Ευρωπαϊκές στατιστικές Προοπτικές για περαιτέρω βελτίωση της ποιότητας

Σύνοψη

I Οι επίσημες στατιστικές αποτελούν δημόσιο αγαθό που αποσκοπεί στην περιγραφή οικονομικών, δημογραφικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών φαινομένων. Η σημασία τους είναι ουσιαστική καθώς αποτελούν βάση για την τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων τόσο από πολιτικούς και επιχειρηματίες, όσο και από ιδιώτες και νοικοκυριά. Όσον αφορά την ΕΕ, οι στατιστικές είναι απαραίτητες σε κάθε τομέα –από τον σχεδιασμό, την εφαρμογή, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των πολιτικών της ΕΕ έως την είσπραξη και την κατανομή των κονδυλίων της ΕΕ· η υψηλή τους ποιότητα είναι επομένως καίριας σημασίας. Για την εξασφάλισή της εφαρμόζονται τα ακόλουθα κριτήρια: καταλληλότητα, ακρίβεια, συγκρισιμότητα και συνοχή· έγκαιρη και εμπρόθεσμη υποβολή· προσβασιμότητα και σαφήνεια.

II Το 2012 δημοσιεύσαμε ειδική έκθεση σχετικά με την ποιότητα των ευρωπαϊκών στατιστικών. Το 2016, εξετάζοντας τη συνέχεια που δόθηκε στις σχετικές συστάσεις, διαπιστώσαμε ότι ορισμένες συμφωνηθείσες βελτιώσεις δεν είχαν υλοποιηθεί πλήρως. Λαμβανομένων υπόψη και των πρόσφατων εξελίξεων στον τομέα των ευρωπαϊκών στατιστικών, αποφασίσαμε να διενεργήσουμε νέο έλεγχο επί του αντικειμένου. Στόχος μας είναι οι διαπιστώσεις και οι συστάσεις μας να συμβάλουν στην αποτελεσματικότητα των διαδικασιών διαχείρισης ποιότητας της Eurostat και, ως εκ τούτου, στη βελτίωση της αξιοπιστίας των ευρωπαϊκών στατιστικών.

III Στο πλαίσιο του εν προκειμένω ελέγχου, αξιολογήσαμε κατά πόσον η Επιτροπή εξασφαλίζει με αποτελεσματικό τρόπο ευρωπαϊκές στατιστικές υψηλής ποιότητας. Προκειμένου να απαντήσουμε στο ερώτημα αυτό, εξετάσαμε κατά πόσον η Επιτροπή διαθέτει ολοκληρωμένη στρατηγική και αποτελεσματικά προγράμματα (διατέθηκαν 489 εκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2013‑2020) για την παραγωγή στατιστικών. Εξετάσαμε επίσης κατά πόσον η Eurostat παρέχει κατάλληλη υποστήριξη, προβαίνει σε εμπεριστατωμένη αξιολόγηση της ποιότητας των στοιχείων και διασφαλίζει ότι όλοι οι χρήστες έχουν διαφανή και ισότιμη πρόσβαση. Για τον σκοπό αυτό, επιλέξαμε στατιστικές δραστηριότητες από τρεις θεματικούς τομείς (εργασία, επιχειρήσεις και υγεία) και ελέγξαμε κατά πόσον με τις εργασίες αξιολόγησής της η Eurostat διασφάλισε την ποιότητα των στοιχείων που συλλέχθηκαν για την περίοδο 2017‑2020. Τέλος, εξετάσαμε κατά πόσον αξιοποιήθηκε πλήρως η δυναμική των αξιολογήσεων από ομοτίμους για τη διασφάλιση της ποιότητας των ευρωπαϊκών στατιστικών.

IV Το συνολικό συμπέρασμά μας είναι ότι η Επιτροπή παρέχει ευρωπαϊκές στατιστικές γενικά επαρκούς ποιότητας για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, τις επιχειρήσεις και τους πολίτες. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένες αδυναμίες που χρήζουν αντιμετώπισης.

V Οι στατιστικές στρατηγικές της Eurostat συνάδουν με τις προτεραιότητες που καθορίζονται σε διαδοχικά προγράμματα, υστερούν ωστόσο ως προς τη μέτρηση της επιτευχθείσας προόδου. Η ευρωπαϊκή στατιστική συμβουλευτική επιτροπή, το κύριο όργανο εκπροσώπησης των χρηστών, δεν εκπροσωπεί αποτελεσματικά όλους τους χρήστες, όπως τις συλλογικές απόψεις της πανεπιστημιακής και ερευνητικής κοινότητας. Επιπλέον, οι ανάγκες των χρηστών δεν ικανοποιούνται πλήρως, δεδομένου ότι στους τομείς που υποβλήθηκαν σε έλεγχο υπάρχουν κενά στα στοιχεία.

VI Παρά την αυξημένη χρηματοδότηση στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού στατιστικού προγράμματος, η παραγωγή τακτικών ευρωπαϊκών στατιστικών εξακολουθεί να εξαρτάται ως έναν βαθμό από χρηματοδοτικούς πόρους άλλων υπηρεσιών της Επιτροπής. Από τα 13 χρηματοδοτηθέντα από την ΕΕ έργα που αναλύσαμε, ορισμένα δεν είχαν αποφέρει προστιθέμενη αξία από την άποψη της εστίασής τους στην καινοτομία, αλλά είχαν αρκεστεί στη χρηματοδότηση υποχρεωτικών δραστηριοτήτων.

VII Η υποστήριξη που παρέχει η Eurostat στα κράτη μέλη είναι γενικώς κατάλληλη. Ωστόσο, στους τομείς που εξετάσαμε οι αρμοδιότητες επαλήθευσης της Eurostat είναι περιορισμένες. Διαπιστώσαμε επίσης ότι οι εκθέσεις ποιότητας που αποστέλλουν τα κράτη μέλη δεν είναι εναρμονισμένες τόσο μεταξύ των διαφορετικών στατιστικών διαδικασιών όσο και στο πλαίσιο καθεμιάς χωριστά, ενώ το περιεχόμενό τους δεν αναλύεται πάντοτε στον ίδιο βαθμό λεπτομέρειας. Επιπλέον, η Eurostat δεν υποβάλλει σε ενδελεχή αξιολόγηση όλες τις διαστάσεις της ποιότητας, όπως η συγκρισιμότητα και η συνοχή. Οι στατιστικές για την υγεία και τις επιχειρήσεις πάσχουν επίσης από άποψη έγκαιρης υποβολής, καθώς ορισμένα σύνολα στοιχείων μπορούν να υποβληθούν έως και 24 μήνες μετά το έτος αναφοράς.

VIII Η Eurostat έχει αναπτύξει ένα ημερολόγιο δημοσιεύσεων χωρίς αρκετές λεπτομέρειες. Δεν διαθέτει γενική πολιτική αναθεωρήσεων, ούτε περιγράφει πλήρως τους κανόνες που διέπουν την πρόσβαση στα στοιχεία πριν από την δημοσίευσή τους στον ιστότοπό της, ενώ δεν δημοσιεύει πλήρη κατάλογο των χρηστών στους οποίους χορηγείται προνομιακή πρόσβαση.

IX Μολονότι ο σχεδιασμός της διαδικασίας αξιολόγησης από ομοτίμους του ευρωπαϊκού στατιστικού συστήματος έχει βελτιωθεί, η συχνότητα με την οποία πραγματοποιείται και η κάλυψη των εθνικών στατιστικών συστημάτων εξακολουθούν να μην είναι οι ενδεδειγμένες προκειμένου να διασφαλίζεται η συνεχής βελτίωση της ποιότητας. Επιπλέον, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη ανταποκρίθηκαν μόνο εν μέρει στις βασικές συστάσεις της αξιολόγησης από ομοτίμους της περιόδου 2013‑2015 σχετικά με την ενίσχυση της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας.

X Σε συνέχεια του ελέγχου μας, συνιστούμε στην Επιτροπή τα εξής:

• να μεριμνήσει για την καλύτερη κάλυψη των αναγκών των χρηστών, ενισχύοντας τη συμμετοχικότητα στην ευρωπαϊκή στατιστική συμβουλευτική επιτροπή·
• να θέσει ως στόχο την ενίσχυση της χρηματοδοτικής ανεξαρτησίας του ευρωπαϊκού στατιστικού προγράμματος και την προτεραιοποίηση καινοτόμων έργων·
• να βελτιώσει τις εκθέσεις ποιότητας των κρατών μελών και την ποιοτική αξιολόγηση των ευρωπαϊκών στατιστικών·
• να επανεξετάσει την τρέχουσα πρακτική της προδημοσίευσης στατιστικών·
• να αξιολογήσει κατά πόσον είναι εφικτή η ενίσχυση της εντολής του ευρωπαϊκού συμβουλευτικού φορέα για τη διακυβέρνηση στον τομέα της στατιστικής.

Εισαγωγή

Η γνώση είναι δύναμη: Ο ρόλος των επίσημων στατιστικών

01 Οι επίσημες στατιστικές αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο του συστήματος πληροφόρησης μιας δημοκρατικής κοινωνίας, το οποίο εξυπηρετεί την κυβέρνηση, την οικονομία και το κοινό με στοιχεία σχετικά με την οικονομική, δημογραφική, κοινωνική και περιβαλλοντική κατάσταση¹. Όντας δημόσιο αγαθό, αναπτύσσονται, παράγονται και διαδίδονται από τις εθνικές στατιστικές αρχές και τους διεθνείς οργανισμούς. Οι επίσημες ευρωπαϊκές στατιστικές καλύπτουν την ΕΕ αυτή καθαυτή, τα κράτη μέλη και τις περιφέρειές της, καθώς και τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ).

02 Η σημασία της ύπαρξης υψηλής ποιότητας ευρωπαϊκών στατιστικών είναι μεγάλη στο μέτρο που οι στατιστικές αυτές βοηθούν τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να σχεδιάζουν και να παρακολουθούν τις οικονομικές, δημογραφικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές πολιτικές με γνώμονα την οικονομική μεγέθυνση και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Ο ρόλος τους είναι επίσης καίριος για την είσπραξη και τη διάθεση των κονδυλίων της ΕΕ και εκ των ουκ άνευ για τις επιχειρήσεις, τους ερευνητές και το ευρύ κοινό. Η πανδημία COVID-19 κατέδειξε την επιτακτική ανάγκη για στοιχεία σχεδόν πραγματικού χρόνου που πρέπει να παρέχονται από γρήγορα, ευέλικτα και περισσότερο συντονισμένα στατιστικά συστήματα (βλέπε παράρτημα I).

03 Η ποιότητα είναι μια πολυδιάστατη έννοια, που θα μπορούσε ωστόσο να αποδοθεί απλουστευμένα με τους χαρακτηρισμούς «κατάλληλος/-η προς χρήση» ή «κατάλληλος/-η για τον επιδιωκόμενο σκοπό». Στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών στατιστικών, η ποιότητα αποτυπώνεται βάσει των ακόλουθων κριτηρίων: καταλληλότητα, ακρίβεια, συγκρισιμότητα και συνοχή· έγκαιρη και εμπρόθεσμη υποβολή· και προσβασιμότητα και σαφήνεια (βλέπε πίνακα 1). Οι διαστάσεις αυτές είναι αλληλοεξαρτώμενες, με κάποιους συμβιβασμούς μεταξύ αυτών.

Το νομικό πλαίσιο για την παραγωγή ευρωπαϊκών στατιστικών

04 Προϊόντος του χρόνου, το νομικό πλαίσιο της ΕΕ έχει εξελιχθεί, ως έναν μεγάλο βαθμό δε προκειμένου να ανταποκριθεί στις ανάγκες των θεσμικών οργάνων της ΕΕ. Η Συνθήκη για τη λειτουργία της ΕΕ² ορίζει ότι η παραγωγή στατιστικών «χαρακτηρίζεται από αμεροληψία, αξιοπιστία, αντικειμενικότητα, επιστημονική ανεξαρτησία, σχέση κόστους/αποτελεσματικότητας και στατιστικό απόρρητο, ενώ δεν επιβάλλει υπέρογκες επιβαρύνσεις στους οικονομικούς παράγοντες».

05 Ο κανονισμός για τις ευρωπαϊκές στατιστικές³ θεσπίζει το ευρωπαϊκό στατιστικό σύστημα (ΕΣΣ) ως σύμπραξη μεταξύ της Eurostat (γενική διεύθυνση της Επιτροπής και στατιστική υπηρεσία της ΕΕ) με τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες (ΕΣΥ) και άλλες εθνικές αρχές (ΑΕΑ) που είναι υπεύθυνες για την ανάπτυξη, την παραγωγή και τη διάδοση ευρωπαϊκών στατιστικών σε κάθε κράτος μέλος. Η σύμπραξη αυτή περιλαμβάνει επίσης τις στατιστικές αρχές των χωρών της ΕΖΕΣ.

