerk, EU-Gateway, Eurostars en de IPR-helpdesks) bedroeg in de periode 2014‑2020 ongeveer 850 miljoen EUR.

12 De talrijke instrumenten en acties op dit gebied worden gekenmerkt door het grote aantal organisaties en diensten die deze beheren. Zie tabel 1 voor een overzicht van de belangrijkste instrumenten en de verantwoordelijke EU-afdelingen en zie bijlage II voor een meer gedetailleerde beschrijving van de verschillende instrumenten. De EU-instrumenten worden aangevuld met steunregelingen in de lidstaten, waarvan de meeste worden uitgevoerd via nationale en regionale handelsbevorderende organisaties en mkb-verenigingen.

13 Van de vele EU-instrumenten voor de internationalisering van het mkb zijn het EEN en het initiatief Startup Europe van bijzonder belang. Zij zijn een eerste contactpunt voor het mkb en startende ondernemingen die op zoek zijn naar ondersteunend advies en netwerken om te internationaliseren. Bijgevolg was onze controle specifiek gericht op deze twee instrumenten.

Enterprise Europe Network

14 Het Enterprise Europe Network is het belangrijkste instrument van de Commissie voor de internationalisering van het mkb en 's werelds grootste ondersteuningsnetwerk voor mkb-bedrijven met internationale ambities. De belangrijkste doelstelling ervan is diensten met toegevoegde waarde te verlenen die Europese mkb-bedrijven helpen hun concurrentievermogen, duurzaamheid en innovatieve capaciteiten te verbeteren zodat ze kunnen groeien en zaken kunnen doen in Europa en daarbuiten.

15 Het Enterprise Europe Network werd in 2008 opgericht. In het kader van Cosme kreeg het 385 miljoen EUR toegewezen gedurende de periode 2015‑2021, ofwel ongeveer 55 miljoen EUR per jaar. In dezelfde periode werd in het kader van Horizon 2020 ongeveer 11 miljoen EUR per jaar verstrekt voor diensten op het gebied van innovatie voor het mkb, naast de financiering die werd verstrekt door de gastorganisaties van het Enterprise Europe Network (cofinanciering van de EU tot 60 % van de begroting van het Enterprise Europe Network).

16 In de periode 2015‑2021 omvatte het Enterprise Europe Network meer dan 600 ledenorganisaties in meer dan 60 landen. Zij bestaan uit regionale ontwikkelingsagentschappen, technologieclusters, organisaties ter ondersteuning van innovatie, universiteiten en onderzoeksinstellingen, alsmede kamers van koophandel en industrie. Ze zijn gegroepeerd in regionale consortia die zijn geselecteerd via openbare oproepen tot het indienen van voorstellen. Alle consortia moeten in staat zijn bedrijven hoogwaardige ondersteunende diensten te verlenen en de leden moeten aantoonbare ervaring hebben met het werken met het mkb.

17 De ondersteunende diensten van het Enterprise Europe Network bestrijken een breed scala aan activiteiten om het mkb in de EU te helpen innoveren, groeien en op te schalen, zowel in de EU als daarbuiten. Zij bieden deskundigheid, contacten en evenementen om internationale partnerschappen aan te moedigen, alsmede advies over internationale markten en innovatie (zie figuur 2).

Startup Europe

18 De Commissie heeft in 2012 het initiatief Startup Europe gelanceerd om startende hightechbedrijven te helpen groeien op Europese en internationale markten. De behoeften van startende ondernemingen verschillen van die van het gevestigde mkb, en zij lopen een groter risico te worden opgekocht voordat zij internationaal kunnen uitgroeien tot volwaardige ondernemingen.

19 Om startende ondernemingen te helpen binnen en buiten de EU succesvol op de markt te opereren, verstrekt Startup Europe financiering aan ecosysteembouwers; dat zijn organisaties die startende ondernemingen in de EU in contact brengen met investeerders en andere belanghebbenden en hun de informatie en steun geven die zij nodig hebben om te groeien en te internationaliseren. In de programmeringsperiode 2014‑2020 heeft Startup Europe 30 miljoen EUR besteed aan de bevordering van 22 projecten, waarmee meer dan duizend bedrijven in ongeveer zestig start-upecosystemen in de hele EU werden bereikt.

Reikwijdte en aanpak van de controle

20 Dit speciaal verslag bouwt voort op een reeks publicaties van de ERK waarin steun aan het mkb wordt onderzocht⁶. Het is gericht op de internationalisering van het mkb, zowel op de eengemaakte EU-markt als in niet-EU-landen, en op activiteiten die met dat doel in de programmeringsperiode 2014‑2020 zijn uitgevoerd. De controle werd uitgevoerd in coördinatie met onze controle inzake de EFRO-steun voor het concurrentievermogen van het mkb.

21 Zowel het Europees Parlement als de Raad hebben het belang benadrukt van de ondersteuning van innovatieve mkb-bedrijven en startende ondernemingen om het groeipotentieel van de EU te maximaliseren. In het geval van het Parlement is het aanzienlijke effect van de internationalisering van het mkb op groei en werkgelegenheid van bijzonder belang geweest voor de Commissie internationale handel en de Commissie industrie, onderzoek en energie. Wij verwachten dat de opmerkingen en aanbevelingen van deze controle zullen bijdragen tot meer samenhang en coördinatie tussen de vele EU-instrumenten op dit gebied, met name het Enterprise Europe Network en het initiatief Startup Europe. Bovendien zal de controle naar verwachting de systemen van de Commissie voor monitoring van de algemene uitvoering van haar strategie voor de internationalisering van het mkb in dit vroege stadium van de programmeringsperiode versterken.

22 Bij de controle werd beoordeeld of de EU-steun coherent en gecoördineerd was en met succes bijdroeg tot de internationalisering van het mkb. Met de controle wordt met name beoogd een antwoord te geven op de vragen of:

• de EU-steun voor de internationalisering van het mkb coherent en gecoördineerd is, en
• het Enterprise Europe Network en Startup Europe — als twee van de belangrijkste rechtstreeks door de Commissie beheerde kernacties — met succes bijdragen tot de internationalisering van het mkb.

23 Tijdens de controle werd bewijsmateriaal uit verschillende bronnen gecombineerd:

• vergaderingen met deskundigen en vertegenwoordigers van belanghebbenden, waaronder de belangrijkste organisaties ter ondersteuning van het mkb in de EU;
• een analyse van documenten, schriftelijke vragenlijsten en gestructureerde vraaggesprekken met diensten van de Commissie (de DG’s GROW, TRADE, RTD, CNECT, REGIO en INTPA, de Europese Dienst voor extern optreden, de Dienst Instrumenten buitenlands beleid), de Europese Innovatieraad en het Europees Uitvoerend Agentschap Innovatieraad en het mkb (Eismea), de EIB, het EIF, handelsbevorderende organisaties en mkb-verenigingen, alsmede een enquête onder de leden van het Enterprise Europe Network over de bijdrage van het netwerk aan de internationalisering van het mkb en zijn coördinatie/samenwerking met de belangrijkste EU-instrumenten op dit gebied (zie bijlage II voor nadere informatie over de enquêtemethode);
• een enquête onder handelsbevorderende organisaties over de belangrijkste EU-instrumenten voor de internationalisering van het mkb en hun complementariteit met nationale instrumenten op dit gebied (zie bijlage II voor nadere informatie over de enquêtemethode);
• een analyse van de financiële duurzaamheid en continuïteit van de in tabel 2 vermelde geografische instrumenten van de EU en van de Startup Europe-projecten alsmede een analyse van de coördinatie en samenwerking met het Enterprise Europe Network.

Opmerkingen

De uitvoering van de strategie voor de internationalisering van het mkb door de Commissie was onvolledig

24 In de strategie voor de internationalisering van het mkb wordt een aantal uitdagingen voor de internationalisering van het mkb genoemd (zie paragraaf 04). Om deze uitdagingen aan te gaan, zijn in de strategie onder meer de volgende doelstellingen vastgesteld:

• het mkb gemakkelijk toegankelijke en adequate informatie verstrekken over de wijze waarop het zijn activiteiten kan uitbreiden;
• de ondersteunende activiteiten meer samenhang verlenen;
• bestaande tekortkomingen bij de ondersteunende dienstverlening verhelpen.

