Wsparcie z EFS na rzecz zwalczania bezrobocia długotrwałego – działania muszą być lepiej ukierunkowane i monitorowane oraz bardziej dostosowane do potrzeb

Streszczenie

I Bezrobocie długotrwałe odnosi się do osób, które pozostają bez pracy przez co najmniej 12 miesięcy. Brak formalnego zatrudnienia przez tak długi okres może mieć poważne konsekwencje dla osób, których dotyczy, takie jak większe zagrożenie ubóstwem, wykluczeniem społecznym, a nawet problemami zdrowotnymi. Bezrobocie długotrwałe wpływa zatem również na naszą tkankę społeczną. Jednocześnie z gospodarczego punktu widzenia bezrobocie długotrwałe negatywnie wpływa na wzrost i finanse publiczne.

II W UE polityki rynku pracy należą do prerogatyw krajowych: państwa członkowskie (czasami wraz ze swoimi regionami) są odpowiedzialne za ustalanie i wdrażanie właściwych środków w celu zmniejszenia bezrobocia (długotrwałego). Państwa członkowskie jednocześnie współdziałają z UE w celu opracowania skoordynowanej strategii zatrudnienia, w szczególności służącej wspieraniu wykwalifikowanej, przeszkolonej i zdolnej do dostosowania się siły roboczej oraz rynków pracy, które reagują na zmiany gospodarcze. W ramach tej strategii rola UE polega na zachęcaniu do współpracy między państwami członkowskimi oraz wspieraniu – i w razie konieczności uzupełnianiu – ich działań.

III Od 2011 r. Komisja dokonuje przeglądu polityk rynku pracy państw członkowskich w ramach procesu europejskiego semestru. Na podstawie analizy Komisji Rada przyjęła szereg zaleceń dla poszczególnych krajów, w których zwróciła się do tych państw członkowskich o wprowadzenie konkretnych środków przeciwko bezrobociu długotrwałemu, w tym zindywidualizowanego podejścia. W 2016 r. w zaleceniu Rady w sprawie bezrobocia długotrwałego wyrażono poparcie dla tego podejścia.

IV Europejski Fundusz Społeczny (EFS) jest głównym instrumentem finansowym UE służącym wspieraniu aktywnych instrumentów rynku pracy państw członkowskich. W latach 2014–2020 cztery z 11 celów tematycznych określonych w rozporządzeniu ustanawiającym wspólne przepisy dotyczące Europejskich Funduszy Strukturalnych i Inwestycyjnych mają znaczenie dla EFS, a trzy z nich przynajmniej częściowo odnosiły się do konkretnej kwestii bezrobocia długotrwałego. W szczególności około 11,4 mld euro przeznaczono na priorytet inwestycyjny „Dostęp do zatrudnienia dla osób poszukujących pracy i biernych zawodowo, w tym długotrwale bezrobotnych, oraz osób oddalonych od rynku pracy, także przez lokalne inicjatywy na rzecz zatrudnienia oraz wsparcie mobilności pracowników”. Jest to jedyny priorytet inwestycyjny, który odnosi się konkretnie do długotrwale bezrobotnych, jak również innych grup defaworyzowanych bezrobotnych i nieaktywnych zawodowo. Według Komisji priorytet ten obejmuje około połowy wszystkich wydatków EFS na działania związane z bezrobociem długotrwałym.

V W ramach kontroli Trybunał ocenił, czy finansowanie z EFS w latach 2014–2020 w ramach priorytetu inwestycyjnego „dostęp do zatrudnienia” było skuteczne w zwalczaniu bezrobocia długotrwałego. W szczególności Trybunał przeanalizował, w jakim stopniu wydatki z EFS były ukierunkowane na działania pomagające osobom długotrwale poszukującym pracy w znalezieniu zatrudnienia. Ponadto Trybunał zbadał, czy państwa członkowskie stosowały zindywidualizowane podejście przy realizacji działań z zakresu „dostępu do zatrudnienia” w celu ułatwienia długotrwale bezrobotnym (ponownego) wejścia na rynek pracy. Trybunał sprawdził również, czy Komisja podjęła niezbędne działania w celu uzyskania odpowiednich i wystarczających danych umożliwiających określenie wpływu finansowania z EFS na bezrobocie długotrwałe.

VI Trybunał stwierdził, że w ramach środków EFS na „dostęp do zatrudnienia” sfinansowano w latach 2014–2020 różne interwencje, z których skorzystało wiele osób długotrwale poszukujących pracy. Te środki EFS były w większości ukierunkowane na długotrwale bezrobotnych jako podgrupę wśród wszystkich bezrobotnych lub wśród grup „defaworyzowanych”. Było to zgodne z zakresem finansowania dla tego priorytetu inwestycyjnego, który odnosi się do długotrwale bezrobotnych, ale obejmuje wszystkie osoby poszukujące pracy i bierne zawodowo. Podejście to miało również zastosowanie do innych odpowiednich priorytetów inwestycyjnych EFS. Na podstawie danych dostępnych w ramach priorytetu „dostęp do zatrudnienia” Trybunał zauważył również, że odsetek długotrwale bezrobotnych wspieranych przez środki EFS w zakresie „dostępu do zatrudnienia” niekoniecznie odzwierciedla skalę problemu w niektórych państwach członkowskich.

VII Z przeprowadzonej przez Trybunał analizy wynikało również, że nie zawsze uwzględniono w praktyce koncepcję zindywidualizowanego podejścia w działaniach finansowanych z EFS przeprowadzonych w latach 2014–2020. Byłaby to okazja, aby zwiększyć skuteczność tych działań skierowanych do osób długotrwale bezrobotnych, ponieważ nie zawsze odpowiadały one ich konkretnym potrzebom.

VIII W ramach kontroli Trybunał zwrócił uwagę również na inne częste niedociągnięcia w ramach monitorowania i oceny EFS: brak konkretnej kategorii wydatków na rzecz różnych grup docelowych (takich jak długotrwale bezrobotni) utrudnia nie tylko określenie, ile środków finansowych UE przeznaczono na takie działania, lecz także ocenę ich rezultatów i oddziaływania na grupę docelową.

IX W odniesieniu do okresu programowania 2021–2027 Trybunał zaleca, aby Komisja:

• nakłaniała państwa członkowskie do ukierunkowania działań w ramach EFS+ głównie na długotrwale bezrobotnych i ich potrzeby, zwłaszcza w przypadku, gdy krajowe lub regionalne wskaźniki bezrobocia długotrwałego są wysokie.
• domagała się od państw członkowskich stosowania zindywidualizowanego podejścia do wszystkich długotrwale bezrobotnych przy realizacji działań w zakresie „dostępu do zatrudnienia” finansowanych z EFS+; oraz
• oceniła skuteczność działań w zakresie „dostępu do zatrudnienia” na rzecz długotrwale bezrobotnych.

Wstęp

Bezrobocie długotrwałe: stale występujący problem na rynkach pracy niektórych państw członkowskich

01 W UE bezrobocie długotrwałe od wielu lat uznaje się za szczególny problem. Osoby, które pozostają bez pracy przez dłuższy czas, mają większe problemy ze znalezieniem zatrudnienia, ponieważ tracą motywację, pewność siebie i umiejętności^[1]. Ponadto pracodawcy mogą mniej chętnie zatrudniać osoby, które nie pracowały przez dłuższy czas^[2]. Długie okresy bezrobocia wiążą się z większym zagrożeniem ubóstwem, wykluczeniem społecznym, a nawet problemami zdrowotnymi^[3]. Bezrobocie długotrwałe wpływa zatem również na naszą tkankę społeczną. Jednocześnie z gospodarczego punktu widzenia bezrobocie długotrwałe negatywnie oddziałuje na wzrost i finanse publiczne^[4].

02 W ramce 1 zdefiniowano termin „bezrobocie długotrwałe”. Definicja ta jest zgodna z wytycznymi Międzynarodowej Organizacji Pracy, a Eurostat wykorzystuje ją do generowania danych na temat bezrobocia długotrwałego w UE.

03 W UE bezrobocie długotrwałe nasiliło się w wyniku kryzysu finansowego i gospodarczego, który miał miejsce pod koniec pierwszej dekady XXI wieku: w 2014 r. około 11% wszystkich osób aktywnych na rynku pracy było bezrobotnych, w 2009 r. zaś odsetek ten wynosił około 9%. Jednocześnie w 2014 r. około 50% wszystkich bezrobotnych pozostawało bez pracy przez ponad rok, a w 2009 r. odsetek ten wynosił około 34%. Ostatnio sytuacja zasadniczo powróciła do poziomu sprzed kryzysu. Według najnowszych dostępnych danych rocznych (2020 r.) w całej UE-27 odnotowano 15 mln osób poszukujących pracy, z których 35% (5,3 mln osób) było długotrwale bezrobotnych (zob. rys. 1, rys. 2 i załącznik I w odniesieniu do sytuacji w poszczególnych państwach członkowskich). Konsekwencje gospodarcze pandemii COVID-19 zwiększają jednak ryzyko odwrócenia się tej tendencji spadkowej w nadchodzących latach.

04 Chociaż w wyniku ożywienia gospodarczego po kryzysie finansowym sytuacja pod względem stóp bezrobocia długotrwałego średnio na szczeblu UE uległa poprawie, postępy były nierównomierne, a między państwami członkowskimi utrzymują się znaczne różnice w tym zakresie. Z danych Eurostatu za 2020 r. dostępnych w momencie przeprowadzania kontroli wynika, że w siedmiu państwach członkowskich^[6] stopa bezrobocia długotrwałego jako odsetek całkowitego bezrobocia była wyższa od średniej w UE-27 (35,4%), natomiast w 2014 r. takich państw było 10^[7]. Spośród tych siedmiu państw Grecja i Włochy odnotowały odpowiednio 66,5% i 51,5%. Trzy inne państwa członkowskie (Belgia, Bułgaria i Słowacja) uzyskały wskaźnik bezrobocia długotrwałego jako odsetek całkowitego bezrobocia na poziomie powyżej 40%, a Słowenia i Francja – powyżej 35% (zob. załącznik I). Stopa bezrobocia długotrwałego w tych państwach członkowskich jest średnio o 13,1 punktu procentowego wyższa niż stopa w UE-27 (w porównaniu z 9,2 punktu procentowego w 2014 r.).

05 Na szczeblu regionalnym różnice pod względem stopy bezrobocia długotrwałego są jeszcze większe. Odzwierciedla to stopa bezrobocia długotrwałego wyrażona odsetkiem ludności aktywnej zawodowo: w 2019 r. w około jednej trzeciej regionów UE-27 (zgodnie z klasyfikacją NUTS 2 Eurostatu) stopa bezrobocia długotrwałego była wyższa niż średnia w UE-27 (2,8%). Stopa bezrobocia długotrwałego wynosiła 0,3-18,4% (zob. rys. 1 i rys. 2).

