Wybór i monitorowanie projektów finansowanych w ramach EFRR i EFS w latach 2014-2020 są nadal ukierunkowane głównie na produkty

Streszczenie

I

W okresie programowania 2014-2020 UE przeznaczyła niemal 349,4 mld euro na realizację celów związanych z polityką spójności. Polityka ta ma za zadanie przyczyniać się do tworzenia nowych miejsc pracy, konkurencyjności przedsiębiorstw, wzrostu gospodarczego, zrównoważonego rozwoju i poprawy jakości życia obywateli. Z myślą o realizacji tych celów w państwach członkowskich przydzielane są środki finansowe na projekty realizowane przez beneficjentów. Organy państw członkowskich wybierają projekty, które mają zostać zrealizowane, i monitorują ich wykonanie. Kwestią o zasadniczym znaczeniu jest przydział finansowania w sposób skuteczny, tak by osiągnięte zostały zakładane rezultaty.

II

Dążąc do realizacji tego celu, w latach 2014-2020 Komisja wdrożyła szereg działań mających zwiększyć nacisk na osiąganie rezultatów. W swych wcześniejszych sprawozdaniach Trybunał z zadowoleniem odniósł się do usprawnień osiągniętych dzięki tym działaniom. Wskazał jednak również na szereg uchybień, jeśli chodzi o skuteczność tych działań oraz jakość informacji uzyskiwanych w toku monitorowania wydatków na politykę spójności. W niniejszym sprawozdaniu skonsolidowano te dotychczasowe ustalenia i uzupełniono je o nowe informacje.

III

Trybunał przeanalizował, w jakim stopniu nacisk na rezultaty został uwzględniony w procedurach wyboru projektów oraz na ile Komisja i państwa członkowskie są w stanie wykazać, że budżet unijny jest właściwie wykorzystywany. W tym celu zbadał mechanizmy wyboru i monitorowania projektów realizowanych z wykorzystaniem finansowania w ramach polityki spójności.

IV

Trybunał stwierdził, że pomimo wieloletnich zamierzeń koncepcja procedur wyboru, jak i same procesy nadal koncentrują się na produktach i absorpcji środków, a nie na rezultatach. Ponadto niedociągnięcia w mechanizmach monitorowania utrudniły ocenę tego, w jakim stopniu finansowanie unijne przyczyniało się do realizacji celów UE i państw członkowskich. W odniesieniu do PO, w przypadku których przeprowadzono wizyty kontrolne, Trybunał sformułował następujące ustalenia.

• Jeśli chodzi o wybór projektów, potencjalni beneficjenci otrzymali wyczerpujące informacje i odpowiednie wsparcie w uzyskaniu dostępu do unijnego finansowania. Przeanalizowane procedury miały zapewniać wybór projektów odpowiadających celom PO, lecz w kryteriach wyboru rzadko wymagano od wnioskodawców określenia wymiernych wskaźników rezultatu na poziomie projektu. Ponadto w większości przypadków wybór projektów odbywał się na zasadzie kolejności zgłoszeń. Jedynie w ramach jednej procedury wyboru złożone wnioski oceniono na skali punktowej, a uzyskane wyniki porównano ze sobą.
• W odniesieniu do monitorowania Trybunał stwierdził, że systemy monitorowania zaczęły działać na późnym etapie, głównie z powodu opóźnień w przyjmowaniu ram ustawodawczych. Wciąż utrzymują się uchybienia w niektórych systemach informatycznych służących do gromadzenia i agregowania danych z monitorowania. Ponadto powolne postępy w kontrolowaniu odnośnych systemów monitorowania doprowadziły do tego, że obecnie może już nie być czasu na podjęcie ewentualnych niezbędnych działań naprawczych przed dokonaniem przeglądu wyników w 2019 r.
• Informacje z monitorowania w większości nadal koncentrują się na produktach. W swoim głównym sprawozdaniu dotyczącym pomiaru osiągnięć Komisja przedstawiła informacje na temat poczynionych postępów z punktu widzenia najważniejszych wskaźników produktu oraz realizacji finansowania. Niewiele informacji dostępnych jest natomiast na temat osiągniętych rezultatów.

V

Trybunał sformułował zatem następujące zalecenia:

• W celu zapewnienia spójnego, rzeczywiście ukierunkowanego na rezultaty podejścia do wyboru projektów państwa członkowskie powinny dopilnować, by dokonywano porównania wniosków o dofinansowanie, a także powinny wymagać od beneficjentów określenia co najmniej jednego autentycznego wskaźnika rezultatu dla każdego projektu oraz przeprowadzić ocenę oczekiwanych rezultatów i wskaźników w sprawozdaniu z oceny wniosków.
• Państwa członkowskie powinny, w celu zapewnienia monitorowania ukierunkowanego na rezultaty, zawrzeć w umowie o dofinansowanie co najmniej jeden autentyczny i wyrażony ilościowo wskaźnik rezultatu przyczyniający się do osiągnięcia wskaźników rezultatu określonych na poziomie programu operacyjnego, a Komisja powinna określić wspólne wskaźniki rezultatu dla EFRR na podstawie wspólnej definicji „rezultatów”.
• Komisja powinna udoskonalić sprawozdawczość na temat osiągniętych wyników oraz dopilnować, by w 2019 r. dokonano wnikliwego przeglądu wyników.

Wstęp

Polityka spójności jest główną polityką inwestycyjną UE

01

Polityka spójności jest główną polityką inwestycyjną UE. Ma na celu wspieranie tworzenia miejsc pracy, konkurencyjności przedsiębiorstw, wzrostu gospodarczego, zrównoważonego rozwoju i poprawy jakości życia obywateli. Około jednej trzeciej budżetu UE jest przeznaczane na politykę spójności. Według cen bieżących w okresie programowania 2000-2006 było to około 230 mld euro, w latach 2007-2013 – 346,5 mld euro, a w latach 2014-2020 – 349,4 mld euro.

02

Polityka spójności jest realizowana za pośrednictwem Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) i Funduszu Spójności. Fundusze te, wraz z Europejskim Funduszem Rolnym na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz Europejskim Funduszem Morskim i Rybackim (EFMR), tworzą wspólnie europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne. Są one wdrażane za pośrednictwem programów operacyjnych (PO), w których określa się priorytety inwestycyjne i cele szczegółowe¹. W PO wskazane jest także, w jaki sposób środki finansowe będą wykorzystywane w okresie programowania na finansowanie projektów. PO są realizowane przez państwa członkowskie i regiony. Oznacza to, że państwa członkowskie i regiony wybierają, monitorują i oceniają projekty.

Zorientowanie na osiąganie rezultatów stanowi kluczowy priorytet Komisji i państw członkowskich na lata 2014-2020

03

Strategia „Europa 2020” to dziesięcioletnia strategia UE na rzecz zatrudnienia i wzrostu gospodarczego. Została ona zainicjowania w 2010 r. w celu stworzenia warunków dla inteligentnego, zrównoważonego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. Z myślą o osiągnięciu celów i zamierzeń określonych w strategii „Europa 2020” Komisja podkreśliła w 2010 r. potrzebę zwiększenia skuteczności polityki spójności przez położenie większego nacisku na rezultaty².

04

W pakiecie ustawodawczym dotyczącym polityki spójności w okresie programowania 2014-2020 wprowadzone zostały zatem istotne zmiany zmierzające do lepszego ukierunkowania na ten cel³. Do głównych działań należą:

• Wprowadzenie warunków wstępnych⁴, co wymaga od państwa członkowskiego spełnienia do końca 2016 r. pewnych warunków niezbędnych w celu skutecznego wykorzystania europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (np. istnienie ram politycznych lub strategicznych). Jeden z warunków wstępnych, nr 7⁵, zobowiązuje do posiadania systemu „wskaźników rezultatu niezbędnych przy wyborze działań, które w najefektywniejszy sposób przyczyniają się do osiągnięcia pożądanych rezultatów, do monitorowania postępów w osiąganiu rezultatów”.
• Ustanowienie rezerwy wykonania, tj. odłożenie części unijnych środków finansowych przydzielonych na PO, które mogą zostać zwolnione jedynie, jeśli określony podzbiór wskaźników (głównie wskaźników wydatków/produktów) osiągnie uprzednio zdefiniowane cele pośrednie. Zwolnienie tej rezerwy w 2019 r. będzie zależało od przeglądu wyników, który ma zostać przeprowadzony w 2019 r.⁶.
• Wzmocniona logika interwencji w trakcie programowania⁷, zobowiązująca państwa członkowskie do oceny swoich potrzeb i do wyznaczenia zestawu rezultatów jeszcze przed rozważeniem, gdzie i jak mają być wydatkowane unijne fundusze spójności.
• Bardziej konsekwentne korzystanie ze wskaźników wykonania do pomiaru postępów w osiąganiu rezultatów⁸.

Znaczenie sposobu wyboru projektów i ich monitorowania dla osiągnięcia wyników

05

W 2017 r. Trybunał stwierdził⁹, że Komisja i państwa członkowskie z powodzeniem opracowały PO charakteryzujące się bardziej solidną logiką interwencji. Oznacza to, że w PO w spójny sposób określono cele interwencji (cele szczegółowe / rezultaty) oraz sposoby ich osiągnięcia (wymagane finansowanie, działania, które należy podjąć, i zakładane produkty).