25 Om deze doelstellingen te verwezenlijken, heeft de Commissie zich in de strategie voor de internationalisering van het mkb verbonden tot een aantal acties, waaronder:

• het bestaande aanbod aan ondersteunende diensten in kaart brengen met het oog op een rationelere en coherentere aanpak in de toekomst;
• een enkele virtuele gateway naar informatie ontwikkelen voor kmo's die buiten de EU zaken willen doen;
• het effect van de ondersteunende strategieën op EU-niveau versterken door ze consistenter te maken;
• clusters en netwerken ter bevordering van de internationalisering van het mkb ondersteunen.

Er is geen volledig overzicht van de steun voor de internationalisering van het mkb en het ontbreekt aan coördinatie

26 Toen de Commissie in 2011 de strategie voor internationalisering van het mkb introduceerde, stelde zij vast dat er meer dan driehonderd steunprogramma’s met een begroting van meer dan 2 miljoen EUR waren om de internationalisering van bedrijven in de EU en haar lidstaten te ondersteunen⁷. Dit aantal is sindsdien blijven stijgen, wat aanleiding gaf voor bezorgdheid over het potentiële gevaar van de in aantal toenemende en slecht gecoördineerde steunregelingen op dit gebied⁸.

27 Om de samenhang tussen de talrijke instrumenten te vergroten en mogelijke overlappingen, versnippering, lacunes en synergieën in kaart te brengen, heeft de Commissie toegezegd een diepgaande studie uit te voeren om bestaande openbare en particuliere bedrijfsondersteunende activiteiten op EU- en nationaal niveau in kaart te brengen. Vervolgens zal zij een analyse uitvoeren om overlappingen en versnippering, alsmede lacunes en mogelijke synergieën in bestaande bedrijfsondersteunende activiteiten vast te stellen. De studie⁹ bestreek alle 27 lidstaten van de EU en 25 geselecteerde andere landen en resulteerde in een inventaris van 1 156 ondersteunende diensten (734 in de EU en 422 in andere landen). Ondanks de ruime dekking werd in de studie geconcludeerd dat er nog honderden ondersteunende diensten waren die niet in de inventaris konden worden opgenomen.

28 In 2015 publiceerde de Commissie een beperkter overzicht van EU-instrumenten die bijdragen tot de internationalisering van Europese ondernemingen, dat vervolgens in 2017, 2019 en 2020 werd geactualiseerd¹⁰. Hoewel het overzicht nuttig is, beperkt het feit dat er geen nationale instrumenten in zijn opgenomen, de waarde ervan als het erom gaat samenhang te brengen in het uitgebreide landschap van ondersteunende activiteiten die zowel door de EU als door de lidstaten worden bevorderd.

29 De activiteiten die in de lidstaten via het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO) worden bevorderd, zijn van bijzonder belang voor de samenhang en de coördinatie met andere EU-acties op dit gebied. Wij hebben geconstateerd dat — hoewel het EFRO het grootste deel van de EU-begroting voor het concurrentievermogen van het mkb vertegenwoordigt, met inbegrip van internationalisering¹¹ — de Commissie voor de programmeringsperiode 2014‑2020 geen specifieke code voor de interventiecategorie heeft vastgesteld voor acties ter bevordering van de internationalisering van het mkb via het EFRO. Bijgevolg was de informatie over specifieke projecten op dit gebied niet systematisch toegankelijk en werd zij niet gebruikt voor analyse en coördinatie. Voor de programmeringsperiode 2021‑2027 bevat Verordening (EU) 2021/1060¹² een specifieke code voor de interventiecategorie: “bedrijfsontwikkeling en internationalisering van het mkb”, die de transparantie van door de EU gecofinancierde acties op dit gebied waarschijnlijk zal vergroten.

30 Ondanks het grote aantal in de strategie aangekondigde acties en de horizontale aard van het internationaliseringsbeleid voor het mkb, werd geen specifieke dienst van de Commissie aangewezen om de uitvoering van de strategie te centraliseren en te coördineren. Als gevolg daarvan werkte de coördinatie tussen de diensten van de Commissie op sommige gebieden zeer goed (bijvoorbeeld mkb-hoofdstukken in vrijhandelsovereenkomsten), maar was dit minder het geval voor de verschillende door de EU gecofinancierde netwerken, zoals het Enterprise Europe Network, Startup Europe of het ELAN-netwerk, zoals in de volgende delen van dit verslag wordt geïllustreerd.

De toegang tot informatie over steun voor de internationalisering van het mkb is verbeterd, maar de bekendheid met voordelen van vrijhandelsovereenkomsten blijft beperkt

31 De Commissie heeft zich verbonden tot een aantal acties om de toegang van het mkb tot de informatie die het nodig heeft om nieuwe markten te betreden, te verbeteren. In 2014 heeft de Commissie het portaal voor internationalisering van het mkb opgezet met als doel het mkb nuttige en toegankelijke informatie te verstrekken over alle diensten die op dit gebied voor het mkb beschikbaar zijn. De Commissie vond het echter zeer moeilijk om actuele informatie bij te houden over openbare en particuliere ondersteunende diensten binnen en buiten de EU. Bovendien leverde het verstrekken van gegevens van particuliere ondersteunende diensten via een openbaar portaal waarvoor de Commissie niet verantwoordelijk kon zijn, extra juridische uitdagingen op. Deze moeilijkheden hebben geleid tot de sluiting van het portaal in 2017.

32 In 2020 heeft de Commissie het portaal Access2Markets opgezet, waarin de voormalige databank markttoegang en de mkb-helpdesk zijn gecombineerd en waarin ook de databank met oorsprongsregels in een enkel instrument en het instrument voor zelfbeoordeling van de oorsprongsregels (rules of origin self-assessment tool, ROSA) zijn ondergebracht¹³ (zie kader 2). Beide instrumenten werden zeer positief beoordeeld door de respondenten van onze enquête onder leden van het Enterprise Europe Network en nationale handelsbevorderende organisaties.

33 De invoering van specifieke mkb-hoofdstukken in vrijhandelsovereenkomsten tussen de EU en derde landen¹⁵ was een belangrijk resultaat voor de internationalisering van het mkb tijdens de periode 2014‑2020. Zoals in de strategie voor de internationalisering van het mkb wordt benadrukt, zijn deze hoofdstukken bedoeld om het mkb te helpen de voordelen in het kader van vrijhandelsovereenkomsten te benutten door tarifaire en non-tarifaire belemmeringen uit de weg te ruimen, en tegelijk te voorzien in een omvattend regelgevingskader en institutionele mechanismen om problemen bij de toepassing van de regels op te sporen.

34 Om van de door de EU ondertekende vrijhandelsovereenkomsten te kunnen profiteren, moet het mkb bewust worden gemaakt van zowel de potentiële voordelen ervan als de wijze waarop het aan complexe eisen, zoals die betreffende de oorsprongsregels, kan voldoen. Bewustmaking en communicatie vallen onder de gezamenlijke verantwoordelijkheid van de Commissie, de lidstaten, ondernemersorganisaties en handelsbevorderende organisaties.

35 In 2019 bleek uit een enquête van het Comité van de Regio’s / Eurochambres onder vertegenwoordigers van regionale en lokale belanghebbenden en nationale en regionale kamers van koophandel in de EU¹⁶ dat het mkb nog steeds slecht geïnformeerd is over vrijhandelsovereenkomsten, waarbij meer dan 70 % van de respondenten verklaarde dat er onvoldoende praktische informatie was over hoe de overeenkomst te gebruiken¹⁷.

36 Uit onze vraaggesprekken met de Commissie en haar antwoorden op onze schriftelijke vragenlijsten bleek ook dat de bekendheid met de voordelen van vrijhandelsovereenkomsten voor het mkb nog steeds tekortkomingen vertoont. Meer in het bijzonder worden vrijhandelsovereenkomsten nog niet voldoende gepromoot en is het portaal Access2Markets niet gekoppeld aan andere informatieportalen in verband met handel, zoals de websites van nationale handelsbevorderende organisaties. Voorts heeft bijna 80 % van de respondenten in onze enquête onder nationale handelsbevorderende organisaties gepleit voor een betere afstemming tussen de EU en de lidstaten met betrekking tot de bevordering van vrijhandelsovereenkomsten door middel van een overlegorgaan voor deze specifieke kwestie.