06 Oprócz monitorowania danych dotyczących bezrobocia długotrwałego Komisja monitoruje zmiany w odsetku potencjalnych pracowników w UE „nieposzukujących pracy, ale gotowych do jej podjęcia”, w tym osób należących do kategorii „przekonanych, że nie ma dostępnej pracy” (tzw. „osoby zniechęcone poszukiwaniem pracy”)^[8]. Ponieważ ci potencjalni pracownicy nie poszukują aktywnie zatrudnienia, nie są zaliczani do bezrobotnych lub długotrwale bezrobotnych, lecz do osób biernych zawodowo.

07 Według danych Eurostatu kryzys finansowy z 2008 r. spowodował, że więcej osób znalazło się poza rynkiem pracy i popadło w bierność zawodową – szczytowy poziom w latach 2013–2014 wynosił około 9 mln osób „nieposzukujących pracy, ale gotowych do jej podjęcia”, w tym ponad 5 mln w podkategorii „przekonanych, że nie ma dostępnej pracy”. Następnie liczba potencjalnych osób „zniechęconych poszukiwaniem pracy” malała aż do 2020 r., kiedy to ponownie wzrosła do 3,5 mln osób, łącznie z ogólną kategorią osób „nieposzukujących pracy, ale gotowych do jej podjęcia” (zob. rys. 3).

08 Dane te nie pokazują jednak, ile osób, które wcześniej zaliczano do długotrwale bezrobotnych, przestało szukać pracy, gdyż „zniechęciło się”. W statystykach osoby te zaliczano by nie do długotrwale bezrobotnych, ale do osób biernych zawodowo, co skutkowałoby automatycznym zmniejszeniem liczby długotrwale bezrobotnych. Istnieje ryzyko, że mogłoby to wywołać fałszywe wrażenie pozytywnej zmiany sytuacji zatrudnienia na danym obszarze geograficznym.

Inicjatywy UE w zakresie polityk zatrudnienia

Polityki zatrudnienia: prerogatywa krajowa

09 W UE polityki rynku pracy należą do prerogatyw krajowych: państwa członkowskie (czasami wraz ze swoimi regionami) są odpowiedzialne za ustalanie i wdrażanie właściwych środków zmniejszających bezrobocie (długotrwałe). Państwa członkowskie jednocześnie współpracują z UE nad opracowaniem skoordynowanej strategii zatrudnienia, zwłaszcza służącej wspieraniu wykwalifikowanej, przeszkolonej i zdolnej do dostosowania się siły roboczej oraz rynków pracy, które reagują na zmiany gospodarcze. W swoich ramach strategicznych i koordynacyjnych UE nie tylko zachęca do współpracy między państwami członkowskimi, lecz także wspiera – i w razie konieczności uzupełnia – ich działania^[9].

Unijna strategia „Europa 2020”

10 W 2010 r. Komisja zaproponowała strategię „Europa 2020” na rzecz inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu^[10], której celem jest lepsza koordynacja polityk krajowych i unijnych. Jeden z pięciu głównych celów tej strategii dotyczy zatrudnienia, konkretnie zwiększenia stopy zatrudnienia osób w wieku 20-64 lat z 69% do co najmniej 75% do 2020 r. Rada Europejska przyjęła tę strategię w marcu 2010 r.

11 W ramach strategii „Europa 2020” Komisja przyjęła inicjatywę „Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia”^[11]. W programie tym proponuje się 13 działań służących poprawie funkcjonowania europejskiego rynku pracy dzięki większej elastyczności i większemu bezpieczeństwu zatrudnienia, zachętom do inwestowania w szkolenie, godnym warunkom pracy i łatwiejszemu tworzeniu miejsc pracy.

12 Kolejną częścią składową strategii „Europa 2020” jest europejska strategia zatrudnienia, którą po raz pierwszy wprowadzono w 1992 r. Jest ona fundamentem unijnej polityki zatrudnienia, której celem jest tworzenie w całej UE lepszych i liczniejszych miejsc pracy. Strategia ta jest wdrażana w ramach europejskiego semestru. Realizację tej strategii wspiera istniejący przy Radzie Komitet ds. Zatrudnienia (EMCO), który jest głównym komitetem doradczym ministrów zatrudnienia i spraw społecznych w Radzie ds. Zatrudnienia i Polityki Społecznej (EPSCO) w dziedzinie zatrudnienia.

Proces europejskiego semestru

13 Wdrażanie europejskiej strategii zatrudnienia jest nieodłącznym elementem procesu europejskiego semestru – rocznego cyklu koordynacji polityki makroekonomicznej, budżetowej i strukturalnej między państwami członkowskimi. W ramach europejskiego semestru państwa członkowskie przedkładają swoje krajowe programy reform, które Komisja następnie analizuje pod kątem spójności ze strategią „Europa 2020”.

14 Komisja i Rada monitorują bardziej szczegółowo zatrudnienie i sytuację społeczną w państwach członkowskich za pośrednictwem wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu, które Komisja proponuje, a – po konsultacjach i dostosowaniach – Rada przyjmuje. Ocena ta znajduje również odzwierciedlenie w sprawozdaniach krajowych Komisji, w których analizuje się politykę gospodarczą państw członkowskich, oraz w zaleceniach Komisji dla poszczególnych krajów. Od momentu jego wprowadzenia w 2010 r. pakiet europejskiego semestru obejmuje również wytyczne dotyczące zatrudnienia, w których Komisja proponuje wspólne priorytety i cele w zakresie polityk zatrudnienia. Rządy krajowe muszą zatwierdzić te priorytety i cele, a Rada Unii Europejskiej musi je przyjąć.

15 UE uznała znaczenie bezrobocia długotrwałego na szczeblu polityki i wydała szereg powiązanych zaleceń dla poszczególnych krajów w ramach procesu europejskiego semestru. W latach 2011–2020 UE wydała takie zalecenia dla 15 państw członkowskich, przy czym zalecenia dla 11 z nich w okresie poprzedzającym przyjęcie programów operacyjnych (PO) na lata 2014–2020. W okresie realizacji PO (2015–2020) cztery z tych państw członkowskich otrzymały dalsze zalecenia, a kolejne cztery otrzymały je po raz pierwszy po 2014 r.

Zindywidualizowane podejście ma kluczowe znaczenie dla skuteczności aktywnych polityk rynku pracy

16 Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) definiuje aktywne polityki rynku pracy jako wszystkie wydatki socjalne (inne niż na edukację), które mają na celu poprawę szans beneficjentów na znalezienie pracy zarobkowej lub zwiększenie w inny sposób ich zdolności do zarobkowania^[12]. Według Komisji aktywne polityki rynku pracy obejmują cztery główne kategorie: szkolenia, pomoc w poszukiwaniu pracy, w tym poradnictwo i doradztwo, zachęty do zatrudniania w sektorze prywatnym oraz bezpośrednie programy zatrudnienia w sektorze publicznym^[13].

17 Skuteczne aktywne polityki rynku pracy odgrywają zasadniczą rolę w zaspokajaniu potrzeb (długotrwale) bezrobotnych i pomagają im (ponownie) wejść na rynek pracy. Zdaniem Komisji różne rodzaje aktywnych polityk rynku pracy nie są równie skuteczne w przypadku wszystkich bezrobotnych: będą one skuteczne tylko wtedy, gdy będą ukierunkowane na odpowiednią grupę ludności, będą obejmować środki dostosowane do potrzeb oparte na zindywidualizowanym podejściu oraz będą monitorowane i oceniane pod kątem rezultatów w celu dostosowania przyszłych środków^[14].

18 Dzięki zindywidualizowanemu podejściu można uwzględnić specyficzne problemy bezrobotnych i zapewnić dostosowanie usług do konkretnych potrzeb tych osób. Jest to szczególnie ważne w przypadku długotrwale bezrobotnych, którym trudniej jest (ponownie) wejść na rynek pracy. Eurostat szacuje, że prawdopodobieństwo wejścia na rynek pracy w 2020 r. wynosi średnio 11% w przypadku długotrwale bezrobotnych i 25% w przypadku krótkotrwale bezrobotnych. Największe różnice między długotrwale bezrobotnymi a krótkotrwale bezrobotnymi odnotowano w Belgii i na Węgrzech (ponad 22 punkty procentowe), najmniejsze natomiast były w Danii, Chorwacji i Szwecji, gdzie wynosiły mniej niż 10 punktów procentowych^[15] (zob. załącznik II). Ponadto chociaż średni wskaźnik przejścia do zatrudnienia w przypadku krótkotrwale bezrobotnych uległ poprawie w latach 2013–2020 (z 21% do 25%), w przypadku długotrwale bezrobotnych utrzymywał się on na stałym poziomie i wynosił 11%.

19 UE podkreśliła znaczenie zindywidualizowanego podejścia w licznych dokumentach programowych:

• Europejskim filarze praw socjalnych, w którym zindywidualizowane podejście jest jednym z praw bezrobotnych wraz z prawem do dogłębnej indywidualnej oceny w ciągu 18 miesięcy od uzyskania statusu osoby bezrobotnej^[16];
• wytycznych Rady z lat 2010, 2015 i 2018 dotyczących zatrudnienia, w których postulowano wzmocnienie służb zatrudnienia za pomocą zindywidualizowanych usług dostępnych dla wszystkich, również dla osób najbardziej oddalonych od rynku pracy, oraz zalecono zindywidualizowane aktywne wsparcie w powrocie na rynek pracy^[17];
• w większości stanowisk Komisji dotyczących poszczególnych państw wspomniano o potrzebie stosowania zindywidualizowanego podejścia i środków dostosowanych do potrzeb.

20 W 2016 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie integracji osób długotrwale bezrobotnych na rynku pracy^[18]. W zaleceniu tym położono szczególny nacisk na zindywidualizowane podejście (zob. ramka 2).Chociaż w sprawozdaniu oceniającym Komisji z 2019 r.^[19] przyznano, że stosuje się bardziej całościowe podejście do zapewniania indywidualnego wsparcia, zakres stosowania zindywidualizowanego podejścia różni się znacznie w poszczególnych państwach członkowskich. Z danych wynika, że w 2019 r. ogółem 78,4% długotrwale bezrobotnych było objętych umową w sprawie integracji na rynku pracy. Wskaźnik objęcia taką umową w 2019 r. w państwach członkowskich wynosił jednak od 100% do zaledwie 11,2%.

Finansowanie unijne na rzecz aktywnych polityk rynku pracy państw członkowskich

21 W latach 2014–2020 głównymi unijnymi źródłami finansowania realizacji strategii „Europa 2020” były europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne (fundusze ESI) oraz – zwłaszcza w przypadku aktywnych polityk rynku pracy państw członkowskich – Europejski Fundusz Społeczny^[20] (EFS).

