Προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ από παράτυπες δαπάνες: Η Επιτροπή ενέτεινε την εφαρμογή προληπτικών μέτρων και δημοσιονομικών διορθώσεων στον τομέα της συνοχής την περίοδο 2007-2013

Σύνοψη

Τι είναι η πολιτική συνοχής

I

Σκοπός της πολιτικής συνοχής είναι η μείωση των αναπτυξιακών ανισοτήτων μεταξύ των διαφόρων περιφερειών, η αναδιάρθρωση παρακμαζουσών βιομηχανικών περιοχών και η ενθάρρυνση της διασυνοριακής, διακρατικής και διαπεριφερειακής συνεργασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πρόκειται για την κύρια πηγή χρηματοδότησης επενδύσεων από την ΕΕ και αντιστοιχεί στο 37 % περίπου του συνόλου των δαπανών που πραγματοποιούνται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Για την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006, οι πόροι που διατέθηκαν στην πολιτική συνοχής ανέρχονταν σε 230 δισεκατομμύρια ευρώ περίπου, σε 346 δισεκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2007-2013 και σε 349 δισεκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2014-2020.

II

Η πολιτική συνοχής περιλαμβάνει δύο βασικά σκέλη: αφενός, την περιφερειακή πολιτική και την πολιτική αστικής ανάπτυξης και, αφετέρου, την απασχόληση και τις κοινωνικές υποθέσεις. Η περιφερειακή πολιτική και πολιτική αστικής ανάπτυξης υλοποιούνται κατά κύριο λόγο μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και του Ταμείου Συνοχής. Η απασχόληση και οι κοινωνικές υποθέσεις χρηματοδοτούνται κυρίως από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο.

III

Η υλοποίηση της πολιτικής συνοχής τελεί υπό επιμερισμένη διαχείριση, το οποίο σημαίνει ότι η ευθύνη επιμερίζεται μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών. Μολονότι η Επιτροπή παραμένει υπεύθυνη για την εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ, επί της ουσίας, η διαχείριση και ο έλεγχος των πόρων και των προγραμμάτων της ΕΕ ανατίθενται στις αρχές των κρατών μελών, οι οποίες επιλέγουν τους δικαιούχους και διανέμουν τους πόρους.

IV

Τα κράτη μέλη είναι κατ’ αρχάς υπεύθυνα για τον εντοπισμό, τη διόρθωση και την πρόληψη των σφαλμάτων. Εάν η Επιτροπή διαπιστώσει ότι συγχρηματοδοτήθηκαν ή ότι ενδέχεται να συγχρηματοδοτηθούν παράτυπες δαπάνες, μπορεί να παρέμβει και να διορθώσει τις δαπάνες που έχουν ήδη συγχρηματοδοτηθεί ή να αποτρέψει τη συγχρηματοδότησή τους στο μέλλον.

V

Η Επιτροπή μπορεί να εφαρμόζει προληπτικά μέτρα ή/και δημοσιονομικές διορθώσεις βασιζόμενη στις παρατυπίες ή τις σοβαρές ελλείψεις που εντοπίζουν οι αρχές των κρατών μελών, καθώς και σε δικές της επαληθεύσεις και ελέγχους, έρευνες της OLAF καθώς και σε συνέχεια ελέγχων που διενεργεί το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

Πώς διενεργήσαμε τον έλεγχό μας

VI

Αξιολογήσαμε κατά πόσον τα προληπτικά μέτρα και οι δημοσιονομικές διορθώσεις που επιβάλλει η Επιτροπή συνετέλεσαν αποτελεσματικά στην προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ από τη συγχρηματοδότηση παράτυπων δαπανών στον τομέα της συνοχής. Εστιάσαμε στην περίοδο προγραμματισμού 2007-2013. Πέραν αυτού, πραγματοποιήσαμε σύγκριση με την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006 και αξιολογήσαμε τον δυνητικό αντίκτυπο των αλλαγών που εισήχθησαν στους κανονισμούς που διέπουν την περίοδο 2014-2020. Ο έλεγχός μας συνίστατο στα εξής:

• επισκόπηση συναφών εγγράφων καθοδήγησης, δημοσιεύσεων και εκθέσεων της Επιτροπής και αξιολόγηση των εσωτερικών διαδικασιών της Επιτροπής για την περίοδο 2007-2013,
• συγκριτική ανάλυση των προληπτικών μέτρων και των δημοσιονομικών διορθώσεων όσον αφορά τις περιόδους 2000-2006 και 2007-2013 και αξιολόγηση του αντικτύπου των δημοσιονομικών διορθώσεων μετά το κλείσιμο της περιόδου προγραμματισμού 2000-2006,
• εξέταση δείγματος 72 μεμονωμένων υποθέσεων που είχαν περατωθεί έως το τέλος του 2016 και αντιστοιχούσαν στο 29 % των δημοσιονομικών διορθώσεων της περιόδου 2007-2013. Οι επιτόπιες εργασίες μας εκτελέστηκαν μεταξύ Ιανουαρίου και Νοεμβρίου του 2016.

Τι διαπιστώσαμε

VII

Συνολικά, διαπιστώσαμε ότι η Επιτροπή χρησιμοποίησε αποτελεσματικά τα μέτρα που είχε στη διάθεσή της κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 προκειμένου να προστατεύσει τον προϋπολογισμό της ΕΕ από παράτυπες δαπάνες.

VIII

Την περίοδο 2000-2006, οι δημοσιονομικές διορθώσεις ανήλθαν σε 8 616 εκατομμύρια ευρώ ή στο 3,8 % του συνολικού προϋπολογισμού Την περίοδο 2007-2013, η Επιτροπή χρησιμοποίησε εκτενέστερα τα μέτρα που είχε στη διάθεσή της για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ.

IX

Για την ίδια περίοδο 2007-2013, διαπιστώσαμε ότι η Επιτροπή επέβαλε προληπτικά μέτρα και δημοσιονομικές διορθώσεις κατά τρόπο αναλογικό και επιβεβαιώσαμε ότι τα μέτρα που έλαβε για την περίοδο αυτή εστίασαν σε εκείνα τα κράτη μέλη που υλοποιούσαν προγράμματα με τη μεγαλύτερη επικινδυνότητα. Διαπιστώσαμε επίσης ότι τόσο η εκτίμηση των αδυναμιών από την Επιτροπή όσο και οι δημοσιονομικές διορθώσεις που επιβλήθηκαν συναφώς, επικυρώθηκαν κατ’ ουσίαν από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

X

Μέσω των διορθωτικών μέτρων που επιβάλλει, η Επιτροπή ασκεί πίεση στα κράτη μέλη προκειμένου αυτά να διευθετήσουν τις αδυναμίες που εμφανίζονται στα οικεία συστήματα διαχείρισης και ελέγχου. Ωστόσο, τα προληπτικά μέτρα και οι δημοσιονομικές διορθώσεις άπτονται αμφότερα σύνθετων ζητημάτων, των οποίων η επίλυση είναι χρονοβόρα. Οι επακόλουθες διακοπές και αναστολές των πληρωμών εκθέτουν τα κράτη μέλη σε σημαντικό χρηματοοικονομικό κίνδυνο. Ως εκ τούτου, κατά την περίοδο 2007-2013, η Επιτροπή στόχευσε στη σταδιακή άρση των μέτρων ώστε να διασφαλίζεται ότι η απόδοση δαπανών επανεκκινήσει αμέσως μόλις πληρωθούν οι απαραίτητες προϋποθέσεις.

XI

Διαπιστώσαμε επίσης τις δυσκολίες που αντιμετώπισε η Επιτροπή κατά την παρακολούθηση της εφαρμογής των δημοσιονομικών διορθώσεων. Οι σχετικές με την εκτέλεση πληροφορίες που παρείχαν τα κράτη μέλη την περίοδο 2007-2013 δεν προσφέρονταν ακόμη για μια σωστή παρακολούθηση. Όσον αφορά τον μακροπρόθεσμό αντίκτυπο των προληπτικών μέτρων και των δημοσιονομικών διορθώσεων για την περίοδο 2007-2013, τα στοιχεία που εντοπίσαμε ήταν συγκεχυμένα.

XII

Από τα στοιχεία που αναφέρει η Επιτροπή σχετικά με τα προληπτικά μέτρα και τις δημοσιονομικές διορθώσεις δεν είναι εύκολο να εξαχθεί ολοκληρωμένη εικόνα της κατάστασης, πράγμα που οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι τα στοιχεία παρουσιάζονται σε διάφορες εκθέσεις και έγγραφα. Ταυτόχρονα, καμία από τις εκθέσεις της Επιτροπής για την περίοδο 2007-2013 δεν παρέχει αναλυτική επισκόπηση των προληπτικών μέτρων και των δημοσιονομικών διορθώσεων. Επίσης, όπως διατείνονται εκπρόσωποι του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, οι εκθέσεις της Επιτροπής δεν περιέχουν αρκετές συγκρίσεις μεταξύ κρατών μελών, ούτε παραδείγματα «ορθής πρακτικής» σχετικά με τρόπους πρόληψης, εντοπισμού ή διόρθωσης επαναλαμβανόμενων προβλημάτων.

XIII

Οι κανονιστικές διατάξεις για την περίοδο 2014-2020 ενισχύουν σημαντικά τη θέση της Επιτροπής όσον αφορά την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ από παράτυπες δαπάνες, ιδίως μέσω της επιβολής καθαρών δημοσιονομικών διορθώσεων. Αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι τα στοιχεία που υποβάλλουν τα κράτη μέλη σχετικά με τις δημοσιονομικές διορθώσεις έχουν πλέον ενσωματωθεί στο σύνολο των εγγράφων που υποβάλλονται ετησίως για την παροχή διασφάλισης και εξετάζονται από τις αρμόδιες ελεγκτικές αρχές. Επιπλέον, οι νομικές διατάξεις που θεσπίστηκαν την περίοδο 2014-2020 απονέμουν περισσότερες εξουσίες στην Επιτροπή, οι οποίες της επιτρέπουν να διασφαλίζει ότι δεν γίνεται πλέον απόδοση παράτυπων δαπανών από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Τέλος, τα κράτη μέλη απολαύουν μεγαλύτερης ασφάλειας δικαίου λόγω του ότι οι κανόνες έχουν ισχύ κανονισμού και όχι απλώς τον χαρακτήρα καθοδήγησης.

XIV

Φρονούμε ότι οι εν λόγω ρυθμίσεις έχουν συντελέσει σημαντικά στη βελτίωση του σχεδιασμού του συστήματος.

Τι συνιστούμε

XV

Η Επιτροπή οφείλει συγκεκριμένα:

• Κατά το κλείσιμο της περιόδου 2007-2013 (ήτοι από τον Μάρτιο του 2017), να εφαρμόσει αυστηρή προσέγγιση όσον αφορά τις δημοσιονομικές διορθώσεις, προκειμένου να διασφαλίσει ότι τα συνολικά ποσά των δαπανών που αποδίδονται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ δεν περιέχουν παράτυπες δαπάνες σε σημαντικό βαθμό.
• Να εκδώσει ad hoc έκθεση για τις δημοσιονομικές διορθώσεις και την τρέχουσα κατάσταση του κλεισίματος των προγραμμάτων των ΕΤΠΑ/ΤΣ και ΕΚΤ (το αργότερο μέχρι τα μέσα του 2019), παρόμοια με την έκθεση που κατήρτισε το 2013 για την περίοδο 2000-2006. Η έκθεση αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει αναφορά και σύγκριση όλων των στοιχείων σχετικά με τα προληπτικά και διορθωτικά μέτρα ανά ταμείο και κράτος μέλος, καθώς και να παρουσιάζει τον αντίκτυπο των δημοσιονομικών διορθώσεων και το ποσοστό του εναπομένοντος κινδύνου.
• Να έχει θέσει σε εφαρμογή έως το 2019 ένα ολοκληρωμένο σύστημα παρακολούθησης για την περίοδο 2014-2020, το οποίο θα καλύπτει τόσο τα προληπτικά μέτρα όσο και τις δημοσιονομικές διορθώσεις.
• Να προβεί σε αποτελεσματική χρήση των αισθητά ενισχυμένων διατάξεων της περιόδου 2014-2020 που έχουν άμεση ισχύ και να επιβάλλει καθαρές δημοσιονομικές διορθώσεις όπου αυτό είναι αναγκαίο, βασιζόμενη στους δικούς της ελέγχους ή/και στους ελέγχους του Συνεδρίου.

Εισαγωγή

Η πολιτική συνοχής είναι η κύρια πηγή χρηματοδότησης επενδύσεων από την ΕΕ

Στόχοι, προϋπολογισμός και πόροι της πολιτικής αυτής

01

Σκοπός της πολιτικής συνοχής είναι η μείωση των αναπτυξιακών ανισοτήτων μεταξύ των διαφόρων περιφερειών, η αναδιάρθρωση παρακμαζουσών βιομηχανικών περιοχών και η ενθάρρυνση της διασυνοριακής, διακρατικής και διαπεριφερειακής συνεργασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ).

02

Οι δαπάνες στον τομέα της πολιτικής συνοχής αντιστοιχούν στο 37 % περίπου του συνόλου των δαπανών που χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Οι πόροι που διατίθενται στην πολιτική συνοχής, την κύρια επενδυτική πολιτική της ΕΕ, την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006 ανέρχονταν σε 230 δισεκατομμύρια ευρώ περίπου, ενώ σε 346 δισεκατομμύρια ευρώ και σε 349 δισεκατομμύρια ευρώ ανέρχονταν την περίοδο 2007-2013 και την περίοδο 2014-2020, αντίστοιχα.

03

Η πολιτική συνοχής περιλαμβάνει δύο βασικά σκέλη: αφενός, την περιφερειακή πολιτική και την πολιτική αστικής ανάπτυξης και, αφετέρου, την απασχόληση και τις κοινωνικές υποθέσεις. Η περιφερειακή πολιτική και πολιτική αστικής ανάπτυξης υλοποιούνται κατά κύριο λόγο μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και του Ταμείου Συνοχής (ΤΣ), ενώ η απασχόληση και οι κοινωνικές υποθέσεις χρηματοδοτούνται κυρίως μέσω του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ). Το ΕΤΠΑ, το ΤΣ και το ΕΚΤ διέπονται από κοινούς κανόνες, πλην των εξαιρέσεων που ορίζονται στον ειδικό κανονισμό κάθε ταμείου.

Σύστημα διαχείρισης και ελέγχου της πολιτικής συνοχής

04

Η υλοποίηση της πολιτικής συνοχής τελεί υπό επιμερισμένη διαχείριση¹, το οποίο σημαίνει ότι η ευθύνη για την υλοποίηση της πολιτικής και την εκτέλεση των σχετικών πόρων, περιλαμβανομένων των δραστηριοτήτων ελέγχου, επιμερίζεται μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών. Μολονότι η Επιτροπή παραμένει υπεύθυνη για την εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ, η διαχείριση και ο έλεγχος των πόρων και των προγραμμάτων της ΕΕ ανατίθενται επί της ουσίας στις αρχές των κρατών μελών.

05

Τα καθήκοντα των αρχών αυτών καθορίζονται στους τομεακούς κανονισμούς:

1. οι διαχειριστικές αρχές (των οποίων τα καθήκοντα μπορεί να ανατίθενται σε ενδιάμεσους φορείς) ασκούν την καθημερινή διαχείριση έργων που συγχρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του σχετικού επιχειρησιακού προγράμματος (ΕΠ),
2. οι αρχές πιστοποίησης συγκεντρώνουν τις δηλώσεις δαπανών που καταρτίζουν οι δικαιούχοι των έργων σε σχετικές καταστάσεις, τις οποίες υποβάλλουν στην Επιτροπή προς απόδοση, και
3. οι ελεγκτικές αρχές υποβάλλουν σε ετήσιο, ανεξάρτητο έλεγχο τις δαπάνες που δηλώνονται στην Επιτροπή, καθώς και τη λειτουργία του συστήματος διαχείρισης και ελέγχου.

06

Συγκεκριμένα, οι αρχές αυτές επιλέγουν έργα, διανέμουν και ελέγχουν πόρους. Τα κράτη μέλη φέρουν επίσης την ευθύνη να διασφαλίζουν ότι οι δαπάνες που δύνανται να αποδοθούν από τον προϋπολογισμό της ΕΕ δεν περιέχουν παρατυπίες, μεριμνώντας για την πρόληψη, τον εντοπισμό και τη διόρθωσή τους². Παράλληλα, η Επιτροπή είναι δυνατόν να λάβει μέτρα προκειμένου να ανακτήσει αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά.

07

Οι δικαιούχοι έργων πραγματοποιούν δαπάνες τις οποίες δηλώνουν στις αιτήσεις πληρωμών που υποβάλλουν στις διαχειριστικές αρχές (ή στους ενδιάμεσους φορείς). Ακολούθως, οι δηλώσεις αυτές συγκεντρώνονται και διαβιβάζονται στην Επιτροπή μέσω της αρχής πιστοποίησης. Κατόπιν αυτού, η Επιτροπή καταβάλλει το ποσό που αντιστοιχεί στο συγχρηματοδοτούμενο τμήμα των δηλωθεισών δαπανών στον προϋπολογισμό του κράτους μέλους, από όπου τα σχετικά ποσά μεταβιβάζονται στους αντίστοιχους δικαιούχους (βλέπε γράφημα 1).

08

Η Επιτροπή διαπραγματεύεται και εγκρίνει επιχειρησιακά προγράμματα με τα κράτη μέλη, παρέχει στις εθνικές αρχές καθοδήγηση και συγκεκριμένες οδηγίες απαραίτητες προκειμένου αυτές να εκτελέσουν τα καθήκοντά τους και διενεργεί ελέγχους σε επίπεδο κράτους μέλους ή ελέγχους βάσει εγγράφων προκειμένου να εξακριβώσει την υλοποίηση της πολιτικής.

09

Συνολικά, την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006, εφαρμόστηκαν 618 ΕΠ και εκτελέστηκαν 1119 έργα στο πλαίσιο του ΤΣ³, ενώ τα ΕΠ της περιόδου 2007-2013 ήταν 440 και της περιόδου 2014-2020 391 (ΕΤΠΑ, ΤΣ, ΕΚΤ ή πολυταμειακά).

Μέτρα της Επιτροπής για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ στον τομέα της συνοχής

10

Σκοπός των μέτρων που εφαρμόζει η Επιτροπή για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ είναι να διασφαλιστεί ότι από τον προϋπολογισμό αυτό συγχρηματοδοτούνται μόνον κανονικές δαπάνες (ήτοι δαπάνες που εκτελούνται σύμφωνα με την εφαρμοστέα ενωσιακή και εθνική/περιφερειακή νομοθεσία).

11

Κατ’ αρχάς, την ευθύνη για τον εντοπισμό, τη διόρθωση και την πρόληψη σφαλμάτων φέρουν τα κράτη μέλη⁴. Εάν η Επιτροπή διαπιστώσει ότι συγχρηματοδοτήθηκαν ή ότι ενδεχομένως να συγχρηματοδοτούνταν παράτυπες δαπάνες, μπορεί να παρέμβει και να διορθώσει αυτές που έχουν ήδη συγχρηματοδοτηθεί ή να αποτρέψει τη συγχρηματοδότηση παράτυπων δαπανών στο μέλλον, στο πλαίσιο επόμενων δηλώσεων.

12

Δυνάμει των οικείων κανονισμών για τις περιόδους 2000-2006⁵, 2007-2013⁶ και 2014-2020⁷, η Επιτροπή δύναται να εφαρμόζει, αφενός, προληπτικά μέτρα, ήτοι διακοπές και αναστολές πληρωμών, και, αφετέρου, δημοσιονομικές διορθώσεις. Για την περίοδο 2000-2006, οι κανονισμοί δεν περιελάμβαναν τις διακοπές στα προληπτικά μέτρα της Επιτροπής. Αρμόδιες γενικές διευθύνσεις για την εφαρμογή των εν λόγω διορθωτικών μέτρων στον τομέα της πολιτικής συνοχής είναι η ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής και Πολιτικής Αστικής Ανάπτυξης και η ΓΔ Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης.

13

Η Επιτροπή μπορεί να εφαρμόζει προληπτικά μέτρα ή/και δημοσιονομικές διορθώσεις βασιζόμενη στις παρατυπίες ή τις σοβαρές ελλείψεις που εντοπίζουν οι αρχές των κρατών μελών (π.χ. η διαχειριστική ή η ελεγκτική αρχή) ή σε δικές της επαληθεύσεις και ελέγχους, όπως και σε έρευνες της OLAF. Μπορεί βεβαίως να βασίζεται και σε ελέγχους που διενεργεί το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (βλέπε παράρτημα I).

Προληπτικά μέτρα: διακοπές και αναστολές των πληρωμών

14

Με τα προληπτικά μέτρα αναβάλλονται οι πληρωμές από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Κατ’ αυτό τον τρόπο, το οικείο κράτος μέλος δέχεται ακόμη μεγαλύτερη πίεση να αναλάβει τη δέουσα διορθωτική δράση. Τα προληπτικά μέτρα διακρίνονται σε δύο βασικά είδη, τις διακοπές και τις αναστολές (βλέπε πλαίσιο 1).

15

Οι διακοπές πληρωμών θεσπίστηκαν με τον κανονισμό που διέπει την περίοδο 2007-2013 (βλέπε παράρτημα II). Κύριο πλεονέκτημά τους είναι ότι μπορούν να εφαρμόζονται πάραυτα, χωρίς την ανάγκη χρονοβόρων διοικητικών διατυπώσεων, εφόσον η Επιτροπή έχει στη διάθεσή της στοιχεία που υποδεικνύουν την ύπαρξη σημαντικής έλλειψης¹². Αντιθέτως, προκειμένου να εφαρμοστεί αναστολή, πρέπει να αποδεικνύεται σοβαρή έλλειψη, πράγμα που συνεπάγεται την προηγούμενη κίνηση μακράς διαδικασίας (βλέπε πλαίσιο 1).