Niet alle projecten bereiken duurzaamheid en continuïteit op lange termijn

37 De netwerken die door de EU in het kader van de internationalisering van het mkb worden gefinancierd, hebben tijd nodig om de nodige verbindingen tot stand te brengen en moeten een ruime bekendheid genieten teneinde het mkb waardevolle steun te kunnen verlenen. Deze continuïteit kan in principe op twee verschillende manieren worden bereikt: ofwel de ondersteunende diensten krijgen langdurige overheidsfinanciering, ofwel zij slagen erin inkomsten te genereren en worden daardoor financieel duurzaam.

38 De strategie voor internationalisering van het mkb geeft uitdrukkelijk de voorkeur aan het laatste, waarbij duurzaamheid een van de hoofdbeginselen ervan is. Volgens dit beginsel mogen bedrijfsondersteunende diensten op EU-niveau alleen worden verleend aan diensten waarnaar duidelijk vraag is op de markt. Zij mogen op korte termijn met onder het Financieel Reglement vallende overheidsmiddelen worden gefinancierd, maar moeten op langere termijn zoveel mogelijk financieel autonoom worden, teneinde concurrentie met particuliere dienstverleners te voorkomen. Daarmee wordt voortgezette financiering op lange termijn van andere instrumenten van de Commissie ter ondersteuning van de internationalisering van het mkb, zoals het Enterprise Europe Network, niet uitgesloten.

39 Een voorbeeld van ondersteunende diensten met langlopende regelingen voor overheidsfinanciering die bij de oprichting zijn getroffen, zijn het Centrum voor industriële samenwerking EU-Japan en de EU-Gateway / Business Missions Avenues to South East Asia, die beide al meer dan dertig jaar bestaan (zie kader 3).

40 Daarentegen hebben we vastgesteld dat continuïteit over het algemeen een probleem was voor de projecten die in de periode 2014‑2020 werden gecofinancierd in het kader van het ELAN, het ICI+ in Zuidoost-Azië (ICI+SEA) en het initiatief Startup Europe. Zij hadden allemaal problemen om voldoende inkomsten te verwerven en aldus financieel duurzaam te worden, zoals in de subsidieovereenkomst werd vereist. Als gevolg daarvan werden zij stopgezet, ook al werden sommige ervan in monitoringverslagen tamelijk positief beoordeeld (zie de voorbeelden in kader 4 voor het ELAN en ICI+SEA, en de paragrafen 67-70 voor de stopzetting van de projecten in het kader van Startup Europe).

41 De tevredenheid van de voornaamste belanghebbenden, zoals de leden van het Enterprise Europe Network, over instrumenten en acties op korte termijn bedroeg minder dan 45 % — aanzienlijk lager dan voor de instrumenten en acties die voor continuïteit op lange termijn zorgden (zie tabel 2).

De strategie voor de internationalisering van het mkb werd niet systematisch geëvalueerd

42 Om de uitvoering van alle in de strategie voor de internationalisering van het mkb aangekondigde acties te sturen, heeft de Commissie zich ertoe verbonden de vorderingen te monitoren en de doeltreffendheid van de strategie periodiek te evalueren, waarbij alle belangrijke belanghebbenden worden betrokken.

43 Hoewel regelmatig vergaderingen en fora met vertegenwoordigers van het mkb en andere belanghebbenden hebben plaatsgevonden (zoals de Europese mkb-week, de mkb-vergadering en regelmatige bijeenkomsten met nationale handelsbevorderende organisaties), is de uitvoering van de strategie niet specifiek of uitvoerig geëvalueerd zoals hierboven beschreven. Als gevolg daarvan heeft geen alomvattende verslaglegging over de uitvoering plaatsgevonden.

44 In mei 2021 heeft de Commissie een werkdocument opgesteld inzake het jaarverslag over de eengemaakte markt. Dit is een voortgangsverslag over de uitvoering van de industriële strategie en de strategie voor de ontwikkeling van het mkb van de EU van 2020. De verstrekte informatie over specifieke acties ter bevordering van de internationalisering van het mkb is echter zeer algemeen, en ontoereikend voor monitoring- en evaluatiedoeleinden.

Het Enterprise Europe Network bereikt zijn belangrijkste streefdoelen, maar de zichtbaarheid en dekking in derde landen zijn suboptimaal

Het Enterprise Europe Network heeft zijn algemene doelstellingen bereikt, maar is nog onvoldoende zichtbaar

45 Voor de periode 2015‑2021 zijn voor het Enterprise Europe Network twee reeksen streefdoelen en kernprestatie-indicatoren (KPI’s) vastgesteld:

• de indicatoren in de Cosme-verordening¹⁸ met hoge streefdoelen voor het Enterprise Europe Network als geheel (zie tabel 3), en
• de op een lager niveau tussen Eismea en elk consortium overeengekomen streefdoelen van het “systeem voor prestatieverbetering”.

46 In het definitieve activiteitenverslag 2020 van het Enterprise Europe Network merkte de Commissie op dat de geaggregeerde streefdoelen op hoog niveau waren bereikt, maar gaf zij geen informatie over de voortgang inzake de erkenning van het Enterprise Europe Network door het mkb.

47 Op consortiumniveau werd in het definitieve activiteitenverslag voor 2020 vermeld dat het Enterprise Europe Network collectief zijn streefdoelen had overtroffen voor de indicatoren waarvoor streefdoelen waren vastgesteld. Uit de cijfers over het aantal ondertekende partnerschapsovereenkomsten en door consortia verleende adviesdiensten blijkt echter dat de prestaties per land sterk uiteenlopen: van 24 verwezenlijkingen per personeelslid (voltijdequivalent) in Ierland en 20 in Litouwen, tot 2, 3 of 4 in tal van andere landen. Deze verschillen in prestaties worden toegeschreven aan problemen met het beheer van het consortium, veranderingen die gevolgen hebben voor coördinerende organisaties en het vertrek van personeel op sleutelfuncties.

48 Hoewel het Enterprise Europe Network over het geheel genomen zijn algemene doelstellingen heeft bereikt, kan niet volledig worden vastgesteld in hoeverre dit zich heeft vertaald in daadwerkelijke verbeteringen wat betreft groei van het mkb op de eengemaakte markt en daarbuiten. In een tussentijdse evaluatie van het Cosme-programma in 2017²⁰ werd geconcludeerd dat het Enterprise Europe Network weliswaar doeltreffend was, maar dat het op dat moment niet mogelijk was de volledige impact ervan te meten. Met andere woorden — hoewel de door het Enterprise Europe Network verleende diensten tot veel positieve resultaten kunnen leiden, zoals schaalvergroting, versterkte innovatie en capaciteitsvergroting — is het moeilijk om een direct verband te leggen met elk van deze resultaten, aangezien de diensten van het netwerk slechts een ondersteunende rol vervullen en de concrete resultaten nog door het mkb zelf moeten worden behaald.

49 Belanghebbenden meer bekend maken met het Enterprise Europe Network blijft een streefdoel van de Commissie. Daartoe moeten gastorganisaties ervoor zorgen dat hun activiteiten in het kader van het Enterprise Europe Network een hoge mate van zichtbaarheid hebben. In 2015 was slechts 8 % van de in de Eurobarometer van dat jaar ondervraagde mkb-bedrijven op de hoogte van het netwerk, en dit cijfer varieerde aanzienlijk per lidstaat. Uit een communicatiecontrole van Easme in 2017/2018 bleek dat de zichtbaarheidsvereisten voor tal van websites van leden van het netwerk niet systematisch werden nageleefd. Dit werd bevestigd door onze controle: slechts tien van de dertig websites die wij onderzochten, toonden het Enterprise Europe Network-logo en een link naar diensten van het netwerk op hun homepage. De Commissie heeft geen geactualiseerd cijfer ten opzichte van de benchmark voor bewustmaking gepubliceerd.

