Συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου στον προϋπολογισμό της ΕΕ: καιρός τα λόγια να γίνουν πράξη

Σύνοψη

I

Η ισότητα των φύλων αποτελεί μία από τις θεμελιώδεις αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αναγνωρίζεται επίσης ευρέως ως σημαντική κινητήριος δύναμη της οικονομικής μεγέθυνσης. «Συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου» σημαίνει την ενεργό προώθηση της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών σε όλα τα στάδια και σε όλους τους τομείς χάραξης και εφαρμογής πολιτικής. Η Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρέχει τη βάση για αυτή τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου, υποχρεώνοντας την ΕΕ να προάγει την ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών σε όλες τις δραστηριότητές της.

II

Η Επιτροπή έχει αναλάβει τη δέσμευση να υλοποιήσει αυτή τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έχουν υπογραμμίσει την ανάγκη οι δεσμεύσεις υψηλού επιπέδου της ΕΕ όσον αφορά τη συνεκτίμηση της διάστασης αυτής να εφαρμοστούν στην πράξη. Κατά τις διαπραγματεύσεις για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) τόσο της περιόδου 2014‑2020 όσο και της περιόδου 2021‑2027, τα τρία θεσμικά όργανα συμφώνησαν επί της σημασίας της συνεκτίμησης της ισότητας των φύλων κατά την κατάρτιση του ενωσιακού προϋπολογισμού.

III

Ο έλεγχός μας λαμβάνει υπόψη το ενδιαφέρον που έχουν εκφράσει για το ζήτημα αυτό τα ενδιαφερόμενα μέρη, και αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην παρούσα συγκυρία, καθώς η Επιτροπή δημοσίευσε πρόσφατα μια νέα στρατηγική για την ισότητα των φύλων. Είναι επίσης επίκαιρος, επειδή είναι σημαντικά τα ενωσιακά κεφάλαια που θα δαπανηθούν βάσει του νέου ΠΔΠ 2021‑2027 και του μέσου «Next Generation EU».

IV

Αξιολογήσαμε κατά πόσον, από το 2014 και εξής, η διάσταση του φύλου είχε συνεκτιμηθεί στον προϋπολογισμό της ΕΕ, με σκοπό την προαγωγή της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών. Συγκεκριμένα, αξιολογήσαμε αν το πλαίσιο της Επιτροπής για την υποστήριξη της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου ήταν κατάλληλο, αν η ισότητα των φύλων λαμβανόταν υπόψη στον κύκλο του προϋπολογισμού της ΕΕ, καθώς και αν η ισότητα των φύλων είχε ενσωματωθεί στα πέντε χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ που επιλέξαμε, ήτοι σε τρία από τα πέντε ευρωπαϊκά διαρθρωτικά και επενδυτικά ταμεία, στο Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων και στο Erasmus+. Λαμβανόμενα ως σύνολο, τα προγράμματα αυτά αντιπροσωπεύουν το 66 % του ΠΔΠ της περιόδου 2014‑2020. Αναλύσαμε επίσης ορισμένες από τις βασικές χρηματοδοτικές προτάσεις της Επιτροπής που συνδέονται με το ΠΔΠ της περιόδου 2021‑2027 και το μέσο «Next Generation EU».

V

Καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι η Επιτροπή δεν είχε ακόμη εκπληρώσει τη δέσμευσή της για συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου στον προϋπολογισμό της ΕΕ. Διαπιστώσαμε ότι η στρατηγική της Επιτροπής για την ισότητα των φύλων δεν προήγε επαρκώς τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου και ότι, καίτοι το θεσμικό πλαίσιό της είχε ενισχυθεί, δεν υποστήριζε ακόμη πλήρως τη συνεκτίμηση της διάστασης αυτής. Παρατηρήσαμε ότι ο κύκλος του προϋπολογισμού της ΕΕ δεν λάμβανε καταλλήλως υπόψη την ισότητα των φύλων. Η Επιτροπή δεν έδινε ιδιαίτερη σημασία στην ανάλυση βάσει φύλου των πολιτικών και τον προγραμμάτων που εξετάσαμε. Η χρήση χωριστών κατά φύλο δεδομένων και δεικτών υπήρξε περιορισμένη, ενώ ελάχιστα ήταν τα στοιχεία που δημοσίευε σχετικά με τον συνολικό αντίκτυπο του προϋπολογισμού της ΕΕ στην ισότητα των φύλων. Από την άλλη πλευρά, σε τομείς στους οποίους οι νομικές υποχρεώσεις ορίζονταν λεπτομερώς, η ενσωμάτωση της ισότητας των φύλων στα προγράμματα ήταν ευκολότερη.

VI

Συνιστούμε στην Επιτροπή τα εξής:

• να ενισχύσει το θεσμικό πλαίσιο που χρησιμοποιείται για την υποστήριξη της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου·
• να αναλύσει βάσει φύλου τις ανάγκες και τις επιπτώσεις και να επικαιροποιήσει τις κατευθυντήριες γραμμές της για τη βελτίωση της νομοθεσίας·
• να συλλέγει, να αναλύει και να παρουσιάζει συστηματικά τα υπάρχοντα χωριστά κατά φύλο δεδομένα που σχετίζονται με τα χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ·
• να χρησιμοποιεί στόχους σχετικούς με τα φύλα και ανάλογους δείκτες για την παρακολούθηση της προόδου·
• να αναπτύξει σύστημα για την παρακολούθηση των κεφαλαίων που διατίθενται και χρησιμοποιούνται για την υποστήριξη της ισότητας των φύλων και να παρουσιάζει ετησίως στοιχεία σχετικά με τα επιτυγχανόμενα αποτελέσματα από την άποψη αυτή· και
• να αξιολογεί κατά πόσον η ισότητα των φύλων λαμβάνεται υπόψη στα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας των κρατών μελών και να παρουσιάζει σχετικά στοιχεία.

Εισαγωγή

Ισότητα των φύλων και οικονομική μεγέθυνση

01

Η ισότητα των φύλων αποτελεί μία από τις θεμελιώδεις αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως ορίζεται στα άρθρα 2 και 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Παραπέμπει στην αρχή σύμφωνα με την οποία οι γυναίκες και οι άνδρες πρέπει να έχουν τα ίδια δικαιώματα, τις ίδιες υποχρεώσεις και τις ίδιες ευκαιρίες. Η παρούσα έκθεση αναφέρεται σε «γυναίκες» και «άνδρες», τους όρους που χρησιμοποιούνται στις Συνθήκες της ΕΕ. Αναγνωρίζουμε, ωστόσο, ότι οι έμφυλες ταυτότητες δεν περιορίζονται σε αυτές τις δύο κατασημάνσεις.

02

Η ισότητα των φύλων αναγνωρίζεται ευρέως ως μια σημαντική κινητήριος δύναμη της οικονομικής μεγέθυνσης¹. Στη στρατηγική για την ισότητα των φύλων 2020‑2025 που δημοσίευσε η Επιτροπή² επισημαίνεται ότι, σύμφωνα με μελέτη του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων (EIGE)³, «η ισότητα των φύλων συνεπάγεται περισσότερες θέσεις εργασίας και μεγαλύτερη παραγωγικότητα». Στη μελέτη εκτιμάται ότι η βελτίωση της ισότητας των φύλων θα μπορούσε να οδηγήσει σε κατά κεφαλήν αύξηση του ΑΕΕ μεταξύ 6,1 % και 9,6 % μέχρι το 2050, με πιθανό αντίκτυπο στο ΑΕΕ ορισμένων κρατών μελών της ΕΕ έως και 12 % μέχρι το 2050. Βλέπε γράφημα 1.

03

Από μελέτες σχετικά με τις επιπτώσεις της κρίσης COVID-19 που πραγματοποίησε η Επιτροπή⁴ προκύπτει ότι οι γυναίκες έχουν δεχθεί δυσανάλογο πλήγμα από οικονομική άποψη. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο⁵ αναγνωρίζει ότι η πανδημία έχει επιδεινώσει τις υπάρχουσες διαρθρωτικές ανισότητες των φύλων και υποστήριξε την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου και τη συνεκτίμηση της ισότητας των φύλων στον προϋπολογισμό, στο πλαίσιο της απόκρισης για την ανάκαμψη από την COVID-19, καθώς και την αξιοποίηση των διδαγμάτων του παρελθόντος σχετικά με τις αρνητικές συνέπειες προηγούμενων οικονομικών κρίσεων στην ισότητα των φύλων.

04

Διάφορες μελέτες⁶ έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι, τα τελευταία χρόνια, η υποστήριξη της ισότητας των δικαιωμάτων σε ορισμένες χώρες έχει περιοριστεί. Η Επιτροπή χαρακτηρίζει «αργή» την πρόοδο προς την επίτευξη της πλήρους ισότητας των φύλων, επισημαίνοντας ότι τα κράτη μέλη συγκέντρωσαν κατά μέσο όρο 67,4/100 μονάδες στον δείκτη ισότητας των φύλων για το 2019, βαθμολογία η οποία έχει βελτιωθεί κατά μόλις 5,4 μονάδες από το 2005⁷. Ωστόσο, η κατάσταση διαφέρει σημαντικά από το ένα κράτος μέλος στο άλλο⁸. Ο δείκτης ισότητας των φύλων καταρτίζεται από το EIGE και μετρά την ισότητα των φύλων σε έξι τομείς: εργασία, γνώσεις, εξουσία, χρήματα, υγεία και χρόνος. Η Επιτροπή⁹ έχει τονίσει ότι η αγορά εργασίας αποτελεί έναν από τους βασικούς τομείς στους οποίους καταγράφεται ανισότητα των φύλων. Επισήμανε ότι το 2017 η συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας της ΕΕ ήταν περί τις 11,5 εκατοστιαίες μονάδες χαμηλότερη από εκείνη των ανδρών, ενώ η μέση αμοιβή τους ήταν χαμηλότερη κατά περίπου 16 %.

Συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου: μέσο επίτευξης της ισότητας των φύλων

05

Η συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου αποτελεί μέσο επίτευξης της ισότητας των φύλων. Η έννοια αναφέρεται σε μια απλή ιδέα: η ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών πρέπει να προωθείται ενεργά σε όλα τα στάδια της χάραξης και εφαρμογής πολιτικής, ακόμη και σε τομείς που φαινομενικά δεν έχουν καμία σχέση με το ζήτημα αυτό. Η έννοια επικεντρώνεται σε διεργασίες και οργανωτικές πρακτικές σε όλους τους τομείς διακυβέρνησης και άσκησης δημόσιας πολιτικής, και αποσκοπεί στην εξάλειψη των προκαταλήψεων λόγω φύλου. Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) συνιστά η συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου να εγκρίνεται παράλληλα με ειδική στοχευμένη δράση για την προώθηση της ισότητας των φύλων¹⁰.

06

Η συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου μπορεί να υλοποιηθεί στην πράξη μέσω συνδυασμού διαφόρων μεθόδων και εργαλείων. Οι αναλύσεις βάσει φύλου αποτελούν καίριο εργαλείο καθ’ όλο τον κύκλο πολιτικής. Χρησιμοποιούνται για τον εντοπισμό των διαφορών στις συνθήκες και στις ανάγκες μεταξύ γυναικών και ανδρών (εκτιμήσεις αναγκών βάσει φύλου) και την εκτίμηση των επιπτώσεων μιας πολιτικής ή ενός προγράμματος στις γυναίκες και στους άνδρες (εκ των προτέρων και εκ των υστέρων εκτιμήσεις επιπτώσεων βάσει φύλου). Η παρακολούθηση και η αξιολόγηση βάσει φύλου πρέπει να πραγματοποιούνται κατ’ εφαρμογή σαφών στόχων και δεικτών που σχετίζονται με το φύλο, ώστε να παρακολουθείται η πρόοδος προς την επίτευξή τους. Οι αναλύσεις, η παρακολούθηση και η αξιολόγηση βάσει φύλου απαιτούν τη συστηματική συλλογή και ανάλυση αξιόπιστων και χωριστών κατά φύλο¹¹ δεδομένων.

07

Ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στον προϋπολογισμό σημαίνει τη συνεκτίμηση της ισότητας των φύλων σε όλα τα επίπεδα της διαδικασίας του προϋπολογισμού. Με τη βοήθεια των εργαλείων που περιγράφονται ανωτέρω, η διεργασία αυτή εισάγει αλλαγές στις δημόσιες δαπάνες και στα δημόσια έσοδα με σκοπό την εξάλειψη των ανισοτήτων.

Η δέσμευση της ΕΕ για προώθηση της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου

08

Το άρθρο 8 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης υποχρεώνει την ΕΕ να προάγει την ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών σε όλες τις δραστηριότητές της, παρέχοντας κατ’ αυτό τον τρόπο τη βάση για τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου.

09

Η ΕΕ δεσμεύθηκε επίσης να εφαρμόζει στην πράξη αυτή τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου το 1995, με τη Διακήρυξη και την Πλατφόρμα Δράσης του Πεκίνου των Ηνωμένων Εθνών, καθώς και στο πλαίσιο των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) των Ηνωμένων Εθνών, που εγκρίθηκαν το 2015. Η ισότητα των φύλων αποτελεί το θέμα του ΣΒΑ 5 («Επίτευξη της ισότητας των φύλων και της χειραφέτησης όλων των γυναικών και των κοριτσιών») και επίσης οριζόντιο ζήτημα σημαντικό για την επίτευξη όλων των άλλων ΣΒΑ.

10

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έχουν επανειλημμένως τονίσει την ανάγκη η ΕΕ να εκπληρώσει τις υψηλού επιπέδου δεσμεύσεις της σχετικά με τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου και έχουν υποστηρίξει έντονα την ενσωμάτωση της διάστασης αυτής στο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) και στον προϋπολογισμό της ΕΕ. Κατά τις διαπραγματεύσεις για το ΠΔΠ 2014‑2020, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή συμφώνησαν να εφαρμόσουν, κατά περίπτωση, στις δημοσιονομικές διαδικασίες για το ΠΔΠ 2014‑2020 «στοιχεία που θα ανταποκρίνονται στη διάσταση του φύλου»¹². Η προσέγγιση αυτή επιβεβαιώθηκε εκ νέου επ’ ευκαιρία του ΠΔΠ 2021‑2027 και του μέσου «Next Generation EU». Τον Ιούλιο του 2020¹³, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το ΠΔΠ 2021‑2027 οφείλει να προάγει τις ίσες ευκαιρίες μέσω της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου.

11

Στο γράφημα 2 παρουσιάζονται συνοπτικά τα κύρια ψηφίσματα και συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την ισότητα των φύλων και τη συνεκτίμησή της διάστασης αυτής από το 2014 και εξής.

Δέσμευση και υποχρεώσεις της Επιτροπής σχετικά με τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου

12

Το 1996, η Επιτροπή επισημοποίησε τη δέσμευσή της για συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου στην ανακοίνωσή της με τίτλο «Ενσωμάτωση της ισότητας των ευκαιριών μεταξύ των γυναικών και των ανδρών στο σύνολο των κοινοτικών πολιτικών και στόχων»¹⁴. Στην ανακοίνωση ανέφερε: «Συστηματικός συνυπολογισμός των διαφορών μεταξύ των συνθηκών, καταστάσεων και αναγκών των γυναικών και των ανδρών στο σύνολο των κοινοτικών πολιτικών και δράσεων: αυτός είναι ο προσανατολισμός του «mainstreaming» που ενέκρινε η Επιτροπή».

13

Από το 1996 και εξής η Επιτροπή ανέπτυξε περαιτέρω τη δέσμευσή της για συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου, με τις διάφορες υπηρεσίες της να συμμετέχουν στην πρακτική εφαρμογή της. Βλέπε γράφημα 3.

14

Το EIGE είναι οργανισμός της ΕΕ που ιδρύθηκε προκειμένου να προάγει την ισότητα των φύλων. Άρχισε τις επιχειρησιακές δραστηριότητές του το 2010. Από το 2011, τελεί υπό την αρμοδιότητα της Γενικής Διεύθυνσης Δικαιοσύνης και Καταναλωτών (ΓΔ JUST). Στα καθήκοντά του περιλαμβάνονται η παροχή εμπειρογνωσίας σχετικά με τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου σε όλα τα όργανα της ΕΕ και η ανάπτυξη εργαλείων για την υποστήριξη της ενσωμάτωσης της ισότητα των φύλων σε όλες τις πολιτικές της ΕΕ.

Εμβέλεια και τρόπος προσέγγισης του ελέγχου

15

Ο έλεγχός μας επικεντρώθηκε στο κατά πόσον η διάσταση του φύλου είχε συνεκτιμηθεί στον προϋπολογισμό της ΕΕ την περίοδο μεταξύ Φεβρουαρίου 2014 και Φεβρουαρίου 2021. Λαμβάνει υπόψη το ενδιαφέρον που έχουν εκφράσει τα κύρια ενδιαφερόμενα μέρη για το ζήτημα αυτό και αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην παρούσα συγκυρία, καθώς η Επιτροπή δημοσίευσε πρόσφατα μια νέα στρατηγική για την ισότητα των φύλων. Είναι επίσης επίκαιρος, επειδή είναι σημαντικά τα ενωσιακά κεφάλαια που θα δαπανηθούν βάσει του νέου ΠΔΠ 2021‑2027 και του μέσου «Next Generation EU».

