L-implimentazzjoni tal-baġit tal-UE permezz ta’ strumenti finanzjarji – tagħlimiet li għandhom jinsiltu mill-perjodu tal-programm 2007-2013

Sommarju eżekuttiv

Bħalissa, l-Unjoni Ewropea qed tiffaċċja sfidi serji bħall-irkupru ekonomiku u finanzjarju u l-immaniġġjar tal-kriżi tar-refuġjati. Għalhekk, dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet fl-UE qed ifittxu modi kif jimmassimizzaw l-effettività u l-effiċjenza tal-baġit disponibbli tal-UE li jirrappreżenta inqas minn 1 % tal-prodott domestiku gross (PDG) tal-UE.

Strumenti finanzjarji huma għodda ta’ twassil biex jiġi pprovdut appoġġ finanzjarju mill-baġit tal-UE. Appoġġ finanzjarju pprovdut lir-riċevituri finali permezz ta’ strumenti finanzjarji jista’ jieħu l-forma ta’ self, garanziji u investimenti fil-kapital.

Jekk jiġu implimentati b’mod xieraq, l-istrumenti finanzjarji jipprovdu żewġ benefiċċji speċifiċi meta mqabbla mal-għotjiet:

• il-possibbiltà li jiġu ingranati l-fondi pubbliċi (jiġifieri jiġu mmobilizzati fondi privati u pubbliċi addizzjonali biex jikkomplementaw il-finanzjament pubbliku inizjali); u
• in-natura rotanti tad-dotazzjoni tal-kapital tagħhom (jiġifieri l-użu tal-istess fondi f’bosta ċikli).

Huwa mistenni li, fil-prinċipju, il-fatt li s-self għandu jitħallas lura, il-garanziji għandhom jiġu rilaxxati jew fil-każ ta’ investimenti fil-kapital imroddijin lura, ikollu wkoll impatt fuq l-imġiba tar-riċevituri finali, li jwassal għal użu aħjar ta’ fondi pubbliċi u jnaqqas il-probabbiltà li r-riċevituri finali jsiru dipendenti minn appoġġ pubbliku.

Matul il-perjodu tal-programm 2007-2013, 25 minn 28 Stat Membru tal-UE użaw strumenti finanzjarji li twaqqfu taħt il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR) u taħt il-Fond Soċjali Ewropew (FSE): b’kollox, 972 strument finanzjarju taħt il-FEŻR u 53 taħt l-FSE kienu twaqqfu fl-UE kollha. Sa tmiem l-2014, madwar EUR 16-il biljun tħallsu bħala kontribuzzjonijiet mill-Programmi Operazzjonali (PO) taħt il-FEŻR u l-FSE għal dawn l-istrumenti. Dan jirrappreżenta żieda sinifikanti meta mqabbla ma’ madwar EUR 1.3 biljun fil-perjodu tal-programm 2000-2006 u EUR 0.6 biljun fil-perjodu tal-programm 1994-1999 li ġew allokati għal dawn l-istrumenti. Matul l-istess perjodu, 2007-2013, il-kontribuzzjoni kumplessiva mill-baġit tal-UE għall-21 strument finanzjarju, immaniġġjati direttament jew indirettament mill-Kummissjoni, kienet ta’ madwar EUR 5.5 biljun. Dawn l-istrumenti finanzjarji, immaniġġjati ċentralment, joperaw fl-Istati Membri kollha tal-UE.

Permezz ta’ dan l-awditu, aħna eżaminajna jekk l-istrumenti finanzjarji kinux mekkaniżmu effiċjenti għall-implimentazzjoni tal-baġit tal-UE matul il-perjodu tal-programm 2007-2013. L-awditu tagħna twettaq bejn Ottubru 2014 u Marzu 2016 u ffoka fuq l-oqsma tal-politika reġjonali, soċjali, tat-trasport u tal-enerġija. L-analiżi tagħna tkopri l-1025 strument finanzjarju taħt il-FEŻR u l-FSE li twaqqfu matul il-perjodu tal-programm 2007-2013 taħt ġestjoni kondiviża, kif ukoll 6 strumenti finanzjarji, immaniġġjati ċentralment, f’dawn l-oqsma. Id-data ppreżentata f’dan ir-rapport hija bbażata fuq l-informazzjoni disponibbli l-aktar reċenti, li ġiet ipprovduta mill-Kummissjoni f’Settembru 2015 u li tirrifletti s-sitwazzjoni fi tmiem l-2014.

L-awditu tagħna identifika għadd ta’ problemi sinifikanti li llimitaw l-effiċjenza tal-istrumenti finanzjarji bħala mekkaniżmu għall-implimentazzjoni tal-baġit tal-UE matul il-perjodu tal-programm 2007-2013:

• għadd sinifikanti ta’ strumenti finanzjarji taħt il-FEŻR u l-FSE kienu kbar iżżejjed u sa tmiem l-2014 komplew jiffaċċjaw problemi sinifikanti fl-iżborżament tad-dotazzjonijiet tal-kapital tagħhom (bħala medja, kien intuża madwar 57 % tad-dotazzjoni kollha tal-kapital li tħallset mill-programmi operazzjonali lill-istrumenti finanzjarji). Fattur li kkontribwixxa għad-dotazzjonijiet inizjali eċċessivi tal-kapital kien l-intenzjoni tal-Istati Membri li jevitaw id-diżimpenji matul il-perjodu tal-programm 2007-2013;
• b’mod ġenerali, l-istrumenti finanzjarji kemm fil-ġestjoni kondiviża kif ukoll f’dik ċentrali ma rnexxilhomx jattiraw kapital privat;
• sa issa, kien hemm biss għadd limitat ta’ strumenti finanzjarji taħt il-FEŻR u l-FSE li rnexxielhom jipprovdu appoġġ finanzjarju rotanti; u
• għal strumenti finanzjarji taħt il-FEŻR u l-FSE, kien hemm livelli għoljin ta’ spejjeż u tariffi tal-ġestjoni meta mqabbla mal-appoġġ finanzjarju effettiv ipprovdut lir-riċevituri finali, li jidhru wkoll li huma sinifikattivament ogħla minn dawk ta’ strumenti mmaniġġjati ċentralment jew ta’ fondi ta’ investiment fis-settur privat.

Fl-istess ħin, aħna ninnutaw ukoll li sar titjib fil-qafas legali għall-perjodu tal-programm 2014-2020 fir-rigward ta’ strumenti finanzjarji bbażati fuq il-kompetenzi miksuba matul il-perjodu tal-programm 2007-2013, iżda jifdal ċerti problemi.

Fir-rapport tagħna, aħna nirrakkomandaw li

• Il-valutazzjoni ex ante mill-Kummissjoni għal strumenti mmaniġġjati ċentralment tinkludi b’mod sistematiku analiżi tat-”tagħlimiet li nsiltu” sal-ġurnata tal-lum.
• Il-Kummissjoni, minbarra t-”tagħlimiet li nsiltu”, tivvaluta wkoll l-effett li l-bidliet soċjoekonomiċi kbar ikollhom fuq il-prinċipji ġustifikattivi tal-istrument u fuq il-kontribuzzjoni korrispondenti meħtieġa mill-baġit tal-UE fil-kuntest tal-analiżijiet ta’ nofs it-terminu rispettivi tagħhom għall-istrumenti finanzjarji, immaniġġjati ċentralment, kollha.
• Il-Kummissjoni u l-Istati Membri jkollhom l-għan li jottimizaw id-daqs ta’ fondi speċifiċi taħt il-FEŻR u l-FSE biex jieħdu, kull fejn ikun possibbli, vantaġġ mill-ekonomiji sinifikanti fl-ispiża ta’ fondi operattivi. Jenħtieġ li tiġi pprovduta gwida addizzjonali lill-Istati Membri dwar kif għandhom iwaqqfu dawn l-istrumenti finanzjarji fi ħdan l-Istati Membri jew fil-livell tal-Unjoni (li huma mmaniġġjati direttament jew indirettament mill-Kummissjoni).
• Fir-Regolament Finanzjarju (u sussegwentement f’Regolamenti settorjali), jenħtieġ li l-Kummissjoni tipprovdi definizzjoni, għall-ingranaġġ ta’ strumenti finanzjarji li huma applikabbli fl-oqsma kollha tal-baġit tal-UE, li tkun tiddistingwi b’mod ċar bejn l-ingranaġġ ta’ kontribuzzjonijiet privati nazzjonali u kontribuzzjonijiet pubbliċi nazzjonali taħt il-programmi operazzjonali u/jew l-ingranaġġ ta’ kontribuzzjonijiet kapitali privati jew pubbliċi addizzjonali, u tieħu inkunsiderazzjoni t-tip ta’ investiment involut.
• Għal strumenti finanzjarji taħt il-FEŻR u l-FSE matul il-perjodu tal-programm 2007-2013, il-Kummissjoni tiżgura fl-għeluq li l-Istati Membri jipprovdu data kompleta u affidabbli dwar kontribuzzjonijiet privati fuq dotazzjonijiet tal-kapital, kemm permezz tal-programmi operazzjonali u minbarra dawn.
• Għal strumenti finanzjarji taħt il-FEŻR u l-FSE, il-Kummissjoni tipprovdi gwida addizzjonali lill-Istati Membri dwar l-aħjar mod kif għandhom japplikaw id-dispożizzjonijiet dwar it-trattament preferenzjali biex jattiraw aktar kapital privat mingħajr ma jallokaw riskji eċċessivi għal kontributuri pubbliċi għad-dotazzjonijiet tal-istrumenti finanzjarji.
• Għal strumenti finanzjarji, immaniġġjati ċentralment, il-prinċipji ġenerali ta’ kondiviżjoni tar-riskji li jista’ jkollhom impatt fuq il-baġit tal-UE jiġu ddefiniti fil-leġiżlazzjoni li tirregola l-istrument ikkonċernat.
• Għall-istrumenti finanzjarji kollha ffinanzjati mill-baġit tal-UE matul il-perjodu tal-programm 2014-2020, il-Kummissjoni tiżgura li jkunu biss dawk l-istrutturi f’konformità mar-rakkomandazzjonijiet u l-azzjonijiet proprji tagħha, fir-rigward tal-arranġamenti fiskali, li jiġu implimentati mill-Istati Membri, mill-Kummissjoni nfisha u mill-grupp tal-BEI.
• Il-Kummissjoni tieħu miżuri xierqa biex tiżgura li l-Istati Membri jżommu n-natura rotanti tal-fondi matul il-perjodu meħtieġ ta’ tmien snin wara tmiem il-perjodu ta’ eliġibbiltà għall-perjodu tal-programm 2014-2020.
• Il-Kummissjoni tipprovdi gwida fir-rigward tad-dispożizzjonijiet li jippermettu li l-istrumenti finanzjarji jkomplu jintużaw fil-perjodu sussegwenti tal-programm, b’mod partikolari għal każijiet fejn maniġers ta’ fondi jintgħażlu fuq il-bażi ta’ akkwist pubbliku.
• Fid-dawl tal-għeluq li jmiss tal-perjodu tal-programm 2007-2013, il-Kummissjoni tiżgura li l-Istati Membri jirrappurtaw informazzjoni komprensiva dwar l-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni mġarrba u mħallsa sa Marzu 2017.
• Il-Kummissjoni tikkjarifika l-fatt illi jeħtieġ li l-limiti massimi għall-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni jiġu applikati għad-dotazzjoni effettiva tal-kapital użata mill-istrument finanzjarju, jiġifieri l-kontribuzzjoni mill-PO li ntużat biex tipprovdi appoġġ finanzjarju lir-riċevituri finali.
• Fir-rigward tar-rimunerazzjoni, ibbażata fuq il-prestazzjoni, tal-maniġers ta’ fondi fil-perjodu tal-programm 2014-2020, il-Kummissjoni tagħmel proposta leġiżlattiva mmirata lejn reviżjoni tad-dispożizzjonijiet eżistenti fl-RDK biex issaħħaħ l-effett ta’ inċentiv ta’ dawn l-arranġamenti.
• L-awtoritajiet maniġerjali tal-Istati Membri jagħmlu użu estensiv mill-elementi eżistenti, ibbażati fuq il-prestazzjoni, tar-rimunerazzjoni għall-maniġers ta’ fondi meta jinnegozjaw l-arranġamenti ta’ finanzjament.
• Il-Kummissjoni twettaq analiżi komparattiva tal-ispejjeż ta’ implimentazzjoni tal-għotjiet u l-appoġġ finanzjarju li jrid jitħallas lura, prinċipalment permezz ta’ strumenti finanzjarji, għall-perjodu tal-programm 2014–2020 bil-ħsieb li tistabbilixxi l-livelli effettivi tagħhom. Informazzjoni bħal din tkun partikolarment rilevanti għat-tħejjija ta’ proposti leġiżlattivi għall-perjodu ta’ wara l-2020 u għad-determinazzjoni ta’ livell adegwat ta’ assistenza teknika.

Introduzzjoni

X’inhuma strumenti finanzjarji?

Bħalissa, l-Unjoni Ewropea qed tiffaċċja sfidi serji bħall-irkupru ekonomiku u finanzjarju u l-immaniġġjar tal-kriżi tar-refuġjati. Għalhekk, dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet fl-UE qed ifittxu modi kif jimmassimizzaw l-effettività u l-effiċjenza tal-baġit disponibbli tal-UE li jirrappreżenta inqas minn 1 % tal-prodott domestiku gross (PDG) tal-UE.

Strumenti finanzjarji⁷ huma għodda ta’ twassil biex jiġi pprovdut appoġġ finanzjarju mill-baġit tal-UE permezz ta’ self, garanziji u investimenti fil-kapital (jew kważi kapital) għall-implimentazjoni ta’ proġetti (ara t-Tabella 1)⁸.

L-Anness I jipprovdi illustrazzjoni ta’ kif joperaw it-tipi differenti ta’ strumenti finanzjarji.

Meta jitqabblu ma’ għotjiet (li huma l-mod tradizzjonali ta’ kif jiġi pprovdut finanzjament mill-baġit tal-UE), l-istrumenti finanzjarji, jekk jiġu implimentati b’mod xieraq, jistgħu jipprovdu żewġ benefiċċji speċifiċi:

• il-possibbiltà li jiġu ingranati l-fondi pubbliċi (jiġifieri jiġu mmobilizzati fondi privati u pubbliċi addizzjonali biex jikkomplementaw il-finanzjament pubbliku inizjali); u
• in-natura rotanti tad-dotazzjoni tal-kapital tagħhom (jiġifieri l-użu tal-istess fondi f’bosta ċikli) tippermetti li kull euro ta’ finanzjament permezz ta’ strumenti finanzjarji, fil-prinċipju, jintuża aktar minn darba.

Huwa mistenni li, fil-prinċipju, il-fatt li s-self għandu jitħallas lura, il-garanziji għandhom jiġu rilaxxati jew fil-każ ta’ investimenti fil-kapital imroddijin lura, ikollu wkoll impatt fuq l-imġiba tar-riċevituri finali, li jwassal għal użu aħjar ta’ fondi pubbliċi u jnaqqas il-probabbiltà li r-riċevituri finali jsiru dipendenti minn appoġġ pubbliku.

Definizzjoni komuni għal strumenti finanzjarji ġiet ipprovduta għall-ewwel darba fir-reviżjoni tar-Regolament Finanzjarju fl-2012; minn dak iż-żmien ‘il hawn, din id-definizzjoni ġiet applikata fir-regolamenti settorjali għall-perjodu tal-programm 2014-2020 (ara l-Anness II).

L-użu ta’ strumenti finanzjarji fl-implimentazzjoni tal-baġit tal-UE mill-2007 ‘l hawn

L-użu ta’ strumenti finanzjarji ffinanzjati mill-baġit tal-UE.

Il-baġit tal-UE jista’ jiġi implimentat permezz ta’ ġestjoni kondiviża (jiġifieri f’kooperazzjoni mal-Istati Membri bħal fil-politika ta’ Koeżjoni), permezz ta’ ġestjoni diretta (jiġifieri mid-dipartimenti tagħha jew permezz ta’ aġenziji eżekuttivi) jew permezz ta’ ġestjoni indiretta (jiġifieri billi l-kompiti ta’ implimentazzjoni tal-baġit jiġu fdati lil pajjiżi terzi jew lil entitajiet differenti)⁹. L-aħħar tnejn kollettivament jissejħu ġestjoni ċentralizzata.

Strumenti finanzjarji jintużaw f’partijiet differenti tal-baġit tal-UE:

• strumenti finanzjarji taħt ġestjoni kondiviża fil-qasam tal-koeżjoni jitwaqqfu prinċipalment taħt il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR), u sa ċertu punt inqas taħt il-Fond Soċjali Ewropew (FSE). Mill-perjodu tal-programm 2014-2020 ‘il hawn, strumenti finanzjarji jistgħu jintużaw ukoll għall-Fond ta’ Koeżjoni (FK). Kull strument għandu jiġi implimentat fi ħdan il-qafas ta’ programm operazzjonali (PO) li jiġi deċiż mill-awtoritajiet maniġerjali responsabbli għal dak il-programm, flimkien mad-daqs u t-tfassil tiegħu¹⁰. L-istrumenti finanzjarji jintużaw ukoll taħt il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) u l-Fond Ewropew għas-Sajd (FES).
• strumenti finanzjarji, immaniġġjati ċentralment, jiġu ffinanzjati minn diversi oqsma baġitarji, bħal riċerka, intrapriża u industrija, edukazzjoni u kultura, eċċ. Għal dawn l-istrumenti l-Kummissjoni, flimkien mas-sħab tagħha, hija involuta direttament fit-tfassil tagħhom u fl-iżvilupp tal-istrateġija tal-investiment u d-dotazzjoni tagħhom. Id-deċiżjoni biex jitwaqqfu dawn l-istrumenti tittieħed mill-awtoritajiet baġitarji (jiġifieri l-Parlament Ewropew u l-Kunsill) fuq il-bażi ta’ proposta tal-Kummissjoni.

Regoli għall-għażla tal-maniġer ta’ fondi tal-istrumenti finanzjarji

Fil-ġestjoni kondiviża, jistgħu jitwaqqfu strumenti finanzjarji bħala fondi awtonomi jew bħala subfondi ta’ fond ta’ parteċipazzjoni, aktar tard imsejħa fondi speċifiċi (ara l-Figura 1). Fond ta’ parteċipazzjoni, xi drabi msejjaħ ukoll “fond ta’ fondi”, huwa fond li jitwaqqaf bl-objettiv li jiġu mmaniġġjati tipi differenti ta’ strumenti. Huwa jippermetti wkoll li jsiru kontribuzzjonijiet minn PO wieħed jew aktar għal strument finanzjarju wieħed jew għal bosta strumenti finanzjarji.

Ġeneralment, strumenti finanzjarji jiġu mmaniġġjati minn banek tas-settur privat jew tas-settur pubbliku, jew minn intermedjarji finanzjarji oħra, aktar milli minn amministrazzjonijiet pubbliċi. Għal strumenti taħt il-FEŻR u l-FSE, l-għażla ta’ maniġer ta’ fondi għandha tkun konformi mar-regoli tal-akkwist pubbliku tal-UE u dawk nazzjonali jekk toħroġ sejħa għall-offerti għall-ġestjoni tal-fond. F’sitwazzjonijiet fejn ir-regoli tal-akkwist pubbliku ma jkunux japplikaw (jiġifieri f’każ li l-kuntratt tal-ġestjoni ta’ fond ma jkunx kuntratt tas-servizz pubbliku), l-awtorità maniġerjali tista’ tinnomina l-maniġer ta’ fondi bil-kundizzjoni li jkun hemm konformità mar-regoli rilevanti dwar l-għajnuna mill-Istat (ara l-paragrafi 10 sa 12).

Il-grupp tal-BEI (li jinkludi l-Fond Ewropew tal-Investiment (FEI) u l-Bank Ewropew tal-Investiment (BEI)), jibbenefikaw minn status speċjali peress li dawn jistgħu jinħatru bħala maniġers ta’ fondi mingħajr proċedura ta’ akkwist pubbliku¹¹. Huma jimmaniġġjaw ukoll il-biċċa l-kbira mill-istrumenti mmaniġġjati ċentralment, li għalihom il-maniġer ta’ fondi jiġi nnominat fil-proposta leġiżlattiva.

Sors: Il-QEA.

Strumenti finanzjarji u r-regoli tal-UE dwar l-għajnuna mill-Istat

Il-fondi tal-UE taħt ġestjoni kondiviża jitqiesu bħala parti mill-baġits nazzjonali jew reġjonali, u fil-fatt huma potenzjalment suġġetti għal kontroll tal-għajnuna mill-Istat. Għalhekk, meta jimplimentaw l-istrument finanzjarju, l-awtoritajiet maniġerjali jridu jiżguraw konformità mar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat¹². Ir-regoli rilevanti dwar l-għajnuna mill-Istat jinsabu fir-Regolament għal Eżenzjoni Ġenerali Sħiħa (REĠS) il-ġdid¹³ u fil-Linji Gwida l-ġodda tal-Kummissjoni għal finanzjament ta’ riskju¹⁴ li t-tnejn li huma daħlu f’effett f’Lulju 2014.

Għal kull strument finanzjarju taħt il-FEŻR u l-FSE, l-awtorità maniġerjali għandha tipprovdi evidenza li huwa¹⁵:

• konformi mal-prattika normali tas-suq (li fil-prattika jfisser li l-ġestjoni tal-fond intgħażlet wara li sar proċess miftuħ, trasparenti u nondiskriminatorju); jew
• kopert bir-Regolament dwar id-”de minimis”¹⁶; jew
• għajnuna eżentata, għaliex jaqa’ taħt ir-REĠS jew jaqa’ taħt skema ta’ għajnuna notifikata skont il-Linji Gwida tal-Kummissjoni għall-finanzjament ta’ riskju.

Strumenti finanzjarji, immaniġġjati ċentralment (li ma jużawx riżorsi nazzjonali jew reġjonali, u li għaldaqstant mhumiex parti mill-baġits tal-Istati Membri) jaqgħu barra mill-ambitu tar-regoli tal-UE dwar l-għajnuna mill-Istat, għaliex il-kundizzjoni prinċipali tal-Artikolu 107 TFUE “[…] mogħtija minn Stat Membru jew permezz ta’ riżorsi tal-Istat” ma tiġix issodisfata.

Informazzjoni ta’ sfond dwar l-għadd ta’ strumenti finanzjarji u d-dotazzjoni tal-kapital tagħhom mill-2007 ‘l hawn

Perjodu tal-programm 2007-2013

Matul il-perjodu tal-programm 2007-2013, 25 minn 28 Stat Membru tal-UE użaw strumenti finanzjarji. Il-Kroazja, l-Irlanda u l-Lussemburgu biss ma użawx dan il-mekkaniżmu ta’ finanzjament¹⁷. L-Annessi jagħtu ħarsa ġenerali lejn l-istrumenti taħt il-FEŻR u l-FSE għal kull Stat Membru.