16

Εάν δεν εκκρεμεί κάποια αίτηση πληρωμής (και επομένως δεν υπάρχει προθεσμία πληρωμής για να διακοπεί), η Επιτροπή μπορεί επίσης να εκδώσει προειδοποίηση, με την οποία προειδοποιεί το κράτος μέλος ότι, σε περίπτωση που υποβληθεί αίτηση πληρωμής, θα διακοπεί η προθεσμία πληρωμής. Ωστόσο, η διαδικασία αυτή δεν ορίζεται στους κανονισμούς.

17

Οι αναστολές επιβάλλονται δυνάμει νομικώς δεσμευτικής απόφασης της Επιτροπής, η οποία απευθύνεται στο οικείο κράτος μέλος. Κάθε άλλο προληπτικό μέτρο (προειδοποίηση, διακοπή, προ της αναστολής στάδιο) λαμβάνει τη μορφή επιστολής που υπογράφει γενικός διευθυντής της Επιτροπής (ενεργώντας υπό την ιδιότητα του κύριου διατάκτη) και η οποία απευθύνεται στις αρχές του οικείου κράτους μέλους.

Επιβολή δημοσιονομικών διορθώσεων από την Επιτροπή

18

Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι σοβαρές ελλείψεις που παρατηρούνται στα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου των κρατών μελών οδηγούν στην εμφάνιση συστημικών σφαλμάτων ή όταν η Επιτροπή εντοπίζει μεμονωμένη παρατυπία, αυτή δύναται επίσης να εφαρμόζει δημοσιονομικές διορθώσεις (βλέπε παράρτημα I)¹³. Σκοπός των δημοσιονομικών διορθώσεων είναι η επαναφορά των πραγμάτων σε κατάσταση κατά την οποία κάθε δαπάνη που δηλώνεται προς συγχρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ, το ΤΣ ή το ΕΚΤ και αποδίδεται από την Επιτροπή συμμορφώνεται με τους εφαρμοστέους κανόνες¹⁴.

19

Κατά τις περιόδους προγραμματισμού 2000-2006 και 2007-2013, τα κράτη μέλη ήταν σε θέση να αντικαθιστούν παράτυπες δαπάνες με νέες, εφόσον προέβαιναν στις απαραίτητες διορθωτικές ενέργειες και επέβαλαν τη σχετική δημοσιονομική διόρθωση (επιβεβαιωθείσα δημοσιονομική διόρθωση)¹⁵. Η δυνατότητα αυτή προβλέπεται και για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020¹⁶. Το κατά πόσον, βέβαια, αυτό συνέβαινε στην πράξη, εξαρτάτο από τη δυνατότητα του κράτους μέλους να δηλώνει επιπρόσθετες (κανονικές) δαπάνες. Εάν το κράτος μέλος δεν είχε να δηλώσει επιπρόσθετες δαπάνες, η δημοσιονομική διόρθωση κατέληγε να είναι καθαρή διόρθωση (απώλεια χρηματοδότησης). Αντιθέτως, με την έκδοση απόφασης δημοσιονομικής διόρθωσης από την Επιτροπή, ο αντίκτυπος για το κράτος μέλος ήταν πάντα άμεσος και καθαρός: το κράτος μέλος έπρεπε να αποδώσει το ποσό και η συνολική του χρηματοδότηση μειωνόταν (γεγονός που σήμαινε ότι το κράτος μέλος μπορούσε να δαπανήσει λιγότερα χρήματα κατά τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού).

20

Η Επιτροπή δεν εφαρμόζει τις δημοσιονομικές διορθώσεις απευθείας σε επίπεδο δικαιούχων αλλά στο επίπεδο των εθνικών αρχών που διαχειρίζονται τα ΕΠ. Σε περίπτωση που δημοσιονομική διόρθωση αφορά μεμονωμένα έργα που υλοποιούνται από δικαιούχους, οι αρχές του κράτους μέλους είναι αυτές που πρέπει να επιβάλλουν τη δημοσιονομική διόρθωση στον σχετικό δικαιούχο.

21

Στο παράρτημα III παρουσιάζεται επισκόπηση των διάφορων σεναρίων που αποτυπώνουν τον αντίκτυπο των δημοσιονομικών διορθώσεων στα κράτη μέλη έως το τέλος της περιόδου προγραμματισμού 2007-2013.

Καθορισμός του ποσού των δημοσιονομικών διορθώσεων

22

Η Επιτροπή μπορεί να καθορίζει το ποσό της δημοσιονομικής διόρθωσης με διάφορους τρόπους (βλέπε πλαίσιο 2).

23

Εάν οι παράτυπες δαπάνες που αποτέλεσαν την αφετηρία της δημοσιονομικής διόρθωσης έχουν ήδη δηλωθεί προς απόδοση από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, η δημοσιονομική διόρθωση αποκαθιστά το παρελθόν (εκ των υστέρων διόρθωση). Εάν, αντιθέτως, οι παράτυπες δαπάνες δεν είχαν ακόμη δηλωθεί προς απόδοση από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, η δημοσιονομική διόρθωση αναφέρεται στο μέλλον (εκ των προτέρων διόρθωση). Στη δεύτερη περίπτωση αυτό που συμβαίνει είναι ότι, ήδη κατά τη δήλωση των δαπανών τους στην Επιτροπή, τα κράτη μέλη έχουν αφαιρέσει από τις επιλέξιμες δαπάνες τη δημοσιονομική διόρθωση. Είναι επίσης δυνατό, σε μία και την αυτή περίπτωση, να έχουν λάβει χώρα τόσο εκ των προτέρων όσο και εκ των υστέρων διορθώσεις, με αποτέλεσμα να διορθώνονται τόσο παρελθούσες όσο και μελλοντικές ενέργειες.

24

Στο παράρτημα I περιγράφεται η διαδικασία που ακολουθείται μέχρι την εφαρμογή του προληπτικού μέτρου ή/και της δημοσιονομικής διόρθωσης και η έκβασή της.

Δεν ελήφθησαν προληπτικά μέτρα ούτε επιβλήθηκαν δημοσιονομικές διορθώσεις στις περιπτώσεις μη επίτευξης των αναμενόμενων αποτελεσμάτων

25

Κατά τις περιόδους προγραμματισμού 2000-2006 και 2007-2013, δεν υπήρχε νομική διάταξη που να επιτρέπει στην Επιτροπή να κινεί διαδικασίες αναστολής και να επιβάλλει δημοσιονομικές διορθώσεις σε περίπτωση μη επίτευξης των αναμενόμενων αποτελεσμάτων σε επίπεδο προγράμματος ή άξονα προτεραιότητας. Οι δυνατότητες να γίνει κάτι τέτοιο σε επίπεδο επιμέρους έργων ήταν επίσης περιορισμένη. Κριτική στο συγκεκριμένο κανονιστικό κενό έχουμε ασκήσει σε διάφορες εκθέσεις μας¹⁸.

Ανάκτηση αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών από τα κράτη μέλη

26

Στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης, τα κράτη μέλη είναι υπεύθυνα για τον εντοπισμό, τη διόρθωση και την πρόληψη σφαλμάτων, ώστε από τον προϋπολογισμό της ΕΕ να αποδίδονται μόνον κανονικές δαπάνες. Τα κράτη μέλη οφείλουν επίσης να ανακτούν από τους δικαιούχους τα αχρεωστήτως καταβληθέντα (από τον προϋπολογισμό της ΕΕ) ποσά¹⁹. Ωστόσο, αυτό είναι αδύνατον αν:

1. το σφάλμα δεν διαπράχθηκε από τον δικαιούχο, αλλά αφορά ζητήματα που συνδέονται με τη λειτουργία του συστήματος διαχείρισης και ελέγχου (π.χ. ζητήματα σχετικά με την επιλογή των προς συγχρηματοδότηση πράξεων), ή
2. το ποσό δεν είναι ανακτήσιμο από τον δικαιούχο (π.χ. ο δικαιούχος κήρυξε πτώχευση).

Στις περιπτώσεις αυτές, το οικονομικό βάρος των δημοσιονομικών διορθώσεων φέρει ο προϋπολογισμός του κράτους μέλους, εκτός αν είναι δυνατό να το επωμίζεται από κοινού με τον προϋπολογισμό της ΕΕ.

27

Σύμφωνα με πληροφορίες που διαβίβασαν τα κράτη μέλη στην Επιτροπή στα τέλη του 2015, το ποσό που χρηματοδοτήθηκε με δημόσια (της ΕΕ και εθνικά) κονδύλια και το οποίο δεν είναι ανακτήσιμο από τους δικαιούχους ανέρχεται σε 57 εκατομμύρια ευρώ [ποσό που αντιστοιχεί σε συνολικές (ιδιωτικές και δημόσιες) επιλέξιμες δαπάνες ύψους 115 εκατομμυρίων ευρώ] για όλα τα ΕΠ ολόκληρης της περιόδου 2007-2013²⁰.

28

Επιπλέον, στις περιπτώσεις που ανακτάται αχρεωστήτως καταβληθέν ποσό από δημόσιο φορέα που ενεργεί ως δικαιούχος, η δημοσιονομική διόρθωση εξακολουθεί να βαρύνει de facto τον εθνικό ή κάποιον περιφερειακό ή τοπικό προϋπολογισμό.

Οι δημοσιονομικές διορθώσεις είναι βασική συνιστώσα για τον υπολογισμό του εναπομένοντος κινδύνου στην περίπτωση των πληρωμών από τον προϋπολογισμό της ΕΕ στον τομέα της συνοχής

29

Από το 2000 και εξής, έχουν θεσπιστεί και άλλες ειδικές κανονιστικές απαιτήσεις με σκοπό να ενισχυθεί η αρμοδιότητα των κρατών μελών να εντοπίζουν και να διορθώνουν σφάλματα, αλλά και να προλαμβάνουν την εμφάνισή του. Βάσει αυτών των απαιτήσεων έχουν αλλάξει και τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου των ΕΠ.

Ετήσια ποσοστά σφάλματος ανά πρόγραμμα για αντιπροσωπευτικό δείγμα πράξεων που επικυρώθηκαν από την Επιτροπή

30

Για την περίοδο 2000-2006, οι αρμόδιες εθνικές αρχές όφειλαν να ελέγξουν το 5 % των επιλέξιμων δαπανών πριν από το κλείσιμο των ΕΠ, λαμβάνοντας υπόψη τους τις εκτιμήσεις του κινδύνου εμφάνισης παρατυπιών που είχαν διενεργήσει οι ίδιες, με στόχο την αντιπροσωπευτική κάλυψη των δαπανών των ΕΠ²¹. Τα κράτη μέλη έπρεπε επίσης να υποβάλλουν στοιχεία σχετικά με τα ποσά που αναμενόταν να ανακτώνται σε ετήσια βάση²². Εντούτοις, δεν υπήρχε καμία πρόβλεψη για ετήσιο υπολογισμό του συνολικού ποσοστού σφάλματος ή για έκδοση ετήσιας ελεγκτικής γνώμης.

31

Για την περίοδο 2007-2013, ο κανονισμός εισήγαγε τις ελεγκτικές αρχές των κρατών μελών, οι οποίες θα έπρεπε να εκδίδουν ετήσια έκθεση ελέγχου συνοδευόμενη από ελεγκτική γνώμη επί της νομιμότητας και κανονικότητας των υποκείμενων πράξεων²³. Η ετήσια έκθεση ελέγχου ανέφερε ένα ποσοστό σφάλματος το οποίο βασιζόταν σε αντιπροσωπευτικό δείγμα ελέγχων επί πράξεων, το οποίο επαληθευόταν, ήτοι επικυρωνόταν, από την Επιτροπή.

Υπολογισμός του ποσοστού του σωρευτικού εναπομένοντος κινδύνου από την Επιτροπή

32

Τα κράτη μέλη παρέχουν επίσης στην Επιτροπή περισσότερες και εκτενέστερες πληροφορίες σχετικά με τις δημοσιονομικές διορθώσεις που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια του έτους, τις οποίες αυτή χρησιμοποιεί για να υπολογίσει το ποσοστό του σωρευτικού εναπομένοντος κινδύνου²⁴. Από το 2012 και εξής, στην ετήσια έκθεση δραστηριοτήτων της, η Επιτροπή υπολογίζει και δημοσιεύει έναν δείκτη που καλείται σωρευτικός εναπομένων κίνδυνος (ΣΕΚ). Ο ΣΕΚ είναι προϊόν της από μέρους της Επιτροπής εκτίμησης του εναπομένοντος τμήματος των μη νόμιμων και κανονικών δαπανών που έχουν καταβληθεί για κάθε ΕΠ (ή ομάδα ΕΠ) κατά την περίοδο προγραμματισμού. Ο ΣΕΚ επικαιροποιείται κάθε χρόνο. Από τότε που υπολογίστηκαν για πρώτη φορά το 2012, οι συνολικοί ΣΕΚ για το ΕΤΠΑ/ΤΣ και το ΕΚΤ της περιόδου 2007-2013 βρίσκονταν κάτω του ορίου σημαντικότητας του 2 %²⁵ (βλέπε γράφημα 2).

33

Κατά τον υπολογισμό του ΣΕΚ, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τα ετήσια ποσοστά σφάλματος που αναφέρονται από τις ελεγκτικές αρχές του κράτους μέλους, όπως αυτά επικυρώνονται από την Επιτροπή. Επιπλέον, χρησιμοποιεί το σύνολο των δημοσιονομικών διορθώσεων που έχουν εφαρμοστεί από την έναρξη της περιόδου προγραμματισμού τόσο σε επίπεδο κράτους μέλους (μέσω αποσύρσεων και ανακτήσεων, όπως αυτές αναφέρονται από τα κράτη μέλη) όσο και σε επίπεδο ΕΕ (μέσω επίσημων αποφάσεων της Επιτροπής)²⁶.

Η προηγούμενη ειδική έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου σχετικά με τα μέτρα της Επιτροπής για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ

34

Σε προηγούμενη ειδική έκθεση που δημοσιεύσαμε το 2012, αξιολογήσαμε τα μέτρα που έλαβε η Επιτροπή για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ, την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006. Ο έλεγχος μας κατέδειξε ότι η Επιτροπή, κατά κανόνα, έλαβε τα κατάλληλα μέτρα οσάκις εντοπίστηκαν ελλείψεις, η διαδικασία όμως ήταν χρονοβόρα και ο βαθμός βεβαιότητας που αποκόμισε σχετικά με το κατά πόσον οι ελλείψεις στα εθνικά συστήματα διαχείρισης και ελέγχου είχαν αντιμετωπιστεί επαρκώς, ως αποτέλεσμα των διορθωτικών μέτρων που έλαβε, ήταν κάθε φορά διαφορετικός²⁷.

Εμβέλεια και τρόπος προσέγγισης του ελέγχου

35

Στο πλαίσιο του εν προκειμένω ελέγχου μας αξιολογήσαμε κατά πόσον κατέστη δυνατό με τα προληπτικά μέτρα και τις δημοσιονομικές διορθώσεις που επιβάλλει η Επιτροπή να προστατευθεί αποτελεσματικά ο προϋπολογισμός της ΕΕ από παράτυπες δαπάνες στον τομέα της συνοχής.

36

Ο έλεγχός μας εστίασε μεν στην περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, παράλληλα όμως συγκρίναμε τα προληπτικά μέτρα και τις δημοσιονομικές διορθώσεις που εφάρμοσε η Επιτροπή τη συγκεκριμένη περίοδο με τα αντίστοιχα της περιόδου προγραμματισμού 2000-2006. Εκτιμήσαμε επίσης τον δυνητικό αντίκτυπο των αλλαγών που θεσπίστηκαν στον σχετικό τομέα με τους κανονισμούς της περιόδου προγραμματισμού 2014-2020.

37

Ειδικότερα, εξετάσαμε:

1. αν ο καθαρός αντίκτυπος των δημοσιονομικών διορθώσεων της Επιτροπής όσον αφορά τα προγράμματα του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ της περιόδου 2000-2006 ήταν ικανοποιητικός·
2. αν η Επιτροπή χρησιμοποίησε κατά τρόπο αποτελεσματικό τα προληπτικά μέτρα και τις δημοσιονομικές διορθώσεις την περίοδο 2007-2013, κατά τα οριζόμενα στους κανονισμούς·
3. αν η Επιτροπή, κατά τον σχεδιασμό των ρυθμίσεων για την περίοδο 2014-2020, χρησιμοποίησε επωφελώς τα διδάγματα που είχε μέχρι τούδε αντλήσει, προκειμένου να προστατεύσει καλύτερα τον προϋπολογισμό της ΕΕ στον τομέα της συνοχής.

38

Οι ελεγκτικές εργασίες συνίσταντο στα εξής:

• επισκόπηση της σχετικής με το αντικείμενο νομοθεσίας της ΕΕ και των κατευθυντηρίων οδηγιών της Επιτροπής (τόσο των εσωτερικών όσο και εκείνων που απευθύνονται στα κράτη μέλη) για τις περιόδους 2000-2006, 2007-2013 και 2014-2020·
• επισκόπηση διάφορων δημοσιεύσεων και εκθέσεων της Επιτροπής σε σχέση με μέτρα για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ (όπως ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων, ετήσιους λογαριασμούς και την ανακοίνωση για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ) για την περίοδο 2007-2013·
• συγκριτική ανάλυση της κατανομής των προληπτικών μέτρων και των δημοσιονομικών διορθώσεων για μια σειρά ετών, όπως αυτή εφαρμόστηκε από την Επιτροπή κατά τις περιόδους 2000-2006 και 2007-2013, και αξιολόγηση του αντικτύπου των δημοσιονομικών διορθώσεων στο σύνολο των δαπανών που πραγματοποιήθηκαν βάσει των προγραμμάτων μετά το κλείσιμο της περιόδου προγραμματισμού 2000-2006·
• επισκόπηση του συνόλου των αποφάσεων του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) περί δημοσιονομικών διορθώσεων που επέβαλε με αποφάσεις της η Επιτροπή κατά τις περιόδους 1994-1999 και 2000-2006, οι οποίες είχαν προσβληθεί ενώπιόν του·
• αξιολόγηση των εσωτερικών διαδικασιών της Επιτροπής για την περίοδο 2007-2013 και εξακρίβωση του τρόπου εφαρμογής τους στην πράξη, μέσω επισκόπησης εγγράφων· στο πλαίσιο αυτό αναλύσαμε διάφορες πληροφοριακές πηγές που τηρεί η Επιτροπή, ενώ προβήκαμε σε επιβεβαίωση και ανασύσταση της διαδρομής ελέγχου όσον αφορά τις συγκεκριμένες υποθέσεις που εξετάσαμε·
• εξέταση δείγματος 72 μεμονωμένων υποθέσεων που περατώθηκαν έως τα τέλη του 2016 και αφορούσαν 20 ΕΠ στο πλαίσιο των ΕΤΠΑ/ΤΣ και ΕΚΤ για την περίοδο 2007-2013· όσον αφορά τα εν λόγω 20 ΕΠ, εξετάσαμε το σύνολο των προληπτικών μέτρων και των δημοσιονομικών διορθώσεων που εφαρμόστηκαν· τα προγράμματα αυτά καλύπτουν περί το 21 % του συνολικού προϋπολογισμού και επελέγησαν τυχαία· οι 72 υποθέσεις που εξετάστηκαν αντιστοιχούν έως και στο 29 % του συνόλου των δημοσιονομικών διορθώσεων της συγκεκριμένης περιόδου·
• σύγκριση της επικινδυνότητας κάθε προγράμματος ανά κράτος μέλος και του επιπέδου των δημοσιονομικών διορθώσεων, καθώς και ανάλυση των επικυρωμένων από την Επιτροπή ποσοστών σφάλματος και των προληπτικών μέτρων και των δημοσιονομικών διορθώσεων κατά την περίοδο 2007-2013·
• τέλος, συνεντεύξεις με μέλη της Επιτροπής Ελέγχου του Προϋπολογισμού και της Επιτροπής Περιφερειακής Ανάπτυξης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, καθώς και με εκπροσώπους των κρατών μελών που συμμετέχουν στην Ομάδα Διαρθρωτικών Δράσεων του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

39

Ο έλεγχος καλύπτει το διάστημα έως τις 31 Δεκεμβρίου 2015, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά. Οι επιτόπιες ελεγκτικές εργασίες διενεργήθηκαν από τον Ιανουάριο έως τον Νοέμβριο του 2016. Εξετάσαμε προληπτικά μέτρα και δημοσιονομικές διορθώσεις που αφορούσαν περιπτώσεις σφαλμάτων που είχαν αναγνωριστεί από τα κράτη μέλη. Εκτός αν επισημαίνεται διαφορετικά, τα αριθμητικά στοιχεία που παρουσιάζονται στην παρούσα έκθεση αφορούν εκ των υστέρων δημοσιονομικές διορθώσεις που επιβλήθηκαν από την Επιτροπή και έγιναν δεκτές από τα κράτη μέλη.

Παρατηρήσεις

Οι δημοσιονομικές διορθώσεις είχαν ήδη καταλήξει σε καθαρές διορθώσεις για μια σειρά προγραμμάτων του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ καθώς και για έργα του ΤΣ της περιόδου 2000-2006

Την περίοδο 2000-2006 οι δημοσιονομικές διορθώσεις ανήλθαν σε 8 616 εκατομμύρια ευρώ ή στο 3,8 % του συνολικού προϋπολογισμού για τα ΕΤΠΑ, ΤΣ και ΕΚΤ

40

Προκειμένου να αξιολογήσουμε κατά πόσον η Επιτροπή προστάτευσε αποτελεσματικά τον προϋπολογισμό της ΕΕ από παράτυπες δαπάνες, εξετάσαμε κατ’ αρχάς την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006. Για τη συγκεκριμένη περίοδο, μπορέσαμε να αξιολογήσουμε τον συνολικό αντίκτυπο των δημοσιονομικών διορθώσεων στα κράτη μέλη, αφ’ ης στιγμής σχεδόν όλα τα ΕΠ είχαν κλείσει έως το τέλος του 2015²⁸.