06 Ο κανονισμός καθορίζει περαιτέρω τον τρόπο οργάνωσης του ΕΣΣ, περιγράφει τα κύρια καθήκοντα των εταίρων του και προβλέπει ένα πλαίσιο για την ανάπτυξη, την παραγωγή και τη διάδοση ευρωπαϊκών στατιστικών βάσει κοινών στατιστικών αρχών. Αποτελεί επίσης τη νομική βάση για την κατάρτιση των ευρωπαϊκών στατιστικών προγραμμάτων (ΕΣΠ, εφεξής καλούμενα «προγράμματα»), στα οποία καθορίζονται τα κύρια πεδία και οι κύριοι στόχοι για την ανάπτυξη, την παραγωγή και τη διάδοση ευρωπαϊκών στατιστικών για χρονική περίοδο αντίστοιχη με αυτή του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου. Στο πλαίσιο του προηγούμενου προγράμματος (2013‑2020), από συνολικά διατεθέν ποσό 489 εκατομμυρίων ευρώ, 193 εκατομμύρια ευρώ χορηγήθηκαν εν είδει επιχορηγήσεων προς χώρες του ΕΣΣ [επιπλέον 181 εκατομμύρια ευρώ διατέθηκαν ως παραχωρηθείσες πιστώσεις άλλων γενικών διευθύνσεων (ΓΔ)]. Το τρέχον πρόγραμμα (2021‑2027) προβλέπει δαπάνες ύψους 552 εκατομμυρίων ευρώ⁴, συμπεριλαμβανομένων 74 εκατομμυρίων ευρώ σε πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων για το 2021⁵. Η Επιτροπή εξετάζει επί του παρόντος το ενδεχόμενο αναθεώρησης του κανονισμού, ώστε να εστιάζει σε νέες πηγές δεδομένων, τεχνολογίες και πληροφορίες, στην κοινοχρησία δεδομένων και στην απόκριση με στατιστικά στοιχεία σε περίπτωση κρίσης.

07 Οι στατιστικές αρχές που κατοχυρώνονται στον κανονισμό αναλύονται περαιτέρω στον κώδικα ορθής πρακτικής για τις ευρωπαϊκές στατιστικές (ΚΟΠ), σκοπός του οποίου είναι η διασφάλιση της εμπιστοσύνης του κοινού στις ευρωπαϊκές στατιστικές⁶. Ο ΚΟΠ αναθεωρήθηκε τελευταία το 2017 (βλέπε γράφημα 1).

Διακυβέρνηση του ευρωπαϊκού στατιστικού συστήματος

08 Η ευθύνη για τη συλλογή των απαραίτητων στοιχείων ώστε να παραχθούν ευρωπαϊκές στατιστικές προς δημόσια χρήση (από την ΕΕ και τα κράτη μέλη) ανήκει σε δύο στατιστικά συστήματα με διακριτά νομικά πλαίσια που αντικατοπτρίζουν διαφορετικές δομές διακυβέρνησης. Πρόκειται για το Ευρωπαϊκό Στατιστικό Σύστημα (ΕΣΣ)⁷ και το Ευρωπαϊκό Σύστημα Κεντρικών Τραπεζών (ΕΣΚΤ)⁸.

09 Το ΕΣΣ καθοδηγείται από την επιτροπή του ευρωπαϊκού στατιστικού συστήματος, της οποίας προεδρεύει η Eurostat και απαρτίζεται από εκπροσώπους των εθνικών στατιστικών υπηρεσιών-μελών. Η επιτροπή παρέχει στο ΕΣΣ επαγγελματική καθοδήγηση για την ανάπτυξη, την παραγωγή και τη διάδοση στατιστικών. Είναι επίσης αρμόδια για τον κώδικα ορθής πρακτικής για τις ευρωπαϊκές στατιστικές.

10 Η Eurostat λειτουργεί ως η στατιστική αρχή της ΕΕ. Ρόλος της είναι να πρωτοστατεί στην εναρμόνιση των στατιστικών, σε στενή συνεργασία με τις εθνικές στατιστικές αρχές. Κύριο καθήκον της είναι η επεξεργασία και η δημοσίευση συγκρίσιμων στατιστικών πληροφοριών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μέσω αξιολόγησης της ποιότητας των στοιχείων που υποβάλλουν τα κράτη μέλη.

11 Το ΕΣΣ επικουρείται από την ευρωπαϊκή στατιστική συμβουλευτική επιτροπή⁹ (εφεξής «η συμβουλευτική επιτροπή») και οι δραστηριότητές του όσον αφορά την εφαρμογή του κώδικα ορθής πρακτικής για τις ευρωπαϊκές στατιστικές εποπτεύονται από τον ευρωπαϊκό συμβουλευτικό φορέα για τη διακυβέρνηση στον τομέα της στατιστικής (ESGAB)¹⁰, έναν φορέα ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων στον τομέα της στατιστικής (βλέπε γράφημα 2).

Εμβέλεια και τρόπος προσέγγισης του ελέγχου

12 Συνολικός στόχος του εν προκειμένω ελέγχου ήταν να αξιολογηθεί κατά πόσον η Επιτροπή εξασφαλίζει με αποτελεσματικό τρόπο ευρωπαϊκές στατιστικές υψηλής ποιότητας. Στο παρόν έγγραφο, κάνουμε ρητή μνεία στη Eurostat οσάκις αναφέρουμε στοιχεία σχετικά με τομείς για τους οποίους έχει, ως η Στατιστική Υπηρεσία της ΕΕ, την αποκλειστική ευθύνη.

13 Προκειμένου να δώσουμε απάντηση στο ερώτημα ελέγχου, εξετάσαμε κατά πόσον:

• η Επιτροπή διαθέτει ολοκληρωμένη στρατηγική και αποτελεσματικά προγράμματα για την παραγωγή στατιστικών υψηλής ποιότητας·
• η Eurostat παρέχει κατάλληλη υποστήριξη, εφαρμόζει εμπεριστατωμένη αξιολόγηση της ποιότητας των στοιχείων που λαμβάνει και, κατά τη διάδοση των ευρωπαϊκών στατιστικών, διασφαλίζει ότι όλοι οι χρήστες έχουν διαφανή και ισότιμη πρόσβαση· και
• οι αξιολογήσεις από ομότιμους έχουν αξιοποιηθεί στο έπακρο για τη διασφάλιση και την περαιτέρω βελτίωση της ποιότητας των στατιστικών.

14 Το 2012 δημοσιεύσαμε ειδική έκθεση σχετικά με την ποιότητα των ευρωπαϊκών στατιστικών¹¹. Στη συνέχεια που δόθηκε το 2016, διαπιστώσαμε ότι ορισμένες από τις συστάσεις δεν είχαν ακόμη υλοποιηθεί πλήρως. Για τον λόγο αυτό, και λαμβανομένων υπόψη των πρόσφατων εξελίξεων στον τομέα των ευρωπαϊκών στατιστικών, αποφασίσαμε να διενεργήσουμε νέο έλεγχο επί του αντικειμένου. Επομένως, εξετάσαμε την πρόοδο που σημειώθηκε από τον Ιανουάριο του 2013 έως τον Δεκέμβριο του 2021. Στόχος μας είναι οι διαπιστώσεις και οι συστάσεις μας να συμβάλουν στην αποτελεσματικότητα των διαδικασιών διαχείρισης ποιότητας της Eurostat και, ως εκ τούτου, στη βελτίωση της ποιότητας των ευρωπαϊκών στατιστικών.

15 Επιλέξαμε τρεις θεματικούς τομείς (εργασία, επιχειρήσεις και υγεία) και ελέγξαμε κατά πόσον οι εργασίες αξιολόγησης της Eurostat διασφάλιζαν στατιστικές υψηλής ποιότητας, εστιάζοντας στις συλλογές στοιχείων για την περίοδο 2017‑2020 και βασιζόμενοι στα ποιοτικά κριτήρια που ορίζονται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 223/2009. Η ανάλυσή μας εστιάστηκε στις ακόλουθες στατιστικές δραστηριότητες (βλέπε παράρτημα II):

• έρευνα εργατικού δυναμικού (ΕΕΔ)·
• στατιστικές διάρθρωσης των επιχειρήσεων·
• τομέας της υγείας, που αποτελείται από στοιχεία για τις «δαπάνες για την υγεία», την «υγεία – εξαιρουμένων των δαπανών» και τις «αιτίες θανάτου».

16 Εξετάσαμε όλες τις διαστάσεις της ποιότητας (βλέπε σημείο 03) στα κράτη μέλη του δείγματός μας (Κροατία, Ιταλία, Κύπρος, Λιθουανία και Φινλανδία). Όσον αφορά την έγκαιρη υποβολή, την εμπρόθεσμη υποβολή και την πληρότητα, καλύψαμε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ χάρη στην άμεσα διαθέσιμη τεκμηρίωση. Επιλέξαμε το δείγμα εφαρμόζοντας έξι κριτήρια που εξασφαλίζουν τη συνάφεια, τη σημαντικότητα, την ευρεία γεωγραφική κάλυψη και έναν ικανοποιητικό συνδυασμό διαφορετικών στατιστικών συστημάτων, βασιζόμενων σε έρευνες ή στοιχεία από διοικητικές πηγές.

17 Οι ελεγκτικές εργασίες μας κάλυψαν επίσης τη συμβολή άλλων υπηρεσιών της Επιτροπής [ΓΔ Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης (EMPL), ΓΔ Εσωτερικής Αγοράς, Βιομηχανίας, Επιχειρηματικότητας και ΜΜΕ (GROW), ΓΔ Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων (SANTE)] στην παραγωγή ευρωπαϊκών στατιστικών, όπως και του ESGAB και της συμβουλευτικής επιτροπής. Δεν εξετάσαμε την ποιότητα των στοιχείων που απέστειλαν τα κράτη μέλη, τις ευρωπαϊκές στατιστικές που παράγονται από το ΕΣΚΤ ούτε την αξιοποίηση των νέων πηγών στοιχείων.

18 Οι εργασίες μας βασίστηκαν σε κριτήρια που αντλήσαμε από διάφορες πηγές, όπως οι συμφωνημένες αρχές για τις επίσημες στατιστικές, οι αντίστοιχες κατευθυντήριες γραμμές εφαρμογής και διεθνείς βέλτιστες πρακτικές (βλέπε παράρτημα III).

19 Παράλληλα με την εξέταση δεδομένων και στατιστικών, εξετάσαμε τη σχετική νομοθεσία, τις διεθνείς κατευθυντήριες γραμμές και συστάσεις, καθώς και τα έγγραφα που παρασχέθηκαν από την Επιτροπή και επιλεγμένα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένων των απαντήσεών τους σε λεπτομερή ερωτηματολόγια που κάλυπταν ολόκληρο το πεδίο του ελέγχου. Εξετάσαμε δείγμα 13 επιχορηγήσεων σχετικών με τους τρεις θεματικούς τομείς (βλέπε παράρτημα IV), τις οποίες διαχειριζόταν η Eurostat στο πλαίσιο του προγράμματος 2013‑2020. Οι επιχορηγήσεις αυτές αφορούν έργα που υλοποιούνται από εθνικές στατιστικές υπηρεσίες ή άλλες εθνικές αρχές στα πέντε κράτη μέλη του δείγματός μας.

20 Πραγματοποιήσαμε συνεντεύξεις με υπαλλήλους της Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων, των εθνικών στατιστικών υπηρεσιών και άλλων εθνικών αρχών των πέντε κρατών μελών και τριών διεθνών οργανισμών (ΔΟΕ, ΟΟΣΑ και ΠΟΥ). Παρακολουθήσαμε επίσης συνεδριάσεις της επιτροπής ΕΣΣ και πραγματοποιήσαμε συνεντεύξεις με εν ενεργεία και πρώην μέλη των οργάνων διακυβέρνησης του ΕΣΣ (ESGAB και συμβουλευτική επιτροπή), τη Στατιστική Υπηρεσία της ΕΖΕΣ, την Ομοσπονδία Ευρωπαϊκών Εθνικών Στατιστικών Εταιρειών, τη Βασιλική Στατιστική Εταιρεία του Ηνωμένου Βασιλείου και εμπειρογνώμονες με εξειδίκευση στις στατιστικές στους τομείς της εργασίας, των επιχειρήσεων και της υγείας. Εξαιτίας της κατάστασης που διαμορφώθηκε λόγω της πανδημίας COVID-19, πραγματοποιήσαμε όλες τις συνεντεύξεις αποκλειστικά μέσω βιντεοδιασκέψεων.

Παρατηρήσεις

Η στρατηγική και τα προγράμματα ανταποκρίνονταν στις προσδοκίες, ωστόσο δεν ήταν ικανοποιητικός ο βαθμός εστίασης στην καινοτομία, ενώ δεν καλύπτονταν όλες οι ανάγκες των χρηστών

21 Η Επιτροπή υλοποιεί κυρίως τις στρατηγικές προτεραιότητές της μέσω διαδοχικών προγραμμάτων, τα οποία πρέπει να σχεδιάζονται ούτως ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των χρηστών των ευρωπαϊκών στατιστικών και, όπου απαιτείται, να επανεξετάζονται ώστε να λαμβάνονται υπόψη τυχόν απρόβλεπτες αλλαγές (βλέπε γράφημα 3). Στις ενότητες που ακολουθούν εξετάζουμε κατά πόσον:

1. τα στατιστικά προγράμματα της Επιτροπής και τα στρατηγικά σχέδια της Eurostat είναι καλά σχεδιασμένα, διεξοδικά και αν παρακολουθούνται αποτελεσματικά·
2. τα προγράμματα ανταποκρίνονται στις ανάγκες των χρηστών·
3. εξασφαλίζεται, στο πλαίσιο των προγραμμάτων, οικονομική αποδοτικότητα μέσω των επιχορηγήσεων που χορηγούνται στα εθνικά στατιστικά συστήματα.

