Netwerk ferrovjarju Ewropew ta’ veloċità għolja: mhuwiex realtà iżda huwa sistema frammentata u ineffettiva

Sommarju eżekuttiv

I

Il-ferroviji ta’ veloċità għolja huma mezz ta’ trasport komdu, sikur, flessibbli u ambjentalment sostenibbli. Il-prestazzjoni ambjentali u l-benefiċċji soċjoekonomiċi li jġibu magħhom jistgħu jappoġġaw l-objettivi tal-UE relatati mal-politika tat-trasport u mal-politika ta’ koeżjoni. Mis-sena 2000 ’l hawn, l-UE pprovdiet kofinanzjament ta’ EUR 23.7 biljun biex tappoġġa l-investimenti fl-infrastruttura ferrovjarja ta’ veloċità għolja.

II

Aħna wettaqna awditu tal-prestazzjoni fuq l-ippjanar strateġiku fuq terminu twil tal-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja fl-UE, fuq il-kosteffiċjenza (billi vvalutajna l-ispejjeż tal-kostruzzjoni, id-dewmien, l-ispejjeż li kienu ogħla milli ppjanat u l-użu tal-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja li rċevew kofinanzjament mill-UE), kif ukoll fuq is-sostenibbiltà u l-valur miżjud tal-kofinanzjament mill-UE. Aħna wettaqna l-awditu tagħna f'6 Stati Membri, billi analizzajna l-infiq għal aktar minn 5 000 km ta’ infrastruttura fuq 10 linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja u 4 qsim tal-fruntieri, li jkopru madwar 50 % tal-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja fl-Ewropa.

III

Aħna sibna li l-pjan attwali tal-UE fuq terminu twil mhuwiex appoġġat minn analiżi kredibbli u mhuwiex probabbli li jitwettaq. Minbarra dan, huwa ma għandux approċċ strateġiku u solidu fil-livell tal-UE. Minkejja li t-tul tan-netwerks ferrovjarji nazzjonali ta’ veloċità għolja qed jiżdied, il-mira li l-Kummissjoni stabbiliet fl-2011, li tittripla l-għadd ta’ kilometri ta’ linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja sal-2030, mhix se tintlaħaq: attwalment qed jintużaw 9 000 km ta’ linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja, u madwar 1 700 km ta’ linji kienu jinsabu taħt kostruzzjoni fl-2017. Bħala medja, jgħaddu madwar 16-il sena bejn il-bidu tax-xogħlijiet ta’ linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja ġodda u l-bidu tal-operazzjonijiet tagħhom.

IV

Attwalment ma hemmx netwerk ferrovjarju Ewropew ta’ veloċità għolja, u l-Kummissjoni la għandha għodod legali u lanqas setgħat fit-teħid tad-deċiżjonijiet biex tiżgura li l-Istati Membri jagħmlu progress rapidu biex jikkompletaw il-kurituri tan-netwerk ċentrali stabbiliti fir-Regolament dwar it-TEN-T. B’riżultat ta’ dan, teżisti biss sistema frammentata ta’ linji ferrovjarji nazzjonali ta’ veloċità għolja, li ġew ippjanati u nbnew mill-Istati Membri b’mod iżolat. Din is-sistema frammentata nbniet mingħajr koordinazzjoni xierqa bejn il-fruntieri: il-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja li jaqsmu l-fruntieri nazzjonali mhumiex fost il-prijoritajiet nazzjonali relatati mal-kostruzzjoni, minkejja li ġew iffirmati ftehimiet internazzjonali u ġew inklużi dispożizzjonijiet fir-Regolament dwar it-TEN-T li jirrikjedu l-kostruzzjoni ta’ kurituri ta’ netwerk ċentrali sal-2030. Dan ifisser li l-kofinanzjament mill-UE maħsub għall-investimenti fl-infrastruttura ferrovjarja ta’ veloċità għolja ma jipprovdix wisq valur miżjud.

V

Il-kwalità tal-valutazzjoni tal-ħtiġijiet reali fl-Istati Membri hija baxxa, u s-soluzzjoni alternattiva li jitjiebu l-linji ferrovjarji konvenzjonali eżistenti spiss ma tingħatax kunsiderazzjoni biżżejjed, minkejja li l-iffrankar miksub meta tintuża din l-għażla jista’ jkun sinifikanti. Id-deċiżjoni li jinbnew linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja spiss tkun bbażata fuq kunsiderazzjonijiet politiċi, u ġeneralment ma jintużawx analiżijiet tal-ispejjeż imqabbla mal-benefiċċji biex isostnu t-teħid ta’ deċiżjonijiet kosteffiċjenti.

VI

L-infrastruttura ferrovjarja ta’ veloċità għolja mhix irħisa, u qed issir dejjem aktar għalja: bħala medja, l-ispejjeż tal-linji li awditjajna kienu jammontaw għal EUR 25 miljun għal kull km (mingħajr ma jittieħed kont tal-proġetti ta’ tħaffir ta’ mini li huma aktar għaljin). Fil-fatt, l-ispejjeż involuti setgħu kienu ferm aktar baxxi, bi ftit jew ebda impatt fuq l-operazzjonijiet. Dan għaliex xi wħud mil-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja ħafna li nbnew mhux kullimkien kienu meħtieġa. F’ħafna każijiet, il-ferroviji joperaw fuq linji ta’ veloċità għolja ħafna, b’veloċità medja li tkun ferm aktar baxxa minn dik li għaliha l-linji jkunu intenzjonati. L-ispiża ta’ linja ferrovjarja tiżdied b’mod proporzjonali mal-veloċità pproġettata, u l-infrastruttura li kapaċi tittratta l-operazzjonijiet ferrovjarji ta’ veloċità għolja ħafna (300 km/h jew aktar) hija partikolarment għalja. Madankollu, dawn il-veloċitajiet għoljin qatt ma jintlaħqu fil-prattika: bħala medja, fuq il-linji ferrovjarji awditjati, il-ferroviji joperaw biss b’madwar 45 % tal-veloċità pproġettata tal-linja, u żewġ linji biss kienu qed jaħdmu b’veloċità medja ta’ aktar minn 200 km/h, u ebda waħda b’veloċità ta’ aktar minn 250 km/h. Il-fatt li l-veloċità medja hija daqshekk inqas mill-veloċità pproġettata iqajjem dubji dwar il-ġestjoni finanzjarja tajba.

VII

Aħna analizzajna wkoll l-ispiża għal kull minuta ffrankata bl-introduzzjoni tal-ferroviji ta’ veloċità għolja. Sibna li għal 4 mill-10 linji ferrovjarji li awditjana kull minuta ffrankata tkun tiswa aktar minn EUR 100 miljun. L-ogħla ċifra hija tal-linja ferrovjarja bejn Stuttgart u Munich, li għal kull minuta ffrankata tkun tiswa EUR 369 miljun. L-ispejjeż ogħla milli ppjanat, li huma koperti mill-baġits nazzjonali, u d-dewmien kienu n-norma minflok l-eċċezzjoni. L-ispejjeż ogħla milli ppjanat aggregati għal-linji ferrovjarji u għall-proġetti li awditjajna kienu ta’ EUR 5.7 biljun fil-livell tal-proġetti, u ta’ EUR 25.1 biljun fil-livell tal-linji (44 % u 78 %, rispettivament). Id-dewmien fil-livell tal-proġetti u tal-linji ferrovjarji kien sinifikanti wkoll: 8 mit-30 proġett li awditjajna kellhom dewmien ta’ mill-inqas sena, u 5 linji (nofs il-kampjun awditjat) kienu esperjenzaw dewmien ta’ aktar minn 10 snin. Jekk l-elementi msemmija hawn fuq jingħataw aktar attenzjoni jistgħu jiġu ffrankati mijiet ta’ miljuni ta’ euro u jiġi żgurat li jsir użu tajjeb mil-linji ferrovjarji li jinbnew.

VIII

Biex niksbu għarfien approfondit dwar kif il-ferroviji ta’ veloċità għolja huma ta’ benefiċċju għaċ-ċittadini tal-UE, aħna analizzajna wkoll u qabbilna l-ħinijiet tal-ivvjaġġar minn bieb sa bieb, il-prezzijiet u l-għadd ta’ konnessjonijiet tal-ferroviji ta’ veloċità għolja u l-kompetituri tagħhom (it-trasport bl-ajru, il-ferroviji konvenzjonali u t-trasport bit-triq). Ikkonkludejna li l-ħin totali tal-ivvjaġġar u l-livell tal-prezz huma t-tnejn fatturi importanti għas-suċċess. Flimkien ma’ servizzi li jkunu effettivament regolari, dawn il-fatturi jistgħu jippermettu li l-ferroviji ta’ veloċità għolja jżidu s-sehem mis-suq tagħhom. Il-kompetizzjoni intermodali hija ħarxa, u taffettwa s-sostenibbiltà tal-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja: il-ferroviji ta’ veloċità għolja ma jikkompetux fuq bażi ugwali ma’ mezzi oħra tat-trasport.

IX

Aħna nivvalutaw li s-sostenibbiltà tal-kofinanzjament mill-UE tinsab f’riskju. Jekk niġġudikaw fuq il-bażi ta’ parametru referenzjarju, il-linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja jenħtieġ li idealment ikollha disa’ miljun passiġġier fis-sena biex tkun ta’ suċċess. Madankollu, għal tlieta minn seba’ linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja kkompletati li awditjajna, l-ammont ta’ passiġġieri trasportati kien ferm aktar baxx. L-ispiża tal-infrastruttura ta’ dawn il-linji kienet ta’ EUR 10.6 biljun, li għalihom l-UE pprovdiet madwar EUR 2.7 biljun. Dan ifisser li hemm riskju għoli li l-nfiq fuq dawn il-linji taħt il-kofinanzjament mill-UE ma jkunx effettiv. Il-valutazzjoni tagħna tal-għadd ta’ persuni li jgħixu fiż-żoni ta’ attrazzjoni tal-klijentela tal-linji ferrovjarji awditjati tindika li għal 9 minn 14-il linja u konnessjonijiet transkonfinali awditjati, ma kellhomx biżżejjed passiġġieri potenzjali biex ikunu ta’ suċċess. Dawn jinkludu t-tliet linji indikati hawn fuq, li jittrasportaw ammont ta’ passiġġieri li huwa aktar baxx mill-parametru referenzjarju ta’ disa’ miljuni.

X

Fl-2010, aħna ħriġna rapport li fih appellajna biex tittieħed azzjoni urġenti sabiex jitneħħew l-ostakli tekniċi u amministrattivi, kif ukoll ostakli oħra, li jxekklu l-interoperabbiltà tal-ferroviji. Madankollu, sibna li dawn l-ostakli għadhom jippersistu fl-2018. Is-suq tat-trasport ferrovjarju tal-passiġġieri mhuwiex miftuħ fi Franza u fi Spanja. Fl-Italja u, sa ċertu punt, fl-Awstrija, hemm kompetizzjoni bejn l-operaturi ferrovjarji; f'dawn l-Istati Membri, is-servizzi kienu aktar frekwenti u ta’ kwalità ogħla, filwaqt li l-prezzijiet tal-biljetti kienu aktar baxxi. L-introduzzjoni ta’ sistemi integrati għall-ħruġ tal-biljetti u aktar attenzjoni għall-monitoraġġ u għall-istandardizzazzjoni tad-data dwar is-sodisfazzjon tal-klijenti u l-puntwalità, jistgħu jtejbu aktar l-esperjenza tal-passiġġieri.

XI

Biex il-kofinanzjament mill-UE għall-infrastruttura ferrovjarja ta’ veloċità għolja jkun jista’ jitkompla b’suċċess fil-perjodu ta’ programmazzjoni li jmiss, aħna nirrakkomandaw li jenħtieġ li l-Kummissjoni tieħu għadd ta’ passi, fosthom li:

1. twettaq ippjanar realistiku fuq terminu twil; u tilħaq qbil mal-Istati Membri dwar liema meded strateġiċi ewlenin għandhom jiġu implimentati l-ewwel, filwaqt li jkun hemm monitoraġġ mill-qrib u setgħat infurzabbli biex jiġi żgurat li l-impenji għall-ikkompletar tan-netwerk ferrovjarju ċentrali ta’ veloċità għolja fl-UE jiġu rrispettati;
2. tgħaqqad l-appoġġ tal-kofinanzjament mill-UE mal-proġetti prijoritarji strateġiċi indikati, mal-kompetizzjoni effettiva bejn l-operaturi ferrovjarji kif ukoll mal-ksib ta’ riżultati;
3. tissimplifika l-kostruzzjonijiet transkonfinali fir-rigward ta’ proċeduri ta’ sejħiet għal offerti, l-użu ta’ “punti uniċi ta’ servizz” għall-formalitajiet, u t-tneħħija tal-ostakli kollha li jkun fadal;
4. tieħu azzjonijiet biex isir titjib fil-funzjonament mingħajr xkiel tal-operazzjonijiet ferrovjarji ta’ veloċità għolja għall-passiġġieri, bħal, pereżempju, is-sistemi ta’ biljetti elettroniċi, is-simplifikazzjoni tal-imposti fuq l-aċċess għall-binarji u t-titjib fir-rappurtar liċ-ċittadini dwar il-puntwalità u d-data dwar is-sodisfazzjon tal-klijenti.

Introduzzjoni

Il-ferroviji ta’ veloċità għolja fl-Ewropa

01

Il-ferroviji ta’ veloċità għolja fl-Ewropa bdew wara l-kriżi tal-petrol fl-1974. Id-dipendenza enerġetika tal-Ewropa heddet il-mobbiltà interna, għalhekk bosta Stati Membri ddeċidew li jiżviluppaw mezz ta’ trasport sikur, veloċi, komdu u ekoloġiku fil-forma ta’ linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja. L-Italja kienet l-ewwel pajjiż Ewropew li inawgura dan it-tip ta’ linja ferrovjarja: il-linja minn Firenze u Ruma, li nfetħet fl-1977. Ftit wara, Franza inawgurat il-linji proprji tagħha “Trains à Grande Vitesse”. L-ewwel linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja tal-Ġermanja, permezz tal-ferroviji “Intercity Express” (ICE), bdew fil-bidu tas-snin disgħin, filwaqt li s-servizz ferrovjarju ta’ veloċità għolja ta’ Spanja “Alta Velocidad Española” (AVE) beda jopera fl-1992.

02

Attwalment ma hemm ebda netwerk ferrovjarju Ewropew ta’ veloċità għolja: minflok, jeżistu diversi mudelli operazzjonali fi Stati Membri differenti (il-Figura 1). Pereżempju, hemm sistemi ferrovjarji ta’ veloċità għolja li huma mħallta (fi Franza, Spanja u l-Italja) u oħrajn li huma kompletament imħallta (il-Ġermanja, l-Awstrija u żewġ sezzjonijiet fl-Italja).

In-netwerk ferrovjarju ta’ veloċità għolja fl-UE qed jikber fid-daqs u fir-rata tal-użu

03

Fi tmiem l-2017, l-UE kellha 9 067 km ta’ linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja (il-Figura 2; l-Anness I jipprovdi mappa dettaljata). Dan in-netwerk qed jespandi: attwalment hemm 1 671 km ta’ linji li jinsabu taħt kostruzzjoni. Ladarba l-investimenti kollha ppjanati fl-infrastruttura ferrovjarja ta’ veloċità għolja jkunu ġew ikkompletati, Spanja se jkollha t-tieni l-itwal netwerk ferrovjarju ta’ veloċità għolja fid-dinja, wara ċ-Ċina.

04

L-ammont ta’ passiġġieri li jużaw il-ferroviji ta’ veloċità għolja fl-Ewropa qed jiżdied b’mod kostanti: minn madwar 15-il biljun kilometru ta’ passiġġieri¹ (pkm) fl-1990, id-domanda laħqet aktar minn 124 biljun pkm fl-2016. Fl-2015, is-servizzi ferrovjarji ta’ veloċità għolja kienu jirrappreżentaw aktar minn kwart (26 %) tal-ivvjaġġar ferrovjarju kollu tal-passiġġieri fl-Istati Membri fejn hemm disponibbli s-servizzi ta’ veloċità għolja.

Il-politiki tal-UE dwar il-ferroviji ta’ veloċità għolja

Politika dwar it-trasport

05

Il-programm tan-Netwerks Trans-Ewropej tat-Trasport (TEN-T)² għandu rwol ewlieni fl-istrateġija Ewropa 2020 għal tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv. Huwa jikkontribwixxi għall-għanijiet tal-iżvilupp ekonomiku, tal-kompetittività reġjonali, tal-koeżjoni reġjonali u soċjali, u tas-sostenibbiltà ambjentali. Barra minn hekk, jistabbilixxi l-konnessjonijiet ewlenin meħtieġa għall-faċilitazzjoni tat-trasport, billi jottimizza l-kapaċità tal-infrastruttura eżistenti, jipproduċi speċifikazzjonijiet għall-interoperabbiltà tan-netwerk, u jintegra t-tħassib ambjentali. L-objettivi tat-TEN-T jinkludu l-interkonnessjoni u l-interoperabbiltà tan-netwerks tat-trasport nazzjonali, l-integrazzjoni u l-interkonnessjoni ottimali tal-mezzi kollha tat-trasport, u l-użu effiċjenti tal-infrastruttura.

06

L-aħħar White Paper (WP) tal-2011 tal-Kummissjoni dwar it-Trasport³ stabbiliet dawn il-miri speċifiċi li ġejjin fir-rigward tat-traffiku tal-passiġġieri għall-ferroviji ta’ veloċità għolja⁴: (i) Sal-2030, it-tul tan-netwerk ferrovjarju ta’ veloċità għolja eżistenti jenħtieġ li jiġi triplikat biex, sal-2050, ħafna mit-trasport tal-passiġġieri fuq distanza medja jsir bil-ferroviji (bidla ta’ 50 % mit-trasport bit-triq għal dak bil-ferroviji tal-vjaġġi bejn l-ibliet fuq distanza medja għat-trasport tal-passiġġieri u tal-merkanzija). Jenħtieġ li l-ferroviji ta’ veloċità għolja jkunu aktar rapidi mit-trasport bl-ajru għall-vjaġġi sa 1 000 km, u sal-2050, l-ajruporti kollha tan-netwerk ċentrali jenħtieġ li jkunu konnessi man-netwerk ferrovjarju, preferibbilment permezz ta’ servizzi ferrovjarji ta’ veloċità għolja.

07

F’Diċembru 2013, biex tavvanza lejn l-ilħuq ta’ dawn l-għanijiet, l-UE adottat politika ġdida għall-infrastruttura tat-trasport⁵ li għandha l-għan li tnaqqas id-diskrepanzi bejn in-netwerks tat-trasport tal-Istati Membri, tneħħi l-konġestjonijiet li għadhom ifixklu l-funzjonament tajjeb tas-suq intern, u tegħleb l-ostakli tekniċi (eż. standards inkompatibbli għat-traffiku ferrovjarju). L-istrument tal-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa (CEF)⁶, li ġie adottat fl-istess mument, jappoġġa dawn l-objettivi b’mod finanzjarju.

Politika ta’ koeżjoni

08

Mis-sena 2000 ’l hawn, il-Fondi Strutturali huma meħtieġa li joperaw b’mod konsistenti ma’ politiki oħra tal-UE, bħat-trasport⁷. Kemm taħt ir-Regolament tal-FEŻR kif ukoll taħt ir-Regolament tal-FK, ingħata appoġġ għall-investimenti li jikkontribwixxu għall-istabbiliment u għall-iżvilupp ta’ netwerks tat-TEN-T⁸, kif ukoll għall-proġetti ta’ infrastruttura tat-trasport ta’ interess komuni⁹.

09

Taħt il-qafas attwali tal-politika ta’ koeżjoni għall-2014-2020, il-fondi tal-politika ta’ koeżjoni tal-UE għadhom jappoġġaw l-infrastruttura tat-trasport iżda, biex tiżdied l-effettività tal-kofinanzjament mill-UE, ġew introdotti “kundizzjonalitajiet ex ante”. Dan ifisser li l-Istati Membri jridu juru li l-proġetti proposti se jiġu implimentati fi ħdan il-qafas ta’ pjan fuq terminu twil għat-trasport nazzjonali jew reġjonali komprensiv, adottat mill-partijiet ikkonċernati kollha li huma interessati u involuti.