16

Αξιολογήσαμε την καταλληλότητα του πλαισίου της Επιτροπής για την προώθηση της ισότητας των φύλων μέσω της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου στον προϋπολογισμό της ΕΕ. Σε αυτό περιλαμβάνονταν το έγγραφο με τίτλο «Στρατηγική δέσμευση για την ισότητα των φύλων 2016‑2019» και το θεσμικό πλαίσιο της Επιτροπής 2014‑2019¹⁵. Αναλύσαμε επίσης τους ρόλους και τις αρμοδιότητες της Επιτροπής 2019‑2024¹⁶ και τη νέα στρατηγική για την ισότητα των φύλων για την περίοδο 2020‑2025.

17

Αξιολογήσαμε επίσης αν η ισότητα των φύλων είχε ληφθεί καταλλήλως υπόψη στον κύκλο του προϋπολογισμού της ΕΕ. Επικεντρωθήκαμε στο ΠΔΠ 2014‑2020, μεταξύ άλλων δε στους μεμονωμένους ετήσιους προϋπολογισμούς της ΕΕ αυτής της περιόδου, καθώς και στις συναφείς εκθέσεις. Αναλύσαμε επίσης ορισμένες από τις βασικές χρηματοδοτικές προτάσεις της Επιτροπής που συνδέονται με το ΠΔΠ 2021‑2027 και το μέσο «Next Generation EU».

18

Αξιολογήσαμε κατά πόσον η ισότητα των φύλων είχε ενσωματωθεί σε συγκεκριμένα ενωσιακά χρηματοδοτικά προγράμματα. Ο έλεγχός μας κάλυψε το Erasmus+, καθώς και τρία από τα πέντε προγράμματα που εμπίπτουν στα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία (ΕΔΕΤ): το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ), το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ). Πραγματοποιήσαμε επισκόπηση εγγράφων για 12 προγράμματα δύο κρατών μελών, της Ισπανίας και της Ρουμανίας. Επιλέξαμε τις χώρες αυτές επειδή ικανοποιούσαν ένα ευρύ φάσμα κριτηρίων, όπως η θέση τους στον δείκτη του EIGE, το γεγονός ότι δοκίμασαν την εργαλειοθήκη του EIGE για την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στους προϋπολογισμούς τους, το ύψος της χρηματοδότησης που έλαβαν από τα ΕΔΕΤ και η σχετική σημασία αυτής της χρηματοδότησης ως ποσοστό του ΑΕΕ.

19

Αναθέσαμε επί συμβάσει σε ανεξάρτητο εμπειρογνώμονα την αξιολόγηση της συνεκτίμησης της ισότητας των φύλων στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Εγγυήσεων (ΕΓΤΕ). Ο εμπειρογνώμονας αυτός χρησιμοποίησε τέσσερις περιπτωσιολογικές μελέτες· από την Ισπανία, την Ιρλανδία, τη Ρουμανία και τη Σουηδία. Οι μελέτες αυτές επιλέχθηκαν βάσει κριτηρίων όπως η γεωγραφική ισορροπία και τα διαφορετικά χαρακτηριστικά των γεωργικών εκμεταλλεύσεων σε κάθε χώρα.

20

Λαμβανόμενα ως σύνολο τα επιλεγέντα ταμεία αντιστοιχούν στο 66 % του ΠΔΠ 2014‑2020 (1 087 δισεκατομμύρια ευρώ).

21

Μολονότι παραθέτουμε ορισμένα παραδείγματα που αφορούν την αναπτυξιακή βοήθεια, ο τομέας αυτός δεν εμπίπτει στην εμβέλεια του εν προκειμένω ελέγχου. Στην ειδική έκθεσή μας σχετικά με την ανθρωπιστική βοήθεια της ΕΕ για την εκπαίδευση¹⁷ περιλαμβανόταν ανάλυση σχετικά με τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου στον τομέα αυτό. Ο έλεγχός μας δεν περιέλαβε πολιτικές μη σχετιζόμενες με τα χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ (όπως μέτρα για τη βελτίωση της εκπροσώπησης των γυναικών σε θέσεις διοικητικών στελεχών στην Επιτροπή) ή ρυθμιστικά μέτρα (όπως η οδηγία για την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής). Επίσης δεν κάλυψε στοχευμένες δράσεις (όπως προγράμματα για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών).

22

Οι συναφέστερες με τον εν προκειμένω έλεγχο γενικές διευθύνσεις (ΓΔ) της Επιτροπής ήταν η ΓΔ JUST, η ΓΔ BUDG και οι ΓΔ που ήταν κυρίως αρμόδιες για τα ενωσιακά χρηματοδοτικά προγράμματα που επιλέξαμε. Για το ΕΓΤΕ και το ΕΓΤΑΑ αρμόδια ΓΔ ήταν η ΓΔ AGRI, για το ΕΤΠΑ η ΓΔ REGIO, για το ΕΚΤ η ΓΔ EMPL και για το Erasmus+ η ΓΔ EAC. Σημαντική για τον έλεγχό μας ήταν επίσης η Γενική Γραμματεία της Επιτροπής, όπως και η Eurostat και το EIGE.

23

Ως κριτήρια του ελέγχου χρησιμοποιήσαμε τη σχετική νομοθεσία και τις διεθνείς δεσμεύσεις της ΕΕ (σημείο 09), καθώς και κατευθυντήριες γραμμές και οδηγίες προερχόμενες από την Επιτροπή, τα κράτη μέλη και το EIGE. Χρησιμοποιήσαμε επίσης τα γενικώς αποδεκτά κριτήρια που έχουν αναπτύξει διάφοροι διεθνείς οργανισμοί, ιδίως δε το Συμβούλιο της Ευρώπης και ο ΟΟΣΑ.

Παρατηρήσεις

Η Επιτροπή δεν διαθέτει ακόμη πλήρως αποτελεσματικό πλαίσιο για την υποστήριξη της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου στον προϋπολογισμό της ΕΕ

24

Στην παρούσα ενότητα εξετάζουμε το πλαίσιο που εφαρμόζει η Επιτροπή για την υλοποίηση της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου στον προϋπολογισμό της ΕΕ. Στο γράφημα 4 παρουσιάζονται τα βασικά προαπαιτούμενα ενός πλαισίου που υποστηρίζει τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου, όπως αυτά περιγράφονται από τον ΟΟΣΑ και το Συμβούλιο της Ευρώπης και έχουν μεταφερθεί στο περιβάλλον της Επιτροπής.

Η στρατηγική της Επιτροπής για την ισότητα των φύλων δεν προάγει επαρκώς τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου

25

Αξιολογήσαμε κατά πόσον υπήρχε μια κατάλληλη στρατηγική για την ισότητα των φύλων, η οποία να προβλέπει, μεταξύ άλλων, τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιήσαμε τα κριτήρια που αναφέρονται στο γράφημα 4.

Για την περίοδο 2016‑2019, η Επιτροπή αντικατέστησε την προηγούμενη στρατηγική της για την ισότητα των φύλων με ένα έγγραφο μη δεσμευτικής ισχύος

26

Όταν η Επιτροπή εκπονούσε το στρατηγικό πλαίσιο της ΕΕ για την ισότητα των φύλων για το 2016 και εξής, πολλά ενδιαφερόμενα μέρη τής ζήτησαν να καθορίσει τους στόχους της ως προς την ισότητα των φύλων υπό τη μορφή στρατηγικής. Βλέπε γράφημα 5.

27

Και οι τρεις στρατηγικές για την ισότητα των φύλων που εκπονήθηκαν από το 1996, όταν η Επιτροπή δεσμεύθηκε επισήμως για τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου (σημείο 12), εγκρίθηκαν από το Σώμα των Επιτρόπων με τη μορφή ανακοινώσεων της Επιτροπής. Ωστόσο, η Επιτροπή 2014‑2019 δεν καθόρισε τους στόχους της σχετικά με την ισότητα των φύλων σε στρατηγική που δημοσιεύθηκε με τη μορφή ανακοίνωσης. Αντ’ αυτού, η ΓΔ JUST τους διατύπωσε σε αυτοτελές έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της (SWD), με τον τίτλο «Στρατηγική δέσμευση της Επιτροπής για την ισότητα των φύλων 2016‑2019»¹⁸. Τα SWD είναι αμιγώς ενημερωτικά έγγραφα, που δεν δεσμεύουν την Επιτροπή ούτε νομικά ούτε πολιτικά.

28

Τα συνακόλουθα αιτήματα των ενδιαφερόμενων μερών για αναβάθμιση της ισχύος του εγγράφου με την έκδοση σχετικής ανακοίνωσης δεν εισακούστηκαν. Βλέπε και πάλι γράφημα 5.

29

Η Επιτροπή δικαιολόγησε αυτή την απόφαση αναφερόμενη στην πολιτική της για μη έκδοση ανακοινώσεων στην περίπτωση τομεακών στρατηγικών. Ωστόσο, επισημαίνουμε ότι η Επιτροπή έχει εγκρίνει άλλες στρατηγικές διαμέσου ανακοίνωσης¹⁹. Σύμφωνα με αξιολόγηση του εγγράφου στρατηγικής δέσμευσης για την περίοδο 2016‑2019, στην οποία προέβη η Επιτροπή το 2019²⁰, η εξαγγελία μιας δέσμευσης μέσω SWD αποτελούσε πολιτική υποβάθμιση σε σχέση με την προηγούμενη στρατηγική, περιορίζοντας κατά συνέπεια τον αντίκτυπό της. Παρόμοιο ήταν το συμπέρασμα που διατύπωσε το 2019 η Επίτροπος που ήταν αρμόδια για την Δικαιοσύνη, τους Καταναλωτές και την Ισότητα των φύλων την περίοδο 2014‑2019²¹.

Το έγγραφο «Στρατηγική δέσμευση της Επιτροπής για την ισότητα των φύλων 2016-2019» δεν περιλάμβανε σχέδιο για την υλοποίηση και την παρακολούθηση της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου

30

Το έγγραφο στρατηγικής δέσμευσης για την περίοδο 2016‑2019 δεν περιλάμβανε σχέδιο υλοποίησης της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου. Απαιτούσε μεν η ισότητα των φύλων να λαμβάνεται υπόψη στις εκτιμήσεις επιπτώσεων και στις αξιολογήσεις, χωρίς ωστόσο να θέτει δείκτες για την παρακολούθηση της προόδου. Δεν περιλάμβανε άλλες δράσεις που να αποσκοπούν στην υλοποίηση της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου, όπως τη συλλογή χωριστών κατά φύλο δεδομένων, την ενσωμάτωση σχετικών με το φύλο στόχων σε όλα τα ενωσιακά προγράμματα ή τη συναφή επιμόρφωση. Το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που συνόδευε την προηγούμενη στρατηγική 2010‑2015 περιλάμβανε όλες τις προαναφερόμενες δράσεις²².

31

Οι διαβουλεύσεις²³ που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της εκπόνησης του εγγράφου στρατηγικής δέσμευσης για την περίοδο 2016‑2019 κατέληξαν σε μια σειρά συγκεκριμένων προτάσεων για δράση: παραδείγματος χάριν, ανάλυση βάσει φύλου των πολιτικών της ΕΕ, περαιτέρω πρόοδο με την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στον προϋπολογισμό της ΕΕ, πλήρη αξιοποίηση της εμπειρογνωσίας του EIGE και παροχή επιμόρφωσης σχετικά με την ισότητα των φύλων σε όλους τους υπαλλήλους της Επιτροπής. Ωστόσο, καμία από αυτές δεν περιλήφθηκε στο τελικό έγγραφο. Η Επιτροπή υποστήριξε ότι αυτό οφειλόταν στο γεγονός ότι επρόκειτο απλώς για έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της, το οποίο δεν τη δεσμεύει ούτε νομικά ούτε πολιτικά.

32

Το έγγραφο στρατηγικής δέσμευσης για την περίοδο 2016‑2019 απαιτεί από τη ΓΔ JUST την κατάρτιση εσωτερικών εκθέσεων υλοποίησης και τη δημοσίευση ετήσιων εκθέσεων προόδου. Κανένα από αυτά τα έγγραφα δεν κατέστησε δυνατή την παρακολούθηση της υλοποίησης της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου. Αντί των εσωτερικών εκθέσεων υλοποίησης, η ΓΔ JUST κατάρτισε εσωτερικούς πίνακες. Ωστόσο, δεν επικύρωσε τις συλλεγείσες πληροφορίες, ούτε τις κοινοποίησε πέραν των μελών μιας διυπηρεσιακής ομάδας για την ισότητα των φύλων (ISG), στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι των ΓΔ. Οι ετήσιες εκθέσεις προόδου σχετικά με την ισότητα των φύλων – «Εκθέσεις για την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών στην ΕΕ» – περιλάμβαναν πραγματολογικές πληροφορίες προερχόμενες από τις διάφορες ΓΔ, ιδίως σχετικά με τις στοχευμένες δράσεις. Η Επιτροπή θεώρησε αυτές τις ετήσιες εκθέσεις ως μέσο επικοινωνίας με τους πολίτες και την κοινωνία των πολιτών, και όχι ως εργαλείο παρακολούθησης.

33

Η Επιτροπή δεν παρακολουθούσε τη συνολική πρόοδο ως προς τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου. Το Συμβούλιο και το EIGE κατάρτισαν σύνολο δεικτών για την τακτική παρακολούθηση της υλοποίησης των δεσμεύσεων της ΕΕ για συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου στο πλαίσιο της Διακήρυξης και της Πλατφόρμας Δράσης του Πεκίνου. Οι δείκτες αυτοί σχεδιάστηκαν για τα κράτη μέλη μόνο. Η Eurostat έχει ορίσει μια σειρά δεικτών για την παρακολούθηση της προόδου της ΕΕ προς την επίτευξη των ΣΒΑ, παρουσιάζει δε σχετικά στοιχεία κάθε χρόνο. Ωστόσο, στους δείκτες αυτούς δεν περιλαμβάνεται ο ειδικός δείκτης που προτείνουν τα Ηνωμένα Έθνη για την παρακολούθηση της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου στο πλαίσιο του ΣΒΑ 5.

Η νέα στρατηγική για την ισότητα των φύλων 2020-2025 ενίσχυσε μεν περαιτέρω τη δέσμευση της Επιτροπής για συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου, εξακολουθούν ωστόσο να μην υπάρχουν ειδικές δράσεις

34

Τον Μάρτιο του 2020, το Σώμα των Επιτρόπων για την περίοδο 2019‑2024 ενίσχυσε περαιτέρω τη δέσμευση της Επιτροπής για συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου εγκρίνοντας τη στρατηγική για την ισότητα των φύλων 2020‑2025 υπό τη μορφή ανακοίνωσης της Επιτροπής²⁴. Βλέπε γράφημα 6.

35

Στη στρατηγική για την ισότητα των φύλων 2020‑2025 αναφέρεται ότι η Επιτροπή «θα ενισχύσει τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου συμπεριλαμβάνοντάς τη συστηματικά σε όλα τα στάδια του σχεδιασμού πολιτικής σε κάθε τομέα δραστηριοτήτων της ΕΕ, τόσο εσωτερικών όσο και εξωτερικών». Ωστόσο, όπως και το έγγραφο στρατηγικής δέσμευσης 2016‑2019 (σημείο 30), η στρατηγική αυτή δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένες δράσεις για τη συστηματική συνεκτίμηση της ισότητας των φύλων σε όλους τους τομείς πολιτικής της ΕΕ.

Το θεσμικό πλαίσιο της Επιτροπής μπορεί μεν να ενισχύεται, ωστόσο δεν υποστηρίζει ακόμη πλήρως την υλοποίηση της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου

36

Αξιολογήσαμε κατά πόσον η Επιτροπή διέθετε θεσμικό πλαίσιο κατάλληλο για την υποστήριξη της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου. Χρησιμοποιήσαμε τα κριτήρια που αναφέρονται στο γράφημα 4.

Η Επιτροπή 2014-2019 δεν έθεσε σε εφαρμογή τους αναγκαίους μηχανισμούς που θα εξασφάλιζαν την υλοποίηση και την παρακολούθηση της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου

37

Από το 2010, η μονάδα της Επιτροπής που ήταν αρμόδια για ζητήματα που συνδέονταν με την ισότητα των φύλων υπαγόταν στη ΓΔ JUST. Ωστόσο, η εντολή της Επιτρόπου Δικαιοσύνης, Καταναλωτών και Ισότητας των Φύλων για την περίοδο 2014‑2019 δεν περιλάμβανε στους στόχους της την καθοδήγηση και την παρακολούθηση της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου σε ολόκληρη την Επιτροπή. Η συνεκτίμηση της διάστασης αυτής δεν αποτελούσε ούτε στόχο στα σχέδια στρατηγικής και διαχείρισης της ΓΔ JUST για την περίοδο μεταξύ 2016 και 2020. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με την περίοδο 2009‑2014, κατά την οποία η Επίτροπος που ήταν αρμόδια για τον συγκεκριμένο τομέα πολιτικής περιέλαβε στόχο αναφερόμενο στη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου, ενώ και η ίδια η ΓΔ JUST είχε θέσει και αυτή ως ειδικό στόχο της την προώθηση της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου.