22 Cztery z 11 celów tematycznych (CT) określonych w rozporządzeniu w sprawie wspólnych przepisów^[21] (RWP) dotyczących funduszy ESI na lata 2014–2020 mają znaczenie dla EFS, z których trzy są istotne dla zwalczania bezrobocia długotrwałego:

• „promowanie trwałego i wysokiej jakości zatrudnienia oraz wsparcie mobilności pracowników” (CT 8);
• „promowanie włączenia społecznego, walka z ubóstwem i wszelką dyskryminacją” (CT 9) oraz
• „inwestowanie w kształcenie, szkolenie oraz szkolenie zawodowe na rzecz zdobywania umiejętności i uczenia się przez całe życie” (CT 10).

23 Z każdym CT powiązany jest szereg priorytetów inwestycyjnych. Pięć z tych priorytetów ma znaczenie albo dla zapewniania długotrwale bezrobotnym wsparcia (8i, 8ii, 9i i 10iii), albo dla zmian w strukturze publicznych służb zatrudnienia i świadczenia usług (8vii). Spośród tych pięciu projektów jedynie priorytet inwestycyjny 8i („Dostęp do zatrudnienia dla osób poszukujących pracy i osób biernych zawodowo, w tym długotrwale bezrobotnych oraz oddalonych od rynku pracy, także poprzez lokalne inicjatywy w zakresie zatrudnienia i wspieranie mobilności pracowników” – zwany dalej „dostępem do zatrudnienia”) odnosi się konkretnie do długotrwale bezrobotnych^[22].

24 W latach 2014–2020 przeznaczono łącznie 27,7 mld euro, czyli 26% budżetu EFS, na działania w ramach „promowania trwałego i wysokiej jakości zatrudnienia oraz wsparcia mobilności pracowników” (CT 8). Około 11,4 mld euro przeznaczono na działania na rzecz „dostępu do zatrudnienia” (priorytet inwestycyjny 8i). Cztery państwa członkowskie przeznaczyły po ponad 1 mld euro na priorytet inwestycyjny 8i: Hiszpania, Włochy, Polska i Słowacja (zob. załącznik III).

25 Większość PO współfinansowanych z EFS odnosi się do celów tematycznych i priorytetów inwestycyjnych mających największe znaczenie dla bezrobocia długotrwałego. Dokładniej rzecz ujmując, w 145 z 178 PO (81%) przeznacza się środki finansowe na CT 8, a 106 PO – na priorytet inwestycyjny 8i. Ponadto wszystkie państwa członkowskie z wyjątkiem jednego ustanowiły programy operacyjne, w których przydzielono środki finansowe na priorytet inwestycyjny 8i.

26 Finansowanie z EFS można wykorzystać do wspierania różnego rodzaju działań i interwencji, które mogą pomóc długotrwale bezrobotnym w znalezieniu pracy (zob. ramka 3).

27 Środki i interwencje EFS związane z bezrobociem długotrwałym są wdrażane przez organy publiczne (krajowe, regionalne lub lokalne służby zatrudnienia), organizacje pozarządowe i przedsiębiorstwa prywatne wyznaczone przez krajowe lub regionalne instytucje zarządzające (lub instytucje pośredniczące) lub też wybrane w drodze zaproszeń do składania wniosków.

Wpływ pandemii COVID-19 na zatrudnienie

28 Obostrzenia wprowadzone od marca 2020 r. przez państwa członkowskie w odpowiedzi na pandemię COVID-19 znacząco wpłynęły na działalność gospodarczą i zatrudnienie we wszystkich państwach członkowskich i w większości sektorów gospodarki, choć w różnym stopniu. W tym kontekście wiosną 2020 r. Komisja zaproponowała natychmiastowe środki mające zaradzić skutkom pandemii. W maju 2020 r. Parlament Europejski i Rada przyjęły instrument SURE^[23], w ramach którego wspiera się stosowanie mechanizmów zmniejszonego wymiaru czasu pracy i podobnych środków utrzymania zatrudnienia w całej UE. Jak dotąd instrument ten pomógł ograniczyć wzrost bezrobocia pomimo drastycznego spadku aktywności gospodarczej^[24]. Jednakże kiedy w grudniu 2022 r. instrument ten przestanie mieć zastosowanie, istnieje ryzyko, że stopa bezrobocia wzrośnie, a długotrwale bezrobotni mogą to odczuć^[25].

29 Komisja zaproponowała również bardziej elastyczne wykorzystanie funduszy ESI. W kwietniu 2020 r. weszły w życie inicjatywy inwestycyjne w odpowiedzi na koronawirusa (CRII i CRII+) przyjęte przez Parlament Europejski i Radę. Przewidziano w nich tymczasową możliwość współfinansowania z budżetu UE na poziomie 100% oraz wprowadzono dodatkową elastyczność w zakresie przenoszenia środków budżetowych między różnymi funduszami i programami. W rezultacie ponad połowa wszystkich państw członkowskich postanowiła zmienić swoje PO, by wprowadzić możliwość współfinansowania środków EFS na poziomie 100% lub przenoszenia dodatkowych środków finansowych z innych funduszy ESI do PO współfinansowanych z EFS.

Zakres kontroli i podejście kontrolne

30 Podczas kontroli Trybunał ocenił, czy finansowanie z EFS na lata 2014–2020 w ramach priorytetu inwestycyjnego EFS dotyczącego „dostępu do zatrudnienia” zaspokajało konkretne potrzeby długotrwale bezrobotnych związane z ułatwieniem tym osobom (ponownego) wejścia na rynek pracy. W tym celu Trybunał przeanalizował trzy szczególne aspekty:

• przeanalizował, w jakim stopniu wydatki z EFS były ukierunkowane na działania mające pomóc długotrwale bezrobotnym (ponownie) wejść na rynek pracy;
• zbadał, czy państwa członkowskie stosowały zindywidualizowane podejście przy realizacji działań w zakresie „dostępu do zatrudnienia”; oraz
• sprawdził, czy Komisja podjęła niezbędne działania w celu uzyskania odpowiednich i wystarczających danych umożliwiających określenie oddziaływania finansowania z EFS na bezrobocie długotrwałe.

31 Trybunał w swojej analizie skoncentrował się na roli i obowiązkach Komisji podczas przygotowywania, a następnie wdrażania PO na lata 2014–2020 współfinansowanych z EFS. Trybunał przeanalizował odpowiednią dokumentację i przeprowadził wywiady z przedstawicielami Dyrekcji Generalnej ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego (DG EMPL) i Eurostatu jako podmiotu przekazującego dane.

32 Przeprowadzona przez Trybunał analiza obejmuje wszystkie państwa członkowskie. Ponadto Trybunał zbadał bardziej szczegółowo cztery państwa członkowskie (Irlandię, Włochy, Polskę i Słowację), ponieważ na początku okresu programowania doświadczyły one szczególnych trudności z bezrobociem długotrwałym albo przeznaczyły znaczną część swoich środków finansowych z EFS na priorytet inwestycyjny 8i.

33 Trybunał przeanalizował cztery PO współfinansowane z EFS (po jednym na każde wybrane państwo członkowskie)^[26] i ocenił, czy logika interwencji ustalona w odniesieniu do wsparcia związanego z bezrobociem długotrwałym pomogła rozwiązać problem tego bezrobocia. Na podstawie istotności i poziomu realizacji Trybunał dokonał również przeglądu od jednego do trzech działań w zakresie „dostępu do zatrudnienia” w odniesieniu do każdego PO, aby sprawdzić, czy zrealizowano je w sposób umożliwiający zaspokojenie konkretnych potrzeb długotrwale bezrobotnych dzięki zastosowaniu zindywidualizowanego podejścia. W odniesieniu do każdego z wybranych PO Trybunał dokonał również przeglądu indywidualnych przypadków 18-24 losowo wybranych osób, które pozostawały bez pracy przez okres dłuższy niż 12 miesięcy, ale były objęte finansowanym z EFS działaniem na rzecz długotrwale bezrobotnych. Łącznie Trybunał zbadał 78 takich indywidualnych przypadków. Ponadto Trybunał przeprowadził wywiady z przedstawicielami właściwych organów krajowych (tj. ministerstw odpowiedzialnych za politykę zatrudnienia, a także instytucji zarządzających i instytucji wdrażających).

34 Trybunał przeprowadził prace kontrolne w okresie od września 2020 r. do lipca 2021 r. Ograniczenia dotyczące podróży i zdrowia związane z COVID-19 sprawiły, że Trybunał nie mógł przeprowadzić żadnych wizyt na miejscu. Wszystkie spotkania z Komisją, organami krajowymi i Europejską Fundacją na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy (Eurofound) odbyły się w drodze wideokonferencji.

Uwagi

Fundusze z EFS nie zawsze były przeznaczone konkretnie dla długotrwale bezrobotnych

35 Trybunał zbadał, czy Komisja wsparła państwa członkowskie na etapie programowania w taki sposób, aby kwestia bezrobocia długotrwałego znalazła odzwierciedlenie w założeniach programów operacyjnych współfinansowanych z EFS, oraz czy działania w zakresie „dostępu do zatrudnienia” były w stosownych przypadkach ukierunkowane na długotrwale bezrobotnych. Trybunał przeanalizował również, czy sposób realizacji wsparcia odzwierciedlał skalę bezrobocia długotrwałego w państwach członkowskich.

Wsparcie z EFS docierało do długotrwale bezrobotnych za pośrednictwem różnych rodzajów interwencji

36 Oczekuje się, że działania wspierane z EFS będą uzupełnieniem wsparcia dla długotrwale bezrobotnych dostępnego w państwie członkowskim. Do końca 2020 r. rozdysponowano około 96% wsparcia z EFS udostępnionego długotrwale bezrobotnym za pośrednictwem środków w ramach priorytetu inwestycyjnego 8i, a 58 % już zadeklarowano Komisji (zob. załącznik III).

37 Według danych Komisji, dostępnych w momencie przeprowadzania kontroli, finansowanie z EFS dotarło do około 1,6 mln długotrwale bezrobotnych, tj. 36% z 4,4 mln uczestników objętych priorytetem inwestycyjnym 8i. W czterech państwach członkowskich (Hiszpania, Włochy, Polska i Słowacja) wsparcie z EFS dotarło do ponad 100 000 długotrwale bezrobotnych (zob. tabela 1). Nastąpiło to za pomocą różnych rodzajów interwencji na rzecz „dostępu do zatrudnienia”, takich jak: doradztwo i wsparcie (20%), zachęty finansowe (17%), kształcenie i szkolenie (8%), oraz znacznego odsetka interwencji łączących kilka rodzajów działań (30%)^[27].