06

Aby jednak zapewnić skuteczność polityki, ważne jest nie tylko wyznaczenie jasnych celów i uwzględnienie rezultatów w trakcie programowania. Istotną kwestią jest też to, by na etapie wdrażania PO stosować podejście ukierunkowane na rezultaty, gdyż o skuteczności polityki zdecyduje głównie jakość finansowanych projektów i ich wartość dodana z perspektywy wymiernych rezultatów. Dla osiągnięcia wyników znaczenie ma zatem zarówno wybór odpowiednich projektów i ich monitorowanie, jak i sprawozdawczość. Cykl wdrażania PO i wykaz zaangażowanych podmiotów przedstawiono na wykresie 1. Procedury istotne w kontekście kontroli przeprowadzonej przez Trybunał są zaznaczone na żółto.

Główni uczestnicy i ich zadania na etapie wyboru i monitorowania projektów

07

Projekty wybierane są przez organy krajowe i regionalne odpowiedzialne za zarządzanie PO. Instytucje zarządzające lub instytucje pośredniczące, na rzecz których delegują one uprawnienia, określają kryteria wyboru, powołują komisje odpowiedzialne za wybór projektów i decydują, które z projektów otrzymają finansowanie unijne. Komisja, mimo zasadniczej roli, jaką pełni w negocjacjach dotyczących PO, nie uczestniczy w procesie wyboru projektów. Pełni ona jednak rolę doradczą w komitetach monitorujących PO¹⁰, w których zatwierdza się metodykę i kryteria wykorzystywane do wyboru projektów. Zapewnia także wytyczne w oparciu o najlepsze praktyki i doświadczenia państw członkowskich.

08

Odpowiedzialność za monitorowanie projektów spoczywa na państwach członkowskich. Instytucje zarządzające monitorują realizację PO i projektów, agregują informacje z monitorowania i przedkładają Komisji roczne sprawozdania z realizacji. Przegląd wdrożenia PO i zatwierdzanie rocznych sprawozdań z realizacji należą do obowiązków komitetu monitorującego. Również w tym przypadku rola Komisji ogranicza się do wydawania wytycznych, badania realizacji PO wraz z instytucjami zarządzającymi i przekazywania uwag na temat rocznych sprawozdań z realizacji.

09

W ramach swoich obowiązków sprawozdawczych Komisja przedkłada doroczne podsumowanie rocznych sprawozdań z realizacji i sprawozdań strategicznych państw członkowskich (w 2017 r. i 2019 r.) organowi udzielającemu absolutorium (Parlament Europejski) oraz Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu i Komitetowi Regionów¹¹.

Zakres kontroli i podejście kontrolne

10

Kontrola przeprowadzona przez Trybunał miała na celu udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy wybór projektów finansowanych z EFRR i EFS w okresie programowania 2014-2020 i systemy ich monitorowania były zorientowane na rezultaty. Biorąc pod uwagę stopień zaawansowania realizacji PO i opierając się na wynikach już przeprowadzonych kontroli, niniejsza kontrola umożliwiła Trybunałowi po raz pierwszy prześledzenie „podejścia ukierunkowanego na rezultaty” w całym okresie realizacji, gdyż dostępne są już pierwsze rezultaty. Ma to również istotne znaczenie w kontekście przeglądu wyników zaplanowanego na 2019 r.

11

W pierwszej części przedstawiono analizę procedur wyboru stosowanych w ramach skontrolowanych PO. Trybunał ocenił koncepcję tych procedur, zwłaszcza ustalenie kryteriów wyboru i ich ukierunkowanie na rezultaty, a także etap oceny wniosków. W drugiej części Trybunał przeanalizował ustanowione systemy zarządzania i kontroli oraz monitorowanie sprawowane dotychczas przez instytucje zarządzające lub instytucje pośredniczące w przypadku PO objętych wizytami w ramach kontroli, co pozwoliło mu zmierzyć stopień osiągnięcia wyników operacyjnych na poziomie poszczególnych programów i na szczeblu krajowym. Trybunał dokonał przeglądu wiarygodności danych, ich dostępności oraz przydatności jako źródła istotnych informacji do celów zarządzania i sprawozdawczości wobec Komisji.

12

W sumie Trybunał przeanalizował 34 projekty (ich wykaz znajduje się w załączniku I). Skupił się przy tym na EFRR i EFS, a konkretniej na trzech następujących celach tematycznych¹² (opis 11 celów tematycznych zamieszczono w załączniku II):

• CT3, wzmacnianie konkurencyjności MŚP (16 projektów),
• CT8, promowanie trwałego i wysokiej jakości zatrudnienia oraz mobilności pracowników (12 projektów),
• CT9, promowanie włączenia społecznego, walka z ubóstwem i dyskryminacją (sześć projektów).

13

Trybunał skontrolował projekty wybrane bezpośrednio przez instytucję zarządzającą (bądź instytucję pośredniczącą) w ramach 20 procedur wyboru (zob. wykaz w załączniku III) w siedmiu PO realizowanych w czterech państwach członkowskich: w Republice Czeskiej, Francji, we Włoszech i w Finlandii (zob. wykaz w załączniku IV). PO i państwa członkowskie wybierano według poziomu istotności przyznanego finansowania i etapu realizacji projektów. Trybunał wybrał projekty na podstawie kwoty przyznanego dofinansowania i poziomu zaawansowania prac w momencie kontroli. Osie priorytetowe, priorytety inwestycyjne i cele szczegółowe, do których odnosiły się wybrane projekty, przedstawione zostały w załączniku V. Powiązane wskaźniki produktu i rezultatu wymienione są w załączniku VI dla EFRR i w załączniku VII dla EFS.

14

Trybunał dokonał także przeglądu działań podjętych przez Komisję ogólnie w odniesieniu do wyboru projektów i monitorowania programów operacyjnych finansowanych z EFS i EFRR.

Ustalenia

Wybór projektów jest w niewystarczającym stopniu ukierunkowany na rezultaty

15

Procedury wyboru ustanowione przez instytucje zarządzające powinny prowadzić do wyboru przede wszystkim tych projektów, które w największym stopniu odpowiadają wyznaczonym celom i z największym prawdopodobieństwem przyniosą rezultaty, jak również zapewnią wykorzystanie dostępnego finansowania zgodnie z przepisami. Trybunał sprawdził, w jakim stopniu rezultaty zostały odzwierciedlone w koncepcji procedur wyboru (np. w kryteriach stosowanych do oceny wniosku, w metodzie oceny projektów i w dokumentacji udostępnianej potencjalnym wnioskodawcom), jak również w samych procedurach wyboru, a tym samym w wybranych projektach.

16

Jak wynika z wcześniejszych prac kontrolnych Trybunału¹³, Komisja i państwa członkowskie z powodzeniem opracowywały PO charakteryzujące się bardziej solidną logiką interwencji, tj. PO z wyraźnym powiązaniem między potrzebami rozwojowymi, celami szczegółowymi i wskaźnikami rezultatu. Ta logika interwencji powinna być odzwierciedlona w procedurach wyboru projektów. Zdaniem Trybunału istnieje szereg kluczowych kryteriów, które instytucje zarządzające powinny uwzględnić podczas opracowywania procedur, by zapewnić ich ukierunkowanie na rezultaty:

• kryteria wyboru powinny zapewnić powiązanie projektów z celami PO;
• kryteria wyboru powinny wspierać wybór tych projektów, dla których ustanowiono nie tylko wymierne wskaźniki produktu, ale i wymierne wskaźniki rezultatu, co umożliwi pomiar osiągnięć w ramach projektów;
• należy zachęcać beneficjentów do przedkładania wniosków, by zapewnić dużą liczbę projektów do wyboru;
• ponadto wybór projektów powinien opierać się na bezpośrednim porównaniu wniosków w celu zidentyfikowania projektów najlepiej nadających się do finansowania i nadania im pierwszeństwa.

17

W kolejnych punktach (zob. pkt 18-38) opisano, w jakim zakresie instytucja zarządzające stosowały te zmienne przy rozpatrywaniu otrzymanych wniosków i czy kryteria te wpłynęły na wybór projektów zorientowanych na rezultaty.

Procedury wyboru sprzyjają wyborowi projektów odnoszących się do celów PO

18

W ramach ustawodawczych dla okresu programowania 2014-2020 ustanowiono dwa środki mające przyczyniać się do wyboru projektów odnoszących się do celów PO:

• w PO należy określić „kierunkowe zasady” wyboru projektów dla każdej osi priorytetowej¹⁴;
• instytucje zarządzające muszą opracować koncepcję procedur wyboru i kryteria, które „zapewniają, że operacje przyczynią się do osiągnięcia celów szczegółowych i rezultatów odpowiednich priorytetów”¹⁵.

19

Ponadto w odniesieniu do okresu 2014-2020 wprowadzono poniższe wymogi, by doprowadzić do wyboru projektów w większym stopniu ukierunkowanych na rezultaty:

• ogólny warunek wstępny nr 7 (zob. także pkt 4) przewiduje wymóg wprowadzenia „systemu wskaźników rezultatu niezbędnych przy wyborze działań, które w najefektywniejszy sposób przyczyniają się do osiągnięcia pożądanych rezultatów”;
• instytucje zarządzające muszą opracować procedury i kryteria wyboru, które „zapewniają, że operacje przyczynią się do osiągnięcia […] rezultatów odpowiednich priorytetów”¹⁶.

20

„Kierunkowe zasady” służą za wytyczne na potrzeby wyboru projektów, gdyż określają szczegółowo główne kryteria wyboru, jakie należy stosować. W połączeniu z opisem projektów, na rzecz których ma zostać przyznane finansowanie, przykładami i listą beneficjentów zapewniają one odpowiednie informacje na temat rodzaju projektów do objęcia finansowaniem w ramach każdego celu szczegółowego. Zasady te służą jako podstawa do opracowania kryteriów wyboru, a kryteria te z kolei mogą zawierać do nich bezpośrednie odniesienie.