38

Ως προς τις άλλες ΓΔ της Επιτροπής, μόνο το σχέδιο στρατηγικής της ΓΔ DEVCO περιλάμβανε στόχους που αφορούσαν την ενσωμάτωση της ισότητας των φύλων στον υπό την αρμοδιότητά της τομέα πολιτικής. Βλέπε πλαίσιο 1. Η εντολή του Επιτρόπου Προϋπολογισμού 2014‑2019 και οι στόχοι της ΓΔ BUDG δεν περιλάμβαναν αναφορά στη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου στον προϋπολογισμό της ΕΕ. Ούτε η Γενική Γραμματεία θεωρούσε τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου ως στόχο στο πλαίσιο του συντονισμού των διαφόρων πολιτικών.

39

Οι ΓΔ δεν υποχρεούνταν να ορίζουν υπαλλήλους ή μονάδες με αρμοδιότητα την υποστήριξη της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου σε επίπεδο πολιτικής. Πολύ λίγες ΓΔ είχαν αναθέσει σε υπαλλήλους, μονάδα ή τομέα τους ρητή αρμοδιότητα σε ζητήματα ισότητας των φύλων, μολονότι οι περισσότερες ΓΔ είχαν υπαλλήλους επιφορτισμένους να συμμετέχουν στην ISG που υπαγόταν στην αρμοδιότητα της ΓΔ JUST. Στην αξιολόγηση του εγγράφου στρατηγικής δέσμευσης 2016‑2019, που πραγματοποιήθηκε το 2019 για λογαριασμό της Επιτροπής, συνιστάτο η ανάληψη ρόλου ευθύνης από ανώτερους υπαλλήλους για την καθοδήγηση σε ζητήματα φύλου και η συνεργασία τους με τη ΓΔ JUST.

40

Η Επιτροπή δεν απαιτούσε από τις ΓΔ της την έγκριση σχεδίου υλοποίησης της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου. Αντ’ αυτού, το 2015, η Επίτροπος Δικαιοσύνης, Καταναλωτών και Ισότητας των Φύλων απηύθυνε επιστολή σε όλους τους άλλους Επιτρόπους ζητώντας τους να την ενημερώσουν σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο αυτοί προέβλεπαν να λάβουν υπόψη την ισότητα των φύλων στα χαρτοφυλάκιά τους.

41

Το έγγραφο στρατηγικής δέσμευσης 2016‑2019 ανέθεσε τον ρόλο της παρακολούθησης και του συντονισμού της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου, για ολόκληρη την Επιτροπή, στην ISG, η οποία, ωστόσο, δεν διέθετε τις εξουσίες που απαιτούνταν για την αποτελεσματική διεκπεραίωση του ρόλου της. Ορισμένα μέλη της ISG ήταν επισήμως υπεύθυνα για την ισότητα των φύλων στο πλαίσιο της οικείας ΓΔ. Στην αξιολόγηση που πραγματοποίησε το 2019 η Επιτροπή συνιστούσε τη βελτίωση του συντονισμού μεταξύ των ΓΔ και της ISG, προκειμένου η ισότητα των φύλων να ενσωματωθεί με μεγαλύτερη συνέπεια στη χάραξη των διαφόρων πολιτικών.

42

Το έγγραφο στρατηγικής δέσμευσης 2016‑2019 ανέφερε επίσης ότι η ISG θα έπρεπε να εξετάσει το ενδεχόμενο κατάρτισης έκθεσης το 2017 σχετικά με τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου εντός της Επιτροπής, κάτι που δεν έγινε. Η αξιολόγηση της Επιτροπής του 2019 κατέληγε στο συμπέρασμα ότι επρόκειτο για σημαντική παράλειψη και συνιστούσε έντονα την κατάρτισή της. Η Επιτροπή δεν έχει ακόμη δώσει καμία συνέχεια.

Η Επιτροπή 2014‑2019 δεν παρείχε στις ΓΔ επαρκή επιμόρφωση ή εμπειρογνωσία για την αποτελεσματική υλοποίηση της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου

43

Η Επιτροπή δεν διέθετε στρατηγική επιμόρφωσης στο ζήτημα της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου. Υπήρχε μόνο ένα μη υποχρεωτικό εισαγωγικό μάθημα. Πολύ λίγες ΓΔ –μάλιστα καμία από αυτές που υποβάλαμε σε έλεγχο– προσέφεραν επιμόρφωση σχετικά με την ισότητα των φύλων στο πλαίσιο των τομέων πολιτικής της αρμοδιότητάς τους. Προς διευκόλυνση της εσωτερικής ανταλλαγής πληροφοριών και πρακτικών, η ΓΔ JUST δημιούργησε το 2014 έναν ιστότοπο για τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου, τον οποίο ωστόσο δεν ενημέρωνε τακτικά.

44

Το EIGE επεξεργάζεται εργαλεία προς χρήση από τις δημόσιες αρχές σε διάφορα επίπεδα, περιλαμβανομένου του ενωσιακού (σημείο 13). Έχει αναπτύξει κατευθυντήριες γραμμές και εργαλειοθήκες σχετικά με τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου²⁵, περιλαμβανομένων οδηγιών σχετικά με την ανάλυση και την εκτίμηση επιπτώσεων ως προς το φύλο, την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στον προϋπολογισμό και την επιμόρφωση σχετικά με την ισότητα των φύλων. Στην ειδική έκθεσή μας με θέμα τους οργανισμούς της ΕΕ²⁶, συνιστούσαμε στην Επιτροπή «να διασφαλίζει ότι η τεχνική εμπειρογνωσία και το λοιπό δυναμικό των οργανισμών χρησιμοποιούνται με συνέπεια».

45

Διαπιστώσαμε ότι η Επιτροπή χρησιμοποιούσε ελάχιστα τα εργαλεία και την εμπειρογνωσία του EIGE σχετικά με τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου, ιδίως όσον αφορά την ενσωμάτωσή της στον προϋπολογισμό. Παραδείγματος χάριν, το 2019, το EIGE ανέπτυξε εργαλειοθήκη για την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στα ΕΔΕΤ της περιόδου 2021‑2027. Η εργαλειοθήκη περιλάμβανε σύστημα παρακολούθησης των κεφαλαίων που διατίθενται για την ισότητα των φύλων, το οποίο δοκίμασαν αρκετά κράτη μέλη. Μολονότι η Επιτροπή εξέφρασε την ικανοποίησή της για την εργαλειοθήκη, συνέστησε εντόνως στο EIGE να μη δημοσιεύσει το σύστημα παρακολούθησης μαζί με το υπόλοιπο περιεχόμενό της²⁷. Την περίοδο που το EIGE ανέπτυσσε το εν λόγω εργαλείο, η Επιτροπή συγκρότησε υποομάδα που θα παρακολουθούσε τις σχετικές με την ισότητα των φύλων δαπάνες, χωρίς τη συμμετοχή του EIGE.

Η Επιτροπή 2019-2024 έχει αποσαφηνίσει τους ρόλους και τις αρμοδιότητες όσον αφορά τη συνεκτίμηση της διάστασης της ισότητας των φύλων

46

Στο πλαίσιο της Επιτροπής 2019‑2024, η Επίτροπος Ισότητας δεν είναι αρμόδια μόνο για την ισότητα των φύλων, αλλά για κάθε είδος ισότητας. Συγκροτήθηκε ειδική ομάδα για την ισότητα με σκοπό την υποστήριξη της Επιτρόπου και τη διευκόλυνση της ενσωμάτωσης δράσεων για την ισότητα σε σχέση με έξι λόγους διακρίσεων: φύλο, φυλετική ή εθνοτική καταγωγή, θρησκεία ή πεποιθήσεις, αναπηρία, ηλικία και γενετήσιο προσανατολισμό. Της ειδικής ομάδας προΐσταται η Γενική Γραμματεία, που είναι αρμόδια και για τη λειτουργία της. Όλες οι ΓΔ κλήθηκαν να ορίσουν έναν συντονιστή ισότητας.

47

Η ειδική ομάδα για την ισότητα είναι υπεύθυνη για την υλοποίηση της συνεκτίμησης της διάστασης της ισότητας στους κόλπους της Επιτροπής. Τον Φεβρουάριο του 2021, η ομάδα απηύθυνε οδηγίες σε όλες τις ΓΔ σχετικά με τη συνεκτίμηση της ισότητας των φύλων κατά τον σχεδιασμό, την εφαρμογή και την αξιολόγηση των πολιτικών και των προγραμμάτων της ΕΕ. Το πρόγραμμα εργασίας του 2020 απαιτεί επίσης τη χάραξη στρατηγικής σχετικά με τη συνεκτίμηση της διάστασης της ισότητας. Το EIGE δεν συμμετέχει στην ειδική ομάδα, ούτε και είχε τακτική επικοινωνία με αυτή κατά τον χρόνο του ελέγχου μας.

48

Οι νέες ρυθμίσεις απονέμουν κεντρικό ρόλο στη Γενική Γραμματεία, η οποία έχει δεσμευθεί να εξασφαλίζει ότι η ισότητα συνεκτιμάται κατά τη χάραξη πολιτικής. Η ΓΔ BUDG είναι το κεντρικό τμήμα της Επιτροπής που είναι αρμόδιο για τη διαχείριση του προϋπολογισμού της ΕΕ καθ’ όλο τον ετήσιο και τον πολυετή κύκλο. Στα καθήκοντά της περιλαμβάνονται η πρωτοβουλία του στρατηγικού και δημοσιονομικού προγραμματισμού και της ετήσιας διαδικασίας του προϋπολογισμού, καθώς και η κατάρτιση εκθέσεων σχετικά με την εκτέλεση του προϋπολογισμού²⁸. Ως εκ τούτου, μπορεί να διαδραματίσει βασικό ρόλο στη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου κατά την κατάρτιση του προϋπολογισμού της ΕΕ. Παρ’ όλα αυτά, δεν της έχουν ανατεθεί συγκριτικά σημαντικές αρμοδιότητες.

Ο κύκλος του προϋπολογισμού της ΕΕ δεν λάμβανε καταλλήλως υπόψη την ισότητα των φύλων

49

Στην παρούσα ενότητα εξετάζουμε κατά πόσον η Επιτροπή συνεκτίμησε την ισότητα των φύλων στον υπάρχοντα κύκλο του προϋπολογισμού της ΕΕ. Στη συνέχεια αναλύουμε τις τέσσερις δράσεις που παρουσιάζονται στο γράφημα 7.

Η Επιτροπή δεν έδινε ιδιαίτερη σημασία στην ανάλυση βάσει φύλου των πολιτικών και προγραμμάτων που εξετάσαμε

50

Στην εργαλειοθήκη που ανέπτυξε ο ΟΟΣΑ το 2018 περιγράφονται τα κύρια χαρακτηριστικά μια κανονικής ανάλυσης βάσει φύλου. Υπογραμμίζεται η σημασία της διενέργειας τεκμηριωμένων αναλύσεων βάσει φύλου σε όλα τα στάδια του κύκλου πολιτικής. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στις εκτιμήσεις αναγκών και επιπτώσεων ως προς το φύλο (σημείο 06).

51

Δεδομένου ότι οι ετήσιοι προϋπολογισμοί της ΕΕ εμπίπτουν εντός ενός επταετούς ΠΔΠ, είναι σημαντικό η ισότητα των φύλων να συνεκτιμάται κατά την κατάρτιση αυτού του ΠΔΠ. Η γενική νομοθετική πρόταση για το ΠΔΠ συνοδεύεται από τομεακές προτάσεις που καλύπτουν τα κύρια χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ. Στο πλαίσιο του θεματολογίου για τη βελτίωση της νομοθεσίας της Επιτροπής, οι προτάσεις αυτές αποτελούν αντικείμενο εκτίμησης επιπτώσεων.

52

Αξιολογήσαμε κατά πόσον οι τομεακές προτάσεις που κάλυπταν τα χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ που ελέγξαμε και ενέπιπταν στα ΠΔΠ 2014‑2020 και 2021‑2027 περιείχαν, στις οκτώ εκτιμήσεις επιπτώσεων που τις συνόδευαν, ανάλυση βάσει φύλου. Ελέγξαμε επίσης κατά πόσον οι γενικές νομοθετικές προτάσεις για τα ΠΔΠ και το σχέδιο ανάκαμψης «Next Generation EU» περιλάμβαναν απαίτηση για συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου.

53

Κατά τη διενέργεια εκτιμήσεων επιπτώσεων, η Επιτροπή εφαρμόζει τις οικείες κατευθυντήριες οδηγίες για την εκτίμηση των πιθανών οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεων των νομοθετικών προτάσεων. Οι κατευθυντήριες οδηγίες που εφαρμόστηκαν για το ΠΔΠ 2014‑2020²⁹ περιέχουν καθοδήγηση σχετικά με τον προσδιορισμό και την εκτίμηση των επιπτώσεων της προτεινόμενης νομοθεσίας ως προς το φύλο. Οι εκτιμήσεις επιπτώσεων που εξετάσαμε δεν περιείχαν τέτοια εκτίμηση. Περιλάμβαναν ορισμένες αναφορές στην ισότητα των φύλων, αλλά δεν αποτελούσαν κανονική ανάλυση βάσει φύλου (σημείο 06).

54

Οι κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής σχετικά με τις εκτιμήσεις επιπτώσεων για το ΠΔΠ 2021‑2027³⁰ συνιστούν η διάσταση της ισότητας των φύλων να συνεκτιμάται κατά τη χάραξη των διαφόρων πολιτικών, ωστόσο μόνον όταν αυτό είναι «αναλογικό». Από τις οκτώ εκτιμήσεις επιπτώσεων που αναλύσαμε, αυτή που αφορούσε το ΕΚΤ+ περιείχε μια περιορισμένη ανάλυση βάσει φύλου, ενώ η εκτίμηση επιπτώσεων που αναφερόταν στην ΚΓΠ περιείχε σύντομη περιγραφή της κατάστασης των γυναικών στις αγροτικές περιοχές. Καμία από τις υπόλοιπες δεν διευκρίνιζε τον λόγο για τον οποίο η διενέργεια μιας τέτοιας ανάλυσης δεν θα ήταν «αναλογική». Σε ανάλυση του οργάνου της Επιτροπής που είναι επιφορτισμένο με την αξιολόγηση της ποιότητας των εκτιμήσεων επιπτώσεων (επιτροπή ρυθμιστικού ελέγχου) επιβεβαιώνεται πόσο σπάνιες είναι οι αναφορές στην ισότητα των φύλων στις εκτιμήσεις επιπτώσεων. Το 2017 και το 2018, μόνο 6 από τις 129 εκτιμήσεις επιπτώσεων που έλεγξε η επιτροπή ρυθμιστικού ελέγχου αναφέρονταν στην ισότητα των φύλων.

55

Οι γενικές νομοθετικές προτάσεις της Επιτροπής για αμφότερα τα ΠΔΠ αναφέρονταν στη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου ή στην «ισότητα» πολύ γενικά και μόνο σε σχέση με τον τομέα πολιτικής της δικαιοσύνης. Η πρόταση σχετικά με το μέσο «Next Generation EU» μόνο σε ένα σημείο υπογραμμίζει τη σημασία των μέτρων για την ισότητα των φύλων. Επισημαίνει ορισμένες επιπτώσεις της κρίσης COVID-19 στις γυναίκες, αναφέροντας, λόγου χάριν, ότι η κρίση ήταν ιδιαίτερα δύσκολη για τις μονογονεϊκές οικογένειες, στο 85 % των οποίων ο γονέας είναι γυναίκα.

56

Σημειώνουμε ότι υπάρχει η δέσμευση η ισότητα των φύλων να συνεκτιμάται στο πλαίσιο του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, που αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος του μέσου «Next Generation EU». Τα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας θα πρέπει να διευκρινίζουν με ποιον τρόπο τα προτεινόμενα μέτρα αναμένεται να συμβάλουν στην ισότητα των φύλων και στις ίσες ευκαιρίες για όλους, καθώς και τον τρόπο ενσωμάτωσης αυτών των στόχων. Η αξιολόγηση των σχεδίων αυτών από την Επιτροπή θα καλύπτει επίσης τη συμβολή τους στην κοινωνική ανθεκτικότητα των κρατών μελών, καθώς και το κατά πόσον αυτά θα μετριάζουν αποτελεσματικά τις κοινωνικές επιπτώσεις της κρίσης COVID-19. Βάσει αυτής της αξιολόγησης, τα σχέδια θα εγκρίνονται από το Συμβούλιο. Η από μέρους της Επιτροπής έκθεση υλοποίησης του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, που θα υποβληθεί στα μέσα του 2022, θα περιλαμβάνει αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο τα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας των κρατών μελών θα έχουν συμβάλει στην αντιμετώπιση των ανισοτήτων μεταξύ γυναικών και ανδρών. Ωστόσο, όπως επισημαίνουμε στη γνώμη μας σχετικά με τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας³¹, η απουσία κοινών δεικτών θα δυσχεράνει την παρακολούθηση και τη μεταπαρακολούθηση των αποτελεσμάτων, μεταξύ άλλων δε στο ζήτημα της ισότητας των φύλων.