De coördinatie tussen het Enterprise Europe Network en nationale instrumenten wordt niet ten volle benut

50 Coördinatie tussen het Enterprise Europe Network en andere EU-, nationale en regionale instrumenten is belangrijk om te zorgen voor een coherent, alomvattend en complementair aanbod van steun voor de internationalisering van het mkb. Hoewel het geen formeel vereiste is, worden consortia van het netwerk aangemoedigd om organisaties op te nemen die het mkb in hun regio ondersteunen als een manier om hun bereik in de zakenwereld uit te breiden. Bovendien moeten aanvragers van diensten van het Enterprise Europe Network ervoor zorgen dat hun activiteiten niet overlappen met diensten die al door andere organisaties in hetzelfde geografische gebied worden verleend. Ook worden zij aangemoedigd nauw samen te werken met vertegenwoordigers van andere EU-netwerken in hun regio, zoals nationale contactpunten voor het kaderprogramma voor onderzoek en bemiddelende instanties en beheersautoriteiten van het EFRO, en op regelmatige basis contact met hen te onderhouden. In de EEN-handleiding voor aanvragers²¹ wordt erop gewezen dat dit een hoge mate van regelmatige betrokkenheid van de belanghebbenden bij de activiteiten van het netwerk op alle niveaus (lokaal, regionaal en nationaal) en een constante dialoog met andere aanbieders van ondersteunende diensten zal vereisen.

51 Bijna 70 % van de respondenten van onze enquête onder nationale en regionale handelsbevorderende organisaties was van mening dat het Enterprise Europe Network het Europese mkb een additionaliteit biedt die verder gaat dan de capaciteit van de nationale steunstructuren voor internationalisering. Er was echter ook sprake van een wens tot sterkere integratie van het Enterprise Europe Network in nationale en regionale organisaties van EU-lidstaten. Hoewel de tevredenheid groot was ten aanzien van de samenwerking met tal van EU-instrumenten ter ondersteuning van de internationalisering van het mkb (zie tabel 2), vond men dat de samenwerking met name met ondersteunende instrumenten zoals Startup Europe en de netwerken ELAN en ENRICH kan worden versterkt.

52 In het kader van het Enterprise Europe Network 2015‑2021 heeft de Commissie, om de activiteiten van het netwerk te ondersteunen en de samenwerking op EU-niveau tussen de Commissie en organisaties die actief zijn op het gebied van de internationalisering van het mkb te bevorderen, afzonderlijke bilaterale overeenkomsten gesloten met deze organisaties, die geassocieerde leden zijn geworden die diensten aan het Enterprise Europe Network verlenen. Daarnaast kon de Commissie specifieke memoranda van overeenstemming sluiten met relevante internationale organisaties.

53 Eind 2020 had het Enterprise Europe Network bilaterale of specifieke overeenkomsten gesloten met zeven Europese geassocieerde leden, twee Europese agentschappen, de helpdesks inzake intellectuele-eigendomsrechten (IPR) en een aantal nationale geassocieerde leden. Het netwerk had ook een intentieverklaring ondertekend om met de Europese digitale-innovatiehubs samen te werken. Eind 2021 waren er echter nog geen overeenkomsten geformaliseerd met een groot aantal instrumenten en netwerken, waaronder het netwerk van nationale contactpunten, Startup Europe, het ENRICH-netwerk, de EIB en het EIF (ter bevordering van de financieringsinstrumenten van de EU via het Enterprise Europe Network), en nationale en regionale handelsbevorderende organisaties van de lidstaten.

Belanghebbenden hebben lacunes in de dekking van derde landen vastgesteld en de leden van het Enterprise Europe Network rapporteerden variabele kwaliteit van de dienstverlening

54 De aanwezigheid van het Enterprise Europe Network in de hele wereld is van cruciaal belang om het mkb te helpen toegang te krijgen tot wereldwijde markten. De werkzaamheden van het netwerk strekken zich uit tot niet-Cosme-landen via de oprichting van Bureaus voor samenwerking tussen ondernemingen (BSO’s). Deze ontvangen niet-financiële steun van de Commissie voor activiteiten in het kader van het netwerk, met name technische bijstand en ondersteuning voor en toegang tot IT-instrumenten, het intranet, databanken en andere onlinediensten van het Enterprise Europe Network. Het Enterprise Europe Network beschikt niet over de middelen of het mandaat om financiële steun te verlenen aan BSO’s in niet-EU-landen. Bijgevolg zijn BSO’s deels afhankelijk van de financiële steun die zij eventueel van nationale autoriteiten en elders ontvangen.

55 Eind 2020 was het Enterprise Europe Network via 625 partnerorganisaties vertegenwoordigd in 65 landen (voornamelijk landen waarmee de EU een belang heeft qua economische samenwerking en waarmee zij doorgaans een handelsovereenkomst heeft). Daarvan bevonden zich 427 organisaties in EU-lidstaten, 92 in andere Cosme-landen, 23 in het VK en 73 (als BSO’s) in 29 andere landen (zie figuur 3).

56 Hoewel er geen specifiek streefdoel is voor het aantal BSO’s, hebben de respondenten in onze enquête onder de leden van het Enterprise Europe Network en in vraaggesprekken met belanghebbenden vaak een aantal landen genoemd waar zij graag een versterkte aanwezigheid van BSO’s hadden gezien. Deze landen waren Zuid-Afrika (waarmee de EU een vrijhandelsovereenkomst heeft), Australië (waarmee de EU momenteel handelsbesprekingen voert), China en de Verenigde Arabische Emiraten. Bovendien heeft de European Trade Promotion Organisations’ Association Afrika aangewezen als een ideale regio voor het ontwikkelen van nieuwe vormen van samenwerking en het verkrijgen van markttoegang voor mkb-bedrijven uit de EU²², aangezien handelsbevorderende organisaties van de lidstaten ondervertegenwoordigd zijn op het continent.

57 Wat de kwaliteit van de dienstverlening betreft, bleek uit de enquête dat de leden van het Enterprise Europe Network zeer tevreden zijn over bepaalde BSO’s. De respons, de kwaliteit en het nut van de door derden verleende diensten liepen uiteen, met gevallen van ontoereikende samenwerking of integratie met Europese handelsbevorderende organisaties en te weinig getoonde belangstelling voor Europese exporteurs. In haar nieuwe oproep tot het indienen van blijken van belangstelling voor “internationale netwerkpartners” (de nieuwe naam voor BSO’s)²³ heeft de Commissie nationale en regionale handelsbevorderende organisaties uitdrukkelijk opgenomen in het hoofdstuk over “soort gezochte organisaties”, waardoor de potentiële toekomstige voordelen van het netwerk worden vergroot.

Leden van het Enterprise Europe Network zouden verdere opleiding of voorlichting over de toegang tot financiering en vrijhandelsovereenkomsten op prijs stellen

58 Betrouwbare toegang tot financiering is een van de hoogste prioriteiten van het mkb, ongeacht of het zich bezighoudt met internationalisering²⁴. In reactie hierop heeft de Commissie zich grote inspanningen getroost om het mkb een breed scala aan financieringsinstrumenten ter beschikking te stellen — die op uiteenlopende wijze worden uitgevoerd door de Commissie, de EIB, het EIF of financiële tussenpersonen.

59 Het Enterprise Europe Network wil informatie en advies verstrekken over financieringsinstrumenten van de EU en de verschillende EU-portalen die informatie bieden over toegang tot financiering, met name het portaal van de Commissie en de Europese investeringsadvieshub (EIAH). De onlinezichtbaarheid en toegankelijkheid van deze informatie verschillen echter aanzienlijk tussen de leden van het netwerk. Bovendien ontbreekt het zowel op het EIAH-portaal als op het portaal van de Commissie voor toegang tot financiering aan informatie over en verwijzingen naar het Enterprise Europe Network.

60 De opmerkingen van de respondenten bij onze twee enquêtes bevestigen de noodzaak van grotere bekendheid en eenvoudigere links naar informatie over de toegang tot financiering voor het mkb, met name door de rol van het netwerk bij de coördinatie met EU-regelingen, zoals het portaal van de Commissie voor toegang tot financiering en de EIAH, te versterken.

61 In 2019 heeft de Commissie een handleiding opgesteld met een aantal specifieke aanbevelingen²⁵. Enkele van de belangrijkste aanbevelingen, waaronder de aanwijzing van permanente contactpunten voor vrijhandelsovereenkomsten en specifieke opleidingssessies over de uitvoering van vrijhandelsovereenkomsten voor leden van het Enterprise Europe Network (die als belangrijke informatie- en adviesbronnen voor het mkb fungeren), moeten echter nog worden uitgevoerd.