41

Διαπιστώσαμε ότι, την περίοδο 2000-2006, η Επιτροπή επέβαλε δημοσιονομικές διορθώσεις συνολικού ύψους 8 616 εκατομμυρίων ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 3,8 % του συνολικού σχετικού προϋπολογισμού (πίνακας 1).

42

Σύμφωνα με την Επιτροπή, κατά το κλείσιμο της περιόδου προγραμματισμού 2000-2006, όλα τα ΕΠ είχαν κλείσει με ικανοποιητικό αριθμό δημοσιονομικών διορθώσεων, γεγονός που παρείχε τη διασφάλιση ότι δεν πραγματοποιήθηκε καμία σημαντική παράτυπη δαπάνη από τον προϋπολογισμό της ΕΕ.

Πίνακας 1

Βασικά αριθμητικά στοιχεία όσον αφορά την υλοποίηση των μέτρων της Επιτροπής για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ στον τομέα της συνοχής

	2000-2006				2007-2013
	ΕΤΠΑ	ΤΣ	ΕΚΤ	ΣΥΝΟΛΟ	ΕΤΠΑ/ΤΣ	ΕΚΤ	ΣΥΝΟΛΟ
Διατεθείσα χρηματοδότηση (σε εκατομμύρια ευρώ)	129 607	30 215	68 521	228 344	269 879	76 617	346 496
Corrections financières confirmées/décidées (σε εκατομμύρια ευρώ)	5 794	832	1 990	8 616	2 317	1 009	3 326
Δημοσιονομικές διορθώσεις που επιβεβαιώθηκαν/αποφασίστηκαν επί της διατεθείσας χρηματοδότησης (σε %)	4,5 %	2,8 %	2,9 %	3,8 %	0,9 %	1,3 %	1,0 %
Ποσό του οποίου η πληρωμή διεκόπη (σε εκατομμύρια ευρώ)					23 364	5 082	28 446
Ποσό του οποίου η πληρωμή διεκόπη επί της διατεθείσας χρηματοδότησης (σε %)					9 %	7 %	8 %
Συνολικός αριθμός ΕΠ	379		239	618	322	118	440
Αριθμός ΕΠ σε αναστολή	45		11	56	32	32	64
Αριθμός ΕΠ σε αναστολή επί του συνολικού αριθμού των ΕΠ (σε %)	12 %		5 %	9 %	10 %	27 %	15 %
Συνολικός αριθμός έργων		1 119		1 119
Αριθμός έργων σε αναστολή		2		2
Αριθμός ΕΠ σε αναστολή επί του συνολικού αριθμού των ΕΠ (σε %)		0 %		0 %

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο βάσει στοιχείων που παρείχε η Επιτροπή.

43

Ωστόσο, για την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, η Επιτροπή δεν δημοσίευσε, κατά τα πρότυπα του ΣΕΚ, κάποιον δείκτη για τον συγκεκριμένο τομέα πολιτικής ως σύνολο, προκειμένου να αξιολογήσει αν ο αντίκτυπος των ανωτέρω διορθώσεων ήταν τέτοιος ώστε να οδηγήσει στην πτώση του ποσοστού εναπομένοντος κινδύνου υπό του ορίου σημαντικότητας του 2 %.

44

Στο πλαίσιο των ελέγχων συμμόρφωσης που διενεργήσαμε, εξετάσαμε την πληρωμή κλεισίματος σε 12 ΕΠ του ΕΤΠΑ ή του ΕΚΤ και σε 15 έργα του ΤΣ (συνολικά 101 έργα). Από αυτά τα 101 έργα, τα 20 περιείχαν σφάλματα με δημοσιονομικό αντίκτυπο, εκ των οποίων σε τουλάχιστον 13 η Επιτροπή εφάρμοσε δημοσιονομικές διορθώσεις αφού το κράτος μέλος ολοκλήρωσε τη διαδικασία κλεισίματος. Αυτό δείχνει ότι η Επιτροπή πρέπει να βρίσκεται σε συνεχή επαγρύπνηση ακόμη και όταν εξετάζει τη δήλωση κλεισίματος που υποβάλλουν τα κράτη μέλη.

45

Στον πίνακα 1 παρουσιάζεται συνοπτικά η ανάλυση που πραγματοποιήσαμε με αντικείμενο τα μέτρα που έλαβε η Επιτροπή για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ στον τομέα της πολιτικής συνοχής για τις περιόδους προγραμματισμού 2000-2006 και 2007-2013.

Την περίοδο 2000-2006 οι καθαρές δημοσιονομικές διορθώσεις ανήλθαν στο συνολικό ποσό των 2 423 εκατομμυρίων ευρώ (ή στο 1,1 % του συνολικού προϋπολογισμού)

46

Οι καθαρές δημοσιονομικές διορθώσεις απορρέουν τόσο από αποφάσεις της Επιτροπής, στην οποία περίπτωση είναι εξ ορισμού καθαρές, όσο και από επιβεβαιωθείσες δημοσιονομικές διορθώσεις που μετατρέπονται σε καθαρές εάν τα κράτη μέλη δεν παρουσιάσουν νέες δαπάνες.

47

Η Επιτροπή αποφάσισε την επιβολή δημοσιονομικών διορθώσεων στην περίπτωση επτά κρατών μελών για το ΕΤΠΑ (Βέλγιο, Ελλάδα, Ισπανία, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία και Ηνωμένο Βασίλειο), έξι κρατών μελών για το ΤΣ (Ισπανία, Ελλάδα, Ιρλανδία, Λιθουανία, Πορτογαλία και Σλοβακία) και ενός κράτους μέλους για το ΕΚΤ (Γαλλία). Οι διορθώσεις που απορρέουν από απόφαση της Επιτροπής ανέρχονται σε 1 037 εκατομμύρια ευρώ ή σε περίπου το 0,5 % του συνολικού προϋπολογισμού των ΕΤΠΑ, ΤΣ και ΕΚΤ (βλέπε γράφημα 3).

48

Όσον αφορά τις επιβεβαιωθείσες δημοσιονομικές διορθώσεις, διαπιστώσαμε ότι, για το ΕΤΠΑ, πέντε από τα 25 κράτη μέλη (Ιρλανδία, Λετονία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο και Ουγγαρία) ήταν σε θέση να αντικαταστήσουν το συνολικό ποσό της επιβεβαιωθείσας δημοσιονομικής διόρθωσης με νέες δαπάνες (υποδεικνύονται με πράσινο στο γράφημα 4). Το ίδιο συνέβη και για το ΕΚΤ σε πέντε από τα 25 κράτη μέλη (Ιρλανδία, Λετονία, Λιθουανία, Πορτογαλία και Σλοβακία) και για το ΤΣ σε τέσσερα από τα 16 κράτη μέλη (Λετονία, Λιθουανία, Ουγγαρία και Σλοβενία) (υποδεικνύονται με πράσινο στα γραφήματα 5 και 6). Τα συγκεκριμένα κράτη μέλη κάλυπταν από κοινού το 3 % του προϋπολογισμού του ΕΤΠΑ, το 10 % του προϋπολογισμού του ΕΚΤ και το 10 % του προϋπολογισμού του ΤΣ. Τα κράτη μέλη αυτά κατάφεραν να δηλώσουν πρόσθετες δαπάνες ώστε να αντισταθμίσουν τον αντίκτυπο των επιβεβαιωθεισών δημοσιονομικών διορθώσεων και, ως εκ τούτου, οι επιβεβαιωθείσες δημοσιονομικές διορθώσεις δεν είχαν κανέναν αντίκτυπο στη χρησιμοποίηση του προϋπολογισμού που τους αναλογούσε.

49

Στην περίπτωση 17 κρατών μελών για το ΕΤΠΑ, 16 κρατών μελών για το ΕΚΤ και δέκα κρατών μελών για το ΤΣ οι επιβεβαιωθείσες δημοσιονομικές διορθώσεις δεν είχαν κανέναν αντίκτυπο στη χρησιμοποίηση της διατεθείσας χρηματοδότησης (υποδεικνύονται με πορτοκαλί στα γραφήματα 4, 5 και 6). Στα συγκεκριμένα κράτη μέλη αντιστοιχούσε συνολικά το 96 % της χρηματοδότησης του ΕΤΠΑ και το 89 % της χρηματοδότησης του ΕΚΤ.

50

Τα συγκεκριμένα κράτη μέλη κατάφεραν να αντικαταστήσουν πλήρως τις δαπάνες και, για τον λόγο αυτό, η επιβεβαιωθείσα δημοσιονομική διόρθωση μετατράπηκε, τουλάχιστον εν μέρει, σε καθαρή δημοσιονομική διόρθωση. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς μας, το ποσό της εν λόγω καθαρής δημοσιονομικής διόρθωσης ανέρχεται σε 1 386 εκατομμύρια ευρώ, ήτοι περίπου στο 0,6 % του συνολικού προϋπολογισμού των ΕΤΠΑ, ΤΣ και ΕΚΤ και για τα 25 κράτη μέλη.

51

Την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006, σε τρία κράτη μέλη στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ (Κύπρος, Μάλτα και Σλοβενία), τέσσερα στο πλαίσιο του ΕΚΤ (Τσεχική Δημοκρατία, Κύπρος, Μάλτα και Φινλανδία) και δύο στο πλαίσιο του ΤΣ (Κύπρος και Μάλτα), δεν εφαρμόστηκαν επιβεβαιωθείσες δημοσιονομικές διορθώσεις.

Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης επικύρωσε κατ’ ουσίαν τόσο την εκ μέρους της Επιτροπής εκτίμηση των αδυναμιών όσο και τις σχετικές δημοσιονομικές διορθώσεις

52

Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η Επιτροπή επιβάλλει, με απόφασή της, αναστολή πληρωμών ή δημοσιονομική διόρθωση, το κράτος μέλος δικαιούται να προσβάλλει την απόφαση αυτή ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ). Ως εκ τούτου, εξετάσαμε κατά πόσον το ΔΕΕ επικύρωσε κατ’ ουσίαν τις αποφάσεις της Επιτροπής που αφορούσαν προηγούμενες περιόδους προγραμματισμού.

Πίνακας 2

Αποφάσεις δημοσιονομικής διόρθωσης της Επιτροπής (περίοδοι προγραμματισμού 1994-1999 και 2000-2006)

Περίοδος προγραμματισμού	Κράτος μέλος	Αποφάσεις δημοσιονομικής διόρθωσης			Αριθμός υποθέσεων για τις οποίες ασκήθηκε προσφυγή ενώπιον του ΔΕΕ	Κατάσταση		Απόφαση (για τις περατωθείσες υποθέσεις)
		ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής και Αστικής Ανάπτυξης	ΓΔ Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης	Σύνολο		Περατωθείσες	Εκκρεμείς	Απόφαση της Επιτροπής
								επικυρώθηκαν	ακυρώθηκαν
1994-1999	Βέλγιο	1	3	4
	Γερμανία	16	1	17	11	11		10	1
	Ιρλανδία	5	1	6
	Ελλάδα	7		7	2	2		2
	Ισπανία	14	2	16	5	5		1	4
	Γαλλία	4	4	8
	Ιταλία	7		7	4	4		4
	Λουξεμβούργο		5	5
	Κάτω Χώρες	3		3	1	1		1
	Αυστρία	3		3
	Πορτογαλία	5		5	2	2		1	1
	Φινλανδία	1	1	2
	Ηνωμένο Βασίλειο	7	2	9
	Interreg1	4		4	1	1		1
Μερικό σύνολο για την περίοδο 1994-1999:		77	19	96	26	26	0	20	6
2000-2006	Βέλγιο	1		1
	Γερμανία	1		1
	Ιρλανδία	1		1
	Ελλάδα	2		2
	Ισπανία	21		21	11	8	3	6	2
	Γαλλία	1	2	3	1	1		1
	Ιταλία	3	1	4	2	1	1	1
	Λιθουανία	1		1
	Πορτογαλία	4		4	1	1			1
	Σλοβακία	1		1
	Ηνωμένο Βασίλειο	1		1
	Interreg1	1		1
Μερικό σύνολο για την περίοδο 2000-2006:		38	3	41	15	11	4	8	3
ΣΥΝΟΛΟ:		115	22	137	41	37	4	28	9
		137				41		37

1 Διαπεριφερειακά προγράμματα που εφαρμόζονται από περισσότερα κράτη μέλη.

Πηγή: Πληροφορίες που παρείχε η Επιτροπή.

53

Έως το τέλος του 2015, επί συνόλου 137 αποφάσεων δημοσιονομικής διόρθωσης, προσφυγές ενώπιον του ΔΕΕ ασκήθηκαν για 41 από αυτές και αφορούσαν τις περιόδους 2000-2006 και 1994-1996 (βλέπε πίνακα 2). Από αυτές τις 41 υποθέσεις, οι 37 είχαν περατωθεί έως τα τέλη του 2016.

54

Περίπου το ήμισυ των υποθέσεων του ΔΕΕ που αναλύσαμε αφορά ζητήματα μη συμμόρφωσης με τους κανόνες περί δημόσιων συμβάσεων. Άλλες υποθέσεις αφορούν την υποβολή δαπανών που είχαν πραγματοποιηθεί εκτός της περιόδου επιλεξιμότητας, τη μεταφορά πόρων μεταξύ επιχειρησιακών προγραμμάτων και τον προσδιορισμό των αδυναμιών στις διαδικασίες διαχείρισης και ελέγχου.

55

Σε εννέα από τις 37 περατωθείσες υποθέσεις, το ΔΕΕ ακύρωσε την απόφαση δημοσιονομικής διόρθωσης της Επιτροπής. Και στις εννέα υποθέσεις, ο λόγος της ακύρωσης ήταν ότι οι αποφάσεις αυτές έπασχαν από διαδικαστικά σφάλματα (η υπόθεση δεν εξετάστηκε επί της ουσίας). Σε τρεις από τις τέσσερις εκκρεμείς υποθέσεις με παρόμοιο αντικείμενο, έχει ασκηθεί αναίρεση. Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις, η απόφαση της Επιτροπής επικυρώθηκε από το ΔΕΕ τόσο επί του τύπου όσο και επί της ουσίας.

56

Εξ αυτού συνάγεται ότι η από μέρους της Επιτροπής η ερμηνεία των άρθρων που διέπουν την εφαρμογή των δημοσιονομικών διορθώσεων ήταν ορθή και ότι οι δημοσιονομικές διορθώσεις που επέβαλε κατά τις περιόδους 1994-1999 και 2000-2006 ήταν αναλογικές.

57

Για την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 και μέχρι τον χρόνο κατάρτισης της παρούσας έκθεσης, η Επιτροπή δεν έχει εκδώσει αποφάσεις δημοσιονομικής διόρθωσης. Υπήρξε μία μόνο υπόθεση στην οποία κράτος μέλος αμφισβήτησε απόφαση της Επιτροπής περί αναστολής πληρωμής για την περίοδο 2007-2013, αλλά, επειδή η εκδίκασή της εκκρεμεί, δεν συμπεριελήφθη στην ανάλυσή μας.

Την περίοδο 2007-2013, η Επιτροπή ενέτεινε τη χρήση προληπτικών δράσεων και δημοσιονομικών διορθώσεων στον τομέα της συνοχής

58

Για την περίοδο 2007-2013, στο παρόν στάδιο δεν είναι δυνατό να διεξαχθεί οριστική αξιολόγηση, καθώς η διαδικασία κλεισίματος των ΕΠ των ΕΤΠΑ/ΤΣ και ΕΚΤ πρόκειται να αρχίσει μόλις το 2017. Ως εκ τούτου, εξετάσαμε το πώς εφάρμοσε η Επιτροπή τις κατά την εν λόγω περίοδο ισχύουσες κανονιστικές διατάξεις για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ από παράτυπες δαπάνες. Κατά περίπτωση, έγινε αντιπαραβολή με την περίοδο 2000-2006.

Την περίοδο 2007-2013, η Επιτροπή χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τόσο εκτενώς τα μέτρα που είχε στη διάθεσή της για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ

59

Η Επιτροπή πρέπει να προσφεύγει στα μέτρα για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ που θεσπίζονται στους κανονισμούς, οσάκις εντοπίζονται σημαντικές αδυναμίες στο σύστημα διαχείρισης και ελέγχου, οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν στη δήλωση παράτυπων δαπανών από τα κράτη μέλη. Οι ενέργειες αυτές είναι απαραίτητες προκειμένου τα κράτη μέλη να βελτιώνουν τα συστήματά τους και να αποφεύγουν τη δήλωση πρόσθετων παράτυπων δαπανών προς απόδοση από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Ως εκ τούτου, συγκρίναμε τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή εφάρμοζε τα προληπτικά μέτρα και τις δημοσιονομικές διορθώσεις κατά την περίοδο 2007-2013 και κατά την προηγούμενη περίοδο.

60

Για την περίοδο 2007-2013, μέχρι τα τέλη του 2015 είχαν επιβληθεί δημοσιονομικές διορθώσεις ύψους περίπου 3 326 εκατομμυρίων ευρώ (βλέπε πίνακα 1), ποσό που αντιστοιχεί στο 1,0 % του συνολικού σχετικού προϋπολογισμού. Πέραν αυτού, είχαν διακοπεί πληρωμές αξίας περίπου 28 446 εκατομμυρίων ευρώ (8 % του συνολικού σχετικού προϋπολογισμού).

Την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 τα προληπτικά μέτρα εφαρμόστηκαν νωρίτερα και εκτενέστερα σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο

61

Από την ανάλυσή μας προκύπτει ότι η Επιτροπή άρχισε να χρησιμοποιεί προληπτικά μέτρα το 2010, ήτοι κατά το τέταρτο έτος της περιόδου προγραμματισμού 2007-2013, ήτοι δύο χρόνια νωρίτερα από το αντίστοιχο χρονικό σημείο της περιόδου προγραμματισμού 2000-2006 και πέντε χρόνια πριν από το πέρας της περιόδου επιλεξιμότητας (βλέπε γράφημα 7 και πίνακα 1).

62

Επιπλέον, τα προληπτικά μέτρα κάλυπταν μεγαλύτερο ποσοστό των ΕΠ ήδη σε νωρίτερο χρόνο και η Επιτροπή επέβαλε επίσης νωρίτερα σοβαρότερα μέτρα. Παραδείγματος χάριν, για την περίοδο 2000-2006, εφαρμόστηκαν αναστολές πληρωμών στα πρώτα ΕΠ μόλις το 2007 (8ο έτος της περιόδου 2000-2006). Για την περίοδο 2007-2013, αυτό συνέβη ήδη το 2010 (4ο έτος της επταετούς περιόδου). Επιπλέον, ενώ για την προηγούμενη περίοδο προγραμματισμού, περίπου το 20 % του συνόλου των ΕΠ για τα οποία είχε επιβληθεί αναστολή πληρωμών αναβλήθηκε το 2007 (8ο έτος της περιόδου), για την περίοδο 2007-2013 αυτό συνέβη στο 68 % των αντίστοιχων ΕΠ.

63

Η εν λόγω νωρίτερη, περισσότερο ολοκληρωμένη αλλά και αυστηρότερη εφαρμογή προληπτικών μέτρων από την Επιτροπή επιτρέπει την έγκαιρη βελτίωση περισσότερων συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου και επίσης τονώνει τα κίνητρα των κρατών μελών προκειμένου να προβούν στις απαραίτητες βελτιώσεις.

Από τη σύγκριση των δημοσιονομικών διορθώσεων της περιόδου 2007-2013 με το επίπεδο των παράτυπων δαπανών που εντοπίστηκαν προκύπτει η σχετική αύξηση των πρώτων

64

Από την ανάλυσή μας προκύπτει επίσης ότι την περίοδο 2007-2013 το επίπεδο των δημοσιονομικών διορθώσεων και το ποσοστό εφαρμογής των επιβληθεισών δημοσιονομικών διορθώσεων προσέγγιζαν τα αντίστοιχα της προηγούμενης περιόδου 2000-2006 (βλέπε γράφημα 8). Τα επίπεδα των δημοσιονομικών διορθώσεων κατά τις δύο περιόδους πρέπει, ωστόσο, να προσαρμοστούν στις πραγματικές συνθήκες και να συγκριθούν με το επίπεδο των παράτυπων δαπανών με το οποίο σχετίζονται. Από τους ελέγχους που διενεργούμε από το 2009 αυτό που προκύπτει είναι ότι το επίπεδο σφάλματος για την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 είναι σημαντικά χαμηλότερο σε σύγκριση με το αντίστοιχο της περιόδου προγραμματισμού 2000-2006²⁹. Τούτο σημαίνει ότι το ποσοστό των παράτυπων δαπανών κατά την περίοδο 2000-2006 ήταν αισθητά υψηλότερο σε σχέση με την περίοδο 2007-2013. Συνάγεται έτσι ευλόγως το συμπέρασμα ότι το επίπεδο των δημοσιονομικών διορθώσεων έχει αυξηθεί σε σχετικούς όρους.

Ο οριστικός αντίκτυπος των δημοσιονομικών διορθώσεων όσον αφορά την περίοδο 2007-2013 θα μπορεί να προσδιοριστεί μόνον κατά το κλείσιμο

65

Η αξιολόγηση του οριστικού αντικτύπου των δημοσιονομικών διορθώσεων που επιβεβαιώθηκαν σχετικά με τα ΕΠ της περιόδου 2007-2013 (το κατά πόσον, δηλαδή, οι δημοσιονομικές διορθώσεις είχαν ως συνέπεια την απώλεια πόρων), καθίσταται δυνατή μόνον από τη στιγμή που το κράτος μέλος υποβάλει την τελική δήλωση πληρωμών και η Επιτροπή την αξιολογήσει. Όσον αφορά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, η υποβολή των δηλώσεων τελικής πληρωμής πρέπει να έχει ολοκληρωθεί μέχρι τις 31 Μαρτίου 2017³⁰ και, ως εκ τούτου, κατά τον χρόνο σύνταξης της παρούσας έκθεσης, ήταν ακόμη πολύ πρώιμο να αξιολογηθεί ο αντίκτυπος των δημοσιονομικών διορθώσεων που επιβλήθηκαν στα κράτη μέλη κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013.