21

Trybunał stwierdził, że w niektórych przypadkach zasady te miały ogólnikowy charakter. Wszystkie jednak zawierały odniesienie do potrzeby wyboru projektów zgodnych z celami szczegółowymi PO opisanymi w ramach każdej osi priorytetowej. Kryteria wyboru w przypadku analizowanych przez Trybunał procedur wyboru były spójne z kierunkowymi zasadami. Każda procedura obejmowała co najmniej jedno kryterium dotyczące powiązania projektu z celem szczegółowym i wkładu w jego realizację.

22

Ogólnie wnioski o dofinansowanie przeanalizowane przez Trybunał zostały ocenione względem kryteriów określonych w procedurze wyboru. Kontrolerzy Trybunału stwierdzili, że 34 projekty poddane kontroli odnosiły się do celów szczegółowych PO.

Podczas oceny wniosków o dofinansowanie w niewielkim stopniu koncentrowano się na rezultatach i rzadko uwzględniano wymierne rezultaty

23

Trybunał przeanalizował, w jaki sposób instytucje zarządzające dokonywały wyboru projektów w praktyce, w szczególności zaś istnienie we wniosku o dofinansowanie projektu wyraźnie określonych rezultatów i celów oraz towarzyszących im jasno zdefiniowanych, wymiernych wskaźników produktu i rezultatu (powiązanych z celami szczegółowymi). Trybunał zbadał ponadto, czy instytucje zarządzające oceniły zdolność każdego wnioskodawcy do osiągnięcia oczekiwanych rezultatów.

24

W przypadku 18 spośród 20 przeanalizowanych procedur wyboru kontrolerzy Trybunału stwierdzili, że uwzględniały one kryteria wymagające od beneficjentów opisu rezultatów oczekiwanych w projekcie (zob. załącznik VIII). Niemniej jedynie w czterech spośród 20 procedur przewidziano kryteria wymagające kwantyfikacji wskaźników rezultatu na poziomie projektu (procedury 17, 18, 19 i 20). W trzech przypadkach wskaźniki rezultatu nie odnosiły się bezpośrednio do wskaźników określonych na poziomie PO (zob. przykład w ramce 1).

25

Przeprowadzona przez Trybunał ocena 34 wniosków dotyczących wybranych projektów potwierdza te ustalenia. We wszystkich wnioskach przedstawiono wymierne informacje na potrzeby wskaźników produktu, które odpowiadały wskaźnikom na poziomie PO, lub dane takie można było uzyskać bezpośrednio z systemów informatycznych (na przykład dla wskaźników takich jak liczba przedsiębiorstw otrzymujących wsparcie). Tylko w 14 wnioskach uwzględniono jednak mierzalne informacje na temat zakładanych wskaźników rezultatu. W sześciu z nich wskaźniki rezultatu nie pokrywały się bezpośrednio ze wskaźnikami w PO. W pozostałych wnioskach zawarto głównie opis rezultatów (zob. wykres 2 i załącznik VIII).

26

W odniesieniu do oceny wniosków Trybunał stwierdził, że instytucje zarządzające oceniały ogólną wykonalność i prawdopodobieństwo pomyślnej realizacji projektów. O ile jednak przeprowadzono ocenę możliwości osiągnięcia oczekiwanych rezultatów dla wszystkich 18 projektów finansowanych z EFRR, ocena taka została wykonana jedynie w przypadku dwóch z 16 projektów EFS przeanalizowanych przez Trybunał. Kontrolerzy Trybunału stwierdzili także, że ocena możliwości osiągnięcia rezultatów w sprawozdaniach z oceny była niejasna, z wyjątkiem siedmiu przypadków¹⁷, które obejmowały bardziej szczegółowy opis adekwatności wskaźników i prawdopodobieństwa osiągnięcia celów.

27

W odniesieniu do oceny punktowej wniosków Trybunał stwierdził, że zapewnienie zakładanych rezultatów stanowiło element punktacji jedynie w 11 przypadkach. Oznacza to, że jeśli zaplanowane projekty pokrywały się z rodzajem działań określonych w procedurze wyboru, instytucje zarządzające zakładały, że przyczynią się one do realizacji celów PO. Nie zwracały one jednak uwagi na to, w jakim stopniu będzie to miało miejsce.

Beneficjentów zachęcano do ubiegania się o finansowanie

28

Aby zapewnić terminową absorpcję środków przez cały okres programowania, a jednocześnie zapewnić nacisk na rezultaty, konieczne jest uczestnictwo wystarczająco dużej liczby wnioskodawców, którzy będą składać dobrze opracowane wnioski. Stąd odpowiednie rozpowszechnienie zaproszenia do składania wniosków oraz zapewnienie przez instytucje zarządzające odpowiednich wytycznych wnioskodawcom stanowią ważne czynniki decydujące o ogólnej skuteczności procedur wyboru. Większa populacja wnioskodawców przekłada się na wyższe prawdopodobieństwo wyboru lepszych projektów.

29

Działania ukierunkowane na rozpowszechnianie zaproszeń do składania wniosków wśród potencjalnych oferentów zostały przygotowane przez instytucje zarządzające na podstawie szczegółowych wymogów określonych w rozporządzeniu UE. Działania te były przedkładane komitetowi monitorującemu do zatwierdzenia w ramach strategii komunikacji PO wymaganej przepisami rozporządzenia¹⁸.

30

Trybunał stwierdził, że instytucje zarządzające zachęcały beneficjentów do uczestnictwa w procedurach wyboru. Po pierwsze korzystały one z szeregu kanałów, by rozpowszechnić informacje o zaproszeniu do składania wniosków wśród potencjalnych wnioskodawców. Pomogły w tym między innymi izby handlowe, lokalne stowarzyszenia przedsiębiorców i narzędzia online. Instytucje zarządzające wykorzystywały także partnerów do rozpowszechniania informacji na temat planowanych zaproszeń do składania wniosków w ramach ich sieci, na podstawie informacji uzyskanych od komitetów monitorujących.

31

Co więcej, wytyczne dotyczące finansowania zapewnione przez instytucje zarządzające wnioskodawcom były dostępne publicznie i, z wyjątkiem jednej instytucji zarządzającej w czasie przeprowadzania kontroli, określały jasne warunki otrzymania wsparcia, zapewniały szczegółowe informacje na temat procedury składania wniosków i mechanizmów finansowania, a także zawierały wyraźne odniesienie do stosowanych kryteriów wyboru.

Procedury wyboru zwykle nie obejmowały porównania między wnioskami o dofinansowanie, co stwarzało ryzyko, że najlepsze projekty nie zostaną wybrane

32

Podczas przeglądu procedur Trybunał sprawdził, czy projekty przedłożone do finansowania zostały porównane między sobą. Jest to kolejny istotny środek zapewniający wybór projektów w największym stopniu ukierunkowanych na rezultaty.

33

W ramach zarządzania dzielonego za ustanowienie procedur wyboru odpowiadały instytucje zarządzające, a za ich zatwierdzenie – komitety monitorujące, na podstawie wymogów ustanowionych w rozporządzeniach unijnych¹⁹ i w wytycznych Komisji²⁰. Ani rozporządzenia w sprawie europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, ani wytyczne Komisji nie precyzują, jakiego rodzaju procedury wyboru należy użyć. Decyzja w tej kwestii leży w gestii instytucji zarządzających.

34

Spośród 20 procedur przeanalizowanych przez Trybunał 10 było tymczasowymi zaproszeniami do składania wniosków, sześć – stałymi zaproszeniami, trzy stanowiły procedury udzielenia zamówienia z wolnej ręki, a jedna była ponowieniem zaproszenia do składania wniosków (zob. także informacje szczegółowe w załączniku III). Trybunał stwierdził, że w żadnej z procedur, oprócz jednej (IT, PO Piemontu, nr 13) nie dokonano porównania wniosków o dofinansowanie. W konsekwencji nie można wykluczyć, że finansowaniem nie objęto najlepszych projektów. Do pewnego stopnia efekt ten złagodzono w przypadku niektórych PO będących przedmiotem kontroli, dla których przeprowadzono nieformalny (PO we Francji i w Finlandii) lub formalny (włoski PO dla regionu Apulii) wybór wstępny, umożliwiając instytucjom zarządzającym ograniczenie liczby wniosków do najodpowiedniejszych projektów. Ustalenia Trybunału są następujące:

• 15 z 20 procedur było realizowanych według kolejności zgłoszeń, a wniosek był wybierany, jeśli spełniał kryteria i dostępne były wystarczające środki. W przypadku 13 procedur dokonano formalnego lub nieformalnego wyboru wstępnego. Trybunał stwierdził, że w ramach niektórych procedur wymagane było osiągnięcie minimalnej liczby punktów (zob. procedury wyboru nr 4, 5 w POPIK w Republice Czeskiej oraz 16, 17, 18, 19 i 20 w fińskim PO).
• W trzech przypadkach udzielenia zamówienia z wolnej ręki już z samej definicji nie było konkurencji (zob. procedury wyboru nr 1, 3 i 12).
• W jednym przypadku (PO Piemontu we Włoszech, procedura wyboru nr 8)²¹ finansowaniem objęto projekty wybrane w poprzednim okresie programowania 2007-2013, w przypadku których przedłożono po prostu czas ich trwania. Pozwoliło to IP uniknąć przerw w szkoleniach przeznaczonych dla ludzi młodych i rozpocząć absorpcję środków finansowych, ale uniemożliwiło także uczestnictwo potencjalnych nowych wnioskodawców.