38 W przypadku czterech wybranych państw członkowskich Trybunał stwierdził, że zastosowano wszystkie główne rodzaje interwencji EFS, choć w różnym stopniu. We włoskim PO skoncentrowano się głównie na zachętach finansowych do zatrudniania, w irlandzkim PO natomiast skupiono się na szkoleniach. Polska zazwyczaj oferowała łączone pakiety działań, które obejmowały głównie szkolenia i staże. W Słowacji powszechniejsze były zachęty do zatrudniania i bezpośrednie tworzenie miejsc pracy (zob. ramka 4).

Wiele interwencji EFS koncentrowało się ogólnie na bezrobociu, ale nie konkretnie na długotrwale bezrobotnych

39 Przed przyjęciem programów EFS na lata 2014–2020 za długotrwale bezrobotnych uznawano 11,4 mln osób, tj. 5,5% ludności aktywnej zawodowo, co stanowiło 48,3% całkowitego bezrobocia (w 2013 r.) (zob. załącznik I).

40 Komisja przeanalizowała kwestię bezrobocia długotrwałego podczas przygotowywania stanowisk dotyczących poszczególnych państw i poprzedzających umowy partnerstwa i PO na lata 2014–2020, a także kierowała dyskusjami z państwami członkowskimi na temat ustalania priorytetów co do potrzeb. W 19 spośród 27 stanowisk dotyczących UE-27 podkreślono, że bezrobocie długotrwałe jest specyficznym problemem. W 17 z tych 19 stanowisk Komisja uznała długotrwale bezrobotnych za priorytet finansowania, a w trzech przypadkach wskazała bezrobocie długotrwałe jako problem zaliczający się do „głównych wyzwań”.

41 W przepisach dotyczących funduszy ESI na lata 2014–2020^[28] nie przewidziano natomiast priorytetu inwestycyjnego dotyczącego konkretnie bezrobocia długotrwałego. Długotrwale bezrobotnych wspierano z EFS, ale w ramach szerzej zakrojonych celów, co utrudniało ustalenie, ile środków finansowych z UE przeznaczono na działania związane z bezrobociem długotrwałym.

42 Ogółem w 145 ze 178 (tj. w 81%) PO na lata 2014–2020 współfinansowanych z EFS (z wyłączeniem programów Zjednoczonego Królestwa i programów w ramach Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych) przydzielono środki finansowe na cel tematyczny 8 dotyczący zatrudnienia^[29]. Jednak tylko w około jednej trzeciej wszystkich PO współfinansowanych z EFS w 14 państwach członkowskich^[30] mowa jest konkretnie o wsparciu dla długotrwale bezrobotnych^[31]. Trybunał stwierdził również, że odniesienia takiego nie zawierały PO pięciu państw członkowskich (Bułgarii, Łotwy, Malty, Węgier i Cypru), w których podczas negocjowania PO w 2013 r. poziom bezrobocia długotrwałego był wyższy od średniej unijnej.

43 W badaniu z 2019 r.^[32] dotyczącym trwałości i skuteczności wyników dla uczestników EFS stwierdzono, że w 101 interwencjach skoncentrowano wsparcie na długotrwale bezrobotnych. Jednocześnie 158 kolejnych interwencji mogło dotyczyć długotrwale bezrobotnych, choć nie konkretnie (były skoncentrowane na bezrobociu w ujęciu ogólnym i tylko potencjalnie obejmowały długotrwale bezrobotnych).

44 Przeprowadzona przez Trybunał analiza działań wymienionych w ramach priorytetu inwestycyjnego 8i w czterech wybranych PO potwierdziła, że chociaż istniały przypadki, w których długotrwale bezrobotni stanowili jedyną grupę docelową interwencji, osoby te zazwyczaj uwzględniano w PO jedynie jako podgrupę wszystkich bezrobotnych lub „grup defaworyzowanych”.

Niektóre działania finansowane z EFS zbadane przez Trybunał wiązały się z ryzykiem powstania efektu „zbierania śmietanki”

45 Jeżeli działania na rynku pracy nie są specjalnie ukierunkowane, wiążą się z ryzykiem priorytetowego traktowania osób o wyższym prawdopodobieństwie zatrudnienia ze szkodą dla osób najbardziej oddalonych od rynku pracy takich jak długotrwale bezrobotni (tzw. efekt „zbierania śmietanki”). Na przykład w jednym z badań Komisji stwierdzono, że podejście „najpierw praca” może prowadzić do „prób skupiania się przez usługodawców na osobach, w przypadku których prawdopodobieństwo osiągnięcia wyników w zakresie zatrudnienia jest największe”^[33]. W innym badaniu Komisji^[34] zaleca się, aby publiczne służby zatrudnienia dokonywały wstępnej selekcji uczestników w celu uniknięcia efektu „zbierania śmietanki”. To jeszcze bardziej uwypukla potrzebę, aby interwencje EFS były od początku ukierunkowane konkretnie na długotrwale bezrobotnych.

46 Przeprowadzona przez Trybunał analiza wykazała również ryzyko wystąpienia efektu „zbierania śmietanki” w przypadku niektórych PO współfinansowanych z EFS zbadanych w ramach tej kontroli: na przykład w ocenie wybranego polskiego PO^[35] Trybunał odnotował, że wśród uczestników objętych wsparciem nadmiernie reprezentowane były osoby w wieku 30-39 lat, które już miały większe szanse na znalezienie pracy niż inne kategorie wiekowe; we Włoszech istniało ryzyko, że kryteria uczestnictwa w zachęcie do zatrudniania nie ograniczały w wystarczającym stopniu możliwości wystąpienia efektu „zbierania śmietanki”, ponieważ pracodawcy mogli wybrać każdego młodego pracownika niezależnie od jego szans na zatrudnienie. Wskutek pandemii COVID-19 może wzrosnąć liczba krótkotrwale bezrobotnych. Ponieważ do osób tych jest łatwiej dotrzeć niż do długotrwale bezrobotnych, w przypadku braku środków przeznaczonych specjalnie dla długotrwale bezrobotnych ryzyko wystąpienia efektu „zbierania śmietanki” mogłoby wzrosnąć.

Finansowane z EFS działania w zakresie „dostępu do zatrudnienia” nie zawsze odzwierciedlały skalę problemu bezrobocia długotrwałego w szeregu państw członkowskich

47 Jak stwierdzono w pkt 37, w ramach finansowanych z EFS działań w zakresie „dostępu do zatrudnienia” wsparcie otrzymało 1,6 mln długotrwale bezrobotnych. Trybunał odnotował jednak, że w szeregu państw członkowskich długotrwale bezrobotni, którzy otrzymali wsparcie, byli niedostatecznie reprezentowani w finansowanych z EFS działaniach na rzecz „dostępu do zatrudnienia” w porównaniu ze stopą bezrobocia długotrwałego w tych państwach.

48 Na szczeblu UE długotrwale bezrobotni stanowią 38% wszystkich bezrobotnych objętych wsparciem w ramach priorytetu inwestycyjnego 8i EFS dotyczącego „dostępu do zatrudnienia”. Trybunał przeanalizował również odsetek długotrwale bezrobotnych, którzy otrzymali wsparcie z EFS oraz wszystkich bezrobotnych uczestników wspartych z EFS w każdym z 27 państw członkowskich, wykorzystując w tym celu dane zawarte w rocznych sprawozdaniach tych państw z wdrażania za 2019 r. Trybunał porównał te wartości ze średnim krajowym bezrobociem długotrwałym jako odsetkiem ogólnego bezrobocia w latach 2014–2019. Analiza ta wykazała różnice w przypadku 15 państw członkowskich. Różnice te są szczególnie istotne w przypadku Rumunii, Portugalii, Węgier, Francji, Malty i Łotwy, w których to krajach przekraczają 20 punktów procentowych (zob. tabela 1).

49 W ostatnim sprawozdaniu Trybunału dotyczącym wyników wykazano również, że długotrwale bezrobotni uczestnicy byli niedostatecznie reprezentowani w finansowanych z EFS działaniach na rzecz zatrudnienia. Stwierdzono zwłaszcza, że największy udział we wszystkich operacjach na rzecz zatrudnienia w ramach EFS wzięły osoby aktywne na rynku pracy lub osoby bezrobotne lecz do niego zbliżone, do osób bardziej oddalonych od rynku pracy natomiast trudno było dotrzeć (bezrobotni – 40%, zatrudnieni – 26%, długotrwale bezrobotni – 22%, osoby bierne zawodowo – 12%)^[36].

50 Chociaż w ramach wszystkich czterech wybranych PO wsparto długotrwale bezrobotnych, Trybunał stwierdził, że niektóre z pierwotnie zaplanowanych działań ukierunkowanych konkretnie na te osoby albo nie zostały wdrożone przy wsparciu z EFS, albo ich zakres poszerzono. Było tak w przypadku Irlandii i Włoch. Chociaż w Irlandii PO początkowo obejmował działanie ukierunkowane bezpośrednio na długotrwale bezrobotnych, działanie to zostało ostatecznie wycofane z PO i sfinansowane przez państwo członkowskie. Mimo że we Włoszech zachęty na rzecz zatrudnienia przewidziano w PO, nie były ukierunkowane konkretnie na długotrwale bezrobotnych, ponieważ były dostępne dla innych kategorii bezrobotnych i obejmowały przekształcanie umów o pracę na czas określony w umowy na czas nieokreślony. Ponadto nie zrealizowano działań szkoleniowych zaplanowanych w PO, z wyjątkiem jako części działań systemowych nieukierunkowanych na indywidualnych długotrwale bezrobotnych.

51 W Słowacji działania określone na poziomie PO skierowane były również do bezrobotnych w ujęciu ogólnym. Ponadto cztery z 27 projektów krajowych, które zrealizowano w ramach priorytetu inwestycyjnego 8i, były ukierunkowane wyłącznie na długotrwale bezrobotnych. W ramce 5 przedstawiono dwa przykłady.

Nie zawsze można było ustalić związek między wsparciem z EFS na rzecz „dostępu do zatrudnienia” a zindywidualizowanym podejściem

52 Oprócz wsparcia z EFS ukierunkowanego na bezrobocie długotrwałe Trybunał sprawdził, czy w ramach wsparcia z EFS na rzecz „dostępu do zatrudnienia” wykorzystano zindywidualizowane podejście w celu zaspokojenia konkretnych potrzeb długotrwale bezrobotnych (zob. pkt 16–20).