62 IT-instrumenten en capaciteitsopbouw vormen een steeds belangrijker middel om de diensten van het Enterprise Europe Network meer klantgericht en op maat van de specifieke behoeften van het mkb te maken. Uit onze enquête is gebleken dat het Enterprise Europe Network zijn IT-instrumenten hiertoe moet verbeteren en verder ontwikkelen, waarbij een op de vijf respondenten ontevreden was (een hoger niveau van ontevredenheid dan voor andere gebieden van ondersteuning).

63 Uit ons onderzoek en de vraaggesprekken met de diensten van de Commissie en de EIB/het EIF blijkt dat er behoefte is aan extra opleiding met deelname van deskundigen van de EIB en het EIF. Bovendien zijn de mogelijkheden voor interactief leren — waardoor het mkb beter in staat zou zijn om te gaan met specifieke en meer technische gebieden, zoals vrijhandelsovereenkomsten en toegang tot financiering — beperkt.

Startup Europe voorziet in belangrijke behoeften, maar duurzaamheid, monitoring en coördinatie lopen uiteen

64 De algemene doelstelling van Startup Europe is netwerkmogelijkheden voor doorgroeiende hightechbedrijven en ecosysteembouwers te versterken, teneinde de groei van het volledige ecosysteem voor ambitieus ondernemerschap in de EU te versnellen. Hiermee worden dan weer lokale start-upgemeenschappen ondersteund door startende ondernemingen, doorgroeiende ondernemingen, investeerders, accelerators, bedrijfsnetwerken en universiteiten met elkaar in contact te brengen.

65 Tijdens de programmeringsperiode 2014‑2020 werd Startup Europe uitgevoerd via drie oproepen tot het indienen van voorstellen (in 2014, 2017 en 2019). Voor elke oproep was de begroting beperkt tot ongeveer 10 miljoen EUR. Terwijl de oproep van 2014 gericht was op het aanmoedigen van internetondernemers om een bedrijf te starten in de EU en internationaal te groeien, werd met de oproepen van 2017 en 2019 de reikwijdte van Startup Europe uitgebreid tot alle startende hightechbedrijven en innovatieve mkb-bedrijven, teneinde groei en schaalvergroting in de hele EU en daarbuiten aan te moedigen.

66 De Commissie heeft uit de 3 oproepen 22 projecten geselecteerd. Projecten hebben gewoonlijk een looptijd van twee jaar. Elk project wordt uitgevoerd door een consortium dat partners uit verschillende start-upecosystemen in de hele EU met elkaar verbindt en netwerkmogelijkheden biedt voor startende en doorgroeiende ondernemingen. Het aantal partners in de consortia varieert van 3 tot 15. Kader 5 bevat enkele voorbeelden van projectdoelstellingen en -activiteiten die via Startup Europe zijn uitgevoerd. Bijlage IV bevat korte beschrijvingen van alle Startup Europe-projecten die tijdens de programmeringsperiode 2014‑2020 zijn gefinancierd.

Het ontbreekt Startup Europe-projecten aan continuïteit

67 Alle geselecteerde projecten waren gericht op het aanpakken van een of meer belemmeringen die groei in de weg staan en bedrijven ervan weerhouden om op te schalen of uit te groeien tot pan-Europese of wereldwijd opererende ondernemingen. Zij hielden duidelijk verband met de typische uitdagingen waarmee startende en doorgroeiende ondernemingen worden geconfronteerd, namelijk toegang tot financiering, toegang tot nieuwe markten, aanwerving van geschoolde werknemers en het vinden van partners.

68 Deze bijdragen aan de doelstellingen van Startup Europe waren echter van korte duur. De projectactiviteiten en -acties waren grotendeels gestaakt aan het einde van de desbetreffende subsidieperiode, ondanks de bepaling in de oproepen van 2017 en 2019 dat projecten de duurzaamheid van de acties na de looptijd van het project moesten aantonen.

69 Uit onze vraaggesprekken met projectcoördinatoren en personeelsleden van de Commissie kwamen enkele mogelijke redenen hiervoor naar voren:

• startende ondernemingen zijn niet bereid of in staat om voor diensten te betalen;
• diensten kunnen elders gratis worden gevonden;
• startende ondernemingen zijn terughoudend bij het inwinnen van extern advies.

70 Bovendien bevatten alle subsidieovereenkomsten een winstverbod, hetgeen betekent dat eventuele winst in mindering wordt gebracht op de subsidie. De gemiddelde financiële bijdrage van de EU aan de projecten was zeer hoog, namelijk 88 % van de totale kosten, en in sommige gevallen zelfs 100 % van de kosten. Bijgevolg kan de bijdrage van de EU automatisch worden verlaagd door eventuele inkomsten. Hoewel de regel dat geen winst mag worden gemaakt gerechtvaardigd is, kan deze consortia ervan weerhouden inkomsten te genereren, waardoor de kans op financiële duurzaamheid en uiteindelijk op de continuïteit van de projecten afneemt.

Ontoereikende monitoring van Startup Europa als geheel

71 Elk projectvoorstel van Startup Europe moet een lijst van te leveren prestaties, mijlpalen en projectspecifieke KPI’s bevatten waarmee de voortgang en de resultaten kunnen worden gemeten. Er wordt periodiek verslag uitgebracht over de vorderingen van de projecten en de Commissie reageert daarop met bevindingen en aanbevelingen in de vorm van evaluaties van afzonderlijke projecten. Over het algemeen beoordeelt de Commissie de resultaten van de projecten positief. Wij konden echter niet beoordelen in hoeverre Startup Europe zijn algemene doelstellingen heeft bereikt, aangezien afzonderlijke projecten geheel verschillende KPI’s hebben die niet kunnen worden samengevoegd.

Beperkte coördinatie binnen Startup Europe en daarbuiten

72 De Commissie publiceert op haar website informatie over Startup Europe-projecten en de in het kader van deze projecten georganiseerde evenementen. Wij vonden echter geen centraal coördinatiemechanisme, -instrument of -orgaan om het initiatief in de richting van de algemene doelstellingen ervan te sturen. Elk project werd afzonderlijk uitgevoerd, met slechts incidentele samenwerking, aangezien sommige leden van het consortium bijvoorbeeld partners waren in meer dan één project.

73 Het personeel van de Commissie dat Startup Europe uitvoerde, ontmoette af en toe collega’s van andere DG’s (bijv. bij projectevenementen). Er was echter geen regelmatige, gestructureerde coördinatie van de activiteiten van de diverse DG’s die startende en doorgroeiende ondernemingen ondersteunen. Evenmin heeft de Commissie de activiteiten van Startup Europe met nationale programma’s ter ondersteuning van startende en doorgroeiende ondernemingen gecoördineerd. In de mededeling van de Commissie van 2016 over dit onderwerp werd erop gewezen dat de samenwerking tussen het Enterprise Europe Network en Startup Europe-projecten moet worden versterkt. Ook dit is echter niet op gestructureerde wijze opgezet en het contact tussen de twee netwerken verloopt tamelijk onregelmatig. Slechts 35 % van de respondenten van onze enquête onder de leden van het Enterprise Europe Network verklaarde tevreden te zijn over de mate van samenwerking tussen het netwerk en het initiatief Startup Europe.

Bijdrage tot de algemene mkb-strategie is niet beoordeeld

74 Een van de doelstellingen van EU-beleid en -strategieën op dit gebied is startende en doorgroeiende ondernemingen te helpen in Europa te blijven, waar zij kunnen uitgroeien tot marktleiders en banen kunnen creëren in de EU²⁶.

75 In verschillende documenten van de Commissie²⁷ is er echter op gewezen dat veelbelovende startende en doorgroeiende ondernemingen in de EU er niet in slagen om in Europa marktleider te worden omdat zij in een vroeg stadium door bedrijven van buiten de EU worden overgenomen. Amerikaanse ondernemingen zijn hierin het meest productief: tussen 2010 en 2018 hebben zij 12 780 startende ondernemingen in de EU overgenomen (27 % van alle overnames van startende ondernemingen in de EU). Wat geïnvesteerd kapitaal betreft, namen Amerikaanse ondernemingen 55 % van de totale waarde van transacties voor hun rekening²⁸.