Jakość monitorowania danych jest zagrożona, a samo monitorowanie jest w większości ukierunkowane na produkty

35

Trybunał sprawdził, czy systemy monitorowania pozwalały na systematyczne gromadzenie danych na temat szczegółowych wskaźników, umożliwiając w ten sposób pomiar postępów poczynionych na poziomie projektu, programu i UE. Przeanalizował także, czy sprawozdawczość na ten temat umożliwiała wykazanie pomyślnej realizacji finansowanych projektów, a tym samym skutecznego i wydajnego wykorzystania środków z budżetu UE.

36

Poniższy rozdział zawiera dokonaną przez Trybunał ocenę niezbędnych warunków umożliwiających monitorowanie i sprawozdawczość w zakresie osiągania celów. Trybunał sprawdził w pierwszej kolejności, czy instytucje zarządzające ustanowiły skutecznie funkcjonujące systemy monitorowania przed rozpoczęciem wypłaty środków finansowych. Zbadał również, czy informacje dotyczące osiągniętych wyników zgłoszone przez beneficjentów były wiarygodne, kompletne i aktualne, a także przeanalizował rolę instytucji zarządzających i Komisji.

37

Ponadto Trybunał sprawdził, czy ustanowione systemy dostarczały informacji na temat wykonania zadań z ukierunkowaniem na rezultaty, a zwłaszcza czy dostarczały miarodajnych i zagregowanych informacji, co stanowi kluczowy element umożliwiający sprawozdawczość na temat skutecznego wykorzystania środków finansowych na poziomie państw członkowskich i UE w drodze corocznego monitorowania i sprawozdawczości.

Zapewnienie jakości monitorowania danych może nie zostać dokonane na czas przed przeglądem wyników w 2019 r.

38

Monitorowanie postępów PO w realizacji celów odbywa się na podstawie danych gromadzonych z różnych źródeł. Dane te są gromadzone na poziomie PO i państwa członkowskiego i stanowią podstawę do sporządzania sprawozdań przesyłanych komitetowi monitorującemu PO oraz Komisji. W celu przedstawienia prawidłowego obrazu sytuacji na poziomie PO lub państwa członkowskiego istotne jest, by zgromadzone dane były wiarygodne, kompletne i aktualne. Dlatego instytucje zarządzające muszą ustanowić system monitorowania obejmujący gromadzenie danych i sprawdzanie ich źródeł. W celu uzyskania pewności co do jakości danych Komisja opiera się na pracach kontrolnych instytucji audytowych na poziomie państwa członkowskiego, jak też na swoich własnych kontrolach.

39

W kontekście przeglądu wyników istotne jest również, by zarówno dane, jak i systemy je generujące były kontrolowane jak najwcześniej, tak aby umożliwić organom państw członkowskich zaradzenie wszelkim stwierdzonym uchybieniom dotyczącym jakości na długo przed końcem czerwca 2019 r. Wtedy bowiem do Komisji przesyłane będą roczne sprawozdania z realizacji za 2018 r. – stanowiące podstawę przeglądu wyników i ewentualnego przydzielenia środków z rezerwy wykonania.

W rozbudowanych przepisach unijnych określono sposób zorganizowania przez państwa członkowskie systemów monitorowania na lata 2014-2020

40

Z myślą o systematycznym gromadzeniu i monitorowaniu danych generowanych na poziomie PO w ramach regulacyjnych na okres programowania 2014-2020 wprowadzono szereg zmian dotyczących mechanizmów gromadzenia i monitorowania danych:

• Instytucje zarządzające muszą ustanowić system zarządzania i kontroli obejmujący odpowiednie systemy sprawozdawczości i monitorowania²².
• Instytucje zarządzające odpowiadają za stworzenie skomputeryzowanego systemu rejestracji wszystkich danych dotyczących wskaźników w PO²³ na potrzeby monitorowania i sprawozdawczości.
• Zgodnie z ogólnym warunkiem wstępnym nr 7 instytucje zarządzające muszą wprowadzić system „wskaźników rezultatu niezbędnych przy wyborze działań, które w najefektywniejszy sposób przyczyniają się do osiągnięcia pożądanych rezultatów, do monitorowania postępów w osiąganiu [tych] rezultatów”²⁴. Wymagane było wykazanie spełnienia wszystkich warunków wstępnych w PO do dnia 31 grudnia 2016r.²⁵ (zob. pkt 4).
• Od państw członkowskich wymagano zapewnienia do dnia 31 grudnia 2015 r.²⁶, by wymiana wszystkich informacji między beneficjentami a instytucją zarządzającą, instytucjami certyfikującymi, instytucjami audytowymi i instytucjami pośredniczącymi mogła odbywać się elektronicznie²⁷.

41

Komisja sformułowała także szczegółowe wytyczne²⁸ dla swoich pracowników i organów odpowiedzialnych państw członkowskich dotyczące wspólnej metody oceny systemów zarządzania i kontroli w państwach członkowskich, w tym istnienia odpowiednich systemów monitorowania i sprawozdawczości.

Informacje na temat osiągniętych wyników nie zawsze są wiarygodne, kompletne i aktualne, co ma wpływ na sprawozdania z realizacji przygotowywane przez państwa członkowskie

Dane zgłaszane przez beneficjentów

42

W przypadku EFRR niejednokrotnie dane na potrzeby wskaźników rezultatu pochodzą z krajowych urzędów statystycznych (zob. przykłady w załączniku VI). Pozostałe dane pochodzą natomiast od beneficjentów. W przypadku EFS większość danych ujętych w sprawozdaniach zebrano od beneficjentów (zob. załącznik VII). Instytucje zarządzające sprawdzają, czy dane zgromadzone od beneficjentów są poprawne na moment zakończenia projektu, po otrzymaniu od nich końcowego sprawozdania. W trakcie realizacji projektów kontrole mogą odbywać się też wyrywkowo na podstawie próby.

43

Szereg kontroli wiarygodności i spójności danych dostarczonych przez beneficjentów przeprowadza się w sposób automatyczny w ramach systemów, zwłaszcza w przypadku EFS. Instytucje zarządzające dysponują także narzędziami do monitorowania kompletności danych przekazywanych przez uczestników, co pozwala upominać beneficjentów, którzy dostarczyli niekompletne dane, by przekazali dalsze informacje.

44

Kontrola przeprowadzona przez Trybunał ujawniła problemy dotyczące jakości zgromadzonych danych. Stwierdzono ogólny problem związany z kompletnością i poprawnością danych dotyczących uczestników działań współfinansowanych w ramach EFS. Dane te są uznawane w ustawodawstwie krajowym jako dane wrażliwe²⁹, więc to użytkownicy decydują, czy je podadzą. Ponadto państwom członkowskim i Komisji trudno jest sprawdzić ich poprawność. Dodatkowe uchybienie w zakresie gromadzenia danych przedstawiono w ramce 2.

45

Podczas kontroli wiarygodności danych dotyczących wyników (2014-2020) Komisja zgłosiła inne problemy z tym związane, na przykład:

• brak zgromadzonych danych, co skutkowało niezarejestrowaniem informacji o osiągniętych wynikach, a tym samym pominięciem ich podczas pomiaru postępów w realizacji PO i niewłaściwym zrozumieniem sytuacji;
• niewłaściwe zrozumienie definicji wspólnych wskaźników (na przykład wspólnego wskaźnika produktu nr 26 „przedsiębiorstwa współpracujące z organizacjami badawczymi”) przez instytucje zarządzające, skutkujące przeszacowaniem liczby firm ujętych w ramach tego wskaźnika;
• podwójne liczenie / brak ograniczenia wskaźnika „populacji objętej programem” do liczby mieszkańców obszaru, co prowadzi do niespójności danych.

Dostępność i wiarygodność informacji dotyczących osiągniętych wyników

46

Istnienie funkcjonalnych systemów monitorowania w momencie rozpoczęcia realizacji programów przez instytucje zarządzające to kluczowy element zapewniający terminowe generowanie danych dotyczących wyników i umożliwiający prowadzenie monitorowania.

47

Późne zatwierdzenie (w grudniu 2013 r.) ram ustawodawczych na lata 2014-2020 na poziomie UE spowodowało opóźnienie w pracach nad systemami informatycznymi służącymi do monitorowania. W przypadku wskaźników EFS dodatkowym czynnikiem opóźniającym prace były komplikacje związane z wrażliwymi danymi i z definicją wskaźników, co wymagało dalszych dyskusji, które przeciągnęły się aż do 2014 r. Przyczyniło się to do dodatkowego opóźnienia prac nad systemami informatycznymi. W dwóch przypadkach do opóźnień doprowadziły inne czynniki: reorganizacja regionów (PO Lorraine et Vosges we Francji) oraz konieczność opracowania nowego systemu informatycznego dla wszystkich funduszy ESI w Republice Czeskiej.

48

Efekty tych opóźnień są widoczne w poziomie realizacji warunku wstępnego nr 7 w zakresie istnienia systemu wskaźników rezultatu. Na koniec 2016 r., czyli w terminie przewidzianym na zakończenie realizacji planów działania, 50 planów nadal było nieukończonych, co oznacza, że około 11% wszystkich PO nadal nie spełniało tego wymogu. Do końca lutego 2018 r. wszystkie plany działania dotyczące warunku wstępnego nr 7 zostały jednak ukończone.