L-appoġġ tal-UE għall-bini ta’ linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja: huwa sinifikanti, iżda jirrappreżenta biss frazzjoni tal-ispiża totali

10

Mis-sena 2000 sal-2017¹⁰, l-UE pprovdiet EUR 23.7 biljun f’għotjiet biex tikkofinanzja l-investimenti fl-infrastruttura ferrovjarja ta’ veloċità għolja, kif ukoll appoġġ ta’ EUR 4.4 biljun għall-installazzjoni ta’ ERTMS fuq il-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja. Madwar EUR 14.6 biljun tal-kofinanzjament, jew 62 % tat-total, ġew ipprovduti taħt mekkaniżmi ta’ finanzjament ta’ ġestjoni konġunta (il-FEŻR u l-FK), filwaqt li EUR 9.1 biljun, jew 38 %, ġew allokati taħt l-iskemi ta’ investiment immaniġġjati b’mod dirett (eż. is-CEF). Il-kofinanzjament mill-UE jista’ jintuża biex jappoġġa studji kif ukoll xogħlijiet fl-infrastruttura, kemm għall-ħolqien ta’ linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja ġodda kif ukoll għat-titjib ta’ dawk konvenzjonali eżistenti biex ikunu jistgħu jiġu adattati għall-operazzjonijiet ferrovjarji ta’ veloċità għolja.

11

Minbarra din l-għajnuna, mis-sena 2000 ’l hawn, il-BEI pprovda wkoll self għall-valur ta’ EUR 29.7 biljun biex jappoġġa l-kostruzzjoni ta’ linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja.

12

Kważi nofs il-finanzjament mill-UE disponibbli għal investimenti fil-ferroviji ta’ veloċità għolja (aktar minn EUR 11-il biljun) ġie allokat għall-investimenti fi Spanja. B’kollox, EUR 21.8 biljun – 92.7 % mit-total – ġew allokati lil 7 Stati Membri (il-Figura 3 u l-Anness II).

13

Minkejja li dawn iċ-ċifri huma sinifikanti, il-kofinanzjament mill-UE jirrappreżenta biss frazzjoni żgħira tal-ammonti kumplessivi investiti fix-xogħlijiet tal-infrastruttura ferrovjarja ta’ veloċità għolja fl-UE. Pereżempju, skont l-istrumenti ta’ finanzjament użati, ir-rata ta’ kofinanzjament kienet tvarja minn 2 % fl-Italja għal 26 % fi Spanja. Bħala medja, il-kofinanzjament mill-UE kien ikopri madwar 11 % tal-ispiża totali tal-kostruzzjoni.

Ambitu u approċċ tal-awditjar

14

Aħna wettaqna awditu fuq il-kosteffiċjenza u l-effettività tal-kofinanzjament mill-UE għall-investimenti fl-infrastrutturi ferrovjarji ta’ veloċità għolja mis-sena 2000 ’l hawn. Aħna vvalutajna: (i) jekk il-linji ta’ veloċità għolja fl-UE kinux inbnew skont pjan strateġiku fuq terminu twil; (ii) jekk il-proġetti relatati mal-ferroviji ta’ veloċità għolja kinux ġew implimentati b’mod kosteffiċjent (billi vvalutajna l-ispejjeż tal-kostruzzjoni, id-dewmien, l-ispejjeż li kienu ogħla milli ppjanat u l-użu tal-linji ta’ veloċità għolja li rċevew appoġġ għall-investiment); (iii) jekk l-investimenti kinux sostenibbli wara l-ikkompletar tal-proġett (inkluż l-impatt tal-ferroviji ta’ veloċità għolja fuq il-mezzi tat-trasport kompetituri), u (iv) jekk il-kofinanzjament mill-UE kellux valur miżjud. Sabiex iwieġeb dawn il-mistoqsijiet, dan ir-rapport l-ewwel janalizza l-ippjanar u t-teħid ta’ deċiżjonijiet, imbagħad ikompli bil-valutazzjoni tal-ispejjeż u jadotta approċċ immirat għaċ-ċittadini tal-UE billi janalizza l-ħinijiet tal-ivvjaġġar, il-prezzijiet, il-konnessjonijiet u l-istazzjonijiet, u fl-aħħar jipprovdi l-valutazzjoni tal-ostakli u tal-kompetizzjoni bejn l-operaturi ferrovjarji biex jikkonkludi dwar l-operazzjonijiet ferrovjarji ta’ veloċità għolja.

15

Aħna użajna sensiela ta’ proċeduri tal-awditjar, bħal eżaminar ta’ dokumenti u analiżijiet tal-pjanijiet tal-iżvilupp strateġiku fuq terminu twil mwettqa kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll f’dak tal-UE għall-ferroviji ta’ veloċità għolja; intervisti mal-persunal mill-Kummissjoni u mar-rappreżentanti tal-Istati Membri; laqgħat mal-operaturi ferrovjarji u mal-maniġers tal-infrastruttura; u stħarriġ li jinvolvi l-partijiet ikkonċernati ewlenin¹¹. Aħna qabbadna esperti esterni biex jivvalutaw: (i) il-kwalità tal-analiżijiet tal-ispejjeż imqabbla mal-benefiċċji (ASB) u tal-analiżijiet tad-domanda futura¹²; (ii) l-aċċess, il-konnessjonijiet u l-effetti tar-riġenerazzjoni tal-istazzjonijiet ta’ ferroviji ta’ veloċità għolja magħżula¹³; (iii) il-linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja Pariġi-Brussell-Amsterdam (PBA)¹⁴, u (iv) l-prezzijiet, il-ħinijiet tal-ivvjaġġar u l-għadd ta’ konnessjonijiet bl-użu ta’ diversi mezzi tat-trasport¹⁵. Wettaqna wkoll valutazzjoni komparattiva bejn ir-riżultati tal-awditi tagħna u l-operazzjonijiet ferrovjarji ta’ veloċità għolja u s-servizzi tal-passiġġieri fil-Ġappun u fl-Iżvizzera.

16

Aħna wettaqna l-awditu tagħna fil-Kummissjoni Ewropea (id-DĠ MOVE, inklużi l-INEA u l-Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għall-Ferroviji (ERA), u d-DĠ REGIO) u f’sitt Stati Membri (Franza, Spanja, l-Italja, il-Ġermanja, il-Portugall u l-Awstrija). Dawn l-Istati Membri rċevew 83.5 % tal-finanzjament kollu mill-UE allokat għal-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja mis-sena 2000 ’l hawn (EUR 23.7 biljun, li jikkorrispondu għal EUR 46 għal kull resident tal-UE)¹⁶.

17

Għall-awditjar tagħna, aħna għażilna għaxar linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja permezz ta’ kombinament ta’ kriterji speċifiċi tal-kampjunar relatati mal-ammont tal-kofinanzjament mill-UE, mat-tul tal-linja, u jekk il-linja kinitx konnessa ma’ xi belt kapitali jew le. Fir-rigward tad-daqs tagħhom, aħna awditjajna erba’ linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja fi Spanja u tnejn fil-Ġermanja, fl-Italja u fi Franza. Ivvalutajna wkoll erba’ proġetti transkonfinali: il-konnessjonijiet bejn Munich u Verona; bejn Spanja u Franza (kemm fuq in-naħa tal-Atlantiku kif ukoll fuq in-naħa tal-Mediterran), u bejn Spanja u l-Portugall (il-Figura 4).

18

Billi l-awditjar tagħna kien ibbażat fuq il-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja, aħna stajna nivvalutaw aktar minn 5 000 km ta’ linji, kemm ikkompletati kif ukoll taħt kostruzzjoni jew fil-fażi tal-ippjanar (għal stampa ġenerali dettaljata dwar it-tul tal-linji awditjati, ara t-Tabella 4). B’dan il-mod, aħna koprejna aktar minn 50 % tal-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja li qed joperaw jew li jinsabu taħt kostruzzjoni fl-UE.

19

Analizzajna wkoll 30 proġett ikkofinanzjat mill-UE relatati magħhom (l-akbar proġetti taħt kull modalità ta’ ġestjoni). L-ispiża proposta totali tat-30 proġett awditjat kienet ta’ EUR 41.56 biljun. L-ammont ta’ għotjiet tal-UE li ngħataw għall-proġetti awditjati kien ta’ EUR 6.18 biljun, li minnhom EUR 3.64 biljun kienu tħallsu saż-żmien meta twettaq l-awditjar, u EUR 967 miljun kienu ġew diżimpenjati (Tabella 1).

Tabella 1

Stampa ġenerali tad-data finanzjarja ewlenija dwar il-proġetti awditjati

Post tal-proġetti relatati mal-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja	Spiża totali tal-proġetti awditjati (miljun EUR)	Infiq eliġibbli tal-proġetti awditjati (miljun EUR)	Kontribuzzjoni mogħtija mill-UE (miljun EUR)	Finanzjament mill-UE diżimpenjat (miljun EUR)
Il-Ġermanja	8 074.8	3 006.5	540.4	6.3
Spanja	2 830.7	2 305.3	1 729.9	10.8
Transkonfinali	19 505.2	8 534.3	2 968.2	894.9
Franza	3 693.4	2 840.1	277.7	2.2
L-Italja	6 646.0	1 957.5	540.1	53.1
Il-Portugall	814.7	315.4	127.7	—
Total	41 564.8	18 959.1	6 184.0	967.3

Sors: Il-QEA. Il-proġetti transkonfinali huma rreġistrati taħt il-kodiċi tal-pajjiż “UE”.

20

L-infiq relatat mal-proġetti li awditjajna kien ikopri 2 100 km ta’ tipi differenti ta’ infrastrutturi ferrovjarji ta’ veloċità għolja (perkors tal-binarji, mini, vjadotti u passaġġi). Mingħajr ma jittieħdu inkunsiderazzjoni l-proġetti tas-sezzjoni transkonfinali bejn Munich u Verona, l-awditjar tagħna tal-proġetti kopra 45 % tat-tul kollu tal-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja fl-Istati Membri li żorna. Il-lista sħiħa tal-proġetti kollha awditjati, kif ukoll l-osservazzjonijiet ewlenin u s-sejbiet tal-analiżi tagħna dwar jekk kinux inkisbu l-outputs, ir-riżultati u l-objettivi tagħhom, huma ppreżentati fl-Anness III.

Osservazzjonijiet

L-investimenti kkofinanzjati mill-UE għall-ferroviji ta’ veloċità għolja jistgħu jkunu ta’ benefiċċju, iżda ma jeżisti ebda approċċ strateġiku u solidu fil-livell tal-UE

Il-ferroviji ta’ veloċità għolja huma mezz ta’ trasport ta’ benefiċċju li jikkontribwixxi għall-objettivi tal-UE relatati mal-mobbiltà sostenibbli

21

Is-soċjetà fl-intier tagħha tista’ tibbenefika b’mod sinifikanti mill-investimenti fl-infrastruttura u fl-operazzjonijiet ferrovjarji ta’ veloċità għolja, billi dawn jippermettu li l-passiġġieri jiffrankaw il-ħin, filwaqt li jipprovdu livelli għoljin ta’ sikurezza, sigurtà u kumdità abbord. Dawn joħolqu aktar kapaċità fuq it-toroq konġestjonati u n-netwerks ferrovjarji konvenzjonali, kif ukoll fl-ajruporti. Il-ferroviji ta’ veloċità għolja jistgħu jsaħħu wkoll id-dinamiżmu soċjoekonomiku, kif ukoll jikkontribwixxu għar-riġenerazzjoni ta’ żoni urbani żvantaġġati qrib l-istazzjonijiet.

22

Minkejja li r-relazzjoni mhix kompletament sempliċi¹⁷, diversi korpi¹⁸ kkonkludew li l-ferroviji ta’ veloċità għolja jġibu wkoll benefiċċji ambjentali minħabba li huma għandhom marka tal-karbonju li hi aktar baxxa minn ħafna mezzi oħra tat-trasport.

Is-setgħat tal-Kummissjoni huma limitati, u l-pjan tagħha li jiġi ttriplikat it-tul tan-netwerk ferrovjarju ta’ veloċità għolja mhuwiex probabbli li jintlaħaq

23

Il-pjan attwali fuq terminu twil tal-Kummissjoni, stabbilit fil-White Paper tal-2011 u fir-Regolament dwar is-CEF (il-Premessa Nru 11), li jiġi ttriplikat it-tul tal-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja fl-UE sal-2030 (minn 9 700 km fl-2008¹⁹ għal 30 750 km sal-2030) mhuwiex appoġġat minn analiżi kredibbli. Minħabba l-istat ta’ dejn tal-finanzi pubbliċi nazzjonali (il-gvernijiet tal-Istati Membri huma l-investituri prinċipali), ir-redditu limitat fuq dan l-investiment pubbliku, u l-ħin meħtieġ fil-prattika biex jiġi kkompletat investiment fil-ferroviji ta’ veloċità għolja, huwa ferm probabbli li l-għan li jiġi ttriplikat in-netwerk ferrovjarju ta’ veloċità għolja ma jintlaħaqx.

24

Ix-xogħol tal-awditjar tagħna jissuġġerixxi li l-ħin medju bejn il-bidu tax-xogħlijiet sal-bidu tal-operazzjonijiet huwa ta’ madwar 16-il sena (it-Tabella 2), anke jekk ma jitqiesx il-ħin meħtieġ għall-ippjanar inizjali. Dan huwa minnu anke jekk jiġu esklużi l-proġetti li jeħtieġu xogħlijiet twal u kbar ta’ tħaffir ta’ mini, bħall-Mina ta’ Bażi ta’ Brenner fuq il-medda bejn Munich u Verona.

Tabella 2

Valutazzjoni taż-żmien meħtieġ bejn l-ippjanar u l-operat

Linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja awditjati u l-medda bejn Munich u Verona	Bidu tal-ippjanar	Bidu tax-xogħol	Bidu tal-operat*	Snin li għaddew mill-bidu tal-ippjanar	Durata tax-xogħol, fi snin
Berlin - Munich	1991	1996	2017**	26	21
Stuttgart - Munich	1995	2010	2025*	30	15
Rhin - Rhône	1992	2006	2011	19	5
LGV Est Européenne	1992	2002	2016	24	14
Madrid - Barċellona – Fruntiera ta' Franza	1988	1997	2013	25	16
Eje Atlántico	1998	2001	2015	17	14
Madrid - León	1998	2001	2015	17	14
Madrid-Galicia	1998	2001	2019*	21	18
Milan - Venezja	1995	2003	2028*	33	25
Turin - Salerno	1987	1994	2009	22	15
Munich - Verona	1986	2003	2040*	54	37

* Mistenni.

** 52 km mhux qabel l-2018.

Sors: Il-QEA.

25

Ir-Regolament dwar it-TEN-T jistabbilixxi l-infrastruttura ewlenija li l-Ewropa jeħtieġ li tibni biex tappoġġa l-għanijiet tal-UE fir-rigward tal-mobbiltà sostenibbli. Dan jiddeskrivi liema investimenti fit-trasport għandhom jitlestew sal-2030 (in-netwerk ċentrali), u dawk li għandhom jitlestew sal-2050 (in-netwerk komprensiv). Skont l-istimi tal-Kummissjoni, biex jiġi kkompletat in-netwerk ċentrali se jkunu meħtieġa EUR 500 biljun, filwaqt li għan-netwerk komprensiv se jkunu meħtieġa EUR 1.5 triljun²⁰.

26

Il-Kummissjoni ma għandha ebda sehem fit-teħid ta’ deċiżjonijiet, u la għandha għodod legali u lanqas setgħat biex tobbliga lill-Istati Membri sabiex jirrispettaw l-impenji li ħadu qabel biex jibnu l-linji ta’ veloċità għolja meħtieġa biex jitlesta n-netwerk ċentrali. Hija ma għandha ebda rwol fit-teħid ta’ deċiżjonijiet dwar konnessjonijiet transkonfinali bejn żewġ Stati Membri jew aktar, minħabba li r-Regolament dwar is-CEF u dak dwar it-TEN-T²¹ ma jipprevedux il-possibbiltà li l-Kummissjoni tinforza l-prijoritajiet stabbiliti mill-UE.

L-Istati Membri jippjanaw u jiddeċiedu dwar in-netwerks nazzjonali tagħhom, u dan iwassal għal sistema frammentata ta’ netwerks ferrovjarji nazzjonali ta’ veloċità għolja b’konnessjonijiet inadegwati

Il-kurituri transnazzjonali tal-UE mhumiex ta’ prijorità

27

Għalkemm ir-Regolament dwar it-TEN-T jiddefinixxi fl-annessi tiegħu, fejn għandhom jinbnew il-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja, l-Istati Membri biss jistgħu jiddeċiedu jekk u meta eżattament dan se jseħħ. Huma jipprovdu wkoll ħafna mill-finanzjament meħtieġ, u huma biss huma responsabbli għall-implimentazzjoni tal-istadji kollha meħtieġa (l-istudji, il-permessi, ix-xogħlijiet ta’ akkwist u ta’ monitoraġġ, u s-superviżjoni tal-partijiet kollha involuti). L-Anness IV jipprovdi l-indikaturi ewlenin tal-prestazzjoni għall-Istati Membri li aħna għażilna u żorna, li jenfasizzaw il-karatteristiċi differenti tan-netwerks nazzjonali tagħhom. Dawn l-indikaturi jindikaw li: Franza tinsab fuq quddiem fir-rigward tal-użu tal-linji ta’ veloċità għolja (il-proporzjonijiet tal-kilometri tal-passiġġieri per capita u tal-kilometri tal-passiġġieri għal kull km ta’ linji ta’ veloċità għolja); Spanja għandha l-ogħla spiża tal-kostruzzjoni per capita (EUR 1 159) u l-ogħla kofinanzjament mill-UE għall-ferroviji ta’ veloċità għolja per capita (EUR 305); u l-Italja għandha l-ogħla spejjeż tal-kostruzzjoni għal kull km per capita (EUR 0.46).

28

Fi Stat Membru, ħafna entitajiet għandhom rwol, u diversi fatturi u parametri huma kruċjali biex jiġi ddeterminat jekk il-kostruzzjoni għandhiex titkompla jew le skont il-pjanijiet inizjali. Pereżempju:

1. il-proġett “Eurocaprail” għandu l-għan li joħloq konnessjoni bejn l-ibliet ta’ Brussell, il-Lussemburgu u Strasburgu permezz ta’ ferroviji ta’ veloċità għolja, li bejn il-Lussemburgu u Brussell tieħu 90 minuta. Fil-laqgħa tiegħu, li ġiet organizzata f’Essen f’Diċembru 1994, il-Kunsill qies li dan il-proġett huwa wieħed mit-30 “prijorità ewlenija” fir-rigward tal-kostruzzjoni (ix-xogħlijiet kellhom jibdew mhux aktar tard mill-2010, u jitlestew sal-2020). Sal-2004, madankollu, ebda Stat Membru ma kien iqis li dan il-proġett kien prijorità nazzjonali. Minkejja li l-UE pprovdiet EUR 96.5 miljun biex ittejjeb il-linji ferrovjarji konvenzjonali, attwalment il-vjaġġi minn Brussell għal-Lussemburgu jieħdu sa 3 sigħat u 17-il minuta. Dan huwa aktar mid-doppju tal-objettiv stabbilit fl-2003, u l-vjaġġ idum kważi siegħa aktar milli kien fl-1980, meta l-istess distanza kienet tiġi koperta f’sagħtejn u 26 minuta. B’riżultat ta’ dan, ħafna passiġġieri potenzjali sempliċiment jivvjaġġaw bit-triq;
2. Spanja investiet f’netwerk ferrovjarju ta’ veloċità għolja ġdid. Biex tappoġġaha f’dan il-proġett, l-UE diġà investiet aktar minn EUR 14-il biljun fil-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja Spanjoli mill-1994 ’il hawn. Tradizzjonalment, il-ferroviji fi Spanja kienu jużaw gejġ tal-linji li kien usa’ mill-bqija tal-Ewropa, iżda fil-biċċa l-kbira, in-netwerk ta’ veloċità għolja Spanjol juża gejġ tal-linji standard bħalma jintuża fil-bqija tal-UE. Madankollu, tlieta mil-linji awditjati (l-Eje Atlántico; parti mil-linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja Madrid – Galicia; u l-linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja Madrid – Extremadura), għadhom jużaw il-gejġ tal-linji usa’ tradizzjonali. Dan iħalli impatt fuq il-prestazzjoni: il-veloċità operattiva massima hija limitata għal 250 km/h (ferm inqas mill-veloċità operattiva massima ta’ 300 km/h għall-operazzjonijiet ta’ veloċità għolja fi Spanja), u s-servizzi jiġu pprovduti jew b’materjal bir-roti b’gejġ tal-linji wiesa’, jew b’ferroviji speċifiċi b’gejġ tal-linji varjabbli. Dawn il-ferroviji jeħtieġu “apparat li jbiddel il-gejġ tal-linji”: fi Spanja kien hemm 20 minn dan it-tip ta’ apparat f’Jannar 2017. Dawn l-apparati li jbiddlu l-gejġ tal-linji jiswew sa EUR 8 miljun kull wieħed, u l-UE pprovdiet kofinanzjament ta’ EUR 5.4 miljun biex tappoġġa l-kostruzzjoni tagħhom.