Kif jidher fit-Tabella 2, sa tmiem l-2014 madwar EUR 15.2 biljun tħallsu bħala kontribuzzjonijiet mill-programmi operazzjonali taħt il-FEŻR u EUR 0.8 biljun permezz ta’ kontribuzzjonijiet mill-programmi operazzjonali taħt l-FSE. Dan jirrappreżenta żieda sinifikanti meta mqabbla ma’ madwar EUR 1.3 biljun fil-perjodu tal-programm 2000-2006 u EUR 0.6 biljun fil-perjodu tal-programm 1994-1999¹⁸.

Matul il-perjodu tal-programm 2007-2013, il-kontribuzzjoni mill-UE mħallsa lil strumenti finanzjarji tikkorrispondi għal 5 % tal-finanzjament totali mill-UE għall-FEŻR u għal 1 % tal-finanzjament totali mill-UE għall-FSE, għall-perjodu kollu kemm hu. Il-baġit tal-UE jirrappreżenta 69 % u 56 % tal-kontribuzzjoni totali għad-dotazzjonijiet tal-kapital tal-istrumenti finanzjarji 2007-2013 taħt il-FEŻR u l-FSE, rispettivament (ara t-Tabella 2). F’termini ta’ appoġġ finanzjarju lir-riċevitur finanzjarju, il-kontribuzzjoni mill-UE tirrappreżenta 63 % (FEŻR) u 65 % (FSE).

Skont id-data l-aktar reċenti rrappurtata mill-Kummissjoni, kienu twaqqfu 972 strument finanzjarju taħt il-FEŻR u 53 strument taħt l-FSE, fl-UE kollha. Minn dawn, 903 huma fondi speċifiċi taħt il-FEŻR u 49 huma fondi taħt l-FSE (ara t-Tabella 3). Mill-istrumenti taħt il-FEŻR, 31 huma mmaniġġjati mill-grupp tal-BEI (ara l-paragrafu 9).

Barra minn hekk, kien hemm 14-il strument iffinanzjat permezz tal-FAEŻR u 6 strumenti ffinanzjati mill-FES. Għall-perjodu tal-programm 2007-2013, dawn iż-żewġ fondi ma kinux jirrikjedu li l-Istati Membri jirrappurtaw dwar l-istrumenti finanzjarji, għalhekk ma hemmx data uffiċjali f’dan ir-rigward¹⁹. Madankollu, abbażi ta’ data kkompilata mill-Qorti, fi tmiem l-2013 id-dotazzjoni tal-kapital ta’ fondi kofinanzjati mill-FAEŻR tista’ tiġi stmata f’ammont ta’ EUR 700 miljun u ta’ madwar EUR 72 miljun għall-FES (fiż-żewġ każijiet bl-inklużjoni tal-kontribuzzjonijiet nazzjonali għall-programmi).

Għall-istrumenti mmaniġġjati ċentralment, il-kontribuzzjoni kumplessiva mill-UE allokata għall-istrumenti għall-2007-2013, fl-oqsma baġitarji kollha, kienet ta’ madwar EUR 5.5 biljun²⁰, mifruxa fuq 21 strument finanzjarju²¹. Dawn l-istrumenti joperaw fl-Istati Membri kollha tal-UE.

Il-perjodu tal-programm 2014-2020

Fi ħdan il-baġit tal-UE, il-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej (FSIE) huma s-sors prinċipali ta’ finanzjament għall-investiment fil-kapital u l-infrastruttura, b’baġit totali ta’ madwar EUR 450 biljun għall-perjodu tal-programm 2014-2020.

Mill-2011 ‘il hawn, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill Ewropew ħeġġew użu akbar ta’ strumenti finanzjarji²². Dan l-impenn politiku huwa rifless ukoll fir-Regolament dwar Dispożizzjonijiet Komuni (RDK), li jipprevedi użu estiż ta’ strumenti finanzjarji għat-twassil tal-ħames FSIE kollha kemm huma (jiġifieri l-fond ta’ Koeżjoni wkoll) u l-objettivi tematiċi kollha għall-programmi²³.

Fi tmiem l-2015 il-Kummissjoni tistma li, għall-perjodu tal-programm 2014-2020 fl-intier tiegħu, bejn wieħed u ieħor EUR 21 biljun se jiġu allokati għall-istrumenti finanzjarji mill-ħames FSIE²⁴. Peress li l-kontribuzzjoni medja mill-UE għad-dotazzjonijiet totali ta’ dawn l-istrumenti għall-perjodutal-programm 2007-2013 kienet ta’ madwar 68 % sa tmiem l-2014²⁵, aħna nistmaw li l-ammont ta’ EUR 21 biljun li ġej mill-baġit tal-UE x’aktarx li jikkorrispondi għal bejn wieħed u ieħor EUR 31 biljun f’allokazzjonijiet totali (mingħajr ma jittieħed kont ta’ finanzjament nazzjonali u privat addizzjonali li jista’ jiġi pprovdut lill-fondi barra mill-programmi tal-FSIE).

Bi tqabbil ma’ dan, il-Fond Ewropew għall-Investimenti Strateġiċi (FEIS) għandu l-għan li jimmobilizza mill-inqas EUR 315-il biljun f’investiment privat u pubbliku fuq terminu twil madwar l-UE kollha matul il-perjodu 2015 sa 2017, u fil-finanzjament ta’ proġetti fis-snin sussegwenti.

Ambitu u approċċ tal-awditjar

Permezz ta’ dan l-awditu, il-Qorti eżaminat jekk l-istrumenti finanzjarji kinux mekkaniżmu effiċjenti għall-implimentazzjoni tal-baġit tal-UE matul il-perjodu tal-programm 2007-2013. F’dan il-kuntest, ir-rapport tagħna jindirizza l-mistoqsijiet prinċipali tal-awditjar li ġejjin:

• l-istrumenti finanzjarji kienu ta’ daqs xieraq fid-dawl tal-ħtiġijiet tas-suq?
• l-istrumenti finanzjarji rnexxielhom jattiraw kapital privat?
• l-istrumenti finanzjarji kienu qed jipprovdu appoġġ finanzjarju rotanti?
• l-istrumenti finanzjarji wrew li kienu metodu kosteffiċjenti għall-implimentazzjoni tal-baġit tal-UE?

Għal kull waħda minn dawn il-mistoqsijiet, aħna eżaminajna liema tagħlimiet jistgħu jinsiltu min-nuqqasijiet prinċipali li ġew identifikati. Aħna vvalutajna wkoll sa liema punt huma kienu ġew indirizzati fir-regolamenti applikabbli għall-perjodu tal-programm 2014-2020.

L-awditu tagħna jkopri l-perjodu mill-2009 sal-2015. Aħna ffukajna fuq l-oqsma tal-politika reġjonali, soċjali, tat-trasport u tal-enerġija. B’mod partikolari, ir-rieżami tagħna jkopri l-istrumenti finanzjarji kollha taħt il-FEŻR u l-FSE, kif ukoll sitt strumenti finanzjarji, immaniġġjati ċentralment, fl-oqsma tal-politika soċjali, tat-trasport u tal-enerġija. Madankollu, bosta problemi identifikati f’dan ir-rapport jistgħu jaffettwaw ukoll oqsma oħra tal-baġit tal-UE fejn jintużaw dawn l-istrumenti.

Ix-xogħol tal-awditjar kien jikkonsisti fl-elementi li ġejjin:

• rieżami ta’ diversi analiżijiet u pubblikazzjonijiet tal-Kummissjoni, tal-BEI, tal-FEI u ta’ partijiet terzi;
• l-analiżi tar-rapport annwali ta’ monitoraġġ l-aktar reċenti ppubblikat mill-Kummissjoni f’Settembru 2015, li jkopri l-1 025 strument finanzjarju, kollha kemm huma, taħt il-FEŻR u l-FSE. Din l-analiżi, ibbażata fuq data rrappurtata mill-Kummissjoni f’Novembru 2015, saret ukoll għal 6²⁶ mill-21 strument taħt ġestjoni ċentrali (li jirrappreżentaw kontribuzzjoni mill-UE ta’ EUR 789 miljun, jew 14 % tal-ammont totali tal-21 strument kollha kemm huma)²⁷.
• eżami ta’ 10 studji tal-każijiet dwar strumenti finanzjarji li ġew implimentati fil-qasam tal-baġit tal-UE li huwa kopert minn dan ir-rapport²⁸, inkluża żjara fuq il-post ta’ Stat Membru wieħed (is-Slovakkja);
• rieżami ta’ segwitu ta’ 45 strument finanzjarju awditjat f’awditi tal-konformità li twettqu mill-Qorti mill-2009 ‘l hawn (li r-riżultati tagħhom ġew irrappurtati preċedentement fir-Rapporti Annwali tagħna) u 54 strument finanzjarju eżaminat permezz tal-awditi tagħna tal-prestazzjoni mill-2012 ‘il hawn;
• stħarriġ ta’ 85 awtorità maniġerjali u maniġer ta’ fondi li kienu involuti fl-implimentazzjoni ta’ strumenti finanzjarji. Mill-85 entità mistħarrġa, 82 huma relatati mal-istrumenti taħt il-FEŻR u l-FSE taħt ġestjoni kondiviża u 3 ma’ ġestjoni ċentralizzata. Kien hemm 66 risposta għal strumenti taħt ġestjoni kondiviża u 2 għal dawk immaniġġjati ċentralment; u
• intervisti ma’ aktar minn 40 uffiċjal mill-Kummissjoni, mill-BEI u mill-FEI u aktar minn 10 esperti minn organizzazzjonijiet li għandhom kompetenzi fil-qasam²⁹.

Il-Qorti diġà wettqet ħafna eżamijiet tal-użu ta’ strumenti finanzjarji, u mill-2011 ‘il hawn irrappurtat dwar is-sejbiet tagħha f’bosta Rapporti Annwali³⁰ u Rapporti Speċjali³¹. Barra minn hekk, il-Kummissjoni nfisha, iżda wkoll il-BEI u l-FEI, il-Parlament Ewropew, il-korpi nazzjonali tal-awditjar u l-maniġers ta’ fondi fis-settur privat identifikaw għadd ta’ kwistjonijiet fis-snin reċenti li kollettivament illimitaw l-effettività tal-istrumenti finanzjarji matul il-perjodu tal-programm 2007-2013. Dan ir-rapport jibni wkoll fuq dawn il-valutazzjonijiet.

Osservazzjonijiet

L-istrumenti finanzjarji kienu ta’ daqs xieraq fid-dawl tal-ħtiġijiet tas-suq?

Strumenti finanzjarji mhumiex proġetti fihom infushom iżda għodda ta’ twassil għall-finanzjament mill-baġit tal-UE. Fil-politika ta’ Koeżjoni, id-deċiżjoni ta’ awtorità maniġerjali biex twassal appoġġ mill-PO permezz ta’ strument finanzjarju mhijiex daqstant deċiżjoni dwar jekk għandhomx jiġu investiti riżorsi tal-PO jew le (dan huwa diġà predefinit fil-PO) iżda pjuttost deċiżjoni dwar kif għandu jsir l-investiment: permezz ta’ għotja ta’ darba jew appoġġ permezz ta’ strument finanzjarju li jkun jipprovdi appoġġ finanzjarju li jrid jitħallas lura.

Għalhekk, aħna eżaminajna sa liema punt l-1 025 strument taħt il-FEŻR u l-FSE użaw id-dotazzjoni tal-kapital tagħhom biex jipprovdu forom differenti ta’ appoġġ finanzjarju lir-riċevituri finali, u analizzajna bosta fatturi li jikkontribwixxu għar-rati baxxi ta’ żborżament tal-istrumenti lir-riċevituri finali matul il-perjodu tal-programm 2007-2013: il-livell tad-dotazzjonijiet inizjali tal-kapital tal-istrumenti, jekk il-ħtiġijiet tas-suq ġewx indirizzati b’mod xieraq mill-Awtoritajiet Maniġerjali u diffikultajiet speċifiċi ffaċċjati minn strumenti finanzjarji reġjonali. Aħna analizzajna wkoll kif ġew ittrattati aspetti simili fil-każ ta’ strumenti mmaniġġjati ċentralment.

Dotazzjoni eċċessiva tal-kapital wasslet għal rati baxxi ta’ żborżament, l-evitar ta’ diżimpenn u r-rimborż potenzjali fl-għeluq

Ir-rati ta’ żborżament tal-istrumenti finanzjarji diġà ġew eżaminati f’bosta mir-Rapporti Annwali u Rapporti Speċjali tal-Qorti³². F’dan ir-rapport aħna nanalizzaw l-informazzjoni disponibbli l-aktar reċenti li ġiet irrappurtata mill-Istati Membri lill-Kummissjoni fil-31 ta’ Diċembru 2014, ippubblikata f’Settembru 2015. L-analiżi tagħna ta’ din id-data l-aktar reċenti turi li għadd sinifikanti minnhom għadhom jiffaċċjaw diffikultajiet biex jużaw id-dotazzjonijiet tal-kapital tagħhom kif ippjanat.

It-Tabella 4 turi r-rati ta’ żborżament għal kull wieħed mill-25 Stat Membru li implimentaw strumenti finanzjarji matul il-perjodu tal-programm 2007-2013³³. Il-perċentwali ppreżentati huma medji għall-istrumenti kollha taħt il-FEŻR u l-FSE fl-Istat Membru kkonċernat. Għadd sinifikanti ta’ strumenti finanzjarji ġew stabbiliti biss fl-2012 jew wara.

Sa tmiem l-2014, b’sena biss li kien fadal qabel tmiem il-perjodu inizjali ta’ eliġibbiltà (il-31 ta’ Diċembru 2015), kienu biss 57 % tad-dotazzjonijiet tal-istrumenti taħt il-FEŻR u l-FSE li ġew żborżati lir-riċevituri finali. L-iżborżamenti kienu baxxi b’mod partikolari għal strumenti finanzjarji fis-Slovakkja (21 %), fi Spanja (27 %) u fl-Italja (32 %). Barra minn hekk, tliet Stati Membri oħra (il-Greċja, in-Netherlands, l-Awstrija) kienu żborżaw inqas minn nofs id-dotazzjonijiet inizjali tagħhom.

B’mod ġenerali, 177 mid-972 strument finanzjarju taħt il-FEŻR (18 %) u 16 mit-53 strument finanzjarju taħt l-FSE (30 %) kienu żborżaw inqas minn terz tad-dotazzjoni tagħhom sa tmiem l-2014. Għal dawn il-177 strument, id-dotazzjoni totali li ma ntużatx kienet tammonta għal EUR 4.2 biljun fil-31 ta’ Diċembru 2014. Għal dawn l-istrumenti, aħna nqisu li mhuwiex probabbli li l-finanzjament disponibbli jintuża darba, għalkemm il-Kummissjoni estendiet il-perjodu ta’ eliġibbiltà sa Marzu 2017 (ara l-paragrafu 43). Madankollu, ir-rata finali ta’ żborżament tal-istrumenti finanzjarji tista’ tiġi vvalutata biss fi tmiem iċ-ċiklu tal-ħajja tagħhom, speċjalment fir-rigward ta’ dawk li twaqqfu lejn tmiem il-perjodu tal-programm.

Rati baxxi ta’ żborżament minħabba dotazzjoni inizjali eċċessiva tal-istrumenti finanzjarji

Matul l-intervisti tagħna, ta’ spiss inġien l-argument li l-kriżi finanzjarja u ekonomika kellha effett kbir, u kienet affettwat b’mod negattiv ir-rati baxxi ta’ żborżament lir-riċevituri finali. Madankollu, minħabba d-daqs tal-problema, aħna nqisu li dan la huwa l-uniku fattur u lanqas ma huwa l-fattur prinċipali wara r-rati baxxi ta’ żborżament. Fil-fatt, ir-rati baxxi ta’ żborżament huma dovuti primarjament għal dotazzjoni eċċessiva tal-istrumenti finanzjarji, qabelxejn.

L-analiżi tagħna tad-data ppubblikata mill-Kummissjoni fl-2015 uriet li hemm korrelazzjoni pożittiva bejn ir-rati ta’ assorbiment taħt il-FEŻR u l-FSE fil-livell tal-Istati Membri u r-rati ta’ żborżament tal-istrumenti finanzjarji lir-riċevituri finali (ara l-Figura 2a u l-Figura 2b). Din l-analiżi turi li dawk l-Istati Membri li diġà jiffaċċjaw diffikultajiet fl-assorbiment tal-baġit tal-FEŻR u l-FSE ta’ spiss ikollhom problemi saħansitra aktar sinifikanti biex jiżborżaw id-dotazzjoni tal-kapital allokata lill-istrumenti finanzjarji.

Nota: Id-daqs taċ-ċrieki jikkorrispondi għall-kontribuzzjoni totali mill-programmi operazzjonali għall-istrumenti finanzjarji (ara t-Tabella 4). Koeffiċjent ta’ korrelazzjoni: 0.5.

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq id-data tal-Kummissjoni għall-2015.

Nota: Id-daqs taċ-ċrieki jikkorrispondi għall-kontribuzzjoni totali mill-programmi operazzjonali għall-istrumenti finanzjarji (ara t-Tabella 4). Koeffiċjent ta’ korrelazzjoni: 0.9.

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq id-data tal-Kummissjoni għall-2015.

Żieda fid-dotazzjonijiet tal-kapital ta’ strumenti finanzjarji f’21 minn 25 Stat Membru

F’21 minn 25 Stat Membru, aħna sibna wkoll li d-dotazzjoni inizjali kienet żdiedet mill-2011 ‘il hawn. B’mod ġenerali, madwar EUR 7.1 biljun ta’ finanzjament addizzjonali mill-programmi operazzjonali taħt il-FEŻR u l-FSE għall-perjodu 2007-2013 kienu ġew allokati għall-istrumenti finanzjarji, minn dak iż-żmien ‘il hawn.

Il-biċċa l-kbira minn dawn iż-żidiet fid-dotazzjoni tal-kapital tal-istrumenti twettqu fl-Italja (EUR 2.5 biljun), fi Spanja (EUR 0.9 biljun), fil-Greċja (EUR 0.9 biljun), fir-Renju Unit (EUR 0.7 biljun) u fl-Ungerija (EUR 0.5 biljun). Dawn il-ħames Stati Membri waħidhom jirrappreżentaw 77 % taż-żieda totali tad-dotazzjoni tal-kapital matul il-perjodu kollu kemm hu. Fi tmiem l-2014, erbgħa minn dawn il-ħames Stati Membri (l-Italja, Spanja, ir-Renju Unit u l-Ungerija) kellhom rata ta’ assorbiment taħt il-FEŻR li hija taħt il-medja (ara l-Figura 2a).

Dispożizzjonijiet fil-bażi legali għall-perjodu tal-programm 2007-2013 ħolqu inċentivi biex l-Istati Membri jużaw strumenti finanzjarji biex jiġi evitat ir-riskju li l-fondi tal-UE jiġu diżimpenjati

Il-bażi legali għall-perjodu tal-programm 2007-2013 tat il-possibbiltà lill-Istati Membri li jassorbu l-kontribuzzjoni mill-UE għall-programmi operazzjonali taħt il-FEŻR u l-FSE bil-quddiem permezz tal-użu ta’ strumenti finanzjarji. Dawn il-kontribuzzjonijiet bil-quddiem setgħu jintużaw mill-Istati Membri bħala mekkaniżmu biex jiġi evitat ir-riskju ta’ diżimpenn (ir-regola “n+2”)³⁴ (ara l-Kaxxa 1).

Dan l-arranġament ħoloq inċentiv biex l-Istati Membri “jirriżervaw” mill-inqas parti mill-kontribuzzjoni mill-UE għall-programmi operazzjonali fil-kontijiet tal-banek u l-intermedjarji finanzjarji li jimmaniġġjaw il-fondi, mingħajr ma din effettivament tintuża għall-iskopijiet intenzjonati tagħha (ara l-Kaxxa 2).

Min-naħa l-oħra, aħna sibna każ wieħed fejn id-dotazzjoni tal-istrumenti finanzjarji kienet tnaqqset biex jittieħdu inkunsiderazzjoni l-kundizzjonijiet tas-suq u r-rati ta’ żborżament proġettati, li jitqies bħala prattika tajba (ara l-Kaxxa 3).

Dotazzjonijiet eċċessivi ta’ strumenti finanzjarji għandhom impatt negattiv fuq l-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni, fejn dawn jiġu ddeterminati fuq il-bażi tal-kapital imħallas fil-fond aktar milli fuq il-bażi tal-prestazzjoni tal-maniġer ta’ fondi. Tkabbir żejjed tad-dotazzjoni jipprovdi mezz biex jiġi ġġenerat l-introjtu għall-maniġers ta’ fondi mingħajr mhuma jkunu effettivament jipprovdu s-servizzi mistennija (ara l-paragrafi 116 sa 125).

Rati ta’ żborżament partikolarment baxxi għal strumenti finanzjarji mmaniġġjati mill-grupp tal-BEI

L-analiżi tagħna wriet ukoll li r-rata medja ta’ żborżament għall-31 strument taħt il-FEŻR u l-FSE li kienummaniġġjati mill-BEI u mill-FEI kienet partikolarment baxxa: 43 % meta mqabbla ma’ 60 % għall-istrumenti mmaniġġjati mill-maniġers l-oħra ta’ fondi.

Estensjoni tal-perjodu ta’ eliġibbiltà għal strumenti finanzjarji fil-ġestjoni kondiviża sa Marzu 2017 permezz tal-gwida tal-Kummissjoni biss

Il-kontribuzzjoni mill-UE li tikkorrispondi għad-dotazzjonijiet li ma ntużawx (jiġifieri fondi mhux imħallsa jew mhux garantiti lir-riċevituri finali sa tmiem il-perjodu ta’ eliġibbiltà) għandha tintradd lura lill-baġit tal-UE fl-għeluq. Minħabba r-rati medji baxxi ta’ żborżament, fir-Rapport Annwali tagħha 2014 il-Qorti diġà ddikjarat li l-istrumenti finanzjarji ma setax ikun mistenni li kollha jkunu użaw il-fondi disponibbli bis-sħiħ sa tmiem l-2015³⁵.