76 Wij hebben twee projectpartners van Startup Europe geïdentificeerd — die aan 10 van de 22 projecten deelnemen — die zich bezighielden met scouting voor zakelijke klanten, waaronder bedrijven van buiten de EU. Hiertoe werden start-upecosystemen gescreend op innovatieve startende hightechbedrijven die mogelijk interessant zijn gezien de innovatiebehoeften van hun klanten. De daaruit voortvloeiende samenwerking tussen bedrijven en startende/doorgroeiende ondernemingen neemt vele vormen aan, van licenties tot partnerschappen en volledige overname. De matchmakingactiviteiten van een van dergelijke Startup Europe-projecten leidden tot 27 fusies en overnames, waarvan slechts 12 binnen de EU (met inbegrip van 7 overnemende bedrijven uit het VK, dat toen nog deel uitmaakte van de EU).

77 Hoewel samenwerking voor beide partijen gunstig kan zijn, zijn niet-EU-overnames van een startende of doorgroeiende onderneming in de EU in strijd met de doelstelling van het EU-beleid en de EU-strategie om ondernemingen te helpen internationaal te groeien terwijl zij in de EU blijven.

Conclusies

78 Uit onze controle bleek dat de EU en de lidstaten een groot aantal steunmaatregelen hebben ingevoerd om te voorzien in de behoeften van internationalisering van het mkb, maar dat deze niet volledig coherent of gecoördineerd zijn. Het Enterprise Europe Network bereikt zijn belangrijkste streefdoelen, maar de zichtbaarheid en dekking in derde landen zijn suboptimaal. Op kleinere schaal laat Startup Europe enkele positieve resultaten op projectniveau zien, maar het ontbreekt aan continuïteit en meetbare algemene resultaten.

79 Wij concluderen dat de uitvoering van de EU-strategie van 2011 voor de internationalisering van het mkb onvolledig blijft. Hoewel kernacties althans gedeeltelijk zijn uitgevoerd, zoals de versterking van het Enterprise Europe Network en de ontwikkeling van het portaal Access2Markets, zijn sommige kernacties ter verbetering van de samenhang in het uitgebreide landschap van initiatieven van de EU en de lidstaten niet succesvol geweest (zie de paragrafen 24-29).

80 De coördinatie van de vele acties van de EU en de lidstaten om in de behoeften van internationalisering van het mkb te voorzien, ontbreekt op verschillende niveaus. Hoewel de coördinatie tussen de diensten zeer doeltreffend is op sommige belangrijke werkterreinen van de Commissie (bijvoorbeeld de samenwerking bij de mkb-hoofdstukken voor vrijhandelsovereenkomsten), is dit niet het geval op andere, met name wat betreft internationaliseringsnetwerken en EU-instrumenten voor toegang tot financiering (zie de paragrafen 30-36).

81 De financiële duurzaamheid van een aantal EU-acties die tijdens de programmeringsperiode 2014‑2020 werden gelanceerd, werd niet voldoende aangepakt, met als gevolg dat verscheidene acties ondanks positieve resultaten werden stopgezet. Bovendien is geen sprake geweest van regelmatige en specifieke verslaglegging en monitoring, noch van een alomvattende evaluatie van de uitvoering van de strategie voor de internationalisering van het mkb (zie de paragrafen 37-44).

82 Het Enterprise Europe Network heeft zijn voornaamste streefdoelen bereikt, maar er zijn verdere inspanningen nodig op het gebied van zichtbaarheid, coördinatie, dekking van derde landen en capaciteitsopbouw (zie paragraaf 45).

83 Het Enterprise Europe Network heeft zijn geaggregeerde doelstellingen op hoog niveau grotendeels behaald, maar op lagere niveaus lopen de resultaten uiteen. Bovendien kan de mate waarin deze resultaten verband houden met de acties van het Enterprise Europe Network niet altijd gemakkelijk worden geduid. Ondanks verbeteringen bij prestatiemeting voldoen veel leden van het Enterprise Europe Network nog niet systematisch aan de vereisten inzake zichtbaarheid en communicatie die zijn gericht op meer bekendheid en toegankelijkheid (zie de paragrafen 45-49).

84 Coördinatie tussen het Enterprise Europe Network en andere internationaliseringsinstrumenten op EU-, nationaal en regionaal niveau vormt de basis voor een samenhangend, alomvattend en complementair aanbod van ondersteunende diensten. Hoewel de samenwerking tussen het netwerk en andere EU-instrumenten in sommige gevallen goed is, zijn er niet altijd formele samenwerkingsovereenkomsten gesloten (zie de paragrafen 50-53).

85 Buiten de EU opereert het Enterprise Europe Network hoofdzakelijk via Bureaus voor samenwerking tussen ondernemingen. Het werk van sommige BSO’s werd zeer gewaardeerd, maar andere werden bekritiseerd om hun gebrekkige dienstverlening en respons. De leden van het netwerk klaagden ook over de huns inziens ontoereikende aanwezigheid van BSO’s bij belangrijke handelspartners, zoals Australië, China, Zuid-Afrika en de VAE (zie de paragrafen 54-57).

86 De leden van het netwerk zijn van mening dat de steun van de Commissie — en van Eismea in het bijzonder — nuttig is. Op de specifieke gebieden van toegang tot financiering en vrijhandelsovereenkomsten is er behoefte aan extra opleiding en nauwere samenwerking met de Commissie en de EIB/het EIF om capaciteitsopbouw en technische deskundigheid te bevorderen. IT-instrumenten zijn een ander gebied waarop de leden van het Enterprise Europe Network graag verbeteringen zouden zien (zie de paragrafen 58-63).

87 Startup Europe heeft zich toegespitst op de relevante behoeften van startende ondernemingen, maar de bijdrage ervan aan de internationalisering van het mkb als geheel is onduidelijk en wordt beïnvloed door kwesties van financiële duurzaamheid en governance (zie de paragrafen 64-70).

88 De Commissie beschikt niet over een algemene structuur voor de coördinatie van het initiatief en de betrekkingen met andere programma’s. Als gevolg daarvan is er slechts in beperkte mate sprake van samenwerking tussen Startup Europe-projecten onderling en tussen Startup Europe en andere EU- en nationale instrumenten (zie de paragrafen 72 en 73).

89 Hoewel er informatie over de vorderingen en resultaten van afzonderlijke projecten voorhanden is, is het moeilijk de doeltreffendheid van Startup Europe te beoordelen omdat er op het niveau van het initiatief als geheel een beperkt aantal streefdoelen, mijlpalen en indicatoren zijn (zie paragraaf 71).

90 In sommige gevallen hebben partners van Startup Europe-consortia en -projecten zich namens ondernemingen beziggehouden met scouting en screening van innovatieve ondernemingen met een hoog potentieel, hetgeen heeft geleid tot overnames van startende EU-ondernemingen door bedrijven van buiten de EU (zie de paragrafen 74-77).

Aanbevelingen

Aanbeveling 1 — Vergroot de bekendheid, samenhang en duurzaamheid van de steun voor de internationalisering van het mkb

De Commissie moet:

1. informatie beschikbaar stellen over bestaande instrumenten en projecten die EU-cofinanciering ontvangen op het gebied van internationalisering, onder meer uit de Europese structuur- en investeringsfondsen;
2. voortbouwend op aanbeveling a), het scala aan gecofinancierde instrumenten en projecten analyseren om eventuele lacunes en overlappingen vast te stellen en synergieën te bevorderen;
3. financiële duurzaamheid, aantoonbare marktvraag en coördinatie met bestaande acties en diensten van de EU en de lidstaten systematisch opnemen in evaluaties of effectbeoordelingen vooraf van nieuwe instrumenten voor de internationalisering van het mkb;
4. een externe evaluatie uitvoeren om de doeltreffendheid van de strategie voor de internationalisering van het mkb te beoordelen.