29

Minkejja li ġew iffirmati ftehimiet internazzjonali li jikkonfermaw ir-rieda politika li jiġu stabbiliti konnessjonijiet, u minkejja li hemm disponibbli inċentiv ta’ kofinanzjament ta’ 40 % taħt ir-Regolament dwar is-CEF, l-Istati Membri mhux se jibnu linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja jekk dawn ma jitqisux li huma ta’ prijorità nazzjonali, anke jekk ikunu jinsabu fuq kuritur transnazzjonali u jkunu qed jikkompletaw in-netwerk ċentrali. Ir-rapport tal-evalwazzjoni ta’ nofs it-terminu tal-Kummissjoni dwar is-CEF ikkonferma din l-osservazzjoni²².

30

Dan jillimita l-valur miżjud tal-kofinanzjament mill-UE minħabba li l-konnessjonijiet transkonfinali jiġġeneraw l-ogħla valur miżjud tal-UE. Barra minn hekk, il-fatt li jkun hemm konnessjonijiet neqsin li ma jkunux inbnew fil-ħin, jista’ jwassal għal spejjeż kbar għas-soċjetಳ.

Il-Kummissjoni ma għandha ebda setgħa biex tinforza l-proġetti transkonfinali

31

Il-proġetti kbar relatati mal-ferroviji ta’ veloċità għolja transkonfinali jeħtieġu attenzjoni partikolari mill-UE. Dawn jeħtieġu li x-xogħlijiet ikunu kkoordinati mill-qrib, biex l-outputs tal-proġetti jkunu lesti għall-użu fuq skeda simili u jkunu konnessi man-netwerks domestiċi fuq iż-żewġ naħat tal-fruntiera.

32

Attwalment, il-Kummissjoni ma għandhiex l-istrumenti meħtieġa biex tintervjeni b’mod effettiv jekk dewmien fuq naħa waħda tal-fruntiera jfixkel l-użu f’waqtu tal-infrastruttura ferrovjarja ta’ veloċità għolja mibnija fuq in-naħa l-oħra tal-fruntiera. Barra minn hekk, il-partijiet ikkonċernati kollha għandhom bosta possibbiltajiet biex jopponu x-xogħlijiet, u jistgħu jikkawżaw dewmien, jew saħansitra jwaqqfu l-proġetti li jkun sar qbil dwarhom preċedentement.

33

Ġew innutati bosta eżempji fejn l-outputs iġġenerati fi Stat Membru mhux se jkunu effettivi għal mill-inqas żewġ deċennji oħra, minħabba li x-xogħlijiet ma ġewx ikkompletati fi Stat Membru tal-viċinat (ara l-Kaxxa 1).

34

Minkejja li l-qafas ta’ politika kien partikolarment immirat lejn l-ikkompletar tan-netwerk ċentrali sal-2030²⁵, għad hemm ħafna dgħufijiet politiċi li jridu jiġu indirizzati. Pereżempju, meta vvalutajna x-xogħlijiet transkonfinali għall-Mina ta’ Bażi ta’ Brenner (BBT), aħna osservajna dawn l-elementi li ġejjin:

1. L-akkwist huwa problema ewlenija għall-proġetti TEN-T transkonfinali: la hemm linji gwida dwar kif għandhom jitnaqqsu r-riskji proċedurali inerenti, u lanqas qafas legali uniku għall-proġetti transkonfinali; id-dokumenti relatati mal-akkwist, il-kuntratti u s-sistemi kontabilistiċi jvarjaw, u jiġu mfassla f’lingwi differenti għal xogħlijiet fuq it-territorju Awstrijak u Taljan; il-proċeduri għas-soluzzjoni tat-tilwim mhumiex l-istess.
2. Ma hemmx proċeduri simplifikati li jiffaċilitaw u jaċċelleraw l-implimentazzjoni (eż. “punti uniċi ta’ servizz”, kif diġà ssuġġeriet il-Qorti fir-Rapport Speċjali Nru 23/2016²⁶); ma hemmx korp uniku li jissimplifika l-formalitajiet fuq iż-żewġ naħat tal-fruntiera (eż. jista’ jkun hemm leġiżlazzjonijiet ambjentali differenti li japplikaw għall-kostruzzjoni tal-ferroviji; u r-risposta legali għat-talbiet tal-partijiet ikkonċernati tista’ tvarja).

35

Billi l-biċċa l-kbira minn dawn il-kostruzzjonijiet huma appoġġati minn ftehimiet internazzjonali bejn l-Istati Membri kkonċernati u l-UE, u billi l-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja jinsabu fuq kurituri internazzjonali, il-progress tax-xogħlijiet jiġi ssorveljat mill-koordinaturi tal-UE fil-livell tal-kurituri u eżaminat fil-“forums tal-kurituri”. Dawn il-koordinaturi għandhom fehma privileġġata dwar x’jiffunzjona jew le tul il-kuritur (u huma jirrappurtaw regolarment dwar it-tibdil meħtieġ²⁷), għalkemm ma għandhomx setgħa legali.

36

Minbarra n-nuqqas ta’ koordinazzjoni fir-rigward tal-implimentazzjoni transkonfinali, hemm għadd ta’ aspetti oħra li huma nieqsa: (i) ma hemmx “entitajiet ta’ kuritur uniku” għall-monitoraġġ tar-riżultati u tal-impatti fuq bażi fit-tul għall-investimenti ferrovjarji ta’ veloċità għolja futuri; (ii) ma hemmx preskrizzjoni għal-limitazzjoni tal-kwantità u d-durata tal-azzjonijiet legali jew amministrattivi, u ebda entità unika għas-smigħ tal-appelli; u (iii) il-valutazzjoni tal-progress tax-xogħlijiet fuq kuritur hija bbażata fuq indikaturi ewlenin tal-prestazzjoni komuni li għadhom ibbażati fuq l-output²⁸. Kif diġà ddikjarat il-Qorti fir-rapport speċjali tagħha dwar it-trasport marittimu²⁹, il-monitoraġġ tal-proġetti tal-INEA jiffoka fuq il-kostruzzjoni per se (l-outputs) u la jkopri r-riżultati u lanqas l-użu tal-linji. Għalhekk, ir-riżultati u l-impatti ma jiġux ivvalutati, u ebda korp uniku ma għandu fehma dwar jekk il-proġetti kkofinanzjati mill-UE dwar il-kurituri tan-netwerk ċentrali laħqux xi objettivi bbażati fuq ir-riżultati.

It-teħid ta’ deċiżjonijiet mhuwiex ibbażat fuq analiżijiet affidabbli tal-ispejjeż imqabbla mal-benefiċċji

Il-“veloċità għolja ħafna” mhix meħtieġa kullimkien

37

L-infrastruttura ferrovjarja ta’ veloċità għolja hija għalja: bħala medja, il-linji li awditjajna jiswew EUR 25 miljun għal kull km (jekk ma jitqisux il-proġetti tat-tħaffir tal-mini li huma aktar għalja), u l-ispejjeż kumplessivi għall-BBT jammontaw għal EUR 145 miljun għal kull km. Maż-żmien l-ispejjeż qed jiżdiedu: l-aktar kostruzzjonijiet reċenti (Milan-Venezja u Stuttgart-Munich) jindikaw valuri li jaqbżu l-EUR 40 miljun għal kull km minħabba l-iskarsezza tal-art, il-qsim ta’ nodi urbani, il-vjadotti u t-tħaffir estensiv ta’ mini. Madankollu, l-ispejjeż jistgħu jkunu aktar baxxi u ftit li xejn jista’ jkollhom impatt fuq l-operazzjonijiet ferrovjarji.

38

Il-veloċitajiet għoljin huma b’mod ċar karatteristika importanti tal-ferroviji ta’ veloċità għolja³⁰: dan huwa l-fattur li jippermetti li huma jikkompetu mal-ivvjaġġar bl-ajru u li jibbilanċja l-faċilità tal-użu ta’ vettura privata għall-aħħar ftit mili tal-vjaġġ. Madankollu, il-prestazzjoni tas-sistema ferrovjarja ta’ veloċità għolja ma tiġix determinata biss mill-veloċità teoretika massima li tista’ tintlaħaq fuq linja, iżda wkoll mill-veloċità reali li jesperjenzaw il-vjaġġaturi. Għalhekk, aħna analizzajna r-“rendiment tal-veloċità” fuq il-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja awditjati, billi ffukajna fuq il-ħinijiet totali tal-ivvjaġġar u fuq il-veloċitajiet medji.

39

L-investiment fil-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja huwa ġġustifikat biss jekk jistgħu jinkisbu rendimenti għoljin tal-veloċità: aktar ma tkun kbira l-bażi tal-popolazzjoni (id-domanda futura) u aktar ma jkun hemm elastiċità fil-ħin tal-ivvjaġġar³¹ u fir-rendiment tal-veloċità, akbar ikunu l-benefiċċji tal-iżvilupp ta’ linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja.

40

Din l-analiżi tar-rendimenti tal-veloċità fuq il-linji li awditjajna (l-Anness V) indikat li, bħala medja, tul il-kors tal-linja, il-ferroviji jaħdmu biss b’madwar 45 % tal-veloċità pproġettata tal-linja. Żewġ linji ferrovjarji biss joperaw b’veloċitajiet medji ta’ aktar minn 200 km/h, u ebda waħda ma topera b’veloċità medja ta’ aktar minn 250 km/h. L-inqas rendiment tal-veloċità fuq linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja kkompletata huwa dak ta’ bejn Madrid u León (39 % tal-veloċità pproġettata). Is-sezzjoni transkonfinali Figueres-Perpignan ukoll taħdem biss b’36 % tal-veloċità pproġettata tagħha, minħabba li tadatta għat-traffiku mħallat. Il-veloċità medja li tkun ferm taħt il-veloċità pproġettata tindika li t-titjib fil-linji ferrovjarji konvenzjonali kien ikun biżżejjed biex jintlaħqu l-objettivi stabbiliti, bi spiża ħafna aktar baxxa, u tqajjem dubji dwar il-ġestjoni finanzjarja tajba.

41

Għalhekk, huwa meħtieġ approċċ ta’ każ b’każ biex jiġi deċiż jekk hix meħtieġa linja ferrovjarja li tkun kompletament ta’ veloċità għolja ħafna. Din id-deċiżjoni hija importanti, billi l-ispejjeż tal-kostruzzjoni jkunu ogħla meta l-veloċitajiet pproġettati jkunu ogħla. Il-linji b’veloċitajiet massimi sa 160 km/h huma mill-inqas 5 % orħos biex jinbnew mil-linji b’veloċitajiet li jkunu ogħla minn dak il-limitu. Dan għaliex il-binarji fuq il-linji ferrovjarji ta’ veloċità ogħla jeħtieġ li jkunu aktar ’il bogħod minn xulxin. Sa 160 km/h, id-distanza standard hija ta’ erba’ metri; għal veloċità li tkun ogħla, id-distanza tal-linji meħtieġa hija ta’ mill-inqas 4.5 metri. Dan ifisser li l-mini jeħtieġ li jkunu usa’ u dan jinvolvu spejjeż aktar għaljin.

42

Minbarra dan, l-ispiża ta’ linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja “mħallta” (traffiku kkombinat ta’ passiġġieri u merkanzija) hija ogħla meta mqabbla ma’ dik li tkun għall-passiġġieri biss, billi l-gradjenti u r-raġġi tal-kurvi jagħmlu l-allinjamenti tal-kuritur anqas flessibbli, u normalment, dawn jeħtieġu aktar art. L-ispejjeż tal-manutenzjoni għal-linji ferrovjarji mħallta wkoll se jkunu ogħla, minħabba li l-infrastruttura tintuża b’mod aktar intensiv.

43

Il-linji tat-traffiku mħallta huma aktar għaljin mil-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja li jkunu għall-passiġġieri biss. L-istudju indika li din id-diffferenza hija sa 5 %, u sa 13 % jekk il-linja tal-passiġġieri biss tkun limitata għal veloċità ta’ 250 km/h (il-Figura 5).

44

L-għażla tal-aktar alternattiva xierqa tista' tiffranka miljuni ta' euro. Pereżempju, fuq il-medda bejn Munich u Verona, qed tinbena linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja fuq is-sezzjoni awditjata tal-Mina ta' Bażi ta' Brenner. Din mhix iġġustifikata mid-data relatata mal-veloċità: attwalment hemm 13-il waqfa fuq il-linja ferrovjarja konvenzjonali bejn Munich u Verona b’ħin ta’ waqfien ta’ 41 minuta fl-istazzjonijiet (12.6 % tal-ħin totali tal-ivvjaġġar). Fil-preżent, il-vjaġġ minn Munich sa Verona għall-passiġġieri jieħu 5 sigħat u 24 minuta. Anke jekk il-ħin tal-ivvjaġġar jonqos għal madwar 3.5 sigħat ladarba tiġi kkompletata l-linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja ta' Brenner, il-veloċità medja fuq din il-linja xorta se tkun biss ta' 115 km/h, li hija baxxa wisq biex tipprovdi argument konvinċenti favur il-bini ta’ linja li tkun kompletament ta’ veloċità għolja.

Il-kontrolli tal-kosteffiċjenza huma rari

45

L-infrastruttura ferrovjarja ta’ veloċità għolja hija aktar għalja mill-ferroviji konvenzjonali, kemm fir-rigward tal-kostruzzjoni kif ukoll tal-manutenzjoni. F’ċirkostanzi partikolari, madankollu, is-servizzi ferrovjarji ta’ veloċità għolja ħafna, li joperaw bi 300 km/h jew aktar, jistgħu jipprovdu ffrankar addizzjonali limitat fil-ħin tal-ivvjaġġar, meta mqabbel mal-ferroviji li jaħdmu fuq linji konvenzjonali mtejba. Għalhekk, jenħtieġ li tiġi kkunsidrata wkoll l-għażla li jsir titjib fil-linji ferrovjarji konvenzjonali eżistenti biex jiżdiedu l-veloċitajiet, aktar milli tinbena linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja ħafna, billi din tista’ tirriżulta f’iffrankar sinifikanti tal-ispejjeż.

46

Fl-Italja u fil-Ġermanja teżisti prattika tajba: il-proġetti li għalihom tkun diġà tnediet fażi ta’ tħejjija jew ikunu rriżultaw obbligi legali jiġu vvalutati mill-ġdid qabel kull fażi ġdida ta’ programmazzjoni biex jiġi vverifikat li l-karatteristiċi tagħhom għadhom jindirizzaw il-ħtiġijiet attwali. Dan il-proċess ta’ analiżi tal-proġetti jenfasizza kif l-għażliet tat-tfassil iwasslu għal iffrankar sostanzjali b’impatt limitat fuq il-prestazzjoni. Pereżempju, l-analiżi tal-proġett imwettqa għas-sezzjoni Venezia-Trieste kkonkludiet li konfigurazzjoni differenti tal-linja tista’ twassal għal iffrankar ta’ EUR 5.7 biljun, iżda żżid biss 10 minuti mal-ħin tal-vjaġġ, jiġifieri ffrankar ta’ EUR 570 miljun għal kull minuta addizzjonali ta’ ħin tal-ivvjaġġar (it-Tabella 3).

Tabella 3

Tqabbil tal-ispejjeż bejn il-ferroviji ta’ veloċità għolja u dawk konvenzjonali: Venezja – Trieste

Konfigurazzjoni tat-tfassil	Veloċità pproġettata (km/h)	Spiża (biljun EUR)	Ħin tal-ivvjaġġar (min)	Iffrankar (miljun EUR/min)
Linja ġdida ta’ veloċità għolja ta’ 300 km/h	300	7.5	55	570
Linja konvenzjonali mtejba	200	1.8	65

Sors: Il-QEA.

47

Din il-prattika applikata fl-Italja u fil-Ġermanja ma tintużax fl-Istati Membri l-oħra li żorna: tiġi biss ivvalutata l-kostruzzjoni proposta ta’ linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja, u ma ssir ebda kunsiderazzjoni dwar jekk hux effettivament meħtieġ li sezzjoni, jew saħansitra l-linja kollha kemm hi, tkun adatta għas-servizzi ferrovjarji ta’ veloċità għolja ħafna, jew jekk it-titjib fil-linja konvenzjonali jissodisfax ukoll l-objettivi tal-proġett speċifiku.

48

Analizzajna wkoll il-kosteffiċjenza billi vvalutajna r-relazzjoni bejn l-ispejjeż tal-investiment u l-ħin reali ffrankat fuq il-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja awditjati (it-Tabella 4). L-analiżi tagħna turi li l-ispiża għal kull minuta ffrankata, bħala medja, tammonta għal EUR 90 miljun għal kull minuta ta' ħin tal-ivvjaġġar iffrankata, b’valuri li jvarjaw minn EUR 34.5 miljun (fuq il-linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja Eje Atlántico) għal EUR 369 miljun (fuq il-linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja Stuttgart-Munich).

Tabella 4

L-ispiża tal-linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja awditjata għal kull km u għal kull minuta ffrankata

Linja ferrovjarja awditjata	Tul (km)	Spiża totali (miljun EUR)	Ħin tal-ivvjaġġar iffrankat (minuti)	Spiża għal kull minuta ffrankata (miljun EUR)
Berlin-Munich	671	14 682	140	104.87
Stuttgart-Munich	267	13 273	36	368.69
Rhin-Rhône	138	2 588	75	34.51
LGV Est Européenne	406	6 712	130	51.63
Madrid- Barċellona - Fruntiera ta’ Franza	797	12 109	305	39.70
Eje Atlántico	165	2 596	75	34.61
Madrid-Galicia	549	7 684*	110	69.85
Madrid-León	345	5 415	95	57.00
Milan - Venezja	273	11 856	49	241.96
Turin-Salerno	1 007	32 169	192	167.55
Total/medja	4 618**	109 084	1 207	90.38

* L-analiżi tal-istima tal-ispejjeż għal-linja kollha kemm hi, u l-ħin tal-ivvjaġġar jinkludu t-trikkib ta’ 133 km tal-HSL bejn Madrid u León (bl-esklużjoni tal-mina ta' Guadarrama).

** Il-medda bejn Munich u Verona, li hija twila 445 km, iżżid it-total ta’ km ta’ linji awditjati għal 5 063 km.

Sors: Il-QEA.

L-analiżijiet tal-ispejjeż imqabbla mal-benefiċċji ma jintużawx bħala għodda għat-teħid ta’ deċiżjonijiet fl-Istati Membri

49

Billi l-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja huma investimenti għaljin, huwa kruċjali li l-ispejjeż u l-benefiċċji l-kbar kollha jiġu analizzati b’mod korrett bil-quddiem qabel jiġi deċiż jekk dawn għandhomx jinbnew jew le. Meta jintużaw b’mod korrett, l-analiżijiet tal-ispejjeż imqabbla mal-benefiċċji (ASB) jippermettu li jiġi vvalutat ir-redditu soċjali fuq l-investiment ta’ proġett, u kemm dan huwa mixtieq mis-soċjetà u utli qabel ma tittieħed xi deċiżjoni. Biex tiġi sostnuta deċiżjoni pożittiva, jinħtieġu kontribuzzjonijiet netti għas-servizzi soċjali (eż. permezz ta’ proporzjonijiet tal-ispejjeż imqabbla mal-benefiċċji li jkunu ogħla minn 1, jiġifieri fejn il-benefiċċji jkunu ogħla mill-ispejjeż) taħt varjetà wiesgħa ta’ xenarji tad-domanda (eż. żieda għolja bi tqabbil ma’ żieda baxxa fit-traffiku) u tal-provvista (eż. kostruzzjoni ta’ linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja bi tqabbil ma’ titjib tal-linji konvenzjonali).

50

Il-Qorti talbet lil espert estern biex jagħmel analiżi komparattiva tad-diversi ASB marbuta mal-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja awditjati. L-espert ikkonkluda li l-ASB ġeneralment jintużaw biss bħala pass amministrattiv obbligatorju, aktar milli bħala għodda għat-teħid ta’ deċiżjonijiet aħjar u għall-inklużjoni tal-partijiet ikkonċernati. Sibna li dawn l-eżempji li ġejjin huma partikolarment notevoli.