Τα στρατηγικά σχέδια και τα προγράμματα ανταποκρίνονταν σε μεγάλο βαθμό στις θεσμικές προσδοκίες, ωστόσο υστερούσαν όσον αφορά τη μέτρηση της προόδου

22 Εξετάσαμε το πρόγραμμα για την περίοδο 2013‑2020 και τα στρατηγικά σχέδια της Eurostat για τις περιόδους 2016‑2020 και 2020‑2024, τα ετήσια στατιστικά προγράμματα εργασίας από το 2013 και έπειτα, καθώς και την τεκμηρίωση σχετικά με την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των προγραμμάτων. Εξετάσαμε επίσης το τρέχον πρόγραμμα που εντάσσεται στο πρόγραμμα της ΕΕ για την ενιαία αγορά για την περίοδο 2021‑2027, τον μηχανισμό που χρησιμοποιήθηκε για τον καθορισμό προτεραιοτήτων κατά την περίοδο 2013‑2020, καθώς και το περιεχόμενο των συνομιλιών στο πλαίσιο του ΕΣΣ κατά τη διάρκεια του 2019 σχετικά με την τροποποίηση των εν λόγω προτεραιοτήτων για την περίοδο 2021‑2027.

23 Διαπιστώσαμε ότι το πρόγραμμα της περιόδου 2013‑2020 σχεδιάστηκε σε μεγάλο βαθμό ώστε να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες και τις ανάγκες των θεσμικών χρηστών των ευρωπαϊκών στατιστικών και συμπεριλάμβανε πλαίσιο παρακολούθησης. Ωστόσο, η Επιτροπή έκρινε αργότερα ότι ορισμένοι από τους βασικούς δείκτες επιδόσεων (ΒΔΕ) που χρησιμοποιήθηκαν αρχικά για τη μέτρηση της αποτελεσματικότητας του προγράμματος δεν συνδέονταν με τους στόχους του προγράμματος ή δεν ήταν ικανοί να καταδείξουν τον αντίκτυπο της χρηματοδότησης της ΕΕ. Οι εν λόγω ΒΔΕ αντικαταστάθηκαν με άλλους (βλέπε γράφημα 4). Εξαιτίας της αντικατάστασης αυτής αλλά και των αλλαγών στην εφαρμοζόμενη στην έρευνα ικανοποίησης χρηστών μεθοδολογία δεν υπήρχε η δυνατότητα μέτρησης της προόδου που είχε επιτευχθεί κατά τη διάρκεια ολόκληρης της οκταετούς περιόδου.

Οι ανάγκες των χρηστών δεν καλύπτονται σε ικανοποιητικό βαθμό και εξακολουθούν να υπάρχουν κενά στα στοιχεία

24 Προκειμένου να διασφαλίζεται η καταλληλότητά τους, οι στατιστικές πρέπει να παράγονται κατά πρώτο και κύριο λόγο με γνώμονα τους χρήστες. Η παραγωγή τους δεν αποτελεί αυτοσκοπό· αντιθέτως, πρέπει να εξυπηρετεί όσους χρησιμοποιούν τα στοιχεία για τη βελτίωση των πολιτικών και των αποτελεσμάτων τους. Με γνώμονα τον στόχο αυτό, η Eurostat πρέπει να διαβουλεύεται με όλους τους τύπους χρηστών προκειμένου να προσδιορίζει τις ανάγκες που πρέπει να καλύψει ο στρατηγικός σχεδιασμός. Ως το κύριο όργανο εκπροσώπησης των χρηστών, η συμβουλευτική επιτροπή πρέπει να παρέχει τη συνδρομή της, αφενός, διασφαλίζοντας ότι οι απαιτήσεις τους λαμβάνονται υπόψη στη διαδικασία σχεδιασμού του προγράμματος και, αφετέρου, αναπτύσσοντας σχέσεις με τα εθνικά συμβούλια χρηστών στατιστικών¹² (βλέπε γράφημα 5).

25 Η Eurostat προσδιορίζει τις ανάγκες των χρηστών μέσω διαφόρων διαύλων. Παραδείγματος χάριν, πραγματοποιεί ετήσιες ακροάσεις στο πλαίσιο των οποίων διαβουλεύεται με άλλες υπηρεσίες της Επιτροπής, διοργανώνει εξαμηνιαία έρευνα ικανοποίησης χρηστών και πραγματοποιεί περιστασιακές, λιγότερο αντιπροσωπευτικές διαβουλεύσεις για συγκεκριμένα προϊόντα (π.χ. τον ευρωπαϊκό πίνακα στατιστικής ανάκαμψης).

26 Η συμβουλευτική επιτροπή δίνει προτεραιότητα στις ανάγκες που απορρέουν από τις πολιτικές και τις πρωτοβουλίες της ΕΕ. Επιπλέον, τα 12 μέλη που ορίζονται από την Επιτροπή συμμετέχουν προσωποπαγώς και όχι ως εκπρόσωποι των επιστημονικών οργανώσεων, των πανεπιστημίων και των ερευνητικών ιδρυμάτων από τα οποία προέρχονται¹³, και ως εκ τούτου δεν εξασφαλίζουν στην πραγματικότητα την έκφραση συλλογικών απόψεων. Επιπλέον, από την επιτροπή απουσιάζει η συμμετοχή διαφόρων βασικών χρηστών και ενδιαφερόμενων μερών, όπως η κοινωνία των πολιτών, μη κυβερνητικές οργανώσεις που εκπροσωπούν ευάλωτες και περιθωριοποιημένες ομάδες, και διεθνείς οργανισμοί.

27 Από τη σύστασή της, η συμβουλευτική επιτροπή δεν έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο όσον αφορά την ανάπτυξη σχέσεων με τους εθνικούς χρήστες στατιστικών. Μάλιστα, μόλις το 2021 συνέθεσε μια επισκόπηση με 23 εθνικά συμβούλια χρηστών στατιστικών και κατάρτισε σχέδιο για την ενίσχυση της συνεργασίας της με αυτά. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια των εργασιών μας εντοπίσαμε αποδεικτικά στοιχεία από τα οποία προέκυπτε ότι οι δραστηριότητες του ιταλικού συμβουλίου χρηστών είχαν ανασταλεί όπως και ότι στην Κροατία δεν λειτουργούσε ακόμη αντίστοιχο συμβούλιο.

28 Στο πλαίσιο του ελέγχου μας εντοπίσαμε κενά στις στατιστικές για την «υγεία – εξαιρουμένων των δαπανών» και τη νοσηρότητα. Οι στατιστικές σχετικά με τον τομέα «υγεία – εξαιρουμένων των δαπανών», όπως οι πόροι και οι δραστηριότητες υγειονομικής περίθαλψης, συλλέγονται σε προαιρετική βάση και τα σύνολα στοιχείων εξακολουθούν να εμφανίζουν κενά, δεδομένου ότι δεν υποβάλλουν όλα τα κράτη μέλη στη Eurostat τα συμφωνηθέντα στοιχεία στο σύνολό τους. Έχει προγραμματιστεί η έγκριση σχεδίου εκτελεστικού κανονισμού στον οποίο θα καθορίζεται ένας ελάχιστος κατάλογος απαιτήσεων, ενώ η πρώτη διαβίβαση στοιχείων αναμένεται εντός του 2023. Η ποιότητα (συμπεριλαμβανομένης της πληρότητας) αναμένεται να βελτιωθεί, εκτός εάν χορηγηθούν παρεκκλίσεις σε ορισμένα κράτη μέλη. Οι στατιστικές νοσηρότητας βρίσκονται στο στάδιο της ανάπτυξης εδώ και πάνω από μία δεκαετία και δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί.

29 Ένα ακόμη σημαντικό κενό που εντοπίσαμε αφορά τον ενωσιακό ορισμό για τις ΜΜΕ, τον οποίο η Eurostat δεν εφαρμόζει σωστά λόγω δυσκολιών στην απόκτηση όλων των χρηματοοικονομικών στοιχείων από ορισμένα κράτη μέλη. Η ταξινόμηση των ΜΜΕ στις ευρωπαϊκές στατιστικές βασίζεται μόνο στον αριθμό των εργαζομένων (λιγότεροι από 250 άτομα) και δεν λαμβάνει υπόψη χρηματοοικονομικά κριτήρια (ετήσιος κύκλος εργασιών και συνολικός ισολογισμός).

Μη ενδεδειγμένος ο τρόπος άντλησης χρηματοδότησης των στατιστικών της ΕΕ, ενώ δεν προτεραιοποιούνται ικανοποιητικά έργα καινοτομίας

30 Η Επιτροπή οφείλει να ανταποκρίνεται στις βασικές ανάγκες των χρηστών και να συμπληρώνει την εθνική χρηματοδότηση παρέχοντας στα εθνικά στατιστικά συστήματα επαρκείς χρηματοδοτικούς πόρους, όπως συνιστάται από τις διεθνείς κατευθυντήριες γραμμές (βλέπε παράρτημα III). Η χρηματοδότηση των προγραμμάτων κατανέμεται μέσω ετήσιων προγραμμάτων εργασίας, τα οποία καταρτίζονται και εγκρίνονται από την Επιτροπή και καλύπτουν χρηματοδότηση που διοχετεύεται μέσω επιχορηγήσεων, δημόσιων συμβάσεων και άλλων συμφωνιών. Το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2021‑2027 περιλαμβάνει 552 εκατομμύρια ευρώ για το πρόγραμμα —περίπου 78,9 εκατομμύρια ευρώ ετησίως (+29 % σε σύγκριση με τον ετήσιο μέσο όρο για την περίοδο 2013‑2020). Η ετήσια συνεισφορά της ΕΕ στο ΕΣΣ αντιπροσωπεύει το 2,4 % του συνολικού εκτιμώμενου κόστους παραγωγής επίσημων στατιστικών (περίπου 3 δισεκατομμύρια ευρώ το 2020 σύμφωνα με έρευνα εκτίμησης του κόστους που διεξήγαγε η Eurostat¹⁴).

31 Οι επιχορηγήσεις είναι το ευρύτερα χρησιμοποιούμενο και πλέον καθιερωμένο μέσο για την ενθάρρυνση της ανάπτυξης νέων στατιστικών που θα ανταποκρίνονται στις ανάγκες που προσδιορίζουν οι θεσμικοί χρήστες. Βασίζονται στη ζήτηση και χρηματοδοτούν περίπου το 70 % του κόστους των έργων για την ανάπτυξη στατιστικών δραστηριοτήτων, όπως η δημιουργία νέων ενοτήτων έρευνας, η συλλογή δεδομένων διά ζώσης και οι τηλεφωνικές συνεντεύξεις.

32 Η Eurostat διαχειρίζεται επίσης επιχορηγήσεις που χρηματοδοτούνται από άλλες υπηρεσίες της Επιτροπής (π.χ. ΓΔ EMPL και ΓΔ SANTE) εκτός του προγράμματος (βλέπε γράφημα 6). Όπως ισχύει σε γενικές γραμμές και για τις επιχορηγήσεις που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του προγράμματος, στόχος αυτών είναι να ενθαρρύνουν την ανάπτυξη στατιστικών για την κάλυψη των ειδικών αναγκών των ΓΔ —αν και ορισμένες φορές εξυπηρετούν επίσης ήδη υποχρεωτικές στατιστικές δραστηριότητες.Στο πλαίσιο αυτό, το 2012, συστήσαμε τα ακόλουθα: «Προκειμένου να επιτευχθεί η πλήρης εφαρμογή του κώδικα ορθής πρακτικής, η Επιτροπή πρέπει: ε) […] να προβεί στη σταδιακή κατάργηση του μηχανισμού των περαιτέρω μεταβιβάσεων λειτουργικών πιστώσεων για την παραγωγή στατιστικών». Θεωρούμε ότι η τρέχουσα ρύθμιση, βάσει της οποίας η Eurostat εξαρτάται οικονομικά από άλλες ΓΔ, δεν ευθυγραμμίζεται πλήρως με τις διεθνείς συστάσεις και τις βέλτιστες πρακτικές που προβλέπουν επάρκεια πόρων ούτε προάγει τη θεσμική ανεξαρτησία.

33 Διαπιστώσαμε ότι, σε μεγάλο βαθμό, οι επιχορηγήσεις της ΕΕ καλύπτουν θεσμικές ανάγκες· σημαντικός αριθμός αυτών χρηματοδοτεί υποχρεωτικές στατιστικές δραστηριότητες ενώ, σε ορισμένες περιπτώσεις, με αυτές καλύπτονται τακτικές δαπάνες προσωπικού των εθνικών στατιστικών συστημάτων. Λίγες μόνο είναι οι επιχορηγήσεις που χρηματοδοτούν καινοτόμα έργα (π.χ. πιλοτικές μελέτες για τις στατιστικές νοσηρότητας) με σημαντική προστιθέμενη αξία, τα οποία διαφορετικά δεν θα χρηματοδοτούνταν σε εθνικό επίπεδο.