57

Για να είναι δυνατή η εκπόνηση κανονικής ανάλυση βάσει φύλου, αλλά και προκειμένου να μπορούν να αναπτύξουν κατάλληλες και τεκμηριωμένες πολιτικές, οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής πρέπει να έχουν πρόσβαση σε στατιστικά στοιχεία που αντικατοπτρίζουν επακριβώς τις διαφορές και τις ανισότητες μεταξύ των φύλων. Οι στατιστικές αυτές βοηθούν στη διαπίστωση του αντικτύπου των πολιτικών, αναδεικνύουν τους τομείς όπου μπορούν να γίνουν περισσότερα για τον περιορισμό των αποκλίσεων μεταξύ των φύλων³² και καθιστούν δυνατή τη μέτρηση των διαφορών μεταξύ γυναικών και ανδρών από την άποψη ποικίλων κοινωνικών και οικονομικών διαστάσεων³³.

58

Ως εκ τούτου, εξετάσαμε τη διαθεσιμότητα δεδομένων και στατιστικών βάσει στοιχείων κατανεμημένων μεταξύ γυναικών και ανδρών (ή «χωριστών κατά φύλο»). Η Eurostat, η στατιστική υπηρεσία της ΕΕ, παράγει χωριστά κατά φύλο δεδομένα προερχόμενα από σχεδόν τα δύο τρίτα των 2 786 συνόλων δεδομένων που υπάρχουν σχετικά με τους βασικούς τομείς της κοινωνικής πολιτικής της ΕΕ³⁴. Επίσης, παρέχει χωριστές κατά φύλο πληροφορίες σχετικά με ορισμένους άλλους ενωσιακούς τομείς πολιτικής, αν και όχι για όλους: λόγου χάριν, χωριστά κατά φύλο στοιχεία δεν υπάρχουν σχετικά με τον αριθμό επιβατών στα μέσα μεταφοράς. Η Επιτροπή διαθέτει επίσης πύλη διά της οποίας παρέχεται στο κοινό πρόσβαση σε δεδομένα που δημοσιεύουν τα θεσμικά και λοιπά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης³⁵. Από τα 15 749 σύνολα δεδομένων που είναι διαθέσιμα στην πύλη, περί το ένα τέταρτο ανήκουν στην κατηγορία «Πληθυσμός και κοινωνία» (Population and society), έναν τομέα που συνδέεται άμεσα με τις στατιστικές κατά φύλο. Περίπου τα μισά από αυτά τα δεδομένα διαχωρίζονται κατά φύλο. Το EIGE παράγει στατιστικές κατά φύλο, περιλαμβανομένου ενός δείκτη ισότητας των φύλων (σημείο 04). Η βάση στατιστικών δεδομένων για τα φύλα του EIGE (Gender Statistics Database) περιέχει στοιχεία για 1 888 δείκτες.

59

Θεωρούμενες στο σύνολό τους, οι πηγές αυτές παρέχουν πρόσβαση σε ένα μεγάλο όγκο χωριστών κατά φύλο δεδομένων. Παρ’ όλα αυτά, για τα ταμεία που εξετάσαμε, δεν εντοπίσαμε ιδιαίτερα στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η Επιτροπή είχε κάνει συστηματική χρήση των δεδομένων αυτών σε αναλύσεις βάσει φύλου. Από τις εκτιμήσεις επιπτώσεων που εξετάσαμε για αμφότερα τα ΠΔΠ, μόνο σε μία (η σχετική με το ΕΚΤ+³⁶) είχε γίνει μία αναφορά σε διαφορές λόγω φύλου, αφήνοντας να εννοηθεί ότι είχαν χρησιμοποιηθεί χωριστά κατά φύλο στοιχεία.

Η Επιτροπή καθόρισε λίγους στόχους ρητά συνδεδεμένους με το φύλο

60

Σύμφωνα με την εργαλειοθήκη του ΟΟΣΑ, του 2018, οι κυβερνήσεις οφείλουν να καθορίζουν στόχους επιδόσεων συνδεόμενους με το φύλο σε όλους τους τομείς πολιτικής, ώστε να είναι σε θέση να παρακολουθούν την πρόοδο προς την επίτευξη των τιμών-στόχου για την ισότητα των φύλων. Μολονότι ο δημοσιονομικός κανονισμός που διέπει τον γενικό προϋπολογισμό της ΕΕ περιέχει ειδικές απαιτήσεις για στόχους που συνδέονται με το φύλο, δεν προβλέπει γενική απαίτηση για τον καθορισμό στόχων σε επίπεδο προγράμματος.

61

Οι στόχοι των προγραμμάτων απαριθμούνται στις «προγραμματικές δηλώσεις». Πρόκειται για εκθέσεις που επισυνάπτονται στο ετήσιο σχέδιο προϋπολογισμού και παρέχουν πληροφορίες σχετικά με την πρόοδο που σημειώθηκε τα προηγούμενα έτη ως προς την επίτευξη των στόχων των προγραμμάτων. Αξιολογήσαμε κατά πόσον από τις προγραμματικές δηλώσεις που συνόδευαν τα ετήσια σχέδια προϋπολογισμών υπό το ΠΔΠ 2014‑2020 προέκυπτε η χρήση στόχων που συνδέονταν με τη διάσταση του φύλου στους διάφορους τομείς πολιτικής. Για το ΠΔΠ 2021‑2027, εξετάσαμε τις νομοθετικές προτάσεις για διάφορα προγράμματα, προκειμένου να εξακριβώσουμε κατά πόσον περιλάμβαναν στόχους που συνδέονταν με τη διάσταση του φύλου.

62

Από τα 58 προγράμματα δαπανών που περιλαμβάνονται στο ΠΔΠ 2014‑2020, τέσσερα –Δικαιώματα, Ισότητα και Ιθαγένεια (REC), Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ), Erasmus+ και πρόγραμμα για την Υγεία– ανέφεραν ρητά την προώθηση της ισότητας των φύλων ως έναν από τους στόχους τους. Οι προτάσεις της Επιτροπής για το πρόγραμμα REC (που μετονομάστηκε σε πρόγραμμα «Πολίτες, ισότητα, δικαιώματα και αξίες») και το ΕΚΤ+ ήταν τα μόνο προγράμματα υπό το ΠΔΠ 2021‑2027 που περιλάμβαναν στόχους που αναφέρονταν ρητά στην ισότητα των φύλων.

Η Επιτροπή δεν παρακολουθούσε αποτελεσματικά τη συμβολή του προϋπολογισμού της ΕΕ στην επίτευξη της ισότητας των φύλων

63

Η εργαλειοθήκη που ανέπτυξε ο ΟΟΣΑ το 2018 επισημαίνει ότι οι μηχανισμοί παρακολούθησης καθιστούν δυνατή την αξιολόγηση της προόδου, τη βελτίωση της διαδικασίας λήψης αποφάσεων και την αναπροσαρμογή προγραμμάτων και στόχων για την επίτευξη μεγαλύτερου αντικτύπου. Ο δημοσιονομικός κανονισμός της ΕΕ ορίζει ότι η επίτευξη των στόχων πρέπει να παρακολουθείται μέσω δεικτών επιδόσεων.

64

Η Επιτροπή δημοσιεύει στοιχεία σχετικά με τους δείκτες επιδόσεων στις προγραμματικές δηλώσεις. Οι δείκτες αυτές καθορίζονται στη νομοθεσία που διέπει τα προγράμματα ή στο συναφές παράγωγο δίκαιο. Αξιολογήσαμε κατά πόσον οι προγραμματικές δηλώσεις στο ΠΔΠ 2014‑2020 περιλάμβαναν δείκτες για την παρακολούθηση της επίτευξης των στόχων που συνδέονταν με τη διάσταση του φύλου.

65

Οι προγραμματικές δηλώσεις που δημοσιεύθηκαν το 2020 και κάλυπταν 58 προγράμματα δαπανών περιείχαν άνω των 1 000 δεικτών. Εξ αυτών 29 δείκτες από πέντε προγράμματα αφορούσαν την ισότητα των φύλων. Οι δείκτες αυτοί μετρούν τις αλλαγές που συνδέονται με το φύλο και συντελούνται με την πάροδο του χρόνου, όπως για παράδειγμα τις μισθολογικές διαφορές μεταξύ των δύο φύλων. Δεκαεννέα βασίζονταν επίσης σε χωριστά κατά φύλο δεδομένα, όπως στο ποσοστό απασχόλησης κατά φύλο. Τα προγράμματα αυτά αντιστοιχούν στο 21,7 % των συνολικών κεφαλαίων του ΠΔΠ 2014‑2020. Βλέπε γράφημα 8. Στις προτάσεις της Επιτροπής για το ΠΔΠ 2021‑2027, εντοπίσαμε ότι είχαν διατηρηθεί μόνο 10 από τους 29 δείκτες που συνδέονταν με το φύλο.

Ελάχιστες ήταν οι πληροφορίες που δημοσιοποιούσε η Επιτροπή σχετικά με τον συνολικό αντίκτυπο του προϋπολογισμού της ΕΕ στην ισότητα των φύλων

66

Η διάθεση πληροφοριών σχετικά με τον αντίκτυπο του προϋπολογισμού στην ισότητα των φύλων διευκολύνει τη συστηματική εποπτεία και τη λογοδοσία³⁷. Η διάθεση αυτή μπορεί να συνίσταται στη δημοσιοποίηση των ποσών που κατανέμονται και χρησιμοποιούνται για τους στόχους που αφορούν την ισότητα των φύλων και στην παρουσίαση στοιχείων σχετικά με τις επιδόσεις των προγραμμάτων. Κατ’ αυτό τον τρόπο διευκολύνεται ο κοινοβουλευτικός έλεγχος. Βλέπε πλαίσιο 2.

67

Οι δύο βασικές εκθέσεις της Επιτροπής σχετικά με τις επιδόσεις του προϋπολογισμού του ΕΕΣ είναι οι προγραμματικές δηλώσεις, που συνοδεύουν το ετήσιο σχέδιο προϋπολογισμού, και η ετήσια έκθεση για τη διαχείριση και τις επιδόσεις (ΕΕΔΕ) που παρουσιάζεται στο πλαίσιο της ετήσιας διαδικασίας χορήγησης απαλλαγής. Αξιολογήσαμε κατά πόσον, σε αυτές τις δύο εκθέσεις, η Επιτροπή είχε παρουσιάσει στοιχεία σχετικά με τον συνολικό αντίκτυπο του προϋπολογισμού της ΕΕ και των χρηματοδοτικών προγραμμάτων της στην ισότητα των φύλων.

Μολονότι η Επιτροπή παρέθετε περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το φύλο στο παράρτημα που συνόδευε το σχέδιο προϋπολογισμού, η παρουσίασή τους ήταν αποσπασματική

68

Ορισμένες προγραμματικές δηλώσεις περιλαμβάνουν ενότητα με πληροφορίες σχετικά με τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου. Από τις 58 προγραμματικές δηλώσεις που δημοσιεύθηκαν το 2016, το πρώτο έτος παρουσίασης αυτών των πληροφοριών, οι 20 περιλάμβαναν τέτοια ενότητα· όσον αφορά τις προγραμματικές δηλώσεις που δημοσιεύθηκαν το 2020, ο αριθμός αυτός αυξήθηκε σε 34³⁸. Αυτό σημαίνει ότι το 59 % των προγραμματικών δηλώσεων σχετικά με προγράμματα δαπανών, που αντιστοιχούσαν στο 88 % του ΠΔΠ 2014‑2020, περιέχει πλέον ποιοτικές και ποσοτικές πληροφορίες που σχετίζονται με το φύλο.

69

Διαπιστώσαμε, ωστόσο, ότι οι πληροφορίες αυτές χαρακτηρίζονταν από ορισμένες αδυναμίες. Από τις 34 προγραμματικές δηλώσεις που δημοσιεύθηκαν το 2020 και που όντως περιείχαν πληροφορίες σχετιζόμενες με το φύλο, μόνο οι 10 (29 %) περιείχαν οικονομικές εκτιμήσεις σχετικά με τη συμβολή του προϋπολογισμού της ΕΕ στην ισότητα των φύλων. Οι δηλώσεις αυτές αφορούσαν προγράμματα στο πλαίσιο του ΕΚΤ και του ΕΤΠΑ, αλλά όχι του ΕΓΤΕ, του ΕΓΤΑΑ ή του Erasmus+. Ωστόσο, καθώς δεν υπάρχει κοινό σύστημα για την παρακολούθηση των κεφαλαίων που διατίθενται και χρησιμοποιούνται για την ισότητα των φύλων στο πλαίσιο του προϋπολογισμού της ΕΕ, οι ΓΔ χρησιμοποιούσαν διαφορετικές μεθόδους, προκειμένου να εκτιμήσουν τη συμβολή των προγραμμάτων τους στην ισότητα των φύλων. Αυτό σήμαινε ότι δεν ήταν δυνατός ο υπολογισμός της συνολικής συμβολής ολόκληρου του προϋπολογισμού της ΕΕ. Η Επιτροπή παρακολουθεί τη διάθεση και τη χρήση κεφαλαίων που δαπανώνται σε άλλες οριζόντιες πολιτικές. Βλέπε πλαίσιο 3. Αντιθέτως, δεν υπήρχε τέτοιο σύστημα για την ισότητα των φύλων.

70

Στο γράφημα 9 συνοψίζονται οι πληροφορίες που σχετίζονται με το φύλο και παρουσιάζονται στις προγραμματικές δηλώσεις, περιλαμβανομένων των στόχων που αφορούν την ισότητα των φύλων (σημείο 62) των δεικτών (σημείο 65), και των χρηματοοικονομικών εκτιμήσεων (σημείο 69).

71

Στη στρατηγική για την ισότητα των φύλων 2020‑2025, η Επιτροπή δεσμεύεται να εξετάσει το ενδεχόμενο μέτρησης των δαπανών που αφορούν την ισότητα των φύλων σε επίπεδο προγραμμάτων για το ΠΔΠ 2021‑2027. Τον Νοέμβριο του 2020, η Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συμφώνησαν ότι η πρώτη θα ανέπτυσσε μέθοδο για τη μέτρηση των σχετικών δαπανών σε επίπεδο προγραμμάτων για το ΠΔΠ 2021‑2027. Βάσει αυτής της διοργανικής συμφωνίας, μέχρι τον Ιανουάριο του 2023, η Επιτροπή θα εφαρμόσει αυτή τη μέθοδο, δοκιμαστικά ως προς τη σκοπιμότητά της, για ορισμένα υπό κεντρική διαχείριση προγράμματα⁴². Αυτό σημαίνει ότι, μεσοπρόθεσμα, η Επιτροπή δεν θα είναι σε θέση να αποδείξει το ύψος των κεφαλαίων που χρησιμοποιούνται σε όλα τα χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ για την υποστήριξη της ισότητας των φύλων.

Η ΕΕΔΕ περιείχε ελάχιστες πληροφορίες σχετικά με τα αποτελέσματα ως προς την ισότητα των φύλων

72

Η ΕΕΔΕ αποτελεί μέρος της ενοποιημένης δέσμης δημοσιονομικών εκθέσεων και εκθέσεων λογοδοσίας της Επιτροπής⁴³. Αποτελεί στοιχείο καθοριστικής σημασίας για την ετήσια διαδικασία χορήγησης απαλλαγής. Στο τμήμα 1 της ΕΕΔΕ αξιολογείται η πρόοδος που έχει σημειωθεί προς την επίτευξη των διαφόρων στόχων πολιτικής. Στην έκθεσή μας σχετικά με τις επιδόσεις του προϋπολογισμού της ΕΕ⁴⁴, επιστήσαμε την προσοχή στις περιορισμένες πληροφορίες που διατίθενται σχετικά με τη συμβολή των προγραμμάτων δαπανών της ΕΕ στην ισότητα των φύλων.

73

Από τότε που η ΕΕΔΕ⁴⁵ δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά το 2016, η Επιτροπή δεν έχει αναφέρει ποτέ συγκεκριμένα στοιχεία σχετικά με την ισότητα των φύλων ως οριζόντια προτεραιότητα, ούτε έχει περιλάβει σχετική ανάλυση στα επιμέρους τμήματα της έκθεσης. Αντιθέτως, η ΕΕΔΕ περιλαμβάνει στοιχεία σχετικά με τις δαπάνες σε άλλες οριζόντιες προτεραιότητες. Στην ΕΕΔΕ για το 2019⁴⁶, η Επιτροπή επισήμαινε ότι οι οριζόντιοι στόχοι πολιτικής έπρεπε να ενσωματωθούν καλύτερα στον προϋπολογισμό, ιδίως όσον αφορά τις δαπάνες για το κλίμα, την προστασία της βιοποικιλότητας και τους ΣΒΑ. Πέραν αυτών, η ΕΕΔΕ δεν περιλάμβανε άλλη μνεία στην ισότητα των φύλων.