1. ASB b’valur ekonomiku attwali nett negattiv ġiet aċċettata għall-kofinanzjament mill-UE tal-proġett Nru 2007-FR-24070-P (li jikkonċerna s-Sezzjoni tal-Lvant tal-linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja Rhin – Rhône) fi Franza. Fil-każ ta’ proġett ieħor relatat mal-ferroviji ta’ veloċità għolja fi Franza (il-proġett Nru 2010-FR-92204-P, li jikkonċerna t-titjib tal-linja eżistenti bejn Mulhouse u l-fruntiera biex il-ferroviji ta’ veloċità għolja u l-Intercity Express ikunu jistgħu joperaw) ma kienet saret ebda ASB, iżda l-proġett xorta rċieva l-finanzjament mill-UE.
2. Ma saret ebda ASB meta ttieħdet id-deċiżjoni li jinbnew is-sezzjonijiet Halle/Leipzig–Erfurt–Ebensfeld u Stuttgart-Wendlingen-Ulm fil-Ġermanja. Id-deċiżjoni li jinbnew dawn is-sezzjonijiet kienet politika, u l-ASB saret biss fi stadju aktar tard (ex post) biex tintwera l-profitabbiltà soċjoekonomika.
3. Il-biċċa l-kbira mill-istudji fi Spanja, irrispettivament mir-reġjun u mill-karatteristiċi tal-proġett, urew riżultati simili ħafna u proporzjon relattivament baxx bejn il-benefiċċji u l-ispejjeż (ta’ madwar 1). Fir-realtà, xi proġetti għandhom biss possibbiltà limitata ta’ vijabbiltà mill-perspettiva soċjali tal-ispejjeż imqabbla mal-benefiċċji (pereżempju, is-sezzjoni ferrovjarja ta’ veloċità għolja “Venta de Baños – León” ma kinitx vijabbli mill-perspettiva soċjoekonomika f’diversi xenarji ta’ sensittività), iżda xorta waħda qed jinbnew.
4. Mill-2007 ’l hawn, ma sar ebda aġġornament tal-ASB relatata mal-assi ta’ Brenner. Fl-analiżi tal-2007, il-fattur tal-ispejjeż imqabbla mal-benefiċċji kien ta’ 1.9. Sadanittant, l-ippjanar u l-kostruzzjoni tal-proġett tal-Mina ta’ Bażi ta’ Brenner kien diġà ddewwem b’madwar ħdax-il sena: inizjalment dan kien mistenni li jiġi kkompletat sal-2016, iżda issa mhux mistenni li jkun lest qabel l-2027. L-aktar data reċenti tiżvela li l-ispiża prevista għall-mina se tkun ta’ madwar EUR 9.3 biljun (jekk titqies ir-rata tal-inflazzjoni). Bejn l-istimi preliminari tal-2002 u l-istima tal-2013, l-ispejjeż żdiedu b’46 % (minn EUR 5.9 biljun għal EUR 8.6 biljun), u t-traffiku tal-merkanzija issa huwa mistenni li jonqos. Dawn il-fatturi jnaqqsu bil-qawwi l-proporzjon bejn il-benefiċċji u l-ispejjeż, u jagħmlu d-data tal-ASB tal-2007 dwar l-għadd ta’ passiġġieri u t-traffiku tal-merkanzija mhux realistika. Dan l-aspett ma ġiex ikkontestat mill-INEA, li qed timmaniġġja din il-kwistjoni f’isem il-Kummissjoni.

51

Għas-sejħiet għal proposti tas-CEF għall-2015, l-INEA introduċiet valutazzjoni speċifika tal-ispejjeż u l-benefiċċji qabel ma qablet li tipprovdi appoġġ taħt is-CEF. Aħna nqisu li dan se jgħin biex isir titjib fil-kwalità tat-teħid ta’ deċiżjonijiet minn qabel. Madankollu, l-INEA (kif ukoll l-Awtoritajiet Maniġerjali fil-każ ta’ infiq tal-politika ta’ koeżjoni taħt ġestjoni konġunta) attwalment mhix qed tivvaluta l-ispiża għal kull minuta ffrankata, jew l-ispiża tat-titjib tal-linja ferrovjarja konvenzjonali eżistenti bħala alternattiva għal-linja ta’ veloċità għolja l-ġdida proposta, qabel ma taqbel li tonfoq il-kofinanzjament mill-UE.

L-ispejjeż ogħla milli ppjanat, id-dewmien fil-kostruzzjoni u fil-bidu tal-operat: in-norma minflok l-eċċezzjoni

52

Il-baġit tal-UE mhuwiex soġġett għall-ispejjeż li kienu ogħla milli ppjanat għall-investimenti fil-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja, billi l-ammont ikkofinanzjat huwa limitat għall-ammont maqbul fil-bidu. Minkejja li l-ispejjeż li jkunu ogħla milli ppjanat jiġu koperti mill-baġits nazzjonali, aħna vvalutajna l-firxa ta’ dawn l-ispejjeż u tad-dewmien, kemm fil-livell tal-proġetti kif ukoll f’dak tal-linja ferrovjarja. Fuq il-bażi tad-data li għandna għad-dispożizzjoni tagħna, aħna nistmaw li l-ispejjeż li kienu ogħla milli ppjanat aggregati huma ta’ EUR 5.7 biljun fil-livell tal-proġetti, u ta’ EUR 25.1 biljun fil-livell tal-linja ferrovjarja (44 % u 78 %, rispettivament).

53

Tlieta mit-30 proġett ivvalutati kellhom spejjeż sinifikanti li kienu ogħla milli ppjanat ta’ aktar minn 20 % tal-istimi inizjali u dawk tal-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja kollha awditjati kienu aktar minn 25 % (it-Tabella 5). Il-linji ferrovjarji tal-Ġermanja kellhom l-ogħla spejjeż milli ppjanat: l-ispejjeż tal-linja ferrovjarja bejn Stuttgart u Munich laħqu is-622.1 %.

Tabella 5

Stampa ġenerali tal-ispejjeż għal kull km u tqabbil mal-istimi

Linja ferrovjarja awditjata	Tul totali (km)	Spiża totali (miljun EUR)**	Spiża stmata inizjali (miljun EUR)	Spiża reali li kienet ogħla milli ppjanat (%)	Spiża inizjali tal-kostruzzjoni għal kull km (miljun EUR)	Spiża finali tal-ikkompletar għal kull km (miljun EUR)
Berlin-Munich	671	14 682	8 337	76.1 %	12.4	21.9
Stuttgart-Munich	267	13 273	1 838	622.1 %	6.9	49.7
Rhin-Rhône	138	2 588	2 053	26.1 %	14.9	18.8
LGV Est Européenne	406	6 712	5 238	28.1 %	12.9	16.5
Madrid-Barċellona-Fruntiera ta' Franza	797	12 109	8 740	38.5 %	11.0	15.2
Eje Atlántico	165	2 596	2 055	26.3 %	12.5	15.7
Madrid-León	345	5 415	4 062	33.3 %	11.8	15.7
Madrid-Galicia*	416***	5 714***	m/a	m/a	m/a	13.7***
Turin-Salerno*	1 007	32 169	m/a	m/a	m/a	31.9
Milan-Venezja*	273	11 856	m/a	m/a	m/a	43.4

* Ebda stima tal-ispejjeż ma hi disponibbli fil-livell tal-linji ferrovjarji, għalhekk mhuwiex possibbli li jiġu stmati l-ispejjeż potenzjali li kienu ogħla milli ppjanat.

** Fil-mument tal-awditu u anke għal-linji mhux ikkompletati: Stuttgart-Munich, Madrid-Galicia u Milan-Venezja.

*** Ikkalkulata fuq il-medda Medina del Campo-Galicia u għalhekk teskludi l-133 km ta’ trikkib mal-linja ta’ veloċità għolja Madrid-León.

Sors: Il-QEA. Iċ-ċifri kollha huma espressi f’termini nominali.

54

Id-dewmien fil-livell tal-proġetti wkoll kien sinifikanti: 8 mit-30 proġett li awditjajna kienu ddewmu b’mill-inqas sena, u nofs il-linji ferrovjarji (5 linji mill-10 li ġew awditjati) kellhom dewmien ta’ aktar minn 10 snin. Huwa previst li l-linja bejn Milan u Venezja se jkollha l-itwal dewmien meta mqabbel mal-istimi inizjali (18-il sena).

55

L-ogħla spiża milli kienet ippjanata ta’ proġett kienet ta’ 83 %, għall-istazzjon “Stuttgart 21” (l-Istampa 2), li rċieva EUR 726.6 miljun f’għotjiet mill-UE.

56

Għal dan il-proġett, minħabba l-istimi mhux realistiċi tal-ispejjeż inizjali għat-tħaffir ta’ mina fiċ-ċentru tal-belt fejn il-popolazzjoni hija densa, u għall-valutazzjonijiet insuffiċjenti tal-aspetti ġeoloġiċi u ambjentali relatati mal-wirt kulturali tal-komunità lokali, l-ispejjeż tal-kostruzzjoni żdiedu b’mod sinifikanti. L-ispejjeż totali tal-kostruzzjoni ta’ EUR 4.5 biljun stmati fl-2003 żdiedu għal EUR 6.5 biljun fl-2013 u għal EUR 8.2 biljun (l-istima l-aktar reċenti disponibbli f’Jannar 2018). Dan ifisser li hemm differenza ta’ EUR 3.7 biljun mill-ftehim oriġinali. Sa issa, is-sħab kollha tal-finanzjament irrifjutaw li jkopru aktar mill-ispejjeż stabbiliti fil-ftehim ta’ finanzjament oriġinali.

57

Minbarra dan, se jkun hemm dewmien sinifikanti fl-ikkompletar tax-xogħlijiet għal dan l-istazzjon, billi oriġinarjament kien ippjanat li x-xogħlijiet tal-kostruzzjoni jitlestew sal-2008. Il-bidu diġà kien ġie pospost mill-2001 għall-2009, u l-istimi attwali huma li x-xogħlijiet se jitlestew sal-2025.

58

Fl-aħħar nett, għal 18-il proġett³², aħna vvalutajna wkoll il-ħin meħtieġ biex il-linji ferrovjarji jibdew realment joperaw, ladarba x-xogħlijiet ikkofinanzjati mill-UE jkunu ġew ikkompletati. Għal sitt proġetti, l-operazzjonijiet bdew mhux aktar tard minn xahar wara t-tmiem tax-xogħlijiet ta’ kostruzzjoni. Għal żewġ proġetti, il-bidu tal-operat kien iddewwem b’madwar sena; għal sitt proġetti, id-dewmien kien ta’ sentejn; għal ieħor, id-dewmien kien ta’ erba’ snin; filwaqt li żewġ proġetti fil-Ġermanja se jiddewmu bi tmien snin (dawn il-proġetti tlestew sa tmiem l-2015, u attwalment huwa stmat li l-linja ferrovjarja mhux se tkun qed topera qabel it-tmiem tal-2023). F’każ ieħor (il-linja ferrovjarja transkonfinali Figueres – Perpignan bejn Spanja u Franza), minkejja li l-linja kienet kollha lesta, din setgħet biss tintuża 22 xahar wara peress li ma kinitx konnessa mal-bqija tan-netwerk miż-żewġ naħat.

Il-fehma ta’ ċittadin: valutazzjoni reali tal-ħinijiet tal-ivvjaġġar, il-prezzijiet u l-konnessjonijiet, is-servizzi tal-passiġġieri u l-istazzjonijiet u ż-żona ta’ attrazzjoni tal-klijentela tagħhom

Il-ħinijiet tal-ivvjaġġar u l-prezzijiet tal-biljetti, huma fatturi importanti għas-suċċess

59

Aħna eżaminajna l-kompetittività tal-ferroviji ta’ veloċità għolja billi staqsejna lil aġent tal-ivvjaġġar biex iwettaq riċerka dwar l-irħas prezzijiet ta’ biljett bir-ritorn, il-ħinijiet tal-ivvjaġġar u l-għadd ta’ konnessjonijiet fi ġranet partikolari, kemm għall-profili ta’ passiġġieri li jivvjaġaw għal xogħol kif ukoll għal dawk li jivvjaġaw għal turiżmu fuq il-linji awditjati. Is-sommarju tal-metodoloġija tagħna u d-data rilevanti jinsabu fl-Anness VI. Dan ippermettilna nikkalkulaw il-prezzijiet medji għal kull kilometru u għal kull minuta ta’ vvjaġġar.

60

Il-prezzijiet tal-biljetti jistgħu jvarjaw ħafna (eż. skont il-ħin tal-ġurnata, u d-disponibbiltà ta’ offerti speċjali). Madankollu, dan ix-xogħol twettaq fuq skala suffiċjenti (inġabret data relatata ma’ aktar minn 5 000 vjaġġ bir-ritorn) biex inkunu nistgħu nivvalutaw b’mod realistiku l-alternattivi tal-ivvjaġġar bejn iż-żewġ punti ta’ oriġini u ta’ destinazzjoni fuq il-linji ferrovjarji awditjati. Minn din l-analiżi ħarġu dawn l-elementi li ġejjin.

1. Fir-rigward tal-veloċità: Il-ferroviji ta’ veloċità għolja spiss huma ferm aktar rapidi (fuq medja ta’ bejn 30 % sa 50 % tal-ħin tal-ivvjaġġar) minn dawk konvenzjonali. L-ivvjaġġar bl-ajru (mit-tlugħ sal-inżul) huwa aktar rapidu minn dak bil-ferroviji ta’ veloċità għolja. Madankollu, fil-valutazzjoni tal-ħin reali totali tal-ivvjaġġar minn ċentru ta’ belt għal ċentru ta’ belt oħra, inkluż l-ivvjaġġar lejn l-ajruport u l-proċeduri tal-imbarkazzjoni, il-ferroviji ta’ veloċità għolja spiss huma kompetittivi.
2. Fir-rigward tal-prezzijiet tal-biljetti: Il-ferroviji ta’ veloċità għolja spiss huma ferm orħos mill-ivvjaġġar bl-ajru. Ir-riżervazzjonijiet fl-aħħar minuta għaż-żewġ mezzi tat-trasport huma aktar għaljin minn biljetti li jiġu riżervati minn qabel. Fil-Ġermanja, il-prezzijiet tal-biljetti fuq il-linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja bejn Stuttgart u Munich huma aktar baxxi minn dawk ta’ ferroviji konvenzjonali.
3. L-għadd ta’ servizzi ferrovjarji ta’ veloċità għolja offruti jvarja b’mod konsiderevoli matul is-sena. Id-disponibbiltà tal-konnessjonijiet hija importanti: xi linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja għandhom għadd kbir ta’ konnessjonijiet (eż. 50 sa 60 kuljum fil-Ġermanja), filwaqt li tnejn mill-erba’ linji awditjati fi Spanja (Madrid-Santiago u Madrid-León) u ż-żewġ linji Franċiżi awditjati kellhom tassew ftit konnessjonijiet.
4. Xi wħud mir-rotot awditjati mhumiex prattikabbli permezz ta’ ferroviji konvenzjonali; pereżempju, l-ivvjaġġar minn Ruma għal Turin bil-ferrovija konvenzjonali jieħu aktar minn 20 siegħa. Il-ferroviji ta’ veloċità għolja jieħdu nofs il-ħin, u l-ivvjaġġar bl-ajru jdum għaxar darbiet anqas. Is-sitwazzjoni fuq il-linja ferrovjarja minn Madrid għal Santiago hija simili.
5. L-aktar konnessjonijiet ta’ suċċess f’termini ta’ utenti li jivvjaġġaw minħabba xogħol (eż. Madrid-Barċellona; Turin-Ruma; Pariġi-Strasburgu) huma wkoll l-aktar għaljin. B’mod ġenerali, il-ferroviji ta’ veloċità għolja fi Franza huma dawk li jiswew l-aktar għal kull kilometru ta’ vvjaġġar (kemm għall-vjaġġi minħabba xogħol kif ukoll għal dawk ta’ divertiment).

61

Biex jiġi vvalutat kemm verament il-ferroviji ta’ veloċità għolja huma kompetittivi, ġew analizzati l-ħin tal-ivvjaġġar totali minn ċentru ta’ belt għal ċentru ta’ belt oħra u l-prezzijiet tal-alternattivi disponibbli. Aħna rfinajna aktar l-analiżi tad-data tagħna għal erba’ linji, u kkalkulajna ċ-ċifri rilevanti, billi qabbilna l-ferroviji ta’ veloċità għolja ma’ dawk konvenzjonali, kif ukoll mat-trasport bl-ajru u dak bit-triq, biex b’hekk inkludejna l-ispiża tal-karozzi privati u tal-kowċijiet fuq distanzi twal³³ (it-Tabella 6).

Tabella 6

Analiżi tal-ivvjaġġar minn bieb sa bieb fuq linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja magħżula

	MADRID, Puerta del Sol - BARĊELLONA, Plaça de Catalunya		RUMA, Piazza del Campidoglio - MILAN, Piazza del Duomo		BERLIN, Potsdamer Platz - MUNICH, Marienplatz		PARIĠI, Place de la Concorde - STRASBURGU, Place du Château
Distanza	607-698 km		572-661 km		587-654 km		466-548 km
Mezz ta’ trasport	Ħin	Prezz (EUR)	Ħin	Prezz (EUR)	Ħin	Prezz (EUR)	Ħin	Prezz (EUR)
Karozza	10:40-18:20	138-190	10:40-18:40	180	10:00-16:40	95-142	8:40-12:20	44-79
Trasport bl-ajru	6:30-8:00	227-253	6:30-7:00	140	6:30-8:00	146	M/A	M/A
Kowċ	16:20-18:00	36-49	15:00-21:00	40	17:00-23:00	45-79	13:00-22:40	33-55
Linji ferrovjarji konvenzjonali	11:30-12:00	124-128	9:00-23:00	61-103	M/A	M/A	M/A	M/A
Ferroviji ta’ veloċità għolja	6:00-8:20	159-181	6:50-9:00	23-205	8:30-10:30	66	5:10-5:30	158-165

Sors: Il-QEA.

62

L-analiżi “minn ċentru ta’ belt għal ċentru ta’ belt” żvelat dawn l-elementi li ġejjin:

1. Bejn Madrid u Barċellona, il-konnessjoni ferrovjarja ta’ veloċità għolja hija l-aktar għażla ta’ vvjaġġar veloċi: anke l-ivvjaġġar bl-ajru jdum aktar minn bieb sa bieb, u huwa aktar għali. Dan jispjega għalfejn il-ferroviji ta’ veloċità għolja żiedu b’mod konsiderevoli s-sehem mis-suq tagħhom fuq din il-linja fis-snin reċenti. Fil-fatt, mill-ftuħ tagħhom fl-2008 ’l hawn, ir-ripartizzjoni modali bejn l-ivvjaġġar bl-ajru u bil-ferroviji nbidlet minn 85:15 għal 38:62 fl-2016. Din l-analiżi tista’ tintuża biex tivvaluta s-suċċess tal-operazzjonijiet ferrovjarji ta’ veloċità għolja u tkejjel il-livell ta’ sostenibbiltà tal-investimenti li saru.
2. Bejn Ruma u Milan, l-ivvjaġġar bl-ajru u l-ferroviji ta’ veloċità għolja wkoll jinsabu fuq quddiem f’termini tal-ħin tal-ivvjaġġar. L-għadd ta’ ferroviji żdied u l-prezzijiet tal-biljetti naqsu matul iż-żmien. Għalhekk, is-sehem mis-suq tal-ferroviji ta’ veloċità għolja qed jiżdied aktar matul iż-żmien, għad-detriment ukoll ta’ ferroviji konvenzjonali fuq distanzi twila.
3. Il-vjaġġ minn Berlin għal Munich jista’ jsir bil-ferroviji konvenzjonali, iżda dan jinvolvi ħafna tibdil. L-ivvjaġġar bl-ajru huwa l-aktar veloċi, iżda jiswa ħafna flus. Il-ferroviji ta’ veloċità għolja huma t-tieni alternattiva l-aktar veloċi u rħisa. Filwaqt li l-ivvjaġġar bil-kowċ huwa l-irħas, il-ħin tal-vjaġġ huwa dissważiv.
4. Minn Pariġi għal Strasburgu, ma hemmx konnessjonijiet bl-ajru jew bil-ferroviji konvenzjonali diretti. Il-ferroviji ta’ veloċità għolja għandhom l-aktar ħin totali tal-ivvjaġġar rapidu, iżda l-prezzijiet tal-biljetti huma ferm ogħla mill-ivvjaġġar bil-karozza jew bil-kowċ.

63

Il-konklużjoni kumplessiva tagħna hija li kemm il-ħin totali tal-ivvjaġġar kif ukoll il-livell tal-prezzijiet huma fatturi importanti għas-suċċess. Flimkien ma’ servizz li jkun effettivament regolari (ferroviji frekwenti li jitilqu u jaslu fil-ħin), dawn il-fatturi jistgħu jikkontribwixxu biex isaħħu l-operazzjonijiet ferrovjarji ta’ veloċità għolja tal-futur.

Jeħtieġ li jkun hemm aktar titjib fil-ħruġ tal-biljetti ferrovjarji, u fil-monitoraġġ tad-data tas-servizzi tal-passiġġieri

64

Ir-riċerka ppubblikata dwar il-ferroviji ta’ veloċità għolja³⁴ tissuġġerixxi li l-flessibbiltà fil-ħruġ tal-biljetti u l-puntwalità jtejbu l-kompetittività intermodali u jippromwovu s-suċċess sostenibbli. Dawn jistgħu jiġu żviluppati aktar.