53 W latach 2014–2020 warunki wstępne były narzędziem służącym zapewnieniu, aby systemy państw członkowskich spełniały wymogi w zakresie efektywnego i skutecznego wydatkowania unijnych środków finansowych. Państwa członkowskie dokonały samooceny spełnienia tych warunków na podstawie wcześniej określonych kryteriów, a Komisja musiała sprawdzić na etapach zawierania umów partnerstwa i przyjmowania PO, czy warunki te spełniono. Warunek wstępny 8.1 („Została opracowana i jest realizowana aktywna polityka rynku pracy w świetle wytycznych dotyczących zatrudnienia”), który był powiązany z priorytetem inwestycyjnym 8i, obejmował kryterium dotyczące zdolności publicznych służb zatrudnienia do stosowania zindywidualizowanego podejścia. Ponadto w 2015 r. Komisja zwróciła uwagę, że „ograniczenia w zindywidualizowanych usługach są pierwszym czynnikiem prowadzącym do nieskutecznego projektu aktywizacji”, a „skuteczny projekt aktywizacji łączy zindywidualizowane usługi dla osób poszukujących pracy i pracodawców z dostosowaną do potrzeb ofertą aktywnej polityki rynku pracy”^[37].

54 W przypadku czterech PO objętych próbą państwa członkowskie i Komisja oceniły warunek wstępny 8.1 jako spełniony. Ocenę tę przeprowadzono dopiero na początku okresu programowania, ponieważ podstawa prawna nie zobowiązuje Komisji do oceny, czy w trakcie realizacji PO dany warunek nadal spełniano^[38]. Trybunał stwierdził jednak, że w późniejszych sprawozdaniach krajowych dotyczących dwóch wybranych PO (Irlandii i Słowacji) Komisja stwierdziła, iż zdolności publicznych służb zatrudnienia były niewystarczające do świadczenia zindywidualizowanych usług^[39].

55 Publiczne służby zatrudnienia w Irlandii, we Włoszech i w Słowacji mogły stosować zindywidualizowane podejście do osób zarejestrowanych jako długotrwale bezrobotne. Nie przekazały jednak tych informacji instytucjom realizującym działania współfinansowane z EFS, ani też instytucje te nie zwróciły się wyraźnie do tych służb o przesłanie takich informacji.

56 W Polsce zindywidualizowane wsparcie musi być stosowane w przypadku wszystkich działań realizowanych w ramach PO współfinansowanego z EFS (zob. ramka 6).

57W 2016 r. Rada wydała zalecenie, w którym poparła stosowanie zindywidualizowanego podejścia, aby pomóc długotrwale bezrobotnym (ponownie) wejść na rynek pracy (zob. pkt 20). Trybunał stwierdził, iż zalecenie to nie doprowadziło do zmiany żadnego ze zbadanych PO, ani uzupełnienia ich odpowiednim planem działania, z wyjątkiem Słowacji. W badaniu Komisji z 2019 r. wskazano, że organy zarządzające i instytucje pośredniczące nie zawsze zdają się być świadome istnienia tego zalecenia^[40].

58 Działający przy Radzie Komitet ds. Zatrudnienia (EMCO) monitoruje wdrażanie zalecenia Rady na podstawie ram wskaźników. Monitorowanie to jest odrębne od EFS. Jeżeli chodzi o stosowanie zindywidualizowanego podejścia, większość państw członkowskich zgłosiła, że pandemia COVID-19 negatywnie wpłynęła na zdolność publicznych służb zatrudnienia do prowadzenia zindywidualizowanego poradnictwa lub profilowania osób bezrobotnych ze względu na ograniczony dostęp do usług i ich ograniczoną dostępność.

Nowe rozwiązania na lata 2021–2027 w ramach EFS+

59 W rozporządzeniu w sprawie wspólnych przepisów na lata 2021–2027^[41] wprowadzono szereg ulepszeń takich jak warunki podstawowe, które zastępują warunki wstępne. W odniesieniu do celu szczegółowego EFS+ dotyczącego „dostępu do zatrudnienia” kryteria warunku podstawowego „Ramy strategiczne polityki na rzecz aktywnych polityk rynku pracy” obejmują rozwiązania z zakresu sporządzania profilów osób poszukujących pracy i oceny ich potrzeb.

60 Nowym elementem w okresie programowania 2021–2027 jest to, że państwa członkowskie będą musiały zapewnić, aby nowo wprowadzone warunki podstawowe były spełniane i stosowane przez cały okres programowania, oraz informować Komisję o wszelkich zmianach^[42]. Jeżeli warunek podstawowy przestanie być spełniany, Komisja nie powinna zwracać wydatków.

61 Ponadto w okresie 2014–2020 nie było związku między treścią warunków wstępnych a kwalifikowalnością wybranych operacji. Zostało to zmienione w odniesieniu do okresu 2021–2027: instytucje zarządzające muszą teraz zapewnić, „aby wybrane operacje, które wchodzą w zakres warunku podstawowego, były spójne z odpowiednimi strategiami i dokumentami dotyczącymi planowania ustanowionymi w celu spełnienia tego warunku podstawowego”^[43].

Sam system monitorowania EFS nie umożliwia pełnej oceny skuteczności działań prowadzonych wśród długotrwale bezrobotnych

62 Komisja monitoruje wdrażanie PO w ramach spotkań z instytucjami zarządzającymi, wyznaczonych do tego celu komitetów monitorujących, dorocznych spotkań przeglądowych oraz rocznych sprawozdań z wdrażania przedkładanych przez regionalne i krajowe instytucje zarządzające. Obejmuje to sprawozdawczość w zakresie danych finansowych, wskaźników i celów pośrednich. Komisja analizuje sprawozdania i przedstawia swoje uwagi państwom członkowskim. Trybunał zbadał, czy ramy monitorowania umożliwiają ocenę, na ile działania w zakresie „dostępu do zatrudnienia” finansowane z EFS przyniosły skuteczne rezultaty dla długotrwale bezrobotnych.

Niedociągnięcia w ramach monitorowania EFS na lata 2014–2020 ograniczają zdolność Komisji do uzyskania pełnego obrazu rezultatów

63 W ramach monitorowania na okres programowania 2014–2020 określono wspólne wskaźniki produktu i rezultatu pozwalające wykazać, co udało się osiągnąć w ramach priorytetów inwestycyjnych, celów szczegółowych i działań przewidzianych w PO^[44]. Istniały dwa wskaźniki produktu dotyczące bezrobocia długotrwałego:

• wspólny wskaźnik produktu 01 „bezrobotni, w tym długotrwale bezrobotni”, który obejmował bezrobotnych ogółem i długotrwale bezrobotnych jako podgrupę;
• wspólny wskaźnik produktu 02 „długotrwale bezrobotni”, który odnosił się bezpośrednio do długotrwale bezrobotnych. Dane zgłaszane w odniesieniu do tego wskaźnika stanowiły podzbiór danych zgłaszanych w odniesieniu do wspólnego wskaźnika produktu 01.

W ramach monitorowania nie przewidziano żadnych wspólnych wskaźników rezultatu dotyczących bezrobocia długotrwałego.

64 Państwa członkowskie musiały co roku składać sprawozdania na temat wszystkich wspólnych wskaźników, ale nie były zobowiązane do ustalania wartości docelowych dla wszystkich tych wskaźników (wartości docelowe wspólnego wskaźnika produktu 02 wyznaczono jedynie w 27 z 178 PO współfinansowanych z EFS). Państwa członkowskie mogły wyznaczyć wskaźniki specyficzne dla danego programu, jeżeli było to bardziej odpowiednie do wykazania, co udało się osiągnąć w kwestii zamierzonych inwestycji.

65 Trybunał wykrył pewne niedociągnięcia w ramach monitorowania, które mogły uniemożliwić Komisji uzyskanie pełnego obrazu osiągnięć interwencji EFS w zakresie wsparcia dla osób długotrwale bezrobotnych.

66 W 106 PO współfinansowanych z EFS (z wyłączeniem programów Zjednoczonego Królestwa), w których przydzielono środki finansowe na priorytet inwestycyjny 8i, określono łącznie 357 różnych wskaźników produktu i rezultatu. Prawie wszystkie z nich (328) były jednak specyficzne dla danego programu, a zbiorcze informacje na temat tego, ile wskaźników specyficznych dla programu dotyczy długotrwale bezrobotnych, nie są dostępne. W przypadku wybranych PO w dwóch z czterech skontrolowanych państw członkowskich (Irlandia i Włochy) określono specyficzne dla programu wskaźniki rezultatu dotyczące długotrwale bezrobotnych.

67 Ponadto nie wszystkie państwa członkowskie zawsze stosują definicję bezrobocia długotrwałego (do celów monitorowania EFS) w ten sam sposób. We Włoszech uczestników uznawano za długotrwale bezrobotnych, jeżeli zarabiali mniej niż około 8 000 euro rocznie. W Irlandii osobami korzystającymi z „pomocy dla osób poszukujących pracy” mogą zgodnie z przepisami krajowymi być osoby całkowicie bezrobotne lub pracujące przez maksymalnie trzy dni w tygodniu. Ze względu na różne definicje bezrobocia długotrwałego informacje zapewniane przez wspólny wskaźnik produktu związany z bezrobociem długotrwałym, są siłą rzeczy mniej precyzyjne, jeżeli chodzi o liczbę osób długotrwale bezrobotnych, które zostały finansowane z EFS na szczeblu UE.

68 Rozporządzenie w sprawie EFS nie zawierało wspólnego wskaźnika rezultatu wyraźnie dotyczącego długotrwale bezrobotnych. Państwa członkowskie przekazują informacje na temat rezultatów, jakie długotrwale bezrobotni uzyskują w osiąganiu celów, za pomocą specyficznych dla programu wskaźników rezultatu dotyczących tej grupy, o ile je zdefiniowano. Wskaźniki te oczywiście różnią się między poszczególnymi PO. Ponadto państwa członkowskie mogą stosować różne metody, określając wartości docelowe jako współczynniki lub bezwzględną liczbę uczestników.

69 W badaniach Komisji zidentyfikowano już trudności związane z miarodajnym agregowaniem danych i zwrócono uwagę na konkretne niedociągnięcia w systemach monitorowania krajowych/PO, które spowodowały problemy z terminami przekazywania informacji i właściwą prezentacją danych^[45]. Na przykład wskaźniki produktu zgłoszono w roku, w którym uczestnicy przystąpili do udziału w operacji^[46]. Uczestnicy, którzy zrezygnowali z działania (np. nie ukończyli szkolenia), byliby nadal uwzględnieni we wskaźniku, ponieważ poniesiono koszty z EFS. Biorąc pod uwagę fakt, że w niektórych działaniach odnotowano wysoki odsetek osób rezygnujących (np. w przypadku polskiego PO), uwzględnianie wyłącznie liczby uczestników nie pozwala na rozróżnienie osób, które zrezygnowały z działania, i uczestników, którzy pomyślnie ukończyli działanie, oraz daje nieprecyzyjny obraz sytuacji.