Ο καθορισμός λεπτομερών νομικών απαιτήσεων διευκόλυνε την ενσωμάτωση της ισότητας των φύλων στα προγράμματα

74

Στην τελευταία ενότητα της παρούσας έκθεσης, εστιάζουμε στα επιμέρους προγράμματα και αξιολογούμε κατά πόσον η Επιτροπή είχε συνεκτιμήσει την ισότητα των φύλων στο ΕΚΤ, στο ΕΤΠΑ και στο ΕΓΤΑΑ, στο ΕΓΤΕ και στο Erasmus+. Εξετάσαμε αν είχαν πραγματοποιηθεί αναλύσεις βάσει φύλου, καθώς και αν είχαν καθοριστεί στόχοι συνδεόμενοι με το φύλο. Επιδίωξή μας ήταν να διαπιστώσουμε αν η Επιτροπή ήταν σε θέση να αποδείξει τα αποτελέσματα των προγραμμάτων στην ισότητα των φύλων.

75

Επικεντρωθήκαμε σε αυτά τα πέντε ταμεία όχι μόνο εξαιτίας της οικονομικής σημασίας τους για το ΠΔΠ, αλλά και επειδή είχαν τη δυνατότητα να τονώσουν την οικονομική μεγέθυνση και να συμβάλουν στην ισότητα των φύλων (σημείο 02). Το ΕΚΤ υποστηρίζει έργα στους τομείς της απασχόλησης, της κοινωνικής ένταξης, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης σε ολόκληρη την ΕΕ. Το ΕΤΠΑ αποσκοπεί στην προώθηση της ισόρροπης ανάπτυξης στις διάφορες περιφέρειες της ΕΕ. Το ΕΓΤΑΑ εστιάζει στις ιδιαίτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι αγροτικές περιοχές της ΕΕ. Το ΕΓΤΕ επιδιώκει τη διασφάλιση του εισοδήματος των γεωργών μέσω των άμεσων ενισχύσεων. Τέλος, μέσω του Erasmus+ η ΕΕ παρέχει πόρους προς υποστήριξη της εκπαίδευσης και της κατάρτισης με σκοπό την προώθηση της ανάπτυξης.

Μολονότι τα ΕΔΕΤ έχουν μεγάλες δυνατότητες να συμβάλουν στην ισότητα των φύλων, λίγα ήταν τα στοιχεία που εντοπίσαμε σχετικά με τα αποτελέσματα για το ΠΔΠ 2014-2020

76

Περισσότερο από το ήμισυ της χρηματοδότησης της ΕΕ διοχετεύεται μέσω των πέντε ΕΔΕΤ. Η διαχείριση των ταμείων αυτών είναι επιμερισμένη μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών. Ελέγξαμε το ΕΚΤ, το ΕΤΠΑ και το ΕΓΤΑΑ στην Ισπανία και στη Ρουμανία. Οι εργασίες μας κάλυψαν τις συμφωνίες εταιρικής σχέσης αυτών των δύο χωρών και 12 από τα προγράμματά τους.

77

Οι νομικές απαιτήσεις που αφορούν την ισότητα των φύλων ποικίλλουν μεταξύ των διαφόρων ειδικών κανονισμών που διέπουν κάθε ΕΔΕΤ. Ωστόσο, ο κανονισμός περί κοινών διατάξεων (ΚΚΔ)⁴⁷ θέτει κοινές διατάξεις για τα ΕΔΕΤ που εμπίπτουν στο ΠΔΠ 2014‑2020. Το άρθρο 7 του εν λόγω κανονισμού ορίζει ότι τα κράτη μέλη και η Επιτροπή διασφαλίζουν την προάσπιση της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών, καθώς και την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου σε όλα τα στάδια της προετοιμασίας, της υλοποίησης, της παρακολούθησης και της αξιολόγησης όλων των προγραμμάτων. Απαιτεί, σε όλους τους τομείς, δραστηριότητες που προάγουν την ισότητα των φύλων με τη χρήση εργαλείων όπως οι εκ των προτέρων αξιολογήσεις, οι επιτροπές παρακολούθησης, οι διαδικασίες επιλογής και τα κριτήρια.

78

Η πρόταση της Επιτροπής για τον νέο ΚΚΔ για το ΠΔΠ 2021‑2027 αρχικά δεν περιείχε διατάξεις αντίστοιχες με αυτές του άρθρου 7 του ΚΚΔ 2014‑2020. Μετά τις αρχικές αναθεωρήσεις, παρόμοιες διατάξεις επανεισήχθησαν σε μεταγενέστερη έκδοση του εγγράφου. Ο νέος ΚΚΔ απαιτεί επίσης από τα κράτη μέλη να εκπονήσουν ένα εθνικό στρατηγικό πλαίσιο για την ισότητα των φύλων, ως προϋπόθεση για τη χρήση των ΕΔΕΤ στις επενδύσεις τους στη βελτίωση της ισόρροπης εκπροσώπησης των φύλων στην αγορά εργασίας, της ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής ή των υποδομών παιδικής μέριμνας.

Η ισότητα των φύλων είχε συνεκτιμηθεί κατά την προετοιμασία των προγραμμάτων που εξετάσαμε

79

Όσον αφορά τα προγράμματα που εξετάσαμε στην Ισπανία και τη Ρουμανία, διαπιστώσαμε ότι η υποχρέωση συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου είχε τηρηθεί συχνότερα κατά το στάδιο της προετοιμασίας, παρά κατά τα στάδια της υλοποίησης και της παρακολούθησης. Όλα τα προγράμματα περιείχαν ανάλυση βάσει φύλου, και η ισότητα των φύλων είχε ληφθεί υπόψη, σε διαφορετικό κάθε φορά βαθμό, κατά τον σχεδιασμό τους. Επίσης, αμφότερα τα κράτη μέλη είχαν προβεί σε εκ των προτέρων αξιολογήσεις του κατά πόσον τα προβλεπόμενα μέτρα ήταν πιθανόν να αποδειχθούν επιτυχή στην προώθηση της ισότητας των φύλων. Εντοπίσαμε ορισμένα παραδείγματα περιπτώσεων, κατά τις οποίες οι διαδικασίες επιλογής είχαν ενθαρρύνει τις αναλύσεις βάσει φύλου. Βλέπε πλαίσιο 4.

Οι στόχοι που συνδέονταν με το φύλο σπάνια συνεκτιμούνταν στα προγράμματα που εξετάσαμε, ενώ ελάχιστες ήταν οι διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με τον αντίκτυπό τους στην ισότητα των φύλων

80

Τα προγράμματα πρέπει να ακολουθούν τους γενικούς στόχους που καθορίζονται, αφενός, στην ειδική νομοθεσία που διέπει τα ταμεία που τα χρηματοδοτούν και, αφετέρου, στον ΚΚΔ. Τα κράτη μέλη έχουν το δικαίωμα να ενσωματώνουν τους δικούς τους στόχους που συνδέονται με το φύλο. Για ορισμένες επενδυτικές προτεραιότητες στο πλαίσιο του ΕΚΤ, η Ισπανία, αλλά όχι η Ρουμανία, περιλάμβανε ειδικούς στόχους και δείκτες συνδεόμενους με το φύλο. Τα άλλα ταμεία που εξετάσαμε δεν περιείχαν τέτοιους στόχους.

81

Βάσει του ΚΚΔ, κάθε κράτος μέλος οφείλει να υποβάλλει ετησίως έκθεση υλοποίησης για κάθε πρόγραμμα. Διευκρινίζεται περαιτέρω ότι οι εκθέσεις για το 2016 και το 2018 πρέπει να περιέχουν αξιολόγηση των μέτρων που ελήφθησαν για την ισότητα των φύλων και τη μη διακριτική μεταχείριση.

82

Οι εκθέσεις όλων των επιλεγέντων προγραμμάτων περιλάμβαναν ενότητα με στοιχεία –ως επί το πλείστον ποιοτικά, ενίοτε δε και ποσοτικά– που αφορούσαν τα ειδικά μέτρα που είχαν ληφθεί για την προώθηση της ισότητας των φύλων και τις εφαρμοζόμενες ρυθμίσεις που εξασφάλιζαν τη συνεκτίμηση της ισότητας αυτής. Ωστόσο, οι εκθέσεις αυτές δεν περιλάμβαναν πληροφορίες σχετικά με τα αποτελέσματα ή τον αντίκτυπο.

83

Βάσει των εκθέσεων αυτών, η Επιτροπή δημοσίευσε επίσης εκθέσεις σχετικά με την εφαρμογή των ΕΔΕΤ το 2017 και το 2019. Επίσης, το 2018, δημοσίευσε μια συνοπτική έκθεση υλοποίησης σχετικά με τα προγράμματα που χρηματοδοτήθηκαν από τα ΕΔΕΤ την περίοδο 2014‑2017. Εντούτοις, οι εκθέσεις αυτές περιείχαν ελάχιστες πληροφορίες σχετικά με την ισότητα των φύλων.

84

Η πλατφόρμα ανοικτών δεδομένων των ΕΔΕΤ που έχει δημιουργήσει η Επιτροπή παρέχει στοιχεία σχετικά με τους συμμετέχοντες στις χρηματοδοτούμενες δραστηριότητες. Ωστόσο, τα στοιχεία αυτά δεν κάνουν αναφορά στο φύλο. Συνεπώς, δεν υπάρχουν δημοσίως διαθέσιμα ενοποιημένα, χωριστά κατά φύλο, δεδομένα για κανέναν από τους κοινούς δείκτες για κανένα ΕΔΕΤ.

Οι άμεσες ενισχύσεις προς τους γεωργούς από το ΕΓΤΕ δεν λάμβαναν υπόψη τη διάσταση του φύλου

85

Η κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ) αντιπροσωπεύει άνω του ενός τρίτου της χρηματοδότησης που διαθέτει η ΕΕ. Το ΕΓΤΕ αντιστοιχεί στα τρία τέταρτα περίπου της ΚΓΠ και χρησιμοποιείται κυρίως για τη στήριξη του εισοδήματος των γεωργών μέσω άμεσων ενισχύσεων. Πρόκειται για το μεγαλύτερο πρόγραμμα στο πλαίσιο του προϋπολογισμού της ΕΕ, στο οποίο διατέθηκαν περισσότερα από 300 δισεκατομμύρια ευρώ από το ΠΔΠ 2014‑2020.

Ο κανονισμός για τις άμεσες ενισχύσεις δεν λαμβάνει υπόψη τη διάσταση του φύλου και περιορίζει την ικανότητα των κρατών μελών για κάτι τέτοιο

86

Ο κανονισμός που αφορά τις άμεσες ενισχύσεις για την περίοδο 2014‑2020 δεν περιλαμβάνει νομικές απαιτήσεις σχετικά με τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου ή την ισότητα των φύλων. Στη γνώμη που διατυπώσαμε σχετικά με τις προτάσεις της Επιτροπής για την ΚΓΠ μετά το 2020⁴⁸, επισημαίναμε ότι ένα κράτος μέλος που ανησυχεί, λόγου χάριν, για τον αντίκτυπο των άμεσων ενισχύσεων στην ισότητα των φύλων θα έχει «περιορισμένες επιλογές» για να μεταβάλει την κατανομή των επιδοτήσεων, καθώς ο σχεδιασμός των άμεσων ενισχύσεων καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από την προτεινόμενη νομοθεσία της ΕΕ.

87

Εντοπίσαμε σχετικά παραδείγματα σε δύο από τις τέσσερις περιπτωσιολογικές μελέτες που ανέλυσε ο εμπειρογνώμονας που χρησιμοποιήσαμε (σημείο 19). Η Ανδαλουσία (Ισπανία) ενσωματώνει τη διάσταση του φύλου στον περιφερειακό προϋπολογισμό της. Χρησιμοποιεί περί το 90 % των προγραμμάτων για την προώθηση της ισότητας των φύλων, εξαιρουμένου, ωστόσο, του Ανδαλουσιανού Γεωργικού Ταμείου Εγγυήσεων, καθώς το σύστημα των άμεσων ενισχύσεων δεν αφήνει περιθώριο θετικής δράσης όσον αφορά τις γυναίκες⁴⁹. Στη Σουηδία η διάσταση του φύλου ενσωματώνεται στον προϋπολογισμό και υπάρχουν τιμές βάσης που αποδεικνύουν την ύπαρξη ανισοτήτων στον τομέα της γεωργίας. Ωστόσο, οι σουηδικές αρχές διευκρίνισαν ότι, δεδομένου ότι περισσότερο εφαρμόζουν την πολιτική παρά τη σχεδιάζουν και καθώς η ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στον προϋπολογισμό δεν είναι υποχρεωτική βάσει του κανονισμού για τις άμεσες ενισχύσεις, δεν μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν για να διορθώσουν τις ανισότητες.

Οι ελλείψεις δεδομένων και η απουσία ανάλυσης βάσει φύλου εγκυμονούν τον κίνδυνο διαιώνισης των ανισοτήτων μεταξύ των φύλων

88

Οι αναθεωρήσεις της ΚΓΠ αναλύονται σε εκτιμήσεις επιπτώσεων, σκοπός των οποίων είναι να αποτρέπουν την επιδείνωση των ανισοτήτων μεταξύ γεωργών λόγω ηλικίας, μεγέθους των εκμεταλλεύσεων ή περιφέρειας της ΕΕ. Δεν υπάρχει ρητή πρόβλεψη για συνεκτίμηση των διαφορών μεταξύ ανδρών και γυναικών γεωργών. Στη γνώμη μας σχετικά με την ΚΓΠ μετά το 2020 (σημείο 86), επισημαίναμε ότι παρότι η Επιτροπή είχε εξετάσει στην εκτίμηση επιπτώσεων που πραγματοποίησε το ζήτημα της ισότητας των φύλων σε σχέση με τους ΣΒΑ, δεν φάνηκε αυτό να έχει παρά ελάχιστο αντίκτυπο στην πρόταση.

89

Στη γνώμη μας επικρίναμε επίσης την έλλειψη ακριβών πληροφοριών σχετικά με το οικογενειακό εισόδημα των γεωργών και την απουσία οποιασδήποτε απαίτησης από τα κράτη μέλη να συλλέγουν στατιστικά στοιχεία για το διαθέσιμο γεωργικό εισόδημα. Η μη διαθεσιμότητα τέτοιων στατιστικών στοιχείων, διακρινόμενων κατά φύλο, συνιστά επίσης μια σοβαρή έλλειψη δεδομένων κατά την εξέταση των επιπτώσεων των άμεσων ενισχύσεων στην ισότητα των φύλων.

90

Μια άλλη σοβαρή έλλειψη δεδομένων είναι η απουσία στατιστικών στοιχείων κατά φύλο σχετικά με τους αποδέκτες των άμεσων ενισχύσεων. Ο κανονισμός του ΕΓΤΕ δεν προβλέπει την υποχρέωση παρουσίασης τέτοιων στατιστικών. Η Επιτροπή δεν διέθετε ακριβή στοιχεία σχετικά με τα ποσοστά των ενισχύσεων που καταβάλλονται στις γυναίκες και στους άνδρες. Ωστόσο, στην περιπτωσιολογική μελέτη του εμπειρογνώμονα που χρησιμοποιήσαμε επισημαίνεται ότι το σουηδικό Συμβούλιο Γεωργίας διαθέτει στοιχεία σύμφωνα με τα οποία, το 2016, μολονότι το 16 % των αιτούντων στη Σουηδία ήταν γυναίκες, αυτές έλαβαν μόλις το 7 % των ενισχύσεων που καταβλήθηκαν. Στην Ιρλανδία επίσης, σύμφωνα με την Ένωση Ιρλανδών Γεωργών, το 2019 οι γυναίκες κατείχαν το 10 % των επιλέξιμων εκτάσεων, αλλά εισέπραξαν μόλις το 8 % των ενισχύσεων⁵⁰. Δεδομένου ότι οι άμεσες ενισχύσεις καταβάλλονται βάσει έκτασης και απευθύνονται σε γεωργούς που διαθέτουν γη στην οποία ασκείται γεωργική δραστηριότητα («γεωργική εκμετάλλευση»), είναι πολλοί οι παράγοντες στους οποίους μπορεί να αποδοθούν αυτά τα αριθμητικά στοιχεία.

91

Σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε κατά παραγγελία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το 2019⁵¹ επισημαινόταν ότι οι γυναίκες γεωργοί έχουν σημαντικά μικρότερη πρόσβαση, έλεγχο και κυριότητα σε γη και άλλα παραγωγικά περιουσιακά στοιχεία σε σύγκριση με τους άνδρες συναδέλφους τους. Σύμφωνα με την Επιτροπή των Επαγγελματικών Γεωργικών Οργανώσεων⁵², οι γυναίκες αντιμετωπίζουν δυσκολίες με τον δανεισμό. Η Eurostat δεν διαθέτει χωριστά κατά φύλο στοιχεία σχετικά με το ιδιοκτησιακό καθεστώς των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, αλλά παράγει δεδομένα σχετικά τους υπεύθυνους διαχείρισής τους. Οι υπεύθυνοι αυτοί μπορεί να είναι ιδιοκτήτες της εκμετάλλευσης, αλλά και απλοί μισθωτές, μισθωτές με δικαίωμα νομής (leasehold) ή καταπιστευτικοί διαχειριστές. Για το 2016, από τα στοιχεία της Eurostat διαπιστώνεται ότι μόνο το 30 % περίπου των διαχειριστών γεωργικών εκμεταλλεύσεων ήταν γυναίκες⁵³.