65

Is-sistema għall-ħruġ tal-biljetti ferrovjarji ma tipparagunax tajjeb ma’ dik tal-industrija tal-linji tal-ajru. Pereżempju, is-soluzzjonijiet ta’ biljetti elettroniċi uniċi, bħal dawk li jippermettu r-riżervazzjonijiet ta’ vjaġġi li jkunu jinvolvu aktar minn operatur wieħed jew dawk transkonfinali, huma ferm aktar faċli għall-ivvjaġġar bl-ajru milli bil-ferroviji. Minbarra dan, kważi ma hemm ebda magna tat-tiftix disponibbli għall-vjaġġi li jikkombinaw l-ivvjaġġar bl-ajru u dak bil-ferroviji ta’ veloċità għolja.

66

Il-Kummissjoni bdiet tiġbor data relatata mas-servizz u indikaturi dwar l-iżviluppi fl-użu tan-netwerks ferrovjarji, u dwar l-evoluzzjoni tal-kundizzjonijiet ta’ qafas permezz tal-pjattaforma tagħha tal-Iskema ta’ Monitoraġġ tas-Suq Ferrovjarju (RMMS). Madankollu, din id-data sa issa kienet inkonsistenti, billi l-istandards komuni ma ġewx applikati b’mod komprensiv sa tmiem l-2017. Barra minn hekk, attwalment inġabar biss sett limitat ta’ data fir-rigward ta’ ferroviji ta’ veloċità għolja għall-kuntrarju ta’ ferroviji konvenzjonali; din tkopri l-oqsma relatati mal-imposti tal-infrastruttura, l-allokazzjoni tal-kapaċità, l-investimenti fl-infrastruttura, u l-obbligi ta' servizz pubbliku li jkopru l-ferroviji ta’ veloċità għolja.

67

Sal-2017, ma kienx hemm definizzjonijiet komuni maqbula dwar il-puntwalità. Għalhekk, id-data dwar il-puntwalità tvarja bil-kbir fl-UE. L-operaturi ferrovjarji huma obbligati li jinkludu r-rapporti dwar il-puntwalità u s-sodisfazzjon tal-klijenti fid-database tal-ERADIS kif meħtieġ mill-Artikolu 28(2) tar-Regolament (KE) Nru 1371/2007 iżda, billi ma hemmx metodoloġija komuni jew qafas standardizzat għal dawn ir-rapporti, dawn mhumiex faċli biex jintużaw u ma jipprovdux lill-vjaġġaturi stampa ġenerali ċara tas-sitwazzjoni. Il-Kummissjoni kkummissjonat stħarriġiet tal-Ewrobarometru biex timmonitorja kemm il-passiġġieri huma sodisfatti bis-servizzi ferrovjarji. L-aħħar stħarriġ ġie ppubblikat fl-2013, u r-rapport ta’ segwitu huwa mistenni li jiġi ppubblikat lejn tmiem Ġunju 2018. Għad irid isir progress sinifikanti fil-monitoraġġ ta’ dawn il-kwistjonijiet fil-livell tal-UE.

L-għadd u l-post tal-istazzjonijiet huma żewġ aspetti importanti

68

Huwa essenzjali li jkun hemm għadd xieraq ta’ stazzjonijiet għas-suċċess tal-linja ferrovjarja u għas-sostenibbiltà operazzjonali tagħha³⁵. Jekk il-linja ferrovjarja jkollha ftit wisq waqfiet intermedji jew ma jkollha xejn, il-veloċità kumplessiva bejn l-oriġini u d-destinazzjoni tkun għolja, u l-kompetittività ma’ mezzi oħra ta’ trasport tkun ottimali; madankollu, dan huwa ta’ detriment għas-sostenibbiltà, billi jonqos l-għadd ta’ passiġġieri potenzjali li jgħixu tul il-linja u li jistgħu jużawha. Għall-kuntrarju, jekk ikun hemm aktar waqfiet fuq il-linja, il-veloċità medja tagħha tkun aktar baxxa, u l-kompetittività ma’ mezzi oħra ta’ trasport tiġi kompromessa, iżda aktar passiġġieri jkunu jistgħu jużawha, u dan iżid l-introjtu mill-biljetti.

69

Aħna analizzajna l-għadd ta’ waqfiet fuq il-linji ferrovjarji awditjati u l-impatt li jirriżulta fuq il-ħinijiet tal-ivvjaġġar u fuq il-kompetittività tas-servizzi fuq il-linja, kif ukoll l-aċċessibbiltà, il-konnettività u l-effetti ta’ riġenerazzjoni tagħhom. L-informazzjoni kompluta u d-data ewlenija kollha relatati ma’ din l-analiżi tal-istazzjonijiet tinsab fl-Anness VII.

70

Id-data mill-iskedi ta’ żmien uffiċjali turi li kull waqfa intermedja testendi l-ħin tal-ivvjaġġar totali b’medja ta’ minn 4 sa 12-il minuta³⁶, u tnaqqas il-veloċità medja minn 3 sa 16-il km/h³⁷. L-għadd ta’ stazzjonijiet ivarja minn 4 (LGV Rhin-Rhône) sa 15 (fuq il-linja ferrovjarja Berlin-Munich) u d-distanzi bejniethom ivarjaw bil-kbir (l-itwal distanza bejn żewġ stazzjonijiet fuq l-istess linja ta’ veloċità għolja hija ta’ 253 km; l-iqsar hija ta’ 26 km). Fuq il-linji awditjati joperaw diversi tipi ta’ servizzi³⁸ (pereżempju, fuq il-linja Madrid-Barċellona, xi ferroviji joperaw servizz bla waqfien fuq tul ta’ 621 km, filwaqt li ferroviji oħra fuq il-linja jservu wkoll stazzjonijiet intermedji, bi frekwenza li tvarja). L-akbar differenza fil-ħin bejn l-aktar servizzi ferrovjarji diretti u dawk inqas diretti hija ta’ 72 minuta (fuq il-linja ferrovjarja Berlin-Munich).

71

Għall-valutazzjoni tal-għadd potenzjali ta’ utenti ta’ linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja, fl-awditjar eżaminajna wkoll iż-żoni ta’ attrazzjoni tal-klijentela ta’ kull waħda mill-10 linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja u 4 linji ferrovjarji transkonfinali³⁹. Xi stazzjonijiet ma jkollhomx għad biżżejjed ta’ passiġġieri fiż-żoni ta’ attrazzjoni tal-klijentela immedjati tagħhom, u jinsabu qrib wisq ta’ xulxin. Dan il-fatt inaqqas l-effettività kumplessiva tas-servizzi ferrovjarji ta’ veloċità għolja, minħabba li jridu jieqfu ħafna drabi mingħajr ma jilħqu ħafna passiġġieri ġodda, jew jagħmel il-ġestjoni ta’ kuljum tal-ferroviji wisq ikkumplikata biex jiġi żgurat li l-bażi ta’ utenti tkun aċċettabbli.

72

L-Anness VIII fih ir-riżultati kumplessivi u d-data ewlenija dwar l-istazzjonijiet tal-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja kollha awditjati. Pereżempju, kif jidher fil-Figura 6, minkejja li l-linja Madrid-Barċellona-Fruntiera ta’ Franza għandha żona ta’ attrazzjoni tal-klijentela kbira ħafna (li tispjega s-suċċess tagħha), iż-żona ta’ attrazzjoni tal-klijentela ta’ xi stazzjonijiet fuq il-linja (eż. Guadalajara-Yebes jew Calatayud) hija estremament żgħira. Minħabba l-għadd limitat ħafna ta’ persuni li jgħixu fiż-żona ta’ attrazzjoni tal-klijentela fi ħdan raġġ ta’ 15-il minuta, hemm raġuni biex wieħed jiddubita l-kosteffiċjenza u l-effettività biex jinżammu dawn l-istazzjonijiet bħala waqfiet fuq il-linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja (it-trikkib ta’ 100 % taż-żona ta’ attrazzjoni tal-klijentela ta’ 60 minuta għall-istazzjon ta’ Guadalajara huwa minħabba l-prossimità tiegħu għal Madrid).

73

Filwaqt li l-pjan tal-Kummissjoni huwa li toħloq konnessjoni bejn l-ajruporti kollha tan-netwerk ċentrali u n-netwerk ferrovjarju sal-2050, preferibbilment permezz ta’ ferroviji ta’ veloċità għolja, huma biss ftit l-istazzjonijiet ta’ ferroviji ta’ veloċità għolja li attwalment għandhom konnessjoni ta’ veloċità għolja diretta ma’ ajruport. Il-ferroviji ta’ veloċità għolja u t-trasport bl-ajru jistgħu jkunu komplementari (billi jwasslu l-passiġġieri lejn l-ajruport, il-ferroviji ta’ veloċità għolja jistgħu jkabbru ż-żona ta’ attrazzjoni tal-klijentela tal-ajruport, u l-passiġġieri tat-trasport bl-ajru jistgħu jiddeċiedu li jużaw ajruport partikolari minħabba l-fatt li jsibu konnessjoni ferrovjarja ta’ veloċità għolja li tiffunzjona mingħajr xkiel wara l-inżul). Madankollu, aħna sibna li huwa kkumplikat għall-passiġġieri biex jikkombinaw il-ferroviji ta’ veloċità għolja mal-ivvjaġġar bl-ajru. Pereżempju, minkejja li l-linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja bejn Madrid u Barċellona tgħaddi qrib l-aktar żewġ ajruporti frekwentati ta’ Spanja (Madrid-Barajas u Barcelona-El Prat, li ntużaw minn 50.4 miljun u 44.2 miljun passiġġier rispettivament fl-2016⁴⁰), ma hemm ebda pjan biex dawn jiġu konnessi permezz ta’ servizzi ta’ veloċità għolja man-netwerks ferrovjarji ta’ veloċità għolja⁴¹.

74

Biex ikunu ta’ suċċess u kompetittivi, l-istazzjonijiet ta’ ferroviji ta’ veloċità għolja jenħtieġ li jkunu f’postijiet tajba.

1. Jenħtieġ li dawn ikunu faċilment aċċessibbli għall-vjaġġaturi b’ħafna mezzi ta’ trasport, inkluż bil-mixi u bir-rota, u joffru faċilitajiet tat-trasport pubbliku adatti u spazji għall-parkeġġ bi prezzijiet affordabbli.
2. Jenħtieġ li joffru bosta konnessjonijiet ferrovjarji ta’ veloċità għolja li jiffunzjonaw tajjeb, kif ukoll għadd suffiċjenti ta’ ferroviji matul il-ġurnata kollha.
3. Jenħtieġ li jikkontribwixxu għall-attività ekonomika fiż-żona tal-madwar (l-effett ta’ “riġenerazzjoni” jew ta’ “urbanizzazzjoni mill-ġdid”).

75

Aħna analizzajna l-aċċessibbiltà, il-konnettività u l-effetti tar-riġenerazzjoni ta’ 18-il stazzjon ta’ ferroviji ta’ veloċità għolja (tnejn għal kull linja awditjata). L-informazzjoni kompluta, inkluż il-kriterji kwantitattivi użati, tinsab fl-Anness IX. L-analiżi tagħna tindika li jista’ jsir titjib fl-aċċess għal 14-il stazzjon. Pereżempju, l-istazzjon ta’ Meuse TGV (l-Istampa 3) fuq l-LGV Est-Européenne mhuwiex faċilment aċċessibbli: kif turi l-vleġġa, l-istazzjon jinsab f’post iżolat fil-kampanja. L-uniċi mezzi biex jintlaħaq l-istazzjon huma ftit karozzi tal-linja lokali, u parkeġġ żgħir għall-karozzi privati.

76

Sibna wkoll li d-daqs ta’ seba’ stazzjonijiet mhuwiex xieraq: erbgħa kienu kbar wisq, u tlieta kienu żgħar wisq għall-ammont ta’ passiġġieri. Erba’ stazzjonijiet ma kinux jipprovdu servizzi ġenerali lill-pubbliku. Ħames stazzjonijiet ma kinux konnessi tajjeb, filwaqt li sebgħa oħra setgħu jibbenefikaw minn titjib fil-konnessjonijiet.

77

Fl-analiżi tagħna tat-tibdil li sar matul iż-żmien (pereżempju, fis-suq tax-xogħol, is-suq immobiljari, u l-għadd ta’ negozji attirati u l-impjiegi maħluqa), ma rajna ebda effett ċar ta’ riġenerazzjoni fi 15 mit-18-il stazzjon fuq il-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja awditjati. Il-ftuħ tal-istazzjon Belfort-Montbéliard fuq il-linja ferrovjarja Rhin-Rhône kien inkoraġġixxa l-ftuħ ta’ ħwienet u lukanda fil-viċinanzi, u ppermetta r-rilokazzjoni ta’ sptar reġjonali. F’żewġ każijiet oħra, ix-xogħlijiet ta’ titjib fl-istazzjonijiet – marbuta mal-wasla tas-servizzi ferrovjarji ta’ veloċità għolja – ħolqu konnessjonijiet aktar faċli bejn il-postijiet tal-viċinat li preċedentement kienu separati bil-linji ferrovjarji. Dan jindika li l-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja jistgħu jakkumpanjaw u jappoġġaw it-titjib ekonomiku li diġà kien inbeda u li kien antiċipat mir-reġjun, iżda huma biss mhumiex se jikkawżaw boom ekonomiku lokali⁴².

Is-sostenibbiltà tal-ferroviji ta’ veloċità għolja: l-effettività tal-kofinanzjament mill-UE tinsab f’riskju

78

Biex il-linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja tkun ta’ suċċess u l-investiment sostenibbli, jenħtieġ li tkun tista’ ġġorr ammont kbir ta’ passiġġieri. Aħna vvalutajna dan l-element b’żewġ modi: billi wettaqna valutazzjoni komparattiva tal-għadd ta’ passiġġieri ttrasportati matul iż-żmien, u billi analizzajna l-għadd ta’ persuni li jgħixu fiż-żona ta’ attrazzjoni tal-klijentela tul il-linja ferrovjarja.

Analiżi tad-data tal-passiġġieri: tlieta minn seba’ linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja kkompletati jittrasportaw anqas passiġġieri mill-parametru referenzjarju ta’ disa’ miljun fis-sena

79

Skont il-parametru referenzjarju li jirriżulta minn sorsi akkademiċi u istituzzjonali, jenħtieġ li idealment il-linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja tittrasporta disa’ miljun passiġġier, jew mill-inqas sitt miljuni fis-sena tal-ftuħ biex tkun ta’ suċċess⁴³. Fl-2016, kienu biss tliet linji li fir-realtà ttrasportaw aktar minn disa’ miljun passiġġier fis-sena (Madrid-Barċellona, Turin-Salerno u LGV Est-Européenne). Fuq tlieta minn seba’ linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja kkompletati li awditjajna (Eje Atlántico, Rhin-Rhône u Madrid-León), l-ammont ta’ passiġġieri ttrasportati kien ħafna aktar baxx⁴⁴. L-ispiża tal-infrastruttura ta’ dawn il-linji kienet ta’ EUR 10.6 biljun, li għalihom l-UE pprovdiet madwar EUR 2.7 biljun. Dan ifisser li hemm riskju għoli li l-nfiq fuq dawn il-linji taħt il-kofinanzjament mill-UE ma jkunx effettiv.

L-analiżi taż-żona ta’ attrazzjoni tal-klijentela u tal-għadd ta’ persuni li jgħixu tul il-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja: għal 9 minn 14-il linja u meded ta’ veloċità għolja awditjati, l-ammont ta’ passiġġieri potenzjali mhuwiex għoli biżżejjed

80

Aħna wettaqna wkoll analiżi taż-żona ta’ attrazzjoni tal-klijentela biex nivvalutaw is-sostenibbiltà potenzjali tal-operazzjonijiet fil-livell tal-linji ferrovjarji (ara l-Figura 7). L-Anness VIII fih ukoll ir-riżultati kumplessivi u d-data ewlenija għal-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja kollha awditjati.

81

Għal 9 minn 14-il linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja u konnessjonijiet transkonfinali awditjati, l-ammont ta’ passiġġieri fiż-żona ta’ attrazzjoni tal-klijentela tagħhom f’distanza ta’ ħmistax u tletin minuta tul il-linja ma kienx għoli biżżejjed biex jiggarantixxi s-suċċess tal-ferroviji ta’ veloċità għolja. Dawn kienu l-linji Madrid-León, Eje Atlántico, Madrid-Galicia, Milan-Venezja, Rhin-Rhône, Stuttgart-Munich, Munich-Verona, Figueres-Perpignan u Basque Y. Ta’ min jinnota li t-tliet linji li ma ssodisfawx il-parametru referenzjarju tal-passiġġieri (ara hawn fuq) huma inklużi wkoll f’dan il-kriterju.

82

Aħna analizzajna wkoll is-suċċess tal-ferroviji ta’ veloċità għolja f’kuntest globali, biex nifhmu r-raġunijiet għas-suċċess (il-Kaxxa 2).

Il-kompetittività tal-ferroviji ta’ veloċità għolja mqabbla ma’ mezzi oħra ta’ trasport: sa issa għad ma hemmx il-prinċipju ta’ “min iniġġes iħallas”

83

Il-ferroviji ta’ veloċità għolja għandhom biss vantaġġ kompetittiv limitat. Filwaqt li n-netwerk Ġappuniż Shinkansen jibqa’ kompetittiv anke fuq distanzi tal-ivvjaġġar ta’ aktar minn 900 km, il-ferroviji ta’ veloċità għolja fl-Ewropa ġeneralment huma kompetittivi fuq distanzi tal-ivvjaġġar ta’ bejn il-200 u l-500 km, bi vjaġġi li jdumu sa erba’ sigħat. Il-karozza hija l-mezz ta’ trasport dominanti għal vjaġġi ta’ inqas minn 200 km, minħabba l-flessibbiltà tagħha fl-aħħar mil, filwaqt li t-trasport bl-ajru huwa l-aktar kompetittiv fir-rigward ta’ vjaġġi itwal.

84

Is-sistema ta’ tassazzjoni bbażata fuq il-karbonju hija għodda li permezz tagħha jitqies l-impatt fuq l-ambjent tad-diversi mezzi ta’ trasport. Attwalment, ma jeżisti ebda arranġament operazzjonali f’xi Stat Membru tal-UE li huwa kumparabbli mal-Fond għall-Infrastruttura Ferrovjarja ddedikat tal-Iżvizzera, parzjalment iffinanzjat mit-taxxi imposti fuq it-trakkijiet li jgħaddu mill-pajjiż. L-approċċ tal-Iżvizzera jtaffi l-piż finanzjarju minn fuq il-kontribwenti għall-bini u l-manutenzjoni tan-netwerk ferrovjarju, peress li jgħaddi direttament l-introjtu mit-taxxa impost fuq mezz ta’ trasport biex jappoġġa l-investiment għal mezzi oħra ta’ trasport.

85

Attwalment, ma hemmx sistema ta’ imposti fl-UE li tieħu inkusiderazzjoni l-prinċipju ta’ min juża jħallas u l-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas fir-rigward tad-diversi mezzi ta’ trasport, sabiex tissaħħaħ il-kompetittività tal-ferroviji. Fil-passat saru tentattivi biex jinbidlu l-kundizzjonijiet intermodali, billi jiġu internalizzati l-ispejjeż esterni minn diversi mezzi ta’ trasport, iżda dawn fil-biċċa l-kbira ma rnexxewx. Is-suġġett tat-tassazzjoni bħala funzjoni tal-emissjonijiet ta’ gass serra madankollu jibqa’ fuq l-aġenda ta’ ħafna gvernijiet. Pereżempju, attwalment fi Franza qed isir dibattitu (għal darb’oħra⁴⁵) dwar l-introduzzjoni ta’ skema ta’ finanzjament trasversali filwaqt li, fl-2018, l-Italja se tiffinanzja l-kostruzzjoni tal-Mina ta’ Bażi ta’ Brenner u l-linji ta’ aċċess tagħha fil-parti tan-Nofsinhar permezz tar-rikavat minn fond iddedikat, maħluq fl-1997, iffinanzjat mid-dħul tal-pedaġġ tal-awtostrada⁴⁶.