66

Στο παράρτημα IV παρουσιάζονται αναλυτικότερες πληροφορίες, ανά κράτος μέλος, σχετικά με την εκτέλεση των μέτρων της Επιτροπής για την περίοδο 2007-2013, ως αυτή είχε στο τέλος του 2015.

Την περίοδο 2007-2013 η Επιτροπή εφάρμοσε προληπτικά μέτρα και δημοσιονομικές διορθώσεις κατά τρόπο αναλογικό

Τα μέτρα της Επιτροπής για την περίοδο 2007-2013 επικεντρώθηκαν σε εκείνα τα κράτη μέλη των οποίων τα προγράμματα παρουσίαζαν τη μεγαλύτερη επικινδυνότητα

67

Αρχής γενομένης από την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, η Επιτροπή υπολογίζει το «επισφαλές ποσό» για κάθε πρόγραμμα. Στη συνέχεια, τα ποσά αυτά συγκεντρώνονται σε επίπεδο κράτους μέλους και δημοσιεύονται στην ετήσια έκθεση δραστηριοτήτων. Οι εν λόγω δείκτες παρουσιάζουν τον κίνδυνο που συνδέεται με το πρόγραμμα κατά το δεδομένο έτος, καθώς και το δυνητικό ύψος των μη επιλέξιμων δαπανών που συγχρηματοδοτούνται σε κάθε πρόγραμμα ή κράτος μέλος, βάσει των πληροφοριών που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή.

68

Δεδομένου ότι τα μέτρα της Επιτροπής πρέπει να αφορούν κατά κύριο λόγο τα προγράμματα που παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη επικινδυνότητα, είναι πιθανό η κατανομή του επισφαλούς ποσού και η κατανομή των επιβαλλόμενων από την Επιτροπή δημοσιονομικών διορθώσεων να συσχετίζονται. Στο πλαίσιο αυτό, αναλύσαμε κατά πόσον υφίσταται πράγματι μια τέτοια συσχέτιση.

Ο δείκτης επικινδυνότητας ενός προγράμματος για κάθε κράτος μέλος συσχετιζόταν με τις επιβεβαιωθείσες/αποφασισθείσες δημοσιονομικές διορθώσεις

69

Ο σωρευτικός εναπομένων κίνδυνος (ΣΕΚ) ισούται με τη διαφορά μεταξύ του «επισφαλούς ποσού» και των δημοσιονομικών διορθώσεων της Επιτροπής και των κρατών μελών (βλέπε σημεία 32 και 33). Κατά την αξιολόγηση των ΕΠ, η Επιτροπή απαιτεί το ύψος των δημοσιονομικών διορθώσεων που επιβάλλονται τόσο από τα κράτη μέλη όσο και από την ίδια να είναι τέτοιο ώστε ο εν λόγω δείκτης να μην υπερβαίνει το όριο σημαντικότητας του 2 %.³¹.

70

Στο γράφημα 9 παρουσιάζεται το επίπεδο επικινδυνότητας ενός προγράμματος ανά κράτος μέλος, όπως αυτό προκύπτει από το επισφαλές ποσό της Επιτροπής και το επίπεδο των δημοσιονομικών διορθώσεων που αυτή επέβαλε ανά κράτος μέλος για την περίοδο 2007-2013. Στην ανάλυση της συσχέτισης απεικονίζονται επίσης η γραμμή τάσης, που δηλώνει τη σύνδεση μεταξύ της επικινδυνότητας ενός προγράμματος και των δημοσιονομικών διορθώσεων που επιβάλλει η Επιτροπή για καθένα από τα κράτη μέλη, καθώς και η γραμμή των 45 μοιρών, που δείχνει το σημείο όπου οι δημοσιονομικές διορθώσεις θα εξισώνονταν με το επίπεδο επικινδυνότητας ενός προγράμματος.

71

Από την ανάλυση της συσχέτισης προκύπτει ότι η γραμμή τάσης βρίσκεται χαμηλότερα από τη γραμμή των 45 μοιρών (βλέπε γράφημα 9). Αυτό υποδηλώνει ότι, κατά κανόνα, οι δημοσιονομικές διορθώσεις που επιβάλλονται από την Επιτροπή βρίσκονται σε χαμηλότερο επίπεδο από ό,τι το επισφαλές ποσό. Το φαινόμενο αυτό μπορεί να αποδοθεί σε δύο λόγους:

• ο κίνδυνος συγχρηματοδότησης μη επιλέξιμων δαπανών (επισφαλές ποσό) αντιμετωπίζεται εν μέρει με τις δημοσιονομικές διορθώσεις που έχουν ήδη επιβληθεί βάσει των ελέγχων που διενεργεί το κράτος μέλος, χωρίς να έχει επιληφθεί του ζητήματος η Επιτροπή· και
• η Επιτροπή απαιτεί το ποσό των δημοσιονομικών διορθώσεων να είναι τέτοιο ώστε ο ΣΕΚ να βρίσκεται υπό του ορίου σημαντικότητας του 2 % (και να μην ισούται με μηδέν).

72

Τα κράτη μέλη βρίσκονται, στην πλειονότητά τους, πλησίον της γραμμής τάσης. Αυτό δείχνει ότι το επίπεδο των δημοσιονομικών διορθώσεων που επιβάλλονται από την Επιτροπή συσχετίζεται σε γενικές γραμμές με το επισφαλές ποσό, όπως αυτό εκτιμάται από την Επιτροπή³².

73

Όταν ένα κράτος μέλος βρίσκεται πολύ υψηλότερα από τη γραμμή τάσης, το επίπεδο των δημοσιονομικών διορθώσεων είναι υψηλότερο από το δυνητικό επισφαλές ποσό που έχει επισημανθεί για τα προγράμματά του. Αυτό ισχύει, παραδείγματος χάριν, στην περίπτωση της Σλοβακίας, της Ρουμανίας και της Ιρλανδίας.

74

Όταν ένα κράτος μέλος βρίσκεται πολύ χαμηλότερα από τη γραμμή τάσης, το επίπεδο των δημοσιονομικών διορθώσεων που επιβάλλονται από την Επιτροπή βρίσκεται χαμηλότερα από το δυνητικό επισφαλές ποσό που έχει επισημανθεί για τα προγράμματά του. Αυτό συμβαίνει, παραδείγματος χάριν, στην περίπτωση της Γαλλίας και της Ισπανίας, χώρες που εφάρμοσαν δημοσιονομικές διορθώσεις ιδία πρωτοβουλία. Κατά τον τρόπο αυτό απέφυγαν την επιβολή πρόσθετων δημοσιονομικών διορθώσεων από την Επιτροπή.

75

Η σχέση μεταξύ του επιπέδου της δημοσιονομικής διόρθωσης και του επισφαλούς ποσού επηρεάζεται επίσης από τις εκκρεμείς υποθέσεις. Το εκτιμώμενο επισφαλές ποσό περιλαμβάνει και τις υποθέσεις για τις οποίες δεν έχει ακόμη περατωθεί η σχετική διαδικασία, παρότι τα αριθμητικά στοιχεία δεν αντικατοπτρίζουν ακόμη τις ενδεχόμενες δημοσιονομικές διορθώσεις που θα επιβληθούν με τη διευθέτηση των υποθέσεων αυτών. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην περίπτωση της Ισπανίας, όπου 20 επιχειρησιακά προγράμματα τέθηκαν σε αναστολή, ενώ σε άλλα επτά οι αιτήσεις πληρωμών είχαν διακοπεί μέχρι τα τέλη του 2015 (το 70 % του συνόλου των υπό εφαρμογή προληπτικών μέτρων).

Σκοπός των εσωτερικών διαδικασιών της Επιτροπής για την περίοδο 2007-2013 είναι να διασφαλιστεί η εναρμονισμένη διεκπεραίωση των υποθέσεων για όλα τα προγράμματα και τα κράτη μέλη

76

Η Επιτροπή πρέπει να διασφαλίζει την εναρμονισμένη διεκπεραίωση των υποθέσεων για όλα τα προγράμματα και τα κράτη μέλη, καθώς επίσης και την εκτέλεση των προληπτικών μέτρων και των δημοσιονομικών διορθώσεων προτού επανεκκινήσουν οι πληρωμές. Στο πλαίσιο αυτό, αναλύσαμε τις εσωτερικές διαδικασίες που ακολουθεί η Επιτροπή για την επιβολή προληπτικών μέτρων και δημοσιονομικών διορθώσεων και την αναγνώριση της πραγματικής εκτέλεσης των προληπτικών μέτρων και των δημοσιονομικών διορθώσεων, ενώ επαληθεύσαμε τον τρόπο με τον οποίο υλοποιούνται οι διαδικασίες αυτές.

Οι αποφάσεις με αντικείμενο διακοπές και αναστολές πληρωμών και δημοσιονομικές διορθώσεις συζητούνται και συμφωνούνται σε επίπεδο επιτροπών ανώτερων διοικητικών στελεχών

77

Για την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, η ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής και Αστικής Ανάπτυξης και η ΓΔ Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης συγκρότησαν τις δικές τους επιτροπές για θέματα διακοπής και αναστολής πληρωμών και δημοσιονομικών διορθώσεων. Οι εν λόγω επιτροπές παρέχουν στις γενικές διευθύνσεις της Επιτροπής βήμα συζήτησης και λήψης αποφάσεων σχετικά με τις προειδοποιήσεις, διακοπές και αναστολές πληρωμών και τις δημοσιονομικές διορθώσεις (βλέπε επίσης παράρτημα I). Αμφότερες οι επιτροπές συνέρχονται σε τακτά διαστήματα και απαρτίζονται από τον γενικό διευθυντή, τον αναπληρωτή γενικό διευθυντή ή τους αναπληρωτές γενικούς διευθυντές, τους αρμόδιους διευθυντές και τους εκπροσώπους των νομικών τμημάτων.

78

Στο πλαίσιο των συνεδριάσεων των επιτροπών αυτών παρουσιάζονταν συνοπτικά και συζητούνταν όλες οι υποθέσεις και οι διαδικασίες που σχετίζονταν με προληπτικά μέτρα και δημοσιονομικές διορθώσεις εντός της γενικής διεύθυνσης, με σκοπό να εναρμονιστεί κατά το δυνατόν ο τρόπος διεκπεραίωσης των υποθέσεων και να ενημερώνονται τα ανώτερα διοικητικά κλιμάκια σχετικά με τα επίκαιρα ζητήματα.

Η διαχείριση και η παρακολούθηση των προληπτικών μέτρων και των δημοσιονομικών διορθώσεων απαιτούσαν σημαντική επένδυση χρόνου και προσωπικού

79

Για την άρση των προληπτικών μέτρων και την επανέναρξη των πληρωμών οι αρχές των κρατών μελών πρέπει γενικά να προτείνουν μέτρα που στοχεύουν στη διόρθωση των συστημάτων κατά τρόπο που να προλαμβάνει την εμφάνιση σφαλμάτων στο μέλλον. Τα μέτρα αυτά αποκαλούνται σχέδια διορθωτικών δράσεων (βλέπε παράρτημα II). Στο πλαίσιο των 20 προγραμμάτων που περιλαμβάνει το δείγμα μας, η Επιτροπή ζήτησε την κατάρτιση σχεδίου διορθωτικής δράσης σε 44 από τις 72 υποθέσεις που εξετάστηκαν (βλέπε σημείο 38).

80

Στη συνέχεια, μόλις υλοποιηθεί ένα σχέδιο διορθωτικών δράσεων, τα κράτη μέλη οφείλουν να ενημερώνουν την Επιτροπή, η οποία αξιολογεί κατά πόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις άρσης, με διάφορους τρόπους:

1. Πρώτον, εξετάζει συστηματικά τις πληροφορίες που της διαβιβάζουν οι αρχές των κρατών μελών (κατά κανόνα οι διαχειριστικές αρχές του οικείου ΕΠ).
2. Δεύτερον, μπορεί επίσης να ζητήσει από την ελεγκτική αρχή να επιβεβαιώσει τα στοιχεία που διαβιβάζει η διαχειριστική αρχή. Από τις εν λόγω 44 υποθέσεις, ζητήθηκε από την ελεγκτική αρχής να επιβεβαιώσει τις 31, οι οποίες αφορούσαν 18 από τα 20 προγράμματα. Στις συγκεκριμένες περιπτώσεις, η Επιτροπή αποκόμισε περαιτέρω διασφάλιση όσον αφορά την καταλληλότητα των δράσεων που πρότειναν οι αρχές των κρατών μελών.
3. Τρίτον, δύναται να παρακολουθεί η ίδια την έκβαση διάφορων υποθέσεων στα κράτη μέλη. Οι υποθέσεις που υποβάλλονται σε επανέλεγχο επιλέγονται βάσει κινδύνου είτε όταν η Επιτροπή δεν μπορεί να βασιστεί στις εργασίες της ελεγκτικής αρχής είτε όταν χρειάζονται περισσότερες λεπτομέρειες. Συνολικά, για την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, η Επιτροπή υπέβαλε σε επανέλεγχο 62 σχέδια δράσης που αφορούσαν 70 ΕΠ.

81

Η διαχείριση και παρακολούθηση των προληπτικών μέτρων και των δημοσιονομικών διορθώσεων απαιτούσε σημαντική επένδυση χρόνου και προσωπικού εκ μέρους των γενικών διευθύνσεων. Πέραν τούτου, η αναβολή καταβολής μεγάλων ποσών προς τα κράτη μέλη από τον προϋπολογισμό της ΕΕ συνιστά ένα λεπτό ζήτημα από πολιτική άποψη και η Επιτροπή βρίσκεται σε στενή επικοινωνία με τα κράτη μέλη ούτως ώστε να διασφαλίζει ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις για την άρση των μέτρων. Ορισμένες μάλιστα υποθέσεις αποτελούν ακόμη και αντικείμενο συζήτησης μεταξύ υπουργών ή αρχηγών κρατών και γενικών διευθυντών και επιτρόπων.

Με τα διορθωτικά μέτρα της η Επιτροπή ασκεί πίεση στα κράτη μέλη να διευθετήσουν τις αδυναμίες που εμφανίζονται στα οικεία συστήματα διαχείρισης και ελέγχου

Τα προληπτικά μέτρα και οι δημοσιονομικές διορθώσεις συνήθως άπτονται αμφότερα σύνθετων ζητημάτων, των οποίων η επίλυση είναι χρονοβόρα

82

Οι διαδικασίες που ακολουθεί η Επιτροπή σε σχέση με τα προληπτικά μέτρα και τις δημοσιονομικές διορθώσεις πρέπει να είναι όσο το δυνατόν συντομότερες και να λαμβάνουν παράλληλα υπόψη τη σύνθετη φύση των σχετικών ζητημάτων. Στο πλαίσιο αυτό, αναλύσαμε 72 περιπτώσεις από το δείγμα μας, προκειμένου να προσδιορίσουμε τη συνολική διάρκεια της διαδικασίας αλλά και τη διάρκεια της κάθε επιμέρους φάσης.

83

Οι διαδικασίες της Επιτροπής δεν διαρκούν όσο διαρκεί το πάγωμα των πληρωμών (βλέπε σημείο 93). Η διαδικασία της Επιτροπής άρχεται με την εμφάνιση του γενεσιουργού γεγονότος και ολοκληρώνεται είτε με την άρση του προληπτικού μέτρου είτε με την εκτέλεση της δημοσιονομικής διόρθωσης. Ως εκ τούτου, διαρκεί περισσότερο από το πάγωμα των πληρωμών, το οποίο άρχεται με το πρώτο προληπτικό μέτρο που εφαρμόζεται και ολοκληρώνεται με την άρση του τελευταίου προληπτικού μέτρου (βλέπε παράρτημα I).

Την περίοδο 2007-2013, οι διαδικασίες που κατέληξαν στην επιβολή δημοσιονομικών διορθώσεων διήρκεσαν έως και 21 μήνες

84

Στο γράφημα 10 παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της ανάλυσης στην οποία υποβάλαμε τις περιπτώσεις του δείγματός μας, βάσει του χρόνου που χρειάστηκε για την εφαρμογή των διαδικασιών με αντικείμενο προληπτικά μέτρα και δημοσιονομικές διορθώσεις. Η μέση διάρκεια των διαδικασιών, από το γενεσιουργό γεγονός έως την άρση του προληπτικού μέτρου ή την εκτέλεση της δημοσιονομικής διόρθωσης κυμαινόταν μεταξύ 10 και 21 μηνών. Η πλέον χρονοβόρα διαδικασία ήταν αυτή που περιελάμβανε τόσο προληπτικά μέτρα όσο και δημοσιονομικές διορθώσεις, ενώ η επιβολή μόνον προληπτικών μέτρων ήταν η συντομότερη.

Οι διαδικασίες που κατέληξαν στην επιβολή προληπτικών μέτρων κινήθηκαν ως επί το πλείστον κατόπιν ελέγχου που διενήργησαν τα ίδια τα κράτη μέλη και η διάρκειά τους ήταν η μισή

85

Σύμφωνα με την Επιτροπή, στα δύο τρίτα των προληπτικών μέτρων που επιβλήθηκαν, το γενεσιουργό γεγονός ήταν αποτελέσματα προερχόμενα από τους εθνικούς ελέγχους³³. Αυτό ισχύει επίσης για 12 από τις 16 περιπτώσεις του δείγματός μας. Οι εν λόγω διαδικασίες διήρκεσαν πολύ λιγότερο, καθώς δεν χρειάζεται να δαπανάται χρόνος για τη θεμελίωση των προβλημάτων αλλά μάλλον για την εξεύρεση λύσεων.

86

Οι υπόλοιπες δημοσιονομικές διορθώσεις ενεργοποιήθηκαν στην πλειονότητά τους κατόπιν ελέγχων της Επιτροπής. Στο δείγμα μας, σε 17 από τις 28 περιπτώσεις που αφορούσαν μόνο δημοσιονομικές διορθώσεις και σε 13 από τις 28 περιπτώσεις που αφορούσαν τόσο προληπτικά μέτρα όσο και δημοσιονομικές διορθώσεις, το γενεσιουργό γεγονός ήταν έλεγχος της Επιτροπής. Οι περιπτώσεις αυτές χρειάζονται πολύ περισσότερο χρόνο για να επιλυθούν, ιδίως εάν η Επιτροπή επιβάλλει δημοσιονομικές διορθώσεις. Ένας από τους λόγους του χρονοβόρου των διαδικασιών σε περίπτωση δημοσιονομικών διορθώσεων είναι το γεγονός ότι αυτές συνήθως αφορούν σύνθετα προβλήματα και ότι τα κράτη μέλη αμφισβητούν σχεδόν πάντα, στην αρχή, τις διαπιστώσεις της Επιτροπής. Προκειμένου να στοιχειοθετηθεί σφάλμα, τα ζητήματα που διαπιστώνονται πρέπει να εξετάζονται στο πλαίσιο μιας διαδικασίας επιβεβαίωσης των γεγονότων μεταξύ του κράτους μέλους και της Επιτροπής, για την οποία χρειάζεται χρόνος.

87

Ο κανονισμός ορίζει τις προθεσμίες εντός των οποίων τα κράτη μέλη οφείλουν να απαντούν στα αιτήματα παροχής πληροφοριών που τους απευθύνει η Επιτροπή. Εντούτοις, στο 34 % των περιπτώσεων του δείγματός μας, η Επιτροπή δεν αποδέχθηκε την πρώτη απάντηση που της διαβίβασε το κράτος μέλος και στην οποία αναλύονταν λεπτομερώς οι ενέργειες στις οποίες αυτό είχε προβεί προκειμένου να επιλύσει τις αδυναμίες, επειδή η απάντηση αυτή δεν παρείχε στην Επιτροπή επαρκή από άποψη έκτασης και ποιότητας στοιχεία. Αυτό σημαίνει ότι, στις εν λόγω περιπτώσεις, ήταν τέτοια η φύση της απάντησης του κράτους μέλους που οι σχετικές διαδικασίες έπρεπε να επαναληφθούν.

88

Εξετάσαμε επίσης κατά πόσον το χρονοβόρο της διαδικασίας θα μπορούσε επίσης να αποδοθεί στο γεγονός ότι η Επιτροπή δεν διατυπώνει τις απαιτήσεις της με επαρκή ακρίβεια. Ωστόσο, από την ανάλυσή μας προκύπτει ότι, σε εννέα από τις δέκα περιπτώσεις, τα αιτήματα της Επιτροπής ήταν αρκετά ακριβή προκειμένου το κράτος μέλος να αναλάβει τις απαιτούμενες δράσεις.

89

Πέραν τούτου, κατά τον σχεδιασμό των δημοσιονομικών διορθώσεων, απαιτείται χρόνος για να καθοριστεί το κατάλληλο επίπεδο διόρθωσης, η οποία δρομολογείται αφού το οικείο κράτος μέλος αναγνωρίσει το σφάλμα. Σε πολλές περιπτώσεις, η Επιτροπή συμφωνεί με το κράτος μέλος ότι πρέπει να διενεργηθούν επιπλέον έλεγχοι προκειμένου να στοιχειοθετηθεί η σοβαρότητα των σφαλμάτων και να προσδιοριστεί η προσήκουσα διόρθωση.