49

Trybunał stwierdził, że w pierwszej połowie 2017 r., w czwartym roku po rozpoczęciu okresu programowania, niektóre systemy informatyczne wciąż nie były w pełni operacyjne, co stwarza zagrożenie dla kompletności i poprawności zgromadzonych danych (zob. przykłady w ramce 3). Podczas kontroli wiarygodności danych dotyczących osiągniętych wyników (2014-2020)³⁰ Komisja zwróciła uwagę na brak systemów elektronicznej wymiany danych z beneficjentami, co skutkowało koniecznością ręcznego rejestrowania danych dotyczących wskaźników w systemie przez instytucję zarządzającą i jako takie stanowiło potencjalne źródło błędów pisarskich.

Sprawozdania z realizacji opracowane przez państwa członkowskie

50

Instytucje zarządzające muszą przedkładać Komisji roczne sprawozdanie z realizacji każdego PO, zatwierdzone przez komitet monitorujący. Sprawozdanie to zapewnia kluczowe informacje na temat realizacji PO, głównie w postaci danych ilościowych i jakościowych odnoszących się do wspólnych wskaźników oraz wskaźników dotyczących poszczególnych programów³². Roczne sprawozdania z realizacji za 2016 r., przedłożone w czerwcu 2017 r., były pierwszymi sprawozdaniami przesłanymi Komisji na temat postępów poczynionych „na drodze do osiągnięcia celów programu”³³. Komisja przeprowadza przegląd jakości rocznych sprawozdań z realizacji (pod względem na przykład spójności liczby uczestników z liczbą ludności na danym obszarze).

51

Na koniec 2017 r. Komisja nadal nie zatwierdziła 26 rocznych sprawozdań z realizacji z powodu braku danych dotyczących wskaźników wykorzystanych w ramach wykonania, niespójności zgłoszonych danych z informacjami na temat realizacji PO lub z powodu braku wyjaśnień do niektórych danych podanych w tych sprawozdaniach. W 2017 r. w około 40% PO finansowanych z EFRR nie podano żadnych wartości na potrzeby wskaźników ram wykonania, w odniesieniu do których w chwili kontroli brak było analiz przeprowadzonych przez Komisję.

52

Niedociągnięcia zidentyfikowane w rocznych sprawozdaniach z realizacji rodzą wątpliwości co do wiarygodności przekazanych informacji, jak również poziomu osiągniętych dotychczas postępów zgodnie z dokumentami wydanymi przez Komisję na podstawie rocznych sprawozdań z realizacji³⁴, tj. zgodnie z rocznym sprawozdaniem podsumowującym dla Parlamentu i Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów oraz, tylko w 2017 r. i 2019 r., z podsumowującym sprawozdaniem strategicznym z osiągniętych postępów.

Kontrole systemów zarządzania i kontroli oraz wiarygodności zgromadzonych danych rozpoczęły się z opóźnieniem, ograniczając zakres uzyskanej pewności co do systemów monitorowania i czas dostępny na wyeliminowanie stwierdzonych uchybień

53

Odpowiednie mechanizmy weryfikacji i korekty informacji na temat osiągniętych wyników są konieczne dla zapewnienia ich jakości, a następnie możliwości ich wykorzystania w kontekście monitorowania i sprawozdawczości. Dobre praktyki wymagają, by kontrole systemów generujących dane – i odnośne działania naprawcze – zostały przeprowadzone i ukończone przed ujęciem tych danych w rocznych sprawozdaniach z realizacji i sprawozdaniach strategicznych.

54

Zgodnie z przepisami zarówno instytucje audytowe państw członkowskich, jak i Komisja³⁵ kontrolują sposób funkcjonowania systemów monitorowania. Celem tych kontroli powinno być w szczególności zapewnienie wiarygodnego systemu gromadzenia, rejestracji i przechowywania danych dotyczących osiągniętych wyników oraz ocena, czy dane te są wiarygodne.

Dokonana przez instytucje audytowe ocena funkcjonowania systemów zarządzania i kontroli

55

Ocena systemów na poziomie instytucji zarządzającej została przeprowadzona na wczesnych etapach realizacji PO w ramach procedury wyznaczania instytucji³⁶. W ramach tej procedury niezależny organ audytowy (często instytucja audytowa) miał obowiązek sporządzić sprawozdanie i wydać opinię, czy instytucje zarządzające spełniły kryteria dotyczące środowiska kontroli wewnętrznej, zarządzania ryzykiem, działań związanych z zarządzaniem i kontrolą oraz monitorowania³⁷. Wyznaczenie instytucji było wymagane przed przedłożeniem pierwszego wniosku o płatność okresową w ramach PO. Bez tego nie można dokonać zwrotu kosztów na rzecz PO. Na tym etapie kontrola obejmuje istnienie systemów i procedur, natomiast nie obejmuje prawidłowej realizacji, która jest sprawdzana przez instytucje audytowe w kontekście kontroli systemowej rozwiązań z zakresu zarządzania i kontroli.

56

Z uwagi na późne zatwierdzenie PO i opóźnione ukończenie prac nad systemami informatycznymi (zob. pkt 47) proces wyznaczania instytucji również był opóźniony. Wpływ miały na to również czynniki krajowe (reorganizacja regionów we Francji w 2015 r.; złożone struktury zarządzania – na przykład francuski PON FSE obejmuje 13 delegowanych instytucji zarządzających i 120 instytucji pośredniczących). W przypadku PO przeanalizowanych podczas kontroli Trybunału instytucje zarządzające wyznaczono między wrześniem 2016 r. a lutym 2018 r., odpowiednio ponad dwa i cztery lata od rozpoczęcia okresu programowania (zob. załącznik IV).

57

Z powodu opóźnionej realizacji PO i wynikającej z tego ograniczonej ilości zgromadzonych danych kontrole systemowe rozpoczęły się dopiero w trakcie trwania wizyt kontrolnych Trybunału, tj. w pierwszej połowie 2017 r. W związku z tym wszelkie problemy dotyczące jakości danych zostały zgłoszone dopiero w drugiej połowie 2017 r. Było to niemal cztery lata po rozpoczęciu siedmioletniego okresu programowania i półtora roku przed przedłożeniem Komisji rocznych sprawozdań z realizacji za 2018 r., które stanowią podstawę do przyznania środków z rezerwy wykonania.

Kontrole przeprowadzane przez Komisję

58

Oprócz korzystania z wyników prac kontrolnych przeprowadzanych przez państwa członkowskie i ich systemów Komisja przeprowadza również własne kontrole. Istnieją dwa typy kontroli: „wczesne profilaktyczne kontrole systemowe” mające na celu uzyskanie wystarczającej pewności na wczesnym etapie realizacji, że systemy zarządzania i kontroli funkcjonują prawidłowo, oraz „kontrole wiarygodności danych dotyczących wyników”. Zważywszy jednak na wspomniane wyżej opóźnienia i związaną z tym opóźnioną finalizację systemów monitorowania, jak też minimalny zakres przekazanych danych kontrole te przeprowadzono później niż planowano. Zwłaszcza w przypadku EFRR kontrole mogły się rozpocząć dopiero po otrzymaniu rocznych sprawozdań z realizacji za 2016 r. Łącznie do końca 2017 r. Komisja zdołała przeprowadzić 23 kontrole w 12 państwach członkowskich: 12 kontroli wiarygodności danych dotyczących wyników i 11 wczesnych profilaktycznych kontroli systemowych.

59

W przypadku większości z tych kontroli na początku 2018 r. wciąż trwały prace nad odnośnymi sprawozdaniami. Zdaniem Komisji wstępne rezultaty dotyczące skontrolowanych systemów są raczej pozytywne, nawet jeśli wykryto pewne niedociągnięcia. Jednocześnie jednak w przypadku około 40% PO finansowanych z EFRR nie zgłoszono żadnych wartości dla wskaźników ram wykonania³⁸ w rocznych sprawozdaniach z realizacji za 2016 r. przedłożonych w 2017 r. Według stanu na luty 2018 r. w odniesieniu do tych PO Komisja nie sprawdziła, czy ów brak danych wynikał z opóźnień w realizacji programów czy z braku prawidłowo funkcjonującego systemu sprawozdawczości.

60

Późne przystąpienie do kontroli systemowych oznacza, że brak jest pełnych informacji na temat statusu systemów monitorowania. Niedociągnięcia wykrywane są często z opóźnieniem i może brakować czasu na wprowadzenie koniecznych korekt. Stanowi to zagrożenie dla przeglądu wyników w 2019 r., który będzie się opierał na danych przekazywanych przez państwa członkowskie w rocznych sprawozdaniach z realizacji za 2018 r. do dnia 30 czerwca 2019 r.

Przegląd osiągniętych wyników może nie być oparty na realistycznych celach pośrednich

61

Na podstawie rocznych sprawozdań z realizacji za 2015 r. lub informacji z monitorowania dostępnych w momencie kontroli Trybunał stwierdził, że w skontrolowanych PO wystąpiły zarówno przypadki osiągnięcia wartości docelowych ustalonych na 2023 r., jak i przypadki niezadowalających efektów. W odniesieniu do PO objętych kontrolą nie zgłoszono potrzeby zmiany wartości docelowych na bardziej realistyczne. O zmianę wystąpiono (i została ona dokonana) tylko w odniesieniu do jednego PO (POPIK w Republice Czeskiej) i dotyczyła ona modyfikacji rozdziału środków między osiami priorytetowymi. Z drugiej strony, jak wynika z danych Komisji na luty 2018 r., z 17 480 wskaźników wykorzystanych w istniejących 430 PO odpowiadająca im wartość docelowa na 2023 r. została skorygowana w górę w 1 445 przypadkach i obniżona w 941 wypadkach.