F’April 2015, il-Kummissjoni ppubblikat linji gwida riveduti dwar l-għeluq li estendew il-perjodu ta’ eliġibbiltà għan-nefqa relatata mal-istrumenti finanzjarji mill-31 ta’ Diċembru 2015 sal-31 ta’ Marzu 2017³⁶. Madankollu, il-perjodu ġenerali ta’ eliġibbiltà huwa stabbilit bl-Artikolu 56(1) tar-Regolament Ġenerali. Fir-Rapport Annwali tagħha 2014, il-Qorti qieset li dispożizzjoni legali tista’ tiġi modifikata biss permezz ta’ leġiżlazzjoni ta’ valur legali ndaqs jew superjuri, biex b’hekk il-ġerarkija tan-normi tiġi debitament rispettata³⁷. Għaldaqstant ġie konkluż li linja gwida tal-Kummissjoni ma setgħetx tbiddel regoli li jkunu ġew adottati mill-proċedura leġiżlattiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill.

Abbażi tal-analiżi tagħna, u permezz ta’ proġezzjoni lineari tal-iżborżament li sar fis-snin preċedenti, aħna nistmaw li aktar minn EUR 5.0 biljun ta’ fondi allokati għall-istrumenti taħt il-FEŻR u l-FSE jkunu baqgħu ma ntużawx sa tmiem l-2015 mingħajr l-ebda estensjoni tal-perjodu ta’ eliġibbiltà. EUR 3.9 biljun minn dawn huma kontribuzzjonijiet mill-baġit tal-UE għall-programmi operazzjonali. Figuri effettivi tal-ammonti li ntużaw bejn Jannar 2015 u Marzu 2017 ikunu disponibbli biss fi tmiem l-2017, mill-aktar fis.

Dawn il-kwistjonijiet ġew indirizzati fil-perjodu tal-programm 2014-2020?

Minħabba li l-kontribuzzjonijiet mill-programmi operazzjonali issa qed isiru permezz ta’ pagamenti bin-nifs, jenħtieġ li l-istrumenti finanzjarji jkunu ta’ daqs aktar xieraq, bir-riżultat li jittejbu r-rati ta’ żborżament (ara l-Kaxxa 4).

L-awtoritajiet maniġerjali mhux dejjem ivvalutaw b’mod xieraq il-ħtiġijiet tas-suq qabel l-allokazzjoni ta’ fondi għall-istrumenti finanzjarji taħt il-FEŻR u l-FSE

Aħna eżaminajna wkoll jekk il-ħtiġijiet tas-suq kinux ġew ivvalutati b’mod xieraq qabel ma twaqqfu l-istrumenti finanzjarji u qabel ma ġew allokati fondi għalihom. Jenħtieġ li l-ħtiġijiet tas-suq jew il-valutazzjonijiet ex ante jagħtu l-possibbiltà li jiġu mifhuma l-ħtiġijiet tas-suq u x’tip ta’ appoġġ (self, garanziji jew investimenti fil-kapital) huwa l-aktar xieraq biex jiġu indirizzati d-diskrepanzi tas-suq. Jenħtieġ li huma jiddeterminaw ukoll il-ħtiġijiet ta’ finanzjament, u fl-aħħar mill-aħħar jivvalutaw jekk l-objettiv intenzjonat ta’ politika jistax jintlaħaq l-aħjar permezz ta’ strument finanzjarju. Dan ġie enfasizzat ukoll fir-Rapporti Speċjali preċedenti tagħna u fi studji oħra bħala prekundizzjoni għas-suċċess ta’ dawn l-strumenti³⁸.

It-twettiq ta’ valutazzjoni tal-ħtiġijiet tas-suq ma kienx obbligatorju għal strumenti finanzjarji matul il-perjodu tal-programm 2007-2013

Matul il-perjodu tal-programm 2007-2013, l-unika referenza regolatorja espliċita għall-valutazzjonijiet tal-ħtiġijiet tas-suq (imsejħa wkoll “valutazzjoni tad-diskrepanzi”) hija relatata ma’ fondi ta’ parteċipazzjoni³⁹.

Għall-fondi speċifiċi l-oħra kollha, sal-2009, kien possibbli li jiġi inferit obbligu indirett biex titwettaq din il-valutazzjoni mill-ħtieġa li jiġi pprovdut pjan ta’ direzzjoni tan-negozju għal kull strument⁴⁰. Madankollu, l-emendi ta’ Settembru 2009 għall-bażi legali introduċew rekwiżiti eħfef li jikkonċernaw dawn il-pjanijiet ta’ direzzjoni tan-negozju⁴¹. Minn dak iż-żmien ‘il hawn, filwaqt li kien għadu obbligatorju li jiġi ppreżentat pjan ta’ direzzjoni tan-negozju, kważi r-rekwiżiti speċifiċi kollha tneħħew (bħall-intrapriżi jew il-proġetti urbani mmirati, il-kriterji, it-termini u l-kundizzjonijiet għall-finanzjament tagħhom u l-ġustifikazzjoni għall-kontribuzzjoni mill-PO, u l-użu intenzjonat tiegħu). Aħna nqisu li l-valur miżjud ta’ pjan ta’ direzzjoni tan-negozju fin-nuqqas ta’ din l-informazzjoni huwa limitat.

L-obbligu li titwettaq valutazzjoni tal-ħtiġijiet tas-suq ma kienx jeżisti lanqas għall-istrumenti finanzjarji, immaniġġjati ċentralment, li twaqqfu fil-perjodu tal-programm 2007-2013. Għas-sitt strumenti mmaniġġjati ċentralment li jiġu koperti f’dan ir-rapport, aħna osservajna prattiki differenti. Għalkemm ma kienx jeżisti rekwiżit legali, aħna ġeneralment rajna li xi livell ta’ valutazzjoni tal-ħtiġijiet tas-suq, bħal valutazzjonijiet tal-impatt, studji ta’ analiżi tas-suq, konsultazzjoni pubblika, eċċ. twettaq għal kollha kemm huma.

Fi kważi nofs il-każijiet eżaminati, il-ħtiġijiet tas-suq kienu ġew ivvalutati bħala għoljin wisq

F’Rapporti Speċjali preċedenti, aħna diġà identifikajna nuqqasijiet sinifikanti fir-robustezza tal-valutazzjonijiet tal-ħtiġijiert tas-suq⁴². B’mod partikolari, jenħtieġ li valutazzjonijiet tal-ħtiġijiet tas-suq ikunu bbażati fuq suppożizzjonijiet sottostanti li huma razzjonali u realistiċi. Inkella, l-istrumenti jistgħu ma jindirizzawx il-ħtiġijiet effettivi tas-suq, bir-riżultat li jkun hemm, f’kapitalizzazzjoni eċċessiva tal-istrument u/jew ftit li xejn impatt reali.

Valutazzjoni tal-ħtiġijiet tas-suq isservi għadd ta’ skopijiet, inkluża l-identifikazzjoni ta’ falliment tas-suq u d-determinazzjoni tad-daqs tas-suq. F’dan ir-rigward, l-analiżi kumplessiva tagħna turi li l-valutazzjoni tal-ħtiġijiet tas-suq ma kinitx robusta biżżejjed matul il-perjodu tal-programm 2007-2013. Filwaqt li l-maġġoranza tal-wiġġieba għall-istħarriġ tagħna (82 %) indikaw li huma kienu wettqu valutazzjoni tal-ħtiġijiet tas-suq, dan ma ppreveniex tkabbir żejjed: kważi nofs l-istrumenti finanzjarji (19 minn 41) immaniġġjati minn dawk tal-wiġġiieba tagħna li kienu wettqu valutazzjoni tal-ħtiġijiet tas-suq xorta wrew rati ta’ żborżament ta’ inqas minn 50 % tad-dotazzjoni totali tal-istrumenti sa tmiem l-2014. Ħames strumenti biss (12 %) użaw id-dotazzjoni inizjali tagħhom bis-sħiħ (ara l-Figura 3).

Nota: Stħarriġ mibgħut lill-maniġers/awtoritajiet maniġerjali tal-akbar 50 strument finanzjarju taħt il-FEŻR, ir-rata tar-risposti kienet ta’ 80 %.

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq riżultati tal-istħarriġ.

F’Rapport Speċjali preċedenti aħna diġà ġbidna l-attenzjoni għall-fatt li, matul il-perjodu tal-programm 2007-2013, il-metodoloġija applikata biex titwettaq valutazzjoni tal-ħtiġijiet tas-suq u l-plawżibbiltà tas-suppożizzjonijiet sottostanti ma kienu suġġetti għall-ebda kontroll minn korp li huwa indipendenti mill-awtorità maniġerjali. Din id-dgħufija setgħet ikkontribwiet għat-twettiq ta’ valutazzjonijiet ottimisti żżejjed minn għadd kbir ta’ awtoritajiet maniġerjali⁴³.

Dawn il-kwistjonijiet ġew indirizzati fil-perjodu tal-programm 2014-2020?

Matul il-perjodu tal-programm 2014-2020, valutazzjoni ex ante dettaljata hija obbligatorja għal strumenti taħt ġestjoni kondiviża biex tiġi stabbilita evidenza ta’ fallimenti tas-suq (jew sitwazzjonijiet subottimali ta’ investiment) u biex jiġu stmati l-livell u l-ambitu tal-ħtiġijiet ta’ investiment pubbliku. Din il-valutazzjoni trid tistipula wkoll it-tipi ta’ strument finanzjarju l-aktar adatti għas-sitwazzjoni. Barra minn hekk, il-valutazzjoni ex ante trid tiġi ppreżentata lill-kumitat ta’ monitoraġġ tal-PO għal skopijiet ta’ informazzjoni, u s-sommarju tas-sejbiet u konklużjonijiet iridu jiġu ppubblikati fi żmien tliet xhur minn meta jkunu ġew iffinalizzati (ara l-Anness V). Madankollu, għad ma hemm l-ebda rekwiżit biex jitwettaq kontroll indipendenti tal-valutazzjoni ex ante u l-plawżibbiltà tas-suppożizzjonijiet sottostanti tagħha qabel ma tittieħed deċiżjoni dwar id-dotazzjoni inizjali tal-kapital tal-istrument.

Minn meta daħal fis-seħħ ir-Regolament Finanzjarju fl-1 ta’ Jannar 2013, it-twettiq ta’ evalwazzjoni ex ante huwa obbligatorju wkoll għall-istrumenti ġodda kollha li jiġu mmaniġġjati ċentralment (ara l-Anness V). Minkejja dan, il-valutazzjoni ex ante ma tinkludi la analiżi tat-tagħlimiet li nsiltu, u lanqas il-possibbiltà ta’ rieżami f’każ ta’ bidliet soċjoekonomiċi kbar, bħalma huwa l-każ għall-ġestjoni kondiviża. Analiżi ta’ nofs it-terminu (li tkun tista’ tindirizza dawn l-aspetti) titwettaq għall-biċċa l-kbira mill-istrumenti finanzjarji, immaniġġjati ċentralment, iżda mhux għal kollha.

Il-fokus reġjonali kkontribwixxa għat-twaqqif, mill-Istati Membri, ta’ għadd kbir ta’ strumenti finanzjarji ta’ daqs żgħir fil-perjodu tal-programm 2007-2013

Strumenti finanzjarji taħt il-FEŻR u l-FSE huma sinifikattivament iżgħar minn fondi mmaniġġjati ċentralment jew fondi ta’ investiment privat

Programmi operazzjonali taħt il-FEŻR u l-FSE jiġu implimentati taħt ġestjoni kondiviża minn awtoritajiet nazzjonali jew reġjonali, li jfisser li strumenti finanzjarji li twaqqfu biex iwasslu programmi nazzjonali jew reġjonali għandhom isegwu d-demarkazzjonijiet tal-programmi f’termini ta’ ġeografija u eliġibbiltà. Sabiex ikunu eliġibbli, il-proġetti jridu jiġu bbażati f’reġjun li jkun eliġibbli għall-PO li minnu l-istrument finanzjarju jkun irċieva d-dotazzjoni tiegħu⁴⁴.

Fi ħdan l-UE, twaqqfu 952 fond speċifiku taħt il-FEŻR u l-FSE matul il-perjodu tal-programm 2007-2013 (ara t-Tabella 3). Dan jimplika li għall-biċċa mir-reġjuni ġew stabbiliti bosta fondi. L-analiżi tagħna turi li l-istrumenti finanzjarji taħt il-FEŻR u, b’mod partikolari taħt l-FSE, huma relattivament żgħar. Il-kontribuzzjoni medja mill-UE għal strument taħt il-FEŻR hija ta’ EUR 80 miljun għal fondi ta’ parteċipazzjoni u ta’ EUR 10 miljun għal fondi speċifiċi. Il-kontribuzzjoni medja mill-UE għal strument taħt l-FSE hija ta’ EUR 10 miljun għal fondi ta’ parteċipazzjoni u ta’ EUR 9 miljun għal fondi speċifiċi. B’kuntrast ma’ dan, sa tmiem l-2014, skont data rrappurtata mill-Kummissjoni, il-kontribuzzjoni mill-baġit tal-UE għall-fondi mmaniġġjati ċentralment, li teoretikament ikopru l-Istati Membri kollha, hija sa EUR 1.2 biljun. Fondi ta’ kapital privat qed joperaw, bħala medja, b’ammont ta’ bejn EUR 150 miljun u EUR 500 miljun.

Madankollu, l-implimentazzjoni ta’ fondi b’dotazzjoni ogħla tal-kapital tista’ tirriżulta f’ekonomiji ta’ skala sinifikanti u f’titjib fl-effiċjenza sinifikanti. Dan għaliex l-ispejjeż ġenerali u r-riskji assoċjati jistgħu jinfirxu fuq għadd kbir biżżejjed ta’ riċevituri finali. Fi kliem ieħor, il-fondi speċifiċi individwali taħt il-FEŻR u l-FSE ta’ spiss ma jkollhomx id-daqs li, fl-industrija tal-fondi, huwa meqjus xieraq biex dawn joperaw b’mod effiċjenti.

Dawn il-kwistjonijiet ġew indirizzati fil-perjodu tal-programm 2014-2020?

Matul il-perjodu tal-programm 2014-2020, l-Istati Membri jgawdu aktar flessibbiltà fit-twaqqif ta’ strumenti finanzjarji. Pereżempju, il-programmi operazzjonali jistgħu jikkombinaw prijorità kumplimentari waħda jew iżjed minn waħda ta’ investiment mill-FEŻR, mill-FK u mill-FSE taħt għan (objettiv) tematiku wieħed⁴⁵.

Barra minn hekk, ġew introdotti l-prerekwiżiti legali għall-istabbiliment ta’ strumenti b’dotazzjonijiet sinifikattivament akbar tal-kapital⁴⁶. B’mod partikolari, ġiet introdotta l-possibbiltà li jitwaqqfu strumenti taħt ġestjoni kondiviża fil-livell tal-UE għall-perjodu tal-programm 2014-2020⁴⁷ (ara l-Kaxxa 5).

Hemm ukoll inċentivi finanzjarji konsiderevoli biex l-Istati Membri jwaqqfu strumenti b’dotazzjoni akbar tal-kapital jew li jestendu lil hinn mil-livell reġjonali. Jekk l-assi prijoritarju kollu kemm hu ta’ PO jitwassal permezz ta’ strument finanzjarju, jista’ jiġi applikat inċentiv ta’ suppliment ta’ 10 % tar-rata massima ta’ kofinanzjament. Jekk jitwaqqaf assi prijoritarju separat biex jitwassal permezz ta’ strument finanzjarju fil-livell tal-UE u jiġi mmaniġġjat direttament jew indirettament mill-Kummissjoni, l-assi jkun jikkwalifika għal rata ta’ kofinanzjament ta’ 100 %⁴⁸.

Jenħtieġ li l-Kummissjoni u l-Istati Membri jużaw il-possibbiltajiet ipprovduti minn bażi legali biex iwaqqfu strumenti finanzjarji speċifiċi akbar taħt il-FEŻR u l-FSE, kull fejn ikun possibbli, sabiex jieħdu vantaġġ mill-ekonomiji sinifikanti fl-ispiża tal-operat ta’ dawn l-istrumenti. Madankollu, b’aktar reġjuni u korpi involuti, l-istruttura legali tista’ tkun aktar kumplessa, li mbagħad tkun tista’ tfisser riskji ġodda ta’ dewmien li jeħtieġ jitqiesu mill-Istati Membri meta jkunu qed ifasslu l-istruttura ta’ finanzjament l-aktar xierqa. Il-bażi regolatorja għall-2007-2013 diġà ppermettiet li jsiru kontribuzzjonijiet minn aktar minn programm wieħed għall-istess strument finanzjarju⁴⁹. Madankollu, sal-ġurnata tal-lum, kostruzzjonijiet bħal dawn, ma wrewx li huma popolari, minħabba li huma pperċepiti bħala kumplessi żżejjed. Abbażi tar-risposti għall-istħarriġ tagħna, tinħtieġ gwida addizzjonali tal-Kummissjoni dwar kif għandhom jitwaqqfu strumenti fil-livell tal-UE matul il-perjodu 2014-2020.

L-istrumenti finanzjarji rnexxielhom jattiraw kapital privat?

Wieħed mill-vantaġġi ewlenin tal-istrumenti finanzjarji huwa l-fatt li fondi addizzjonali jistgħu jiġu ingranati, jiġifieri fondi privati u pubbliċi addizzjonali jistgħu jikkontribwixxu għad-dotazzjoni tal-kapital tal-fondi. L-effett ta’ ingranaġġ ikejjel il-punt sa fejn il-finanzjament pubbliku jimmobilizza fondi addizzjonali. Jenħtieġ li huwa jagħti informazzjoni dwar l-abbiltà ta’ strument biex jattira finanzjament addizzjonali, skont it-tip, il-lok u r-riċevituri finali tiegħu, iżda wkoll dwar l-għażliet li jsiru mill-Kummissjoni, l-awtorità maniġerjali u/jew il-maniġer ta’ fondi meta jkunu qed iwaqqfu l-istrument. Għal strumenti komparabbli, ingranaġġ ogħla jkun imbagħad jindika strument li jkollu prestazzjoni aħjar f’termini ta’ attirar ta’ finanzjament addizzjonali.

Għalhekk, aħna rrieżaminajna l-mod li bih il-Kummissjoni tiddefinixxi u timmonitorja dan l-effett ta’ ingranaġġ, kemm għal strumenti taħt ġestjoni kondiviża kif ukoll dawk immaniġġjati ċentralment, u vvalutajna jekk l-istrumenti rnexxilhomx jattiraw kapital privat addizzjonali. Aħna analizzajna wkoll l-użu li sar minn arranġamenti preferenzjali u ta’ kondiviżjoni tar-riskji ma’ sħab privati u ta’ ftehimiet dwar it-taxxa f’dan ir-rigward.

Il-miżura ta’ ingranaġġ użata mill-Kummissjoni għal strumenti finanzjarji ma tiħux inkunsiderazzjoni b’mod xieraq il-punt sa fejn il-finanzjament pubbliku jimmobilizza fondi addizzjonali

Ħtieġa għal proporzjonijiet ta’ ingranaġġ aktar differenzjati biex jinkiseb kejl sinifikattiv

Diffikultajiet fl-identifikazzjoni tal-ingranaġġ ta’ kapital privat u pubbliku addizzjonali għal strumenti taħt ġestjoni kondiviża

Il-leġiżlazzjoni 2007-2013 ma speċifikatx kif l-ingranaġġ jenħtieġ li jitkejjel għal strumenti fil-ġestjoni kondiviża. Fl-2011, il-Kummissjoni ħadet l-ewwel passi lejn l-indirizzar ta’ din il-kwistjoni billi ssuġġeriet l-ewwel definizzjoni tal-”effett ta’ ingranaġġ”, u sentejn wara fir-Regolament Finanzjarju (ara l-Kaxxa 6).

Madankollu, aħna nqisu li mhuwiex xieraq li finanzjament nazzjonali pubbliku kollu jingħadd bħala ammonti ingranati, kif proprost mill-Kummissjoni fil-każ ta’ strumenti taħt ġestjoni kondiviża: ir-rati ta’ kofinanzjament diġà huma speċifikati fil-livell tal-assi prijoritarji tal-PO, u l-kontribuzzjoni nazzjonali għad-dotazzjonijiet tal-istrumenti finanzjarji ġeneralment tibqa’ fi ħdan dawn ir-rati. F’dak is-sens, ma hemmx distinzjoni bejn il-kofinanzjament nazzjonali “normali” u kontribuzzjoni nazzjonali “addizzjonali” (li titla’ ‘l fuq mir-rati tal-PO). Madankollu, din tal-aħħar biss setgħet titqies bħala li ġiet attirata mill-kontribuzzjonijiet mill-UE. F’rapport preċedenti, aħna diġà nnutajna li l-prattika tal-Kummissjoni li teskludi finanzjament pubbliku nazzjonali permezz tal-programmi operazzjonali mid-denominatur twassal għal żieda artifiċjali fir-rata mkejla ta’ ingranaġġ⁵².

Barra minn hekk, jenħtieġ li l-ingranaġġ iservi bħala indikatur għall-prestazzjoni ta’ strument finanzjarju f’termini ta’ attirar ta’ fondi privati jew pubbliċi addizzjonali (għal darb’oħra, ‘il fuq minn dawk diġà meqjusa għall-PO fl-intier tiegħu). Ovvjament, jeħtieġ li valutazzjoni tal-prestazzjoni tieħu kont tad-differenzi fl-implimentazzjoni ta’ dan l-istrument. B’mod partikolari, l-arranġamenti ta’ kondiviżjoni tar-riskji u l-arranġamenti preferenzjali għal sħab tas-settur privat għandhom rwol determinanti f’dan (ara l-paragrafi 74 sa 78). Barra minn hekk, jenħtieġ li r-rata ta’ ingranaġġ tvarja wkoll bejn tipi differenti ta’ appoġġ finanzjarju (pereżempju, għal garanziji jenħtieġ li l-ingranaġġ ikun ogħla minn dak għal self), bejn tipi differenti ta’ investiment (għal investimenti aktar riskjużi, jenħtieġ li jkun aktar baxx), bejn l-istadji tal-iżvilupp ta’ riċevituri finali appoġġati (pereżempju, kumpaniji li jkunu għadhom kemm jiftħu huma aktar riskjużi) u bejn swieq ġeografiċi (pereżempju, aktar baxx f’reġjuni inqas żviluppati).

Fil-forma attwali tiegħu, il-kalkolu tal-”effett ta’ ingranaġġ” tal-Kummissjoni ma jistax jipprovdi indikazzjoni affidabbli tal-prestazzjoni effettiva fl-attirar ta’ fondi privati jew pubbliċi addizzjonali. Għaldaqstant, huwa ma jippermettix li ssir distinzjoni bejn strumenti finanzjarji li kisbu suċċess u dawk li kisbu inqas suċċess fl-attirar ta’ kontribuzzjonijiet privati jew pubbliċi addizzjonali għad-dotazzjoni tal-kapital tal-istrument.