34 Τα χρηματοδοτούμενα έργα πρέπει να αξιολογούνται προκειμένου να εξακριβώνεται κατά πόσον επιτυγχάνουν τους στόχους τους και προσφέρουν οφέλη ανάλογα προς τους επενδυθέντες πόρους. Αν και οι επιμέρους επιχορηγήσεις είχαν αξιολογηθεί, γενικά η ποιοτική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων στερούνταν αιτιολόγησης, γεγονός που ενέχει τον κίνδυνο, αφενός, να περιορίζονται τα περιθώρια μεταπαρακολούθησης και, αφετέρου, να μειώνεται η βιωσιμότητα των αποτελεσμάτων.

Η Eurostat παρέχει κατάλληλη στήριξη στα εθνικά στατιστικά συστήματα, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν αδυναμίες στην αξιολόγηση και τη διάδοση

35 Καθήκον της Eurostat είναι η ανάπτυξη, παραγωγή και διάδοση ευρωπαϊκών στατιστικών¹⁵. Για τον σκοπό αυτό, παρέχει υποστήριξη στις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες, αξιολογεί την ποιότητα των στοιχείων που λαμβάνονται από τα κράτη μέλη σύμφωνα με τα καθορισμένα κριτήρια (βλέπε σημείο 03) και στη συνέχεια τα ενοποιεί και τα δημοσιεύει. Τα ποιοτικά κριτήρια «καταλληλότητα» και «προσβασιμότητα και σαφήνεια» εξετάζονται στα σημεία 24-29 και 59-69 αντίστοιχα.

36 Η Eurostat πρέπει να διαθέτει ένα αποτελεσματικό σύστημα διαχείρισης της ποιότητας, με έγγραφες διαδικασίες για την αξιολόγηση της ποιότητας κάθε θεματικού τομέα¹⁶ (βλέπε γράφημα 7).

37 Στις ενότητες που ακολουθούν εξετάζουμε κατά πόσον η Eurostat:

1. παρέχει κατάλληλη υποστήριξη στις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες·
2. προβαίνει σε εμπεριστατωμένη αξιολόγηση της ποιότητας των εισερχόμενων στοιχείων· και
3. κατά τη διάδοση των στατιστικών, διασφαλίζει ότι όλοι οι χρήστες έχουν διαφανή και ισότιμη πρόσβαση.

Η Eurostat παρέχει κατάλληλη υποστήριξη στα εθνικά στατιστικά συστήματα

38 Στο πλαίσιο του ρόλου της ως συντονιστή για τη βελτίωση της ποιότητας των ευρωπαϊκών στατιστικών, η Eurostat πρέπει να παρέχει στα κράτη μέλη έγκαιρη και κατάλληλη υποστήριξη και να αναπτύσσει συνεργατικά δίκτυα για την προώθηση της ανταλλαγής γνώσεων¹⁷. Βάσει των διαθέσιμων εγγράφων διαπιστώσαμε ότι η υποστήριξη της Eurostat προς τα κράτη μέλη είναι συνήθως κατάλληλη και έγκαιρη. Παραδείγματος χάριν, με την έξαρση της πανδημίας COVID-19 δημιουργήθηκε μια άνευ προηγουμένου ζήτηση από τις κυβερνήσεις, τα μέσα ενημέρωσης και το κοινό στο σύνολό του για ταχείες και αξιόπιστες στατιστικές σε διάφορους τομείς (βλέπε παράρτημα I). Λίγο μετά την εκδήλωση της πανδημίας, η Eurostat εξέδωσε κατευθυντήριες γραμμές και μεθοδολογικά σημειώματα σχετικά με την παραγωγή συνόλων στοιχείων, όπως η ΕΕΔ.

39 Ωστόσο, η Eurostat δεν διαθέτει έγγραφες εσωτερικές διαδικασίες για την παροχή υποστήριξης, ιδίως όσον αφορά το χρονοδιάγραμμα. Εντοπίσαμε παραδείγματα σύνθετων μεθοδολογικών προβλημάτων για την επίλυση των οποίων χρειάστηκε πολύς χρόνος. Παραδείγματος χάριν, το πρόβλημα του πώς πρέπει να γίνεται η επεξεργασία των στοιχείων σχετικά με τη μακροχρόνια περίθαλψη (διαχωρισμός μεταξύ κοινωνικής μέριμνας και υγειονομικής περίθαλψης) υφίσταται από το 2015 με την εφαρμογή του συστήματος λογαριασμών υγείας 2011¹⁸. Το πρόβλημα επηρεάζει την πληρότητα και τη συγκρισιμότητα των στοιχείων στον τομέα αυτό. Ειδική ομάδα άρχισε να εργάζεται επί του θέματος τον Φεβρουάριο του 2022 και αναμένεται να υποβάλει έκθεση έως το τέλος του 2023.

Η διαδικασία υποβολής εκθέσεων ποιότητας από τα κράτη μέλη δεν είναι πλήρως εναρμονισμένη ούτε τεκμηριωμένη

40 Στο εγχειρίδιό του, το ΕΣΣ παρέχει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τον τρόπο κατάρτισης, από τους εταίρους του ΕΣΣ, εκθέσεων ποιότητας οι οποίες απευθύνονται σε παραγωγούς και χρήστες στατιστικών και καλύπτουν το πλήρες φάσμα των στατιστικών διαδικασιών και προϊόντων. Για κάθε σύνολο στατιστικών στοιχείων, οι εκθέσεις αυτές πρέπει να εναρμονίζονται τόσο μεταξύ των διαφορετικών στατιστικών διαδικασιών όσο και στο πλαίσιο καθεμιάς χωριστά, σε συμμόρφωση με τις κατευθυντήριες γραμμές, προκειμένου να εξασφαλίζεται η διάθεση βασικών πληροφοριών σχετικά με τις διαδικασίες συλλογής και επικύρωσης στοιχείων σε χρήστες και παραγωγούς στατιστικών.

41 Εξετάσαμε κατά πόσον οι εκθέσεις ποιότητας που υπέβαλαν τα κράτη μέλη στους τρεις θεματικούς τομείς που κάλυψε ο έλεγχός μας, αφενός, ήταν σύμφωνες με το εγχειρίδιο του ΕΣΣ και, αφετέρου, περιλάμβαναν πληροφορίες κατάλληλες και εναρμονισμένες κατά τρόπο ώστε να καθίσταται δυνατή η ορθή αξιολόγηση και κατανόηση των αντίστοιχων στατιστικών προϊόντων.

42 Δυνάμει των τομεακών κανονισμών, τα κράτη μέλη οφείλουν να αποστέλλουν στη Eurostat εκθέσεις ποιότητας και μεταδεδομένα ανά διαστήματα που δεν υπερβαίνουν την πενταετία. Όταν μεσολαβεί μεγάλο διάστημα μεταξύ δύο εκθέσεων αυξάνεται ο κίνδυνος να έχουν παρεμβληθεί αλλαγές στις περιγραφές των πηγών και των μεθόδων μεταξύ δύο συνόλων στοιχείων. Επιπλέον, ένα από τα πέντε κράτη μέλη του δείγματός μας (Κροατία) δεν έχει ακόμη υποβάλει την αναμενόμενη έκθεση ποιότητας για τα στοιχεία που αφορούν τις «αιτίες θανάτου». Δεν προβλέπεται νομική απαίτηση υποβολής έκθεσης ποιότητας για τα στοιχεία που αφορούν την «υγεία – εξαιρουμένων των δαπανών»· ωστόσο, τα κράτη μέλη καλούνται να υποβάλουν αρχείο μεταδεδομένων, η δομή του οποίου δεν συνάδει με αυτή των εκθέσεων ποιότητας.

43 Παρατηρούνται διαφορές ως προς την υποβολή εκθέσεων τόσο μεταξύ των στατιστικών δραστηριοτήτων όσο και στο πλαίσιο καθεμιάς χωριστά. Ο βαθμός λεπτομέρειας ποικίλλει μεταξύ των κρατών μελών του δείγματός μας· ορισμένα κράτη μέλη δεν παρέχουν επαρκείς πληροφορίες που να επιτρέπουν την ορθή κατανόηση και αξιολόγηση της ποιότητας των στοιχείων. Επιπλέον, με εξαίρεση τις «αιτίες θανάτου», η δομή των εκθέσεων ποιότητας δεν συνάδει με τις κατευθυντήριες γραμμές. Οι ασυνέπειες αυτές οδηγούν σε ελλιπή πληροφόρηση που θα μπορούσε να προκαλέσει σύγχυση στους χρήστες.

Η από μέρους της Eurostat αξιολόγηση της ποιότητας δεν διασφάλιζε πλήρως την αξιοπιστία των στοιχείων

44 Η Eurostat έχει την κατά νόμο εξουσιοδότηση να διενεργεί επιτόπιες επαληθεύσεις στα κράτη μέλη σε στατιστικούς τομείς όπως η διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος και το ακαθάριστο εθνικό εισόδημα. Δεν διαθέτει συγκρίσιμες αρμοδιότητες στους τρεις τομείς που κάλυψε ο έλεγχός μας. Δεδομένου ότι οι συνεισφορές της ΕΕ μέσω διαφόρων χρηματοδοτικών μέσων, όπως το νέο ταμείο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, υπολογίζονται με βάση ευρωπαϊκές στατιστικές επί των οποίων η Eurostat δεν διαθέτει αρμοδιότητες επαλήθευσης (π.χ. εργασία και πληθυσμός) και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να διασφαλίσει την αξιοπιστία τους, υπάρχει κίνδυνος ανακριβειών κατά την κατανομή κονδυλίων της ΕΕ βάσει τέτοιων στοιχείων.

45 Η Eurostat έχει αναπτύξει έγγραφες διαδικασίες για την επικύρωση των στοιχείων σε καθέναν από τους θεματικούς τομείς που εξετάσαμε. Ωστόσο, οι εν λόγω διαδικασίες δεν περιλαμβάνουν διεξοδικότερες επαληθεύσεις της ποιότητας των στοιχείων στα κράτη μέλη, όπως επιτόπιες επαληθεύσεις.

46 Η Eurostat έχει επίσης καταρτίσει εγχειρίδια χρήσης και κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την παρακολούθηση της συμμόρφωσης με την ενωσιακή νομοθεσία για τις στατιστικές. Κάτι που απουσιάζει από τις εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές είναι ο προσδιορισμός ενός χρονοδιαγράμματος σε περίπτωση που χρειαστεί η ίδια να αναλάβει δράση εφόσον διαπιστώσει ότι ένα κράτος μέλος δεν τηρεί τις προθεσμίες που ορίζουν οι κανόνες.

47 Η Eurostat χρησιμοποιεί μια σειρά εργαλείων ΤΠ για τη διενέργεια ελέγχων επικύρωσης (πτυχών όπως η λογική, η ευλογοφάνεια, η συνέπεια, τα ποσοστά αναθεώρησης και τα ετήσια ποσοστά μεταβολής). Ορισμένοι από αυτούς τους ελέγχους βρίσκονται ενσωματωμένοι στα αρχεία όπου περιλαμβάνεται το ερωτηματολόγιο που πρέπει να συμπληρώνουν τα κράτη μέλη, ούτως ώστε τυχόν σφάλματα να εντοπίζονται και να διορθώνονται πριν από την αποστολή τους. Μόλις πραγματοποιηθούν οι επικυρώσεις, αποστέλλεται προς έγκριση στα κράτη μέλη έκθεση επικύρωσης· τότε μόνο καθίσταται δυνατή η διάδοση των στοιχείων τους σε ευρύτερη κλίμακα.

48 Η Eurostat, ο ΟΟΣΑ και ο ΠΟΥ συλλέγουν τα στοιχεία για τις «δαπάνες για την υγεία» και την «υγεία – εξαιρουμένων των δαπανών» και επιμερίζουν την επικύρωσή τους μεταξύ τους, ενώ εφαρμόζουν τους ελέγχους με αυτούσιο τρόπο. Η επικύρωση των στοιχείων σχετικά με την ΕΕΔ, τις «αιτίες θανάτου» και τις «δαπάνες για την υγεία» είναι παρόμοια για όλα τα κράτη μέλη. Ωστόσο, οι τελικές αξιολογήσεις ποιότητας για κάθε κράτος μέλος δεν ακολουθούν συγκεκριμένη δομή και δεν καταγράφουν όλα τα ζητήματα που εντοπίζονται ούτε προτείνουν σχετικές λύσεις. Σε ό,τι αφορά τους άλλους θεματικούς τομείς («υγεία – εξαιρουμένων των δαπανών» και στατιστικές διάρθρωσης των επιχειρήσεων), λάβαμε μεν αρχεία με στοιχεία, όχι όμως και τελικές αξιολογήσεις ποιότητας. Διαπιστώσαμε ότι η Eurostat είχε λάβει γνώση των προβλημάτων σχετικά με την ποιότητα των στοιχείων, τα οποία είχαν αναδειχθεί είτε στο πλαίσιο των δικών της εργασιών επικύρωσης είτε από πληροφορίες που παρείχαν τα κράτη μέλη. Η επίλυση ορισμένων προβλημάτων τέτοιας φύσης απαιτεί πολύ χρόνο (βλέπε, παραδείγματος χάριν, τη συζήτηση για τα στοιχεία σχετικά με τη μακροχρόνια περίθαλψη στο σημείο 39).