Operazzjonijiet ferrovjarji transkonfinali ta’ veloċità għolja li jkunu kompetittivi u jiffunzjonaw mingħajr xkiel: xi ħaġa li għadha mhix universali

Minħabba li għad hemm ħafna ostakli, fadal ħafna xi jsir qabel ma s-swieq isiru miftuħa u kompetittivi fir-rigward tal-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja fl-UE

86

Il-kompetizzjoni effettiva fuq il-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja tista’ ttejjeb b’mod evidenti s-servizzi u tnaqqas il-prezzijiet għall-vjaġġaturi fl-UE. Attwalment, il-każijiet fejn hemm kompetizzjoni effettiva bejn l-operaturi ferrovjarji fuq il-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja huma tassew ftit (fl-Italja teżisti kompetizzjoni bejn l-operaturi ferrovjarji u, sa ċertu punt, anke fl-Awstrija⁴⁷). L-introduzzjoni tal-kompetizzjoni fuq il-linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja Taljana Turin-Salerno wasslet biex il-vjaġġaturi jingħataw servizzi aħjar. Hemm aktar ferroviji minn fejn wieħed jista’ jagħżel (l-operatur il-ġdid jopera 34 konnessjoni kuljum f’kull direzzjoni fl-iskeda ta’ żmien għall-2017-2018), u l-prezzijiet tal-biljetti naqsu b’mill-inqas 24 %⁴⁸. Il-persunal tal-ERA li aħna intervistajna rrapporta l-istess effett pożittiv għall-Awstrija: il-kompetizzjoni bejn id-ditta ferrovjarja preeżistenti u l-operatur il-ġdid kienet ġabet aktar klijenti, anke għall-operatur ferrovjarju preeżistenti.

87

Madankollu, fi Franza u fi Spanja, is-suq għas-servizzi ferrovjarji ta’ veloċità għolja kien għadu magħluq, u ma kienx hemm kompetizzjoni bejn l-operaturi ferrovjarji fuq il-linji ta’ veloċità għolja. Dawn l-Istati Membri jixtiequ jistennew sa wara l-2020 biex jivvalutaw jekk l-operatur ferrovjarju preeżistenti huwiex lest li jikkompeti fis-servizzi tal-passiġġieri fuq distanza twila. Anke wara dan il-punt, jekk l-operazzjonijiet tal-linji ferrovjarji jitqiesu bħala obbligi ta’ servizz pubbliku, dawn l-Istati Membri se jkunu jistgħu jikkonċedu posponiment ta’ 10 snin taħt ċerti kundizzjonijiet, li jfisser li l-kompetizzjoni verament miftuħa tista’ tiġi differita sal-2035.

88

Flimkien mal-ftuħ gradwali tas-suq stabbilit fir-Raba’ Pakkett Ferrovjarju, fl-industrija ferrovjarja għad hemm għadd ta’ prattiki li jipprevjenu t-twettiq ta’ netwerk ferrovjarju ta’ veloċità għolja fl-UE li verament jiffunzjona mingħajr xkiel, u li potenzjalment jipprevjenu lil operaturi barranin ġodda milli jikkompetu fuq il-linji ta’ veloċità għolja. Dawn il-prattiki jinkludu ostakli tekniċi u amministrattivi, u ostakli oħra li jxekklu l-interoperabbiltà. Il-Kaxxa 3 tispjega xi jfisser dan fil-prattika għall-vjaġġaturi.

L-imposti fuq l-aċċess għall-binarji: ikkumplikati wisq, u huma xkiel potenzjali għall-kompetizzjoni

89

Taħt il-qafas legali tal-UE għall-operazzjonijiet ferrovjarji, il-maniġer tal-infrastruttura (entità li tkun separata mill-operatur ferrovjarju) irid iħalli lill-operaturi kollha jużaw il-binarji ferrovjarji jekk huma jikkontribwixxu għall-ispejjeż tal-manutenzjoni tagħhom. Dawn l-imposti fuq l-aċċess għall-binarji għandhom impatti differenti fuq is-sostenibbiltà tan-netwerk. Skont il-livell li jiġu stabbiliti fih, l-imposti jistgħu jgħinu biex jiġu rkuprati parti mill-ispejjeż tal-investiment fl-infrastruttura, u jekk jiġu stabbiliti f’livell li jkun baxx biżżejjed, jistgħu wkoll jinkoraġġixxu l-kompetizzjoni bejn l-operaturi ferrovjarji billi jippermettu l-parteċipazzjoni ta’ operaturi ġodda fis-suq.

90

Id-Direttiva (UE) Nru 2012/34/UE⁵¹ tirrikjedi li l-imposti fuq l-aċċess għall-binarji jiġu stabbiliti primarjament fuq il-bażi tal-ispejjeż direttament imġarrba minħabba t-tħaddim tas-servizz ferrovjarju. Iżda l-prinċipji użati biex jiġu ddeterminati l-prezzijiet fl-Istati Membri differenti jvarjaw b’mod sinifikanti⁵², prinċipalment minħabba l-fatt li l-leġiżlazzjoni tippermetti li jintużaw ħafna parametri. Fl-Istati Membri kollha li żorna, kienu ġew applikati “mark-ups” biex jieħdu inkunsiderazzjoni l-kategoriji speċifiċi tal-ispejjeż, bħall-ħin tal-ġurnata tas-slot mitlub jew il-preżenza, jew in-nuqqas, ta’ konġestjoni.

91

L-Unjoni Internazzjonali Ferrovjarja rrappurtat li l-imposti fuq l-aċċess għall-binarji mhumiex ikkalkulati b’mod trasparenti. Dawn jinbidlu b’mod regolari, u huma soġġetti għal mhux inqas minn 56 varjabbli, li jwasslu għal eżiti differenti ħafna. Dan huwa kkonfermat mill-Figura 8, li turi l-livell eżatt tal-imposti fuq l-aċċess għall-binarji fiż-żewġ punti ta’ oriġini u ta’ destinazzjoni magħżula tal-UE konnessi permezz ta’ ferroviji ta’ veloċità għolja, li juru li l-livelli tal-imposti huma tabilħaqq differenti ħafna. Pereżempju, l-imposti fuq l-aċċess għall-binarji huma għoljin ħafna fi Franza, u ferm aktar baxxi fl-Italja.

92

Huwa importanti li l-livell tal-imposti fuq l-aċċess għall-binarji jkun stabbilit b’mod tajjeb biex jiġu żgurati kemm is-sostenibbiltà kif ukoll il-kompetittività.

1. Fi Franza, l-imposti fuq l-aċċess għall-binarji jinżammu għoljin biex jipprovdu introjtu għall-maniġer tal-infrastruttura li għandu dejn sinifikanti, u biex jiżguraw is-sostenibbiltà tal-operazzjonijiet tiegħu. Dan il-fatt inaqqas il-ħtieġa li l-Istat jiffinanzja u jżomm infrastrutturi ferrovjarji ta’ veloċità għolja ġodda. Fl-istess ħin, l-imposti fuq l-aċċess għall-binarji li jkunu eċċessivament għoljin jiskoraġġixxu lill-operaturi l-ġodda milli jidħlu fis-suq, u b’hekk jipproteġu lill-operatur ferrovjarju preeżistenti mill-kompetizzjoni.
2. Fl-Italja, l-imposti fuq l-aċċess għall-binarji qabel kienu jintużaw bħala mezz biex tiżdied il-kompetizzjoni bejn l-operaturi ferrovjarji stabbiliti u dawk ġodda. Minbarra miżuri oħra (bħall-iżgurar tad-dritt ta’ aċċess għal servizzi tal-istazzjonijiet), ir-regolatur ferrovjarju Taljan naqqas l-imposti biex jiżgura kompetizzjoni ġusta. Dan tejjeb is-sitwazzjoni għall-vjaġġaturi (ara l-paragrafu 86)

Regolatur b’saħħtu u indipendenti: huwa ħtieġa li mhux dejjem hija possibbli

93

Dan il-kompromess bejn is-sostenibbiltà finanzjarja u l-kompetittività huwa kruċjali. Għalhekk, huwa importanti li f’kull Stat Membru jkun hemm stabbiliti regolaturi nazzjonali biex jaġixxu, u li l-Kummissjoni tissorvelja s-sistema. Jenħtieġ li dawn il-korpi jiżguraw li r-regoli li jirregolaw l-użu ta’ mark-ups għall-irkupru tal-ispejjeż kollha tal-infrastruttura jiġu applikati b’mod korrett, u l-objettiv legali tagħhom ikun l-aħjar użu tal-infrastruttura disponibbli.

94

Skont il-liġijiet tal-Unjoni, il-korpi regolatorji tal-ferroviji nazzjonali jridu jingħataw indipendenza u setgħat estensivi biex jimmonitorjaw is-swieq ferrovjarji biex jiżguraw li ma jkunx hemm diskriminazzjoni kontra l-operaturi l-ġodda, sabiex ikun hemm aktar kompetizzjoni ġusta. Minbarra dan, jenħtieġ li dawn il-korpi jkollhom riżorsi suffiċjenti. Il-Kummissjoni tagħti segwitu għal dawn ir-rekwiżiti, u tappoġġa l-awtoritajiet superviżorji nazzjonali fl-attivitajiet tagħhom, u tiffaċilita d-djalogu u l-iskambju tal-aħjar prattiki bejn il-korpi regolatorji. Aħna osservajna dawn iż-żewġ kwistjonijiet li ġejjin.

1. Spanja hija l-uniku Stat Membru li jqis l-imposti fuq l-aċċess għall-binarji bħala taxxi, u stabbilithom fil-liġi. Dan il-fatt jillimita l-indipendenza fil-ġestjoni tal-maniġer tal-infrastruttura u s-setgħat tar-regolatur li jimmodifikahom f’każ ta’ nuqqas ta’ konformità mar-regoli. Barra minn hekk, jillimita l-ħin disponibbli għall-eżaminar tal-imposti, u jikkumplika r-reviżjonijiet u l-ilmenti. Il-pożizzjoni tar-regolatur hija waħda diffiċli, minħabba li l-għadd tal-persunal tiegħu huwa limitat u, għall-kuntrarju tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva Riformulata, id-deċiżjonijiet tiegħu ma jorbtux lill-maniġer tal-infrastruttura.
2. Fi Franza, fl-2017, ir-regolatur ħareġ opinjoni negattiva vinkolanti dwar mudell ġdid għall-kalkolu tal-imposti fuq l-aċċess għall-binarji li kien previst għall-2018. Il-gvern Franċiż intervjena billi stabbilixxa, permezz ta’ digriet, il-livell tal-imposti fuq l-aċċess għall-2018, u żammhom konformi mal-mudell oriġinarjament applikabbli. Dan l-approċċ jillimita b’mod effettiv is-setgħa tal-awtorità regolatorja.

95

F’dawn iż-żewġ każijiet, il-Kummissjoni ħadet azzjoni billi niedet proċedimenti ta’ ksur. Hija timmonitorja mill-qrib l-inizjattivi leġiżlattivi li jkunu għaddejjin biex tiżgura li s-setgħat tar-regolaturi ma jiddgħajfux matul il-proċess.

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

L-operazzjonijiet ferrovjarji ta’ veloċità għolja għandhom ħafna vantaġġi, iżda l-UE la għandha pjan realistiku fuq terminu twil u lanqas netwerk ta’ veloċità għolja

96

Il-ferroviji ta’ veloċità għolja jappoġġaw l-objettivi ta’ politika tal-mobbiltà sostenibbli tal-UE, minħabba li l-marka tal-karbonju tagħhom hija inqas minn dik ta’ forom oħra ta’ trasport⁵³. Għandhom ħafna benefiċċji oħra, bħal livelli ogħla ta’ sikurezza; itaffu l-pressjoni minn fuq in-netwerks tat-toroq konġestjonati; jippermettu lill-passiġġieri li jkunu qed jivvjaġġaw kemm għal xogħol kif ukoll għal divertiment li jaslu malajr u fil-kumdità, u jistgħu jipprovdu appoġġ soċjoekonomiku lir-reġjuni.

97

Il-mira tal-Kummissjoni li jiġi ttriplikat it-tul tan-netwerk ferrovjarju ta’ veloċità għolja (li jaqbeż it-30 000 km fl-2030) mhix sostnuta minn analiżi kredibbli. Aħna nqisu li mhuwiex probabbli li din il-mira tintlaħaq, minħabba li l-ippjanar, il-kostruzzjoni u l-bidu tal-operazzjonijiet tal-infrastruttura ferrovjarja ta’ veloċità għolja jeħtieġu madwar 16-il sena. Sa tmiem l-2017, 9 000 km biss tal-linji ta’ veloċità għolja kienu qed joperaw, u 1 700 km oħra kienu taħt kostruzzjoni.

98

Fl-Ewropa, ma hemmx netwerk ferrovjarju ta’ veloċità għolja li huwa ġenwin: hemm biss sistema frammentata ta’ linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja nazzjonali. Il-Kummissjoni ma għandhiex is-setgħa li tiddeċiedi jekk u meta għandhom jinbnew il-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja deskritti fid-dettall fir-Regolament dwar it-TEN-T, billi d-deċiżjonijiet relatati mal-bini tagħhom huma r-responsabbiltà unika tal-Istati Membri. L-ikkompletar tal-kurituri transnazzjonali fl-UE permezz tal-konnessjoni tan-netwerks nazzjonali mhix ta’ prijorità għall-Istati Membri awditjati. Minkejja li l-mekkaniżmu ta’ finanzjament mill-UE ġie adottat fl-istess perjodu (ir-Regolament dwar is-CEF), u minkejja li l-Istati Membri kkonċernati ffirmaw diversi ftehimiet internazzjonali, ix-xogħlijiet fuq il-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja transkonfinali mhumiex qed jiġu kkompletati b’mod ikkoordinat. Dan iwassal biex il-kofinanzjament mill-UE maħsub għall-investimenti fl-infrastruttura ferrovjarja ta’ veloċità għolja fl-Istati Membri ma jipprovdix wisq valur miżjud (il-paragrafi 21 sa 36).

Il-prinċipji tal-ġestjoni finanzjarja tajba ma ġewx applikati b’mod konsistenti għall-investimenti fl-infrastruttura ferrovjarja ta’ veloċità għolja awditjati

99

Il-kwalità tal-valutazzjoni tal-ħtiġijiet fl-Istati Membri hija baxxa. Is-soluzzjonijiet alternattivi, bħat-titjib fil-linji konvenzjonali eżistenti minflok il-bini ta’ linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja ġodda, jitqiesu biss b’mod sistematiku fl-Italja u fil-Ġermanja; din hija prattika tajba li jenħtieġ li tiġi segwita b’mod universali. Id-deċiżjonijiet favur il-bini ta’ linji ġodda huma nazzjonali u politiċi; rarament ikunu bbażati fuq analiżijiet xierqa tal-ispejjeż imqabbla mal-benefiċċji.

100

L-infrastruttura ferrovjarja ta’ veloċità għolja mhix irħisa, u qed issir dejjem aktar għalja: bħala medja, l-ispejjeż tal-linji li awditjajna kienu jammontaw għal EUR 25 miljun għal kull kilometru. Il-kosteffiċjenza hija baxxa. Filwaqt li l-baġit tal-UE mhuwiex soġġett għall-ispejjeż li kienu ogħla milli ppjanat għall-investimenti fil-ferroviji ta’ veloċità għolja, billi l-ammont ikkofinanzjat huwa limitat għall-ammont maqbul fil-bidu u kwalunkwe żieda fl-ispejjeż tiġi koperta mill-baġits nazzjonali, l-ispejjeż li kienu ogħla milli ppjanat u d-dewmien fil-kostruzzjoni tal-linji awditjati kienu n-norma, u ladarba l-linji jkunu lesti jgħaddi ħafna żmien qabel dawn jibdew joperaw. L-ispejjeż li kienu ogħla milli ppjanat aggregati kienu ta’ EUR 5.7 biljun fil-livell tal-proġetti, u ta’ EUR 25.1 biljun fil-livell tal-linji ferrovjarji (44 % u 78 %, rispettivament). Id-dewmien ukoll kien sinifikanti, u għal nofs il-linji dan kien ta’ aktar minn għaxar snin. Il-valutazzjoni tagħna tar-rendiment tal-veloċità tindika li s-servizzi ferrovjarji ta’ veloċità għolja ħafna mhux dejjem ikunu meħtieġa: fil-biċċa l-kbira mill-każijiet, bħala medja, tintlaħaq biss madwar 45 % tal-veloċità pproġettata. Żewġ linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja biss joperaw b’veloċitajiet medji ta’ aktar minn 200 km/h u ebda waħda ma topera b’veloċità ta’ aktar minn 250 km/h. Is-sejbiet tagħna jindikaw li għal 4 mill-10 linji kull minuta tal-ivvjaġġar iffrankata tkun tiswa aktar minn EUR 100 miljun. Jekk l-elementi msemmija hawn fuq jingħataw aktar attenzjoni jistgħu jiġu ffrankati mijiet ta’ miljuni ta’ euro, u jiġi żgurat li jsir użu tajjeb mil-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja li jinbnew (il-paragrafi 37 sa 57).

Il-valutazzjoni tas-sitwazzjoni għaċ-ċittadini tal-UE tenfasizza l-vantaġġi tal-ferroviji ta’ veloċità għolja, filwaqt li s-sostenibbiltà tal-kofinanzjament mill-UE għal dawn il-linji tinsab f’riskju

101

Il-valutazzjoni tal-ħinijiet tal-ivvjaġġar, tal-prezzijiet u tal-għadd ta’ konnessjonijiet tindika li l-ferroviji ta’ veloċità għolja għandhom vantaġġi fuq il-kompetituri tagħhom (it-trasport bl-ajru, il-ferroviji konvenzjonali u t-trasport bit-triq). Il-konklużjoni kumplessiva tagħna hija li kemm il-ħin totali tal-ivvjaġġar kif ukoll il-livell tal-prezzijiet huma importanti b’mod ugwali għas-suċċess. Flimkien ma’ servizz regolari (ferroviji frekwenti) u affidabbiltà (tluq u wasliet puntwali), dawn il-fatturi jistgħu jippermettu li l-ferroviji ta’ veloċità għolja jżidu s-sehem mis-suq tagħhom. L-għadd ta’ stazzjonijiet fuq linja ferrovjarja huwa importanti, u l-post tagħhom huwa essenzjali: mhux l-istazzjonijiet kollha awditjati huma faċilment aċċessibbli u għandhom konnessjonijiet tajba, u għal 15 mit-18-il stazzjon ferrovjarju ta’ veloċità għolja awditjati ma rajna ebda effett ċar ta’ riġenerazzjoni fiż-żona tal-madwar.

102

Aħna nivvalutaw li s-sostenibbiltà tinsab f’riskju: skont il-parametru referenzjarju ta’ disa’ miljun passiġġier fis-sena, tlieta minn seba’ linji kkompletati awditjati ma jistgħux jitqiesu bħala linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja ta’ suċċess (Eje Atlántico, Rhin-Rhône u Madrid-León), minħabba li l-ammont ta’ passiġġieri li ġew ittrasportati kien ferm aktar baxx. L-ispiża tal-infrastruttura ta’ dawn il-linji kienet ta’ EUR 10.6 biljun, li għalihom l-UE pprovdiet madwar EUR 2.7 biljun. Dan ifisser li hemm riskju għoli li l-nfiq għal dawn il-linji taħt il-kofinanzjament mill-UE ma jkunx effettiv, riskju li seta’ ġie mmitigat minn valutazzjoni ex ante tajba tal-ispejjeż u l-benefiċċji għal-linji individwali.

103

Il-valutazzjoni tagħna tal-għadd ta’ persuni li jgħixu fiż-żona ta’ attrazzjoni tal-klijentela tal-linji ferrovjarji awditjati tindika li 9 mill-14-il linja u konnessjonijiet transkonfinali awditjati ma kellhomx biżżejjed passiġġieri potenzjali biex ikunu ta’ suċċess. Barra minn hekk, il-ferroviji ta’ veloċità għolja u mezzi oħra ta’ trasport ma jikkompetux b’mod ugwali billi mhux il-mezzi kollha huma soġġetti għall-istess imposti (il-paragrafi 58 sa 85).

Għad fadal xi jsir biex l-operazzjonijiet ferrovjarji transkonfinali ta’ veloċità għolja jkunu kompetittivi u jiffunzjonaw mingħajr xkiel

104

Għad hemm ħafna ostakli tekniċi u amministrattivi, kif ukoll ostakli oħra li jxekklu l-interoperabbiltà, minkejja li f’rapport speċjali ppubblikat fl-2010 l-Qorti kienet talbet li tittieħed azzjoni urġenti biex jitneħħew dawn l-ostakli. Is-suq tat-trasport ferrovjarju tal-passiġġieri mhuwiex miftuħ fi Franza u fi Spanja, minkejja li hemm kompetizzjoni bejn l-operaturi ferrovjarji fl-Italja u, sa ċertu punt, fl-Awstrija. Fil-Ġermanja, is-suq tat-trasport ferrovjarju tal-passiġġieri huwa miftuħ, iżda ma hemmx kompetizzjoni bejn il-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja. Bir-regoli attwali, il-ftuħ għall-kompetizzjoni jista’ jiġi pospost saħansitra sal-2035. Billi l-kompetizzjoni tippromwovi servizzi aħjar, ferroviji aktar frekwenti u prezzijiet aktar baxxi għall-vjaġġaturi, jenħtieġ li din issir realtà mill-aktar fis possibli.