62

Taki stan rzeczy świadczy o tym, że pewna liczba celów pośrednich³⁹ w ramach wykonania przestała być realistyczna. Jeśli cele takie wymagają modyfikacji, konieczne jest wprowadzenie odnośnych zmian w PO, czego można dokonać jedynie z inicjatywy państw członkowskich⁴⁰. Biorąc jednak pod uwagę, że czas trwania procedury wprowadzania zmian określony w rozporządzeniu wynosi trzy miesiące, istnieje ryzyko, że wartości wskaźników w ramach wykonania osiągnięte na koniec 2018 r. nie będą porównywane z realistycznymi celami pośrednimi.

Informacje generowane na podstawie zebranych danych nadal są ukierunkowane głównie na produkty

63

Informacje dotyczące osiągniętych wyników są gromadzone, aby państwa członkowskie i Komisja mogły je wykorzystać do celów sprawozdawczości i aby mogły one zostać rozliczone z efektów osiągniętych w wyniku finansowania.

64

Do pomiaru osiągniętych rezultatów konieczne są wskaźniki rezultatu oraz wartości docelowe określone w umowach o dofinansowanie zawartych między beneficjentami i instytucjami zarządzającymi. Na pomiar i monitorowanie wkładu projektów w realizację celów PO niekorzystnie wpływa jednak kilka istotnych problemów w strukturze systemów monitorowania.

Struktura, która opiera się głownie na wskaźnikach produktu, zwłaszcza w pierwszych latach realizacji EFRR oraz brak wymiernych wskaźników rezultatu określonych na poziomie projektów

65

Obecna struktura pozwala na bardziej systematyczne gromadzenie danych dla pewnej liczby prawidłowo zdefiniowanych wskaźników, choć sama liczba wskaźników jest bardzo duża. Istnienie wspólnych wskaźników pozwala także na agregację tych danych na poziomie PO, państwa członkowskiego i UE. W koncepcji ram logicznych EFRR wiele wskaźników rezultatu na poziomie PO nie jest jednak bezpośrednio powiązanych z finansowanymi interwencjami. Wskaźniki te często mają charakter krajowy i uwzględniają wpływ czynników zewnętrznych, a ich źródłem są głównie krajowe urzędy statystyczne (zob. przykłady w ramce 4 i załącznik VI). Wskaźniki rezultatu nie umożliwiają wydzielenia oddziaływania, które jest wynikiem interwencji EFRR, i w związku z czym nie może ono zostać uznane za bezpośredni rezultat PO.

66

Aby zniwelować wpływ faktu, że rezultaty generowane przez projekty EFRR często materializują się (długo) po zakończeniu projektów, gdy nie prowadzi się już monitorowania, instytucje zarządzające muszą dokonywać ocen na poziomie osi priorytetowych⁴¹. Co najmniej raz w okresie programowania ocenia się, w jaki sposób wsparcie z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych przyczyniło się do realizacji celów w ramach każdego z priorytetów. Jednak z uwagi na opóźnione rozpoczęcie realizacji liczba ocen przeprowadzonych do tej pory jest nadal niewielka. W konsekwencji obecnie postęp realizacji PO mierzy się głównie za pomocą wskaźników produktu.

67

Trybunał ustalił, że na poziomie projektów wskaźniki rezultatu nie były regularnie uwzględniane w umowach o dofinansowanie projektu (zob. pkt 25). Jedynie sześć⁴² z 18 projektów EFRR przeanalizowanych w ramach kontroli Trybunału obejmowało wskaźniki rezultatu we wnioskach i w konsekwencji w umowie o dofinansowanie. Nie są to jednak te same wskaźniki rezultatu co wskaźniki przyjęte na poziomie PO. Oznacza to, że nie można ich stosować do celów sprawozdawczości ani do mierzenia postępów w realizacji celów PO. W czterech innych przypadkach⁴³ wskaźniki rezultatu nie miały charakteru ilościowego (tj. nie ustalono wartości docelowej), co uniemożliwiło ocenę wkładu w realizację celu PO i sprawiło, że pomiar osiągnięć w ramach projektu ograniczał się jedynie do wypracowanych produktów.

68

Jeśli chodzi o projekty EFS, wskaźniki rezultatu uwzględniono w siedmiu spośród 16 z nich. W przypadku pozostałych projektów opisane rezultaty nie były powiązane ze wskaźnikami PO lub były niewymierne. Oznacza to, że dla danego projektu nie ma możliwości porównania wartości osiągniętej z szacowaną wartością docelową. Niemniej jednak w przypadku EFS nawet jeśli nie określono rezultatów ani nie ustalono wskaźników rezultatu na poziomie projektu lub nie mają one wymiernego charakteru, mimo to dokonywany jest pomiar wartości wspólnych wskaźników rezultatu, gdyż beneficjenci projektów muszą przekazywać te dane do systemów informatycznych instytucji zarządzających.

69

Trybunał wspomniał już wcześniej w swoich sprawozdaniach rocznych o braku wskaźników rezultatu określonych na poziomie projektów⁴⁴. Utrudnia to pomiar, a co za tym idzie monitorowanie wkładu projektów w realizację celów PO.

Zwolnienie rezerwy wykonania zależy głównie od wskaźników, które są ukierunkowane przede wszystkim na wkład i produkty

70

Państwa członkowskie mogą wykazać postępy osiągnięte w realizacji programów za pomocą celów pośrednich (do osiągnięcia do 2018 r.) i wartości docelowych (do osiągnięcia do 2023 r.) dla trzech rodzajów wskaźników: finansowych, produktu i rezultatu. Oprócz tego wyznaczyć można kluczowe etapy wdrażania służące do pomiaru stopnia realizacji projektów, które są w toku lub których rozpoczęcie jest planowane, ale w przypadku których mało prawdopodobne jest osiągnięcie produktów do grudnia 2018 r. W ujęciu ogólnym wskaźniki stosowane w przypadku ram wykonania muszą być reprezentatywne dla działań w ramach osi priorytetowej. Aby umożliwić zwolnienie rezerwy wykonania, wartości osiągnięte na koniec 2018 r. dla tych wskaźników muszą się mieścić w przedziale od 75% do 85% wartości celu pośredniego.

71

W jednym z wcześniejszych sprawozdań⁴⁵ Trybunał wskazał, że zdecydowana większość wskaźników wykorzystywanych w odniesieniu do ram wykonania w obszarze polityki spójności dotyczyła produktów (57%), kluczowych etapów wdrażania (9%) bądź miała charakter finansowy (33%), podczas gdy stosowanie wskaźników rezultatu jest nadal bardzo ograniczone. Oznacza to, że decyzja w sprawie zwolnienia rezerwy będzie się w dużym stopniu opierać na wkładach i produktach, nie zaś na osiągniętych rezultatach (zob. również pkt 62).

Sprawozdawczość na poziomie UE dotyczy w większości wskaźników produktu

72

Głównym celem sprawozdania strategicznego Komisji za 2017 r.⁴⁶, obejmującego roczne sprawozdanie podsumowujące za 2017 r. oparte na rocznych sprawozdaniach z realizacji za 2016 r., jest przedstawienie osiągnięć ze środków europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na rzecz realizacji celów strategii „Europa 2020”. W sprawozdaniu omówiono jednak głównie poziom realizacji, a także przedstawiono wartości osiągnięte dla głównych wskaźników produktu do końca 2016 r. Nie zawiera ono natomiast żadnych informacji na temat osiągniętych rezultatów, z wyjątkiem następujących wskaźników rezultatu dla EFS: liczba uczestników, którzy znaleźli pracę zaraz po zakończeniu szkolenia, oraz liczba uczestników, którzy uzyskali kwalifikacje zaraz po szkoleniu. W przypadku EFRR jest to także wywołane faktem, że brak jest wspólnych wskaźników rezultatu, a tych stosowanych na poziomie państw członkowskich nie można agregować.

73

Jak Trybunał odnotował niedawno, istnieje fundamentalny problem odnoszący się w szczególności do wskaźników rezultatu. W istocie wskaźniki rezultatu w ramach EFRR i EFS mierzą różne kwestie w różny sposób⁴⁷. Ponadto sama koncepcja „rezultatu” jest interpretowana odmiennie w różnych rozporządzeniach dotyczących poszczególnych funduszy. Wskaźników rezultatu EFRR nie można wykorzystywać do pomiaru bezpośrednich rezultatów PO. Co więcej, duża liczba różnych wskaźników stwarza poważne wyzwanie pod względem gromadzenia informacji na temat osiągniętych wyników i sprawozdawczości na ten temat⁴⁸.

Wnioski i zalecenia

74

Choć struktura PO jest obecnie w większym stopniu ukierunkowana na rezultaty, charakteryzuje się silniejszą logiką interwencji i obejmuje rozbudowany zestaw wskaźników, Trybunał stwierdza, że wybór projektów w ramach EFRR i EFS nie jest w pełni ukierunkowany na rezultaty oraz że prowadzone monitorowanie nadal koncentruje się w większym stopniu na produktach.