92

Από τα στοιχεία της Eurostat προκύπτει επίσης ότι υπάρχει η τάση οι γυναίκες να κατέχουν μικρότερες γεωργικές εκμεταλλεύσεις: το 2016, οι γυναίκες κατείχαν μόλις το 16 % των μεγαλύτερων εκμεταλλεύσεων και το 35 % των μικρότερων⁵⁴. Το 2017, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Επιτροπής, η παραγωγή ανά εκμετάλλευση ήταν κατά πολύ μικρότερη για τις γυναίκες γεωργούς (ελάχιστα κάτω των 12 000 ευρώ το 2013) σε σύγκριση με τους άνδρες (σχεδόν 40 000 ευρώ). Σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, οι γυναίκες γεωργοί έλεγχαν πολύ λιγότερες εκτάσεις (12 %) σε σύγκριση με τους άνδρες (61 %, ενώ τα υπόλοιπο ποσοστό βρισκόταν υπό τον έλεγχο εταιρειών)⁵⁵. Στη γνώμη μας σχετικά με την ΚΓΠ μετά το 2020, επισημαίναμε ότι «σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής οι άνδρες λαμβάνουν περίπου τα τρία πέμπτα των ενισχύσεων αυτών [δηλαδή της εισοδηματικής στήριξης προς τους γεωργούς], οι γυναίκες το ένα όγδοο και οι εταιρείες το υπόλοιπο».

93

Από όλα τα ανωτέρω συνάγεται ότι υπάρχει σαφής ανάγκη για ανάλυση βάσει φύλου της εισοδηματικής στήριξης που καταβάλλεται στους γεωργούς μέσω των άμεσων ενισχύσεων, περιλαμβανομένων της κατανομής του εισοδήματος και της σύνδεσής της με την κυριότητα της γης, τις επιλέξιμες εκτάσεις και τους αποδέκτες των ενισχύσεων. Για τον σκοπό αυτό απαιτούνται η συλλογή και η διάδοση ευρύτερων δεδομένων σχετικά με τις γυναίκες στη γεωργία. Ήδη το 2017, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο⁵⁶ κάλεσε την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να μετρήσουν τη συμβολή των γυναικών στο αγροτικό εισόδημα και να προσδιορίσουν τους ρόλους των γυναικών στη γεωργία. Τόνισε επίσης την ανάγκη τα κράτη μέλη να παρουσιάζουν επικαιροποιημένες στατιστικές σχετικά με τις γυναίκες που έχουν στην κυριότητά τους γη.

Η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη την ισότητα των φύλων σε όλες τις πτυχές του Erasmus+

94

Το Erasmus+ είναι το πρόγραμμα της ΕΕ για την υποστήριξη της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, της νεολαίας και του αθλητισμού. Η συνιστώσα της κινητικότητας του προγράμματος προσφέρει την ευκαιρία στους εκπαιδευόμενους και στο εκπαιδευτικό προσωπικό να αποκτήσουν δεξιότητες μέσω των σπουδών, της εργασίας ή του εθελοντισμού στο εξωτερικό.

95

Στην αιτιολογική έκθεση του κανονισμού που διέπει το Erasmus+ υπό το ΠΔΠ 2014‑2020 αναφέρεται ότι οι στόχοι του προγράμματος περιλαμβάνουν την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών. Μολονότι δεν υπάρχουν στο κυρίως κείμενο του κανονισμού δεσμευτικές νομικές απαιτήσεις σχετικά με τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου ή τη συλλογή χωριστών κατά φύλο δεδομένων, το παράρτημα Ι περιέχει την απαίτηση συλλογής τέτοιων δεδομένων για δύο από τους 25 βασικούς δείκτες του προγράμματος.

96

Αρχικά, η νομοθετική πρόταση για το πρόγραμμα Erasmus+ υπό το ΠΔΠ 2021‑2027 δεν περιείχε νομικές διατάξεις σχετικά με τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου, ούτε απαιτούσε τη συλλογή χωριστών κατά φύλο δεδομένων. Εντούτοις, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει προτείνει τροπολογία⁵⁷, απαιτώντας όλοι οι ποσοτικοί δείκτες για το Erasmus+ να διαχωρίζονται κατά φύλο.

Η Επιτροπή έδωσε ελάχιστη σημασία στην ισότητα των φύλων κατά την προετοιμασία του προγράμματος

97

Η εκτίμηση επιπτώσεων της Επιτροπής για το πρόγραμμα Erasmus+ υπό το ΠΔΠ 2014‑2020 δεν συνεκτιμούσε παρά μόνο σε περιορισμένο βαθμό τη διάσταση της ισότητας των φύλων. Περιείχε απλώς έναν πίνακα με περιγραφή των αναμενόμενων επιπτώσεων κάθε πρότασης πολιτικής στην ισότητα των φύλων, χωρίς ωστόσο κατάλληλη ανάλυση των αναγκών και των επιπτώσεων βάσει φύλου.

98

Στην εκτίμηση επιπτώσεων σχετικά με το ΠΔΠ 2021‑2027, η ισότητα των φύλων αναδεικνυόταν ως ένα από τα ζητήματα που θα έπρεπε να αντιμετωπίσει το πρόγραμμα Erasmus+. Η ισότητα των φύλων προβαλλόταν επίσης ως πρόκληση στην ανοικτή δημόσια διαβούλευση του 2017 σχετικά με το μέλλον του Erasmus+. Αναγνωριζόταν, επομένως, σαφώς η ανάγκη η ισότητα των φύλων να ληφθεί υπόψη σε όλο το φάσμα του προγράμματος Erasmus+. Παρ’ όλα αυτά, στη νομοθετική πρότασή της η Επιτροπή πρότεινε την ενεργό προώθηση της ισότητας των φύλων σε έναν μόνο τομέα του προγράμματος, τον αθλητισμό.

99

Η Επιτροπή διαθέτει τα στοιχεία που χρειάζονται για τη διενέργεια ανάλυσης βάσει φύλου ή αξιολόγησης της ισόρροπης εκπροσώπησης των φύλων του προγράμματος Erasmus, ακόμη και κατά τομέα σπουδών. Ωστόσο, η ετήσια έκθεση του Erasmus+ για το 2019 δεν περιέχει πληροφορίες σχετικά με τον αντίκτυπο ή τα αποτελέσματα ως προς το φύλο, ούτε και χωριστά κατά φύλο δεδομένα. Οι αναφορές αφορούν τον συνολικό αριθμό των σπουδαστών ή των συμμετεχόντων, χωρίς οι αριθμοί αυτοί να αναλύονται κατά φύλο.

100

Στις προγραμματικές δηλώσεις που δημοσιεύθηκαν το 2020, η Επιτροπή ανέφερε ότι η ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων όσον αφορά τους συμμετέχοντες στο Erasmus+ μέχρι εκείνη τη στιγμή ήταν «άριστη», χωρίς να παρέχει σχετικά αριθμητικά στοιχεία. Κατέληγε μάλιστα στο συμπέρασμα αυτό παρά την ύπαρξη μελέτης του 2019, επίσης της Επιτροπής⁵⁸, η οποία επισήμαινε την ύπαρξη σημαντικής ανισότητας μεταξύ των φύλων στο Erasmus+, με τις γυναίκες να συμμετέχουν σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι οι άνδρες. Από τα τελευταία δεδομένα της Επιτροπής⁵⁹ προκύπτει ότι την περίοδο 2014‑2018 υπήρχαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των φύλων στους τομείς σπουδών. Παραδείγματος χάριν, στον τομέα ΤΠ, οι άνδρες συμμετέχοντες ήταν σχεδόν δυόμισι φορές περισσότεροι από τις γυναίκες, ενώ στις τέχνες και στις ανθρωπιστικές σπουδές οι γυναίκες υπερέβαιναν κατά πολύ τους άνδρες. Αυτό σημαίνει ότι απαιτείται η διάσταση του φύλου να ληφθεί υπόψη κατά τον σχεδιασμό του προγράμματος Erasmus+ και να πραγματοποιηθούν εκτενείς αναλύσεις που δεν θα περιορίζονται στον συνολικό αριθμό των συμμετεχόντων, αλλά θα μελετούν τον κάθε συγκεκριμένο τομέα σπουδών.

Συμπεράσματα και συστάσεις

101

Συνολικά, η διάσταση του φύλου δεν συνεκτιμάται ακόμη σε ολόκληρο τον προϋπολογισμό της ΕΕ, καθώς δεν υπάρχει ακόμη ολοκληρωμένο πλαίσιο για την υποστήριξη της συνεκτίμησης αυτής. Παρατηρήσαμε ότι ο κύκλος του προϋπολογισμού της ΕΕ δεν λάμβανε καταλλήλως υπόψη την ισότητα των φύλων. Καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι η Επιτροπή δεν έχει ακόμη εκπληρώσει τη δέσμευσή της για συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου στον προϋπολογισμό της ΕΕ.

102

Συγκεκριμένα, διαπιστώσαμε ότι η στρατηγική για την ισότητα των φύλων της Επιτροπής δεν προωθούσε επαρκώς την προώθηση της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου. Για την περίοδο 2016‑2019, η Επιτροπή αντικατέστησε την προηγούμενη στρατηγική της για την ισότητα των φύλων με ένα έγγραφο μη δεσμευτικής ισχύος, το οποίο δεν περιλάμβανε σχέδιο για την υλοποίηση και την παρακολούθηση της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου. Η νέα στρατηγική για την ισότητα των φύλων 2020‑2025 ενίσχυσε τη δέσμευση της Επιτροπής για συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου, ωστόσο εξακολουθούν να μην υπάρχουν θεμελιώδη προαπαιτούμενα και ειδικές δράσεις (σημεία 25 έως 35).

103

Διαπιστώσαμε ότι το θεσμικό πλαίσιο της Επιτροπής μπορεί μεν να ενισχύεται, ωστόσο δεν υποστηρίζει ακόμη πλήρως την υλοποίηση της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου. Η Επιτροπή 2014‑2019 δεν έθεσε σε εφαρμογή τους αναγκαίους μηχανισμούς που θα εξασφάλιζαν την υλοποίηση και την παρακολούθηση της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου. Επίσης, δεν παρείχε στις ΓΔ επαρκή επιμόρφωση ή εμπειρογνωσία, ώστε αυτές να υλοποιήσουν αποτελεσματικά τη συνεκτίμηση αυτή. Η Επιτροπή 2019‑2024 έχει αποσαφηνίσει τους ρόλους και τις αρμοδιότητες όσον αφορά τη συνεκτίμηση της διάστασης της ισότητας των φύλων. Οι νέες ρυθμίσεις απονέμουν κεντρικό ρόλο στη Γενική Γραμματεία, η οποία έχει δεσμευθεί να εξασφαλίζει ότι η ισότητα συνεκτιμάται κατά τη χάραξη πολιτικής. Ωστόσο στη ΓΔ BUDG, η οποία είναι αρμόδια για τη διαχείριση του προϋπολογισμού της ΕΕ και μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου στον προϋπολογισμό της ΕΕ, δεν έχουν ανατεθεί συγκριτικά σημαντικές αρμοδιότητες. Η Επιτροπή προτίθεται να αναπτύξει στρατηγική επιμόρφωσης σχετικά με τη συνεκτίμηση της διάστασης της ισότητας των φύλων (σημεία 36 έως 48).

Σύσταση 1 – Ενίσχυση του θεσμικού πλαισίου της Επιτροπής

Προκειμένου να ενισχύσει το θεσμικό πλαίσιο με σκοπό την υποστήριξη της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου και να μετατρέψει τη δέσμευσή της για τη συνεκτίμηση αυτή σε συγκεκριμένες δράσεις, η Επιτροπή οφείλει:

1. να αποσαφηνίσει τους ρόλους όσον αφορά τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου σε όλους τους τομείς πολιτικής, να ορίσει τους αρμόδιους υπαλλήλους σε κάθε ΓΔ και να ζητήσει από τις ΓΔ να καταρτίζουν σχέδια για την υλοποίηση της συνεκτίμησης αυτής σε κάθε τομέα πολιτικής·
2. να διασφαλίσει ότι η ΓΔ BUDG καθοδηγεί, συντονίζει και παρακολουθεί αποτελεσματικά τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου στον προϋπολογισμό της ΕΕ (ήτοι την ενσωμάτωση της διάστασης αυτής στον προϋπολογισμό)·
3. να παρέχει σε όλο το προσωπικό τη δυνατότητα επιμόρφωσης όσον αφορά τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου· και
4. να μεριμνά ώστε οι ΓΔ να ανταλλάσσουν πληροφορίες και πρακτικές και να χρησιμοποιούν με μεγαλύτερη συνέπεια τα διαθέσιμα εργαλεία και εμπειρογνωσία όταν υλοποιούν τη συνεκτίμηση αυτή, περιλαμβανομένων αυτών που προτείνει το EIGE.

Χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση της σύστασης: έως τον Δεκέμβριο του 2021.

104

Διαπιστώσαμε ότι ο κύκλος του προϋπολογισμού της ΕΕ δεν λάμβανε καταλλήλως υπόψη την ισότητα των φύλων. Η Επιτροπή δεν έδινε ιδιαίτερη σημασία στην ανάλυση βάσει φύλου των πολιτικών και τον προγραμμάτων που εξετάσαμε. Από τις οκτώ εκτιμήσεις επιπτώσεων που εξετάσαμε, η σχετική με το ΕΚΤ+ περιείχε σε περιορισμένο βαθμό αναλύσεις βάσει φύλου, ενώ οι εκτιμήσεις επιπτώσεων στο πλαίσιο της ΚΓΠ περιείχαν σύντομη περιγραφή της κατάστασης των γυναικών στις αγροτικές περιοχές. Διαπιστώσαμε ότι οι κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής για την εκτίμηση των πιθανών οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεων των νομοθετικών προτάσεων δεν ήταν αρκετά ειδικές και δεν διασφάλιζαν ότι η ισότητα των φύλων λαμβανόταν δεόντως υπόψη. Κατά την άποψή μας, η χρήση αναλύσεων βάσει φύλου έχει καθοριστική σημασία για την επίτευξη προόδου προς την ισότητα των φύλων (σημεία 50 έως 55).

Σύσταση 2 – Πραγματοποίηση αναλύσεων βάσει φύλου

Για την καλύτερη ενσωμάτωση της ισότητας των φύλων στον κύκλο του προϋπολογισμού της ΕΕ, η Επιτροπή οφείλει:

1. στο πλαίσιο της βελτίωσης της νομοθεσίας, να επικαιροποιήσει τις κατευθυντήριες οδηγίες της σχετικά με την εκτίμηση των πιθανών οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεων των νομοθετικών προτάσεων, προκειμένου να ενισχύσει την ανάλυση των επιπτώσεων βάσει φύλου·

Χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση της σύστασης: έως τον Δεκέμβριο του 2021.

2. να πραγματοποιήσει αναλύσεις αναγκών και επιπτώσεων βάσει φύλου στο πλαίσιο των χρηματοδοτικών προγραμμάτων και μέσων της ΕΕ και να αναφέρει τα αποτελέσματα αυτών των αναλύσεων, ή να αναφέρει τους λόγους για τους οποίους δεν τις πραγματοποίησε, στο πλαίσιο των οικείων εκτιμήσεων επιπτώσεων, αξιολογήσεων ή σχετικών με τις επιδόσεις εκθέσεων.

Χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση της σύστασης: από τον Ιανουάριο του 2022.

105

Συνολικά, για τα ταμεία που εξετάσαμε, δεν εντοπίσαμε ιδιαίτερα στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η Επιτροπή είχε κάνει συστηματική χρήση χωριστών κατά φύλο δεδομένων σε αναλύσεις βάσει φύλου (σημεία 57 έως 59). Όσον αφορά τα προγράμματα που ελέγξαμε, διαπιστώσαμε ότι δεν υπάρχουν δημοσίως διαθέσιμα, ενοποιημένα, χωριστά κατά φύλο δεδομένα για κανέναν από τους κοινούς δείκτες κανενός ΕΔΕΤ (σημείο 84). Διαπιστώσαμε σοβαρές ελλείψεις δεδομένων στη γεωργία, λόγω της απουσίας στατιστικών στοιχείων διακρινόμενων κατά φύλο σχετικά με την κατανομή του εισοδήματος, την κυριότητα της γης και τους αποδέκτες των άμεσων ενισχύσεων του ΕΓΤΕ (σημεία 89 έως 93). Τέλος, στις εκθέσεις σχετικά με το Erasmus+, υπάρχουν μεν αναφορές στον συνολικό αριθμό των σπουδαστών ή των συμμετεχόντων, τα στοιχεία αυτά ωστόσο δεν διαχωρίζονται κατά φύλο, καίτοι αυτές οι πληροφορίες είναι διαθέσιμες (σημείο 99).