49 Κατά την περίοδο που κάλυψε ο έλεγχός μας, διαπιστώσαμε αδυναμίες όσον αφορά την ακρίβεια των στοιχείων στους τρεις τομείς που ελέγχθηκαν (βλέπε πλαίσιο 1).

50 Εξετάσαμε κατά πόσον η Eurostat ανέλυσε τη συμμόρφωση με τα εννοιολογικά πλαίσια, καθώς και τον βαθμό συγκρισιμότητας και συνοχής των στοιχείων, και εντοπίσαμε αδυναμίες σε όλους τους θεματικούς τομείς που κάλυψε ο έλεγχός μας (βλέπε πλαίσιο 2).

51 Διαπιστώσαμε επίσης σημαντικές αποκλίσεις στα στοιχεία για τις «αιτίες θανάτου», γεγονός που υποδηλώνει ότι, παρά τις διάφορες κατευθυντήριες γραμμές περί εναρμόνισης, τα στοιχεία αυτά δεν κωδικογραφούνται με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα κράτη μέλη. Στο γράφημα 8 απεικονίζεται η ανεπαρκής συγκρισιμότητα των στοιχείων για τις «αιτίες θανάτου» όσον αφορά την άνοια: παρουσιάζονται οι σημαντικές διαφορές στον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη κωδικοποιούν την άνοια, μία από τις πλέον δαπανηρές ασθένειες¹⁹ και δεύτερη κύρια αιτία θανάτου στις χώρες υψηλού εισοδήματος²⁰. Επιπλέον, παρόλο που η νόσος του Alzheimer ευθύνεται συνολικά για το 60‑70 % όλων των περιστατικών άνοιας²¹, το ποσοστό που της αναλογούσε στην κατηγορία «άνοια» στις στατιστικές για τις «αιτίες θανάτου» κυμάνθηκε το 2018 από 3,4 % στη Μάλτα έως 99,9 % στη Ρουμανία. Διαπιστώσαμε επίσης μεγάλες διαφορές στο ποσοστό των θανάτων λόγω αναπνευστικών νόσων, όπως η πνευμονία και η γρίπη.

52 Οι ανισότητες στα αποτελέσματα στον τομέα της υγείας μπορούν να αποδοθούν όχι μόνο στις διαφορές στα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης ή στις συνθήκες υγείας του πληθυσμού, αλλά και στο γεγονός ότι οι εθνικές ή/και οι αυτοματοποιημένες πρακτικές πιστοποίησης και κωδικοποίησης δεν είναι εναρμονισμένες.

53 Στον τομέα της στατιστικής, η έγκαιρη και η εμπρόθεσμη υποβολή είναι σημαντικές για την αποτελεσματική λήψη αποφάσεων. Για τους τρεις τομείς που ελέγχθηκαν, οι τομεακοί κανονισμοί προβλέπουν περιόδους αναφοράς και συγκεκριμένες ημερομηνίες έως τις οποίες τα κράτη μέλη πρέπει να υποβάλλουν στοιχεία και εκθέσεις ποιότητας / αρχεία μεταδεδομένων στη Eurostat (βλέπε γράφημα 9). Τα περισσότερα κράτη μέλη υποβάλλουν στοιχεία μόνο εφόσον απαιτείται από τους κανονισμούς και σύμφωνα με τα εκεί προβλεπόμενα.

54 Όπως φαίνεται στο γράφημα 9, οι στατιστικές σε ορισμένους τομείς μπορούν να υποβληθούν έως και 24 μήνες μετά την περίοδο αναφοράς, γεγονός που μειώνει το όφελός τους για τους χρήστες. Τα έτη 2018, 2019 και 2020, μόνο έξι, εννέα και οκτώ κράτη μέλη αντίστοιχα απέστειλαν οικειοθελώς στοιχεία για τις δαπάνες για την υγεία εντός τεσσάρων μηνών από το τέλος του έτους αναφοράς, τα οποία αντιστοιχούσαν σε περισσότερο έγκαιρα δεδομένα. Επιπλέον, όταν προκύψει κάποια νέα ανάγκη, το ΕΣΣ δεν διαθέτει την αναγκαία διαδικαστική ευελιξία ώστε να αντιδράσει γρήγορα με νέα σύνολα στοιχείων. Αυτό έγινε ιδιαίτερα εμφανές στην περίπτωση της πανδημίας COVID-19, σε σχέση με την οποία δεν υπήρχαν άμεσα διαθέσιμα δεδομένα για τις στατιστικές για την υγεία και τις επιχειρήσεις. Σε ό,τι αφορά συγκεκριμένα τα στοιχεία για τις «αιτίες θανάτου», ανέκυψε η ανάγκη να εντοπιστούν εναλλακτικοί τρόποι υπολογισμού των ποσοστών θνησιμότητας, και συγκεκριμένα η ανάγκη οργάνωσης της συλλογής στοιχείων για εβδομαδιαίους θανάτους σε προαιρετική βάση, προκειμένου να καταστεί δυνατός ο υπολογισμός της μηνιαίας υπερβάλλουσας θνησιμότητας (βλέπε παράρτημα V).

55 Διαπιστώσαμε αδυναμίες όσον αφορά την εμπρόθεσμη υποβολή σε όλους τους στατιστικούς τομείς που κάλυψε ο έλεγχός μας. Η καθυστερημένη διαβίβαση στοιχείων που είναι ήδη παρωχημένα καθιστά όλη τη διαδικασία αναποτελεσματική από την άποψη της κάλυψης των αναγκών των χρηστών. Από τις διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με τις πραγματικές ημερομηνίες υποβολής των στοιχείων από τα κράτη μέλη προκύπτουν καθυστερήσεις πέραν των προθεσμιών που ορίζει η νομοθεσία για τις στατιστικές της ΕΕΔ και της υγείας. Στο πλαίσιο 3 παρατίθενται παραδείγματα καθυστερήσεων στην υποβολή στατιστικών στοιχείων στον τομέα της υγείας. Δεν υπήρχαν αντίστοιχες πληροφορίες για τις στατιστικές διάρθρωσης των επιχειρήσεων και, ως εκ τούτου, δεν ήμαστε σε θέση να αξιολογήσουμε την κατάσταση στον εν λόγω τομέα.

56 Κατά την κατάρτιση των συγκεντρωτικών μεγεθών της ΕΕ, η Eurostat πρέπει να προβαίνει σε εκτιμήσεις των στοιχείων των κρατών μελών, κατά περίπτωση. Διαπιστώσαμε ότι συχνά τα κράτη μέλη δεν παρείχαν στοιχεία για τους τρεις θεματικούς τομείς που κάλυψε ο έλεγχός μας ή ότι τα ανέφεραν καθυστερημένα. Σε μια τέτοια περίπτωση (παραδείγματος χάριν, στοιχεία για την «υγεία – εξαιρουμένων των δαπανών» και στατιστικές διάρθρωσης των επιχειρήσεων), η Eurostat χρησιμοποιεί εκτιμήσεις για τον σκοπό της κατάρτισης συγκεντρωτικών μεγεθών για την ΕΕ. Εξαίρεση αποτέλεσαν τα συγκεντρωτικά μεγέθη της ΕΕ για τις «αιτίες θανάτου» για το 2018, τα οποία δεν καταρτίστηκαν επειδή η Eurostat δεν προέβη σε εκτίμηση των στοιχείων για τη Γαλλία (βλέπε πλαίσιο 3).

Στις εκθέσεις που υποβάλλονται στο Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο η παρουσίαση πληροφοριών και δεικτών παρακολούθησης δεν γίνεται με εναρμονισμένο τρόπο

57 Τέλος, η Επιτροπή οφείλει να υποβάλλει έκθεση στο Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο σχετικά με την ποιότητα των στατιστικών που διαδίδει, ανά τριετία, με εξαίρεση τις στατιστικές για την υγεία. Αναλύσαμε τις δύο πλέον πρόσφατες εκθέσεις που υποβλήθηκαν, οι οποίες αφορούσαν την ΕΕΔ και τις στατιστικές διάρθρωσης των επιχειρήσεων. Διαπιστώσαμε ότι ο βαθμός λεπτομέρειας ήταν διαφορετικός μεταξύ των δύο εκθέσεων και ότι οι πληροφορίες δεν ήταν αρκετές ούτως ώστε να διαμορφωθεί μια σαφής εικόνα των υφιστάμενων αδυναμιών (βλέπε πλαίσιο 4).

58 Καμία από τις εκθέσεις δεν περιλάμβανε λεπτομερείς δείκτες παρακολούθησης που να καταδεικνύουν την πρόοδο που επιτυγχάνεται αναφορικά με τους κανονισμούς για την ΕΕΔ και τις στατιστικές διάρθρωσης των επιχειρήσεων. Θα πρέπει για κάθε στατιστικό προϊόν να υπάρχουν κατάλληλοι δείκτες που να καθιστούν δυνατή την ορθή παρακολούθηση της εφαρμογής των κανονισμών και τη συλλογή εναρμονισμένων πληροφοριών σχετικά με την ποιότητα των στοιχείων.

Οι διαδικασίες διάδοσης δεν είναι επαρκώς εναρμονισμένες

59 Προκειμένου να εξασφαλιστούν η προσβασιμότητα και η σαφήνεια κατά τη διάδοση των στατιστικών, η Eurostat πρέπει, μεταξύ άλλων, να εφαρμόζει κατάλληλες έγγραφες διαδικασίες, τηρώντας πολιτική δημοσίευσης και ημερολόγιο δημοσιεύσεων²². Στην πολιτική δημοσίευσης πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ των διαφόρων ειδών δημοσιευμάτων και των αναλυτικών κατανομών, ενώ το ημερολόγιο δημοσιεύσεων και η πολιτική και το ημερολόγιο αναθεωρήσεων πρέπει να δημοσιοποιούνται εκ των προτέρων.

60 Από τα έγγραφα που εξετάσαμε αποδεικνύεται ότι η Eurostat έχει θεσπίσει ένα σύνολο εργαλείων και διαδικασιών, όπως συντακτικοί κανόνες, τα οποία εφαρμόζει στο πλαίσιο της διαδικασίας διάδοσης. Ωστόσο, δεν υπάρχουν κανόνες που να καθορίζουν το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί από τη συλλογή έως τη δημοσίευση των στοιχείων από τη Eurostat, ούτε την απαίτηση να δημοσιεύονται τα στοιχεία για όλα τα κράτη μέλη την ίδια ημερομηνία. Από τα μέσα του 2021, η Eurostat καταρτίζει και δημοσιεύει ετήσιο ημερολόγιο δημοσιεύσεων για βασικά προϊόντα σύμφωνα με τον ΚΟΠ.

61 Ελέγξαμε τις ημερομηνίες δημοσίευσης των στοιχείων σχετικά με την ΕΕΔ και τις δαπάνες για την υγεία, τα οποία ήταν και τα μόνα αρχεία που τέθηκαν στη διάθεσή μας. Κατά το διάστημα 2018‑2020, η Eurostat δεν διέδωσε τα σχετικά με την ΕΕΔ στοιχεία όλων των κρατών μελών την ίδια ημερομηνία. Το ίδιο ίσχυε και για τα στοιχεία σχετικά με τις δαπάνες για την υγεία, δεδομένου ότι ορισμένα κράτη μέλη (βλέπε σημείο 54 και πλαίσιο 3) καθυστέρησαν να υποβάλουν στοιχεία και να απαντήσουν στις ερωτήσεις της Eurostat κατά τη διαδικασία επικύρωσης. Εξαιτίας των καθυστερήσεων στη διαδικασία διάδοσης επιμηκύνθηκε η περίοδος μεταξύ του έτους αναφοράς και της ημερομηνίας δημοσίευσης.

62 Σύμφωνα με τον ΚΟΠ, η Eurostat κατήρτισε και δημοσίευσε ετήσιο ημερολόγιο δημοσιεύσεων για βασικά προϊόντα για το έτος 2022. Ωστόσο, όσον αφορά τους τρεις θεματικούς τομείς που εξετάστηκαν στο πλαίσιο του ελέγχου μας, ορισμένες λεπτομέρειες (δείκτες, κατανομή βάσει του επιπέδου της ταξινόμησης, περίοδοι αναφοράς, στοιχεία υπό αναθεώρηση κ.λπ.) δεν δημοσιεύονται.