70 Trybunał przeanalizował wskaźniki dotyczące priorytetu inwestycyjnego 8i w odniesieniu do czterech wybranych PO. W irlandzkim i włoskim PO zastosowano zarówno wspólne wskaźniki produktu, jak i specyficzne wskaźniki rezultatu. W przypadku słowackiego i polskiego PO Trybunał stwierdził, że chociaż wspólny wskaźnik produktu (02) dotyczył długotrwale bezrobotnych i stanowili oni ponad połowę wszystkich uczestników w ramach priorytetu inwestycyjnego 8i (tj. 70% w słowackim PO i ponad 50% w polskim PO), nie określono żadnych wskaźników rezultatu specyficznych dla programu, które pozwalałyby uzyskać informacje na temat odnośnych osiągnięć. W ujęciu bezwzględnym dotyczy to 172 445 długotrwale bezrobotnych uczestników w Słowacji i 27 395 w przypadku wybranego PO w Polsce.

71 Jeżeli chodzi o lata 2021–2027, przepisy nadal nie zawierają odniesienia konkretnie do długotrwale bezrobotnych ani wspólnego wskaźnika rezultatu związanego z bezrobociem długotrwałym. Pakiet legislacyjny na lata 2021–2027^[47] obejmuje cel szczegółowy „Poprawa dostępu do zatrudnienia i działań aktywizujących dla wszystkich osób poszukujących pracy, w szczególności osób młodych, zwłaszcza poprzez wdrażanie gwarancji dla młodzieży, długotrwale bezrobotnych oraz grup znajdujących się w niekorzystnej sytuacji na rynku pracy, jak również dla osób biernych zawodowo także poprzez promowanie samozatrudnienia” w ramach szerszego celu polityki „Europa o silniejszym wymiarze społecznym, bardziej sprzyjająca włączeniu społecznemu i wdrażająca Europejski filar praw socjalnych”.

Kilka ocen wsparcia z EFS na rzecz długotrwale bezrobotnych

72 Oprócz regularnego monitorowania EFS na podstawie rocznych sprawozdań z wdrażania Komisja może również przeprowadzać szczegółowe oceny rezultatów osiągniętych dzięki wsparciu z EFS. Terminowe i kompleksowe oceny ułatwiają wykorzystanie dotychczasowych doświadczeń na potrzeby reszty bieżącego okresu programowania lub przyszłych okresów programowania oraz rozpowszechnianie potencjalnych dobrych praktyk.

73 W latach 2014–2020 Komisja opublikowała dwa badania, w których poruszono temat bezrobocia długotrwałego^[48].

74 W badaniach tych wskazano, że instytucje zarządzające przeprowadzają bardzo niewiele ocen wsparcia z EFS na rzecz zwalczania bezrobocia długotrwałego – spośród ogółem 205 ocen opublikowanych w 2017 r. jedynie sześć dotyczyło konkretnie takiego wsparcia. Do czasu przedmiotowej kontroli sytuacja nie uległa znacznej poprawie – według Komisji osiem ocen dotyczyło kwestii związanych z bezrobociem długotrwałym. Ponadto oba badania potwierdziły, że informacje z monitorowania EFS mają ograniczoną przydatność do celów oceny.

75 Ze względu na tę sytuację wyzwaniem pozostaje ocena skuteczności finansowanych z EFS działań w zakresie „dostępu do zatrudnienia” dla długotrwale bezrobotnych. Obecnie nie jest możliwe ustalenie, w jakim stopniu środki unijne przyczyniły się do zmian w poziomie stóp bezrobocia długotrwałego, które różniły się znacznie w poszczególnych państwach członkowskich, w tym w przypadku głównych beneficjentów EFS (zob. załącznik I). Świadczy to o potrzebie lepszego zrozumienia, czy EFS ma wpływ na sytuację.

Wnioski i zalecenia

76 W latach 2014–2020 finansowane z Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) działania wspierające „dostęp do zatrudnienia” dotarły do wielu osób długotrwale poszukujących pracy, przy czym posłużono się różnymi rodzajami interwencji, chociaż nie były one konkretnie ukierunkowane na te osoby. Ponieważ priorytety inwestycyjne obejmowały raczej obszary polityki niż grupy docelowe, nie istniał priorytet inwestycyjny im poświęcony, a długotrwale bezrobotnych zazwyczaj traktowano jako część szerszej grupy wszystkich bezrobotnych. Ponadto środki nie zawsze odzwierciedlały poziom bezrobocia długotrwałego w państwach członkowskich (zob. pkt 35–51).

77 Realizacja działań finansowanych z EFS na ogół nie była powiązana ze zindywidualizowanym podejściem. Chociaż publiczne służby zatrudnienia mogły stosować zindywidualizowane podejście w odniesieniu do poszczególnych długotrwale bezrobotnych w ramach krajowych aktywnych polityk rynku pracy, dokumenty zawierające informacje na ten temat nie zostały przekazane instytucjom realizującym działania współfinansowane z EFS ani też instytucje te nie zwróciły się wyraźnie do służb o przesłanie takich informacji. Ponadto zalecenie Rady weszło w życie po początkowym przyjęciu programów operacyjnych, a programów tych na ogół nie zmieniono odpowiednio. Powiązanie to nie było warunkiem koniecznym uzyskania wsparcia z EFS, jednak jego brak może ograniczyć wartość dodaną interwencji wspieranych z EFS w celu zaspokajania konkretnych potrzeb długotrwale bezrobotnych (zob. pkt 52–61).

78 Trybunał stwierdził szereg niedociągnięć w ramach monitorowania i oceny EFS na lata 2014–2020, które to niedociągnięcia mogą uniemożliwić Komisji uzyskanie pełnego obrazu skuteczności interwencji EFS w odniesieniu do wsparcia związanego z bezrobociem długotrwałym. W szczególności nie istnieje wspólny wskaźnik rezultatu związany z bezrobociem długotrwałym, a wspólny wskaźnik produktu związany z bezrobociem długotrwałym nie zawsze jest wykorzystywany do ustalania wartości docelowych. Utrudnia to monitorowanie osiągnięć EFS w odniesieniu do długotrwale bezrobotnych. Ponadto istnieje niewiele ocen dotyczących bezrobocia długotrwałego (zob. pkt 62–75).

79 Pandemia COVID-19 może negatywnie wpływać na liczbę i sytuację długotrwale bezrobotnych. W tym kontekście Trybunał sformułował następujące trzy zalecenia. Wszystkie odnoszą się do nowego okresu programowania 2021–2027 i mają na celu poprawę programowania, tak aby zapewnić lepszą pomoc długotrwale bezrobotnym w UE.

Zalecenie 1 – Ukierunkowanie wsparcia z EFS na rzecz „dostępu do zatrudnienia” dla długotrwale bezrobotnych, w przypadku gdy bezrobocie długotrwałe jest wysokie

W odniesieniu do okresu programowania 2021–2027 Komisja powinna nakłaniać państwa członkowskie do ukierunkowywania działań w ramach wsparcia z EFS+ zwłaszcza na długotrwale bezrobotnych i ich potrzeby, w przypadku gdy krajowe lub regionalne bezrobocie długotrwałe jest wysokie

Termin realizacji: w momencie przyjmowania (lub zmiany) programów EFS+ na lata 2021–2027.

Zalecenie 2 – Powiązanie wsparcia z EFS na rzecz „dostępu do zatrudnienia” ze zindywidualizowanym podejściem do długotrwale bezrobotnych

Komisja powinna nalegać, aby państwa członkowskie stosowały zindywidualizowane podejście do wszystkich długotrwale bezrobotnych przy realizacji działań w zakresie „dostępu do zatrudnienia” w ramach EFS+, z uwzględnieniem profilów osób poszukujących pracy i oceną ich potrzeb.

Termin realizacji: w momencie przyjmowania (lub zmiany) programów EFS+ na lata 2021–2027.

Zalecenie 3 – Ocena rezultatów osiągniętych dzięki wsparciu EFS na rzecz „dostępu do zatrudnienia” pod względem bezrobocia długotrwałego

W ramach oceny ex post za okres 2014–2020 oraz oceny śródokresowej w odniesieniu do nowego okresu 2021–2027 Komisja powinna ocenić skuteczność działań w zakresie „dostępu do zatrudnienia” dla długotrwale bezrobotnych. Wnioski z tych ocen powinny prowadzić do podejmowania odpowiednich działań w ramach jej kompetencji (takich jak uwzględnianie ich w ocenie zmian programów po 2025 r., w stosowanym przypadku) oraz do rozpowszechniania dobrych praktyk między organami krajowymi i regionalnymi odpowiedzialnymi za realizację działań w zakresie „dostępu do zatrudnienia” w państwach członkowskich, a także w obrębie tych organów.

Termin realizacji: do końca pierwszego kwartału 2025 r. w przypadku oceny ex post i śródokresowej.

Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Izbę II, której przewodniczy Iliana Ivanova, członkini Trybunału Obrachunkowego, w Luksemburgu w dniu 28 października 2021 r.

Załączniki

Załącznik I – Liczba długotrwale bezrobotnych, odsetek bezrobocia długotrwałego i stopa bezrobocia długotrwałego w UE w latach 2009–2020

Załącznik II – Wskaźniki przejścia do zatrudnienia

Załącznik III – Alokacja z EFS na priorytet inwestycyjny 8i oraz wskaźnik wykonania

Wykaz akronimów i skrótów

APRP – aktywna polityka rynku pracy

DG EMPL – Dyrekcja Generalna ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego

EFS – Europejski Fundusz Społeczny

EMCO – Komitet ds. Zatrudnienia

ESF+ – Europejski Fundusz Społeczny Plus

ETB – Rada do spraw Kształcenia i Szkolenia

LTU – bezrobocie długotrwałe

LTUs – długotrwale bezrobotni

NUTS 2 – wspólna klasyfikacja jednostek terytorialnych do celów statystycznych

OECD – Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju

PO – program operacyjny

RWP – rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów

STUs – krótkotrwale bezrobotni

SURE – europejski instrument tymczasowego wsparcia w celu zmniejszenia zagrożeń związanych z bezrobociem w sytuacji nadzwyczajnej

WWP – wspólny wskaźnik produktu

Glosariusz

Efekt „zbierania śmietanki” – skuteczność aktywnych polityk rynku pracy może być osłabiona przez efekt „zbierania śmietanki” – zjawisko polegające na tym, że do uczestnictwa w działaniach wybierani są jedynie pracownicy o wysokim prawdopodobieństwie zatrudnienia. Ma to szczególne znaczenie, jeżeli pracownicy przypisują klientów do działań w ramach aktywnych polityk rynku pracy i mają motywację do wykazania, że ich klienci mają dobry wskaźnik ponownego zatrudnienia.