Tijdpad: eind 2023 voor de aanbevelingen a) en c); eind 2024 voor aanbeveling b); eind 2025 voor aanbeveling d)

Aanbeveling 2 — Vergroot de zichtbaarheid van het Enterprise Europe Network, de samenwerking met andere soortgelijke programma’s, alsmede de opleidingsactiviteiten en de geografische dekking ervan

De Commissie moet:

1. de zichtbaarheid van het Enterprise Europe Network verbeteren door na te gaan of zijn leden op hun websites duidelijke en opvallende verwijzingen naar alle relevante diensten opnemen, en door ervoor te zorgen dat de Europese investeringsadvieshub en het portaal van de Commissie voor toegang tot financiering ook duidelijke en prominente links naar het Enterprise Europe Network bevatten;
2. waar mogelijk samenwerkingsovereenkomsten sluiten of tot andere samenwerkingsregelingen overgaan tussen het Enterprise Europe Network en andere EU-, nationale en regionale programma’s ter ondersteuning van de internationalisering van Europese mkb-bedrijven;
3. de reikwijdte van de opleiding van het Enterprise Europe Network op het gebied van toegang tot financiering en vrijhandelsovereenkomsten uitbreiden;
4. betrouwbare, in aanmerking komende partijen aanmoedigen een aanvraag in te dienen om internationale netwerkpartners te worden in derde landen wanneer dit in overeenstemming is met de handelsprioriteiten van de EU.

Tijdpad: einde kwartaal 2 2022 voor de aanbevelingen a), b) en c); einde kwartaal 2 2025 voor aanbeveling d)

Aanbeveling 3 — Verbeter de monitoring en de doeltreffendheid op lange termijn van het initiatief Startup Europe

De Commissie moet het beheer van het initiatief Startup Europe verbeteren door:

1. specifieke indicatoren en streefdoelen te ontwikkelen om de algemene doeltreffendheid van het initiatief te meten, met inbegrip van de duurzaamheid van projectactiviteiten;
2. te zorgen voor coördinatie en samenwerking met andere EU- en nationale instrumenten die de groei en de internationalisering van startende ondernemingen ondersteunen;
3. selectiecriteria vast te stellen om voorrang te geven aan projecten die startende ondernemingen helpen hun potentieel en concurrentievermogen ten volle te ontwikkelen en aldus bij te dragen tot groei en werkgelegenheid in de EU.

Tijdpad: einde kwartaal 4 2022 voor de aanbevelingen a) en c); einde kwartaal 1 2023 voor aanbeveling b)

Dit verslag werd door kamer IV onder leiding van de heer Mihails Kozlovs, lid van de Europese Rekenkamer, te Luxemburg vastgesteld op 5 april 2022.

Bijlagen

Bijlage I — Beleidsdocumenten met impact op de internationalisering van het mkb

Bijlage II — Belangrijkste EU-instrumenten ter ondersteuning van de internationalisering van het mkb

Bron: ERK, gebaseerd op het overzicht van de Commissie van EU-instrumenten die bijdragen tot de internationalisering van Europese ondernemingen (november 2020) en andere bronnen van de Commissie.

Bijlage III — Enquêtemethode

De controle bestond uit twee enquêtes: één onder leden van het Enterprise Europe Network en één onder handelsbevorderende organisaties.

Enquête onder de leden van het Enterprise Europe Network

De enquête onder de leden van het Enterprise Europe Network was toegespitst op de bijdrage van het netwerk aan de internationalisering van het mkb en de coördinatie/samenwerking van het netwerk met de belangrijkste EU-instrumenten op dit gebied. De enquête was gericht aan 94 coördinatoren en 436 partners van het netwerk en de respectieve responspercentages bedroegen 83 % en 31 %.

Mogelijke antwoorden voor elke vraag waren “Zeer tevreden”, “Tevreden”, “Ontevreden”, “Zeer ontevreden”, “Geen mening / niet van toepassing”. Naast de standaardantwoorden konden de respondenten ook suggesties doen of algemene opmerkingen maken.

Enquête onder handelsbevorderende organisaties

Deze enquête werd toegezonden aan 32 Europese handelsbevorderende organisaties, waarvan er 13 (41 %) hebben gereageerd. De enquête was toegespitst op de belangrijkste EU-instrumenten voor de internationalisering van het mkb en hun complementariteit met nationale instrumenten op dit gebied.

Bijlage IV — Doelstellingen van Startup Europe-projecten

Acroniemen en afkortingen

Woordenlijst

Doorgroeiende onderneming: kleine onderneming die de overgang van startende onderneming naar een groeifase heeft gemaakt, gedefinieerd als een gemiddelde jaarlijkse groei over een periode van drie jaar van meer dan 20 %.

European Trade Promotion Organisations’ Association: de Europese vereniging van nationale en regionale handelsbevorderende organisaties.

Horizon 2020 (H2020): het programma voor onderzoek en innovatie van de EU voor de periode 2014‑2020.

Mkb (midden- en kleinbedrijf) / kmo (kleine en middelgrote ondernemingen): een op omvang gebaseerde definitie van ondernemingen en andere organisaties op grond van het aantal personeelsleden en bepaalde financiële criteria. Kleine ondernemingen hebben minder dan vijftig personeelsleden in dienst en een omzet of een balanstotaal van maximaal 10 miljoen EUR. Middelgrote ondernemingen hebben minder dan 250 personeelsleden in dienst en een omzet van maximaal 50 miljoen EUR of een balanstotaal van maximaal 43 miljoen EUR.

Mkb-instrument: financieel instrument, beheerd door Easme in het kader van Horizon 2020, dat het mkb gemakkelijk toegang biedt tot middelen voor onderzoeks- en innovatieprojecten.

Oorsprongsregels: de criteria die worden gebruikt om te bepalen uit welk land een product afkomstig is. De toepassing van voorkeurtarieven in het kader van een vrijhandelsovereenkomst met een niet-EU-land is afhankelijk van het certificaat van oorsprong van de betrokken goederen.

Portaal Access2Markets: EU-databank voor uitvoerende bedrijven, met informatie over accijnzen, belastingen, productvoorschriften en andere voorschriften voor alle EU-landen en meer dan 135 andere markten over de hele wereld.

Richtsnoeren voor betere regelgeving van de Europese Commissie: een reeks interne instructies voor het personeel van de Commissie om de doelstellingen van “betere regelgeving” te verwezenlijken, met inbegrip van uitgebreide evaluaties en effectbeoordelingen om ervoor te zorgen dat wetgeving en uitgavenprogramma’s efficiënt, doeltreffend, relevant en samenhangend zijn, en dat optreden op EU-niveau daadwerkelijk een toegevoegde waarde heeft.

Startende onderneming: nieuwe zakelijke onderneming, met name een mkb-bedrijf of een micro-onderneming waarvoor kapitaalinvestering is vereist.

Start-upecosysteem: gedeelde gemeenschappelijke middelen, meestal in een straal van honderd kilometer rond een centraal punt, ten gunste van lokale startende ondernemingen en bestaande uit beleidsmakers, accelerators, starterscentra, coworkingruimten, onderwijsinstellingen en financieringsgroepen.

Vrijhandelsovereenkomsten: EU-handelsovereenkomsten met derde landen die wederzijdse openstelling van markten ten aanzien van ontwikkelde landen en opkomende economieën mogelijk maken door preferentiële toegang tot de markten te bieden.

Antwoorden van de Commissie

https://www.eca.europa.eu/nl/Pages/DocItem.aspx?did=61072

Tijdlijn

https://www.eca.europa.eu/nl/Pages/DocItem.aspx?did=61072

Controleteam

In de speciale verslagen van de ERK worden de resultaten van haar controles van EU-beleid en -programma’s of beheersthema’s met betrekking tot specifieke begrotingsterreinen uiteengezet. Bij haar selectie en opzet van deze controletaken zorgt de ERK ervoor dat deze een maximale impact hebben door rekening te houden met de risico’s voor de prestaties of de naleving, de omvang van de betrokken inkomsten of uitgaven, de verwachte ontwikkelingen en de politieke en publieke belangstelling.

Deze doelmatigheidscontrole werd uitgevoerd door controlekamer IV “Marktregulering en concurrerende economie”, die onder leiding staat van ERK-lid Mihails Kozlovs. De controle werd geleid door ERK-lid Ivana Maletić, ondersteund door Sandra Diering, kabinetschef, Tea Japunčić, kabinetsattaché, en John Sweeney, hoofdmanager.

Alvaro Garrido-Lestache Angulo was taakleider, en het controleteam bestond uit de auditors Wayne Codd, Christian Detry, Satu Levelä-Ylinen, Juan Antonio Vazquez en Wolfgang Schwender. Thomas Everett verleende taalkundige ondersteuning.

Van links naar rechts: Tea Japunčić, Satu Levelä-Ylinen, Christian Detry, Sandra Diering, Alvaro Garrido-Lestache Angulo, Wayne Codd, Ivana Maletić, Thomas Everett, Wolfgang Schwender, Juan Antonio Vazquez, John Sweeney.