105

L-imposti fuq l-aċċess għall-binarji għandhom l-għan li jirkupraw l-ispejjeż preċedenti tal-investiment fl-infrastruttura u tal-operat. Jekk jiġu stabbiliti f’livell li jkun baxx biżżejjed l-operaturi l-ġodda jkunu jistgħu jipparteċipaw fis-suq, u b’hekk tiġi inċentivata l-kompetizzjoni bejn l-operaturi ferrovjarji. Madankollu, is-sistemi użati biex jiġu kkalkulati huma kkumplikati wisq, billi jistgħu jiġu applikati diversi varjabbli.

106

Kull Stat Membru għandu jkollu korp regolatorju, li jrid ikun ikkwalifikat, ikollu l-persunal adegwat u jkun indipendenti kemm mill-entità li tistabbilixxi l-imposti kif ukoll mill-gvern. Dan ir-regolatur irid japplika r-regoli b’mod strett biex jiżgura li l-politiki maqbula jiġu rrispettati. Fi tnejn mill-erba’ każijiet li vvalutajna, sibna evidenza li r-regolaturi ma jistgħux jeżerċitaw id-dmirijiet statutorji tagħhom. Il-Kummissjoni aġixxiet fuq dawn iż-żewġ każijiet billi niedet proċeduri ta’ ksur (il-paragrafi 86 sa 95).

Rakkomandazzjoni 1 – L-ippjanar tan-netwerk ferrovjarju ta’ veloċità għolja fl-UE

Jenħtieġ li l-Kummissjoni, fir-rwol superviżorju tagħha, tieħu l-passi li ġejjin:

1. Abbażi tal-inputs u l-impenji tal-Istati Membri, jenħtieġ li hija tadotta pjan ta’ implimentazzjoni realistiku fuq terminu twil għall-bini tal-bqija tal-infrastruttura meħtieġa biex jiġi kkompletat in-netwerk ferrovjarju ċentrali ta’ veloċità għolja fl-UE. Jenħtieġ li dan l-ppjanar fit-tul ikun ibbażat fuq proġetti ta’ infrastruttura strateġiċi infurzabbli ewlenin fuq in-netwerk ċentrali, b’fokus partikolari fuq is-sezzjonijiet transkonfinali, li jridu jiġu kkompletati sal-2030 biex jipprovdu aktar valur miżjud tal-UE.

   Abbażi tal-pjan strateġiku infurzabbli taħt il-punt 1, jenħtieġ li hija tieħu l-azzjonijiet korrettivi previsti jekk il-proġetti relatati ma’ dawn il-meded prijoritarji ma jibdewx skont l-iskeda taż-żmien maqbula, jekk ikun hemm dewmien, jew jekk jinħolqu problemi ta’ koordinazzjoni tul id-diversi fruntiera li probabbilment se jostakolaw il-bidu tal-operat tal-linja ferrovjarja, hekk kif kien ippjanat.

   Data mmirata għall-implimentazzjoni: meta jkunu qed jitħejjew il-proposti leġiżlattivi l-ġodda għat-TEN- T.

2. Jenħtieġ li hija tgħaqqad il-kofinazjament mill-UE ma’ valutazzjoni tal-ħtieġa għal linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja ħafna, u mal-monitoraġġ u s-superviżjoni mill-qrib billi tipprovdi kundizzjonijiet speċifiċi ddefiniti f’deċiżjonijiet ta’ implimentazzjoni dwar il-meded prijoritarji ewlenin. Barra minn hekk, jenħtieġ li jissaħħaħ ir-rwol tal-Koordinaturi Ewropej fil-faċilitazzjoni tal-implimentazzjoni ta’ proġetti transkonfinali kif ukoll il-konnessjoni bejn il-pjanijiet ta’ ħidma tal-kurituri tan-netwerk ċentrali u l-implimentazzjoni tas-CEF.

   Data mmirata għall-implimentazzjoni: minnufih.

Rakkomandazzjoni 2 – L-appoġġ tal-kofinanzjament mill-UE għall-investimenti fl-infrastrutturi ferrovjarji ta’ veloċità għolja

Jenħtieġ li l-Kummissjoni:

1. Tirrevedi r-Regolament dwar it-TEN-T biex ikun jista’ jinforza l-implimentazzjoni f’waqtha tan-netwerks infrastrutturali strateġiċi ewlenin imsemmija hawn fuq.

   Data mmirata għall-implimentazzjoni: jeħtieġ li x-xogħol jinbeda mill-aktar fis possibbli biex jiġi żgurat li dan jiġi kkompletat sal-2023.

2. Meta tirrevedi r-Regolament dwar it-TEN-T talloka l-appoġġ tal-kofinanzjament mill-UE għal dawn il-proġetti prijoritarji strateġiċi.

   Data mmirata għall-implimentazzjoni: immedjatament wara r-reviżjoni tar-Regolament dwar it-TEN-T.

3. Matul il-programmazzjoni tal-politika ta' koeżjoni, flimkien mal-Istati Membri, tiffoka l-finanzjament tagħha għal-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja għal dawk il-linji li jagħmlu parti mill-kurituri tan-netwerk ċentrali.

   Data mmirata għall-implimentazzjoni: meta jkunu qed jitħejjew il-programmi għall-perjodu ta’ wara l-2020.

4. Kemm jista’ jkun malajr wara l-ikkompletar tax-xogħlijiet, tagħmel il-kofinanzjament mill-UE kontinġenti fuq l-introduzzjoni ta’ kompetizzjoni effettiva bejn l-operaturi ferrovjarji fuq il-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja li jkunu qed jiġu appoġġati.

   Data mmirata għall-implimentazzjoni: minnufih.

5. Tgħaqqad il-kofinanzjament mill-UE mal-benefiċjarji mhux biss għat-twassil tal-outputs iżda wkoll għall-ksib tar-riżultati mħabbra. Biex jintlaħaq dan l-objettiv, jenħtieġ li hija tiżgura l-introduzzjoni tal-prinċipju ta’ ħlas ta’ perċentwal fiss tal-kofinanzjament mill-UE li jingħata lill-benefiċjarju bħala bonus tal-prestazzjoni, dment li jkun hemm evidenza, permezz ta’ evalwazzjoni ex-post, li turi li r-riżultati antiċipati jkunu nqabżu. Jenħtieġ li dan il-bonus jiġi minn riżerva ta’ prestazzjoni, li tkun simili għal dik li attwalment tinsab fil-qafas tal-Politika ta’ koeżjoni.

   Data mmirata għall-implimentazzjoni: meta jkunu qed jitħejjew il-proposti leġiżlattivi l-ġodda għall-perjodu ta' wara l-2020.

6. Fir-Regolament dwar is-CEF li jmiss, tilħaq qbil flimkien mal-Istati Membri dwar għodod ta’ infurzar aktar b’saħħithom biex iħaffu l-ikkompletar tal-obbligi attwali li jirriżultaw mir-Regolament dwar it-TEN-T.

   Jenħtieġ li dawn l-għodod ta’ infurzar jindirizzaw ukoll is-sitwazzjoni fejn Stat Membru ma jipproponix li l-proġetti ewlenin jiġu avvanzati b’mod f’waqtu bil-ħsieb li jissodisfa l-impenji li jkunu ttieħdu għall-ikkompletar tal-proġetti relatati man-netwerk ċentrali.

   Data mmirata għall-implimentazzjoni: meta jkunu qed jitħejjew il-proposti leġiżlattivi l-ġodda dwar ir-Regolament CEF għall-perjodu ta' wara l-2020.

Rakkomandazzjoni 3 - Is-simplifikazzjoni tal-kostruzzjonijiet transkonfinali

Biex tissimplifika l-investimenti transkonfinali ewlenin attwali u tal-futur fl-infrastruttura ferrovjarja ta’ veloċità għolja, jenħtieġ li l-Kummissjoni:

1. Teżamina r-regoli dwar l-akkwist, biex ikollha għażla ta’ qafas legali uniku għal proġetti ta’ infrastruttura transkonfinali ewlenin. Dan jinkludi problemi bħal-lingwa tad-dokumenti tas-sejħiet għall-offerti, il-kuntratti u s-sistemi kontabilistiċi tal-korpi maniġerjali li jimplimentaw il-proġetti, kif ukoll il-proċeduri għas-soluzzjoni tat-tilwim.
2. Toħloq, jew tiffaċilita l-ħolqien ta’, “punti uniċi ta’ servizz”, li huma korpi uniċi li jissimplifikaw id-diversi formalitajiet li jrid ikun hemm konformità magħhom fuq iż-żewġ naħat tal-fruntiera.
3. Taċċellera t-tneħħija tal-ostakli amministrattivi u regolatorji kollha li jxekklu l-interoperabbiltà.

   Data mmirata għall-implimentazzjoni: sa nofs l-2019.

Rakkomandazzjoni 4 – L-azzjonijiet li jtejbu l-operazzjonijiet ferrovjarji ta’ veloċità għolja għall-passiġġieri

Jenħtieġ li l-Kummissjoni:

1. Tipprovdi appoġġ lis-settur ferrovjarju biex b’mod attiv jiġu żviluppati soluzzjonijiet ta’ biljetti elettroniċi uniċi, inkluż għall-operazzjonijiet ferrovjarji ta’ veloċità għolja.
2. Timmonitorja l-Istati Membri biex tiżgura li jieħdu l-miżuri kollha possibbli biex jimplimentaw ir-regoli tal-UE għall-kalkolu tal-imposti fuq l-aċċess għall-binarji b’mod sħiħ u korrett, b’mod partikolari fir-rigward tal-obbligu li jikkoordinaw il-mark-ups biex jiffaċilitaw l-operazzjonijiet ferrovjarji transkonfinali ta’ veloċità għolja.
3. Fir-rwol superviżorju tagħha, iżżomm lill-Istati Membri responsabbli għall-obbligi tagħhom biex tiggarantixxi li l-kundizzjonijiet ta’ aċċess għas-suq għall-ferroviji ta’ veloċità għolja jiġu ssorveljati minn korpi indipendenti u li l-maniġers tal-infrastruttura jikkoordinaw bejniethom biex jiżguraw l-użu effettiv ottimali ta’ dawn ir-rotot.
4. Ittejjeb l-informazzjoni għaċ-ċittadini (i) fir-rigward tad-data dwar il-puntwalità, billi tiżviluppa indikaturi speċifiċi għall-ferroviji ta’ veloċità għolja u (ii) fuq il-bażi ta’ data li tkun diġà disponibbli fid-databases tal-Kummissjoni (ERADIS), fir-rigward tal-informazzjoni dwar is-sodisfazzjoni tas-servizz għall-klijenti, billi tiżviluppa qafas u metodoloġija standardizzati ta’ rappurtar. Id-data u r-riżultati għandhom jiġu disseminati fir-Rapporti tagħha dwar il-Monitoraġġ tas-Suq Ferrovjarju li hija toħroġ kull sentejn.
5. Issaħħaħ il-kompetizzjoni intermodali billi tistabbilixxi prinċipji li jirrikjedu li l-ispejjeż esterni tal-mezzi kollha tat-trasport jiġu kkunsidrati b’mod adegwat, u tippromwovi l-implimentazzjoni tagħhom.

   Data mmirata għall-implimentazzjoni: sa tmiem l-2019.

Dan ir-Rapport ġie adottat mill-Awla II, immexxija mis-Sinjura Iliana IVANOVA, Membru tal-Qorti tal-Awdituri, fil-Lussemburgu fil-laqgħa tagħha tat-13 ta’ Ġunju 2018.

Abbrevjazzjonijiet u Glossarju

Analiżi tal-ispejjeż imqabbla mal-benefiċċji (ASB): Għodda analitika użata għall-valutazzjoni ta’ deċiżjoni ta’ investiment billi jitqabblu l-ispejjeż imbassra tagħha u l-benefiċċji mistennija. L-għan ta’ ASB huwa li tiffaċilita l-allokazzjoni tar-riżorsi b’mod aktar effiċjenti biex tgħin lil dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet sabiex jagħmlu deċiżjoni informata dwar jekk jimplimentawx jew le proposta ta’ investiment jew alternattivi possibbli.

Bażi ta’ utenti: F’dan il-kuntest, il-kejl tal-livell tal-użu ta’ linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja, iddefinit bħala l-ammont ta’ passiġġieri li jużaw il-linja diviż bit-tul tal-linja, f’kilometri.

CEF (Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa): Mekkaniżmu li, mill-2014 ’il hawn, ipprovda għajnuna finanzjarja lil tliet setturi: l-enerġija, it-trasport u t-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni (ICT). F’dawn it-tliet oqsma, is-CEF tidentifika l-prijoritajiet ta’ investiment li jenħtieġ li jiġu implimentati fid-deċennju li jmiss. Għat-trasport, dawn il-prijoritajiet jinvolvu l-kurituri interkonnessi tat-trasport u l-kisba ta’ mezzi tat-trasport aktar nodfa.

DĠ MOVE: Direttorat Ġenerali għall-Mobbiltà u t-Trasport

DĠ REGIO: Direttorat Ġenerali għall-Politika Reġjonali u Urbana

EAV (Valur miżjud tal-UE): Il-valur li jirriżulta minn intervent tal-UE li huwa addizzjonali għall-valur li inkella kien jinħoloq mill-azzjoni tal-Istat Membru waħedha. Għall-finijiet tal-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja, il-fondi li l-UE tinvesti fil-linji fl-Istati Membri wkoll joħolqu valur miżjud għaċ-ċittadini tal-UE (pereżempju, billi jiffaċilitaw l-ivvjaġġar u jnaqqsu l-ħinijiet kumplessivi tal-ivvjaġġar). Madankollu, l-infiq fuq il-kurituri transnazzjonali biex jiġi kkompletat netwerk ċentrali tal-UE, awtomatikament, għandu probabbiltà akbar li jibbenefika minn azzjoni tal-UE, minħabba l-interess komuni tagħha: il-valur miżjud tal-UE huwa ogħla.

ERA (Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għall-Ferroviji): L-Aġenzija, stabbilita fl-2004, li l-objettiv tagħha huwa li tappoġġa l-iżvilupp ta’ speċifikazzjonijiet tekniċi għall-interoperabbiltà, inkluż l-ERTMS, u li tikkontribwixxi għall-funzjonament taż-Żona Ferrovjarja Unika Ewropea.

ERTMS (Sistema Ewropea tal-Ġestjoni tat-Traffiku Ferrovjarju): Proġett Ewropew kbir li għandu l-għan li jissostitwixxi d-diversi sistemi nazzjonali ta’ kontroll u ta’ kmand tal-ferroviji biex jippromwovi l-interoperabbiltà.

Ferroviji ta’ veloċità għolja: Servizzi ferrovjarji li joperaw fuq linji ġodda, speċifikament imfassla, b’veloċità operattiva massima ta’ mill-inqas 250 km/h, u servizzi li joperaw fuq linji konvenzjonali b’veloċità operattiva massima ta’ mill-inqas 200 km/h.

FEŻR (Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali): Il-fond ta’ investiment li l-objettiv tiegħu huwa li jirrinforza l-koeżjoni ekonomika u soċjali fi ħdan l-UE billi jirrimedja l-iżbilanċi reġjonali permezz ta’ appoġġ finanzjarju għall-ħolqien ta’ infrastruttura, u jipprovdi investimenti produttivi li joħolqu l-impjiegi, prinċipalment għan-negozji.

FK (Fond ta’ Koeżjoni): Dan il-fond għandu l-għan li jtejjeb il-koeżjoni ekonomika u soċjali fi ħdan l-Unjoni Ewropea billi jiffinanzja proġetti relatati mal-ambjent u t-trasport fl-Istati Membri li l-PNG per capita tagħhom huwa inqas minn 90 % tal-medja tal-UE.

Imposti fuq l-aċċess għall-binarji: It-tariffi mħallsa mill-operaturi ferrovjarji lill-maniġer tal-infrastruttura biex jirkupraw parti mill-ispejjeż tal-infrastruttura.

INEA (Aġenzija Eżekuttiva għall-Innovazzjoni u n-Netwerks): Is-suċċessur tal-Aġenzija Eżekuttiva tan-Netwerk Trans-Ewropew tat-Trasport (TEN-T EA), li nħolqot mill-Kummissjoni Ewropea fl-2006 biex timmaniġġja l-implimentazzjoni teknika u finanzjarja tal-programm TEN-T tagħha. L-INEA bdiet l-operazzjonijiet tagħha fl-1 ta' Jannar 2014 biex timplimenta partijiet minn dawn il-programmi tal-UE li ġejjin: il-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa (CEF); Orizzont 2020; u l-programmi ta’ legat (TEN-T u Marco Polo 2007-2013).

Interoperabbiltà: L-inizjattiva tal-Kummissjoni Ewropea għall-promozzjoni ta’ suq uniku fis-settur ferrovjarju. L-Ispeċifikazzjonijiet Tekniċi għall-Interoperabbiltà jiddefinixxu l-istandards tekniċi meħtieġa biex jiġu ssodisfati r-rekwiżiti essenzjali biex tinkiseb l-interoperabbiltà. Dawn ir-rekwiżiti jinkludu, fost oħrajn, is-sikurezza, l-affidabbiltà u d-disponibbiltà, is-saħħa, il-protezzjoni ambjentali u l-kompatibbiltà teknika, u jippermettu li l-ferroviji jkunu jistgħu joperaw bla problemi fuq kwalunkwe medda tan-netwerk ferrovjarju Ewropew.

Kundizzjonalitajiet ex ante: Il-kundizzjonijiet li jridu jiġu ssodisfati biex ikunu jistgħu jiġu appoġġati l-pjanijiet strateġiċi fuq terminu twil tal-infrastruttura, u li jintużaw bħala qafas għall-investiment ta’ kofinanzjament mill-UE.

Rendiment tal-veloċità: Il-proporzjon tal-veloċità reali, kif esperjenzata mill-vjaġġatur, meta mqabbel mal-veloċità operattiva u pproġettata massima tal-linji ferrovjarji.

SM (Stati Membri): L-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea.

TEN-T (Netwerks Trans-Ewropej tat-Trasport): Sett ippjanat ta’ netwerks tat-trasport ferrovjarju, bit-triq, bl-ajru u bl-ilma fl-Ewropa. In-netwerks TEN-T huma parti minn sistema usa’ ta’ Netwerks Trans-Ewropej (TENs), inklużi netwerk tat-telekomunikazzjoni (eTEN) u netwerk tal-enerġija (TEN-E) propost.

Żona ta’ attrazzjoni tal-klijentela: Iż-żona li minnha l-istazzjon ta’ ferroviji ta’ veloċità għolja jista’ jintlaħaq bil-karozza f’ħin partikolari (għall-finijiet ta’ dan ir-rapport, 15, 30 jew 60 minuta).

Noti finali

¹ Pkm huwa l-kejl li jinkiseb billi jiġi kkombinat l-għadd ta’ passiġġieri tal-HSR fis-sena mat-tul tal-vjaġġ tagħhom, sabiex jiġi ottimizzat il-kejl tal-użu tal-HSR.

² Id-Deċiżjoni Nru 1692/96/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta' Lulju 1996 fuq linji gwida tal-Komunità għall-iżvilupp tan-network tat-trasport trans-Ewropew (ĠU L 228, 9.9.1996, p. 1).

³ KUMM(2011) 144 finali tat-28.3.2011 “Pjan direzzjonali għal Żona Unika Ewropea tat-Trasport – Lejn sistema tat-trasport kompetittiva u li tuża r-riżorsi b'mod effiċjenti”.

⁴ Flimkien ma' dawn, l-UE stabbiliet miri ambizzjużi għat-tnaqqis tal-emissjonijiet tal-karbonju għad-deċennji li ġejjin (ara wkoll il-paragrafu 22).

⁵ Ir-Regolament (UE) Nru 1315/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta' Diċembru 2013 dwar linji gwida tal-Unjoni għall-iżvilupp tan-netwerk trans-Ewropew tat-trasport (ĠU L 348, 20.12.2013, p. 1).

⁶ Ir-Regolament (UE) Nru 1316/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta’ Diċembru 2013 li jistabbilixxi l-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa (ĠU L 348, 20.12.2013, p. 129).

⁷ L-Artikolu 2(5) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1260/1999 li jistabbilixxi d-disposizzjonijiet ġenerali dwar il-Fondi Strutturali (ĠU L 161, 26.6.1999, p. 1).

⁸ L-Artikolu 2(1) (b) tar-Regolament (KE) Nru 1783/1999 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-12 ta' Lulju 1999 dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (ĠU L 213, 13.8.1999, p. 1).

⁹ L-Artikolu 3(1) u l-anness tal-Anness II tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1164/94 tas-16 ta' Mejju 1994 li jistabbilixxi Fond ta' Koeżjoni (ĠU L 130, 25.5.1994, p. 1).