Eurofound – agencja unijna, której zadaniem jest dostarczanie informacji, porad i wiedzy fachowej w dziedzinie polityki społecznej UE na podstawie informacji porównawczych, badań i analiz.

Europejski Fundusz Społeczny (EFS) – ma na celu wzmocnienie spójności gospodarczej i społecznej w Unii Europejskiej dzięki poprawie możliwości zatrudnienia (głównie przez szkolenie), wspieraniu wysokiego poziomu zatrudnienia oraz tworzeniu lepszych i liczniejszych miejsc pracy.

Europejski semestr – cykl koordynacji polityki gospodarczej i fiskalnej w UE. Stanowi część ram zarządzania gospodarczego Unii Europejskiej i koncentruje się na sześciomiesięcznym okresie od początku każdego roku, stąd jego nazwa: „semestr”. Podczas europejskiego semestru państwa członkowskie dostosowują swoją politykę budżetową i gospodarczą do celów i zasad uzgodnionych na szczeblu UE.

Komitet ds. Zatrudnienia (EMCO) – główny komitet doradczy Rady w zakresie zatrudnienia i spraw społecznych w dziedzinie zatrudnienia.

Komitet monitorujący – komitet, który monitoruje realizację PO. Składa się z „przedstawicieli odpowiednich organów państw członkowskich” (np. przedstawicieli instytucji zarządzających, certyfikujących i audytowych, instytucji wdrażających, organizacji pracodawców lub pracowników oraz przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego). Komisja ponadto pełni rolę obserwatora.

Nieposzukujący pracy, ale gotowi do jej podjęcia – według definicji Eurostatu „nieposzukujący pracy, ale gotowi do jej podjęcia” to „osoby w wieku 15-74 lat, które nie pracują ani nie są bezrobotne, a które chciałyby pracować i byłyby gotowe do podjęcia pracy w okresie najbliższych dwóch tygodni, jednak nie poszukują pracy”. Wskaźnik ten obejmuje osoby bez pracy, które nie kwalifikują się do zarejestrowania jako bezrobotne, ponieważ nie poszukują aktywnie pracy. Obejmuje on osoby „zniechęcone poszukiwaniem pracy” oraz osoby, którym sytuacja osobista lub rodzinna uniemożliwia poszukiwanie pracy.

Polityka spójności – jeden z największych obszarów polityki, na który wydawane są środki z budżetu UE. Jej cele to: zmniejszenie dysproporcji w poziomach rozwoju między różnymi regionami, restrukturyzacja podupadających stref przemysłowych, dywersyfikacja obszarów wiejskich oraz wspieranie współpracy transgranicznej, transnarodowej i międzyregionalnej. Finansowana jest poprzez Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejski Fundusz Społeczny (EFS) oraz Fundusz Spójności.

Program operacyjny (PO) – podstawowe ramy, w oparciu o które realizuje się projekty finansowane przez UE w obszarze spójności w danym okresie. Odzwierciedlają priorytety i cele określone w umowach partnerstwa zawieranych między Komisją a poszczególnymi państwami członkowskimi. Projekty realizowane w ramach PO muszą przyczyniać się do osiągnięcia pewnej liczby celów UE określonych na poziomie osi priorytetowej PO. Finansowanie na rzecz PO może pochodzić z EFRR, Funduszu Spójności lub EFS. PO jest opracowywany przez państwo członkowskie i musi zostać zatwierdzony przez Komisję przed dokonaniem jakichkolwiek płatności z budżetu UE. PO można modyfikować w okresie programowania wyłącznie za zgodą obu stron.

Publiczne służby zatrudnienia organizacje krajowe odpowiedzialne za wdrażanie aktywnych polityk rynku pracy i świadczenie wysokiej jakości usług w zakresie zatrudnienia w interesie publicznym. Mogą stanowić część odpowiednich ministerstw, organów publicznych lub korporacji podlegających prawu publicznemu.

Strategia „Europa 2020” – unijna strategia wzrostu na rzecz wyjścia z kryzysu w ciągu najbliższych 10 lat, podzielona na pięć najważniejszych celów, które dotyczą zatrudnienia, działalności badawczo-rozwojowej, klimatu/energii, edukacji oraz włączenia społecznego i ograniczania ubóstwa.

Warunki wstępne – warunki oparte na wcześniej zdefiniowanych kryteriach określonych w rozporządzeniu w sprawie wspólnych przepisów, które to warunki uznaje się za zasadnicze warunki skutecznego i efektywnego wykorzystania finansowania unijnego w odniesieniu do wszystkich europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Na etapie sporządzania programów operacyjnych współfinansowanych z EFRR, Funduszu Spójności i EFS na okres programowania 2014–2020 państwa członkowskie miały obowiązek ocenić, czy warunki te są spełnione. Jeżeli nie były spełnione, należało przygotować plany działania, aby zapewnić spełnienie warunków do dnia 31 grudnia 2016 r.

Wskaźniki produktu – wartości służące do pomiaru produktów uzyskanych w ramach operacji objętych wsparciem lub produktów uzyskanych na poziomie programu operacyjnego.

Wskaźniki rezultatu – wartości służące do pomiaru rezultatów osiągniętych w ramach projektów objętych wsparciem lub rezultatów uzyskanych na poziomie programu operacyjnego.

Zalecenia dla poszczególnych krajów – dokumenty przygotowane przez Komisję Europejską dla każdego państwa, w których analizuje się jego sytuację gospodarczą i przedstawia zalecenia dotyczące środków, które dane państwo powinno przyjąć w okresie 12-18 miesięcy.

Zalecenie Rady – instrument działań pośrednich, którego celem jest przygotowanie przepisów w państwach członkowskich. Zalecenia różnią się od rozporządzeń, dyrektyw i decyzji, ponieważ nie są wiążące dla państw członkowskich. Chociaż nie mają mocy prawnej, mają znaczenie polityczne.

Zarządzanie dzielone – metoda wykonywania budżetu UE, w której Komisja przekazuje wykonanie państwom członkowskim, zachowując przy tym ostateczną odpowiedzialność za nie.

Odpowiedzi Komisji

https://www.eca.europa.eu/pl/Pages/DocItem.aspx?did=60158

Harmonogram

https://www.eca.europa.eu/pl/Pages/DocItem.aspx?did=60158

Zespół kontrolny

Sprawozdania specjalne Trybunału przedstawiają wyniki kontroli dotyczących polityk i programów UE bądź kwestii związanych z zarządzaniem w wybranych obszarach budżetowych. Trybunał wybiera i opracowuje zadania kontrolne tak, aby osiągnąć jak największe oddziaływanie, biorąc przy tym pod uwagę kryteria takie jak zagrożenia dla wykonania zadań lub zgodności, poziom dochodów lub wydatków w danym obszarze, nadchodzące zmiany oraz interes polityczny i społeczny.

Niniejsza kontrola wykonania zadań została przeprowadzona przez Izbę II Inwestycje w takich obszarach wydatków, jak spójność, wzrost gospodarczy i włączenie społeczne. Izbie tej przewodniczy członkini Trybunału Iliana Iwanowa. W działania kontrolne zaangażowani byli Lazaros S. Lazarou, członek Trybunału; Johan Adriaan Lok, szef gabinetu; Agathoclis Argyrou, attaché; Pietro Puricella, kierownik; Fernando Pascual Gil, koordynator zadania; Aleksandra Klis‑Lemieszonek, zastępczyni koordynatora zadania, a także kontrolerzy: Marjeta Leskovar, Marija Grgurić, Zuzana Gullova i Petra Karkosova. Wsparcie językowe zapewnili Mark Smith, Miłosz Aponowicz, Tomasz Surdykowski i Paola Magnanelli.

Przypisy

^[1] Komisja Europejska, „The feasibility of developing a methodology for measuring the distance travelled and soft outcomes for long-term unemployed people participating in Active Labour Market Programmes”, sprawozdanie końcowe, 2019 r.

^[2] Bertelsmann Stiftung, „Long-term Unemployment in the EU: Trends and Policies”, 2016 r.

^[3] Zalecenie Rady z dnia 15 lutego 2016 r. w sprawie integracji osób długotrwale bezrobotnych na rynku pracy (2016/C 67/01).

^[4] Komisja Europejska, „The feasibility of developing a methodology for measuring the distance travelled and soft outcomes for long-term unemployed people participating in Active Labour Market Programmes”, sprawozdanie końcowe, 2019 r.

^[5] Glosariusz terminów Eurostatu.

^[6] Belgia, Bułgaria, Grecja, Francja, Włochy, Słowenia i Słowacja.

^[7] Bułgaria, Irlandia, Grecja, Hiszpania, Chorwacja, Włochy, Malta, Portugalia, Słowenia i Słowacja.

^[8] Komisja Europejska, „Employment and Social Developments in Europe”, wrzesień 2019 r.

^[9] Art. 149 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

^[10] Komisja Europejska, „Europa 2020 – Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu”, COM(2010) 2020 final.

^[11] Komisja Europejska, „Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia: europejski wkład w pełne zatrudnienie”, COM(2010) 682 final.

^[12] Glosariusz terminów OECD.

^[13] Komisja Europejska, „The feasibility of developing a methodology for measuring the distance travelled and soft outcomes for long-term unemployed people participating in Active Labour Market Programmes”, sprawozdanie końcowe, 2019 r.

^[14] Komisja Europejska, „European Semester Thematic Factsheet – Active Labour Market Policies”, listopad 2017 r.

^[15] Na podstawie danych dotyczących 26 państw członkowskich, z wyłączeniem Zjednoczonego Królestwa i Malty.

^[16] Europejski filar praw socjalnych, „Zasada 4: Aktywne wsparcie na rzecz zatrudnienia”.

^[17] Decyzja Rady z dnia 21 października 2010 r. w sprawie wytycznych dotyczących polityki zatrudnienia państw członkowskich, 2010/707/UE, załącznik, wytyczna 7: Zwiększenie uczestnictwa kobiet i mężczyzn w rynku pracy, ograniczanie bezrobocia strukturalnego i promowanie jakości zatrudnienia. Decyzja Rady (UE) 2015/1848 z dnia 5 października 2015 r. w sprawie wytycznych dotyczących polityk zatrudnienia państw członkowskich na rok 2015, załącznik, wytyczna 6: Zwiększenie podaży pracy, umiejętności i kompetencji. Decyzja Rady (UE) 2018/1215 z dnia 16 lipca 2018 r. w sprawie wytycznych dotyczących polityk zatrudnienia państw członkowskich.

^[18] Zalecenie Rady z dnia 15 lutego 2016 r. w sprawie integracji osób długotrwale bezrobotnych na rynku pracy (2016/C 67/01).

^[19] Komisja Europejska, Sprawozdanie Komisji dla Rady „Ocena zalecenia Rady w sprawie integracji osób długotrwale bezrobotnych na rynku pracy”, COM(2019) 169 final.