Σύσταση 3 – Συλλογή και ανάλυση χωριστών κατά φύλο δεδομένων

Προκειμένου να δημιουργηθεί μια καλύτερη βάση για τις αναλύσεις βάσει φύλου και να καταστούν δυνατές η μέτρηση των διαφορών στην κατάσταση των γυναικών και των ανδρών, η παρακολούθηση των επιπτώσεων της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου και η σχετική αναφορά στοιχείων, η Επιτροπή οφείλει:

1. να συλλέγει, να αναλύει και να παρουσιάζει συστηματικά τα χωριστά κατά φύλο δεδομένα που υπάρχουν σχετικά με τα υπό άμεση διαχείριση χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ·
2. να ενοποιεί, να αναλύει και να παρουσιάζει συστηματικά τις πληροφορίες που της υποβάλλουν τα κράτη μέλη σύμφωνα με τις νομικές απαιτήσεις των υπό επιμερισμένη διαχείριση χρηματοδοτικών προγραμμάτων της ΕΕ·
3. να συμπεριλάβει στις επικείμενες νομοθετικές προτάσεις την απαίτηση για συστηματική συλλογή και αναφορά χωριστών κατά φύλο δεδομένων σχετικά με τα χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ.

Χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση της σύστασης: από τον Ιανουάριο του 2022.

106

Διαπιστώσαμε ότι η Επιτροπή καθόρισε λίγους στόχους ρητά συνδεδεμένους με το φύλο. Από τα 58 προγράμματα δαπανών στο ΠΔΠ 2014‑2020, μόνο τέσσερα ανέφεραν ρητά την προώθηση της ισότητας των φύλων ως έναν από τους στόχους τους. Στις νομοθετικές προτάσεις της Επιτροπής για το ΠΔΠ 2021‑2027, μόνο δύο προγράμματα περιλάμβαναν στόχους με ρητές αναφορές στην ισότητα των φύλων (σημεία 60 έως 62).

107

Η Επιτροπή δεν παρακολουθούσε αποτελεσματικά τη συμβολή του προϋπολογισμού της ΕΕ στην επίτευξη της ισότητας των φύλων. Μεταξύ των άνω των 1 000 δεικτών στις προγραμματικές δηλώσεις που δημοσιεύθηκαν το 2020 εντοπίσαμε 29 δείκτες συνδεόμενους με το φύλο από πέντε προγράμματα. Από τα πέντε προγράμματα που εξετάσαμε, μόνο το ΕΤΠΑ και το Erasmus+ περιείχαν δείκτες συνδεόμενους με το φύλο. Το ΠΔΠ 2021‑2027 είναι πιθανόν να περιέχει ακόμη λιγότερους τέτοιους δείκτες, καθώς μόνο δέκα από αυτούς που εντοπίσαμε διατηρήθηκαν στην προτεινόμενη νομοθεσία (σημεία 63 έως 65). Ωστόσο, σε τομείς στους οποίους οι διάφορες υποχρεώσεις ορίζονταν λεπτομερώς, η ενσωμάτωση της ισότητας των φύλων στα προγράμματα ήταν ευκολότερη (σημεία 74 έως 100).

Σύσταση 4 – Χρήση στόχων και δεικτών συνδεόμενων με το φύλο

Προκειμένου η ισότητα των φύλων να συνεκτιμάται καλύτερα ως οριζόντια προτεραιότητα σε όλους τους τομείς του προϋπολογισμού της ΕΕ και να είναι δυνατή η παρακολούθηση της σχετικής προόδου, η Επιτροπή οφείλει:

1. όσον αφορά τα χρηματοδοτικά προγράμματα και μέσα της ΕΕ για την περίοδο 2021‑2027, να εντοπίσει και να αξιοποιήσει τα υπάρχοντα δεδομένα σχετικά με την ισότητα των φύλων, μεταξύ άλλων δε τα χωριστά κατά φύλο δεδομένα που είναι διαθέσιμα·
2. όσον αφορά μελλοντικές νομοθετικές προτάσεις, να περιλαμβάνει σε αυτές στόχους συνδεόμενους με το φύλο και δείκτες επιδόσεων που θα προκύπτουν από τα αποτελέσματα των αναλύσεων βάσει φύλου.

Χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση της σύστασης: από τον Ιανουάριο του 2022.

108

Η Επιτροπή παρουσίαζε ελάχιστες πληροφορίες σχετικά με τον συνολικό αντίκτυπο του προϋπολογισμού της ΕΕ στην ισότητα των φύλων σε δύο βασικές εκθέσεις σχετικά με τις επιδόσεις του προϋπολογισμού της ΕΕ: στις προγραμματικές δηλώσεις που συνοδεύουν τα ετήσια σχέδια προϋπολογισμού και στην ΕΕΔΕ που εκδίδεται στο πλαίσιο της χορήγησης απαλλαγής. Καθώς δεν υπήρχε κοινό σύστημα για την παρακολούθηση των κεφαλαίων που διατίθενται από τις ΓΔ για την υποστήριξη της ισότητας των φύλων, η ΓΔ BUDG δεν ήταν σε θέση να καταλήξει σε ουσιαστική συνολική εκτίμηση της συμβολής του προϋπολογισμού της ΕΕ στην ισότητα των φύλων. Επισημαίνουμε ότι, τον Νοέμβριο του 2020, η Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συμφώνησαν ότι η πρώτη θα ανέπτυσσε μέθοδο για τη μέτρηση των σχετικών δαπανών σε επίπεδο προγραμμάτων για το ΠΔΠ 2021‑2027. Βάσει αυτής της συμφωνίας, μέχρι τον Ιανουάριο του 2023, η Επιτροπή θα εφαρμόσει αυτή τη μέθοδο, δοκιμαστικά ως προς τη σκοπιμότητά της, για ορισμένα υπό κεντρική διαχείριση προγράμματα. Διαπιστώσαμε επίσης ότι η Επιτροπή είχε προτείνει να διαθέσει κάποιους πόρους σε ορισμένα από τα οριζόντια ζητήματα πολιτικής αλλά όχι στην ισότητα των φύλων (σημεία 66 έως 73).

Σύσταση 5 – Βελτίωση της αναφοράς στοιχείων σχετικά με την ισότητα των φύλων

Προκειμένου να βελτιώσει τη λογοδοσία και τη διαφάνεια του προϋπολογισμού και να εξασφαλίσει ότι υπάρχουν αξιόπιστες πληροφορίες σχετικά με τα κεφάλαια που διατίθενται και χρησιμοποιούνται για την ισότητα των φύλων σε επίπεδο προγραμμάτων στο ΠΔΠ 2021‑2027, η Επιτροπή οφείλει:

1. να αναπτύξει ένα άρτιο σύστημα για την παρακολούθηση των κεφαλαίων που θα διατεθούν και θα χρησιμοποιηθούν για την υποστήριξη της ισότητας των φύλων, το οποίο να μπορεί να εφαρμοστεί σε όλα τα χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ, περιλαμβανομένου του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας·

Χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση της σύστασης: έως τον Δεκέμβριο του 2022.

2. να αναφέρει ετησίως, στην ΕΕΔΕ και στο σχέδιο προϋπολογισμού, στοιχεία σχετικά με τα αποτελέσματα που θα επιτυγχάνονται από άποψη ισότητας των φύλων, καθώς και το συνολικό ύψος των κεφαλαίων που θα διατίθενται και θα χρησιμοποιούνται για την ισότητα των φύλων σε όλα τα χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ, περιλαμβανομένου του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας· και

Χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση της σύστασης: σταδιακά, από τον Ιανουάριο του 2024 έως την πλήρη κάλυψη όλων των χρηματοδοτικών προγραμμάτων της ΕΕ.

3. να αναλύσει τη σκοπιμότητα της πρότασης ένα ποσοστό του προϋπολογισμού της ΕΕ να χρησιμοποιείται για την υποστήριξη της ισότητας των φύλων.

Χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση της σύστασης: κατά την εκπόνηση των προτάσεων για μετά το 2027.

109

Σημειώνουμε ότι υπάρχει η δέσμευση η ισότητα των φύλων να συνεκτιμάται στο πλαίσιο του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, που αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος του μέσου «Next Generation EU». Τα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας θα πρέπει να διευκρινίζουν με ποιον τρόπο τα προτεινόμενα μέτρα αναμένεται να συμβάλουν στην ισότητα των φύλων και στις ίσες ευκαιρίες για όλους, καθώς και πώς θα ενσωματώνονται αυτοί οι στόχοι. Ωστόσο, η απουσία κοινών δεικτών θα δυσχεράνει την παρακολούθηση και τη μεταπαρακολούθηση των αποτελεσμάτων, μεταξύ άλλων δε και όσον αφορά το ζήτημα της ισότητας των φύλων (σημείο 56).

Σύσταση 6 – Αξιολόγηση και αναφορά στοιχείων σχετικά με το κατά πόσον ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας λαμβάνει υπόψη την ισότητα των φύλων

Η Επιτροπή οφείλει να αξιολογεί τα μέτρα που προτείνονται στα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας των κρατών μελών και, εν συνεχεία, να αναφέρει κατά πόσον αυτά συνέβαλαν στην ισότητα των φύλων.

Χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση της σύστασης: από τον Μάιο του 2021.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα V, του οποίου προεδρεύει ο Tony Murphy, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, στις 4 Μαΐου 2021.

Συντομογραφίες

ΓΔ AGRI: Γενική Διεύθυνση Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

ΓΔ BUDG: Γενική Διεύθυνση Προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

ΓΔ DEVCO: Γενική Διεύθυνση Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

ΓΔ EAC: Γενική Διεύθυνση Εκπαίδευσης, Νεολαίας, Αθλητισμού και Πολιτισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

ΓΔ EMPL: Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

ΓΔ JUST: Γενική Διεύθυνση Δικαιοσύνης και Καταναλωτών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

ΓΔ REGIO: Γενική Διεύθυνση Περιφερειακής Πολιτικής και Αστικής Ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

ΕΓΤΑΑ: Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης

ΕΓΤΕ: Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων

ΕΔΕΤ: Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία

ΕΕΔΕ: Ετήσια έκθεση διαχείρισης και επιδόσεων

ΕΚΤ: Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο

ΕΚΤ+: Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+

ΕΤΠΑ: Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης

ΟΟΣΑ: Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης

ΠΔΠ: Πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο

ΣΒΑ: Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης

EIGE: Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων

Eurostat: Η Στατιστική Υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ISG: Διυπηρεσιακή ομάδα για την ισότητα των φύλων

REC (Rights, Equality and Citizenship): Πρόγραμμα «Δικαιώματα, Ισότητα και Ιθαγένεια»

SWD (staff working document): Αυτοτελές έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής

Γλωσσάριο

Άμεσες ενισχύσεις: Πληρωμή για τη στήριξη του γεωργικού εισοδήματος, καταβαλλόμενη απευθείας στους γεωργούς.

Ανάλυση βάσει φύλου: Εξέταση των διαφορών στις συνθήκες και τις ανάγκες μεταξύ γυναικών και ανδρών (εκτιμήσεις αναγκών βάσει φύλου) και των (πιθανών) επιπτώσεων μιας πολιτικής ή ενός προγράμματος στις γυναίκες και στους άνδρες (εκτίμηση επιπτώσεων ως προς το φύλο).

Απαλλαγή: Ετήσια απόφαση που λαμβάνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και με την οποία δίδει στην Επιτροπή την οριστική έγκριση για τον τρόπο με τον οποίο εκτελέστηκε ο προϋπολογισμός.

Αποδέκτης: Φυσικό ή νομικό πρόσωπο που λαμβάνει επιχορήγηση ή δάνειο από τον προϋπολογισμό της ΕΕ ή που είναι ο τελικός ωφελούμενος χρηματοδοτούμενης από την ΕΕ δραστηριότητας.

Βελτίωση της νομοθεσίας: Έννοια η οποία καθοδηγεί τη χάραξη πολιτικής και τη νομοθετική διαδικασία της ΕΕ, και στηρίζεται στην αρχή σύμφωνα με την οποία μια ρύθμιση θα πρέπει να επιτυγχάνει τους στόχους της με το ελάχιστο δυνατό κόστος και να σχεδιάζεται με τρόπο διαφανή, βάσει τεκμηρίωσης και με τη συμμετοχή των πολιτών και των ενδιαφερόμενων μερών.

Δείκτες συνδεόμενοι με το φύλο: Μετρήσεις που δείχνουν τις αλλαγές στις σχέσεις μεταξύ γυναικών και ανδρών εντός συγκεκριμένου τομέα.

Εκτίμηση επιπτώσεων: Ανάλυση των πιθανών (εκ των προτέρων) ή των πραγματικών (εκ των υστέρων) συνεπειών μιας πρωτοβουλίας πολιτικής ή άλλης δράσης.

Ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στον προϋπολογισμό: Πρακτική εφαρμογή της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου σε όλα τα επίπεδα της διαδικασίας του προϋπολογισμού.

Επιμερισμένη διαχείριση: Μέθοδος εκτέλεσης του προϋπολογισμού της ΕΕ, στο πλαίσιο της οποίας, σε αντίθεση με τα ισχύοντα στην περίπτωση της άμεσης διαχείρισης, η Επιτροπή εκχωρεί μεν την εκτέλεση καθηκόντων στα κράτη μέλη, διατηρεί ωστόσο την τελική ευθύνη.

Ετήσια έκθεση διαχείρισης και επιδόσεων: Ετήσια έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την από μέρους της διαχείριση του προϋπολογισμού της ΕΕ και των επιτυγχανόμενων αποτελεσμάτων.

Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία: Πρόκειται για τα πέντε βασικά ταμεία της ΕΕ που από κοινού στηρίζουν την οικονομική ανάπτυξη σε ολόκληρη την ΕΕ και τα οποία είναι: το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας.

Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης: Ταμείο της ΕΕ για τη χρηματοδότηση της συνεισφοράς της ΕΕ στα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης.

Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων: Ταμείο της ΕΕ για τη χρηματοδότηση άμεσων ενισχύσεων σε γεωργούς και μέτρων που ρυθμίζουν ή στηρίζουν τις γεωργικές αγορές.

Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο: Ταμείο της ΕΕ για τη δημιουργία ευκαιριών εκπαίδευσης και απασχόλησης, καθώς και για τη βελτίωση της κατάστασης των ατόμων που αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο φτώχειας.

Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης: Ταμείο της ΕΕ για την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής στην ΕΕ, με τη χρηματοδότηση επενδύσεων που μειώνουν τις ανισορροπίες μεταξύ περιφερειών.

Ισότητα των φύλων: Αρχή σύμφωνα με την οποία γυναίκες και άνδρες, κορίτσια και αγόρια πρέπει να έχουν τα ίδια δικαιώματα, τις ίδιες ελευθερίες και τις ίδιες ευκαιρίες.

Κανονισμός περί κοινών διατάξεων: Ο κανονισμός με τον οποίο θεσπίζονται οι κανόνες που διέπουν τα πέντε Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία.

Πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο: Το συνήθως επταετούς διάρκειας πρόγραμμα των δαπανών της ΕΕ, στο οποίο ορίζονται προτεραιότητες (βάσει στόχων πολιτικής) και ανώτατα όρια. Διαμορφώνει τη δομή στο πλαίσιο της οποίας καθορίζονται οι ετήσιοι προϋπολογισμοί της ΕΕ, με ανώτατα όρια για κάθε κατηγορία δαπανών.

Συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου: Συστηματική συνεξέταση των ζητημάτων που συνδέονται με το φύλο σε όλα τα στάδια του κύκλου ζωής πολιτικών, μέσων, προγραμμάτων και ταμείων.

Φύλο (κοινωνικό): Κοινωνική και πολιτιστική επινόηση που αποδίδει διαφορετικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα σε γυναίκες και άνδρες, κορίτσια και αγόρια και, συνεπεία αυτού, θεωρεί ότι οι γυναίκες και οι άνδρες έχουν ορισμένους χωριστούς ρόλους και ευθύνες.

Χωριστά κατά φύλο δεδομένα: Δεδομένα που συλλέγονται και πινακοποιούνται χωριστά για τις γυναίκες και τους άνδρες, καθιστώντας κατ’ αυτό τον τρόπο δυνατή τη μέτρηση των διαφορών μεταξύ γυναικών και ανδρών από την άποψη των διαφόρων κοινωνικών και οικονομικών διαστάσεων.

Erasmus+: Πρόγραμμα της ΕΕ για τη στήριξη της εκπαίδευσης, της κατάρτισης, της νεολαίας και του αθλητισμού στην Ευρώπη, με το οποίο παρέχεται, πρωτίστως σε φοιτητές πανεπιστημίου, η ευκαιρία να σπουδάσουν και να αποκτήσουν εμπειρία στο εξωτερικό.

Κλιμάκιο ελέγχου

Οι ειδικές εκθέσεις του ΕΕΣ παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των ελέγχων που αυτό διενεργεί επί των πολιτικών και προγραμμάτων της ΕΕ ή επί διαχειριστικών θεμάτων που αφορούν συγκεκριμένους τομείς του προϋπολογισμού. Το ΕΕΣ επιλέγει και σχεδιάζει τα εν λόγω ελεγκτικά έργα κατά τρόπον ώστε αυτά να αποφέρουν τον μέγιστο αντίκτυπο, λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων για τις επιδόσεις ή για τη συμμόρφωση, του επιπέδου των σχετικών εσόδων ή δαπανών, των επικείμενων εξελίξεων και του πολιτικού και δημόσιου συμφέροντος.