Kejl inkonsistenti tal-ingranaġġ għal strumenti mmaniġġjati ċentralment

Għal strumenti finanzjarji, immaniġġjati ċentralment, l-analiżi tagħna turi li l-Kummissjoni tuża diversi modi biex tikkalkula l-effett ta’ ingranaġġ għal strumenti differenti, kif jidher fit-Tabella 5⁵³.

B’riżultat ta’ dan, il-proporzjonijiet ta’ ingranaġġ irrappurtati mill-Kummissjoni għal strumenti mmaniġġjati ċentralment mhumiex komparabbli bejniethom, u lanqas mhuma kumparabbli ma’ dawk għal strumenti taħt ġestjoni kondiviża.

Ma jittiħdux inkunsiderazzjoni biss dawk is-sorsi ta’ finanzjament li huma r-riżultat tal-kontribuzzjoni mill-UE u/jew kontribuzzjoni nazzjonali għall-istrument finanzjarju

Mhux is-sorsi kollha ta’ finanzjament li huma attirati minn proġett huma r-riżultat tal-kontribuzzjoni mill-UE u/jew kontribuzzjoni nazzjonali. Madankollu, dan ma jingħata l-ebda attenzjoni fil-kalkolu mill-Kummissjoni tal-”proporzjon ta’ ingranaġġ”. Fl-2015, il-Kumitat ta’ Għajnuna għall-Iżvilupp, tal-OECD ippropona metodoloġija alternattiva, b’kalkoli li jiddependu mit-tip ta’ strument (self, garanziji jew kapital)⁵⁴. Id-differenzi bejn dawn iż-żewġ approċċi jintwerew fl-eżempju fil-Kaxxa 7.

Skont il-metodoloġija tal-Kummissjoni, l-effett ta’ ingranaġġ huwa ta’ 39 (finanzjament totali ta’ EUR 7 846 miljun diviż bil-garanzija tal-UE ta’ EUR 200 miljun).

Aħna nqisu li mhuwiex realistiku li ssir is-suppożizzjoni li l-għotjiet nazzjonali, li jirrappreżentaw l-akbar parti tal-finanzjament tal-proġett ġew skattati mill-garanzija limitata tal-UE. Din il-kwistjoni taffettwa r-rappurtar mill-Kummissjoni dwar strumenti finanzjarji kemm fil-ġestjoni ċentrali kif ukoll f’dik kondiviża, għalkemm dan huwa aktar viżibbli għal strumenti finanzjarji, immaniġġjati ċentralment, billi koinvestiment privat huwa involut sa ċertu punt inqas fi proġetti taħt ġestjoni kondiviża.

Dawn il-kwistjonijiet ġew indirizzati fil-perjodu tal-programm 2014-2020?

Għall-perjodu tal-programm 2014-2020, fir-rigward ta’ strumenti fil-ġestjoni kondiviża, l-RDK ma jirreferix b’mod espliċitu għad-definizzjoni tal-effett ta’ ingranaġġ fir-Regolament Finanzjarju tal-UE. Madankollu, il-kunċett iddefinit fl-Artikolu 37(2)(c) tal-RDK huwa essenzjalment identiku: “[…] stima tar-riżorsi pubbliċi u privati addizzjonali li għandhom potenzjalment jinġabru mill-istrument finanzjarju sal-livell tar-riċevitur finali (effett ta’ ingranaġġ mistenni)”. Għalhekk, il-Kummissjoni tkompli tqis il-kofinanzjament nazzjonali bħala ingranat mill-finanzjament, tal-PO, li jsir mill-UE. Lanqas ma hemm bidliet fil-mod li bih l-ammonti mmobilizzati mis-settur privat għandhom jitkejlu. Fil-fehma tagħna, jenħtieġ li l-Kummissjoni tqis mill-ġdid il-metodi tagħha ta’ kif tikkalkula l-effett ta’ ingranaġġ tal-finanzjament pubbliku tal-UE u dak nazzjonali permezz ta’ strumenti finanzjarji, filwaqt li tieħu inkunsiderazzjoni l-metodoloġija alternattiva li ġiet proposta mill-OECD fl-2015.

Aħna ninnutaw ukoll li l-Istati Membri issa huma meħtieġa jispeċifikaw l-”effetti ta’ ingranaġġ mistennija” ta’ kull strument (ara l-Kaxxa 8). Dawn l-elementi jipprovdu lill-Kummissjoni b’data biex timmonitorja kif l-ingranaġġ effettiv jitqabbel mar-rata ta’ ingranaġġ fil-mira. Madankollu, fin-nuqqas ta’ metodoloġija konsistenti tal-Kummissjoni dwar kif għandu jiġi kkalkulat l-effett ta’ ingranaġġ, hemm dubju jekk dan l-eżerċizzju jkunx jirriżulta f’data sinifikattiva li tkun tista’ tintuża għal tqabbil.

Diffikultajiet biex investituri fis-settur privat jiġu attirati lejn strumenti finanzjarji kemm fil-ġestjoni kondiviża kif ukoll f’dik ċentrali

Wieħed mill-għanijiet iddikjarati tal-istrumenti finanzjarji huwa li jattiraw finanzjament addizzjonali mis-settur privat biex jikkomplementa l-fondi pubbliċi disponibbli peress li dan jippermetti li aktar proġetti jibbenefikaw mill-istess livell ta’ investiment pubbliku. Għalhekk, aħna fittixna li niddeterminaw, kemm għal strumenti taħt ġestjoni kondiviża kif ukoll dawk immaniġġjati ċentralment, il-punt sa fejn il-finanzjament privat addizzjonali ġie effettivament immobilizzat minn kontribuzzjonijiet pubbliċi għall-istrumenti.

Arranġamenti speċifiċi għal investituri privati fi strumenti finanzjarji matul il-perjodu tal-programm 2007-2013 ma rnexxilhomx jattiraw finanzjament addizzjonali sinifikanti

L-intervisti tagħna u r-rieżami tagħna tad-dokumentazzjoni jikkonfermaw li matul il-perjodu tal-programm 2007-2013 is-settur privat baqa’ jsibha bi tqila li jinvesti fi strumenti finanzjarji, peress li dawn l-istrumenti tqiesu li kienu rregolati b’mod strett wisq (eż. regolamenti speċifiċi tal-UE u dawk nazzjonali, għajnuna mill-Istat, akkwist pubbliku). Jenħtieġ li jitfakkar li l-għanijiet taż-żewġ partijiet huma differenti: filwaqt li s-settur pubbliku għandu l-għan li jimplimenta objettivi speċifiċi ta’ politika u ta’ investiment, is-settur privat irid ikun orjentat lejn attivitajiet profittabbli. Barra minn hekk, jista’ jkun hemm nuqqas ta’ għarfien fuq iż-żewġ naħat. Is-settur pubbliku mhuwiex neċessarjament mgħammar bi sfond finanzjarju avvanzat, filwaqt li s-settur privat mhuwiex neċessarjament familjari mal-leġiżlazzjoni tal-UE. Il-Kummissjoni tqis li wieħed mill-modi biex jiġi attirat il-kapital privat huwa li jiġu offruti trattament preferenzjali u/jew “primjums tar-riskju” lil investituri privati. Għalhekk, aħna eżaminajna l-arranġamenti speċifiċi għal investituri fis settur privat biex naraw jekk ir-riskji ġewx kondiviżi bejn is-settur pubbliku u dak privat b’mod raġonevoli.

Nuqqas ta’ gwida tal-Kummissjoni dwar kif għandhom jiġu stipulati arranġamenti dwar it-trattament preferenzjali għal strumenti taħt il-FEŻR u l-FSE

Għall-istrumenti taħt il-FEŻR u l-FSE għall-perjodu 2007-2013, il-leġiżlazzjoni pprovdiet possibbiltà li redditi fuq l-investimenti jiġu allokati b’mod preferenzjali lill-investituri li joperaw skont il-prinċipju tal-investitur f’ekonomija tas-suq⁵⁶. Trattament preferenzjali jista’ jiġi eżerċitat, pereżempju, permezz ta’ kuntratti li ma jagħtux lis-sieħeb tal-finanzjament pubbliku l-istess drittijiet ta’ ħlas lura bħala sħab privati, jew permezz ta’ sehem mhux indaqs fil-profitt u t-telf bejn is-sħab privati u dawk pubbliċi.

Trattament preferenzjali jista’ jiġi ġustifikat jekk ikun meħtieġ biex jattira investiment privat fi swieq li qed ifallu, fejn finanzjament privat jista’ jikkontribwixxi għall-ilħuq tal-objettivi tal-politika pubblika. Jekk ma jkunx iġġustifikat, it-trattament preferenzjali jista’ jirriżulta fi tnaqqis gradwali fid-dotazzjoni inizjali tal-kapital tal-istrument finanzjarju u għaldaqstant inaqqas il-finanzjament li jintiret, li jkun disponibbli għaċ-ċiklu ta’ investiment li jmiss wara li l-istrument jiġi stralċat. Madankollu, la l-bażi legali għall-perjodu tal-programm 2007-2013 u lanqas in-noti ta’ gwida tal-Kummissjoni ma jipprovdu xi indikazzjoni ta’ kif l-arranġamenti ta’ kondiviżjoni tar-riskji jmisshom jiġu stipulati fil-ftehim ta’ finanzjament jew kif ix-xerqien tat-trattament preferenzjali għandu jiġi ċċekkjat.

Minkejja li l-Kummissjoni tassumi riskji ogħla, isiru biss għadd limitat ta’ kontribuzzjonijiet privati għall-kapital ta’ strumenti mmaniġġjati ċentralment

Bħala prattika ġenerali, għal strumenti mmaniġġjati ċentralment, il-leġiżlazzjoni regolatorja approvata mill-Parlament Ewropew u mill-Kunsill tinkludi biss termini ġenerali fir-rigward ta’ kondiviżjoni tar-riskji u/jew it-trattament preferenzjali. L-arranġamenti dettaljati relatati mal-kontribuzzjoni mill-Kummissjoni f’dawn l-istrumenti (inklużi l-perċentwali tal-kondiviżjoni tar-riskji) jiġu biss aktar tard bħala parti minn ftehim separat li ma jeħtieġx li jiġi approvat mill-awtorità baġitarja (ara l-Kaxxa 9).

Għal xi strumenti finanzjarji, immaniġġjati ċentralment, aħna sibna li kważi r-riskji effettivi kollha jiġu ttrasferiti lill-Kummissjoni (ara l-Kaxxa 10). Madankollu, minkejja li l-Kummissjoni tieħu aktar riskju mis-sħab tagħha f’dan it-tip ta’ strumenti, l-analiżi tagħna turi li s-settur privat ma għamel l-ebda kontribuzzjoni sinifikanti għalihom.

Deċiżjonijiet fil-qasam tat-taxxa jintużaw f’xi każijiet biex l-istrumenti finanzjarji jsiru aktar attraenti għal investituri fis-settur privat

Deċiżjoni fil-qasam tat-taxxa hija deċiżjoni bil-miktub li tittieħed minn awtorità nazzjonali tat-taxxa dwar kif aspett partikolari tal-attivitajiet ta’ entità jiġi ttrattat taħt il-liġi applikabbli, ta’ dak l-Istat Membru, dwar it-taxxxa. Proċedura bħal din tista’ tintuża f’bosta Stati Membri tal-UE biex tinkiseb ċertezza dwar kif l-attivitajiet se jiġu intaxxati. Ġeneralment, individwi jew impriżi suġġetti għat-tassazzjoni jippreżentaw l-interpretazzjoni tagħhom ta’ kif il-liġi dwar it-taxxa tapplika għalihom jew għal tranżazzjoni jew attività partikolari, u l-awtorità tat-taxxa twieġeb b’deċiżjoni pożittiva jew negattiva. Fl-industrija tal-fondi, ftehimiet bħal dawn dwar it-taxxa huma wkoll prattika standard. Filwaqt li deċiżjonijiet fil-qasam tat-taxxa jistgħu jkunu perfettament leġittimi, u jintużaw f’għadd ta’ ġurisdizzjonijiet, huma ntużaw ukoll għall-iffaċilitar tal-ippjanar aggressiv tat-taxxa.

Diġà fl-2012, il-Kummissjoni kienet ħarġet rakkomandazzjoni, indirizzata lill-Istati Membri, dwar l-ippjanar aggressiv tat-taxxa⁵⁸. Essenzjalment, l-Istati Membri huma mħeġġa jbiddlu l-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħhom sabiex jindirizzaw arranġamenti artifiċjali u jittrattaw dawn l-arranġamenti għal finijiet tat-taxxa b’referenza għas-sustanza ekonomika tagħhom. Din ġiet segwita minn sensiela ta’ miżuri speċifiċi f’dan ir-rigward:

• mill-2014 ‘il hawn, il-Kummissjoni fetħet bosta investigazzjonijiet biex teżamina jekk id-deċiżjonijiet li jittieħdu minn awtoritajiet tat-taxxa fl-Istati Membri, fir-rigward tat-taxxa korporattiva fuq l-introjtu li għandha titħallas minn korporazzjonijiet, jikkonformawx mar-regoli tal-UE dwar l-għajnuna mill-Istat⁵⁹.
• f’Marzu 2015, il-Kummissjoni ppreżentat pakkett ta’ miżuri biex tagħti spinta lit-trasparenza fiskali u biex tintroduċi l-iskambju awtomatiku ta’ informazzjoni bejn l-Istati Membri dwar id-deċiżjonijiet tagħhom fil-qasam tat-taxxa⁶⁰.
• f’Ġunju 2015, il-Kummissjoni adottat pjan ta’ azzjoni għal tassazzjoni korporattiva ġusta u effiċjenti fl-UE⁶¹. Dan id-dokument jiddiskuti, fost għadd ta’ suġġetti dwar it-tassazzjoni, miżuri għall-ġlieda kontra l-evitar tat-taxxa u l-ippjanar aggressiv tat-taxxa.

Madankollu, aħna identifikajna strumenti finanzjarji li għalihom ittieħdu deċiżjonijiet fil-qasam tat-taxxa (ara l-Kaxxa 11).

Aħna ninnutaw ukoll li, fl-istrutturi ta’ twaqqif tagħhom, għadd ta’ strumenti taħt il-FEŻR u l-FSE għall-perjodu 2007-2013 użaw l-entitajiet SICAV⁶³ jew SICAR⁶⁴. Għal dawn l-istrutturi, deċiżjonijiet fil-qasam tat-taxxa huma prattika komuni. Madankollu, l-Istati Membri ma jirrappurtawx lill-Kummissjoni dwar jekk l-istrumenti tagħhom għamlux jew humiex se jagħmlu użu minn ftehimiet dwar deċiżjonijiet tat-taxxa bil-quddiem.

Kontribuzzjonijiet privati għad-dotazzjoni tal-kapital ta’ strumenti finanzjarji taħt il-FEŻR u l-FSE jirrappreżentaw madwar 2 % tat-total

F’rapporti preċedenti, aħna nnutajna li r-rata ta’ ingranaġġ tas-settur privat kienet limitata matul il-perjodu tal-programm 2007-2013⁶⁵. Skont id-data l-aktar reċenti rrappurtata mill-Istati Membri lill-Kummissjoni, kienu biss 154 minn 1 025 strument finanzjarju taħt il-FEŻR u l-FSE fi 11-il Stat Membru li attiraw il-finanzjament privat fl-istruttura tagħhom ta’ finanzjament bħala parti mill-kontribuzzjoni mill-PO.

Għall-fondi privati li jiġu kkontribwiti permezz ta’ programmi operazzjonali li jiġu rrappurtati mill-Istati Membri, hemm ukoll riskju ta’ għadd doppju, peress li huwa possibbli li l-finanzjament privat ippreżentat fil-livell tal-fondi speċifiċi jkun sempliċiment trasferiment ta’ fondi li jkun sar mill-fond ta’ parteċipazzjoni. Jekk l-analiżi tiġi ristretta għall-fondi ta’ parteċipazzjoni biss, u għaldaqstant jiġi eliminat ir-riskju ta’ għadd doppju, 9 biss mit-73 fond ta’ parteċipazzjoni eżistenti f’4 mit-18-il Stat Membru fejn jeżistu dawn il-fondi bbenefikaw minn kontribuzzjonijiet privati. Għal dawn id-disa’ fondi ta’ parteċipazzjoni, is-sehem tal-finanzjament privat fid-dotazzjoni tal-istrument ivarja minn 5 % sal 50 %. B’mod ġenerali, EUR 325 miljun f’kapital privat ġew attirati lejn il-fondi ta’ parteċipazzjoni permezz ta’ programmi operazzjonali. Fl-istess ħin, aħna ninnutaw li irrispettivament mill-informazzjoni rrappurtata, hemm obbligu legali li jirriżulta minn regoli dwar l-għajnuna mill-Istat għall-investimenti fil-kapital f’SMEs biex ikollhom livell minimu ta’ kofinanzjament privat ta’ 30 % jew 50 %, skont ir-reġjun⁶⁶.

Barra minn hekk, abbażi tal-informazzjoni pprovduta minn 11-il Stat Membru fuq bażi volontarja, ir-riżorsi mħallsa lil strumenti finanzjarji barra dawk mill-programmi operazzjonali (privati jew pubbliċi) jammontaw għal EUR 342 miljun⁶⁷. Madankollu, l-Istati Membri mhumiex meħtieġa jipprovdu din l-informazzjoni, u d-data rrappurtata fuq bażi volontarja lanqas ma hija vverifikata mill-Kummissjoni.

Aħna ninnutaw ukoll li l-leġiżlazzjoni għall-perjodu tal-programm 2007-2013 ma kinitx tistipula li l-ftehimiet ta’ finanzjament bejn l-awtoritajiet maniġerjali u l-maniġers ta’ fondi huma mistennija li jispeċifikaw rati mistennija ta’ ingranaġġ għal kontribuzzjonijiet privati addizzjonali. Barra minn hekk, ġeneralment, it-tariffi ma kinux marbuta mas-suċċess li kellhom il-maniġers ta’ fondi biex jattiraw investituri privati (ara l-paragrafu 136)⁶⁸. Għaldaqstant, ftit li xejn kien hemm inċentiv biex il-maniġer ta’ fondi jinvolvi lil investituri privati.

Għal strumenti mmaniġġjati ċentralment, u b’mod partikolari, għal strumenti finanzjarji ta’ kapital, l-attirar ta’ investimenti fis-settur privat bħala kontributuri wera li kien diffiċli, kif jidher mill-istudji tal-każijiet fil-Kaxxa 12.

Dawn il-kwistjonijiet ġew indirizzati fil-perjodu tal-programm 2014-2020?

Għal strumenti taħt ġestjoni kondiviża, id-dispożizzjonijiet fil-leġiżlazzjoni għall-perjodu tal-programm 2014-2020 ikomplu jippermettu li jsir trattament preferenzjali, iżda jitolbu wkoll li ssir kondiviżjoni xierqa tar-riskju bejn is-sħab pubbliċi u dawk privati (ara l-Kaxxa 13).

L-obbligu biex l-Istati Membri jivvalutaw il-ħtieġa għal trattament preferenzjali u l-arranġamenti ta’ kondiviżjoni tar-riskji, u biex jipprovdu xi ġustifikazzjoni għal dawn l-arranġamenti, jista’ b’mod ċar jitqies bħala progress lejn il-ġestjoni aktar effiċjenti tal-istrumenti finanzjarji. Abbażi tal-intervisti tagħna, aħna nqisu madankollu li hemm ħtieġa li l-Kummissjoni tipprovdi gwida lill-Istati Membri dwar l-aħjar mod kif għandhom jużaw it-trattament preferenzjali biex jattiraw aktar kapital privat filwaqt li ma jallokawx riskju eċċessiv lill-kontributuri pubbliċi fir-rigward tad-dotazzjonijiet tal-istrumenti.

Għal xi wħud mill-istrumenti mmaniġġjati ċentralment, il-firxa ta’ kondiviżjoni tar-riskji li tista’ ssir bejn il-Kummissjoni u s-sħab tagħha ġiet indirizzata wkoll fil-leġiżlazzjoni. Hawnhekk, ir-Regolament jispeċifika li “x-xejra ta’ kondiviżjoni tar-riskji [trid] tiġi riflessa f’kondiviżjoni kif xieraq bejn l-Unjoni u l-entità fdata”, filwaqt li “[...] r-riskju massimu kopert mill-baġit tal-Unjoni [ma jridx] jaqbeż 50 % tar-riskju tal-portafoll tad-dejn fil-mira taħt l-istrument tad-dejn”⁷⁵. Għad irid jintwera jekk dawn id-dispożizzjonijiet immodifikati jkunux biżżejjed biex jattiraw aktar kontribuzzjonijiet mis-settur privat milli fil-perjodu tal-programm 2007-2013. Kif diġà ssemma f’rapport preċedenti, aħna nqisu li l-aspetti prinċipali tal-arranġamenti ta’ kondiviżjoni tar-riskji bejn il-Kummissjoni u s-sħab tagħha (eż. il-BEI) għandhom jiġu ddefiniti fil-leġiżlazzjoni speċifika għal kull wieħed mill-istrumenti mmaniġġjati ċentralment⁷⁶.

Fl-aħħar nett, fir-rigward tad-deċiżjonijiet fil-qasam tat-taxxa, is-sitwazzjoni baqgħet ma nbidlitx għall-perjodu tal-programm 2007-2013. Aħna nqisu li użu kontinwat minn ftehimiet dwar deċiżjonijiet tat-taxxa bil-quddiem matul il-perjodu tal-programm 2014-2020 għal strumenti finanzjarji mmaniġġjati ċentralment u/jew taħt ġestjoni kondiviża jistgħu jkunu ta’ riskju għar-reputazzjoni, peress li huma jistgħu jiġu pperċepiti bħala li jmorru kontra r-rakkomandazzjonijiet proprji u l-azzjonijiet tal-Kummissjoni li jikkonċernaw l-arranġamenti fiskali.

L-istrumenti finanzjarji kienu qed jipprovdu appoġġ finanzjarju rotanti?

Waħda mir-raġunijiet prinċipali għall-użu ta’ fondi pubbliċi permezz ta’ strumenti finanzjarji hija l-fatt li l-flus jistgħu jintużaw ħafna drabi: jistgħu jkunu “rotanti”. Pereżempju, jekk self żborżat ikun tħallas lura wara tliet snin, il-flus kontanti imbagħad ikunu jistgħu jintużaw biex jipprovdu selfa ġdida. Għalhekk, aħna eżaminajna jekk dan l-effett rotanti kienx fil-fatt ġie mmaterjalizzat. Il-punt sa fejn il-fondi jistgħu jkunu rotanti fil-prattika jiddependi mit-tip ta’ appoġġ finanzjarju, iżda wkoll mill-perjodu ta’ investiment tal-istrumenti. Għalhekk, aħna analizzajna jekk il-perjodi ta’ investiment tal-istrument jikkorrispondux għal prattika normali tas-suq u x’fatturi kkontribwew biex il-perjodu effettiv ta’ investiment tal-istrumenti jiġi limitat.