^[20] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1304/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Społecznego i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1081/2006.

^[21] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (EU) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006.

^[22] Priorytet inwestycyjny 9i („Aktywne włączenie, w tym z myślą o promowaniu równych szans oraz aktywnego uczestnictwa i zwiększaniu szans na zatrudnienie”) również służy wsparciu długotrwale bezrobotnych, ale zasadniczo obejmuje zapewnienie innego rodzaju pomocy z większym naciskiem na włączenie społeczne.

^[23] Rozporządzenie Rady (UE) 2020/672 z dnia 19 maja 2020 r. w sprawie ustanowienia europejskiego instrumentu tymczasowego wsparcia w celu zmniejszenia zagrożeń związanych z bezrobociem w sytuacji nadzwyczajnej (SURE), jaka wystąpiła w związku z pandemią COVID-19, Dz.U. L 159 z 20.5.2020, s. 1.

^[24] Przegląd Europejskiego Trybunału Obrachunkowego nr 06/2020, „Zagrożenia, wyzwania i szanse związane z gospodarczą odpowiedzią UE na kryzys wywołany przez pandemię COVID-19”. OECD, „Job retention schemes during the COVID-19 lockdown and beyond”, dokument zaktualizowany w dniu 12 października 2020 r.

^[25] OECD, „Employment Outlook 2020”. Komisja Europejska, „European Economic Forecast, Spring 2021”, Institutional paper 149, maj 2021 r.

^[26] Irlandia (Program na rzecz zatrudnienia, włączenia społecznego i kształcenia na lata 2014–2020), Włochy (Krajowy program operacyjny dotyczący systemów aktywnych polityk zatrudnienia), Polska (Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego na lata 2014–2020) i Słowacja (Program operacyjny „Zasoby ludzkie” na lata 2014–2020).

^[27] Komisja Europejska, „Study for the Evaluation of ESF support to Employment and Labour Mobility”, czerwiec 2020 r., s. 26.

^[28] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1304/2013 w sprawie Europejskiego Funduszu Społecznego.

^[29] Na podstawie danych Komisji.

^[30] Belgia, Chorwacja, Francja, Niemcy, Grecja, Irlandia, Włochy, Litwa, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowenia, Słowacja i Hiszpania.

^[31] Komisja Europejska, „Thematic note on the ESF and YEI support to long-term unemployed (LTU) and the implementation of Council Recommendation on integration of LTU into the labour market”, styczeń 2019 r.

^[32] Komisja Europejska, Ismeri, IES i Ecorys, „Pilot and feasibility study on the sustainability and effectiveness of results for European Social Fund participants using Counterfactual impact evaluations”, lipiec 2019 r.

^[33] Komisja Europejska, „The feasibility of developing a methodology for measuring the distance travelled and soft outcomes for long-term unemployed people participating in Active Labour Market Programmes”, sprawozdanie końcowe, lipiec 2019 r.

^[34] Komisja Europejska, „Thematic note on the ESF and YEI support to long-term unemployed (LTU) and the implementation of Council Recommendation on integration of LTU into the labour market”, styczeń 2019 r.

^[35] „Ewaluacja sposobu, w jaki wsparcie w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014–2020 przyczyniło się do osiągnięcia celów w ramach osi priorytetowej VII Regionalny rynek pracy”, lipiec 2020 r.

^[36] Sprawozdanie dotyczące wyników wykonania budżetu UE – stan na koniec 2020 r., pkt 3.45.

^[37] Dokument roboczy służb Komisji Europejskiej „Analytical Supporting Document accompanying the document Proposal for a Council Recommendation”, SWD(2015) 176 final.

^[38] Sprawozdanie specjalne Europejskiego Trybunału Obrachunkowego nr 24/2021, „Finansowanie oparte na wynikach w obszarze polityki spójności – pomimo ambitnych zamierzeń w okresie 2014–2020 nadal występowały przeszkody”, pkt 26.

^[39] Dokument roboczy służb Komisji Europejskiej „Country Report Ireland 2015 Including an In-Depth Review on the prevention and correction of macroeconomic imbalances”, SWD(2015) 27 final; dokument roboczy służb Komisji „Country Report Slovakia 2018”, COM(2018) 120 final; dokument roboczy służb Komisji „Country Report Slovakia 2020”, COM(2020) 150 final.

^[40] Komisja Europejska, „Thematic note on the ESF and YEI support to long-term unemployed (LTU) and the implementation of Council Recommendation on integration of LTU into the labour market”, styczeń 2019 r.

^[41] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 z dnia 24 czerwca 2021 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury, a także przepisy finansowe na potrzeby tych funduszy oraz na potrzeby Funduszu Azylu, Migracji i Integracji, Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej.

^[42] Art. 15 rozporządzenia (UE) 2021/1060.

^[43] Art. 73 ust. 2 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/1060.

^[44] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1304/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Społecznego i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1081/2006, załącznik.

^[45] Komisja Europejska, „Study on the monitoring and evaluation systems of the ESF, Final report”, maj 2018 r.

^[46] Komisja Europejska, „Guidance document: Annex D – Practical guidance on data collection and validation”, maj 2016 r.

^[47] Rozporządzenie (UE) 2021/1060 oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1057 z dnia 24 czerwca 2021 r. ustanawiające Europejski Fundusz Społeczny Plus (EFS+) oraz uchylające rozporządzenie (UE) nr 1296/2013.

^[48] Komisja Europejska, „Thematic note on the ESF and YEI support to LTU and the Council Recommendation on integration of LTU into the labour market” ze stycznia 2019 r., oraz Komisja Europejska, „Study for the evaluation of ESF support to employment and labour mobility” z czerwca 2020 r.

Kontakt

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
LUKSEMBURG

Tel. +352 4398-1
Formularz kontaktowy: eca.europa.eu/pl/Pages/ContactForm.aspx
Strona internetowa: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Więcej informacji o Unii Europejskiej można znaleźć w portalu Europa (https://europa.eu).

Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2021

PDF	ISBN 978-92-847-7049-6	ISSN 1977-5768	doi:10.2865/802	QJ-AB-21-025-PL-N
HTML	ISBN 978-92-847-7036-6	ISSN 1977-5768	doi:10.2865/995768	QJ-AB-21-025-PL-Q

PRAWA AUTORSKIE

© Unia Europejska, 2021.

Polityka Europejskiego Trybunału Obrachunkowego w zakresie ponownego wykorzystywania dokumentów jest realizowana na podstawie decyzji Trybunału nr 6/2019 w sprawie polityki otwartych danych oraz ponownego wykorzystywania dokumentów.

O ile nie wskazano inaczej (np. nie zawarto indywidualnych adnotacji o prawach autorskich), treści Europejskiego Trybunału Obrachunkowego będące własnością UE objęte są licencją Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe (CC BY 4.0). Oznacza to, że ponowne wykorzystanie jest dozwolone, pod warunkiem że dokumenty zostaną odpowiednio oznaczone i zostaną wskazane dokonane w nich zmiany. W przypadku ponownego wykorzystania nie można zmieniać ich oryginalnego znaczenia ani przesłania. Trybunał nie może być pociągnięty do odpowiedzialności za jakiekolwiek konsekwencje ponownego wykorzystania dokumentów.

W przypadku ponownego wykorzystania dokumentów wymagane jest zweryfikowanie praw autorskich, jeżeli konkretna treść wskazuje na możliwą do zidentyfikowania osobę fizyczną, tak jak zdjęcia, na których przedstawiono pracowników Trybunału lub prace stron trzecich. Uzyskanie zezwolenia na ponowne wykorzystanie dokumentu unieważnia wymienione wcześniej ogólne zezwolenie. Należy w nim wyraźnie opisać wszelkie ograniczenia dotyczące wykorzystania dokumentów.

W celu wykorzystania lub powielenia treści niebędącej własnością UE może być konieczne wystąpienie o zgodę bezpośrednio do właścicieli praw autorskich.

Oprogramowanie lub dokumenty objęte prawem własności przemysłowej, takie jak patenty, znaki towarowe, wzory użytkowe, znaki graficzne i nazwy nie są objęte polityką Europejskiego Trybunału Obrachunkowego w zakresie ponownego wykorzystywania i nie jest udostępniana licencja na nie.

Na stronach internetowych instytucji Unii Europejskiej dostępnych w domenie europa.eu zamieszczane są odsyłacze do stron zewnętrznych. Trybunał nie kontroluje ich zawartości i w związku z tym zachęca użytkowników, aby we własnym zakresie zapoznali się z polityką ochrony prywatności i polityką w zakresie praw autorskich stosowanymi na tych stronach.

Znak graficzny Europejskiego Trybunału Obrachunkowego

Znak graficzny Europejskiego Trybunału Obrachunkowego nie może być wykorzystywany bez uprzedniej zgody Trybunału.

JAK SKONTAKTOWAĆ SIĘ Z UE

Osobiście
W całej Unii Europejskiej istnieje kilkaset centrów informacyjnych Europe Direct. Adres najbliższego centrum można znaleźć na stronie: https://europa.eu/european-union/contact_pl.

Telefonicznie lub drogą mailową
Europe Direct to serwis informacyjny, który udziela odpowiedzi na pytania na temat Unii Europejskiej. Można się z nim skontaktować:

• dzwoniąc pod bezpłatny numer telefonu: 00 800 6 7 8 9 10 11 (niektórzy operatorzy mogą naliczać opłaty za te połączenia),
• dzwoniąc pod standardowy numer telefonu: +32 22999696,
• drogą mailową: https://europa.eu/european-union/contact_pl.

WYSZUKIWANIE INFORMACJI O UE

Online
Informacje o Unii Europejskiej są dostępne we wszystkich językach urzędowych UE w portalu Europa: https://europa.eu/european-union/index_pl.

Publikacje UE
Bezpłatne i odpłatne publikacje UE można pobrać lub zamówić na stronie: https://op.europa.eu/pl/publications. Większą liczbę egzemplarzy bezpłatnych publikacji można otrzymać, kontaktując się z serwisem Europe Direct lub z lokalnym centrum informacyjnym (zob. https://europa.eu/european-union/contact_pl).

Prawo UE i powiązane dokumenty
Informacje prawne dotyczące UE, w tym wszystkie unijne akty prawne od 1951 r., są dostępne we wszystkich językach urzędowych UE w portalu EUR-Lex: https://eur-lex.europa.eu.

Portal Otwartych Danych UE
Unijny portal otwartych danych (https://data.europa.eu/euodp/pl) umożliwia dostęp do zbiorów danych pochodzących z instytucji i innych organów UE. Dane można pobierać i wykorzystywać bezpłatnie, zarówno do celów komercyjnych, jak i niekomercyjnych.