63 Ένας από τους σκοπούς της πολιτικής και του ημερολογίου αναθεωρήσεων είναι η ενημέρωση των χρηστών σχετικά με τον προβλεπόμενο αντίκτυπο των προγραμματισμένων αλλαγών στη συγκρισιμότητα, ώστε να είναι σε θέση να προβλέπουν καλύτερα και να διαχειρίζονται τις διακοπές στις χρονοσειρές (βλέπε παράρτημα III). Διαπιστώσαμε ότι η Eurostat επικαιροποιούσε τα στοιχεία καθώς αυτά υποβάλλονταν, καθώς και στις περιπτώσεις που απαιτούνταν αναθεωρήσεις και διορθώσεις. Η Eurostat δεν διαθέτει γενική πολιτική αναθεωρήσεων, ωστόσο έχουν αναπτυχθεί ειδικές πολιτικές για τομείς όπως οι στατιστικές για τις επιχειρήσεις. Σε άλλους τομείς, όπως οι «δαπάνες για την υγεία» και «οι αιτίες θανάτου», τα στοιχεία αναθεωρούνται, αλλά δεν διέπονται από κάποια κοινή πολιτική· οι αναθεωρήσεις εξαρτώνται από την οικεία πολιτική κάθε κράτους μέλους.

Με την πρόσβαση σε προδημοσιεύσεις διακυβεύεται η ίση μεταχείριση και αφήνονται περιθώρια για διαρροές πληροφοριών

64 Προκειμένου να εδραιωθεί η εμπιστοσύνη στις επίσημες στατιστικές, τόσο το νομικό πλαίσιο της ΕΕ όσο και οι διεθνείς στατιστικές αρχές ορίζουν ότι όλοι οι χρήστες πρέπει να τυγχάνουν ίσης μεταχείρισης²³. Οι σχετικές διεθνείς κατευθυντήριες γραμμές είναι ακόμη πιο αναλυτικές, στον βαθμό που αναφέρονται και στην ταυτόχρονη πρόσβαση (βλέπε παράρτημα III).

65 Στην αξιολόγηση από ομοτίμους του 2014, ο ESGAB έκρινε ότι υπήρχαν αδιάσειστα επιχειρήματα υπέρ της πλήρους απαγόρευσης των προδημοσιεύσεων και συνέστησε την πλήρη διερεύνηση του αντικτύπου μιας τέτοιας δράσης (βλέπε παράρτημα VI: 2014/11). Έκτοτε, ο ESGAB έχει διατυπώσει άλλες τρεις συστάσεις, μεταξύ άλλων, σχετικά με τη μείωση της συχνότητας και του αριθμού των στατιστικών που υπόκεινται σε προδημοσίευση και σχετικά με την εναρμόνιση και τη διαφάνεια των πρακτικών προδημοσίευσης μεταξύ των εταίρων του ΕΣΣ (2015/5, 2015/6, 2015/7, 2018/1²⁴). Παρατηρήσαμε ότι η Eurostat έχει σημειώσει κάποια πρόοδο όσον αφορά την υλοποίηση των εν λόγω συστάσεων. Το 2021 ο ESGAB ζήτησε από τη Eurostat να υποβάλει σε κριτική ανασκόπηση την πρακτική της όσον αφορά την προδημοσίευση στατιστικών εντός της Επιτροπής (βλέπε παράρτημα VI: 2021/4). Αποκρινόμενη στο αίτημά του, η Eurostat συμφώνησε να παράσχει επισκόπηση της τρέχουσας κατάστασης στα υφιστάμενα μνημόνια συνεννόησης με τις άλλες υπηρεσίες της Επιτροπής.

66 Η πρόσβαση σε προδημοσιεύσεις δικαιολογείται σε επίπεδο ΕΣΣ βάσει ΚΟΠ²⁵. Η Eurostat παρέχει πρόσβαση σε προδημοσιεύσεις σχετικά με ορισμένα βασικά στοιχεία στην ανώτατη διοίκησή της, στη ΓΔ Οικονομικών και Χρηματοδοτικών Υποθέσεων, στη ΓΔ EMPL και στην ΕΚΤ, καθώς και στα μέσα ενημέρωσης. Τα διαπιστευμένα ειδησεογραφικά πρακτορεία λαμβάνουν εκ των προτέρων ειδησεογραφικά δελτία με απαγόρευση δημοσίευσης μέσω ηλεκτρονικών μέσων²⁶. Από την άλλη πλευρά, η ιταλική εθνική στατιστική υπηρεσία παρέχει πρόσβαση σε προδημοσιεύσεις μόνο στο πλαίσιο ενημερώσεων Τύπου κατά τη διάρκεια των οποίων οι δημοσιογράφοι δεν έχουν καμία επαφή με το εξωτερικό περιβάλλον (σύστημα «κεκλεισμένων των θυρών»)²⁷. Θεωρούμε ότι η ρύθμιση της Eurostat δεν εξασφαλίζει την απουσία διαρροών στοιχείων.

67 Η πρόσβαση σε προδημοσιεύσεις μακροοικονομικών στοιχείων της ΕΕ ενέχει τον κίνδυνο κερδοσκοπίας από όσους αποκτούν νωρίτερα πρόσβαση σε αυτά (βλέπε πλαίσιο 5). Η δυνατότητα πρόσβασης σε προδημοσιεύσεις θα μπορούσε να δημιουργήσει ευκαιρίες προσπορισμού οικονομικών οφελών, γεγονός που θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές στρεβλώσεις στις αγορές.

68 Για λόγους διαφάνειας, συνιστάται βάσει της διεθνούς βέλτιστης πρακτικής τα δελτία Τύπου να συνοδεύονται από κατάλογο με όσους έχουν πρόσβαση στις προδημοσιεύσεις. Ωστόσο, στον ιστότοπο της Eurostat δεν παρέχονται πλήρεις πληροφορίες σχετικά με όλους τους χρήστες και τις θέσεις καθηκόντων που έχουν πρόσβαση σε προδημοσιεύσεις.

69 Στο ΕΣΣ, τουλάχιστον δέκα χώρες (Τσεχία, Δανία, Κροατία, Ιταλία, Πολωνία, Σλοβενία, Φινλανδία, Σουηδία, Ισλανδία και Νορβηγία) κατάργησαν την πρακτική της παροχής πρόσβασης σε προδημοσιεύσεις στις κυβερνήσεις ή/και στα μέσα ενημέρωσης. Εν κατακλείδι, οι πρακτικές προδημοσίευσης στο πλαίσιο του ΕΣΣ παραμένουν μη εναρμονισμένες (βλέπε σημείο 65).

Η δυναμική των αξιολογήσεων από ομοτίμους να επιφέρουν βελτιώσεις δεν έχει αξιοποιηθεί πλήρως

70 Οι αξιολογήσεις από ομοτίμους χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της συνολικής συμμόρφωσης της Eurostat και των εθνικών στατιστικών συστημάτων με τις αρχές του ΚΟΠ, ο οποίος αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο του κοινού πλαισίου ποιότητας του ΕΣΣ. Τα εθνικά στατιστικά συστήματα αξιολογούνται από ομάδα εμπειρογνωμόνων, ενώ ο ESGAB διενεργεί την αξιολόγηση από ομοτίμους της Eurostat. Από την πρώτη έγκριση του ΚΟΠ το 2005, το ΕΣΣ διοργάνωσε τρεις γύρους αυτορρυθμιζόμενων αξιολογήσεων από ομοτίμους, πράγμα που σημαίνει ότι οι σχετικές με αυτές αποφάσεις λαμβάνονται εσωτερικά από την επιτροπή του ΕΣΣ (βλέπε γράφημα 2). Στις ενότητες που ακολουθούν εξετάζουμε αν:

1. η Επιτροπή υλοποίησε αποτελεσματικά τις συστάσεις της δεύτερης αξιολόγησης από ομοτίμους·
2. η παρακολούθηση από τη Eurostat της προόδου που σημείωσαν τα εθνικά στατιστικά συστήματα όσον αφορά την υλοποίηση των συστάσεων της δεύτερης αξιολόγησης από ομοτίμους υπήρξε αποτελεσματική· και
3. ο σχεδιασμός του τρίτου γύρου αξιολογήσεων από ομοτίμους των εθνικών στατιστικών συστημάτων είναι κατάλληλος για τον επιδιωκόμενο σκοπό.

Η Επιτροπή έχει σημειώσει ικανοποιητική πρόοδο όσον αφορά τις περισσότερες συστάσεις των αξιολογήσεων από ομοτίμους

71 Για τη διασφάλιση του μέγιστου δυνατού αντικτύπου των συστάσεων του ESGAB, είναι σημαντικό η Επιτροπή να τις υλοποιεί άμεσα και όσο το δυνατόν πληρέστερα. Σε αντίθετη περίπτωση, πρέπει να παρέχει κατάλληλη αιτιολόγηση σύμφωνα με τις διεθνείς κατευθυντήριες γραμμές, τις συστάσεις και τις βέλτιστες πρακτικές στον τομέα της στατιστικής.

72 Το 2014, ο ESGAB διενήργησε τη δεύτερη αξιολόγηση από ομοτίμους της Eurostat και εξέδωσε 16 συστάσεις σχετικά με έξι βασικούς τομείς: τη νομοθεσία που διέπει τις διαδικασίες διορισμού και παύσης των ανώτερων διοικητικών στελεχών· την αρχιτεκτονική της νομοθεσίας για τις στατιστικές· τη συνοχή των ευρωπαϊκών στατιστικών· τη διάδοση· την επικοινωνία και τους χρήστες· και τον συντονισμό (βλέπε παράρτημα VI). Αποκρινόμενη στις συστάσεις, η Eurostat ανέπτυξε σχέδιο υλοποίησης που περιλάμβανε 20 βελτιωτικές δράσεις²⁸.

73 Διαπιστώσαμε ότι η Επιτροπή έχει σημειώσει ικανοποιητική πρόοδο όσον αφορά τις περισσότερες συστάσεις που διατυπώθηκαν στο πλαίσιο των αξιολογήσεων από ομοτίμους, ιδίως εκείνες που αφορούν τη νομοθετική αρχιτεκτονική, και την επικοινωνία και τους χρήστες. Ωστόσο, ορισμένες βασικές συστάσεις στους τομείς της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας (νομοθεσία σχετικά με τον διορισμό και την παύση των ανώτερων διοικητικών στελεχών, καθώς και πρόσβαση σε προδημοσιεύσεις – βλέπε σημεία 64-69) δεν είχαν γίνει δεκτές ή/και δεν είχαν καλυφθεί με αποτελεσματικό τρόπο²⁹.

74 Στην αξιολόγηση από ομοτίμους του 2014, ο ESGAB εξέδωσε τέσσερις συστάσεις που κάλυπταν το πλήρες φάσμα της νομοθεσίας της ΕΕ σχετικά με την πρόσληψη, τον διορισμό και την παύση των ανώτερων διοικητικών στελεχών της Eurostat (βλέπε παράρτημα VI: 2014/1‑2014/4). Ωστόσο, η Eurostat δεν αποδέχθηκε τις συστάσεις ούτε πρότεινε αντίστοιχες βελτιωτικές δράσεις. Η Eurostat δήλωσε ότι οι συστάσεις είτε εξέφευγαν του πεδίου εφαρμογής του ΚΟΠ (2014/1, 2014/2 και 2014/4) είτε καλύπτονταν επαρκώς από το νομικό πλαίσιο της ΕΕ (2014/3). Στην επόμενη αξιολόγηση από ομοτίμους (2021), ο ESGAB επανέλαβε ορισμένες από τις συστάσεις του στον τομέα αυτό (βλέπε παράρτημα VI: 2021/1 και 2021/2), οι οποίες δεν είχαν γίνει ακόμη δεκτές.

75 Το 2012 προτείναμε επίσης τα εξής³⁰: «Προκειμένου να επιτευχθεί η πλήρης εφαρμογή του κώδικα ορθής πρακτικής, η Επιτροπή πρέπει: […] δ) να ενισχύσει την επαγγελματική ανεξαρτησία του Επικεφαλής Στατιστικολόγου της Ευρωπαϊκής Ένωσης διορίζοντάς τον για θητεία ορισμένου χρόνου, κατόπιν σύμφωνης γνώμης του ESGAB και έγκρισης από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο». Παρά τη στήριξη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η σύστασή μας δεν υλοποιήθηκε, διότι η Επιτροπή έκρινε ότι το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο ήταν κατάλληλο και ότι βρίσκονταν ήδη σε εφαρμογή οι απαραίτητες δικλίδες ασφαλείας.

Για την αξιολόγηση της υλοποίησης από τα κράτη μέλη των βελτιωτικών δράσεων που προτείνονται στο πλαίσιο των αξιολογήσεων από ομοτίμους, η Eurostat βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των στατιστικών αρχών

76 Ο συντονιστικός ρόλος της Eurostat περιλαμβάνει την αποτελεσματική παρακολούθηση των συστάσεων που διατυπώνονται προς τα κράτη μέλη ως αποτέλεσμα αξιολογήσεων από εμπειρογνώμονες-ομοτίμους. Μετά τη δεύτερη αξιολόγηση από ομοτίμους (2013‑2015), η Eurostat χρησιμοποίησε ετήσια ερωτηματολόγια για την παρακολούθηση της εφαρμογής από τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες των συμφωνημένων βελτιωτικών δράσεων (2016‑2019). Ως γενική αρχή, ολόκληρη η διαδικασία παρακολούθησης βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στην εμπιστοσύνη, δεδομένου ότι οι βελτιωτικές δράσεις υλοποιούνταν υπό την αρμοδιότητα των εθνικών στατιστικών υπηρεσιών, οι οποίες ήταν αυτές που όφειλαν να διασφαλίσουν την καταλληλότητα, την πληρότητα και την επαρκή τεκμηρίωσή τους. Μόνο στον τελευταίο γύρο παρακολούθησης, το 2019, ήταν που η Eurostat επιχείρησε να επαληθεύσει την πρόοδο που είχε αναφερθεί, αποστέλλοντας στα κράτη μέλη αιτήματα παροχής διευκρινίσεων.