Dewmien fl-implimentazzjoni qassar sinifikattivament il-perjodu effettiv ta’ investiment ta’ bosta strumenti finanzjarji taħt il-FEŻR u l-FSE

Fil-bidu tal-perjodu tal-programm 2007-2013, l-awtoritajiet pubbliċi fil-biċċa l-kbira mill-Istati Membri kellhom biss esperjenza limitata ta’ strutturar u tmexxija ta’ strumenti rotanti fi sħubija ma’ intermedjarji finanzjarji. Wara l-awditi tagħna, aħna nnutajna li l-biċċa l-kbira mid-dewmien kien ikkawżat mill-istrutturar intern, ta’ strumenti finanzjarji li ħa ħafna ħin, negozjati fit-tull ma’ intermedjarji finanzjarji f’diversi livelli (ta’ spiss minħabba negozjati dwar spejjeż u tariffi tal-ġestjoni), proċeduri kumplessi ta’ akkwist pubbliku, inċertezza dwar il-konformità mar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat, u diffikultajiet fil-ksib ta’ kontribuzzjonijiet mis-settur privat.

F’ħafna każijiet, id-diversi korpi involuti esperjenzaw kurva wieqfa tat-tagħlim, u ammont sostanzjali ta’ żmien għadda qabel ma ġew rikonċiljati l-interessi u l-fehmiet ta’ ħafna partijiet interessati sabiex jilħqu ftehim dwar l-istrateġiji ta’ investiment tal-istrument. Bosta minn dawn il-kwistjonijiet ġew identifikati wkoll minn studji oħra⁷⁷. Matul l-aħħar snin l-awditi tagħna jindikaw ukoll li, kieku kien hemm aktar gwida tal-Kummissjoni, u li kieku din il-gwida ngħatat aktar kmieni, dawn il-problemi setgħu jiġu pprevenuti, mill-inqas parzjalment.

Ir-rati baxxi ta’ żborżament f’ħafna Stati Membri u, b’konsegwenza ta’ dan, il-kapaċità limitata ta’ strumenti biex joħolqu rotazzjoni tal-fondi huma riżultat ovvju ta’ dawn id-diffikultajiet. F’xi każijiet, id-dewmien fl-implimentazzjoni dam bosta snin, u għaldaqstant naqqas b’mod sinifikanti l-perjodu ta’ żmien li matulu d-dotazzjoni tal-istrument finanzjarju setgħet imbagħad tiġi żborżata lir-riċevituri finali (ara l-Kaxxa 14).

L-effett rotanti tal-istrumenti finanzjarji taħt il-FEŻR u l-FSE kien limitat matul l-implimentazzjoni u kien inċert wara l-għeluq tal-programmi għall-2007-2013

Inqas minn terz tal-istrumenti finanzjarji, kollha kemm huma, taħt il-FEŻR u l-FSE kienu użaw il-fondi tagħhom aktar minn darba sa tmiem l-2014

B’mod ġenerali, l-analiżi tagħna wriet li hemm 316-il strument taħt il-FEŻR u l-FSE (fil-maġġoranza l-kbira fondi speċifiċi) fi 19-il Stat Membru, li kien irnexxielhom jiżborżaw id-dotazzjoni sħiħa tagħhom lir-riċevituri finali sal-31 ta’ Diċembru 2014. Madankollu, anke għal dawn l-istrumenti, l-effett rotanti wasal tard ħafna fil-perjodu tal-programm. B’riżultat ta’ dan, huwa biss sehem limitat tad-dotazzjoni inizjali li se jintuża aktar minn darba sa tmiem il-perjodu estiż ta’ eliġibbiltà (jiġifieri Marzu 2017). Barra minn hekk, fl-ebda wieħed mill-25 Stat Membru li jimplimentaw l-istrumenti finanzjarji, ir-rata aggregata ta’ żborżament ma laħqet il-100 % (ara t-Tabella 4).

Restrizzjonijiet ta’ żmien ikkawżaw problemi partikolari għal strumenti azzjonarji

L-analiżi tagħna turi wkoll li strumenti azzjonarji esperjenzaw problemi partikolari biex jiksbu effett rotanti. Fl-Ewropa, il-perjodu medju ta’ parteċipazzjoni għal strumenti azzjonarji (eż. iż-żmien bejn l-akkwiżizzjoni u l-bejgħ ta’ ishma) kien ta’ madwar sitt snin fl-2014⁷⁸. Madankollu, il-biċċa l-kbira mill-istrumenti azzjonarji taħt il-FEŻR u l-FSE kienu operazzjonali għal mhux aktar minn tmien snin (2009 sa 2017). Anke jekk, pereżempju, l-operazzjonijiet bdew fil-bidu tal-2009 u ċ-ċessjoni twettqet fi tmiem l-2014, kien ikun jifdal biss inqas minn tliet snin qabel l-għeluq tal-PO biex issir serje ġdida ta’ investimenti fil-kapital. Għalhekk, wara li jittieħdu inkunsiderazzjoni s-snin meħtieġa biex jitwaqqaf l-istrument, mhuwiex probabbli li kontribuzzjonijiet mill-programmi operazzjonali għal strumenti azzjonarji jerġgħu jintużaw fi ħdan perjodu tal-programm.

B’kuntrast ma’ dan, strumenti azzjonarji mmaniġġjati ċentralment għandhom durati ħafna itwal, u dan jirrifletti aħjar in-natura tal-istrumenti azzjonarji⁷⁹ (eż. il-Fond Marguerite għandu terminu ta’ 20 sena bil-possibbiltà li jiġi estiż għal sentejn).

Il-livell għoli ta’ diskrezzjoni fl-utilizzazzjoni mill-ġdid ta’ fondi għal strumenti finanzjarji taħt il-FEŻR u l-FSE jista’ jikkawża l-għajbien tal-effett rotanti ladarba l-programmi operazzjonali jingħalqu

Il-qafas legali għall-perjodu 2007-2013, għall-istrumenti finanzjarji taħt ġestjoni kondiviża, jistipula li l-Istat Membru jista’ jżomm kwalunkwe riżorsa li tkun intużat mill-inqas darba sakemm seħħ l-għeluq, iżda jeħtieġ li din tintuża mill-ġdid għall-benefiċċju tal-grupp fil-mira⁸⁰. In-noti ta’ gwida tal-Kummissjoni dwar l-istrumenti finanzjarji⁸¹ u dwar l-għeluq għall-programmi operazzjonali għall-perjodu 2007-2013⁸² jissuġġerixxu li r-riżorsi mill-istrumenti taħt il-FEŻR u l-FSE għandhom jiġu investiti mill-ġdid b’mod indefinit.

Madankollu, aħna nqisu li r-Regolament Ġenerali għall-perjodu 2007-2013 fir-rigward ta’ riinvestimenti indefiniti ma jistax jiġi interpretat b’dan il-mod⁸³. Pereżempju, id-dispożizzjonijiet jippermettu wkoll li l-kapital tal-istrument jitnaqqas u li r-riżorsi tal-istrumenti finanzjarji jintużaw fil-forma ta’ għotjiet. Barra minn hekk, f’termini legali, kwalunkwe attività wara l-għeluq tal-programmi li ma tikkonċernax il-baġit tal-UE hija r-responsabbiltà esklussiva tal-Istat Membru u mhijiex suġġetta aktar għal superviżjoni mill-Kummissjoni, dment li mhux ipprovdut b’mod ieħor fil-bażi legali.

Dawn il-kwistjonijiet ġew indirizzati fil-perjodu tal-programm 2014-2020?

Għall-perjodu tal-programm 2014-2020, għadd ta’ kwistjonijiet li jirrigwardaw l-utilizzazzjoni mill-ġdid ta’ fondi għal strumenti taħt l-FSIE wara tmiem il-perjodu ta’ eliġibbiltà fl-2023 ġew ikkjarifikati fl-Artikoli 44 u 45 tal-RDK.

Barra minn hekk, il-leġiżlazzjoni li tirregola l-perjodu tal-programm 2014-2020 tirrikonoxxi b’mod espliċitu n-natura rotanti intenzjonata tal-istrumenti finanzjarji wara l-perjodu ta’ eliġibbiltà billi tinkludi dispożizzjonijiet għall-użu mill-ġdid ta’ riżorsi mħallsa lura matul perjodu ta’ mill-inqas tmien snin wara t-tmiem tal-perjodu ta’ eliġibbiltà⁸⁴. Permezz ta’ din id-dispożizzjoni, l-RDK jissettja perjodu minimu għall-assenjar tal-fondi li ġew allokati għall-istrumenti finanzjarji, iżda ma jipprovdix aktar dettalji dwar kif dan jenħtieġ li jsir. Fil-fehma tagħna, jenħtieġ li l-Kummissjoni tikkjarifika dan l-aspett.

Fattur kritiku biex jiġu evitati l-iżbalji tal-passat huwa l-istandardizzazzjoni: huwa mistenni li l-għażla li l-awtoritajiet maniġerjali jfasslu strumenti finanzjarji skont termini u kundizzjonijiet standard li ġew stabbiliti mill-Kummissjoni tissimplifika u tiffaċilita b’mod sinifikanti l-proċess ta’ twaqqif.

Il-bażi legali għall-perjodu tal-programm 2014-2020 tippermetti wkoll li l-istrumenti finanzjarji jkomplu jintużaw matul il-perjodu segwenti tal-programm, aktar milli tirrikjedi li dawn jiġu stralċati u sostitwiti b’oħrajn ġodda⁸⁵. Dan jista’ jiffranka kemm ħin kif ukoll flus, peress li l-istrumenti finanzjarji huma lesti u operazzjonali fil-bidu tal-perjodu tal-programm u d-dotazzjoni tal-istrument tista’ tiżdied skont il-valutazzjoni ex ante tal-ħtiġijiet. Madankollu, f’każijiet fejn il-maniġer ta’ fondi jkun intgħażel permezz ta’ proċedura kompetittiva miftuħa, l-iffrankar tal-ħin jista’ jkun limitat, peress li proċedura miftuħa ġdida tkun meħtieġa fi kwalunkwe każ biex jintgħażel il-maniġer il-ġdid ta’ fondi. Abbażi tar-risposti għall-istħarriġ tagħna (ara l-Kaxxa 15), gwida addizzjonali tal-Kummissjoni, dwar kif għandhom jiġu ttrasferiti strumenti għall-perjodu 2014-2020, tkun tintlaqa’ tajjeb ħafna mill-maniġers ta’ fondi.

Fl-aħħar nett, matul il-perjodu tal-programm 2007-2013, il-Kummissjoni bdiet torganizza firxa ta’ preżentazzjonijiet u sessjonijiet ta’ ħidma biex ixxerred “prattiki tajba” u biex tħarreġ l-uffiċjali tal-Istati Membri. F’Jannar 2015, sena wara l-bidu tal-perjodu tal-programm 2014-2020, il-Kummissjoni niedet ukoll pjattaforma ta’ konsulenza teknika (“www.fi-compass.eu”) biex ixxerred il-kompetenzi dwar ir-rekwiżiti legali tal-UE li jikkonċernaw l-istrumenti finanzjarji.

L-istrumenti finanzjarji wrew li kienu metodu kosteffiċjenti għall-implimentazzjoni tal-baġit tal-UE?

Strumenti finanzjarji, għall-kuntrarju tal-għotjiet tradizzjonali, jiġu mmaniġġjati minn maniġers ta’ fondi (aktar milli minn amministraturi pubbliċi). Ġeneralment, dawn ikunu intermedjarji finanzjarji, bħal banek privati jew banek li huma l-proprjetà tal-Istat. Il-ġestjoni ta’ strumenti finanzjarji mhumiex b’xejn, u l-maniġers ta’ fondi huma intitolati li jiġu rimunerati għas-servizzi li huma jkunu taw. Ġeneralment, il-livell ta’ spejjeż (rimborżati abbażi ta’ evidenza tan-nefqa) u ta’ tariffi (prezz jew kumpens miftiehem għal servizzi mogħtija) tal-ġestjoni għall-maniġer ta’ fondi jiġu stipulati fil-ftehim ta’ finanzjament għal kull wieħed mill-istrumenti finanzjarji. Jenħtieġ li r-rimunerazzjoni tkopri l-ispejjeż tal-amministrazzjoni tal-istrument finanzjarju (inklużi spejjeż għal relazzjonijiet mal-investituri, spejjeż legali u spejjeż għall-awdituri) u, fil-każ ta’ maniġers ta’ fondi fis-settur privat, tippermetti marġni ta’ profitt. Jenħtieġ li huma jvarjaw bejn prodotti finanzjarji (jiġifieri garanziji, self jew kapital) differenti u jenħtieġ li l-livell tagħhom ikun relatat ma’ kriterji oġġettivi (eż. għadd kbir ta’ selfiet żgħar normalment jinvolvu spejjeż amministrattivi ogħla minn dawk ta’ għadd żgħir ta’ selfiet kbar).

Abbażi tad-data l-aktar reċenti rrappurtata mill-Istati Membri lill-Kummissjoni, aħna analizzajna l-livell tal-ispejjeż u t-tariffi effettivi tal-ġestjoni kemm għal strumenti taħt ġestjoni kondiviża kif ukoll dawk immaniġġjati ċentralment matul il-perjodu tal-programm 2007-2013, u eżaminajna jekk kinux marbuta biżżejjed mal-prestazzjoni tal-maniġer ta’ fondi. Barra minn hekk, fir-rigward tal-perjodu tal-programm 2014-2020, aħna vvalutajna jekk is-sehem akbar ta’ finanzjament li ġie allokat għall-istrumenti finanzjarji (u għalhekk ġeneralment mhux immaniġġjati minn amministrazzjonijiet nazzjonali jew reġjonali) ġiex rifless fl-issettjar tal-livell tal-assistenza teknika li titħallas lill-Istati Membri għall-implimentazzjoni tal-FSIE.

Hemm livell għoli ta’ spejjeż u tariffi tal-ġestjoni, meta mqabbel mal-livell effettiv ta’ żborżament lir-riċevituri finali

L-ispejjeż kumulattivi tal-ġestjoni jaqbżu l-iżborżamenti effettivi lir-riċevituri finali għal madwar 2 % tal-istrumenti

Għal xi strumenti, l-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni saħansitra qabżu l-ammonti effettivi żborżati lir-riċevituri finali. L-analiżi tagħna tal-1 025 strument finanzjarju taħt il-FEŻR u l-FSE identifikat 23 każ bħal dan (2.2 %) fi 8 Stati Membri (il-Bulgarija, ir-Repubblika Ċeka, il-Ġermanja, Spanja, Franza, l-Italja, il-Polonja, ir-Renju Unit). Meħudin flimkien, dawn l-istrumenti ddebitaw EUR 28 miljun fi spejjeż u tariffi tal-ġestjoni sabiex jiżborżaw EUR 4 miljun lir-riċevituri finali. Fl-istess ħin, hemm strumenti simili fejn assolutament l-ebda spiża jew tariffa tal-ġestjoni ma titħallas lill-intermedjarji finanzjarji (ara l-Kaxxa 16).

L-ispejjeż u t-tariffi kumulattivi tal-ġestjoni jilħqu sa 75 % tal-appoġġ finanzjarju żborżat lir-riċevituri finanzjarji

Barra minn hekk, aħna wettaqna l-analiżi proprja tagħna tad-data tal-Kummissjoni fejn poġġejna l-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni fir-rigward tal-ammonti effettivament imħallsa lir-riċevituri finali. Ir-riżultati tagħna, fil-livell tal-Istati Membri, huma ppreżentati fit-Tabella 6.

Għal 274 mill-1 025 strument taħt il-FEŻR u l-FSE, f’10 mill-25 Stat Membru (l-Iżvezja, l-Awstrija, il-Latvja, Malta, il-Finlandja, il-Litwanja, ir-Rumanija, il-Greċja, l-Ungerija, Ċipru) aħna sibna li d-data dwar l-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni, li ġiet irrappurtata lill-Kummissjoni kienet komprensiva għall-istrumenti finanzjarji kollha. Għal 6 Stati Membri oħra (il-Polonja, il-Portugall, il-Ġermanja, is-Slovakkja, il-Bulgarija u r-Renju Unit) din l-informazzjoni ġiet ipprovduta għal 392 strument finanzjarju li kienu jirrappreżentaw 84 % sa 98 % tad-dotazzjoni totali tal-kapital lill-istrumenti finanzjarji. Għall-Istati Membri l-oħra kollha, informazzjoni plawżibbli dwar l-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni ġiet irrappurtata għal strumenti li kienu jirrappreżentaw żewġ terzi jew inqas tad-dotazzjoni totali⁸⁶. Għal għadd ta’ strumenti finanzjarji, id-data jew ma ġiet irrappurtata xejn jew inkella ma kinitx plawżibbli (bħal spejjeż u tariffi tal-ġestjoni rrappurtati li kienu 10 darbiet ogħla mill-ammont effettiv żborżat). Barra minn hekk, meta l-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni ġew irrappurtati bħala “żero” jista’ jkun li dan kien fil-fatt il-każ, jew li d-data ma ġietx irrappurtata. Din id-data ġiet eliminata mill-analiżi ulterjuri tagħna.

L-ebda rimborż, mill-baġit tal-UE, tal-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni ‘l fuq mil-limiti massimi regolatorji fl-għeluq

Fil-prinċipju, l-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni kienu limitati għal massimu ta’ 4 % kull sena, tad-dotazzjoni totali tal-istrument finanzjarju

Fil-bażi legali għall-perjodu tal-programm 2007-2013, id-dispożizzjonijiet dwar ir-rimunerazzjoni ta’ maniġer ta’ fondi kienu konċiżi fir-regolament prinċipali⁸⁷, iżda l-limiti massimi għall-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni kienu diġà speċifikati fir-Regolament ta’ Implimentazzjoni⁸⁸ tal-Kummissjoni. B’mod partikolari, ġew issettjati l-limiti massimi annwali li ġejjin:

• 2 % kull sena tal-kapital ikkontribwit mill-PO għall-fondi holding (fondi ta’ parteċipazzjoni) gћall-fondi ta’ garanzija;
• 4 % kull sena tal-kapital ikkontribwit mill-PO jew mill-fond holding gћall-istrumenti ta’ mikrokreditu diretti lejn il-mikrointrapriżi; u
• 3 % tal-kapital ikkontribwit mill-PO jew mill-fond holding gћall-każijiet l-oћra kollha.

Il-Kummissjoni stabbiliet dawn il-limiti massimi fil-proposta leġiżlattiva tagħha, filwaqt li ħadet kont tal-esperjenza tal-perjodu tal-programm 2000-2006. Imbagħad, kien hemm limitu massimu kumplessiv għall-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni ta’ 5 % għal fondi ta’ kapital u ta’ 2 % għal fondi ta’ garanzija⁸⁹.

Fil-ġestjoni kondiviża, meta jkunu qed jiddeterminaw ir-rimunerazzjoni tal-maniġer ta’ fondi, l-awtoritajiet maniġerjali jridu jikkonformaw kemm mal-qafas legali tal-Fondi Strutturali kif ukoll ma’ dak tal-għajnuna mill-Istat. Barra minn hekk, jeħtieġ li l-awtoritajiet maniġerjali jieħdu ħsieb li d-dispożizzjonijiet dwar ir-rimunerazzjoni jkunu f’konformità mal-istrateġija ta’ investiment tal-istrument biex jiżguraw li l-maniġer ta’ fondi jkollu inċentiv finanzjarju biex jaġixxi skont l-objettivi ddikjarati tal-PO. Għalhekk, in-negozjar tal-ftehim ta’ finanzjament mhuwiex kompitu trivjali u, matul l-intervisti tagħna, ħafna awtoritajiet maniġerjali ddikjaraw li huma ma kellhomx il-kompetenzi meħtieġa biex jagħmlu dan fil-bidu tal-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013.

Taħt ċerti kundizzjonijiet, jistgħu jinqabżu l-limiti massimi regolatorji għall-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni jistgħu jinqabżu (eż. jekk l-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni jkunu konformi mat-termini tas-suq u ma jkunux jaqbżu dawk li huma pagabbli mill-investituri privati jew jekk il-maniġer ta’ fondi jintgħażel permezz ta’ proċedura ta’ akkwist pubbliku). Abbażi tar-rappurtar mill-Istati Membri lill-Kummissjoni, ma teżistix informazzjoni dwar kemm inqabżu ta’ spiss il-limiti massimi.

L-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni tħallsu mid-dotazzjoni tal-kapital tal-istrument finanzjarju; huma ma jiġux iddebitati lir-riċevitur finanzjarju. Dawn l-ispejjeż jitqiesu eliġibbli sa meta jsir l-istralċ tal-fond li fil-biċċa l-kbira mill-każijiet ikun l-għeluq tal-programm⁹⁰. L-eliġibbiltà tal-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni kklejmjati għall-fondi taħt il-FEŻR u l-FSE li twaqqfu matul il-perjodu tal-programm 2007-2013 tiġi biss iċċekkjata mill-Kummissjoni waqt l-analiżi tad-dokumenti ta’ għeluq fl-2017 u fl-2018.

L-ispejjeż kumulattivi tal-ġestjoni x’aktarx li jaqbżu l-limiti massimi regolatorji f’xi każijiet fl-għeluq

L-ispejjeż jew it-tariffi tal-ġestjoni li ġġarrbu u tħallsu sal-31 ta’ Marzu 2017 jistgħu jiġu ddikjarati bħala spiża eliġibbli tal-programmi operazzjonali taħt il-FEŻR u l-FSE, li taħthom ikun twaqqaf l-istrument finanzjarju⁹¹. Ir-Regolament jispeċifika li l-limiti massimi għall-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni huma relatati mal-”kapital ikkontribwit mill-programm operattiv (operazzjonali)”. Skont il-Kummissjoni, il-limiti massimi msemmija fl-Artikolu 43 tar-Regolament ta’ Implimentazzjoni huma applikabbli għall-kontribuzzjoni kapitali totali għall-istrument finanzjarju, aktar milli għall-kontribuzzjoni effettiva użata biex jiġi pprovdut appoġġ finanzjarju lir-riċevituri finali. Il-gwida eżistenti għall-perjodu tal-programm 2007-2013 dwar l-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni tikkonferma din il-fehma⁹².