Οι διακοπές και αναστολές πληρωμών εκθέτουν τα κράτη μέλη σε σημαντικό χρηματοοικονομικό κίνδυνο

90

Τα μέτρα της Επιτροπής πρέπει να βελτιώνουν την αποτελεσματικότατα του συστήματος διαχείρισης και ελέγχου ενός ΕΠ, από την άποψη της πρόληψης, του εντοπισμού και της διόρθωσης σφαλμάτων. Συχνά, οι βελτιώσεις αυτές επισπεύδονται σημαντικά, όταν η τυχόν μη άμεση αντίδραση συνεπάγεται οικονομικό κόστος. Ως εκ τούτου, αξιολογήσαμε τον αντίκτυπο των προληπτικών μέτρων τόσο σε επίπεδο κράτους μέλους όσο και σε επίπεδο Επιτροπής.

Για πολλά προγράμματα οι πληρωμές διεκόπησαν ή ανεστάλησαν για διαστήματα που κυμαίνονταν από τρεις έως εννέα μήνες

91

Μέχρι το τέλος του 2015, το συνολικό ύψος των πληρωμών που διέκοψε η Επιτροπή αντιστοιχούσε στο 10 % του συνόλου των πληρωμών που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο των ΕΤΠΑ/ΤΣ και ΕΚΤ³⁴. Αποφάσεις περί αναστολής εκδόθηκαν για το 15 % του συνόλου των προγραμμάτων. Επιπλέον, για την περίοδο 2007-2013, οι πληρωμές σε προγράμματα ή σε τμήματα προγραμμάτων διεκόπησαν ή ανεστάλησαν για τουλάχιστον οκτώ μήνες κατά μέσο όρο. Μόνο σε πέντε κράτη μέλη (Κροατία, Κύπρο, Δανία, Φινλανδία και Ιρλανδία) δεν διεκόπη ή δεν ανεστάλη πληρωμή για κανένα ΕΠ.

92

Στη συντριπτική πλειονότητα των κρατών μελών, ο μέσος χρόνος της αναβολής της πληρωμής από την Επιτροπή, στο πλαίσιο διακοπής ή/και αναστολής, για τουλάχιστον ένα από τα προγράμματά τους κυμαινόταν από τρεις έως εννέα μήνες. Για το πάγωμα των πληρωμών, η συνολική διάμεση τιμή υπολογίζεται στις 146 ημέρες. Ωστόσο, στην Ιταλία και την Ισπανία, η μέση διάρκεια ήταν σχεδόν ένα έτος (βλέπε πίνακα 3).

Πίνακας 3

Μέση διάρκεια του παγώματος των πληρωμών σε ΕΠ ανά κράτος μέλος κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013

	<3 μήνες	3-6 μήνες	6-9 μήνες	> 9 μήνες
Κράτη μέλη	Εσθονία Ελλάδα Λιθουανία Πολωνία Σουηδία	Γαλλία Λετονία Λουξεμβούργο Μάλτα Κάτω Χώρες Πορτογαλία Ρουμανία Σλοβενία Ηνωμένο Βασίλειο Διασυνοριακή συνεργασία	Βέλγιο Βουλγαρία Τσεχική Δημοκρατία Γερμανία Ουγγαρία Αυστρία Σλοβακία	Ισπανία Iταλία
ΣΥΝΟΛΟ	5	10	7	2

Σημείωση: Στον πίνακα εμφαίνεται η μέση διάρκεια του παγώματος των πληρωμών ανά ΕΠ σε κάθε κράτος μέλος. Αυτό δεν σημαίνει ότι πάγωσαν όλα τα ΕΠ ενός συγκεκριμένου κράτους μέλους, ούτε ότι όλες οι πληρωμές πάγωσαν ταυτόχρονα.

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο βάσει στοιχείων που παρείχε η Επιτροπή.

Τα προληπτικά μέτρα παρέχουν επίσης στα κράτη μέλη κίνητρο προκειμένου να βελτιώσουν τα συστήματά τους

93

Αν υποτεθεί ότι ο ρυθμός πληρωμών ήταν ομοιόμορφος και αν ληφθεί υπόψη το σύνολο των δαπανών και στα 28 κράτη μέλη, την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, η Επιτροπή κατέβαλλε καθημερινά και κατά μέσο όρο 110 εκατομμύρια ευρώ από τα ΕΤΠΑ, ΤΣ και ΕΚΤ³⁵. Το ποσό αυτό είναι δηλωτικό του δυνητικού οικονομικού αντικτύπου της καθυστέρησης των πληρωμών από τον προϋπολογισμό της ΕΕ στα κράτη μέλη και ιδίως σε εκείνες τις χώρες που λαμβάνουν το μεγαλύτερο μερίδιο των πόρων που διατίθενται στον τομέα της συνοχής.

94

Όταν διακόπτεται η προθεσμία εκκαθάρισης μιας αίτησης πληρωμής ή όταν αναστέλλονται οι ενδιάμεσες πληρωμές ή τμήμα αυτών, η Επιτροπή δεν αποδίδει τις δαπάνες στα κράτη μέλη, ακόμη και αν αυτά υποβάλουν αίτηση πληρωμής. Κατά το διάστημα αυτό, τα κράτη μέλη οφείλουν να χρηματοδοτούν τα έργα με δικούς τους πόρους, διαφορετικά παύουν οι σχετικές πληρωμές.

95

Αυτό δεν σημαίνει απαραιτήτως για το κράτος μέλος απώλεια των κονδυλίων της ΕΕ, δεδομένου ότι η Επιτροπή θα καταβάλει τις δαπάνες που έχουν συσσωρευτεί κατά τη διάρκεια του παγώματος των πληρωμών, μόλις αρθεί το προληπτικό μέτρο. Ωστόσο, σε περίπτωση που το κράτος μέλος πρέπει να χρηματοδοτήσει έργα από τον κρατικό προϋπολογισμό, υπάρχει το ενδεχόμενο να προκληθούν ζητήματα ταμειακών ροών εξαιτίας του μειωμένου όγκου των εισερχόμενων χρηματοδοτικών πόρων. Η κατάσταση αυτή μπορεί να επιδεινωθεί, εάν ο όγκος των έργων που πρέπει να χρηματοδοτηθούν είναι μεγάλος ή/και εάν οι λόγοι στους οποίους οφείλεται η διακοπή ή η αναστολή είναι σύνθετοι, γεγονός που συνεπάγεται διορθωτικά μέτρα μακράς διάρκειας. Επιπλέον, όσο πλησιάζει το τέλος της περιόδου προγραμματισμού, αυξάνει ο κίνδυνος απώλειας των ποσών που έχουν παγώσει.

96

Η αβεβαιότητα που επικρατεί ως προς τις αιτήσεις πληρωμών μπορεί επίσης να δυσχεράνει την από μέρους της Επιτροπής διαχείριση του προϋπολογισμού. Αφενός, αυτή ενδέχεται να μην είναι σε θέση να χρησιμοποιήσει τις διατεθείσες πιστώσεις πληρωμών. Αφετέρου, σε περίπτωση ταυτόχρονης άρσης περισσότερων διακοπών ή αναστολών πληρωμών, ενδέχεται να προκύψουν προβλήματα με την εκπλήρωση των υποχρεώσεων πληρωμής που τη βαρύνουν, άλλως ειπείν θα είχε πρόβλημα με τις ταμειακές ροές. Επιπλέον, η Επιτροπή ενδέχεται να αντιμετωπίσει δυσκολίες όσον αφορά τον σχεδιασμό των πληρωμών και την κατάρτιση του προϋπολογισμού. Εξετάσαμε αν, χάριν αποφυγής αυτής της αβεβαιότητας, υπάρχει ο κίνδυνος άρσης του παγώματος μιας πληρωμής πριν το τέλος του έτους, προκειμένου να αποφευχθεί τυχόν απώλεια πόρων για το κράτος μέλος. Ωστόσο, αυτό δεν είχε συμβεί σε καμία από τις περιπτώσεις που εξετάστηκαν.

Σταδιακή άρση των μέτρων από την Επιτροπή προκειμένου να διασφαλιστεί η συντομότερη δυνατή απόδοση των δαπανών

97

Το πάγωμα των πληρωμών συνήθως επηρεάζει είτε ολόκληρο το πρόγραμμα είτε μέρος αυτού (π.χ. μία προτεραιότητα ή διάφορα μέτρα). Αυτό μπορεί επίσης να συνεπιφέρει καθυστέρηση πληρωμών στην περίπτωση δαπανών που αφορούν έργα τα οποία ενδεχομένως να μην επηρεάζονται από τα προβλήματα που οδήγησαν στη λήψη των προληπτικών μέτρων, αλλά για τα οποία δεν παρέχεται —εκκρεμούσης της απάντησης του κράτους μέλους— διασφάλιση ως προς τη νομιμότητα και την κανονικότητα των δαπανών.

98

Κατά την εξέταση των φακέλων εντοπίσαμε αρκετές περιπτώσεις κατά τις οποίες η Επιτροπή, βασιζόμενη σε πληροφορίες που της παρείχαν τα κράτη μέλη προς οριοθέτηση των προβλημάτων τους, εφάρμοσε μια αναλογική προσέγγιση και ήρε σταδιακά τα προληπτικά μέτρα, ούτως ώστε να μπορεί να επανεκκινήσει το συντομότερο δυνατό η απόδοση δαπανών από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για το μέρος εκείνο του προγράμματος που δεν επηρεάζεται από τις αδυναμίες που οδήγησαν στην επιβολή της διακοπής ή της αναστολής (πλαίσιο 3). Κατά τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού 2014-2020, η Επιτροπή οφείλει να τηρήσει την αναλογική αυτή προσέγγιση³⁶.

Η Επιτροπή αντιμετώπισε δυσκολίες τόσο στην παρακολούθηση της εφαρμογής των δημοσιονομικών διορθώσεων από τα κράτη μέλη όσο και στην αξιολόγηση των μακροπρόθεσμων αποτελεσμάτων των διορθωτικών μέτρων της

Με τις πληροφορίες που παρείχαν τα κράτη μέλη σχετικά με την εκτέλεση των δημοσιονομικών διορθώσεων κατά την περίοδο 2007-2013 δεν ήταν δυνατόν να υπάρξει σωστή παρακολούθηση

Η Επιτροπή πρέπει να διασφαλίζει ότι, σε κάθε περίπτωση, τα κράτη μέλη εκτελούν στο ακέραιο τις δημοσιονομικές διορθώσεις που τους επιβάλλονται

99

Όσον αφορά την περίοδο 2007-2013, η Επιτροπή, προκειμένου να εξακριβώσει αν το κράτος μέλος αφαίρεσε το συμφωνηθέν ποσό δημοσιονομικής διόρθωσης από την αίτηση πληρωμής του και έτσι να μπορέσει να εγκρίνει την επόμενη ενδιάμεση πληρωμή, βασίζεται σε πιστοποιητικά ή επιστολές που διαβιβάζουν οι αρχές πιστοποίησης. Η μορφή και το περιεχόμενο αυτών των εγγράφων δεν καθορίζονται από κανόνες ή κατευθυντήριες οδηγίες, απλώς αυτά περιλαμβάνουν τις πληροφορίες που θεωρούνται απαραίτητες από την εκάστοτε αρμόδια αρχή πιστοποίησης. Σε ορισμένες από τις περιπτώσεις που εξετάστηκαν, οι πληροφορίες που έλαβε η Επιτροπή δεν της αρκούσαν για τον έλεγχο της εκτέλεσης των δημοσιονομικών διορθώσεων.

100

Επιπροσθέτως, δυνάμει των κανονισμών της περιόδου 2007-2013, οι ελεγκτικές αρχές δεν υποχρεούνται να ελέγχουν το περιεχόμενο αυτών των πιστοποιητικών, ούτε να αξιολογούν κατά πόσον οι επιβληθείσες δημοσιονομικές διορθώσεις αφαιρέθηκαν στο ακέραιο. Έως τώρα, ούτε η Επιτροπή ζητούσε συστηματικά από τις εν λόγω αρχές να πράττουν κάτι τέτοιο. Έτσι, η Επιτροπή δεν λάμβανε καμία επιβεβαίωση από ανεξάρτητη πηγή σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο εκτελούνταν οι δημοσιονομικές διορθώσεις στην εκάστοτε περίπτωση. Αυτό συνέβαινε κυρίως τα πρώτα χρόνια της περιόδου προγραμματισμού.

Η Επιτροπή διαπίστωσε αδυναμίες στην υποβολή στοιχείων από τα κράτη μέλη σχετικά με τις αποσύρσεις και τις ανακτήσεις που αφορούν την περίοδο 2007-2013

101

Την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, τα κράτη μέλη όφειλαν να αποστέλλουν ετησίως δήλωση στην Επιτροπή, στην οποία να αναφέρονται τα ποσά που αποσύρθηκαν, τα ποσά που ανακτήθηκαν, τα ποσά που έπρεπε να ανακτηθούν, καθώς και τα μη ανακτήσιμα ποσά³⁷. Η εν λόγω έκθεση κάλυπτε τις δημοσιονομικές διορθώσεις που επέβαλλε η Επιτροπή, καθώς και εκείνες που είχαν επιβληθεί από τα ίδια τα κράτη μέλη. Το 2010 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ζήτησαν από την Επιτροπή να παράσχει πληροφορίες για τη διορθωτική ικανότητα των κρατών μελών κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013³⁸.

102

Μεταξύ 2011 και 2015, η Επιτροπή διενήργησε 47 ελέγχους σχετικά με ανακτήσεις σε 19 κράτη μέλη και για 113 ΕΠ που επελέγησαν βάσει επικινδυνότητας. Για 72 από τα εν λόγω 113 ΕΠ, η Επιτροπή εντόπισε σημαντικές αδυναμίες.

103

Από την ανάλυση στην οποία υποβάλαμε όλες τις εκθέσεις που αφορούσαν τους συγκεκριμένους ελέγχους διαπιστώσαμε ότι οι αδυναμίες σχετίζονταν ιδίως με:

1. τη διαχείριση των παρατυπιών από τις εθνικές αρχές (60 %): σε αρκετά κράτη μέλη, ο χρόνος που μεσολαβεί μεταξύ του εντοπισμού μιας παρατυπίας και της καταχώρισής της στο σύστημα πληροφοριών διαχείρισης ή/και της καταχώρισης μιας παρατυπίας και της απόφασης απόσυρσης ή ανάκτησης των σχετικών ποσών θεωρήθηκε υπερβολικός,
2. την πληρότητα και την ορθότητα των εκθέσεων του άρθρου 20 που υπέβαλλαν τα κράτη μέλη (40 %): στις περιπτώσεις αυτές, τα κράτη μέλη είτε δεν ανέφεραν όλα τα ποσά των αποσύρσεων, τα ποσά των ανακτήσεων, τα ποσά των οποίων η ανάκτηση εκκρεμούσε ή τα μη ανακτήσιμα ποσά είτε ανέφεραν ποσά τα οποία δεν είχαν ποτέ πιστοποιηθεί και δηλωθεί στην Επιτροπή ή τα οποία δεν αφορούσαν παρατυπίες αλλά διοικητικά σφάλματα / λάθη εκ παραδρομής ή έργα που δεν αποτελούσαν πλέον (ή δεν είχαν ποτέ αποτελέσει) τμήμα του ΕΠ, και
3. ανεπαρκείς διαδικασίες ανάκτησης (15 %): υπήρξαν περιπτώσεις κατά τις οποίες είτε τα παράτυπα ποσά δεν ανακτήθηκαν από τους δικαιούχους είτε η αρχή πιστοποίησης δεν άσκησε την κατάλληλη παρακολούθηση των μέτρων ανάκτησης που έλαβε η διαχειριστική αρχή.

104

Επισημαίνουμε ότι η ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής και Πολιτικής Αστικής Ανάπτυξης και η ΓΔ Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης εφαρμόζουν παρόμοιες μεθοδολογίες για την καταγραφή των αναξιόπιστων δεδομένων που υποβάλλουν τα κράτη μέλη σχετικά με τις δημοσιονομικές διορθώσεις. Συνολικά, για το 2015, η Επιτροπή εκτιμά ότι περίπου το 9 % των ποσών που αναφέρθηκαν για τα ΕΤΠΑ/ΤΣ και το 4 % των ποσών που αναφέρθηκαν για το ΕΚΤ δεν είναι αξιόπιστα.

105

Συνολικά, από τους ελέγχους της Επιτροπής προκύπτει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να βελτιώσουν σημαντικά τη διαδικασία υποβολής στοιχείων όσον αφορά τα ποσά που αποσύρθηκαν, τα ποσά που ανακτήθηκαν, τα ποσά που πρέπει να ανακτηθούν, καθώς και τα μη ανακτήσιμα ποσά κατά τη διάρκεια της περιόδου 2007-2013. Από τις εργασίες μας προκύπτει επίσης ότι οι περί δημοσιονομικών διορθώσεων εκθέσεις των κρατών μελών δεν είναι αρκούντως αξιόπιστες³⁹. Εντούτοις, ο κίνδυνος αυτός προβλέπεται να περιοριστεί την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020 (βλέπε σημεία 124 έως 126).

Συγκεχυμένα τα στοιχεία που αποδεικνύουν τον μακροπρόθεσμο αντίκτυπο των προληπτικών μέτρων και των δημοσιονομικών διορθώσεων στο επίπεδο σφάλματος σε ένα πρόγραμμα της περιόδου 2007-2013

106

Τα ποσοστά σφάλματος που ανέφεραν οι ελεγκτικές αρχές στα κράτη μέλη για κάθε ΕΠ (ή ομάδα ΕΠ) και επικυρώνονταν κάθε χρόνο από την Επιτροπή, μπορούν να θεωρηθούν δείκτης της αποτελεσματικότητας των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου των κρατών μελών όσον αφορά την πρόληψη και τον εντοπισμό σφαλμάτων. Εάν τα συστήματα αυτά λειτουργούν αποτελεσματικά, το επίπεδο παράτυπων δαπανών θα είναι κατώτερο του ορίου σημαντικότητας. Τα συγκεκριμένα επικυρωμένα ποσοστά σφάλματος αναφέρονται στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων των γενικών διευθύνσεων και αποτελούν βασικό στοιχείο της αξιολόγησης των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου από την Επιτροπή.

107

Εφόσον τα προληπτικά μέτρα και οι δημοσιονομικές διορθώσεις της Επιτροπής είναι αποτελεσματικά, τα επικυρωμένα ποσοστά σφάλματος ενός ΕΠ (ή ομάδας ΕΠ) θα έπρεπε κατά κανόνα να μειώνονται μακροπρόθεσμα, κατόπιν των μέτρων που λαμβάνει η Επιτροπή.

108

Επομένως, όσον αφορά τα 20 ΕΠ που επελέγησαν, εξετάσαμε τη σχέση μεταξύ της εξέλιξης των επικυρωμένων ποσοστών σφάλματος, αφενός, και των προληπτικών μέτρων και των επιβεβαιωθεισών δημοσιονομικών διορθώσεων που επέβαλε η Επιτροπή, αφετέρου (βλέπε πίνακα 4).

109

Από την ανάλυσή μας προέκυψε ότι ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπος των προληπτικών μέτρων και των δημοσιονομικών διορθώσεων στα ποσοστά σφάλματος ενός ΕΠ (ή ομάδας ΕΠ) δεν είναι σαφής. Βάσει της ανάλυσής μας, ομαδοποιήσαμε τα ΕΠ που εξετάσαμε σε τρεις κατηγορίες:

1. για το ένα τρίτο περίπου των προγραμμάτων, τα ΕΠ (ή ομάδα ΕΠ) είχαν επικυρωμένα ποσοστά σφάλματος χαμηλότερα από το όριο σημαντικότητας του 2 % της Επιτροπής (επτά επί συνόλου 20),
2. για το ένα πέμπτο, το επίπεδο σφάλματος ήταν σημαντικά χαμηλότερο συγκρινόμενο με το διάστημα πριν από την ανάληψη δράσης εκ μέρους της Επιτροπής (τέσσερα επί συνόλου 20) και
3. για σχεδόν το ήμισυ των προγραμμάτων, δεν υπήρχαν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι δράσεις της Επιτροπής επέφεραν μείωση των επικυρωμένων ποσοστών σφάλματος (εννέα επί συνόλου 20).

Πίνακας 4

Αντίκτυπος των μέτρων της Επιτροπής στα ποσοστά σφάλματος των προγραμμάτων τα επόμενα χρόνια

Κατηγορία	Αριθμός ΕΠ
1. Αριθμός ΕΠ που δεν παρουσιάζουν ιδιαίτερο κίνδυνο, επειδή το πλέον πρόσφατο ποσοστό σφάλματος είναι < 2 %	7
2. Το ποσοστό σφάλματος καταδεικνύει σαφή πτωτική τάση μετά τη λήψη προληπτικών μέτρων ή/και την επιβολή δημοσιονομικών διορθώσεων	4
3. Το ποσοστό σφάλματος αυξήθηκε/παρουσίασε διακυμάνσεις παρά τη λήψη προληπτικών μέτρων ή/και την επιβολή δημοσιονομικών διορθώσεων	9
Σύνολο	20

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο βάσει στοιχείων που παρείχε η Επιτροπή.

110

Εντούτοις, κατά την άποψή μας, τα επικυρωμένα ποσοστά σφάλματος δεν αποτελούν αλάνθαστο δείκτη της μακροπρόθεσμης αποτελεσματικότητας των προληπτικών μέτρων και των δημοσιονομικών διορθώσεων της Επιτροπής, κυρίως επειδή αφορούν το σύνολο του ΕΠ (ή της ομάδας ΕΠ). Δεδομένου ότι οι κανόνες υλοποίησης των ΕΠ (π.χ. κανόνες επιλεξιμότητας, κανόνες περί δημόσιων συμβάσεων, κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων) είναι αρκετά πολύπλοκοι, στο πλαίσιο ενός ΕΠ είναι πιθανό να ανακύψουν πολλά και διαφορετικά είδη σφαλμάτων. Επιπλέον, σε ένα ΕΠ τα μέτρα της Επιτροπής συνήθως αφορούν συγκεκριμένες προτεραιότητες ή ενδιάμεσους φορείς, ομάδες έργων ή ορισμένες προσκλήσεις υποβολής προτάσεων. Τέλος, τα μέτρα αποσκοπούν στην αντιμετώπιση συγκεκριμένων ειδών σφαλμάτων (π.χ. συγκεκριμένα περιοριστικά κριτήρια επιλογής ή προβλήματα με τη μέθοδο επιλογής έργων προς συγχρηματοδότηση). Επομένως, σε πολλές περιπτώσεις τα μέτρα της Επιτροπής διορθώνουν/προλαμβάνουν σφάλματα που αφορούν τμήμα ενός ΕΠ και σχετίζονται με συγκεκριμένα είδη σφάλματος.