Pod wieloma ważnym aspektami procedury wyboru nie były ukierunkowane na rezultaty

75

W przypadku PO skontrolowanych przez Trybunał zastosowano procedury wspierające wybór projektów mających odniesienie do celów PO. Nie wszystkie obejmują jednak systematycznie kryteria wyboru, które wymagałyby ustanowienia wymiernych wskaźników rezultatu na poziomie projektu odpowiadających wskaźnikom na poziomie PO. W konsekwencji wskaźniki rezultatu były rzadko ujmowane we wnioskach o dofinansowanie, a nawet jeśli tak było, niekoniecznie odpowiadały one wskaźnikom PO lub nie miały charakteru wymiernego. Ponadto tylko jedna trzecia sprawozdań z oceny obejmowała szczegółową ocenę oczekiwanych rezultatów w odniesieniu do celów PO (zob. pkt 18-27).

76

Trybunał stwierdził, że instytucje zarządzające zapewniały kompleksowe informacje na temat PO, jak i na temat dostępu do unijnego finansowania i procedur wyboru za pośrednictwem kilku kanałów. Ogólnie beneficjenci otrzymali wyczerpujące informacje. Mogli też polegać na wsparciu ze strony wyspecjalizowanych organizacji (zob. pkt 28-31).

77

Jednak tylko jedna z 20 przeanalizowanych procedur obejmowała punktację i wzajemne porównanie wniosków. Projekty zatwierdzano zasadniczo według kolejności zgłoszeń. W konsekwencji nie można wykluczyć, że finansowaniem nie objęto najlepszych projektów (zob. pkt 32-34).

Istnieją zagrożenia dla jakości danych z monitorowania, które jest nadal ukierunkowane przede wszystkim na produkty, a nie na rezultaty

78

Trybunał stwierdził, że w następstwie opóźnionego przyjęcia ram ustawodawczych niektóre systemy monitorowania PO nie działały w momencie uruchamiania programu ani nie były w pełni operacyjne w momencie przeprowadzania kontroli. W rezultacie dane wprowadzane były ręcznie i z opóźnieniem. Dane gromadzono także poza systemami informatycznymi, co powodowało błędy, które w pewnych przypadkach miały wpływ na dane przedstawiane w rocznych sprawozdaniach z realizacji (zob. pkt 35-52).

79

Opóźnione przyjęcie ram regulacyjnych prowadziło – w przypadku większości PO – do opóźnionego rozpoczęcia realizacji. Do końca 2016 r. w systemach informatycznych zgromadzono jedynie niewielkie ilości danych. W konsekwencji kontrole niezbędne do zapewnienia jakości systemów monitorowania oraz wiarygodności i dostępności danych rozpoczęły się w większości w 2017 r. Rezultaty tych kontroli były dostępne dopiero na koniec 2017 r., a więc po czterech latach od rozpoczęcia siedmioletniego okresu programowania. Oznacza to, że stopień pewności co do danych z monitorowania jest jak do tej pory niepełny. Komisja nie dysponuje zatem ogólnymi informacjami na temat działania systemów monitorowania, w tym systemów informatycznych. Przegląd wyników zostanie przeprowadzony w 2019 r. Istnieje jednak ryzyko, że w pozostałym to tego terminu czasie działania naprawcze nie zostaną ukończone na czas, w związku z czym ów przegląd nie będzie się opierał na prawidłowych informacjach (zob. pkt 53-60).

80

Trybunał stwierdził, że pewna liczba celów pośrednich w ramach wykonania przestała być realistyczna. W sytuacji gdy cele takie wymagają modyfikacji, nie ma jednak pewności, czy niezbędne zmiany w PO będą mogły zostać dokonane na czas przed dokonaniem przeglądu wyników (zob. pkt 61 i 62).

81

Wskaźniki rezultatu w ramach EFRR i EFS mierzą różne kwestie w różny sposób. Faktem jest, że sama koncepcja „rezultatu” jest interpretowana odmiennie w różnych rozporządzeniach dotyczących poszczególnych funduszy. W przypadku obydwu analizowanych funduszy Trybunał wykrył ryzyko, że miarodajna agregacja danych dotyczących osiągniętych wyników (zwłaszcza w odniesieniu do rezultatów) może nie być możliwa na poziomie UE⁴⁹. Ponadto Trybunał zalecił⁵⁰, by Komisja określiła wspólną definicję pojęć „produktu” i „rezultatu” (zob. pkt 73).

82

W przypadku EFRR na potrzeby wielu wskaźników rezultatu często wykorzystywane są inne źródła, takie jak dane z krajowych urzędów statystycznych. Oceny powinny obejmować pomiar osiągnięć względem celów PO. Z uwagi jednak na opóźnione rozpoczęcie realizacji w momencie przeprowadzania kontroli Trybunału dostępnych było niewiele ocen. W przypadku EFRR trudno jest zatem monitorować, w jakim zakresie projekty przyczyniają się do realizacji celów PO (zob. pkt 63-69). Problem ten dotyczy także EFS, gdyż w wielu umowach o dofinansowanie nie uwzględniono wymiernych wskaźników rezultatu.

83

Ramy wykonania opierają się w przeważającej mierze na wskaźnikach produktu i wskaźnikach finansowych. Oznacza to, że decyzja w sprawie zwolnienia rezerwy wykonania będzie się opierać głównie na tych dwóch rodzajach wskaźników, nie zaś na osiągniętych rezultatach i rzeczywistym postępie poczynionym w realizacji celów PO. Co więcej, informacje publikowane w sprawozdaniach Komisji w większości odnoszą się do produktów, z wyjątkiem EFS, w przypadku którego dostępne są zagregowane wartości dla pewnych wskaźników rezultatu (zob. pkt 70-72).

Zalecenie 1 – Wybór projektów ukierunkowany na rezultaty

W celu zapewnienia spójnego i rzeczywiście ukierunkowanego na rezultaty podejścia do wyboru projektów państwa członkowskie powinny:

1. opracować kryteria wyboru wymagające od beneficjentów określenia co najmniej jednego autentycznego wskaźnika rezultatu na podstawie wspólnej definicji tego, co w danym projekcie stanowi „rezultat”, w tym wartości bazowej i wartości docelowej. Ten wskaźnik rezultatu powinien przyczyniać się do osiągnięcia wskaźników rezultatu ustalonych na poziomie PO;
2. uwzględnić ocenę tych zakładanych rezultatów i wskaźników w sprawozdaniu z oceny wniosków;
3. w trakcie podejmowania decyzji co do procedury wyboru zapewnić, by uwzględniono w niej porównanie wniosków o dofinansowanie.

Docelowy termin realizacji: począwszy od 2019 r. w odniesieniu do nowych zaproszeń do składania wniosków.

Zalecenie 2 – Monitorowanie ukierunkowane na rezultaty

1. W celu umożliwienia monitorowania, w jakim zakresie projekty przyczyniają się do realizacji celów PO, w umowach o dofinansowanie państwa członkowskie powinny uwzględniać wymierne wskaźniki rezultatu, zapewniające wkład w osiąganie wskaźników rezultatu ustalonych na poziomie PO.

   Docelowy termin realizacji: począwszy od 2019 r. w odniesieniu do nowych zaproszeń do składania wniosków.

2. W celu ukierunkowania ram monitorowania EFRR w większym stopniu na rezultaty, w szczególności zaś w celu umożliwienia agregacji informacji dotyczących osiągniętych wyników, Komisja powinna określić wspólne wskaźniki rezultatu dla tego funduszu opierające się na wspólnej definicji „rezultatu”.

Docelowy termin realizacji: podczas prac nad kolejnymi WRF.

Zalecenie 3 – Sprawozdawczość na temat osiągniętych wyników i przygotowanie do przeglądu wyników w 2019 r.

Aby udoskonalić swoją sprawozdawczość na temat osiągniętych wyników i umożliwić przeprowadzenie miarodajnego przeglądu wyników opierającego się na wiarygodnych danych i realistycznych celach pośrednich, Komisja powinna:

1. uzyskać ogólny obraz sytuacji, jeśli chodzi o najważniejsze uchybienia w systemach monitorowania PO oraz związane z nimi niejasności na podstawie własnych kontroli i kontroli przeprowadzanych przez instytucje audytowe (niezbędne kontrole systemowe / kontrole wiarygodności danych dotyczących osiągniętych wyników);
2. dopilnować, by zmiany w PO, o które występują państwa członkowskie w następstwie uzasadnionej modyfikacji celów pośrednich w ramach wykonania, zostały dokonane na czas przed przeglądem wyników.

Docelowy termin realizacji: przed zakończeniem przeglądu wyników.

Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Izbę II, której przewodniczyła Iliana IVANOVA, członek Trybunału Obrachunkowego, na posiedzeniu w Luksemburgu w dniu 27 czerwca 2018 r.

Glosariusz

Cel szczegółowy – przewidziany rezultat, do którego ma przyczynić się działanie UE.

Europejski kodeks postępowania w zakresie partnerstwa – zestaw zasad ustanowionych w rozporządzeniu delegowanym Komisji (UE) nr 240/2014 służących wspieraniu państw członkowskich w organizacji partnerstw w celu opracowywania i wdrażania umów partnerstwa oraz programów operacyjnych.

Europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne (fundusze ESI) – pięć odrębnych funduszy ustanowionych w celu zmniejszenia regionalnych nierówności w Unii, których ramy polityki zostały wyznaczone na siedmioletni okres budżetowy WRF. Fundusze te to: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejski Fundusz Społeczny (EFS), Fundusz Spójności, Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i Europejski Fundusz Morski i Rybacki (EFMR).

Instytucja zarządzająca – podmiot publiczny lub prywatny wyznaczony przez państwo członkowskie do zarządzania programem operacyjnym. Do jego zadań należy m.in. wybór projektów do finansowania, monitorowanie realizacji projektów oraz przekazywanie Komisji sprawozdań dotyczących aspektów finansowych i osiągniętych rezultatów.