Ο εν προκειμένω έλεγχος επιδόσεων διενεργήθηκε από το Τμήμα Ελέγχου V (Χρηματοδότηση και διοίκηση της EE), του οποίου προεδρεύει ο Tony Murphy, Μέλος του ΕΕΣ. Επικεφαλής του ελέγχου ήταν η Eva Lindström, Μέλος του ΕΕΣ, συνεπικουρούμενη από τους Katharina Bryan, προϊσταμένη του ιδιαίτερου γραφείου της, Johan Stalhammar, σύμβουλο στο ιδιαίτερο γραφείο της, Karin Andersson, βοηθό υπάλληλο στο ιδιαίτερο γραφείο της, Amanda Ramer, ασκούμενη στο ιδιαίτερο γραφείο της, Margit Spindelegger, διοικητικό στέλεχος, Elisa Gómez, συνυπεύθυνη έργου, Rogelio Abarquero Grossi, συνυπεύθυνο έργου, Giuseppe Diana, ελεγκτή, και Marilena Elena Friguras, ελέγκτρια, Quirino Mealha, αποσπασμένο εθνικό εμπειρογνώμονα, Joniada Goçaj, ασκούμενη, και Thomas Hebenstreit, ασκούμενο. Ο Jesús Nieto Muñoz παρείχε υποστήριξη στα γραφικά, ο Richard Moore παρείχε γλωσσική υποστήριξη, ο Emanuele Fossati και ο Danilo De Pascalis παρείχαν υποστήριξη ΤΠ, ο Bogomil Kovachev παρείχε στατιστική υποστήριξη, η Valérie Tempez-Erasmi και η Manuela Magliocca παρείχαν γραμματειακή υποστήριξη.

Παραπομπές

¹ Παραδείγματος χάριν: McKinsey Global Institute, How advancing women’s equality can add $12 trillion to global growth, Σεπτέμβριος 2015· World Economic Forum, Mind the 100 Year Gap, Δεκέμβριος 2019· IMF, Gender Inequality and Economic Growth: Evidence from Industry-Level Data, Ιούλιος 2020· IMF, Women, Work, and the Economy: Macroeconomic Gains from Gender Equity, Δεκέμβριος 2013· Åsa Löfström, Umeå University, Gender equality, economic growth and employment.

² COM(2020) 152 final.

³ EIGE, Economic Benefits of Gender Equality in the European Union.

⁴ Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Economic sectors at risk due to COVID-19 disruptions: will men and women in the EU be affected similarly?, 2020, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, The impact of sex and gender in the COVID-19 pandemic, 2020.

⁵ Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 21ης Ιανουαρίου 2021: Η διάσταση του φύλου κατά την περίοδο της κρίσης COVID-19 και έπειτα από αυτή.

⁶ Παραδείγματος χάριν: Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Backlash in Gender Equality and Women’s and Girls’ Rights, Ιούνιος 2018· ΗΕ Γυναίκες, Democratic backsliding and the backlash against women’s rights: Understanding the current challenges for feminist politics· EIGE, Beijing + 25: the fifth review of the implementation of the Beijing Platform for Action in the EU Member States, 2020.

⁷ COM(2020) 152 final. Μια Ένωση ισότητας: Στρατηγική για την ισότητα των φύλων 2020‑2025.

⁸ EIGE, Gender Equality Index (Δείκτης ισότητας των φύλων). View countries. 2020 edition.

⁹ SWD(2019) 101 final: 2019 report on equality between women and men in the EU.

¹⁰ ΟΟΣΑ, Toolkit for Mainstreaming and Implementing Gender Equality, 2018.

¹¹ Στην παρούσα έκθεση, με τον όρο «χωριστά κατά φύλο δεδομένα» αναφερόμαστε σε δεδομένα που αφορούν χωριστά τις γυναίκες και τους άνδρες.

¹² Νομοθετικό ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 19ης Νοεμβρίου 2013, σχετικά με το σχέδιο κανονισμού του Συμβουλίου που αφορά τον καθορισμό του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου για την περίοδο 2014‑2020.

¹³ Συμπεράσματα της συνόδου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 17‑21 Ιουλίου 2020.

¹⁴ COM(96) 67 final.

¹⁵ Η θητεία της Επιτροπής 2014‑2019 διήρκεσε από την 1η Νοεμβρίου 2014 έως τις 30 Νοεμβρίου 2019.

¹⁶ Η Επιτροπή 2019‑2024 ανέλαβε καθήκοντα την 1η Δεκεμβρίου 2019.

¹⁷ Ειδική έκθεση 02/2021 του ΕΕΣ, με τίτλο Ανθρωπιστική βοήθεια της ΕΕ για την εκπαίδευση: βοηθά μεν τα παιδιά που έχουν ανάγκη, πρέπει ωστόσο να αποκτήσει περισσότερο μακροπρόθεσμο χαρακτήρα και να καλύπτει περισσότερα κορίτσια.

¹⁸ SWD(2015) 278 final.

¹⁹ Παραδείγματος χάριν, η στρατηγική για την ενιαία αγορά αγαθών και υπηρεσιών [COM(2015) 550 final].

²⁰ Evaluation of the strengths and weaknesses of the Strategic Engagement for Gender Equality 2016–2019, κατά παραγγελία της ΓΔ JUST το 2019.

²¹ Πρακτικά της συνεδρίασης του φόρουμ εμπειρογνωμόνων του EIGE, στις 3 και 4 Απριλίου 2019.

²² SEC(2010) 1079.

²³ ΓΔ JUST, Visions for gender equality, 2015· Συμβουλευτική επιτροπή για την ισότητα ευκαιριών γυναικών και ανδρών, Opinion on Gender Equality in the EU in the 21st century: remaining challenges and priorities, 2014· ΓΔ JUST, Report on the Forum on the future of gender equality in the EU, 2015.

²⁴ COM(2020) 152 final.

²⁵ EIGE, Gender mainstreaming.

²⁶ Ειδική έκθεση 22/2020 του ΕΕΣ, με τίτλο Το μέλλον των οργανισμών της ΕΕ: περιθώριο για μεγαλύτερη ευελιξία και συνεργασία.

²⁷ Πρακτικά της 33ης συνεδρίασης του διοικητικού συμβουλίου του EIGE, του Νοεμβρίου 2019.

²⁸ ΓΔ Προϋπολογισμού, Στρατηγικό σχέδιο 2020‑2024.

²⁹ SEC(2009) 92.

³⁰ SWD(2017) 350 final.

³¹ Γνώμη 6/2020 του ΕΕΣ σχετικά με την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

³² Ηνωμένα Έθνη, Integrating a Gender Perspective into Statistics, 2016.

³³ EIGE, Glossary and thesaurus.

³⁴ Βάση δεδομένων της Eurostat, 17/03/2021.

³⁵ Πύλη δημόσιων δεδομένων της ΕΕ.

³⁶ SWD(2018) 289 final.

³⁷ ΟΟΣΑ, Designing and Implementing gender budgeting. A path to action, 2019.

³⁸ Συν άλλη μία που αφορούσε ένα ειδικό μέσο.

³⁹ OECD DAC Rio Markers for Climate. Handbook.

⁴⁰ Επισκόπηση 01/2020 του ΕΕΣ, με τίτλο Παρακολούθηση των δαπανών για το κλίμα στον προϋπολογισμό της ΕΕ.

⁴¹ Ειδική έκθεση 31/2016 του ΕΕΣ, με τίτλο Δαπανώντας τουλάχιστον το ένα πέμπτο του προϋπολογισμού της ΕΕ υπέρ της δράσης για το κλίμα: φιλόδοξες προσπάθειες που κινδυνεύουν σοβαρά να αποδειχθούν ανεπαρκείς.

⁴² Διοργανική συμφωνία μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής για τη δημοσιονομική πειθαρχία, τη συνεργασία σε δημοσιονομικά θέματα και τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση, καθώς και για τους νέους ιδίους πόρους, συμπεριλαμβανομένου ενός οδικού χάρτη για την εισαγωγή νέων ιδίων πόρων.

⁴³ Άρθρο 318 ΣΛΕΕ και άρθρο 247, παράγραφος 1, στοιχείο ε), του δημοσιονομικού κανονισμού.

⁴⁴ ΕΕΣ, Έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου σχετικά με τις επιδόσεις του προϋπολογισμού της ΕΕ – Κατάσταση στο τέλος του 2019.

⁴⁵ COM(2016) 446 final: Ετήσια έκθεση του 2015 για τη διαχείριση και τις επιδόσεις του προϋπολογισμού της ΕΕ.

⁴⁶ COM(2020) 265 final.

⁴⁷ Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1303/2013.

⁴⁸ Γνώμη 7/2018 του ΕΕΣ  σχετικά με τις προτάσεις κανονισμών της Επιτροπής που αφορούν την κοινή γεωργική πολιτική για την περίοδο μετά το 2020.

⁴⁹ Gender impact report on the 2020 Budget of the Autonomous Region of Andalusia, Οκτώβριος 2019.

⁵⁰ IFA Diversity Strategy Towards 2025, Οκτώβριος 2019.

⁵¹ Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, The professional status of rural women in the EU, 2019.

⁵² Επιτροπή των Επαγγελματικών Γεωργικών Οργανώσεων, «Challenges and opportunities in achieving gender equality and the empowerment of rural women and girls», 2017.

⁵³ Farm indicators by agricultural area, type of farm, standard output, sex and age of the manager and NUTS 2 regions, στοιχεία που εξήχθησαν τον Δεκέμβριο του 2020.

⁵⁴ Οικονομικό μέγεθος βασιζόμενο στην τυπική απόδοση σε ευρώ: μικρές εκμεταλλεύσεις < 8 000 ευρώ, μεγαλύτερες εκμεταλλεύσεις ≥ 25 000 ευρώ.

⁵⁵ European Commission news, Future of CAP: Where are all the women?, 2017.

⁵⁶ Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 4ης Απριλίου 2017: Οι γυναίκες και ο ρόλος τους στις αγροτικές περιοχές.

⁵⁷ Νομοθετικό ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 28ης Μαρτίου 2019, σχετικά με την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του προγράμματος «Erasmus». Τροπολογία 170.

⁵⁸ Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Erasmus+ higher education impact study, 2019.

⁵⁹ Πύλη Δημόσιων Δεδομένων της ΕΕ, Erasmus mobility statistics 2014‑2018.

⁶⁰ Διοργανική συμφωνία μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη δημοσιονομική πειθαρχία, τη συνεργασία σε δημοσιονομικά θέματα και τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση, καθώς και τους νέους ιδίους πόρους, συμπεριλαμβανομένου ενός οδικού χάρτη για την εισαγωγή νέων ιδίων πόρων

⁶¹ https://europa.eu/!Cg88wR

Χρονοδιάγραμμα

Συμβάν	Ημερομηνία
Έγκριση του υπομνήματος σχεδιασμού του ελέγχου / Έναρξη του ελέγχου	13.12.2019
Επίσημη διαβίβαση του σχεδίου έκθεσης στην Επιτροπή (ή σε άλλον ελεγχόμενο)	10.3.2021
Έγκριση της οριστικής έκθεσης μετά τη διαδικασία εκατέρωθεν ακρόασης	4.5.2021
Παραλαβή των επίσημων απαντήσεων της Επιτροπής (και άλλου ελεγχομένου) σε όλες τις γλώσσες	1.6.2021

Επικοινωνία

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ

Τηλ:. +352 4398-1
Πληροφορίες: eca.europa.eu/el/Pages/ContactForm.aspx
Ιστότοπος: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται από το διαδίκτυο (https://europa.eu/european-union/index_el).

Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2021

PDF	ISBN 978-92-847-6011-4	ISSN 1977-5660	doi:10.2865/596	QJ-AB-21-009-EL-N
HTML	ISBN 978-92-847-6061-9	ISSN 1977-5660	doi:10.2865/375733	QJ-AB-21-009-EL-Q

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ

© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2021.

Η πολιτική για την περαιτέρω χρήση εγγράφων του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ) εφαρμόζεται δυνάμει της απόφασης αριθ. 6‑2019 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου για την πολιτική ανοικτών δεδομένων και την περαιτέρω χρήση εγγράφων.

Με εξαίρεση τις περιπτώσεις όπου ορίζεται διαφορετικά (π.χ. σε χωριστές ανακοινώσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας), το περιεχόμενο του ΕΕΣ που ανήκει στην ΕΕ παραχωρείται βάσει της άδειας Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Αυτό σημαίνει ότι επιτρέπεται η περαιτέρω χρήση, υπό τον όρο ότι αναφέρεται η πηγή και επισημαίνονται οι αλλαγές. Απαγορεύεται η διαστρέβλωση του αρχικού νοήματος ή μηνύματος των εγγράφων από τον περαιτέρω χρήστη. Το ΕΕΣ δεν φέρει ευθύνη για οποιαδήποτε συνέπεια προερχόμενη από την περαιτέρω χρήση εγγράφων.

Εάν συγκεκριμένο περιεχόμενο αναφέρεται σε ταυτοποιήσιμα φυσικά πρόσωπα, π.χ. φωτογραφίες υπαλλήλων του ΕΕΣ, ή περιλαμβάνει έργα τρίτων, υποχρεούστε να μεριμνήσετε για την απόκτηση των αναγκαίων δικαιωμάτων. Όταν λαμβάνεται έγκριση, η έγκριση αυτή ακυρώνει και αντικαθιστά την ανωτέρω γενική έγκριση και αναφέρει σαφώς τυχόν περιορισμούς στη χρήση.

Για τη χρήση ή την αναπαραγωγή περιεχομένου που δεν ανήκει στην ΕΕ, μπορεί να χρειάζεται να ζητήσετε άδεια απευθείας από τους κατόχους των δικαιωμάτων.

Γραφήματα 4, 6 και 7: Τα εικονίδια δημιουργήθηκαν από την Pixel perfect μέσω του https://flaticon.com.

Το λογισμικό ή τα έγγραφα που καλύπτονται από δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, όπως τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, τα εμπορικά σήματα, τα καταχωρισμένα σχέδια, οι λογότυποι και οι επωνυμίες/ονομασίες, εξαιρούνται από την πολιτική του ΕΕΣ για την περαιτέρω χρήση και δεν σας παρέχεται σχετική άδεια.

Η «οικογένεια» των ιστοτόπων των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στον τομέα europa.eu, παρέχει συνδέσμους προς ιστοτόπους τρίτων. Δεδομένου ότι το ΕΕΣ δεν έχει έλεγχο επ’ αυτών, σας συνιστούμε να εξετάζετε τις πολιτικές τους για την προστασία του ιδιωτικού απορρήτου και της πνευματικής ιδιοκτησίας.

Χρήση του λογοτύπου του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου

Δεν επιτρέπεται η χρήση του λογοτύπου του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου χωρίς την προηγούμενη σύμφωνη γνώμη του οργάνου.

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΗΣΤΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΕ

Αυτοπροσώπως
Σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχουν εκατοντάδες κέντρα πληροφόρησης Europe Direct. Μπορείτε να βρείτε τη διεύθυνση του πλησιέστερου σε σας κέντρου στον ιστότοπο Europa: https://europa.eu/european-union/contact_el

Τηλεφωνικά ή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου
Η Europe Direct είναι μια υπηρεσία που απαντά στις ερωτήσεις σας για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μπορείτε να επικοινωνήσετε με αυτή την υπηρεσία:

• καλώντας ατελώς τον αριθμό 00 800 6 7 8 9 10 11 (ορισμένα δίκτυα τηλεφωνίας ενδέχεται να χρεώνουν τις κλήσεις αυτές),
• καλώντας τον αριθμό +32 22999696 ή
• μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από τον ιστότοπο Europa: https://europa.eu/european-union/contact_el

ΒΡΕΙΤΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΕ

Στο διαδίκτυο
Πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ είναι διαθέσιμες στον ιστότοπο Europa: https://europa.eu/european-union/index_el

Στις εκδόσεις της ΕΕ
Μπορείτε να καταφορτώσετε ή να παραγγείλετε δωρεάν και επί πληρωμή εκδόσεις της ΕΕ στην ακόλουθη διεύθυνση: https://op.europa.eu/el/publications. Μπορείτε να ζητήσετε πολλαπλά αντίγραφα δωρεάν εκδόσεων επικοινωνώντας με την υπηρεσία Europe Direct ή με το τοπικό σας κέντρο πληροφόρησης (βλ. https://europa.eu/european-union/contact_el).

Στη νομοθεσία της ΕΕ και σε σχετικά έγγραφα
Για πρόσβαση σε νομικές πληροφορίες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του συνόλου της ενωσιακής νομοθεσίας από το 1952 σε όλες τις επίσημες γλώσσες, μεταβείτε στον ιστότοπο EUR-Lex, στην ακόλουθη διεύθυνση: http://eur-lex.europa.eu

Στα δημόσια δεδομένα από την ΕΕ
Η Πύλη Δημόσιων Δεδομένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (http://data.europa.eu/euodp/el) παρέχει πρόσβαση σε σύνολα δεδομένων από την ΕΕ. Τα δεδομένα μπορούν να καταφορτωθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν δωρεάν, τόσο για εμπορικούς όσο και για μη εμπορικούς σκοπούς.