111

Η Επιτροπή κατέβαλε προσπάθειες προκειμένου να αυξήσει την αποτελεσματικότητα των προληπτικών μέτρων και των δημοσιονομικών διορθώσεων που επέβαλε, επεκτείνοντας τα μέτρα αυτά και σε άλλα προγράμματα στα οποία είχαν διαπιστωθεί παρόμοιες αδυναμίες, με αποτέλεσμα να αυξηθεί ο αντίκτυπός τους (βλέπε πλαίσιο 4).

Από τα στοιχεία που αναφέρει η Επιτροπή σχετικά με τα προληπτικά μέτρα και τις δημοσιονομικές διορθώσεις δεν είναι εύκολο να αποκομισθεί ολοκληρωμένη και αναλυτική εικόνα της κατάστασης

Τα σχετικά με τα προληπτικά μέτρα και τις δημοσιονομικές διορθώσεις στοιχεία παρουσιάζονται σε διάφορες εκθέσεις και έγγραφα

112

Η Επιτροπή πρέπει να αναφέρει στοιχεία σχετικά με τα προληπτικά μέτρα και τις δημοσιονομικές διορθώσεις με ολοκληρωμένο και συνεκτικό τρόπο, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι σχετικές πληροφορίες είναι εύκολες στην πρόσβαση και εύληπτες από τους ενδιαφερομένους. Ως εκ τούτου, στο πλαίσιο αυτό, εξετάσαμε όλες τις δημοσιεύσεις της περιόδου προγραμματισμού 2007-2013 που περιείχαν πληροφορίες για μέτρα προστασίας του προϋπολογισμού της ΕΕ.

113

Σε αρκετές δημοσιεύσεις της, η Επιτροπή ανέφερε στοιχεία σχετικά με τα μέτρα που λάμβανε για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ. Οι βασικές δημοσιεύσεις ήταν οι ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων των επιχειρησιακών γενικών διευθύνσεων, οι ενοποιημένοι ετήσιοι λογαριασμοί της ΕΕ και η ετήσια «Ανακοίνωση για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ». Οι εν λόγω δημοσιεύσεις συμπληρώνονταν από τις τριμηνιαίες εκθέσεις για τις δημοσιονομικές διορθώσεις και την ετήσια έκθεση διαχείρισης και επιδόσεων (η οποία έως το 2014 έφερε τον τίτλο «Ετήσια συγκεφαλαιωτική έκθεση των επιτευγμάτων της Επιτροπής όσον αφορά τη διαχείριση») (βλέπε πίνακα 5).

Πίνακας 5

Δημοσιεύσεις της Επιτροπής σχετικά με τα προληπτικά μέτρα και τις δημοσιονομικές διορθώσεις

Τίτλος	Σε ποιους απευθύνονται	Προθεσμία υποβολής	Πεδίο αναφοράς	Περιεχόμενο	Δημοσιεύονται από το
Ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων	Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Συμβούλιο	31Η Μαρτίου1	συγκεκριμένος τομέας πολιτικής	Στην ετήσια έκθεση δραστηριοτήτων αναφέρονται λεπτομερώς τα επιτεύγματα, καθώς και οι πρωτοβουλίες που ελήφθησαν κατά τη διάρκεια του έτους και τα οποία προβλέπονται στο σχέδιο διαχείρισης, καθώς και οι χρησιμοποιηθέντες πόροι. Περιέχονται επίσης λεπτομερείς πληροφορίες στο επίπεδο του κράτους μέλους σχετικά με τις δραστηριότητες ελέγχου της Επιτροπής και τα συναφή προληπτικά μέτρα και τις δημοσιονομικές διορθώσεις.	2007
Ετήσιοι λογαριασμοί	Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Συμβούλιο και Ελεγκτικό Συνέδριο	31η Ιουλίου	σύνολο του προϋπολογισμού	Οι ετήσιοι λογαριασμοί της ΕΕ συνίστανται στις οικονομικές καταστάσεις (και τις σημειώσεις τους), και στις ενοποιημένες καταστάσεις σχετικά με την εκτέλεση του προϋπολογισμού. Περιλαμβάνουν συγκεντρωτικές πληροφορίες σχετικά με τις δημοσιονομικές διορθώσεις ανά ταμείο. Όσον αφορά τα προληπτικά μέτρα έως και το 2012, οι πληροφορίες παρέχονταν ανά κράτος μέλος, ωστόσο από το 2013 και εξής δημοσιεύονται μόνο συγκεντρωτικές πληροφορίες ανά ταμείο. Από το 2015 και εξής, οι πληροφορίες σχετικά με τα προληπτικά μέτρα δεν αναφέρονται πλέον στους ετήσιους λογαριασμούς αλλά μόνο στην ανακοίνωση.	2007
Ανακοίνωση	Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Συμβούλιο και Ελεγκτικό Συνέδριο	31η Οκτωβρίου2	σύνολο του προϋπολογισμού	Η ανακοίνωση περιγράφει τη λειτουργία των προληπτικών και διορθωτικών μηχανισμών που χρησιμοποιούνται για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ από παράνομες ή παράτυπες δαπάνες, καθώς για την καλύτερη δυνατή εκτίμηση των αριθμητικών στοιχείων που προκύπτουν από τη χρήση τους. Η ανακοίνωση περιέχει συγκεντρωτικές πληροφορίες όσον αφορά τα προληπτικά μέτρα και τόσο συγκεντρωτικές όσο και ανά κράτος μέλος πληροφορίες όσον αφορά τις δημοσιονομικές διορθώσεις.	2012
Τριμηνιαία έκθεση	Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο	τέλος κάθε τριμήνου	συγκεκριμένος τομέας πολιτικής	Οι τριμηνιαίες εκθέσεις παρέχουν τακτικές πληροφορίες σχετικά με τις ανά ταμείο δημοσιονομικές διορθώσεις στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής.	2008
Συγκεφαλαιωτική έκθεση3	Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Συμβούλιο	15η Ιουνίου	σύνολο του προϋπολογισμού	Οι συγκεφαλαιωτικές εκθέσεις αναφέρουν λεπτομερώς τα επιτεύγματα της διαχείρισης του προηγούμενου έτους, βάσει των ετήσιων εκθέσεων δραστηριοτήτων που υποβάλλονται από τους διάφορους γενικούς διευθυντές.	2007

1 Από το οικονομικό έτος 2015, οι ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων υποβάλλονται έως τις 30 Απριλίου.

2 Από το οικονομικό έτος 2015, το έγγραφο της ανακοίνωσης υποβάλλεται ως τμήμα της επονομαζόμενης «ενοποιημένης δέσμης δημοσιονομικών εκθέσεων» μαζί με τους ενοποιημένους ετήσιους λογαριασμούς, έως την 31η Ιουλίου.

3 Από το οικονομικό έτος 2015, η συγκεφαλαιωτική έκθεση αποτελεί τμήμα της ετήσιας έκθεσης διαχείρισης και επιδόσεων.

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

114

Με εξαίρεση τις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων, όλες οι εκθέσεις καταρτίστηκαν από τη ΓΔ Προϋπολογισμού της Επιτροπής, βάσει πληροφοριών που της παρείχαν η ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής και Αστικής Ανάπτυξης και η ΓΔ Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης, σύμφωνα με τις συγκεκριμένες οδηγίες ή κατευθύνσεις (για τις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων των γενικών διευθύνσεων) της ΓΔ Προϋπολογισμού.

Μέχρι σήμερα, σε καμία από τις εκθέσεις της Επιτροπής δεν περιλαμβάνεται αναλυτική επισκόπηση των προληπτικών μέτρων και των δημοσιονομικών διορθώσεων για την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013

115

Οι δαπάνες στον τομέα της συνοχής βασίζονται σε πολυετή προγραμματισμό. Ως εκ τούτου, θεωρούμε ότι η Επιτροπή πρέπει να υποβάλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ενοποιημένη έκθεση που να περιλαμβάνει βασικά στοιχεία σχετικά με τα προληπτικά μέτρα και τις δημοσιονομικές διορθώσεις που αφορούν την περίοδο προγραμματισμού μέχρι τούδε⁴⁰.

116

Εντούτοις, από την ανάλυση των σχετικών εκθέσεων που απαριθμούνται στον πίνακα 5, καθίσταται σαφές ότι, σωρευτικά, παρουσιάζουν προληπτικά μέτρα και δημοσιονομικές διορθώσεις περισσότερων ετών. Δεν υπήρχε, ωστόσο, πρόβλεψη για την κατάρτιση ειδικής έκθεσης, η οποία να περιλαμβάνει αναλυτική επισκόπηση της περιόδου προγραμματισμού στο σύνολό της.

117

Όσον αφορά την περίοδο 2000-2006, επισημαίνουμε ότι η Επιτροπή δημοσίευσε, το 2013, ειδική έκθεση σχετικά με τις δημοσιονομικές διορθώσεις και την πορεία της διαδικασίας κλεισίματος των προγραμμάτων του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ, καθώς και των έργων στο πλαίσιο του ΤΣ. Μέχρι σήμερα, δεν προβλέπεται η κατάρτιση τέτοιου είδους έκθεσης για την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013.

Στις εκθέσεις της Επιτροπής δεν παρετίθεντο αρκετές συγκρίσεις μεταξύ των κρατών μελών ούτε παραδείγματα «ορθής πρακτικής» σχετικά με τρόπους πρόληψης, εντοπισμού ή διόρθωσης επαναλαμβανόμενων προβλημάτων

118

Οι εκθέσεις της Επιτροπής πρέπει να παρέχουν συναφή με το αντικείμενο στοιχεία, με τα οποία να διευκολύνεται περαιτέρω η κατανόηση της κατάστασης όσον αφορά τα προληπτικά μέτρα και τις δημοσιονομικές διορθώσεις, κατά τρόπον ώστε να μπορεί να λαμβάνεται η ενδεδειγμένη δράση για τη βελτίωση των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου. Κατά συνέπεια, ζητήσαμε από μέλη της Επιτροπής Ελέγχου του Προϋπολογισμού και μέλη της Επιτροπής Περιφερειακής Ανάπτυξης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, καθώς και από εκπροσώπους των κρατών μελών στην Ομάδα Διαρθρωτικών Δράσεων του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να μας δώσουν τη γνώμη τους σχετικά με τη χρησιμότητα των διαθέσιμων εκθέσεων.

119

Οι περισσότεροι από τους ερωτηθέντες θεωρούσαν ότι οι πληροφορίες που παρείχε η Επιτροπή ήταν ικανοποιητικές ή ακόμη και υπερβολικές σε όγκο. Οι ερωτηθέντες που προέρχονταν από τα κράτη μέλη θεωρούσαν ότι οι ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων είναι η πλέον χρήσιμη πηγή πληροφοριών, δεδομένου ότι αυτές περιέχουν πληροφορίες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη σύγκριση των προγραμμάτων τους με εκείνα άλλων κρατών μελών. Τέλος, ελάχιστοι από τους ερωτηθέντες γνώριζαν την ύπαρξη των τριμηνιαίων εκθέσεων.

120

Μολονότι οι περισσότεροι θεωρούσαν ότι η Επιτροπή προβάλλει με σαφήνεια το σύστημα της προστασίας του προϋπολογισμού της ΕΕ και τη δομή των σχετικών μέτρων, το ήμισυ αυτών θα ήθελε να λαμβάνει περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την τελική εφαρμογή των μέτρων και τις πρακτικές συνέπειές τους. Κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεών μας τέθηκαν τα εξής ζητήματα: διευκρινίσεις για επαναλαμβανόμενα προβλήματα που αφορούν τη δήλωση παράτυπων δαπανών, αιτίες των συνηθέστερων ή επαναλαμβανόμενων σφαλμάτων και βέλτιστες πρακτικές για την πρόληψη, τον εντοπισμό ή τη διόρθωσή τους. Τέτοιου είδους πληροφορίες μπορούν να βοηθήσουν τα κράτη μέλη στη βελτίωση των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου τους.

Τα συστήματα πληροφοριών της Επιτροπής δεν παρέχουν ενοποιημένη επισκόπηση των προληπτικών μέτρων και των δημοσιονομικών διορθώσεων

121

Οι γενικές διευθύνσεις της Επιτροπής καταχωρίζουν στο λογιστικό σύστημά τους και σε χωριστά ηλεκτρονικά λογιστικά φύλλα τα στοιχεία που είναι απαραίτητα για την παρακολούθηση και την κατάρτιση εκθέσεων σχετικά με τα προληπτικά μέτρα και τις δημοσιονομικές διορθώσεις.Διαπιστώσαμε ότι τα εν λόγω λογιστικά φύλλα είχαν διάφορες αδυναμίες που δυσχέραιναν την επισκόπηση και τη διενέργεια εις βάθος αναλύσεων:

1. τα διάφορα συστήματα δεν είναι ενοποιημένα και τα στοιχεία πρέπει να καταχωρίζονται με μη αυτόματο τρόπο·
2. δεν γίνεται επισκόπηση μεμονωμένων υποθέσεων με τις οποίες να καλύπτονται όλα τα μέτρα που λαμβάνει η Επιτροπή για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ· αντιθέτως, οι πληροφορίες για τα προληπτικά μέτρα και για τις δημοσιονομικές διορθώσεις φυλάσσονται χωριστά και, δεδομένου ότι δεν υπάρχει σύνδεση μεταξύ των δύο, είναι δύσκολο να ενημερωθεί κανείς για τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσονται οι υποθέσεις, από το γενεσιουργό γεγονός έως την άρση των προληπτικών μέτρων ή την εκτέλεση των δημοσιονομικών διορθώσεων·
3. Τέλος, οι βάσεις δεδομένων δεν περιέχουν πάντοτε τις αναγκαίες πληροφορίες για την πραγματοποίηση συγκριτικής ανάλυσης μεταξύ των υποθέσεων, πράγμα το οποίο θα διευκόλυνε το έργο της επιτροπής για θέματα διακοπών και αναστολών πληρωμών και δημοσιονομικών διορθώσεων που αφορά την εξασφάλιση της κοινής μεταχείρισης παρόμοιων υποθέσεων.

Οι κανονιστικές διατάξεις για την περίοδο 2014-2020 ενίσχυσαν σημαντικά τη θέση της Επιτροπής όσον αφορά την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ από παράτυπες δαπάνες

122

Κατά τη δημιουργία και τον σχεδιασμό του συστήματος προληπτικών μέτρων και δημοσιονομικών διορθώσεων για κάθε νέα περίοδο προγραμματισμού, η Επιτροπή πρέπει να αξιοποιεί τα διδάγματα που αντλήθηκαν και να περιορίζει τις αδυναμίες που εντοπίστηκαν κατά την εφαρμογή των προγραμμάτων σε προηγούμενες περιόδους. Ως εκ τούτου, μελετήσαμε τη σχετική νομοθεσία της ΕΕ και την αντιπαραβάλαμε με τις διαπιστωθείσες αδυναμίες, με σκοπό να αξιολογήσουμε σε ποιον βαθμό υπήρξε βελτίωση την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020.

Η αναφορά στοιχείων σχετικών με τις δημοσιονομικές διορθώσεις έχει ενσωματωθεί στο σύνολο των εγγράφων που υποβάλλονται ετησίως για την παροχή διασφάλισης και εξετάζονται από την αρμόδια ελεγκτική αρχή

123

Όσον αφορά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, η Επιτροπή εντόπισε από μόνη της αδυναμίες στην ορθότητα και την πληρότητα των πληροφοριών που παρέχονται στις εκθέσεις του άρθρου 20, ενώ και το Συνέδριο, κατά τους ελέγχους του, εντόπισε κινδύνους σχετικά με τις αναφερόμενες από τα κράτη μέλη δημοσιονομικές διορθώσεις που χρησιμοποιήθηκαν από την Επιτροπή για τον υπολογισμό του ΣΕΚ (βλέπε σημεία 103 έως 106).

124

Με τους κανονισμούς για την περίοδο 2014-2020 θεσπίστηκε μια ετήσια εξέταση, καθώς και η αποδοχή των λογαριασμών από την Επιτροπή. Κάθε χρόνο, τα κράτη μέλη πρέπει να υποβάλλουν σύνολο στοιχείων για την παροχή διασφάλισης ως τμήμα της ετήσιας διαδικασίας εκκαθάρισης κάθε ΕΠ (ή τμήματος ΕΠ). Το εν λόγω σύνολο στοιχείων αποτελείται από τους ετήσιους λογαριασμούς, περιλαμβανομένων πληροφοριών για τα ποσά που ανακλήθηκαν και ανακτήθηκαν⁴¹, τη διαχειριστική δήλωση και την ετήσια σύνοψη των ελέγχων που διενεργήθηκαν. Οι ελεγκτικές αρχές εκδίδουν ελεγκτική γνώμη και καταρτίζουν ετήσια έκθεση ελέγχου. Τα πρώτα σύνολα στοιχείων υποβλήθηκαν το πρώτο εξάμηνο του 2016.

125

Αντίθετα με τις προηγούμενες περιόδους, απαιτείται πλέον η αναφορά των πληροφοριών για τα ποσά που ανακλήθηκαν και ανακτήθηκαν στους ετήσιους λογαριασμούς, καθώς και η συνεκτίμησή τους κατά τον υπολογισμό του ΣΕΚ από τα κράτη μέλη για το εκάστοτε ΕΠ (ή ομάδα ΕΠ). Η πληρότητα και η αξιοπιστία των εν λόγω πληροφοριών υπόκεινται πλέον σε επαληθεύσεις από τις ελεγκτικές αρχές των κρατών μελών⁴².

126

Βάσει των συγκεκριμένων εγγράφων, η Επιτροπή οφείλει να υποβάλλει σε ετήσια εξέταση το εκάστοτε επιχειρησιακό πρόγραμμα, κατά την οποία καθορίζει το ποσό των επιλέξιμων δαπανών για το εν λόγω έτος. Από την πλευρά τους, τα κράτη μέλη οφείλουν να διορθώσουν όλες τις παρατυπίες πριν από την ετήσια διαδικασία εκκαθάρισης (ήτοι να αποσύρουν ή να ανακτήσουν τις παράτυπες δαπάνες και να τις αντικαταστήσουν με νέες). Εάν δεν τηρούνται τα ανωτέρω, η Επιτροπή δύναται να κινήσει διαδικασία δημοσιονομικής διόρθωσης.

Οι νομικές διατάξεις που θεσπίστηκαν για την περίοδο 2014-2020 απονέμουν περισσότερες εξουσίες στην Επιτροπή για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ

10 % παρακράτηση σε όλες τις ενδιάμεσες πληρωμές κατά την περίοδο 2014-2020

127

Το νομοθετικό πλαίσιο της περιόδου 2014-2020 προβλέπει την παρακράτηση ενός 10 % στο πλαίσιο των ενδιάμεσων πληρωμών⁴³. Αυτό σημαίνει ότι κατά τη διάρκεια του λογιστικού έτους, η Επιτροπή καταβάλλει μόνο το 90 % των δηλωθεισών ενδιάμεσων δαπανών. Το υπόλοιπο 10 % εκκαθαρίζεται μετά την υποβολή και αποδοχή του συνόλου των στοιχείων που υποβάλλονται για την παροχή διασφάλισης. Αυτή η παρακράτηση του 10 % από την Επιτροπή μπορεί να χαρακτηριστεί ως αίρεση και αποτελεί γενικό προληπτικό μέτρο. Το σχετικό ποσό μπορεί να καταβληθεί στο κράτος μέλος, εφόσον δεν διαπιστωθεί κατά την ετήσια εκκαθάριση οποιαδήποτε παρατυπία.

128

Δεδομένων των επιπέδων σφάλματος που παρατηρήθηκαν κατά την περίοδο 2007-2013, θεωρούμε ότι με το συγκεκριμένο μέτρο παρέχεται η δυνατότητα καλύτερης προστασίας του προϋπολογισμού της ΕΕ, επειδή αυτό εξασφαλίζει στην Επιτροπή επαρκές απόθεμα ώστε να αναλάβει διορθωτική δράση ακόμη και στην περίπτωση που ένα κράτος μέλος δεν καταφέρει να εκτελέσει ούτε μία δημοσιονομική διόρθωση.

Είναι δυνατή η επιβολή καθαρών δημοσιονομικών διορθώσεων κάθε χρόνο, εάν εντοπίζονται σοβαρές αδυναμίες που δεν έχει επισημάνει το κράτος μέλος

129

Όσον αφορά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, η εφαρμογή καθαρής δημοσιονομικής διόρθωσης εξαρτάτο από το κατά πόσον το κράτος μέλος είχε αποδεχθεί ή όχι την παρατήρηση (δηλαδή το σφάλμα) και από το αν είχε επιβεβαιώσει τον σχετικό αντίκτυπο (δηλαδή αν είχε εφαρμόσει το ποσό της δημοσιονομικής διόρθωσης)⁴⁴. Εάν τα ανωτέρω δεν ίσχυαν, η Επιτροπή έπρεπε να εγκρίνει απόφαση δημοσιονομικής διόρθωσης. Μόνον η απόφαση της Επιτροπής είχε άμεση καθαρή συνέπεια (βλέπε σημείο 19).