77 Στο γράφημα 10 παρουσιάζεται η διαχρονική πρόοδος των εθνικών στατιστικών υπηρεσιών προς την ολοκλήρωση των βελτιωτικών δράσεων που προτάθηκαν ως αποτέλεσμα της δεύτερης αξιολόγησης από ομοτίμους. Σύμφωνα με την πλέον πρόσφατη έκθεση παρακολούθησης, 155 από τις 910 δράσεις που προσδιορίστηκαν, ήτοι το 17 %, δεν είχαν ακόμη ολοκληρωθεί στα τέλη του 2019 (βλέπε παράρτημα VII για λεπτομερή ανάλυση).

78 Διαπιστώσαμε προσκόμματα στην υλοποίηση των βελτιωτικών δράσεων, σε περιπτώσεις που αυτή εξαρτάτο από φορείς πέραν των εθνικών στατιστικών υπηρεσιών ή που απουσίαζε η πολιτική βούληση ή/και στήριξη. Οι δράσεις αυτού του είδους αφορούσαν συνήθως νομοθετικές αλλαγές (π.χ. σχετικά με τον διορισμό και την παύση των επικεφαλής των εθνικών στατιστικών υπηρεσιών, την πρόσβαση σε στοιχεία από διοικητικές πηγές, τη δημιουργία εποπτικών φορέων), ενώ ορισμένες αφορούσαν ανθρώπινους ή οικονομικούς πόρους ή ακόμη και την ανάπτυξη ΤΠ.

79 Στην Ιταλία και τη Φινλανδία η νομοθετική διαδικασία έχει παραμείνει στάσιμη, ενώ οι δράσεις δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί πάνω από μία επταετία μετά τη δεύτερη αξιολόγηση από ομοτίμους. Στην Κροατία και την Κύπρο, οι αναγκαίες νομοθετικές αλλαγές πραγματοποιήθηκαν έπειτα από αξιοσημείωτη καθυστέρηση περίπου πέντε ετών. Στο πλαίσιο της αξιολόγησης από ομοτίμους, ανώτεροι εκπρόσωποι βασικών ενδιαφερόμενων μερών (υπουργεία, κοινοβούλιο) δεν συμμετείχαν από νωρίς στη διαδικασία, πράγμα που θα διευκόλυνε την υλοποίηση βασικών δράσεων με αντικείμενο ζητήματα που αφορούν τη θεσμική δομή και τη διακυβέρνηση (επαγγελματική ανεξαρτησία).

80 Πέραν της επαγγελματικής ανεξαρτησίας, οι εθνικές στατιστικές αρχές χρειάζονται επαρκείς ανθρώπινους, οικονομικούς και τεχνικούς πόρους για την υλοποίηση των στατιστικών προγραμμάτων τους (βλέπε παράρτημα III). Εξετάσαμε τις ετήσιες εκθέσεις του ESGAB, τις αξιολογήσεις από ομοτίμους των κρατών μελών και πληροφορίες σχετικά με τους πόρους, ενώ ζητήσαμε από τις πέντε χώρες του δείγματός μας και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη να διατυπώσουν τις απόψεις τους σχετικά με τη διακυβέρνηση στο πλαίσιο των εθνικών στατιστικών συστημάτων.

81 Διαπιστώσαμε ότι η επαγγελματική ανεξαρτησία εξακολουθεί να μην διασφαλίζεται πάντοτε, ειδικά όσον αφορά τον διορισμό και την παύση των επικεφαλής των εθνικών στατιστικών υπηρεσιών. Δεδομένου ότι οι άλλες εθνικές αρχές υπάγονται συνήθως σε υπουργείο, η αβεβαιότητα σχετικά με την ανεξαρτησία τους είναι ακόμη μεγαλύτερη. Η παρατήρησή μας επιβεβαιώνει τη διαπίστωση της Eurostat ότι από τις 72 βελτιωτικές δράσεις σχετικά με την επαγγελματική ανεξαρτησία, οι 25 (35 %) δεν είχαν ακόμη ολοκληρωθεί τον Δεκέμβριο του 2019 (βλέπε παράρτημα VII).

82 Κάποιες εθνικές στατιστικές υπηρεσίες μάς εξέφρασαν επίσης ανησυχίες σε σχέση με την απουσία οικονομικής ανεξαρτησίας και ανέφεραν ότι δεν διέθεταν επαρκείς πόρους προκειμένου να ανταποκριθούν στην αυξανόμενη ζήτηση για νέες στατιστικές και την ανάγκη σημαντικών τεχνολογικών επενδύσεων. Στο πλαίσιο αυτό, τον Νοέμβριο του 2021, το Συμβούλιο αναγνώρισε ότι τόσο η Eurostat όσο και τα σχετικά εθνικά συστήματα πρέπει να διαθέτουν επαρκείς ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιούν περαιτέρω τις νέες πηγές δεδομένων και τις ψηφιακές τεχνολογίες³¹.

Ο σχεδιασμός των αξιολογήσεων από ομοτίμους έχει βελτιωθεί με την πάροδο του χρόνου, εξακολουθούν όμως να υπάρχουν σημαντικές αδυναμίες

83 Στόχος των αξιολογήσεων από ομοτίμους είναι η αξιολόγηση της συμμόρφωσης των εταίρων του ΕΣΣ με τις αρχές που προβλέπονται στον ΚΟΠ, ο οποίος αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο του κοινού πλαισίου ποιότητας που έχει θεσπιστεί για τη διασφάλιση της ποιότητας των ευρωπαϊκών στατιστικών. Εν αντιθέσει, τα περισσότερα προηγμένα στατιστικά συστήματα εκτός Ευρώπης είναι αποκλειστικά αυτοαξιολογούμενα. Πέραν της αξιολόγησης της συμμόρφωσης, ένας ακόμη στόχος είναι η διατύπωση συστάσεων, οι οποίες βοηθούν τις στατιστικές αρχές να βελτιώσουν και να αναπτύξουν τα στατιστικά συστήματά τους. Στο γράφημα 11 παρουσιάζονται τα βασικά στάδια των αξιολογήσεων από ομοτίμους.

84 Στον πίνακα 2 παρουσιάζεται η εξέλιξη των βασικών στοιχείων του σχεδιασμού των αξιολογήσεων από ομοτίμους προϊόντος του χρόνου. Βασική επιδίωξη της πρώτης αξιολόγησης από ομοτίμους (2005‑2007) ήταν η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση σχετικά με τον ΚΟΠ, και αποτέλεσε το βάπτισμα του πυρός για όλους τους συμμετέχοντες. Εντούτοις, παρουσίαζε σημαντικές αδυναμίες³². Ο δεύτερος γύρος (2013‑2015) ήταν καλύτερα σχεδιασμένος, συμμετείχαν σε αυτόν εξωτερικοί εμπειρογνώμονες και έτυχε μεγαλύτερης αναγνώρισης σε διεθνές επίπεδο. Στο πλαίσιο του τρίτου γύρου (2021‑2023) υλοποιήθηκαν επίσης κάποιες περαιτέρω συστάσεις του ESGAB. Τα κράτη μέλη του δείγματός μας ήταν σε γενικές γραμμές ικανοποιημένα με τη συνεισφορά της Eurostat στη διαδικασία σχεδιασμού και υπογράμμισαν ότι ενεπλάκησαν εξ αρχής στη διαδικασία για την κατάρτιση της μεθοδολογίας.

85 Κατά τη διάρκεια των συνεδριάσεών μας με ενδιαφερόμενα μέρη, διαπιστώσαμε ότι υπάρχει ομοφωνία ως προς το ότι οι αξιολογήσεις από ομοτίμους πρέπει να διενεργούνται αρκετά συχνά ώστε η βελτίωση της ποιότητας του ΕΣΣ να είναι συνεχής. Το διάστημα που αναμένεται να μεσολαβήσει κατά μέσο όρο μεταξύ του δεύτερου και του τρίτου γύρου θα είναι επτάμισι χρόνια, ενώ για τη Σλοβακία θα φθάσει σχεδόν τα δέκα. Δεδομένου του χρόνου που μεσολαβεί, δεν είναι δυνατόν να αποτυπωθεί σωστά ο αντίκτυπος των αλλαγών, όπως οι τεχνολογικές εξελίξεις και οι νέες πηγές δεδομένων, σε σχέση με τις οποίες το ΕΣΣ πρέπει να παραμένει σε επαγρύπνηση και να προσαρμόζεται σε αυτές.

86 Προκειμένου οι αξιολογήσεις από ομοτίμους να είναι διεξοδικές και δίκαιες προς όλες τις χώρες, πρέπει συν τοις άλλοις να αξιολογούν κρίσιμα χαρακτηριστικά κάθε εθνικού στατιστικού συστήματος στο σύνολό του. Ωστόσο, στη μεθοδολογία του 2020 προβλεπόταν η συμμετοχή κατ’ ανώτατο όριο έξι άλλων εθνικών αρχών ανά χώρα, ένα αυθαίρετο όριο που δεν λαμβάνει υπόψη τον βαθμό αποκέντρωσης της παραγωγής ευρωπαϊκών στατιστικών σε μια χώρα (βλέπε παράρτημα VIII). Η συνιστώμενη μεθοδολογία ήταν επίσης αόριστη και υποκειμενική, και δεν εφάρμοζε συγκρίσιμα κριτήρια επιλογής για όλες τις χώρες. Επιπλέον, οι συμμετέχουσες άλλες εθνικές αρχές επιλέγονται από τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες, μολονότι η επιλογή τους θα έπρεπε, για λόγους αξιοπιστίας και συνέπειας της διαδικασίας, να γίνεται σε επίπεδο ΕΕ. Ούτε ο ESGAB ούτε οι εμπειρογνώμονες που συμμετείχαν στην αξιολόγηση από ομοτίμους είχαν λόγο στην επιλογή των άλλων εθνικών αρχών.

87 Πολλές εθνικές στατιστικές υπηρεσίες περιόριζαν σε τρεις τον αριθμό των άλλων εθνικών αρχών. Πρόκειται για ακόμη ένα αυθαίρετο όριο που ενέχει τον κίνδυνο αποκλεισμού άλλων εθνικών αρχών που κατέχουν βασικό ρόλο στην κατάρτιση ευρωπαϊκών στατιστικών. Μια εθνική στατιστική υπηρεσία ανέφερε μάλιστα ρητώς ότι είχε αποφασίσει εξ αρχής να επιλέξει αποκλειστικά τρεις άλλες εθνικές αρχές. Ακολουθώντας την προσέγγιση αυτή, δεν συμπεριέλαβε την άλλη εθνική αρχή που είναι αρμόδια για τα στοιχεία για τις «αιτίες θανάτου», έναν φορέα ο οποίος επί δύο συναπτά έτη δεν υπέβαλε τα απαιτούμενα στοιχεία στη Eurostat.

88 Ο ESGAB συστάθηκε με σκοπό τη βελτίωση της ανεξαρτησίας, της ακεραιότητας και της υπευθυνότητας της Eurostat και του ΕΣΣ³³ για την αντιμετώπιση των αδυναμιών των εθνικών συστημάτων³⁴. Ωστόσο, ο ρόλος του περιορίζεται στην υποβολή στο Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ετήσιας έκθεσης που περιλαμβάνει την από μέρους του ανεξάρτητη αξιολόγηση της εφαρμογής του ΚΟΠ σε ολόκληρο το ΕΣΣ, την οποία εστιάζει στη Eurostat και όχι στα εθνικά στατιστικά συστήματα. Το 2012 συστήσαμε την ανάπτυξη εποπτικής λειτουργίας μέσω της επέκτασης των αρμοδιοτήτων του ESGAB³⁵. Μολονότι έγινε δεκτή, η σύσταση δεν εφαρμόστηκε αποτελεσματικά.

89 Επί του παρόντος, ο «αυτορρυθμιζόμενος» χαρακτήρας των αξιολογήσεων από ομοτίμους του ΕΣΣ συνεπάγεται ότι κάθε απόφαση για τον σχεδιασμό τους (χρονοδιάγραμμα, πεδίο εφαρμογής, προσέγγιση, διαδικασία επιλογής των άλλων εθνικών αρχών, καθώς και σύνθεση και επιλογή των ομάδων εμπειρογνωμόνων) συμφωνείται μέσω διαβούλευσης μεταξύ εταίρων που εκπροσωπούν περισσότερο ένα φάσμα εθνικών παρά ευρύτερων ενωσιακών αντιλήψεων. Παρότι ο ESGAB είναι ανεξάρτητος έναντι εθνικών συμφερόντων, δεν αποφασίζει σχετικά με βασικές πτυχές του σχεδιασμού.

Συμπεράσματα και συστάσεις

90 Το συνολικό συμπέρασμά μας είναι ότι η Επιτροπή παρέχει γενικά επαρκούς ποιότητας ευρωπαϊκές στατιστικές για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, τις επιχειρήσεις και τους πολίτες. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένες αδυναμίες που χρήζουν αντιμετώπισης.