Komitet monitorujący – komitet, który monitoruje realizację PO. Składa się z „przedstawicieli odpowiednich organów państw członkowskich” (np. przedstawicieli instytucji zarządzających, certyfikujących i audytowych, instytucji wdrażających, organizacji pracodawców lub pracowników oraz przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego). Komisja pełni ponadto rolę obserwatora.

Kryteria wyboru / przyznania finansowania – określone z góry kryteria stosowane w procedurach wyboru do oceny zdolności wnioskodawców do zrealizowania proponowanego programu działań lub programu prac.

Logika interwencji – powiązanie między stwierdzonymi potrzebami, celami, wkładami (planowanymi i przydzielonymi), produktami (zamierzonymi i osiągniętymi) oraz rezultatami (zakładanymi i rzeczywistymi).

Monitorowanie – systematyczna analiza wydatków, produktów i rezultatów, zapewniająca aktualne informacje o tym, czy realizacja projektów lub programów odbywa się zgodnie z zamierzeniami.

Oś priorytetowa – co najmniej jeden priorytet inwestycyjny powiązany z jednym celem tematycznym. Finansowanie w ramach programu operacyjnego jest zorganizowane według osi priorytetowych.

Priorytety inwestycyjne – dla każdej osi priorytetowej państwa członkowskie muszą wyznaczyć w swoich programach operacyjnych priorytety inwestycyjne i odpowiadające im cele szczegółowe. Są one wymienione w rozporządzeniach dotyczących poszczególnych funduszy: EFRR, EFS i Funduszu Spójności.

Produkty – to, co powstaje lub zostaje zrealizowane za pomocą zasobów przeznaczonych na interwencję (np. kursy szkoleniowe na rzecz młodych bezrobotnych, określona liczba oczyszczalni ścieków lub długość wybudowanych dróg).

Program operacyjny (PO) – dokument określający priorytety i cele szczegółowe państwa członkowskiego, a także wskazujący sposób wykorzystania środków finansowych (środków unijnych oraz krajowego współfinansowania publicznego i prywatnego) w danym okresie (obecnie siedmioletnim) w celu finansowania projektów. Projekty realizowane w ramach PO muszą przyczyniać się do osiągnięcia pewnej liczby celów określonych na poziomie osi priorytetowych PO. Finansowanie na rzecz PO może pochodzić z EFRR, Funduszu Spójności lub EFS. PO są opracowywane przez państwo członkowskie i muszą zostać zatwierdzone przez Komisję przed dokonaniem jakichkolwiek płatności z budżetu UE. PO można modyfikować w okresie programowania wyłącznie za zgodą obu stron.

Ramy wykonania – zbiór celów pośrednich i celów końcowych określonych dla każdej osi priorytetowej w programie operacyjnym, stanowiący ważny filar podejścia zorientowanego na wykonanie zadań.

Rezerwa wykonania – rezerwa stanowiąca 6% zasobów przydzielonych na EFRR, EFS i Fundusz Spójności lub na EFRROW i EFMR, która ma zostać udostępniona po przeprowadzeniu przeglądu osiągniętych wyników w 2019 r., jeśli spełnione lub przekroczone zostaną pewne wymogi.

Rezultaty – natychmiastowe zmiany, które występują u beneficjentów na koniec ich udziału w interwencji (np. lepszy dostęp do danego terenu na skutek budowy drogi; osoby, które wzięły udział w szkoleniu i znalazły pracę).

Strategia „Europa 2020” – strategia UE na rzecz wzrostu gospodarczego na lata 2010-2020 mająca ułatwić Unii wyjście z kryzysu. Obejmuje ona pięć zasadniczych celów: zatrudnienie, badania i rozwój, klimat i energia, edukacja, włączenie społeczne i walka z ubóstwem.

Warunki wstępne – warunki, jakie muszą spełnić państwa członkowskie przed uzyskaniem finansowania z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Przygotowując programy operacyjne na okres programowania 2014-2020, państwa członkowskie były zobowiązane do dokonania oceny, czy warunki te zostały spełnione. W przypadku niespełnienia warunków wstępnych należało opracować plany działania zapewniające ich spełnienie do 31 grudnia 2016 r.

Wskaźnik – mierzalny współczynnik dotyczący danego celu, stanowiący źródło informacji na potrzeby oceny stopnia, w jakim cel ten został zrealizowany.

Wskaźniki finansowe – wartości służące do monitorowania postępu pod kątem zaciągania zobowiązań i dokonywania płatności (w ujęciu rocznym) ze środków dostępnych na rzecz danego projektu, działania czy programu w odniesieniu do kosztów kwalifikowalnych.

Wskaźniki produktu – wartości służące do pomiaru produktów operacji objętych wsparciem lub produktów na poziomie programu operacyjnego.

Wskaźniki rezultatu – wartości służące do pomiaru rezultatów osiągniętych w ramach projektów objętych wsparciem lub rezultatów uzyskanych na poziomie programu operacyjnego.

Wykaz skrótów

CS – Cel szczegółowy

CT – Cel tematyczny

DIZ – Delegowana instytucja zarządzająca

EFRR – Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

EFS – Europejski Fundusz Społeczny

Fundusze ESI – Europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne

IA – Instytucja audytowa

IC – Instytucja certyfikująca

IP – Instytucja pośrednicząca

IZ – Instytucja zarządzająca

MŚP – Małe i średnie przedsiębiorstwa

OP – Oś priorytetowa

PI – Priorytet inwestycyjny

PO – Program operacyjny

Zespół kontrolny

Sprawozdania specjalne Trybunału przedstawiają wyniki kontroli dotyczących wybranych obszarów polityki i programów unijnych bądź kwestii związanych z zarządzaniem w wybranych obszarach budżetowych. Trybunał wybiera i opracowuje zadania kontrolne w taki sposób, aby miały one jak największe oddziaływanie, biorąc pod uwagę kryteria takie jak zagrożenia dla wykonania zadań lub zgodności, poziom dochodów lub wydatków w danym obszarze, nadchodzące zmiany oraz interes polityczny i społeczny.

Niniejsza kontrola wykonania zadań została przeprowadzona przez Izbę II – której przewodniczy członek Trybunału Iliana Ivanova – zajmującą się takimi obszarami wydatków jak inwestycje na rzecz spójności, wzrostu gospodarczego i włączenia społecznego. Kontrolą kierował Ladislav Balko, członek Trybunału, a w działania kontrolne zaangażowani byli: Branislav Urbanič, szef gabinetu; Zuzana Frankova, attaché; Myriam Cazzaniga, kierownik; Pekka Ulander, koordynator zadania, a także Michaela Binder, oddelegowana ekspert krajowa.

Kontakt

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY
12 rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
LUKSEMBURG

Tel.: +352 4398-1
Formularz kontaktowy: eca.europa.eu/pl/Pages/ContactForm.aspx
Strona internetowa: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Więcej informacji o Unii Europejskiej można znaleźć w portalu Europa (http://europa.eu).

Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2018

PDF	ISBN 978-92-847-0555-9	ISSN 1977-5768	doi:10.2865/778448	QJ-AB-18-018-PL-N
HTML	ISBN 978-92-847-0535-1	ISSN 1977-5768	doi:10.2865/553870	QJ-AB-18-018-PL-Q

© Unia Europejska, 2018

W celu wykorzystania lub powielenia zdjęć lub innych materiałów nieobjętych prawem autorskim Unii Europejskiej należy wystąpić o zgodę bezpośrednio do właścicieli praw autorskich.

JAK SKONTAKTOWAĆ SIĘ Z UE

Osobiście
W całej Unii Europejskiej istnieje kilkaset centrów informacyjnych Europe Direct. Adres najbliższego centrum można znaleźć na stronie: https://europa.eu/european-union/contact_pl.

Telefonicznie lub drogą mailową
Europe Direct to serwis informacyjny, który udziela odpowiedzi na pytania na temat Unii Europejskiej. Można się z nim skontaktować:

• dzwoniąc pod bezpłatny numer telefonu: 00 800 6 7 8 9 10 11 (niektórzy operatorzy mogą naliczać opłaty za te połączenia),
• dzwoniąc pod standardowy numer telefonu: +32 22999696,
• drogą mailową: https://europa.eu/european-union/contact/write-to-us_pl.

Wyszukiwanie informacji o UE

Online
Informacje o Unii Europejskiej są dostępne we wszystkich językach urzędowych UE w portalu Europa: https://europa.eu/european-union/index_pl.

Publikacje UE
Bezpłatne i odpłatne publikacje UE można pobrać lub zamówić w serwisie EU Bookshop: https://op.europa.eu/pl/publications. Większą liczbę egzemplarzy bezpłatnych publikacji można otrzymać, kontaktując się z serwisem Europe Direct lub z lokalnym centrum informacyjnym (zob. https://europa.eu/european-union/contact_pl).

Prawo UE i powiązane dokumenty
Informacje prawne dotyczące UE, w tym wszystkie unijne akty prawne od 1951 r., są dostępne we wszystkich językach urzędowych UE w portalu EUR-Lex: http://eur-lex.europa.eu.

Portal Otwartych Danych UE
Unijny portal otwartych danych (http://data.europa.eu/euodp/pl/home?) umożliwia dostęp do zbiorów danych pochodzących z instytucji i innych organów UE. Dane można pobierać i wykorzystywać bezpłatnie, zarówno do celów komercyjnych, jak i niekomercyjnych.