130

Η ρύθμιση αυτή αντικαταστάθηκε από ένα σύστημα αυτόματης διόρθωσης, στο πλαίσιο του οποίου το κράτος μέλος πρέπει να εφαρμόζει προκαταβολικά τη δημοσιονομική διόρθωση. Κατά την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, όταν διαπιστώνονται σοβαρές αδυναμίες του συστήματος, που δεν έχουν προηγουμένως εντοπιστεί από το κράτος μέλος στο πλαίσιο των επαληθεύσεων ή των ελέγχων του πριν από την ετήσια αποδοχή των λογαριασμών (είτε από την Επιτροπή είτε στο πλαίσιο ελέγχων του Συνεδρίου), η Επιτροπή επιβάλλει καθαρή δημοσιονομική διόρθωση, η οποία καταλήγει σε απώλεια πόρων για το κράτος μέλος⁴⁵.

131

Σκοπός του συγκεκριμένου συστήματος είναι να παράσχει περαιτέρω κίνητρα στα κράτη μέλη, και ιδίως στις ελεγκτικές αρχές τους, προκειμένου να διασφαλίζουν ότι τα κονδύλια της ΕΕ δαπανώνται κατά τρόπο νόμιμο και κανονικό και ότι, σε εθνικό επίπεδο, εφαρμόζονται όλες οι δημοσιονομικές διορθώσεις που είναι αναγκαίες για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ από παράτυπες δαπάνες. Την εν λόγω ευθύνη φέρουν πρωτίστως οι διαχειριστικές αρχές. Βέβαια, οι ελεγκτικές αρχές είναι αυτές που λειτουργούν ως η τελευταία γραμμή άμυνας για την αποφυγή της απώλειας μέρους των εθνικών κονδυλίων ήδη από το στάδιο της υλοποίησης του προγράμματος. Επιπλέον, οι δημοσιονομικές διορθώσεις θα εφαρμόζονται σε ετήσια βάση και θα συνδέονται σαφώς με την εκταμίευση της επόμενης ενδιάμεσης πληρωμής. Στο παράρτημα V παρουσιάζεται σύγκριση μεταξύ των ρυθμίσεων που ίσχυαν την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 και των αντίστοιχων για την περίοδο 2014-2020.

132

Διαπιστώσαμε επίσης ότι, κατά την περίοδο 2007-2013, το διάστημα που μεσολαβούσε έως ότου να διεκπεραιωθούν οι διαδικασίες που κατέληγαν στην επιβολή δημοσιονομικών διορθώσεων ήταν μεγάλο (βλέπε σημείο 87). Παρόμοια ζητήματα είχαν εντοπιστεί και για την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006 σε προηγούμενη ειδική έκθεση του Συνεδρίου⁴⁶.

133

Θεωρούμε ότι η διάρκεια των διαδικασιών αυτών θα συντμηθεί σημαντικά λόγω της απαίτησης για κλείσιμο των λογαριασμών και υποβολή του συνόλου των στοιχείων για την παροχή διασφάλισης εντός της ταχθείσας προθεσμίας (έως τις 15 Φεβρουαρίου του επόμενου έτους). Αυτό θα αποτελεί κίνητρο για τα κράτη μέλη προκειμένου να διευθετούν ταχύτερα τα προβλήματα, ώστε να μπορούν να περιλαμβάνουν τις σχετικές δαπάνες στους λογαριασμούς, και πιθανώς να συμβάλει στη σημαντική επίσπευση της διαδικασίας σε σύγκριση με την περίοδο 2007-2013.

Η επιβολή αναστολής πληρωμών και δημοσιονομικών διορθώσεων κατά το κλείσιμο είναι δυνατή και σε περιπτώσεις μη επίτευξης των στόχων επιδόσεων

134

Κατά την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, θα είναι επίσης δυνατό να κινούνται διαδικασίες αναστολής και να επιβάλλονται δημοσιονομικές διορθώσεις σε περιπτώσεις που δεν επιτυγχάνονται οι δείκτες επιδόσεων. Βέβαια, οι ανεπαρκείς επιδόσεις θα πρέπει να οφείλονται σε σαφώς προσδιορισμένες αδυναμίες υλοποίησης, ενώ η Επιτροπή οφείλει να γνωστοποιεί τις αδυναμίες αυτές στο κράτος μέλος⁴⁷. Εάν το κράτος μέλος δεν λάβει διορθωτικά μέτρα για την αντιμετώπιση των συγκεκριμένων αδυναμιών, η Επιτροπή μπορεί να αναστείλει τις πληρωμές προς αυτό. Στο τέλος της περιόδου προγραμματισμού, εάν το κράτος μέλος δεν έχει ακόμη λάβει διορθωτικά μέτρα για την αντιμετώπιση των αδυναμιών, η Επιτροπή μπορεί να επιβάλει δημοσιονομικές διορθώσεις.

135

Θεωρούμε ότι πρόκειται για ένα πρώτο βήμα για την αναστροφή της κριτικής που διατυπώνει εδώ και καιρό το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, το οποίο επέκρινε την απουσία πρόσφορων νομικών διατάξεων για την επιβολή δημοσιονομικών διορθώσεων σε περιπτώσεις ανεπαρκών επιδόσεων, κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 (βλέπε σημείο 25). Εντούτοις, στο πλαίσιο της περιόδου 2014-2020, εξακολουθούν να μην προβλέπονται πραγματικά οικονομικά κίνητρα ή κυρώσεις σε σχέση με τα αποτελέσματα που επιτυγχάνονται με τη χρηματοδότηση της ΕΕ⁴⁸.

Θεσπίστηκαν μέτρα που συνδέονται με ζητήματα χρηστής οικονομικής διακυβέρνησης, τα οποία, ωστόσο, είναι δύσκολο να εφαρμοστούν στην πράξη

136

Την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, η Επιτροπή μπορεί, εκτός των άλλων, να επιβάλλει αναστολές και για ζητήματα που άπτονται ευρύτερων ζητημάτων χρηστής οικονομικής διακυβέρνησης⁴⁹. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή μπορεί να προτείνει στο Συμβούλιο να προβεί σε αναστολή πληρωμών ή αναλήψεων υποχρεώσεων, εφόσον το κράτος μέλος δεν ανέλαβε κατάλληλη δράση για την τροποποίηση της συμφωνίας εταιρικής σχέσης του⁵⁰ ή εφόσον το κράτος μέλος δεν ανέλαβε αποτελεσματική δράση για τη διόρθωση του υπερβολικού ελλείμματός του.

137

Εντούτοις, σε περιπτώσεις που συνδέονται με την οικονομική διακυβέρνηση, η απόφαση για την αναστολή των πληρωμών δεν εναπόκειται εξ ολοκλήρου στην Επιτροπή. Η Επιτροπή πρέπει να ενημερώνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οσάκις ανακύπτει τέτοια κατάσταση, καθώς και να προβαίνει σε διαρθρωμένο διάλογο με αυτό εάν της ζητηθεί. Εν συνεχεία, η Επιτροπή πρέπει να υποβάλει πρόταση στο Συμβούλιο για την αναστολή της πληρωμής και ακολούθως το Συμβούλιο λαμβάνει την απόφασή του με εκτελεστική πράξη. Όσον αφορά τις αναστολές που συνδέονται με την οικονομική διακυβέρνηση, στον κανονισμό ορίζονται επίσης τα μέγιστα επίπεδα αναστολής, ως ποσοστό των πληρωμών ή των αναλήψεων υποχρεώσεων.

138

Η Επιτροπή εξέτασε για πρώτη φορά το ενδεχόμενο να προτείνει αναστολές πληρωμών σε σχέση με ζητήματα οικονομικής διακυβέρνησης (και ιδίως με το υπερβολικό έλλειμμα) στην περίπτωση της Ισπανίας και της Πορτογαλίας το 2016⁵¹. Τον Νοέμβριο του 2016, η Επιτροπή αποφάσισε να μην προτείνει την αναστολή στις ανωτέρω περιπτώσεις, λαμβάνοντας υπόψη τη δυσχερή οικονομική και δημοσιονομική κατάσταση. Αντ’ αυτού, η Επιτροπή συνέστησε στην Πορτογαλία να διορθώσει το υπερβολικό έλλειμμά της έως το 2016 και στην Ισπανία έως το 2018. Βάσει των ανωτέρω, ενδεχομένως να μην είναι εύκολο να εφαρμοστεί η διάταξη αυτή στην πράξη κατά τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού 2014-2020.

Μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου, λόγω της θέσπισης των κανόνων υπό τη μορφή κανονισμού και όχι καθοδήγησης

139

Κατά την περίοδο 2014-2020, οι κανόνες που ισχύουν για τις δημοσιονομικές διορθώσεις έχουν διαφορετική νομική μορφή (και συνεπακόλουθα αυξημένο νομικό κύρος). Παραδείγματος χάριν:

1. Η μέθοδος καθορισμού των δημοσιονομικών διορθώσεων και τα ενδεικτικά ποσοστά των διορθώσεων που πρέπει να εφαρμόζονται σε περίπτωση σφαλμάτων που ανακύπτουν στο πλαίσιο των δημόσιων συμβάσεων, ορίζονται, από την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006, σε κατευθυντήριες οδηγίες της Επιτροπής⁵². Οι κατευθυντήριες αυτές οδηγίες περιγράφουν τη μέθοδο που χρησιμοποιεί η Επιτροπή σε ανάλογες υποθέσεις, ενώ συνιστάται στα κράτη μέλη η χρήση τους. Η επικαιροποίηση των εν λόγω κανόνων που θα πρέπει να εφαρμόζονται από την Επιτροπή έλαβε χώρα το 2013 με τη μορφή απόφασης της Επιτροπής⁵³.
2. Η μεθοδολογία της Επιτροπής για την εφαρμογή κατ’ αποκοπήν διορθώσεων όσον αφορά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 ορίστηκε σε απόφαση της Επιτροπής του 2011⁵⁴. Παρόμοιοι κανόνες για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020 συμπεριλήφθηκαν σε κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό της Επιτροπής⁵⁵.

140

Με τον τρόπο αυτό ισχυροποιείται η θέση της Επιτροπής ως προς την επιβολή των διατάξεων αυτών και διασφαλίζεται μια συνεκτικότερη προσέγγιση των κρατών μελών κατά την περίοδο 2014-2020. Επίσης, το γεγονός ότι οι ισχύοντες κανόνες θεσπίζονται υπό τη μορφή κανονισμού ή απόφασης της Επιτροπής και δεν διατυπώνονται απλώς υπό τη μορφή κατευθυντήριων οδηγιών περιορίζει τη διακριτική ευχέρεια που διαθέτει η Επιτροπή όταν αποφασίζει το επίπεδο της διόρθωσης, και, επομένως, αυξάνει την ασφάλεια δικαίου για τα κράτη μέλη.

Συμπερασματα και συστασεις

141

Γενικά, έως το τέλος του 2015 (ήτοι πριν από το κλείσιμο της περιόδου προγραμματισμού 2007-2013), η Επιτροπή χρησιμοποίησε αποτελεσματικά τα μέτρα που είχε στη διάθεσή της κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 προκειμένου να προστατεύσει τον προϋπολογισμό της ΕΕ από παράτυπες δαπάνες.

142

Από τον έλεγχό μας προκύπτει ότι οι δημοσιονομικές διορθώσεις για την περίοδο 2000-2006 ανήλθαν σε 8 616 εκατομμύρια ευρώ ή στο 3,8 % του συνολικού προϋπολογισμού των ΕΤΠΑ, ΤΣ και ΕΚΤ. Κατά το κλείσιμο της περιόδου, είχαν επιβληθεί καθαρές δημοσιονομικές διορθώσεις για διάφορα προγράμματα του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ και για έργα του ΤΣ, σε 17 κράτη μέλη όσον αφορά το ΕΤΠΑ, σε 16 κράτη μέλη όσον αφορά το ΕΚΤ και σε έντεκα κράτη μέλη όσον αφορά το ΤΣ. Το συνολικό ποσό των εν λόγω καθαρών διορθώσεων ανερχόταν σε 2 423 εκατομμύρια ευρώ (ή στο 1,1 % του συνολικού προϋπολογισμού). Διαπιστώσαμε επίσης ότι τόσο η εκτίμηση των αδυναμιών από την Επιτροπή όσο και οι δημοσιονομικές διορθώσεις που επιβλήθηκαν συναφώς επικυρώθηκαν κατ’ ουσίαν από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μολονότι αναμένουμε ότι η κατάσταση θα είναι παρόμοια και την περίοδο 2007-2013, ο οριστικός αντίκτυπος των δημοσιονομικών διορθώσεων μπορεί να προσδιοριστεί μόνο κατά το κλείσιμο. Βάσει της εξέτασης που διενεργήσαμε στις πληρωμές κλεισίματος της περιόδου 2000-2006, φρονούμε επιπροσθέτως ότι η Επιτροπή πρέπει να παραμείνει σε συνεχή επαγρύπνηση κατά την εξέταση της δήλωσης κλεισίματος που υποβάλλουν τα κράτη μέλη.

143

Όσον αφορά την περίοδο 2007-2013, η Επιτροπή χρησιμοποίησε την αναστολή πληρωμών σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι στο παρελθόν και οι διακοπές πληρωμών που θεσπίστηκαν κατά την περίοδο αυτή αποδείχθηκαν ένα χρήσιμο πρόσθετο εργαλείο. Επίσης, τα προληπτικά μέτρα εφαρμόστηκαν νωρίτερα σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο. Σε σχετικούς όρους, αναμένουμε την εφαρμογή περισσότερων δημοσιονομικών διορθώσεων κατά την περίοδο 2007-2013 από ό,τι την προηγούμενη περίοδο.

144

Διαπιστώσαμε επίσης ότι η Επιτροπή επέβαλε τα προληπτικά μέτρα και τις δημοσιονομικές διορθώσεις της κατά τρόπο αναλογικό. Σκοπός των εσωτερικών διαδικασιών της Επιτροπής για την περίοδο 2007-2013 ήταν να διασφαλιστεί η εναρμονισμένη διεκπεραίωση των υποθέσεων για όλα τα προγράμματα και τα κράτη μέλη. Στο πλαίσιο της ανάλυσής μας, επιβεβαιώσαμε επίσης ότι τα μέτρα της Επιτροπής για την περίοδο 2007-2013 εστίασαν σε εκείνα τα κράτη μέλη που υλοποιούσαν τα προγράμματα με τη μεγαλύτερη επικινδυνότητα.

145

Μέσω των διορθωτικών μέτρων που επιβάλλει, η Επιτροπή ασκεί πίεση στα κράτη μέλη προκειμένου αυτά να διευθετήσουν τις αδυναμίες που εμφανίζονται στα οικεία συστήματα διαχείρισης και ελέγχου. Ωστόσο, τα προληπτικά μέτρα και οι δημοσιονομικές διορθώσεις άπτονται αμφότερα σύνθετων ζητημάτων, των οποίων η επίλυση είναι χρονοβόρα. Οι επακόλουθες διακοπές και αναστολές πληρωμών εκθέτουν τα κράτη μέλη σε σημαντικό χρηματοοικονομικό κίνδυνο. Ως εκ τούτου, κατά την περίοδο 2007-2013, η Επιτροπή στόχευσε στη σταδιακή άρση των μέτρων ώστε να διασφαλίσει τη συντομότερη δυνατή επανεκκίνηση της απόδοσης δαπανών για το μέρος του προγράμματος που δεν είχε επηρεαστεί από τις αδυναμίες που οδήγησαν στην επιβολή της διακοπής ή της αναστολής.

146

Εντούτοις, διαπιστώσαμε ότι η Επιτροπή αντιμετωπίζει δυσκολίες κατά την παρακολούθηση της εφαρμογής των δημοσιονομικών διορθώσεων. Οι σχετικές με την εκτέλεση πληροφορίες που παρείχαν τα κράτη μέλη την περίοδο 2007-2013 δεν προσφέρονταν ακόμη για μια σωστή παρακολούθηση. Επίσης, εντοπίσαμε συγκεχυμένα στοιχεία όσον αφορά τον μακροπρόθεσμο αντίκτυπο των προληπτικών μέτρων και των δημοσιονομικών διορθώσεων στα επίπεδα σφάλματος των προγραμμάτων της περιόδου 2007-2013.

Σύσταση 1

Η Επιτροπή πρέπει να εφαρμόσει μια αυστηρή προσέγγιση όσον αφορά τις δημοσιονομικές διορθώσεις κατά το κλείσιμο της περιόδου 2007-2013, προκειμένου να διασφαλίσει ότι τα συνολικά ποσά των δαπανών που αποδίδονται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ δεν περιέχουν σημαντικά επίπεδα παράτυπων δαπανών.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: από τον Μάρτιο του 2017 (έναρξη της διαδικασίας κλεισίματος).

147

Από τα στοιχεία που αναφέρει η Επιτροπή σχετικά με τα προληπτικά μέτρα και τις δημοσιονομικές διορθώσεις δεν είναι εύκολο να αποκομισθεί ολοκληρωμένη και συνεκτική εικόνα της κατάστασης. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι τα σχετικά με τα προληπτικά μέτρα και τις δημοσιονομικές διορθώσεις στοιχεία παρουσιάζονται σε διάφορες εκθέσεις και έγγραφα, μία εκ των οποίων δεν ήταν καν γνωστή στους ενδιαφερομένους. Ταυτόχρονα, σε καμία από τις εκθέσεις της Επιτροπής δεν περιλαμβάνεται αναλυτική επισκόπηση των προληπτικών μέτρων και των δημοσιονομικών διορθώσεων για ολόκληρη την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013. Επίσης, όπως διατείνονται εκπρόσωποι του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, οι εκθέσεις της Επιτροπής δεν περιέχουν αρκετές συγκρίσεις μεταξύ κρατών μελών, ούτε παραδείγματα «ορθής πρακτικής» σχετικά με τους τρόπους πρόληψης, εντοπισμού ή διόρθωσης επαναλαμβανόμενων προβλημάτων.

Σύσταση 2

Η Επιτροπή πρέπει να εκδώσει ad hoc έκθεση για τις δημοσιονομικές διορθώσεις και την τρέχουσα κατάσταση του κλεισίματος των προγραμμάτων των ΕΤΠΑ/ΤΣ και ΕΚΤ, παρόμοια με την έκθεση που κατήρτισε το 2013 για την περίοδο 2000-2006. Στην έκθεση αυτή θα πρέπει να αναφέρονται και να συγκρίνονται όλα τα στοιχεία σχετικά με τα προληπτικά και διορθωτικά μέτρα, ανά ταμείο και κράτος μέλος, καθώς και να παρουσιάζονται ο αντίκτυπος των δημοσιονομικών διορθώσεων και το ποσοστό εναπομένοντος κινδύνου.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: το αργότερο έως τα μέσα του 2019.

148

Επισημάναμε αδυναμίες στα συστήματα πληροφοριών που χρησιμοποιεί η Επιτροπή για την παρακολούθηση και την κατάρτιση εκθέσεων σχετικά με τα προληπτικά μέτρα και τις δημοσιονομικές διορθώσεις σε σχέση με τα προγράμματα της περιόδου 2007-2013. Ειδικότερα, τα συστήματα πληροφοριών δεν είναι ενοποιημένα και δεν παρέχουν τη δυνατότητα επισκόπησης μεμονωμένων υποθέσεων που να καλύπτουν όλα τα προληπτικά μέτρα και τις δημοσιονομικές διορθώσεις.

Σύσταση 3

Για την περίοδο 2014-2020, η Επιτροπή πρέπει να θέσει σε εφαρμογή ένα ολοκληρωμένο σύστημα παρακολούθησης, το οποίο θα καλύπτει τόσο τα προληπτικά μέτρα όσο και τις δημοσιονομικές διορθώσεις.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2019.

149

Οι κανονιστικές διατάξεις για την περίοδο 2014-2020 ενίσχυσαν σημαντικά τη θέση της Επιτροπής όσον αφορά την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ από παράτυπες δαπάνες. Αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι τα στοιχεία που υποβάλλουν τα κράτη μέλη σχετικά με τις δημοσιονομικές διορθώσεις έχουν πλέον ενσωματωθεί στο σύνολο των εγγράφων που υποβάλλονται ετησίως για την παροχή διασφάλισης και εξετάζονται από την ελεγκτική αρχή. Επιπλέον, οι νομικές διατάξεις που θεσπίστηκαν για την περίοδο 2014-2020 απονέμουν περισσότερες εξουσίες στην Επιτροπή προκειμένου αυτή να μπορεί να διασφαλίζει ότι δεν γίνεται πλέον απόδοση παράτυπων δαπανών από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Τέλος, τα κράτη μέλη απολαύουν μεγαλύτερης ασφάλειας δικαίου λόγω του ότι οι κανόνες έχουν ισχύ κανονισμού και όχι απλώς τον χαρακτήρα καθοδήγησης.

150

Συνολικά, φρονούμε ότι οι εν λόγω ρυθμίσεις σχετικά με την περίοδο 2014-2020 έχουν συντελέσει σημαντικά στη βελτίωση του σχεδιασμού του συστήματος.

Σύσταση 4

Η Επιτροπή πρέπει να προβεί σε αποτελεσματική χρήση των αισθητά ενισχυμένων διατάξεων της περιόδου 2014-2020 και να επιβάλλει καθαρές δημοσιονομικές διορθώσεις όπου αυτό είναι αναγκαίο, βασιζόμενη στους δικούς της ελέγχους ή/και στους ελέγχους του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: πάραυτα.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα II, του οποίου προεδρεύει η Iliana IVANOVA, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 8ης Μαρτίου 2017.

Γλωσσάριο και συντομογραφίες

Ανάκτηση: Το κράτος μέλος διατηρεί τις δαπάνες στο πρόγραμμα έως την ανάκτηση των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών από τους δικαιούχους και τις αφαιρεί από την επόμενη δήλωση δαπανών μετά την πραγματοποίηση της ανάκτησης. Πρόκειται για έναν από τους τρόπους εκτέλεσης μιας δημοσιονομικής διόρθωσης (βλέπε επίσης απόσυρση).