Fil-fehma tagħna, il-Kummissjoni kien imissha interpretat id-dispożizzjonijiet dwar il-limiti massimi għall-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni stipulati fir-Regolament bħala li japplikaw għad-dotazzjoni effettiva tal-kapital li kienet intużat, li ġiet ikkontribwita mill-PO għall-istrument finanzjarju, jiġifieri d-dotazzjoni effettiva li ntużat biex tipprovdi appoġġ finanzjarju lir-riċevituri finali. Il-maniġers ta’ fondi ma jmisshomx jiġu rimunerati talli ma jkunux għamlu użu mid-dotazzjoni tal-kapital tal-istrumenti.

Matul il-perjodu tal-programm 2007-2013, ir-rimunerazzjoni bbażata fuq il-prestazzjoni ma kinitx rekwiżit legali

Matul il-perjodu tal-programm 2007-2013, il-ġestjoni finanzjarja tajba tal-istrumenti finanzjarji u l-prestazzjoni effettiva tal-maniġer ta’ fondi ssemmew biss fin-noti ta’ gwida tal-Kummissjoni, iżda ma ssemmew fl-ebda bażi regolatorja, bħala fattur biex jiġu ddeterminati l-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni⁹³.

Abbażi tal-awditi tagħna tal-prestazzjoni u tal-konformità, tal-istrumenti finanzjarji, aħna sibna li l-iskemi ta’ rimunerazzjoni marbutin mal-prestazzjoni kienu l-eċċezzjoni aktar milli r-regola: minn disa’ strumenti li ġew eżaminati fil-prejodu mill-2013 sal-2015, wieħed biss kellu rimunerazzjoni stabbilita, li kienet ibbażata fuq il-prestazzjoni, tal-maniġer ta’ fondi.

Fejn ir-rimunerazzjoni tal-maniġers ta’ fond mhijiex ibbażata fuq il-prestazzjoni, ftit li xejn hemm inċentiv biex il-maniġers ta’ fondi fil-fatt jittrasferixxu l-fondi lir-riċevituri finali. Dan seta’ affettwa b’mod avvers il-prestazzjoni tal-istrumenti finanzjarji matul il-perjodu tal-programm 2007-2013. Barra minn hekk, l-immaniġġjar tal-istrumenti taħt il-FEŻR u l-FSE mbagħad isir ukoll pjuttost attraenti għal maniġers ta’ fondi li mhumiex esperjenzati (ara wkoll il-paragrafu 86).

Fl-2012, il-Kummissjoni rrakkomandat lill-awtoritajiet maniġerjali li r-rimunerazzjoni tal-maniġer ta’ fondi tkun marbuta mal-kwalità tal-investimenti fil-fatt imwettqa, kif imkejla mill-kontribut tagħhom għall-ilħuq tal-objettivi strateġiċi tal-programmi operazzjonali u għall-valur tar-riżorsi li jkunu ntraddu lura għall-operazzjoni mingħand investimenti li jkunu twettqu mill-istrument⁹⁴. Madankollu, din ir-rakkomandazzjoni saret f’nota ta’ gwida tal-COCOF u mhijiex legalment vinkolanti.

Il-valutazzjoni mill-Kummissjoni tal-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni ma tiħux kont dovut tad-differenzi fit-tipi ta’ strumenti u l-livell effettiv ta’ appoġġ ipprovdut lir-riċevituri finali

L-istima mill-Kummissjoni ta’ EUR 631 miljun fi spejjeż kumulattivi tal-ġestjoni mill-2007 ‘l hawn x’aktarx hija ddikjarata b’mod insuffiċjenti

F’Diċembru 2015, abbażi tad-data rrappurtata mill-Istati Membri għas-sena 2014, il-Kummissjoni stmat li l-ispejjeż u t-tariffi kumulattivi tal-ġestjoni kienu jammontaw għal mill-inqas EUR 631 miljun għal strumenti taħt il-FEŻR u l-FSE sa mill-bidu tal-perjodu tal-programm ‘il hawn⁹⁵.

Skont il-Kummissjoni, dan jirrappreżenta 4.7 % tal-kontribuzzjonijiet mill-programmi operazzjonali, imħallsa għall-istrumenti rilevanti fil-perjodu tal-programm 2007-2013.

Jekk l-ammonti mħallsa bejn il-fondi ta’ parteċipazzjoni u l-fondi speċifiċi hawn taħt ma jiġux inklużi fil-kalkolu, peress li diġà ġew inklużi bħala kontribuzzjonijiet mill-programmi operazzjonali għal fondi ta’ parteċipazzjoni, din ir-rata kumplessiva ta’ spejjeż u tariffi tal-ġestjoni tiżdied għal 6.2 %. Barra minn hekk, il-maniġers ta’ fondi jistgħu wkoll jimponu tariffi li għandhom jitħallsu mir-riċevituri finali, iżda jista’ jkun li ma jkunux jirrappurtaw dawn it-tariffi lill-Kummissjoni. Għalhekk, peress li l-kalkolu tal-Kummissjoni huwa bbażat biss fuq data parzjali, iċ-ċifri effettivi (kemm għall-ammonti assoluti kif ukoll għas-sehem tal-kontribuzzjonijiet mill-programmi operazzjonali) x’aktarx li jkunu ogħla.

L-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni huma sinifikattivament ‘il fuq mil-livelli rrappurtati mill-Kummissjoni jekk jiġu kkalkulati fuq il-bażi tal-appoġġ finanzjarju pprovdut lir-riċevituri finali

B’mod ġenerali, abbażi tas-764 strument taħt il-FEŻR u l-FSE fit-Tabella 6, aħna sibna li l-ispejjeż u t-tariffi kumulattivi tal-ġestjoni jirrappreżentaw sa 75 % tal-appoġġ finanzjarju pprovdut lir-riċevituri finali, filwaqt li jagħtu medja annwali li tkun sa 16 %.

Għal dawk l-10 Stati Membri li rrappurtaw data robusta, għall-274 fond kollha tagħhom, taħt il-FEŻR u l-FSE, aħna sibna li l-ispejjeż u t-tariffi kumulattivi tal-ġestjoni huma ta’ bejn 2 % u 17 % tal-appoġġ finanzjarju pprovdut lir-riċevituri finali. Dan jagħti medja annwali ta’ bejn 1 % u 3 %.

Differenzi sinifikanti fl-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni bejn it-tipi differenti ta’ strumenti finanzjarji

Il-livell ta’ spejjeż u tariffi tal-ġestjoni huwa wkoll relatat mat-tip ta’ strument. Filwaqt li ħadna inkunsiderazzjoni d-data plawżibbli rrappurtata mill-Kummissjoni, aħna sibna l-valuri medji ppreżentati fit-Tabella 7. Bħala medja, l-istrumenti ta’ garanzija għandhom il-perċentwal l-aktar baxx ta’ spejjeż u tariffi tal-ġestjoni, filwaqt li l-istrumenti azzjonarji għandhom l-ogħla perċentwal.

Barra minn hekk, bħala regola ġenerali, l-istrumenti finanzjarji li ġew implimentati permezz ta’ fond ta’ parteċipazzjoni huma aktar għaljin biex jiġu implimentati, peress li l-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni huma pagabbli fiż-żewġ livelli (jiġifieri fond ta’ parteċipazzjoni u fond speċifiku). Aħna ninnutaw ukoll li l-limiti massimi għall-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni matul il-perjodu tal-programm 2007-2013 ma jiddependux mill-iskala tal-investimenti ta’ strumenti finanzjarji għaliex huma jitħallsu bħala perċentwal tal-kontribuzzjoni mill-programmi operazzjonali (ara l-paragrafu 108).

Abbażi tal-appoġġ finanzjarju pprovdut, l-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni għal strumenti taħt il-FEŻR u l-FSE huma sinifikattivament ogħla minn dawk għal strumenti finanzjarji, immaniġġjati ċentralment, jew fondi ta’ investiment fis-settur privat

L-analiżi tagħna wriet ukoll li l-ispejjeż u t-tariffi medji tal-ġestjoni għal strumenti finanzjarji, immaniġġjati ċentralment, jew fondi ta’ investiment fis-settur privat kienu sinifikattivament aktar baxxi minn dawk għal strumenti taħt il-FEŻR u l-FSE, meta mqabbla mal-appoġġ finanzjarju pprovdut lir-riċevituri finali sa tmiem l-2014:

• l-ispiża operatorja kumulattiva li ġiet iddebitata mill-EEEF, minn mindu dan beda jopera fl-2011, hija ta’ bejn wieħed u ieħor 5 % tal-ammonti totali investiti. Dan jirriżulta fi spiża annwali ta’ 1.2 %.
• għall-EPMF (selfiet u strumenti ta’ garanzija kkombinati), il-Kummissjoni tistma li l-ispiża annwali medja pagabbli mill-baġit tal-UE hija massimu ta’ minn 0.5 % sa 0.7 % tal-allokazzjoni (dotazzjoni tal-kapital)⁹⁶. Dan jikkorrispondi għal spiża annwali ta’ 0.2 % tal-ammont ta’ garanziji pprovduti mill-EPMF lir-riċevituri finali.

L-analiżi tagħna wriet ukoll li anke l-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni tal-BEI u l-FEI, għal strumenti taħt il-FEŻR kienu ġeneralment ogħla minn dawk iddebitati minnhom meta huma jaġixxu bħala maniġers ta’ fondi għal strumenti f’”ġestjoni kondiviża”.

L-eżami tagħna ta’ żewġ studji dwar ir-rimunerazzjoni tal-maniġers ta’ fondi f’fondi ta’ investiment fis-settur privat, li ġie ppubblikat fl-2015, wera li t-tariffa annwali medja tal-ġestjoni għat-tipi kollha ta’ fondi (bl-esklużjoni ta’ fondi ta’ parteċipazzjoni) kienet ta’ bejn 0.6 % u 1 %⁹⁷. Iż-żewġ studji indikaw ukoll li t-tariffi tal-ġestjoni tnaqqsu fis-snin reċenti. Studju ieħor li ġie ppubblikat fl-2013 jiddeskrivi li t-tariffi annwali tal-ġestjoni għal fondi ta’ kapital azzjonarju ta’ riskju jvarjaw bejn 2.0 % u 2.5 %⁹⁸.

L-analiżi tagħna turi wkoll differenzi sinifikanti fl-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni ddebitati bejn l-istrumenti individwali taħt il-FEŻR u l-FSE. Abbażi ta’ informazzjoni disponibbli dwar l-ispejjeż effettivi ta’ implimentazzjoni ta’ strumenti finanzjarji individwali taħt il-FEŻR u l-FSE, il-Kummissjoni mhijiex f’pożizzjoni li tivvaluta jekk dawn id-differenzi fl-ispejjeż humiex iġġustifikati. Preċedentement aħna għamilna osservazzjoniiet simili f’rapport speċjali ieħor⁹⁹.

Limitazzjonijiet fir-rappurtar, mill-Istati Membri, ta’ spejjeż u tariffi tal-ġestjoni

Madwar 60 % biss tal-istrumenti kollha taħt il-FEŻR u l-FSE jipprovdu informazzjoni lill-Kummissjoni dwar l-ispejjeż u t-tariffi tagħhom tal-ġestjoni

Fl-2011, il-Kummissjoni introduċiet obbligu ta’ rappurtar annwali għall-Istati Membri dwar strumenti taħt ġestjoni kondiviża¹⁰⁰. L-awtoritajiet maniġerjali kellhom jirrappurtaw din l-informazzjoni għall-ewwel darba fir-rapporti tagħhom għas-sena 2011. Id-data mitluba mill-Kummissjoni kienet tinkludi, fost oħrajn, informazzjoni relatata mal-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni, li kienet fakultattiva għall-awtoritajiet maniġerjali taħt il-FEŻR u l-FSE. Għas-sena 2014, data dwar l-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni ġiet ippreżentata biss għal strumenti li jirrappreżentaw 63 % tal-ammont totali tal-pagamenti mill-programmi operazzjonali taħt il-FEŻR u l-FSE lill-istrumenti finanzjarji (imqabbla ma’ 50 % fl-2013)¹⁰¹.

Barra minn hekk, aħna ninnutaw li l-ammonti mħallsa biss għandhom jiġu rrappurtati bħala spejjeż u tariffi tal-ġestjoni. Madankollu, hemm ukoll każijiet ta’ spejjeż u tariffi dovuti iżda li għadhom ma tħallsux. Dawn huma “de facto” esklużi mir-rappurtar, u dan jaffettwa l-kompletezza tiegħu u jikkontribwixxi għal dikjarazzjoni insuffiċjenti tal-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni rrappurtati lill-Kummissjoni.

Dawn il-kwistjonijiet ġew indirizzati fil-perjodu tal-programm 2014-2020?

Fir-rigward tal-problemi bl-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni, ittieħdu għadd ta’ miżuri għall-perjodu tal-programm 2014-2020.

Id-dati ta’ skadenza għar-rappurtar tqassru għall-Istati Membri u ġew estiżi għall-Kummissjoni

Fil-perjodu tal-programm 2014-2020, l-Istati Membri huma meħtieġa jippreżentaw lill-Kummissjoni r-rapport dwar l-implimentazzjoni tal-istrumenti finanzjarji bħala parti mir-rapport annwali ta’ implimentazzjoni tagħhom. Dan jimplika li r-rappurtar isir xahar qabel (sal-31 ta’ Mejju, meta mqabbel mat-30 ta’ Ġunju matul il-perjodu preċedenti, meta r-rappurtar ma kienx parti mir-rapport annwali ta’ implimentazzjoni; għall-2017 u l-2019 id-data ta’ skadenza tibqa’ t-30 ta’ Ġunju) ¹⁰². Barra minn hekk, il-perjodu biex il-Kumissjoni tirrieżamina d-data rrappurtata mill-Istati Membri kien stabbilit f’ammont ta’ sitt xhur. Dan ifsser li, ħlief għall-2017 u l-2019, inbidlet id-data ta’ skadenza għall-Kummissjoni biex tippreżenta r-rapport ta’ implimentazzjoni kkonsolidat tal-istrumenti finanzjarji, mill-1 ta’ Ottubru sat-30 ta’ Novembru. Dan jirriżulta f’sitwazzjoni fejn informazzjoni importanti dwar l-implimentazzjoni ta’ strumenti finanzjarji se ssir disponibbli għall-awtoritajiet ta’ kwittanza saħansitra aktar tard milli huwa l-każ bħalissa.

L-awtoritajiet maniġerjali huma meħtieġa jirrappurtaw lill-Kummissjoni dwar l-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni

Għall-istrumenti finanzjarji għall-perjodu 2014-2020, l-awtoritajiet maniġerjali huma meħtieġa jippubblikaw data dwar l-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni bħala anness tar-rapport annwali ta’ implimentazzjoni¹⁰³. Dan huwa titjib importanti li se jippermetti lill-Kummissjoni tanalizza u tissorvelja l-ispiża tal-implimentazzjoni ta’ strumenti finanzjarji b’mod ħafna aħjar fis-snin li ġejjin.

Limiti massimi mnaqqsa għall-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni, u differenzjati skont it-tip ta’ strumenti finanzjarji

Fir-rigward tal-limiti massimi għall-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni, aħna nosservaw żewġ differenzi prinċipali mill-perjodu tal-programm 2007-2013. L-ewwel nett, il-limiti massimi għar-rimunerazzjoni tal-maniġer ta’ fondi huma differenzjati skont it-tip ta’ strumenti finanzjarji¹⁰⁴ (ara t-Tabella 8).

It-tieni nett, il-limiti massimi (li issa huma fuq bażi kumulattiva aktar milli fuq bażi annwali) huma sinifikattivament aktar baxxi meta mqabbla ma’ dawk applikabbli fil-perjodu tal-programm 2007-2013. B’mod ġenerali, aħna nqisu li l-limiti massimi mnaqqsa li ġew imposti fuq l-ammont kumulattiv tar-rimunerazzjoni tal-maniġer ta’ fondi huma titjib, iżda l-Kummissjoni ma ġġustifikatx il-mod kif dawn il-limiti massimi ġew iddeterminati. L-analiżi tagħna tad-data effettiva rrappurtata għall-perjodu tal-programm 2007-2013 sa issa, turi perċentwali aktar baxxi fil-prattika (ara l-paragrafu 120).

Elementi tar-rimunerazzjoni tal-maniġer ta’ fondi li jkunu bbażati fuq il-prestazzjoni għandhom biss effett limitat ta’ inċentiv

Għall-perjodu 2014-2020, l-RDK jipprovdi wkoll li l-prestazzjoni tal-maniġer ta’ fondi hija mistennija li sservi bħala kriterju biex jiġu ddeterminati l-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni. B’mod partikolari, l-ispejjeż u t-tariffi kollha tal-ġestjoni li għandhom jiġu ddikjarati bħala eliġibbli fl-għeluq iridu jkunu bbażati fuq metodoloġija ta’ kalkolu bbażata fuq il-prestazzjoni (ara wkoll it-Tabella 6)¹⁰⁵.

Aktar dettalji dwar il-kriterji bbażati fuq il-prestazzjoni, biex jiġu ddeterminati l-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni u l-limiti massimi applikabbli, huma stipulati f’Att delegat¹⁰⁶.

Barra minn hekk, skont il-linji gwida tal-Kummissjoni dwar l-investimenti ta’ finanzjament ta’ riskju¹⁰⁷, dan il-komponent tar-rimunerazzjoni bbażat fuq il-prestazzjoni għandu jkun sinifikanti u maħsub biex jippremja l-kisba ta’ miri ta’ politika speċifiċi stabbiliti bil-quddiem, kif ukoll il-prestazzjoni finanzjarja tal-maniġer ta’ fondi. Jenħtieġ li din tal-aħħar titkejjel mhux biss f’termini tal-iżborżament b’suċċess tad-dotazzjoni inizjali jew l-ammont tal-kapital privat li nġabar, iżda wkoll fuq il-bażi tar-redditi effettivi fuq l-investimenti.

Madankollu, aħna nosservaw li dawn l-elementi l-ġodda bbażati fuq il-prestazzjoni għandhom rwol sekondarju biex tiġi ddeterminata r-rimunerazzjoni totali tal-maniġer ta’ fondi li għandha tiġi rimborżata mill-baġit tal-UE, għar-raġunijiet li ġejjin:

• minħabba d-durata normali ta’ fond ta’ parteċipazzjoni jew fond speċifiku, il-limiti massimi speċifikati fl-Att delegat tal-Kummissjoni ġeneralment jintlaħqu faċilment mingħajr ma tiġi riċevuta dik il-parti tar-rimunerazzjoni li tkun relatata mal-prestazzjoni. B’konsegwenza ta’ dan, maniġer ta’ fondi li jkollu livel għoli ta’ prestazzjoni jkun laħaq ir-rimunerazzjoni massima diġà fi stadju aktar bikri minn maniġer li għandu livell aktar baxx ta’ prestazzjoni, u minn dak iż-żmien ‘il quddiem ma jibqax jitħallas għas-servizzi tiegħu;
• ma hemm l-ebda imposta fuq prestazzjoni insuffiċjenti li tkun tiżgura li l-maniġer ta’ fondi jerfa’ parti minn xi telf finanzjarju li l-istrument finanzjarju jista’ jġarrab. Fil-fatt, abbażi tal-iskema attwali ta’ rimunerazzjoni, anke l-maniġers ta’ fondi li jiksbu redditi negattivi jistgħu jiksbu r-rimunerazzjoni massima;
• il-qafas regolatorju ma jirrikjedix li l-punti ta’ riferiment tal-prestazzjoni minima (jew ir-rati hurdle) jiġu speċifikati bil-quddiem mill-awtorità maniġerjali, u li jeħtieġ li jinkisbu qabel ma l-maniġer ta’ fondi jkun jista’ jirċievi l-parti tar-rimunerazzjoni li hija relatata mal-prestazzjoni.

Għalhekk, b’mod ġenerali aħna nqisu li l-parti, li hija bbażata fuq il-prestazzjoni, tar-rimunerazzjoni tal-maniġer ta’ fondi li hija kofinanzjata mill-baġit tal-UE, bħalissa tipprovdi biss effett limitat ta’ inċentiv, u jeħtieġ li titqies mill-ġdid.

Jiġġarrbu spejjeż u tariffi tal-ġestjoni minbarra l-ispiża amministrattiva għall-implimentazzjoni tal-programmi operazzjonali taħt il-FEŻR u l-FSE

Il-ġestjoni, il-kontroll, il-monitoraġġ u l-evalwazzjoni tal-programmi operazzjonali taħt il-FEŻR u l-FSE mhumiex b’xejn: din l-ispiża amministrattiva għall-awtoritajiet nazzjonali tinkludi rimunerazzjoni tal-persunal, spejjeż operazzjonali (bħal spejjeż tal-ivvjaġġar u tat-taħriġ) u spejjeż relatati ma’ attivitajiet ta’ informazzjoni u ta’ komunikazzjoni. L-Istati Membri għandhom il-possibbiltà li jużaw assistenza teknika fl-ambitu tal-programmi operazzjonali taħt il-FEŻR u l-FSE biex ikopru dawn l-ispejjeż amministrattivi¹⁰⁸.

Matul il-perjodu tal-programm 2007-2013, l-assistenza teknika setgħet titla’ sa 4 % tal-finanzjament totali ta’ PO taħt il-FEŻR jew l-FSE¹⁰⁹. L-istess livell inżamm għall-perjodu tal-programm 2014-2020. Dan ġie stabbilit fuq bażi ta’ studju li twettaq fl-2010 f’isem il-Kummissjoni, għall-Valutazzjoni tal-impatt tagħha għall-perjodu tal-programm 2014-2020¹¹⁰. Fuq din il-bażi, il-Kummissjoni tistma li sa EUR 13.6 biljun jistgħu jintnefqu mill-Istati Membri fuq assistenza teknika matul il-perjodu kollu kemm hu.

Madankollu, matul il-perjodu tal-programm 2014-2020, sehem akbar u sinifikanti tal-baġit tal-FEŻR u l-FSE se jiġi implimentat permezz ta’ strumenti finanzjarji (ara l-paragrafu 21). Dan jimplika li, b’mod komparattiv, aktar flus għall-assistenza teknika se jkunu disponibbli għall-attivitajiet ta’ finanzjament ibbażat fuq għotjiet, tal-programmi operazzjonali taħt il-FEŻR u l-FSE, peress li l-parti prinċipali tal-attività amministrattiva għal strumenti finanzjarji titwettaq mill-maniġer ta’ fondi. Għal dawn l-attivitajiet, l-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni jiġu ddebitati direttament mill-maniġers ta’ fondi lill-programmi operazzjonali (jew lir-riċevituri finali). Għalhekk, iż-żieda fil-finanzjament permezz ta’ strumenti finanzjarji indirettament iżżid ukoll mal-ispiża amministrattiva totali għall-baġit tal-UE, peress li hija żżid l-ammont tal-appoġġ ta’ assistenza teknika mogħti lill-Istati Membri mill-baġit tal-UE għall-attivitajiet li jkun jifdal ta’ finanzjament ibbażat fuq għotjiet.