Voetnoten

¹ Annual Report on European SMEs 2020/2021. SME Performance Review 2020/2021. Europese Commissie, juli 2021.

² Højbjerre Brauer Schultz, gebaseerd op wereldinput-outputtabellen (WIOT) en Eurostat. Studie van 2018. 25 years of the European Single Market.

³ Uitgave 2021. Studie van DG TRADE. EU Exports to the World: Effects on Employment.

⁴ DG TRADE Statistical Guide. Europese Commissie, augustus 2021.

⁵ Mededeling van de Commissie “Denk eerst klein” — Een “Small Business Act” voor Europa”, COM(2008)0394 definitief, herzien in COM(2011) 78.

⁶ Speciale verslagen van de ERK nrs. 20/2017 over de mkb-garantiefaciliteit, 17/2019 over durfkapitaal, 2/2020 over het kmo-instrument en 25/2020 over de kapitaalmarktenunie.

⁷ Opportunities for the internationalisation of European SMEs. In opdracht van de Europese Commissie, 2010.

⁸ Studie van het Europees Parlement How to support the internationalisation of SMEs and microenterprises, 2017.

⁹ Study on Support Services for SMEs in International Business, Europese Commissie, 2013.

¹⁰ Overview of EU instruments contributing to internationalisation, Europese Commissie.

¹¹ Artikel 5, lid 3, punt d), van Verordening (EU) nr. 1301/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 betreffende het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling.

¹² Verordening (EU) 2021/1060 van het Europees Parlement en de Raad van 24 juni 2021 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds Plus, het Cohesiefonds, het Fonds voor een rechtvaardige transitie en het Europees Fonds voor maritieme zaken, visserij en aquacultuur en de financiële regels voor die fondsen en voor het Fonds voor asiel, migratie en integratie, het Fonds voor interne veiligheid en het Instrument voor financiële steun voor grensbeheer en visumbeleid.

¹³ Oorsprongsregels op het portaal Access2Markets, DG TRADE, Europese Commissie.

¹⁴ SMEunited Statement on the World Trade Organisation’s MSMEs Workstream: How to Make International Trade Fit for MSMEs, 19 februari 2020.

¹⁵ Verslag van de Commissie over de uitvoering van EU-handelsovereenkomsten, COM(2020) 705 final.

¹⁶ Implementation of Free Trade Agreements, Comité van de Regio’s en Eurochambres, 2019.

¹⁷ ECON and Eurochambers Survey Results Note on the Implementation of Free Trade Agreements.

¹⁸ Verordening (EU) nr. 1287/2013 tot vaststelling van het programma Cosme.

¹⁹ Gegevens van het klanttevredenheidsonderzoek van het Enterprise Europe Network van 2021.

²⁰ Interim Evaluation of the COSME Programme, bijlage B bij het ontwerp-eindverslag: Business Management Capacity thematic area (EEN), Technopolis Group for the European Commission, december 2017.

²¹ Guide for Applicants, Call for proposals: COS-WP2014-2-1. COSME Enterprise Europe Network 2015‑2020.

²² Towards a joint EU-Member States agenda for the internationalisation of SMEs, standpuntnota van de European Trade Promotion Organisations Association, november 2020.

²³ Programma voor de interne markt, Call for expressions of interest for International Network Partners of the Enterprise Europe Network, SMP-COSME-2021-EEN-INTERNATIONAL.

²⁴ Europese Commissie. Flash Eurobarometer 421 Internationalisation of SMEs report, oktober 2015.

²⁵ Handleiding van de Commissie over het Enterprise Europe Network “Enhancing services to improve the export & import performance of European companies under EU Free Trade Agreements (FTAs)”, november 2019.

²⁶ Website van de Europese Commissie over industrieel leiderschap.

²⁷ Webpagina Funding & tender opportunities van de Europese Commissie.

²⁸ MTB & Crunchbase, Tech Startup M&As — 2018 Report, blz. 11 en 13.

Contact

EUROPESE REKENKAMER
12, rue Alcide De Gasperi
L-1615 Luxemburg
LUXEMBURG

Tel. +352 4398-1
Inlichtingen: eca.europa.eu/nl/Pages/ContactForm.aspx
Website: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Meer gegevens over de Europese Unie vindt u op internet via de Europaserver (https://europa.eu).

Luxemburg: Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2022

PDF	ISBN 978-92-847-7730-3	ISSN 1977-575X	doi:10.2865/525491	QJ-AB-22-005-NL-N
HTML	ISBN 978-92-847-7711-2	ISSN 1977-575X	doi:10.2865/845759	QJ-AB-22-005-NL-Q

AUTEURSRECHT

© Europese Unie, 2022

Het beleid van de Europese Rekenkamer (ERK) inzake hergebruik is uiteengezet in Besluit nr. 6-2019 van de ERK over het opendatabeleid en het hergebruik van documenten.

Tenzij anders aangegeven (bijv. in afzonderlijke auteursrechtelijke mededelingen), wordt voor inhoud van de ERK die eigendom is van de EU een licentie verleend in het kader van de Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)-licentie. Als algemene regel geldt derhalve dat hergebruik is toegestaan mits de bron correct wordt vermeld en eventuele wijzigingen worden aangegeven. De hergebruiker van ERK-inhoud mag de oorspronkelijke betekenis of boodschap niet wijzigen. De ERK is niet aansprakelijk voor mogelijke gevolgen van hergebruik.

Aanvullende toestemming moet worden verkregen indien specifieke inhoud personen herkenbaar in beeld brengt, bijvoorbeeld op foto’s van personeelsleden van de ERK, of werken van derden bevat.

Indien dergelijke toestemming wordt verkregen, wordt de bovengenoemde algemene toestemming opgeheven en zullen beperkingen van het gebruik daarin duidelijk worden aangegeven.

Wilt u inhoud gebruiken of reproduceren die geen eigendom van de EU is, dan dient u de auteursrechthebbende mogelijk rechtstreeks om toestemming te vragen.

Software of documenten waarop industriële-eigendomsrechten rusten, zoals octrooien, handelsmerken, geregistreerde ontwerpen, logo’s en namen, zijn uitgesloten van het beleid van de ERK inzake hergebruik.

De groep institutionele websites van de Europese Unie met de domeinnaam “europa.eu” bevat links naar sites van derden. Aangezien de ERK geen controle heeft over deze sites, wordt u aangeraden kennis te nemen van hun privacy- en auteursrechtbeleid.

Gebruik van het ERK-logo

Het logo van de ERK mag niet worden gebruikt zonder voorafgaande toestemming van de ERK.

Hoe neemt u contact op met de EU?

Kom langs
Er zijn honderden Europe Direct-informatiecentra overal in de Europese Unie. U vindt het adres van het dichtstbijzijnde informatiecentrum op: https://europa.eu/european-union/contact_nl

Bel of mail
Europe Direct is een dienst die uw vragen over de Europese Unie beantwoordt. U kunt met deze dienst contact opnemen door:

• te bellen naar het gratis nummer: 00 800 6 7 8 9 10 11 (bepaalde telecomaanbieders kunnen wel kosten in rekening brengen),
• te bellen naar het gewone nummer: +32 22999696, of
• een e-mail te sturen via: https://europa.eu/european-union/contact_nl

Waar vindt u informatie over de EU?

Online
Informatie over de Europese Unie in alle officiële talen van de EU is beschikbaar op de Europa-website op: https://europa.eu/european-union/index_nl

EU-publicaties
U kunt publicaties van de EU downloaden of bestellen op: https://op.europa.eu/nl/publications (sommige zijn gratis, andere niet). Als u meerdere exemplaren van gratis publicaties wenst, neem dan contact op met Europe Direct of uw plaatselijke informatiecentrum (zie https://europa.eu/european-union/contact_nl).

EU-wetgeving en aanverwante documenten
Toegang tot juridische informatie van de EU, waaronder alle EU-wetgeving sinds 1951 in alle officiële talen, krijgt u op EUR-Lex op: https://eur-lex.europa.eu

Open data van de EU
Het opendataportaal van de EU (https://data.europa.eu/nl) biedt toegang tot datasets uit de EU. Deze gegevens kunnen gratis worden gedownload en hergebruikt, zowel voor commerciële als voor niet-commerciële doeleinden.