Ανάληψη υποχρέωσης: Ανάληψη νομικής δέσμευσης για την παροχή χρηματοδότησης υπό ορισμένες προϋποθέσεις. Η ΕΕ αναλαμβάνει την υποχρέωση να αποδώσει το μερίδιο των δαπανών που της αναλογεί για χρηματοδοτηθέν από την ΕΕ έργο, μόλις αυτό ολοκληρωθεί. Οι αναλήψεις υποχρεώσεων του σήμερα είναι οι πληρωμές του αύριο. Οι πληρωμές του σήμερα είναι οι αναλήψεις υποχρεώσεων του χθες.

Αναστολή: Η Επιτροπή μπορεί να αναστείλει ενδιάμεσες πληρωμές εν όλω ή εν μέρει (βλέπε άρθρο 92 του κανονισμού αριθ. 1083/2006), εάν υπάρχουν ενδείξεις σημαντικών ελλείψεων στη λειτουργία του συστήματος διαχείρισης και ελέγχου του κράτους μέλους ή εάν δαπάνη που περιλαμβάνεται σε πιστοποιημένη δήλωση δαπανών και έχει σχέση με παρατυπία δεν έχει διορθωθεί ή εάν κράτος μέλος έχει διαπράξει σοβαρή αθέτηση των υποχρεώσεών του ως προς τη διαχείριση και τον έλεγχο.

Άξονας προτεραιότητας: Μία από τις προτεραιότητες της στρατηγικής στο πλαίσιο επιχειρησιακού προγράμματος, η οποία συνίσταται σε σειρά πράξεων που σχετίζονται μεταξύ τους και έχουν συγκεκριμένους μετρήσιμους στόχους.

Αποδέσμευση: Πράξη με την οποία ακυρώνεται προηγούμενη ανάληψη υποχρέωσης (ή μέρος αυτής).

Απόσυρση: Το κράτος μέλος αποσύρει τις παράτυπες δαπάνες από το πρόγραμμα αμέσως μόλις εντοπιστεί η παρατυπία, αφαιρώντας τις από την επόμενη δήλωση δαπανών· έτσι, αποδεσμεύονται πόροι της ΕΕ και καθίστανται διαθέσιμοι προς χρήση σε άλλες πράξεις. Πρόκειται για έναν από τους τρόπους εκτέλεσης μιας δημοσιονομικής διόρθωσης (βλέπε επίσης ανάκτηση).

Αρχή πιστοποίησης: Οι αρχές πιστοποίησης υποβάλλουν σε πρωτοβάθμιους ελέγχους τις δαπάνες που δηλώνουν οι διαχειριστικές αρχές και πιστοποιούν ότι οι δαπάνες αυτές είναι νόμιμες και κανονικές.

Γενεσιουργό γεγονός: Παρατυπίες ή σοβαρές ελλείψεις που εντοπίζονται από τις αρχές των κρατών μελών, την Επιτροπή ή το ΕΕΣ κατά τις επαληθεύσεις που διενεργούν και οι οποίες ενεργοποιούν την επιβολή προληπτικών μέτρων και δημοσιονομικών διορθώσεων.

Δημοσιονομική διόρθωση: Οι δημοσιονομικές διορθώσεις αποσκοπούν στην προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ από την επιβάρυνσή του με εσφαλμένες ή παράτυπες δαπάνες. Στις περιπτώσεις δαπανών που υπόκεινται σε επιμερισμένη διαχείριση, το καθήκον της ανάκτησης αχρεωστήτως καταβληθεισών πληρωμών αποτελεί πρωτίστως ευθύνη των κρατών μελών.

Τα κράτη μέλη μπορούν να εκτελούν τις δημοσιονομικές διορθώσεις διά της αφαίρεσης παράτυπων δαπανών από την αίτηση πληρωμής του κράτους μέλους, διά της εξόφλησης εντάλματος είσπραξης που εκδίδει η Επιτροπή ή διά της αποδέσμευσης. Η αφαίρεση μπορεί να γίνει με δύο τρόπους, ήτοι με την απόσυρση ή την ανάκτηση των ποσών από τους δικαιούχους.

Διακοπή: Η Επιτροπή μπορεί να διακόψει την προθεσμία πληρωμής μιας δεδομένης δήλωσης δαπανών για μέγιστο διάστημα έξι μηνών (βλέπε άρθρο 91 του κανονισμού 1083/2006) αν υπάρχουν ενδείξεις σημαντικών ελλείψεων στη λειτουργία των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου των κρατών μελών ή ενδείξεις ότι η δήλωση δαπανών περιλαμβάνει πιστοποιημένη παράτυπη δαπάνη που δεν έχει διορθωθεί.

Εάν η Επιτροπή διαπιστώσει, είτε βάσει των δικών της εργασιών είτε βάσει πληροφοριών που της διαβιβάζουν οι ελεγκτικές αρχές, ότι ένα κράτος μέλος δεν έχει προβεί στη διόρθωση των σοβαρών ελλείψεων που παρουσιάζουν τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου ή των παράτυπων δαπανών που έχουν δηλωθεί και πιστοποιηθεί, δύναται να διακόψει ή να αναστείλει τις πληρωμές. Εάν το κράτος μέλος δεν διορθώσει τυχόν διαπιστωθείσες αδυναμίες των συστημάτων ή δεν αποσύρει την παράτυπη δαπάνη (η οποία μπορεί να αντικατασταθεί με άλλη, επιλέξιμη), η Επιτροπή μπορεί αφ’ εαυτής να επιβάλει δημοσιονομικές διορθώσεις, με αποτέλεσμα την καθαρή μείωση της χρηματοδότησης της ΕΕ για το οικείο επιχειρησιακό πρόγραμμα.

Διατεθείσα χρηματοδότηση: Πρόκειται για το συνολικό ποσό που προορίζεται να διατεθεί σε ένα κράτος μέλος ή σε επιχειρησιακό πρόγραμμα κατά τη διάρκεια συγκεκριμένης περιόδου προγραμματισμού, το οποίο θεωρητικά είναι και το ανώτατο ποσό που μπορεί να καταβληθεί.

Διαχειριστική αρχή: Εθνική, περιφερειακή ή τοπική δημόσια αρχή (ή άλλος δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας) που ορίζεται από το κράτος μέλος για τη διαχείριση επιχειρησιακού προγράμματος. Στα καθήκοντά της συγκαταλέγονται η επιλογή των προς χρηματοδότηση έργων, η παρακολούθηση της υλοποίησής τους και η υποβολή στοιχείων στην Επιτροπή σχετικά με διάφορες οικονομικές πτυχές και τα επιτευχθέντα αποτελέσματα. Είναι επίσης ο φορέας που επιβάλλει δημοσιονομικές διορθώσεις σε δικαιούχους σε συνέχεια ελέγχων που διενεργούνται από την Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) ή οποιαδήποτε αρχή του οικείου κράτους μέλους.

Εκ των προτέρων ή εκ των υστέρων δημοσιονομική διόρθωση: Οι εκ των προτέρων δημοσιονομικές διορθώσεις εφαρμόζονται προτού δηλωθεί η παράτυπη δαπάνη στην Επιτροπή.

Οι εκ των υστέρων δημοσιονομικές διορθώσεις εφαρμόζονται αφότου δηλωθεί η παράτυπη δαπάνη στην Επιτροπή.

Έκθεση του άρθρου 20: Ετήσια δήλωση των ποσών που αποσύρθηκαν ή ανακτήθηκαν, των ποσών των οποίων η ανάκτηση εκκρεμεί, καθώς και των μη ανακτήσιμων ποσών, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 20, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1828/2006 για τα προγράμματα της περιόδου 2007-2013. Αντικατοπτρίζει τη συνολική διορθωτική ικανότητα του συστήματος διαχείρισης και ελέγχου κάθε προγράμματος, η οποία υπολογίζεται συγκεντρωτικά σε επίπεδο άξονα προτεραιότητας, ανεξαρτήτως της προέλευσης της διόρθωσης.

Εκτιμώμενο ποσοστό σφάλματος: Πρόκειται για το μέρος των ετήσιων δαπανών κάθε ΕΠ (ή ομάδας ΕΠ) που, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ελεγκτικής αρχής, δεν είναι νόμιμες και κανονικές. Το ποσοστό αυτό υπολογίζεται κατ’ εφαρμογή στατιστικής δειγματοληψίας. Τα εκτιμώμενα ποσοστά σφάλματος πρέπει να είναι αντιπροσωπευτικά των δαπανών που έχουν πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο του ΕΠ (ή της ομάδας ΕΠ). Αυτό μπορεί να ισχύει και για τις περιπτώσεις ποσοστών σφάλματος που υπολογίζονται βάσει συγκεκριμένων μη στατιστικών δειγματοληπτικών μεθόδων (συγκεκριμένα για μικρούς πληθυσμούς), στον βαθμό που είναι αντιπροσωπευτικά του συνολικού πληθυσμού.

Ελεγκτική αρχή: Οι ελεγκτικές αρχές παρέχουν στην Επιτροπή διασφάλιση όσον αφορά την αποτελεσματική λειτουργία των συστημάτων διαχείρισης και των εσωτερικών δικλίδων ελέγχου στο πλαίσιο ενός ΕΠ (και, κατ’ επέκταση, όσον αφορά τη νομιμότητα και κανονικότητα των πιστοποιηθεισών δαπανών). Οι εν λόγω αρχές πρέπει να είναι λειτουργικά ανεξάρτητες από τους οργανισμούς που διαχειρίζονται τους χρηματοδοτικούς πόρους. Η ελεγκτική αρχή υποβάλλει στις αρχές διαχείρισης και πιστοποίησης του ελεγχόμενου επιχειρησιακού προγράμματος τις διαπιστώσεις των ελέγχων στους οποίους υποβάλλει συστήματα και πράξεις. Άπαξ ετησίως, αναφέρει τις ετήσιες εργασίες της στην ετήσια έκθεση ελέγχου της Επιτροπής. Σε περίπτωση που η ελεγκτική αρχή κρίνει ότι η διαχειριστική αρχή δεν έχει λάβει τα ενδεδειγμένα διορθωτικά μέτρα, οφείλει να επιστήσει επ’ αυτού την προσοχή της Επιτροπής.

Ενδιάμεσος φορέας: Κάθε δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας ή υπηρεσία, που ενεργεί υπό την ευθύνη μιας διαχειριστικής αρχής ή εκτελεί καθήκοντα για λογαριασμό της έναντι δικαιούχων οι οποίοι υλοποιούν πράξεις.

Επιβεβαιωθείσα, αποφασισθείσα ή εκτελεσθείσα δημοσιονομική διόρθωση: Μια δημοσιονομική διόρθωση νοείται ως «επιβεβαιωθείσα» όταν έχει γίνει δεκτή από το οικείο κράτος μέλος.

Μια δημοσιονομική διόρθωση θεωρείται «αποφασισθείσα» όταν έχει εγκριθεί δυνάμει απόφασης της Επιτροπής· πρόκειται πάντα για καθαρή διόρθωση, στο πλαίσιο της οποίας το κράτος μέλος υποχρεούται να επιστρέψει τυχόν παρατύπως ληφθέντα κεφάλαια στον προϋπολογισμό της ΕΕ, με αποτέλεσμα την οριστική μείωση της διατεθείσας σε αυτό χρηματοδότησης.

Μια δημοσιονομική διόρθωση θεωρείται «εκτελεσθείσα» όταν, αφού επιβεβαιωθεί ή αποφασισθεί, διορθώνει την παρατηρηθείσα παρατυπία (ήτοι με απόσυρση ή ανάκτηση).

Επιτροπή για θέματα διακοπών και αναστολών πληρωμών και δημοσιονομικών διορθώσεων: Ειδική επιτροπή συγκροτημένη σε εσωτερικό επίπεδο, η οποία παρέχει στις γενικές διευθύνσεις της Επιτροπής βήμα για τη συζήτηση ζητημάτων και τη λήψη αποφάσεων σχετικά με προειδοποιήσεις, διακοπές ή αναστολές πληρωμών και δημοσιονομικές διορθώσεις.

Επιχειρησιακό πρόγραμμα (ΕΠ): Στο ΕΠ καθορίζονται οι προτεραιότητες και οι συγκεκριμένοι στόχοι ενός κράτους μέλους και προσδιορίζεται ο τρόπος με τον οποίο θα χρησιμοποιηθούν οι χρηματοδοτικοί πόροι (συγχρηματοδότηση από την ΕΕ και από εθνικές δημόσιες και ιδιωτικές πηγές) σε συγκεκριμένο διάστημα (επί του παρόντος 7ετία) για τη χρηματοδότηση έργων. Τα έργα που υπάγονται σε ένα ΕΠ πρέπει να συμβάλλουν στην επίτευξη μιας σειράς στόχων. Η χρηματοδότηση του ΕΠ μπορεί να προέρχεται από το ΕΤΠΑ, το ΤΣ ή/και το ΕΚΤ. Το ΕΠ καταρτίζεται από το κράτος μέλος και, προτού εκτελεστεί οποιαδήποτε πράξη πληρωμής από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, πρέπει να εγκριθεί από την Επιτροπή. Η τροποποίηση των ΕΠ είναι δυνατή μόνο κατά τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού και εφόσον συμφωνήσουν αμφότερα τα μέρη.

Ετήσια έκθεση δραστηριοτήτων (ΕΕΔ): Στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων περιγράφονται τα αποτελέσματα πράξεων σε σχέση, μεταξύ άλλων, με τους στόχους που έχουν τεθεί, τους κινδύνους που συνδέονται με τις πράξεις αυτές και τη μορφή του εσωτερικού ελέγχου. Από τα οικονομικά έτη 2001, όσον αφορά την Επιτροπή, και 2003, όσον αφορά όλα τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), ο «κύριος διατάκτης» οφείλει να υποβάλλει ετήσια έκθεση δραστηριοτήτων στο αντίστοιχο θεσμικό όργανο σχετικά με την εκτέλεση των καθηκόντων του, μαζί με οικονομικές και διαχειριστικές πληροφορίες.

Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ): Σκοπός είναι η ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέσω της βελτίωσης των ευκαιριών απασχόλησης και εργασίας, κυρίως με τη βοήθεια μέτρων κατάρτισης, της προώθησης υψηλού επιπέδου απασχόλησης και της δημιουργίας περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργασίας.

Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ): Σκοπός του είναι η ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την άρση των κύριων περιφερειακών ανισορροπιών, μέσω της παροχής οικονομικής στήριξης για τη δημιουργία υποδομών και παραγωγικών επενδύσεων που συμβάλλουν στη δημιουργία θέσεων εργασίας. Απευθύνεται ιδίως στις επιχειρήσεις.

Μέτρα για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ: Συνίστανται σε προληπτικά μέτρα (διακοπή ή αναστολή πληρωμών) και δημοσιονομικές διορθώσεις (οι οποίες έχουν οικονομικό αντίκτυπο). Τα μέτρα αυτά συμπληρώνονται από σχέδια δράσης που συμφωνούνται μεταξύ της Επιτροπής και του οικείου κράτους μέλους.

Παρατυπία: Πράξη μη συμμορφούμενη με τους κανόνες της ΕΕ, η οποία μπορεί να έχει επιζήμιο αντίκτυπο στα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης. Μπορεί να είναι αποτέλεσμα ακούσιων σφαλμάτων τόσο των δικαιούχων που διεκδικούν πόρους όσο και των αρχών που είναι αρμόδιες για την πραγματοποίηση των πληρωμών. Παρατυπία που διαπράττεται εκ προθέσεως χαρακτηρίζεται ως απάτη.

Περίοδος προγραμματισμού: Το πολυετές πλαίσιο εντός του οποίου σχεδιάζονται και υλοποιούνται οι δαπάνες των ΕΤΠΑ, ΕΚΤ και ΤΣ.

Περίπτωση παρατυπίας (υπόθεση): Η πλήρης αλληλουχία γεγονότων που ανάγει τα προληπτικά μέτρα και τις δημοσιονομικές διορθώσεις στο ίδιο γενεσιουργό γεγονός.

Ποσοστό σωρευτικού εναπομένοντος κινδύνου (ΠΣΕΚ): Πρόκειται για εκτίμηση του μέρους εκείνου των δαπανών που δηλώνονται, για κάθε πρόγραμμα, καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού, και δεν είναι νόμιμες και κανονικές. Το ποσοστό σωρευτικού εναπομένοντος κινδύνου λαμβάνει υπόψη το σύνολο των δημοσιονομικών διορθώσεων που εφαρμόστηκαν από την αρχή της περιόδου και το σύνολο των δαπανών που δηλώθηκαν κατά το κλείσιμο.

Προληπτικά μέτρα: Τα προληπτικά μέτρα που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή, προκειμένου να προστατεύει τον προϋπολογισμό της ΕΕ οσάκις περιέρχονται εν γνώσει της ενδείξεις πιθανών ελλείψεων, περιλαμβάνουν τις αναστολές και τις διακοπές πληρωμών από τον προϋπολογισμό της ΕΕ προς το ΕΠ.

Σύστημα διαχείρισης και ελέγχου: Δομή μέσω της οποίας υλοποιούνται και εκτελούνται οι δραστηριότητες των δικλίδων ελέγχου ενός επιχειρησιακού προγράμματος. Στον τομέα της πολιτικής συνοχής, το σύστημα αυτό συναποτελείται από τη διαχειριστική αρχή (και τους ενδιάμεσους φορείς), την αρχή πιστοποίησης και την ελεγκτική αρχή τόσο σε επίπεδο κράτους μέλους όσο και σε επίπεδο Επιτροπής.

Σχέδιο δράσης: Έγγραφα που καταρτίζει κράτος μέλος, εφόσον διαπιστωθούν συστημικές παρατυπίες ή σοβαρές ανεπάρκειες στα συστήματά του. Στα σχέδια δράσης σκιαγραφούνται διορθωτικές δράσεις για την αντιμετώπιση των εν λόγω παρατυπιών ή/και συστημικών ανεπαρκειών.

Ταμείο Συνοχής (ΤΣ): Σκοπός του είναι η ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω της χρηματοδότησης έργων στους τομείς του περιβάλλοντος και των μεταφορών σε κράτη μέλη με κατά κεφαλήν ΑΕΠ χαμηλότερο του 90 % του μέσου όρου της ΕΕ.

Κλιμάκιο ελέγχου

Οι ειδικές εκθέσεις του ΕΕΣ παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των ελέγχων επιδόσεων και των ελέγχων συμμόρφωσης που αυτό διενεργεί επί συγκεκριμένων τομέων του προϋπολογισμού ή επί συγκεκριμένων διαχειριστικών θεμάτων. Το ΕΕΣ επιλέγει και σχεδιάζει τα εν λόγω ελεγκτικά έργα κατά τρόπον ώστε αυτά να αποφέρουν τον μέγιστο αντίκτυπο, λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων για τις επιδόσεις ή για τη συμμόρφωση, του επιπέδου των σχετικών εσόδων ή δαπανών, των επικείμενων εξελίξεων και του πολιτικού και δημόσιου συμφέροντος.

Ο εν προκειμένω έλεγχος επιδόσεων διενεργήθηκε από το Τμήμα Ελέγχου II, του οποίου προεδρεύει η Iliana Ivanova, Μέλος του ΕΕΣ, και το οποίο ειδικεύεται στους τομείς δαπανών που αφορούν τις επενδύσεις υπέρ της συνοχής, της ανάπτυξης και της κοινωνικής ένταξης. Επικεφαλής του ελέγχου ήταν ο Henri Grethen, το αρμόδιο για την έκθεση Μέλος, συνεπικουρούμενος από την Ildikó Preiss, υπεύθυνη έργου και σύμβουλο στο ιδιαίτερο γραφείο του, τον Niels-Erik Brokopp, ανώτερο διοικητικό στέλεχος και τους Marcel Bode, Nicholas Edwards, Johan Adriaan Lok και Ágota Marczinkó, ελεγκτές.

Επικοινωνία

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ

Τηλ:. +352 4398-1
Πληροφορίες: eca.europa.eu/el/Pages/ContactForm.aspx
Ιστότοπος: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ από παράτυπες δαπάνες: Η Επιτροπή ενέτεινε την εφαρμογή προληπτικών μέτρων και δημοσιονομικών διορθώσεων στον τομέα της συνοχής την περίοδο 2007-2013
(υποβαλλόμενη δυνάμει του άρθρου 287, παράγραφος 4, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ)

Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται από το διαδίκτυο (http://europa.eu).

Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2017

PDF	978-92-872-7230-0	1977-5660	10.2865/87585	QJAB17005ELN
HTML	978-92-872-7719-0	1977-5660	10.2865/602712	QJAB17005ELQ

© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2017

Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά της πηγής.

ΠΩΣ ΘΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΕΙΤΕ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΕ

Δωρεάν εκδόσεις:

• ένα αντίτυπο:
  • από το EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu)•
• περισσότερα από ένα αντίτυπα ή αφίσες/χάρτες:
  • από τις αντιπροσωπείες της Ευρωπαϊκής Ένωσης(http://ec.europa.eu/represent_el.htm),
  • από τα γραφεία εκπροσώπησης στις εκτός ΕΕ χώρες (http://eeas.europa.eu/delegations/index_el.htm),
  • επικοινωνώντας με την υπηρεσία Άμεση Ευρώπη (http://europa.eu/europedirect/index_el.htm) ή
  • καλώντας τον αριθμό 00 800 6 7 8 9 10 11 (δωρεάν τηλεφωνικός αριθμός από όλη την Ένωση) (*).

(*) Οι πληροφορίες παρέχονται δωρεάν, και οι κλήσεις είναι γενικώς δωρεάν (ενδέχεται όμως κάποιες κλήσεις που πραγματοποιούνται μέσω ορισμένων τηλεπικοινωνιακών φορέων ή από τηλεφωνικούς θαλάμους ή ξενοδοχεία να χρεώνονται).

Εκδόσεις επί πληρωμή:

• από το EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).