Aħna ninnutaw ukoll li, għall-perjodu tal-programm 2007-2013, ma hemm l-ebda obbligu biex l-amministrazzjoni nazzjonali tirrapporta fid-dettall dwar kif intnefqet l-assistenza teknika¹¹¹. F’rapport preċedenti, aħna diġà osservajna li l-Kummissjoni ma għandha disponibbli l-ebda informazzjoni komparattiva dwar l-ispejjeż amministrattivi għal kull Stat Membru, għal kull PO jew għal kull mekkaniżmu ta’ finanzjament (jiġifieri għotjiet jew strumenti finanzjarji)¹¹². Dan jagħmilha diffiċli biex jiġi vvalutat jekk il-livelli ta’ assistenza teknika humiex ġustifikati fid-dawl tal-ispejjeż effettivi li ġġarrbu mill-Istati Membri għall-implimentazzjoni tal-programmi operazzjonali taħt il-FEŻR u l-FSE.

Għalhekk aħna nżommu r-rakkomandazzjoni preċedenti tagħna, li jenħtieġ li l-Kummissjoni twettaq analiżi komparattiva tal-ispejjeż ta’ implimentazzjoni tal-għotjiet u tal-istrumenti finanzjarji (fil-ġestjoni ċentrali u f’dik kondiviża) għall-perjodu tal-programm 2014–2020 bil-ħsieb li tistabbilixxi l-livelli reali tagħhom¹¹³. Informazzjoni bħal din tkun partikolarment rilevanti fid-dawl tat-tħejjija tal-proposti leġiżlattivi għall-perjodu ta’ wara l-2020.

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

B’mod ġenerali, aħna ninnutaw li l-appoġġ finanzjarju pprovdut lir-riċevituri finali permezz ta’ strumenti finanzjarji joffri vantaġġi sinifikanti meta mqabbla ma’ għotjiet, peress li kull euro ta’ finanzjament permezz ta’ strumenti finanzjarji jista’ fil-prinċipju jintuża aktar minn darba. Barra minn hekk, huwa mistenni li, fil-prinċipju, il-fatt li s-self għandu jitħallas lura, il-garanziji għandhom jiġu rilaxxati jew fil-każ ta’ investimenti fil-kapital imroddijin lura, ikollu wkoll impatt fuq l-imġiba tar-riċevituri finali, li jwassal għal użu aħjar ta’ fondi pubbliċi u jnaqqas il-probabbiltà li r-riċevituri finali jsiru dipendenti minn appoġġ pubbliku.

Madankollu, l-awditu tagħna identifika għadd ta’ problemi sinifikanti li llimitaw l-effiċjenza tal-istrumenti finanzjarji bħala mekkaniżmu għall-implimentazzjoni tal-baġit tal-UE matul il-perjodu tal-programm 2007-2013:

• għadd sinifikanti ta’ strumenti finanzjarji taħt il-FEŻR u l-FSE kienu kbar iżżejjed u sa tmiem l-2014 komplew jiffaċċjaw problemi sinifikanti fl-iżborżament tad-dotazzjonijiet tal-kapital tagħhom (bħala medja, kien intuża madwar 57 % tad-dotazzjoni kollha tal-kapital li tħallset mill-programmi operazzjonali lill-istrumenti finanzjarji). Fattur li kkontribwixxa għad-dotazzjonijiet inizjali eċċessivi tal-kapital kien l-intenzjoni tal-Istati Membri li jevitaw id-diżimpenji matul il-perjodu tal-programm 2007-2013;
• b’mod ġenerali, l-strumenti finanzjarji kemm fil-ġestjoni kondiviża kif ukoll f’dik ċentrali ma rnexxilhomx jattiraw kapital privat;
• sa issa, kien hemm biss għadd limitat ta’ strumenti finanzjarji taħt il-FEŻR u l-FSE li rnexxielhom jipprovdu appoġġ finanzjarju rotanti; u
• għal strumenti finanzjarji taħt il-FEŻR u l-FSE, kien hemm livelli għoljin ta’ spejjeż u tariffi tal-ġestjoni meta mqabbla mal-appoġġ finanzjarju effettiv ipprovdut lir-riċevituri finali, u dawn jidhru wkoll li huma sinifikattivament ogħla minn dawk ta’ strumenti mmaniġġjati ċentralment jew ta’ fondi ta’ investiment fis-settur privat;

Fl-istess ħin, aħna ninnutaw ukoll li sar titjib fil-qafas legali għall-perjodu tal-programm 2014-2020 fir-rigward ta’ strumenti finanzjarji bbażati fuq il-kompetenzi miksuba matul il-perjodu tal-programm 2007-2013, iżda jifdal ċerti problemi. Il-konklużjonijiet prinċipali tagħna għall-perjodi tal-programm 2007-2013 u 2014-2020 huma ppreżentati skont l-istruttura tar-rapport, flimkien mar-rakkomandazzjonijiet.

L-istrumenti finanzjarji kienu ta’ daqs xieraq fid-dawl tal-ħtiġijiet tas-suq?

Aħna nqisu li għadd sinifikanti ta’ strumenti finanzjarji kienu kbar iżżejjed. Dan jindika li l-awtoritajiet maniġerjali mhux dejjem ivvalutaw b’mod xieraq il-ħtiġijiet tas-suq qabel allokaw il-fondi mill-programmi operazzjonali taħt il-FEŻR u l-FSE għall-istrumenti finanzjarji. Dan wassal għal dotazzjoni eċċessiva tal-kapital meta kienu qed jitwaqqfu l-istrumenti finanzjarji, li rriżulta f’rati baxxi ta’ żborżament. Fattur li kkontribwixxa għal dawn id-dotazzjonijiet eċċessivi tal-kapital kien l-intenzjoni tal-Istat Membru li jevita r-regola n+2.

L-introduzzjoni ta’ valutazzjonijiet ex ante obbligatorji matul il-perjodu tal-programm 2014-2020 għal strumenti finanzjarji kemm fil-ġestjoni kondiviża kif ukoll f’dik ċentralizzata se tikkontribwixxi għall-prevenzjoni ta’ dotazzjonijiet eċċessivi ta’ strumenti finanzjarji fuq skala kbira. Minkejja dan, is-suċċess tagħha jkun jiddependi minn jekk hija nbnietx fuq suppożizzjonijiet tajbin u analiżi tajba. Għal strumenti fil-ġestjoni kondiviża l-approċċ tal-pagamenti gradwali (li jorbot il-pagamenti mill-baġit tal-UE mal-iżborżament ta’ fondi lir-riċevituri finali) huwa wkoll immirat lejn l-indirizzar tal-problema ta’ dotazzjoni eċċessiva. Barra minn hekk, rieżami regolari tal-valutazzjoni ex ante f’każijiet ta’ bidliet fl-ambjent ekonomiku jew dak tas-suq huwa previst bħala għażla fl-RDK, iżda mhux għall-istrumenti mmaniġġjati ċentralment. Analiżi ta’ nofs it-terminu (li tkun tista’ tindirizza dawn l-aspetti) titwettaq għall-biċċa l-kbira mill-istrumenti finanzjarji, immaniġġjati ċentralment, iżda mhux għal kollha. Fl-aħħar nett, rieżami indipendenti ta’ valutazzjonijiet ex ante mhuwa previst fl-ebda każ.

Il-fokus reġjonali tal-istrumenti finanzjarji kkontribwixxa għat-twaqqif, mill-Istati Membri, ta’ għadd kbir ta’ strumenti finanzjarji ta’ daqs żgħir fil-perjodu tal-programm 2007-2013. Ta’ spiss, dawn il-fondi speċifiċi individwali taħt il-FEŻR u l-FSE ma kellhomx id-daqs li, fl-industrija tal-fondi, huwa meqjus xieraq biex dawn joperaw b’mod effiċjenti (ara l-paragrafi 27 sa 61).

Rakkomandazzjoni 1

Fir-rigward tal-valutazzjonijiet ex ante għal strumenti finanzjarji:

(a) il-valutazzjoni ex ante mill-Kummissjoni għal strumenti mmaniġġjati ċentralment tinkludi b’mod sistematiku analiżi tat-”tagħlimiet li nsiltu” sal-ġurnata tal-lum.

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Kull meta jiġi stabbilit strument ġdid.

(b) il-Kummissjoni, minbarra t-”tagħlimiet li nsiltu”, tivvaluta wkoll l-effett li l-bidliet soċjoekonomiċi kbar ikollhom fuq il-prinċipji ġustifikattivi tal-istrument u fuq il-kontribuzzjoni korrispondenti meħtieġa mill-baġit tal-UE fil-kuntest tal-analiżijiet ta’ nofs it-terminu rispettivi tagħhom għall-istrumenti finanzjarji, immaniġġjati ċentralment, kollha.

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Hekk kif jitwettqu l-analiżijiet ta’ nofs it-terminu.

Rakkomandazzjoni 2

Jenħtieġ li l-Kummissjoni u l-Istati Membri jkollhom l-għan li jottimizzaw id-daqs ta’ fondi speċifiċi taħt il-FEŻR u l-FSE biex jieħdu, kull fejn ikun possibbli, vantaġġ mill-ekonomiji sinifikanti fl-ispiża ta’ fondi operattivi. Jenħtieġ li l-Kummissjoni tipprovdi gwida addizzjonali lill-Istati Membri dwar kif għandhom iwaqqfu dawn l-istrumenti finanzjarji fi ħdan l-Istati Membri jew fil-livell tal-Unjoni (li huma mmaniġġjati direttament jew indirettament mill-Kummissjoni).

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Sa tmiem l-2016 (għall-Kummissjoni), meta jkunu qed jistabbilixxu l-istrumenti finanzjarji (għall-Istati Membri).

L-istrumenti finanzjarji rnexxielhom jattiraw kapital privat?

Aħna sibna li l-Kummissjoni u l-Istati Membri ffaċċjaw diffikultajiet sinifikanti biex jattiraw investituri fis-settur privat lejn strumenti finanzjarji kemm fil-ġestjoni kondiviża kif ukoll f’dik ċentrali matul il-perjodu tal-programm 2007-2013. B’mod partikolari, it-trattament preferenzjali ta’ investituri privati għal strumenti finanzjarji ma rnexxilux jattira finanzjament addizzjonali sinifikanti. Barra minn hekk, aħna nqisu li l-miżura ta’ ingranaġġ użata mill-Kummissjoni għal strumenti finanzjarji ma tiħux inkunsiderazzjoni b’mod xieraq il-punt sa fejn il-finanzjament pubbliku mill-baġit tal-UE jimmobilizza fondi addizzjonali. Barra minn hekk, l-Istati Membri mhumiex obbligati jirrappurtaw, lill-Kummissjoni, informazzjoni dwar kontribuzzjonijiet privati għad-dotazzjoni tal-kapital ta’ strumenti taħt il-FEŻR u l-FSE.

F’dan l-istadju, jidher li mhuwiex probabbli li ammont sinifikanti ta’ fondi privati jiġu attirati għall-perjodu tal-programm 2014-2020, permezz tal-programmi operazzjonali jew bħala kontribuzzjonijiet addizzjonali. Il-gwida maħruġa mill-Kummissjoni f’April 2014 ma tiħux biżżejjed mill-”prattiki tajbin” osservati matul il-perjodu tal-programm 2007-2013 dwar l-aħjar mod kif għandhom jiġu applikati d-dispożizzjonijiet dwar it-trattament preferenzjali biex jiġi attirat aktar kapital privat mingħajr ma jiġu allokati riskji eċċessivi għas-settur pubbliku.

L-użu minn ftehimiet dwar deċiżjonijiet tat-taxxa bil-quddiem għal strumenti finanzjarji, li taħt ċerti kundizzjonijiet jistgħu jirriżultaw fl-evitar tat-taxxa, matul il-perjodu tal-programm 2014-2020 jkun imur kontra l-politika proprja tal-Kummissjoni f’dan ir-rigward (ara l-paragrafi 62 sa 91).

Rakkomandazzjoni 3

Fir-Regolament Finanzjarju (u sussegwentement f’Regolamenti settorjali), jenħtieġ li l-Kummissjoni tipprovdi definizzjoni, għall-ingranaġġ ta’ strumenti finanzjarji li huma applikabbli fl-oqsma kollha tal-baġit tal-UE, li tkun tiddistingwi b’mod ċar bejn l-ingranaġġ ta’ kontribuzzjonijiet privati nazzjonali u kontribuzzjonijiet pubbliċi nazzjonali taħt il-programmi operazzjonali u/jew l-ingranaġġ ta’ kontribuzzjonijiet kapitali privati jew pubbliċi addizzjonali, u tieħu inkunsiderazzjoni t-tip ta’ investiment involut. Jenħtieġ li din id-definizzjoni tindika b’mod ċar kif jiġu ddeterminati l-ammonti mmobilizzati mill-UE u mill-kontribuzzjoni pubblika nazzjonali, possibbilment skont il-linji gwida tal-OECD dwar is-suġġett.

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Waqt ir-reviżjoni tar-Regolament Finanzjarju u għar-regolament settorjali waqt l-analiżi ta’ nofs it-terminu.

Rakkomandazzjoni 4

Għal strumenti finanzjarji taħt il-FEŻR u l-FSE matul il-perjodu tal-programm 2007-2013, jenħtieġ li l-Kummissjoni tiżgura li l-Istati Membri jipprovdu data kompleta u affidabbli dwar kontribuzzjonijiet privati fuq dotazzjonijiet tal-kapital, kemm permezz tal-programmi operazzjonali u minbarra dawn.

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Sa tmiem l-2017.

Rakkomandazzjoni 5

Għal strumenti finanzjarji taħt il-FEŻR u l-FSE, jenħtieġ li l-Kummissjoni tipprovdi gwida addizzjonali lill-Istati Membri dwar l-aħjar mod kif għandhom japplikaw id-dispożizzjonijiet dwar it-trattament preferenzjali biex jattiraw aktar kapital privat mingħajr ma jallokaw riskji eċċessivi għal kontributuri pubbliċi għad-dotazzjonijiet tal-istrumenti finanzjarji.

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Sa tmiem l-2016.

Rakkomandazzjoni 6

Għal strumenti finanzjarji, immaniġġjati ċentralment, jenħtieġ li l-prinċipji ġenerali ta’ kondiviżjoni tar-riskji li jista’ jkollhom impatt fuq il-baġit tal-UE jiġu ddefiniti fil-leġiżlazzjoni li tirregola l-istrument ikkonċernat.

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Waqt li tkun qed tagħmel il-proposti tagħha għall-istabbiliment ta’ strumenti finanzjarji ġodda jew għar-reviżjoni ta’ oħrajn eżistenti.

Rakkomandazzjoni 7

Għall-istrumenti finanzjarji kollha ffinanzjati mill-baġit tal-UE matul il-perjodu tal-programm 2014-2020, jenħtieġ li l-Kummissjoni tiżgura li jkunu biss dawk l-istrutturi f’konformità mar-rakkomandazzjonijiet u l-azzjonijiet proprji tagħha, fir-rigward tal-arranġamenti fiskali, li jiġu implimentati mill-Istati Membri, mill-Kummissjoni nfisha u mill-grupp tal-BEI.

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Sa tmiem l-2016.

L-istrumenti finanzjarji kienu qed jipprovdu appoġġ finanzjarju rotanti?

Għal maġġoranza kbira tal-istrumenti taħt il-FEŻR u l-FSE, ma kien seħħ l-ebda effett rotanti sostanzjali tal-fondi sa tmiem l-2014. Dan kien minħabba l-fatt li dewmien fl-implimentazzjoni kkontribwixxa għad-diffikultajiet li l-istrumenti finanzjarji taħt il-FEŻR u l-FSE kellhom fl-iżborżament tad-dotazzjonijiet tagħhom b’mod sħiħ matul il-perjodu tal-programm 2007-2013. Kien jeħtieġ li l-perjodu ta’ eliġibbiltà jiġi estiż minn Diċembru 2015 sa Marzu 2017 biex tiżdied il-probabbiltà li l-biċċa l-kbira mill-istrumenti finanzjarji jonfqu d-dotazzjonijiet inizjali tagħhom darba. Barra minn hekk, wara l-għeluq f’Marzu 2017, l-implimentazzjoni tal-istrumenti finanzjarji qiegħda għad-diskrezzjoni tal-Istati Membri, u għad irid jintwera sa liema punt se jiġi realizzat effett rotanti.

Għall-perjodu tal-programm 2014-2020, id-dispożizzjonijiet fil-bażi legali jillimitaw ir-riskju li jitwaqqfu strumenti b’dotazzjonijiet eċċessivi tal-kapital, u konsegwentement jgħinu wkoll biex tiżdied il-probabbiltà li jinkiseb effett rotanti. Madankollu, dan jirrikjedi li jkunu nsiltu tagħlimiet min-nuqqasijiet osservati matul il-perjodu tal-programm 2007-2013, u li l-awtoritajiet maniġerjali jkunu aktar realistiċi dwar is-sehem tal-FSIE li jista’ jiġi implimentat permezz ta’ strumenti finanzjarji.

Saru bidliet oħra li huma mistennija li jgħinu biex jitwaqqfu strumenti b’mod aktar effiċjenti, iżda aħna sibna li tinħtieġ gwida addizzjonali dwar żewġ aspetti speċifiċi (ara l-paragrafi 92 sa 105).

Rakkomandazzjoni 8

Jenħtieġ li l-Kummissjoni tieħu miżuri xierqa biex tiżgura li l-Istati Membri jżommu n-natura rotanti tal-fondi matul il-perjodu meħtieġ ta’ tmien snin wara tmiem il-perjodu ta’ eliġibbiltà għall-perjodu tal-programm 2014-2020. Dan ikun jista’ jinkiseb billi jiġi rikjest l-użu ta’ klawsola espliċita fil-ftehim ta’ finanzjament biex jiġi żgurat li l-finanzjament jintuża għall-iskopijiet intenzjonati.

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Sa tmiem l-2016.

Rakkomandazzjoni 9

Jenħtieġ li l-Kummissjoni tipprovdi gwida fir-rigward tad-dispożizzjonijiet li jippermettu li l-istrumenti finanzjarji jkomplu jintużaw fil-perjodu sussegwenti tal-programm, b’mod partikolari għal każijiet fejn maniġers ta’ fondi jintgħażlu fuq il-bażi ta’ akkwist pubbliku.

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Sa tmiem l-2016.

L-istrumenti finanzjarji wrew li kienu metodu kosteffiċjenti għall-implimentazzjoni tal-baġit tal-UE?

Aħna sibna li sehem sinifikanti tad-dotazzjonijiet inizjali tal-istrumenti finanzjarji taħt il-FEŻR u l-FSE ntnefaq fuq spejjeż u tariffi tal-ġestjoni. Barra minn hekk, il-livell tat-tariffi kien sinifikattivament ogħla minn dak għal strumenti mmaniġġjati ċentralment jew għal fondi ta’ investiment fis-settur privat, meta mqabbel mal-appoġġ finanzjarju li ġie fil-fatt ipprovdut lir-riċevituri finali. Fid-dawl tal-livelli għoljin osservati sa tmiem l-2014, hemm riskju sinifikanti li għadd kbir ta’ strumenti taħt il-FEŻR u l-FSE jaqbżu l-limiti massimi għall-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni speċifikati fil-bażi legali għall-perjodu 2007-2013. Livelli għoljin ta’ spejjeż u tariffi tal-ġestjoni jistgħu jindikaw problema fundamentali bil-mod li bih dan il-mekkaniżmu ta’ finanzjament ġie implimentat matul il-perjodu tal-programm 2007-2013.

L-ispejjeż jew it-tariffi tal-ġestjoni li ġġarrbu u tħallsu sal-31 ta’ Marzu 2017 jistgħu jiġu ddikjarati bħala nefqa eliġibbli tal-programmi taħt il-FEŻR u l-FSE, li taħthom ikun twaqqaf l-istrument finanzjarju. Ir-Regolament jispeċifika li l-limiti massimi għall-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni huma relatati mal-”kapital ikkontribwit mill-programm operattiv (operazzjonali)” għall-istrumenti.

Skont il-Kummissjoni, il-limiti massimi msemmija fl-Artikolu 43 tar-Regolament ta’ Implimentazzjoni huma applikabbli għall-kontribuzzjoni kapitali totali għall-istrument finanzjarju, aktar milli għall-kontribuzzjoni effettiva użata biex jiġi pprovdut appoġġ finanzjarju lir-riċevituri finali. Fil-fehma tagħna, fl-għeluq jenħtieġ li, madankollu, il-limiti massimi stipulati fir-Regolament jiġu interpretati bħala li japplikaw għad-dotazzjoni effettiva tal-kapital li kienet intużat, li ġiet ikkontribwita mill-PO għall-istrument finanzjarju, jiġifieri dik li ntużat biex tipprovdi appoġġ finanzjarju lir-riċevituri finali. Il-maniġers ta’ fondi ma jmisshomx jiġu rimunerati talli ma jkunux għamlu użu mid-dotazzjoni tal-kapital tal-istrumenti.

Il-Kummissjoni ma għandhiex stampa ġenerali komprensiva tal-ispejjeż ta’ implimentazzjoni tal-istrumenti finanzjarji taħt il-FEŻR u l-FSE, u tal-mod kif l-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni jiġu ddeterminati u jekk humiex ġustifikati. B’mod simili l-Kummissjoni ma għandhiex informazzjoni dwar l-ispejjeż amministrattivi kumplessivi, għal kull Stat Membru, tal-implimentazzjoni tal-FSIE matul il-perjodu tal-programm 2014-2020, skont kif isir użu mill-mekkaniżmi alternattivi ta’ finanzjament (jiġifieri għotjiet jew appoġġ finanzjarju li jrid jitħallas lura, prinċipalment permezz ta’ strumenti finanzjarji).

Aħna ninnutaw ukoll li dawn l-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni jiġġarrbu minbarra l-ispejjeż amministrattivi ġenerali għall-programmi operazzjonali taħt il-FEŻR u l-FSE. Peress li l-ispejjeż tal-ġestjoni jitħallsu mid-dotazzjoni inizjali tal-istrumenti, huma jnaqqsu l-livell ta’ finanzjament mill-baġit tal-UE li huwa disponibbli għar-riċevituri finali.