¹⁰ Id-data tinkludi l-aħħar (2017) sejħa tas-CEF. Iċ-ċifri kollha pprovduti huma espressi f’termini nominali.

¹¹ Aħna rċevejna bosta risposti minn membri individwali ta’ tliet gruppi ta’ partijiet ikkonċernati: il-Komunità tal-Kumpaniji tal-Infrastruttura u l-Ferroviji Ewropej (CER), l-Unjoni Internazzjonali Ferrovjarja (UIC), u l-Unjoni tal-Industrija tas-Sinjalar (UNISIG).

¹² Università ta’ Brussell (VUB).

¹³ Il-konsorzju ta’ Professuri u riċerkaturi minn Lyon, Milan, Barċellona u Berlin.

¹⁴ L-Università ta' Antwerp.

¹⁵ Il-kumpanija Advito.

¹⁶ Sors: Il-Eurostat, il-popolazzjoni tal-UE ta’ 512-il miljun persuna fl-2017: http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/.

¹⁷ L-emissjonijiet tas-CO₂ jiddependu fuq l-oriġini tal-elettriku użat, fuq ir-rati ta’ okkupanza tal-ferroviji u fuq kemm sostanzjalment jiġi attirat it-traffiku tat-triq u dak tal-ajru. Biex jiġi kkumpensat it-tniġġis ikkawżat mill-produzzjoni tal-enerġija elettrika użata mill-ferroviji ta’ veloċità għolja, kif ukoll il-fattur tat-tagħbija għoli fl-HSR, volum sinifikanti ta’ passiġġieri jridu jiġu attirati għal mezzi oħra ta’ trasport. Barra minn hekk, ħafna HSL jeħtieġu li tiġi riżervata l-art għalihom. Dawn jistgħu jaqsmu minn fuq żoni ta’ valur ambjentali, fejn il-linji jkollhom effett ta’ ostaklu, jipproduċu l-istorbju kif ukoll jkunu viżwalment intrużivi, u jistgħu jirrikjedu deċennji ta’ operazzjonijiet biex jiġi kkumpensat il-volum kbir ta’ emissjonijiet ikkawżati mill-kostruzzjoni tal-HSL.

¹⁸ Eż. l-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent u l-UIC.

¹⁹ Iċ-ċifra kkwotata fil-WP tal-2011 hija dubjuża, billi d-data tagħna tindika li 9 067 km biss ta’ HSL kienu disponibbli sa tmiem l-2017.

²⁰ Sors: Il-Kummissjoni Ewropea, “Delivering TEN-T Facts & figures”, Settembru 2017, u l-konklużjonijiet tal-Kunsill dwar il-progress tal-implimentazzjoni tan-Netwerk Trans-Ewropew tat-Trasport (TEN-T) u tal-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa għat-trasport, 15425/17, il-5 ta’ Diċembru 2017.

²¹ L-Artikolu 22 tar-Regolament dwar is-CEF, u l-Artikolu 38(3) tar-Regolament dwar it-TEN-T.

²² “Il-baġits nazzjonali qatt ma huma se jagħtu prijorità għolja biżżejjed lil investimenti transkonfinali f’bosta pajjiżi biex jarmaw is-Suq Uniku bl-infrastruttura meħtieġa.” Sors: Ir-Rapport tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni dwar l-evalwazzjoni ta’ nofs it-terminu tal-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa (CEF), SWD(2018) 44 final, COM(2018) 66 final tal-14.2.2018, p. 6.

²³ L-istudju mwettaq fl-2015 “Cost of non-completion of the TEN-T” (Spejjeż relatati man-nuqqas ta’ kkompletar tat-TEN-T) wera li, jekk l-Istati Membri u l-partijiet ikkonċernati l-oħra jonqsu milli jimplimentaw in-netwerk ċentrali fil-ħin, bħala l-element ewlieni tal-politika l-ġdida dwar it-TEN-T, il-“prezz” li l-ekonomija tal-UE trid tħallas ikun jinvolvi r-rinunzja ta’ tkabbir potenzjali tal-PDG ta’ 1.8 % u n-nuqqas ta’ materjalizzazzjoni ta’ 10 miljun fi snin ta’ xogħol ta’ impjiegi. Sors: Fraunhofer ISI, Rapport Finali tal-15.6.2015, p. 14

²⁴ Galleria di Base del Brennero – Brenner Basistunnel BBT SE - Asse Ferroviario Monaco – Verona; Elaborazione tecnica del progetto, Rapporto 2002; Eisenbahnachse München – Verona - Technische Aufbereitung, 2002.

²⁵ L-Artikolu 38(3) tar-Regolament (UE) Nru 1315/2013.

²⁶ Ir-Rapport Speċjali Nru 23/2016 “It-trasport marittimu fl-UE: f’baħar ta’ inkwiet – sar ħafna investiment li la huwa effettiv u lanqas sostenibbli”. Ara b’mod partikolari r-rakkomandazzjoni 2(a).

²⁷ Eż. f’rapporti komuni regolari dwar il-progress tax-xogħlijiet.

²⁸ Il-KPIs għall-proġetti relatati mal-infrastruttura ferrovjarja: grad ta’ elettrifikazzjoni tan-netwerk; il-gejġ tal-linji ta’ 1 435 mm; l-implimentazzjoni tal-ERTMS (u, għall-proġetti dwar it-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, il-veloċità tal-linja (≥ 100 km/h), it-tagħbija fuq il-fus (≥ 22.5 t) u t-tul tal-ferrovija (740 m)).

²⁹ Ir-Rapport Speċjali Nru 23/2016 “It-trasport marittimu fl-UE: f'baħar ta’ inkwiet – sar ħafna investiment li la huwa effettiv u lanqas sostenibbli”. Ara b’mod partikolari l-paragrafi 80 u 81.

³⁰ Fl-Iżvizzera qed jittieħed approċċ kontrastanti: il-prijorità qed tingħata lill-puntwalità u r-regolarità tas-servizz, iċ-ċarezza tal-informazzjoni li tingħata lill-klijenti u s-servizzi tal-passiġġieri u mhux lill-veloċità.

³¹ Dan huwa relatat mar-rieda tal-passiġġieri potenzjali li jibdlu l-imġiba tagħhom b’rispons għall-bidliet fil-ħin tal-ivvjaġġar: livell għoli ta’ elastiċità tal-ħinijiet tal-ivvjaġġar jindika li l-passiġġieri huma relattivament lesti li jagħżlu t-trasport bil-ferroviji jekk ikun hemm titjib fil-ħinijiet tal-ivvjaġġar.

³² Mit-30 proġett awditjati kien hemm 11 li jew għadhom għaddejjin jew ma ġewx implimentati b’mod xieraq, u dan wassal għal diżimpenji sinifikanti tal-finanzjament mill-UE. Għal proġett wieħed ikkompletat, id-data tal-bidu tal-operat ma ġietx stabbilita fil-mument tal-awditu.

³³ Mil-liberalizzazzjoni reċenti tas-suq, is-servizzi bil-kowċ kellhom rati ta’ tkabbir impressjonanti f’ħafna Stati Membri. Pereżempju, fil-Ġermanja, l-għadd tal-passiġġieri żdied minn tliet miljuni fl-2012 għal 25 miljun fl-2015 (Sors: “Les autocars et le marché voyageurs longue distance: vers un jeu perdant-perdant?”, Prof. Yves Crozet, l-Università ta’ Lyon, 2015).

³⁴ Sors: L-Iskola ta’ Firenze għar-Regolazzjoni, “Low-cost air and high-speed rail: an untapped potential for complementarity?” (It-Trasport bl-arju bi prezz baxx u l-ferroviji ta’ veloċità għolja: potenzjal mhux sfruttat għall-komplementarjetà?), Marzu 2014.

³⁵ Ara wkoll: Il-Qorti tal-Awditjar Franċiża, ir-Rapport Speċjali tal-2014: “LA GRANDE VITESSE FERROVIAIRE: UN MODÈLE PORTÉ AU-DELÀ DE SA PERTINENCE”, u r-Rapport pubbliku annwali tal-2013 dwar l-LGV Est-Européenne “La participation des collectivités territoriales au financement de la LGV-EST: des contreparties coûteuses, une gare de trop”.

³⁶ Eż. il-linja ferrovjarja diretta Madrid – Barċellona tieħu 150 min., filwaqt li l-ferroviji li jieqfu wkoll f'Guadalajara jew f'Calatayud, Zaragoza, Lleida u Camp de Tarragona jieħdu 190 min.

³⁷ Eż. il-linja ferrovjarja diretta Madrid – Barċellona tivvjaġġa b’medja ta’ 268 km/h, filwaqt li l-ferroviji li jieqfu wkoll f'Guadalajara jew f'Calatayud, Zaragoza, Lleida u Camp de Tarragona jivvjaġġaw biss b’medja ta’ 211 km/h.

³⁸ Ħlief għal-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja Milan-Venezja u l-Eje Atlantico, fejn is-servizzi ferrovjarji ta’ veloċità għolja kollha tal-passiġġieri jsegwu l-istess xejra ta’ waqfien.

³⁹ Ara wkoll ir-Rapport Speċjali Nru 21/2014, il-paragrafu 53 et seq., fejn użajna teknika simili.

⁴⁰ Tráfico de pasajeros, operaciones y carga en los aeropuertos Españoles, Aena 2016.

⁴¹ Attwalment jinsabu għaddejjin studju tal-fattibbiltà għal konnessjoni ferrovjarja ta’ veloċità għolja għal Madrid-Barajas u studju informattiv li jikkonċerna l-adattament tal-istazzjon tal-ajruport għas-servizzi ta’ veloċità għolja, bl-użu tal-kofinanzjament tas-CEF, bħala parti mill-proġett 2015-ES-TM-0173-S.

⁴² L-istudju ta’ riċerka “Retour sur les effets économiques du TGV. Les effets structurants sont un mythe” wasal għal konklużjonijiet simili. Sors: Prof. Y. Crozet: https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-01094554/document.

⁴³ Iċ-ċifra ta’ 9 miljun passiġġier tidher fi:

(i) “In what circumstances is investment in HSR worthwhile?” (F’liema ċirkustanzi l-investiment fl-HSR huwa siewi?), De Rus, Gines, u Nash, C.A., Munich Personal RePEc Archive (MPRA), Diċembru 2007, kif ukoll fi

(ii) il-“Guide to Cost Benefit Analysis of Investment Projects” (Gwida għall-Analiżi tal-Ispejjeż imqabbla mal-Benefiċċji ta’ Proġetti ta’ Investiment) tal-Kummissjoni Ewropea, 2008, p. 84 (dan il-parametru referenzjarju tal-ASB tal-Kummissjoni tneħħa mill-aħħar edizzjoni tagħha tal-2014).

⁴⁴ Il-linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja Berlin-Munich, billi ilha miftuħa biss minn Diċembru 2017, ma ġietx ikkunsidrata fl-analiżi.

⁴⁵ Il-prinċipju ta’ “eco-taxe poids lourds” diġà kien ġie suġġett għal votazzjoni fl-2008 bħala parti mill-“Grenelle de l'Environnement” fi Franza, iżda fl-2014 ġie deċiż li dawn id-dispożizzjonijiet ma jiġux implimentati fil-prattika.

⁴⁶ L-Artikolu 55 il-paragrafu 13 tal-Liġi Nru 449/1997 tas-27 ta' Diċembru 1997, ippubblikata fis-Suppliment għall-ĠU 302 tat-30.12.1997, p. 5-113.

⁴⁷ Fl-Awstrija, minkejja li s-suq huwa bażikament miftuħ, ma hemmx offerti kompetittivi għas-servizzi ferrovjarji tal-passiġġieri ta’ veloċità għolja li qed jagħmlu telf. Fil-Ġermanja, is-suq huwa miftuħ iżda l-impriża ferrovjarja preeżistenti ma għandhiex kompetituri prinċipali fir-rigward tal-linji ferrovjarji ta’ veloċità għolja. Minbarra dan, teżisti kompetizzjoni fuq il-linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja Stockholm-Göteborg, u hemm operaturi fuq rotot internazzjonali li mhumiex f’kompetizzjoni ma’ xulxin. Dawn mhumiex ġodda, iżda normalment ikunu sħubiji kummerċjali bejn impriżi ferrovjarji preeżistenti (eż. Eurostar, Thalys, Thello).

⁴⁸ G. Adinolfi, “La guerra dei prezzi”, La Repubblica, il-15 ta' Ottubru 2017.

⁴⁹ Pereżempju, (i) fil-fruntiera Awstrijaka/Taljana x-xufiera jinbidlu: filwaqt li l-liġi Ġermaniża u Awstrijaka tirrikjedi li jkun hemm biss xufier wieħed li jitkellem bil-Ġermaniż, fl-Italja, ir-rekwiżit huwa ta’ żewġ xufiera liċenzjati li jitkellmu bit-Taljan; (ii) fil-Ġermanja u fl-Awstrija, il-ferroviji tal-merkanzija jrid ikollhom pannelli riflettivi fuq wara; fl-Italja, il-pannelli riflettivi mhumiex aċċettabbli, u minflok irid ikollhom d-dwal ta’ wara; (iii) l-Italja ma taċċettax il-kontrolli tekniċi li jsiru mill-awtorità ferrovjarja Ġermaniża u tinforza l-kontrolli tekniċi indipendenti proprji tagħha fuq il-fruntiera.

⁵⁰ Ir-Rapport Speċjali Nru 8/2010 “It-titjib tal-prestazzjoni tat-trasport fuq l-assi ferrovjarji trans-Ewropej: L-investiment tal-UE fl-infrastruttura ferrovjarja kien effettiv?”

⁵¹ Id-Direttiva 2012/34/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-21 ta' Novembru 2012 li tistabbilixxi żona ferrovjarja unika Ewropea (Test b’relevanza għaż-ŻEE) (ĠU L 343, 14.12.2012, p. 32).

⁵² Pereżempju: fl-Italja, l-imposti fuq l-aċċess ma jinkludux biss l-ispejjeż diretti iżda wkoll spejjeż oħra tal-maniġer tal-infrastruttura li l-awtorità tqis “effiċjenti u raġonevoli”, filwaqt li fil-Ġermanja l-politika tat-TAC għandha l-għan li tirkupra proporzjon għoli tal-ispejjeż tal-infrastruttura mingħand il-kumpaniji li joperaw il-ferroviji. Fl-Awstrija, it-TACs huma bbażati fuq l-ispejjeż operattivi; fi Franza, dawn huma mfassla madwar żewġ kriterji: pilastru operattiv, li juża mudelli ekonometriċi biex jivvaluta l-ispejjeż marġinali ddeterminati mill-isfruttament tal-linja ferrovjarja (madwar 30 % tal-valur totali) u pilastru relatat mal-valur ekonomiku li huwa stabbilit għall-irkupru ta’ imposta fuq l-aċċess li ma tkunx ogħla minn kemm jaffordjaw iħallsu l-operaturi tal-linji ferrovjarji (madwar 70 % tal-valur totali). Fi Spanja, dawn huma maħsuba biex ikopru l-ispejjeż diretti.

⁵³ Bl-ipoteżi li l-infrastrutturi maħluqa jintużaw ħafna u b’mod intensiv, u bis-suppożizzjoni li l-potenza elettrika użata tiġi ġġenerata minn sors nadif (ara n-Nota 17 f’qiegħ il-paġna).

Avveniment	Data
Il-Memorandum ta’ Ppjanar tal-Awditjar (APM) jiġi adottat / L-awditu jinbeda	25.1.2017
L-abbozz ta’ rapport jintbagħat uffiċjalment lill-Kummissjoni (jew lill-entità l-oħra awditjata)	4.5.2018
Ir-rapport finali jiġi adottat wara l-proċedura kontradittorja	13.6.2018
Ir-risposti uffiċjali tal-Kummissjoni (jew tal-entità l-oħra awditjata) jaslu bil-lingwi kollha	Bl-Ingliż: 25.6.2018 Bil-lingwi l-oħra: 12.7.2018

Tim tal-awditjar

Ir-rapporti speċjali tal-QEA jippreżentaw ir-riżultati tal-awditi li twettaq ta’ politiki u programmi tal-UE, jew ta’ suġġetti relatati mal-ġestjoni minn oqsma speċifiċi tal-baġit tal-UE. Il-QEA tagħżel u tfassal dawn il-kompiti tal-awditjar biex timmassimizza l-impatt tagħhom billi tqis ir-riskji għall-prestazzjoni jew għall-konformità, il-livell ta’ introjtu jew ta’ nfiq involut, l-iżviluppi li jkunu għad iridu jseħħu u l-interess politiku u pubbliku.

Dan l-awditu tal-prestazzjoni twettaq mill-Awla II tal-Awditjar li tispeċjalizza fl-oqsma ta’ nfiq Investiment għall-koeżjoni, it-tkabbir u l-inklużjoni, u li hija mmexxija minn Iliana Ivanova, Membru tal-QEA. L-awditu tmexxa minn Oskar Herics, Membru tal-QEA, li ngħata appoġġ minn Thomas Obermayr, Kap tal-Kabinett; Pietro Puricella, Maniġer Prinċipali; Luc T’Joen, Kap tal-Kompitu; Marcel Bode, Dieter Böckem, Guido Fara, Aleksandra Klis-Lemieszonek, Nils Odins, Milan Smid, Awdituri. Richard Moore pprovda appoġġ lingwistiku.

Kuntatt

IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
LUXEMBOURG

Tel. +352 4398-1
Mistoqsijiet: eca.europa.eu/mt/Pages/ContactForm.aspx
Sit web: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Ħafna informazzjoni addizzjonali dwar l-Unjoni Ewropea hija disponibbli fuq l-Internet.
Jista’ jsir aċċess għaliha permezz tas-server Europa (http://europa.eu).

Il-Lussemburgu: L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, 2018

PDF	ISBN 978-92-847-0102-5	ISSN 1977-5741	doi:10.2865/884793	QJ-AB-18-014-MT-N
HTML	ISBN 978-92-847-0093-6	ISSN 1977-5741	doi:10.2865/83781	QJ-AB-18-014-MT-Q

© L-Unjoni Ewropea, 2018

Għal kull użu jew riproduzzjoni ta’ ritratti jew materjal ieħor li ma jaqax taħt id-drittijiet tal-awtur tal-Unjoni Ewropea, irid jintalab il-permess direttament mingħand id-detenturi tad-drittijiet tal-awtur.

KIF TIKKUNTATTJA LILL-UE

Personalment
Madwar l-Unjoni Ewropea kollha hemm mijiet ta’ ċentri ta’ informazzjoni tal-Europe Direct. Tista’ ssib l-indirizz tal-eqreb ċentru għalik f’dan is-sit: https://europa.eu/european-union/contact_mt

Bit-telefown jew bil-posta elettronika
Europe Direct huwa servizz li jwieġeb il-mistoqsijiet tiegħek dwar l-Unjoni Ewropea. Tista’ tikkuntattja dan is-servizz:

• bit-telefown bla ħlas: 00 800 6 7 8 9 10 11 (ċerti operaturi jafu jimponu ħlas għal dawn it-telefonati),
• fuq dan in-numru standard: +32 22999696, jew
• bil-posta elettronika permezz: https://europa.eu/european-union/contact/write-to-us_mt

KIF ISSIB TAGĦRIF DWAR L-UE

Onlajn
L-informazzjoni dwar l-Unjoni Ewropea bil-lingwi uffiċjali kollha tal-UE hija disponibbli fuq is-sit web Europa fuq: https://europa.eu/european-union/contact_mt

Pubblikazzjonijiet tal-UE
Tista’ tniżżel mill-internet jew tordna l-pubblikazzjonijiet tal-UE, li xi wħud minnhom huma bla ħlas u xi oħrajn bil-ħlas, mill-EU Bookshop fl-indirizz li ġej: https://op.europa.eu/mt/publications. Kopji multipli ta’ pubblikazzjonijiet bla ħlas tista’ tiksibhom billi tikkuntattja lil Europe Direct jew liċ-ċentru tal-informazzjoni lokali tiegħek (ara https://europa.eu/european-union/contact_mt).

Il-liġi tal-UE u dokumenti relatati
Għal aċċess għall-informazzjoni legali tal-UE, inkluż il-liġijiet kollha tal-UE mill-1951 ’l hawn, fil-verżjonijiet lingwistiċi uffiċjali kollha, żur is-sit EUR-Lex hawnhekk: http://eur-lex.europa.eu

Dejta Miftuħa mill-UE
Il-portal tad-Dejta Miftuħa mill-UE (http://data.europa.eu/euodp/mt/home?) jipprovdi aċċess għal settijiet tad-dejta mill-UE. Id-dejta tista’ titniżżel mill-internet u tintuża mill-ġdid bla ħlas, kemm għal skopijiet kummerċjali kif ukoll mhux kummerċjali.