Għall-perjodu tal-programm 2014-2020, tqassru d-dati ta’ skadenza għar-rappurtar għall-Istati Membri peress li r-rappurtar dwar l-istrumenti finanzjarji huwa issa parti mir-rapport annwali ta’ implimentazzjoni. Dan ir-rapport jiġi ppreżentat lill-Kummissjoni xahar qabel ir-rappurtar preċedenti dwar l-istrumenti finanzjarji, ħlief għas-snin 2017 u 2019. Fl-istess ħin, id-data ta’ skadenza għall-Kummissjoni biex tippreżenta r-rapport tagħha lill-awtoritajiet ta’ kwittanza ġiet stabbilita f’ammont ta’ sitt xhur. Bi tqabbil ma’ dan, matul il-perjodu tal-programm 2007-2013, il-Kummissjoni kellha tliet xhur biex tivverifika d-data u tippreżenta r-rapport ta’ implimentazzjoni kkonsolidat tagħha dwar l-istrumenti finanzjarji. Dan ifisser li informazzjoni rilevanti dwar l-implimentazzjoni ta’ strumenti finanzjarji u l-ispejjeż relatati tagħhom tkun disponibbli aktar tard milli fil-perjodu preċedenti.

Fir-rigward tal-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni, ittejbet il-leġiżlazzjoni sinifikattivament billi ġew ipprovduti limiti massimi fuq l-ammonti kumulattivi li huma taħt dawk applikabbli matul il-perjodu tal-programm 2007-2013. Madankollu, l-elementi bbażati fuq il-prestazzjoni għadhom mhumiex b’saħħithom biżżejjed u l-Kummissjoni trid tipprovdi kjarifika addizzjonali dwar kif jenħtieġ li l-awtoritajiet maniġerjali jagħmlu użu minn dawn id-dispożizzjonijiet meta jkunu qed jinnegozjaw il-ftehimiet ta’ finanzjament (ara l-paragrafi 106 sa 145).

Rakkomandazzjoni 10

Fid-dawl tal-għeluq li jmiss tal-perjodu tal-programm 2007-2013, jenħtieġ li l-Kummissjoni:

(a) tiżgura li l-Istati Membri jirrappurtaw informazzjoni komprensiva dwar l-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni mġarrba u mħallsa sa Marzu 2017.

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Sa tmiem l-2017.

(b) tikkjarifika l-fatt illi jeħtieġ li l-limiti massimi għall-ispejjeż u t-tariffi tal-ġestjoni jiġu applikati għad-dotazzjoni effettiva tal-kapital użata mill-istrument finanzjarju, jiġifieri l-kontribuzzjoni mill-PO li ntużat biex tipprovdi appoġġ finanzjarju lir-riċevituri finali.

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Sa tmiem Marzu 2017.

Rakkomandazzjoni 11

Fir-rigward tar-rimunerazzjoni, ibbażata fuq il-prestazzjoni, tal-maniġers ta’ fondi fil-perjodu tal-programm 2014-2020,

(a) jenħtieġ li l-Kummissjoni tagħmel proposta leġiżlattiva mmirata lejn reviżjoni tad-dispożizzjonijiet eżistenti fl-RDK biex issaħħaħ l-effett ta’ inċentiv ta’ dawn l-arranġamenti.

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Sa tmiem l-2016.

(b) jenħtieġ li l-awtoritajiet maniġerjali tal-Istati Membri jagħmlu użu estensiv mill-elementi eżistenti, ibbażati fuq il-prestazzjoni, tar-rimunerazzjoni għall-maniġers ta’ fondi meta jinnegozjaw l-arranġamenti ta’ finanzjament. Dan jista’ jiġi kkomplementat bl-użu ta’ elementi addizzjonali fuq bażi volontarja.

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Minnufih

Rakkomandazzjoni 12

Jenħtieġ li l-Kummissjoni twettaq analiżi komparattiva tal-ispejjeż ta’ implimentazzjoni tal-għotjiet u l-appoġġ finanzjarju li jrid jitħallas lura, prinċipalment permezz ta’ strumenti finanzjarji, għall-perjodu tal-programm 2014–2020 bil-ħsieb li tistabbilixxi l-livell effettivi tagħhom. Informazzjoni bħal din tkun partikolarment rilevanti għat-tħejjija ta’ proposti leġiżlattivi għall-perjodu ta’ wara l-2020 u għad-determinazzjoni ta’ livell adegwat ta’ assistenza teknika.

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Sa tmiem l-2017.

Fl-aħħar nett, matul il-perjodu tal-programm 2014-2020, ikun ukoll kruċjali li l-Kummissjoni u l-BEI jikkoordinaw b’mod effettiv l-użu ta’ strumenti finanzjarji fil-ġestjoni kondiviża u f’dik ċentralizzata ffinanzjata mill-baġit tal-UE permezz tal-Fond Ewropew għall-Investimenti Strateġiċi (FEIS), magħruf ukoll bħala l-”Pjan Juncker”. Huwa biss wara dan li l-istrumenti finanzjarji taħt il-baġit tal-UE jkunu jistgħu jikkontribwixxu bl-aktar mod effettiv għall-investimenti fl-infrastruttura li huma meħtieġa ħafna fl-UE.

Dan ir-Rapport ġie adottat mill-Awla II, immexxija mis-Sur Henri GRETHEN, Membru tal-Qorti tal-Awdituri, fil-Lussemburgu fil-laqgħa tagħha tal-1 ta’ Ġunju 2016.

Għall-Qorti tal-Awdituri

Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA

President

Abbrevjazzjonijiet

BEI: Bank Ewropew tal-Investiment

COCOF: Kumitat ta’ Koordinazzjoni tal-Fondi

DAS: Dikjarazzjoni ta’ assigurazzjoni

EaSI: Programm tal-Unjoni Ewropea għall-Impjiegi u l-Innovazzjoni Soċjali

EEEF: Fond Ewropew għall-Effiċjenza Enerġetika

EEPR: Programm li jgħin l-irkupru ekonomiku billi jagħti assistenza finanzjarja Komunitarja għal proġetti fil-qasam tal-enerġija

EPMF: Faċilità Ewropea ta’ Mikrofinanzjament Progress għall-impjiegi u l-inklużjoni soċjali

FAEŻR: Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali

FEI: Fond Ewropew tal-Investiment

FEIS: Fond Ewropew għall-Investimenti Strateġiċi

FES: Fond Ewropew għas-Sajd

FEŻR: Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali

FK: Fond ta’ Koeżjoni

FNE: Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa

Fond Marguerite: Il-fond Ewropew 2020 għall-Enerġija, it-Tibdil fil-Klima u l-Infrastruttura

FSE: Fond Soċjali Ewropew

FSIE: Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej

GEFSIE: Grupp espert fuq il-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej

IBP: Inizjattiva tal-Bonds tal-Proġetti

JEREMIE: Riżorsi Ewropej Konġunti għall-Impriżi Mikro sa Medji

LGTT: Strument ta’ Garanzija fuq is-Self għall-Proġetti TEN-T

PFLP: L-Ewwel Biċċa Telf ta’ Portafoll

PO: Programm operazzjonali

QFP: Qafas finanzjarju pluriennali

RDK: Regolament dwar dispożizzjonijiet komuni

REĠS: Regolament għal Eżenzjoni Ġenerali Sħiħa

SICAR: Société d’investissement en capital à risque

SICAV: Société d’investissement à capital variable

SME: Intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju

TEN-E/T: Netwerks trans-Ewropej tat-Trasport – Enerġija/Trasport

TFUE: Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Glossarju

Assi prijoritarju: Waħda mill-prijoritajiet tal-istrateġija fi Programm Operazzjonali li tinkludi grupp ta’ operazzjonijiet li jkunu relatati u li jkollhom għanijiet speċifiċi li jistgħu jitkejlu.

Awtorità maniġerjali hija awtorità pubblika nazzjonali, reġjonali jew lokali jew kwalunkwe korp pubbliku jew privat ieħor, li tkun ġiet innominata minn Stat Membru biex timmaniġġja programm operazzjonali. Il-kompiti tagħha jinkludu li tagħżel proġetti għall-finanzjament, li timmonitorja kif il-proġetti jiġu implimentati u li tirrapporta lill-Kummissjoni dwar aspetti finanzjarji u r-riżultati miksuba.

Dotazzjoni tal-kapital tirreferi għall-ammont ta’ finanzjament li jitħallas lil strument finanzjarju (mill-baġit tal-UE, il-baġit nazzjonali jew investituri privati) għall-appoġġ tal-operazzjonijiet tiegħu. Jenħtieġ li hija tirrifletti l-kapaċità tal-istrument finanzjarju għall-investiment u tkun proporzjonali għas-suq li lejh jimmira l-istrument.

L-Ewwel Biċċa Telf ta’ Portafoll (PFLP): Meta portafoll ta’ self jinqasam f’bosta segmenti ta’ riskju, il-PFLP huwa s-segment li jassorbixxi l-ewwel telf tal-portafoll (li pereżempju jista’ jkun ir-riżultat ta’ inadempjenzi tas-self).

Finanzjament li jintiret huwa l-parti tad-dotazzjoni tal-kapital li laħqet lir-riċevituri finali, sussegwentement intraddet lura lill-istrument finanzjarju u hija għaldaqstant disponibbli għal sensiela ġdida ta’ investimenti.

Il-Fond Ewropew għall-Investimenti Strateġiċi (FEIS) għandu l-għan li jimmobilizza mill-inqas EUR 315-il biljun f’investiment privat u pubbliku fuq terminu twil madwar l-UE kollha matul il-perjodu 2015-2017, u li jiggarantixxi l-finanzjament ta’ proġetti fis-snin sussegwenti. Il-FEIS huwa stabbilit fi ħdan il-Bank Ewropew tal-Investiment (BEI) bħala fond fiduċjarju, b’durata mingħajr limitu, biex jiffinanzja partijiet aktar riskjużi ta’ proġetti. Garanzija li tista’ tkun sa EUR 16-il biljun, appoġġata mill-baġit tal-UE, tikkumpensa r-riskju addizzjonali li jieħu l-BEI. L-Istati Membri jistgħu jikkontribwixxu fondi addizzjonali għall-FEIS.

L-għan tal-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR) huwa li jirrinforza l-koeżjoni ekonomika u soċjali fi ħdan l-Unjoni Ewropea billi jirrimedja l-iżbilanċi reġjonali prinċipali permezz ta’ appoġġ finanzjarju għall-ħolqien ta’ infrastruttura u ta’ investimenti produttivi li joħloqu l-impjiegi, prinċipalment għan-negozji.

Fond ta’ parteċipazzjoni huwa fond li jitwaqqaf għall-invetiment f’bosta fondi ta’ kapital ta’ riskju, fondi ta’ garanzija, fondi ta’ self, fondi għall-iżvilupp urban, fondi jew skemi oħra ta’ inċentiv li jipprovdu self, garanziji għal investimenti li jridu jitħallsu lura, jew strumenti ekwivalenti, għall-effiċjenza enerġetika u l-użu ta’ enerġija rinnovabbli fil-bini, inkluż f’abitazzjonijiet eżistenti.

L-għan tal-Fond Soċjali Ewropew (FSE) huwa li jsaħħaħ il-koeżjoni ekonomika u soċjali fi ħdan l-Unjoni Ewropea billi jtejjeb l-impjieg u l-opportunitajiet ta’ impjiegi, prinċipalment permezz ta’ miżuri ta’ taħriġ, filwaqt li jħeġġeġ livell ogħla ta’ impjieg u l-ħolqien ta’ aktar impjiegi u impjiegi aħjar.

Fondi speċifiċi huma fondi li mhumiex fondi ta’ parteċipazzjoni.

Il-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej (FSIE) ikopru ħames fondi separati li għandhom l-għan li jnaqqsu l-iżbilanċi reġjonali madwar l-Unjoni matul il-perjodu tal-programm 2014-2020. Il-fondi jinkludu: il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali; il-Fond Soċjali Ewropew; il-Fond ta’ Koeżjoni; il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali; u l-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi u s-Sajd.

Garanzija hija impenn minn parti terza, imsejħa l-garanti, biex tħallas id-dejn ta’ mutwatarju meta dan tal-aħħar ma jkunx jista’ jħallsu hu stess. Il-garanti huwa responsabbli biex ikopri kwalunkwe nuqqas jew inadempjenza fil-ħlas tad-dejn tal-mutwatarju skont it-termini u l-kundizzjonijiet kif stipulati fil-ftehim bejn il-garanti, il-mutwanti u/jew il-mutwatarju.

Għajnuna mill-Istat hija kwalunkwe forma ta’ appoġġ finanzjarju dirett jew indirett li jiġi pprovdut mill-awtoritajiet pubbliċi lil impriżi tas-settur privat. It-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE) ġeneralment jipprojbixxi li tingħata għajnuna mill-Istat fi ħdan is-suq komuni dment li din ma tkunx debitament ġustifikata. Ir-regoli tal-UE dwar l-għajnuna mill-Istat jistipulaw meta dan l-appoġġ ma jfixkilx (jew ma jheddidx li jfixkel) il-kompetizzjoni. Il-Kummissjoni Ewropea għandha l-kompetenza esklussiva li tivvaluta jekk l-għajnuna mill-Istat li tingħata mill-Istati Membri tkunx kompatibbli ma’ dawn ir-regoli. Id-deċiżjonijiet proċedurali u l-azzjonijiet meħuda mill-Kummissjoni Ewropea huma suġġetti għal reviżjoni mill-Qorti Ġenerali u mill-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja.

Il-Grupp espert fuq il-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej (GEFSIE) inħoloq fil-Kummissjoni bl-għan li jipprovdi parir lill-Kummissjoni dwar kwistjonijiet relatati mal-implimentazzjoni ta’ programmi adottati u implimentati skont ir-regolamenti dwar il-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej. Dan huwa wieħed miż-żewġ gruppi li jissostitwixxu l-Kumitat ta’ Koordinazzjoni tal-Fondi (it-tieni grupp huwa l-KKFSIE - il-Kumitat ta’ Koordinazzjoni għall-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej).

Intermedjarju finanzjarju huwa entità li taġixxi bħala intermedjarja bejn l-awtorità maniġerjali jew il-fond ta’ parteċipazzjoni u r-riċevituri finali tal-fondi li jitwasslu permezz ta’ strumenti finanzjarji fil-ġestjoni kondiviża.

Investiment fil-kapital ifisser l-għoti ta’ kapital lil impriża, b’investiment dirett jew indirett inkambju għall-proprjetà sħiħa jew parzjali ta’ dik l-impriża, u fejn l-Investitur fil-kapital jista’ jassumi xi kontroll ġestjonali tal-impriża u jkun jista’ jipparteċipa fil-profitti futuri (tal-impriża).

Il-Kumitat ta’ Koordinazzjoni tal-Fondi (COCOF) huwa kumitat permanenti ta’ monitoraġġ, tal-Kummissjoni. Il-funzjoni tiegħu hija li jiddiskuti kwistjonijiet relatati mal-implimentazzjoni tar-regolamenti li jirregolaw il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew u l-Fond ta’ Koeżjoni.

Linja ta’ kreditu ta’ kontinġenza hija linja ta’ kreditu li jista’ jsir rikors għaliha dment li jkun seħħ avveniment iddefinit minn qabel.

Il-politika ta’ Koeżjoni fil-perjodu tal-programm 2007-2013 kienet tkopri l-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali u l-Fond Soċjali Ewropew (jiġifieri ż-żewġ “fondi strutturali”) u l-Fond ta’ Koeżjoni. Fil-perjodu tal-programm 2014-2020, il-koordinazzjoni bejn il-politika ta’ Koeżjoni u l-politiki l-oħra tal-UE li jikkontribwixxu għall-iżvilupp reġjonali, jiġifieri l-politika ta’ żvilupp rurali u l-politika tas-sajd u l-affarijiet marittimi, tjiebet permezz tal-istabbiliment ta’ dispożizzjonijiet komuni għall-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej.

Ir-rata “hurdle” hija r-rata minima ta’ redditu fuq proġett jew investiment li tkun meħtieġa minn maniġer jew minn investitur.

Ir-rata ta’ limitu tal-garanzija hija perċentwal tal-valur totali ta’ portafoll ta’ self li huwa effettivament kopert mill-garanzija.

Ir-Regolament dwar Dispożizzjonijiet Komuni (RDK) għall-perjodu 2014-2020: ir-Regolament (UE) Nru 1303/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Diċembru 2013 li jistabbilixxi dispożizzjonijiet komuni dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond ta’ Koeżjoni, il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali u l-Fond Marittimu u tas-Sajd Ewropew u li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond ta’ Koeżjoni u l-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi u s-Sajd u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1083/2006¹.

Ir-Regolament dwar l-FNE: ir-Regolament (UE) Nru 1316/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta’ Diċembru 2013 li jistabbilixxi l-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa, li jemenda r-Regolament (UE) Nru 913/2010 u li jħassar ir-Regolamenti (KE) Nru 680/2007 u (KE) Nru 67/2010².

Ir-Regolament Finanzjarju: ir-Regolament (UE, Euratom) Nru 966/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-25 ta’ Ottubru 2012 dwar ir-regoli finanzjarji applikabbli għall-baġit ġenerali tal-Unjoni u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KE, Euratom) Nru 1605/2002³.

Ir-Regolament Ġenerali għall-perjodu tal-programm 2007-2013: ir-Regolament (KE) Nru 1083/2006 tal-Kunsill tal-11 ta’ Lulju 2006 li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew u l-Fond ta’ Koeżjoni u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1260/1999⁴.

Ir-Regolament ta’ Delega: ir-Regolament ta’ Delega tal-Kummissjoni (UE) Nru 480/2014 tat-3 ta’ Marzu 2014 li jissupplimenta r-Regolament (UE) Nru 1303/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi dispożizzjonijiet komuni dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond ta’ Koeżjoni, il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali u l-Fond Marittimu u tas-Sajd Ewropew u li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond ta’ Koeżjoni u l-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi u s-Sajd⁵.

Ir-Regolament ta’ Implimentazzjoni: ir-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 1828/2006 tat-8 ta’ Diċembru 2006 li jistabbilixxi r-regoli għall-implimentazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1083/2006 u tar-Regolament (KE) Nru 1080/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali⁶.

Ir-Riżorsi Ewropej Konġunti għall-Impriżi Mikro sa Medji (JEREMIE) hija inizjattiva tal-Kummissjoni, żviluppata flimkien mal-Fond Ewropew tal-Investiment. Hija tippromwovi l-użu ta’ strumenti ta’ inġinerija finanzjarja għat-titjib tal-aċċess tal-SMEs għall-finanzjament permezz tal-Fondi Strutturali.

Programm operazzjonali (PO) jippreżenta l-prijoritajiet u l-objettivi speċifiċi ta’ Stat Membru u kif il-finanzjament ikun se jintuża matul perjodu partikolari, ġeneralment ta’ seba’ snin, biex jiffinanzja proġetti. Dawn il-proġetti jridu jikkontribwixxu għall-ilħuq ta’ objettiv wieħed jew aktar, minn ċertu ammont ta’ objettivi speċifikati fil-livell tal-assi prijoritarju tal-PO. Il-programmi jridu jkunu stabbiliti għal kull wieħed mill-fondi fil-qasam tal-politika ta’ Koeżjoni, jiġifieri l-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew jew il-Fond ta’ Koeżjoni. Il-programmi operazzjonali jitħejjew mill-Istati Membri u jridu jiġu approvati mill-Kummissjoni qabel ma jkunu jistgħu jsiru xi pagamenti mill-baġit tal-UE. Huma jistgħu jiġu modifikati biss matul il-perjodu kopert jekk iż-żewġ partijiet jaqblu dwar dan.

Riċevitur finali huwa kwalunkwe persuna ġuridika jew fiżika, għajr fond ta’ parteċipazzjoni jew intermedjarju finanzjarju, li tirċievi finanzjament minn strument finanzjarju.

Selfa tfisser ftehim li jobbliga lill-mutwanti li jqiegħed ammont miftiehem ta’ flus disponibbli għall-mutwatarju għall-perjodu miftiehem ta’ żmien. Il-mutwatarju huwa obbligat iħallas is-self lura wara ċertu perjodu. Normalment, il-mutwatarju huwa obbligat li jħallas imgħax fuq l-ammont tas-self.

Société d’investissement à capital variable (SICAV) hija tip ta’ fond miftuħ ta’ investiment li l-valur tal-kapital tiegħu jinbidel abbażi tal-ammont ta’ investituri u l-valur tal-investimenti sottostanti tiegħu. Ishma fil-fond jinxtraw u jinbiegħu abbażi tal-valur nett, tal-fond, l-aktar reċenti tal-assi.

Société d’investissement en capital à risque (SICAR) hija struttura mfassla għal investimenti fil-kapital privat u fil-kapital ta’ riskju mingħajr regoli ta’ diversifikazzjoni ta’ investiment, u mingħajr restrizzjonijiet fuq l-għoti ta’ self jew fuq l-ingranaġġ.

Tim tal-awditjar

Ir-rapporti speċjali tal-QEA jippreżentaw ir-riżultati tal-awditi tal-prestazzjoni u tal-konformità tagħha f’dak li jirrigwarda oqsma baġitarji jew suġġetti ta’ ġestjoni speċifiċi. Il-QEA tagħżel u tfassal dawn il-kompiti tal-awditjar biex timmassimizza l-impatt tagħhom billi tqis ir-riskji għall-prestazzjoni jew għall-konformità, il-livell ta’ introjtu jew ta’ nfiq involut, l-iżviluppi li jkunu għad iridu jseħħu u l-interess politiku u pubbliku.

Dan l-awditu tal-prestazzjoni twettaq mill-Awla II tal-Awditjar — immexxija minn Henri Grethen, Membru tal-QEA — li tispeċjalizza fl-oqsma ta’ nfiq ta’ politiki strutturali, trasport u enerġija. L-awditu tmexxa mill-Membru Relatur Iliana Ivanova, b’appoġġ minn Tony Murphy, Kap tal-kabinett u Mihail Stefanov, Attaché; Niels-Erik Brokopp, Maniġer Prinċipali; Rares Rusanescu, Kap tal-Kompitu u Agathoclis Argyrou, Marcel Bode, Viorel Cirje u Maria Ploumaki, Awdituri.

Dwar

IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
LUXEMBOURG

Tel. +352 4398-1
Mistoqsijiet: eca.europa.eu/mt/Pages/ContactForm.aspx
Sit web: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA

Ħafna informazzjoni addizzjonali dwar l-Unjoni Ewropea hija disponibbli fuq l-Internet.
Jista’ jsir aċċess għaliha permezz tas-server Europa (http://europa.eu).

Il-Lussemburgu: L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, 2016

© L-Unjoni Ewropea, 2016

Ir-riproduzzjoni hija awtorizzata kemm-il darba jissemma s-sors oriġinali.