91 Τα στρατηγικά σχέδια της Eurostat συνάδουν ως επί το πλείστον με τις θεσμικές προτεραιότητες που καθορίζονται σε διαδοχικά ευρωπαϊκά στατιστικά προγράμματα. Ωστόσο, υστερούν όσον αφορά τη μέτρηση της προόδου προς την επίτευξη των στόχων (βλέπε σημεία 22-23).

92 Με την τρέχουσα σύνθεσή της, η ευρωπαϊκή στατιστική συμβουλευτική επιτροπή, το κύριο όργανο εκπροσώπησης των χρηστών, δεν εκπροσωπεί αποτελεσματικά όλους τους χρήστες, όπως οι διεθνείς οργανισμοί, ούτε λαμβάνονται υπόψη οι συλλογικές απόψεις της πανεπιστημιακής και ερευνητικής κοινότητας. Επιπλέον, η εν λόγω επιτροπή δεν έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο στις σχέσεις της με τα εθνικά συμβούλια χρηστών. Οι ανάγκες των χρηστών δεν ικανοποιούνται πλήρως, στον βαθμό που υπάρχουν κενά στα στοιχεία που αφορούν τους τομείς που υποβλήθηκαν σε έλεγχο. Το ευρωπαϊκό στατιστικό πρόγραμμα δεν δίνει πάντα προτεραιότητα σε δράσεις για την κάλυψη αυτών των κενών, προκειμένου να βελτιωθεί η καταλληλότητα των ευρωπαϊκών στατιστικών, ενώ η Eurostat δεν εφαρμόζει ορθά τον ορισμό των ΜΜΕ (βλέπε σημεία 24-29).

Σύσταση 1 – Βελτίωση της κάλυψης των αναγκών των χρηστών

Για την καλύτερη κάλυψη των αναγκών των χρηστών, η Επιτροπή οφείλει να ενισχύσει τη συμμετοχικότητα στην ευρωπαϊκή στατιστική συμβουλευτική επιτροπή, ώστε να εκπροσωπούνται σε αυτήν με τρόπο ισόρροπο και αποτελεσματικό όλοι οι χρήστες, με τη συνδρομή εμπειρογνωμόνων σε συγκεκριμένους τομείς.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2023

93 Παρά την αυξημένη χρηματοδότηση στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού στατιστικού προγράμματος, η παραγωγή ευρωπαϊκών στατιστικών εξακολουθεί να εξαρτάται ως έναν βαθμό από χρηματοδοτικούς πόρους άλλων υπηρεσιών της Επιτροπής. Σε μεγάλο βαθμό, η χορηγούμενη χρηματοδότηση καλύπτει θεσμικές ανάγκες. Παρόλο που κάποιες επιχορηγήσεις της ΕΕ χρηματοδοτούν καινοτόμα έργα, στην πραγματικότητα σημαντικός αριθμός επιχορηγήσεων χρηματοδοτεί υποχρεωτικές στατιστικές δραστηριότητες. Ως εκ τούτου, η προστιθέμενη αξία του ευρωπαϊκού στατιστικού προγράμματος όσον αφορά την προώθηση καινοτόμων έργων είναι περιορισμένη. Αν και οι επιμέρους επιχορηγήσεις αξιολογούνταν, γενικά η ποιοτική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων στερούνταν αιτιολόγησης, κάτι που ενέχει τον κίνδυνο, αφενός, να περιορίζεται το περιθώριο μεταπαρακολούθησης και, αφετέρου, να μειώνεται η βιωσιμότητα των αποτελεσμάτων (βλέπε σημεία 30-34).

Σύσταση 2 – Επιδίωξη ενίσχυσης της οικονομικής ανεξαρτησίας του ευρωπαϊκού στατιστικού προγράμματος και προτεραιοποίησης καινοτόμων έργων

Η Επιτροπή οφείλει:

1. να αξιολογήσει κατά πόσον είναι εφικτό το επόμενο ευρωπαϊκό στατιστικό πρόγραμμα να εξαρτάται σε μικρότερο βαθμό από πολλαπλές πηγές χρηματοδότησης· και
2. να δώσει προτεραιότητα σε καινοτόμα έργα με σαφή προστιθέμενη αξία για την ΕΕ.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2024

94 Η Eurostat εφαρμόζει κατάλληλο σύστημα διαχείρισης της ποιότητας και, γενικά, η υποστήριξη που παρέχει στα κράτη μέλη είναι η ενδεδειγμένη. Ωστόσο, δεν υπάρχουν εσωτερικές κατευθυντήριες γραμμές που να καθορίζουν το πλαίσιο για την παροχή υποστήριξης, και ο χρόνος που μπορεί να χρειαστεί για την επίλυση σύνθετων μεθοδολογικών προβλημάτων ενδέχεται να είναι μεγάλος, κάτι που επηρεάζει αρκετές διαστάσεις της ποιότητας των στοιχειών, συμπεριλαμβανομένης της συγκρισιμότητας (βλέπε σημεία 35-39).

95 Διαπιστώσαμε ότι οι εκθέσεις ποιότητας που καταρτίζουν τα κράτη μέλη δεν συμμορφώνονται πάντοτε με τις κατευθυντήριες γραμμές, ενώ δεν είναι εναρμονισμένες ούτε μεταξύ των στατιστικών διαδικασιών ούτε και στο πλαίσιο καθεμιάς χωριστά. Ο βαθμός λεπτομέρειας ποικίλλει μεταξύ των κρατών μελών, γεγονός που καθιστά δύσκολη την ορθή κατανόηση και αξιολόγηση της ποιότητας των στοιχείων. Η συχνότητα υποβολής εκθέσεων ποιότητας ποικίλλει μεταξύ των στατιστικών δραστηριοτήτων, ενώ δεν προβλέπεται η υποχρεωτική υποβολή τους για όλες τις δραστηριότητες. Οι αδυναμίες αυτές έχουν ως αποτέλεσμα οι πληροφορίες που είναι στη διάθεση των χρηστών να είναι ελλιπείς (βλέπε σημεία 40-43).

96 Η Eurostat δεν έχει εξουσιοδοτηθεί να διενεργεί επιτόπιες εργασίες επαλήθευσης στους τρεις τομείς που υποβάλαμε σε έλεγχο. Επικυρώνει τα στοιχεία που υποβάλλουν τα κράτη μέλη, αλλά δεν τεκμηριώνει πάντοτε κατάλληλα το αποτέλεσμα των αξιολογήσεών της. Επιπλέον, δεν αξιολογεί εις βάθος όλες τις ποιοτικές διαστάσεις, όπως η συγκρισιμότητα και η συνοχή (βλέπε σημεία 44-52).

97 Ανησυχίες εγείρονται ως προς την έγκαιρη υποβολή των στατιστικών στοιχείων, ιδίως των στατιστικών στοιχείων που αφορούν την υγεία και τις επιχειρήσεις, καθώς ορισμένα σύνολα στοιχειών μπορούν να υποβληθούν 14 έως 24 μήνες μετά το έτος αναφοράς. Λόγω της έλλειψης στοιχείων σε πραγματικό χρόνο σχετικά με τις «αιτίες θανάτου», η εκτίμηση των ποσοστών θνησιμότητας από τη νόσο COVID-19 πραγματοποιείται με εναλλακτικά μέσα. Οι καθυστερήσεις στη διαβίβαση στοιχείων καθιστούν ολόκληρη τη διαδικασία αναποτελεσματική για τους χρήστες. Η Eurostat διαθέτει κατευθυντήριες γραμμές για την αξιολόγηση της συμμόρφωσης με τους κανονισμούς, ωστόσο αυτές δεν υπεισέρχονται σε λεπτομέρειες σχετικά με το χρονοδιάγραμμα. Το ΕΣΣ δεν είναι αρκετά ευέλικτο ώστε να αντιδρά γρήγορα. Σε μία περίπτωση στην οποία υπήρχαν κενά στα σχετικά με τις «αιτίες θανάτου» στοιχεία σε εθνικό επίπεδο, η Eurostat δεν πραγματοποίησε εκτιμήσεις και, ως εκ τούτου, δεν είναι διαθέσιμα τα συγκεντρωτικά μεγέθη σε επίπεδο ΕΕ (βλέπε σημεία 53-56).

98 Όπου απαιτείται από τη νομοθεσία, η Επιτροπή υποβάλλει εκθέσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την ποιότητα των στατιστικών. Ωστόσο, αυτές δεν παρέχουν σαφή εικόνα των υφιστάμενων αδυναμιών και δεν περιλαμβάνουν λεπτομερείς δείκτες παρακολούθησης με τους οποίους να καταδεικνύεται η πρόοδος όσον αφορά την εφαρμογή των κανονισμών. Ορισμένοι βασικοί τομεακοί κανονισμοί, παραδείγματος χάριν στον τομέα της υγείας, δεν απαιτούν την υποβολή τέτοιων εκθέσεων (βλέπε σημεία 57-58).

Σύσταση 3 – Βελτίωση των εκθέσεων ποιότητας των κρατών μελών και της αξιολόγησης της ποιότητας των ευρωπαϊκών στατιστικών

Η Επιτροπή οφείλει:

1. να διασφαλίσει ότι οι εκθέσεις ποιότητας που της διαβιβάζουν τα κράτη μέλη βασίζονται σε κοινά πρότυπα και περιέχουν πλήρεις και συγκρίσιμες πληροφορίες· και
2. να διενεργήσει διεξοδικότερες και καλύτερα τεκμηριωμένες αξιολογήσεις των στατιστικών στους τομείς της εργασίας, των επιχειρήσεων και της υγείας, ώστε να ενισχυθούν η ακρίβεια των στοιχείων, η έγκαιρη και εμπρόθεσμη υποβολή τους, καθώς και η συγκρισιμότητα και η συνοχή τους.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2024

99 Μολονότι η Eurostat έχει αναπτύξει ημερολόγιο δημοσιεύσεων για τη διάδοση των στατιστικών, ορισμένα στοιχεία του δεν είναι αρκετά λεπτομερή. Επιπλέον, η Eurostat δεν διαθέτει ακόμη γενική πολιτική αναθεωρήσεων, ενώ τα στοιχεία σχετικά με την έρευνα εργατικού δυναμικού και τις δαπάνες για την υγεία δεν δημοσιεύονται την ίδια ημερομηνία για όλα τα κράτη μέλη (βλέπε σημεία 59-63).

100 Η Eurostat παρέχει σε ορισμένες υπηρεσίες της Επιτροπής και σε μέσα ενημέρωσης πρόσβαση σε προδημοσιεύσεις στοιχείων, πρακτική που αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο, αφενός, να δημιουργούνται ευκαιρίες για προσπορισμό οικονομικού οφέλους και, αφετέρου, να λαμβάνουν χώρα διαρροές. Οι διατάξεις που διέπουν την πρόσβαση σε προδημοσιεύσεις δεν περιγράφονται λεπτομερώς στον ιστότοπο της Eurostat, ούτε δημοσιοποιείται κατάλογος όλων των χρηστών που διαθέτουν προνομιακή πρόσβαση (βλέπε σημεία 64-69).

Σύσταση 4 – Επανεξέταση της τρέχουσας πρακτικής της προδημοσίευσης στατιστικών

Η Επιτροπή οφείλει:

1. να αξιολογήσει προσεκτικά την αναγκαιότητα και την προστιθέμενη αξία της παροχής πρόσβασης σε προδημοσιεύσεις· και
2. σε περίπτωση διατήρησης της εν λόγω πρακτικής, να δημοσιεύσει αναλυτικές πληροφορίες σχετικά με αυτήν και να ενισχύσει τις δικλίδες ασφαλείας για την προστασία έναντι πιθανών διαρροών.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2023

101 Η Επιτροπή σημείωσε ικανοποιητική πρόοδο όσον αφορά τις περισσότερες συστάσεις που διατυπώθηκαν στο πλαίσιο των αξιολογήσεων από ομοτίμους, όπως εκείνες που αφορούν τη νομοθετική αρχιτεκτονική, και την επικοινωνία και τους χρήστες. Ωστόσο, δεν έχει δώσει συνέχεια σε ορισμένες βασικές συστάσεις σχετικά με την ανεξαρτησία και την αμεροληψία (βλέπε σημεία 70-75).

102 Για την αξιολόγηση της υλοποίησης από τα κράτη μέλη των βελτιωτικών δράσεων που προτείνονται στο πλαίσιο των αξιολογήσεων από ομοτίμους, η Eurostat βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των στατιστικών αρχών. Υπάρχουν προσκόμματα στην υλοποίηση ορισμένων βελτιωτικών δράσεων, εξαιτίας της εμπλοκής φορέων πέραν των εθνικών στατιστικών υπηρεσιών και της απουσίας πολιτικής στήριξης. Βασικές βελτιωτικές δράσεις, όπως η τροποποίηση της εθνικής στατιστικής νομοθεσίας, έχουν υλοποιηθεί μόνο εν μέρει. Επιπλέον, η επαγγελματική ανεξαρτησία εξακολουθεί να μην είναι εξασφαλισμένη σε όλα τα κράτη μέλη, ιδίως στο επίπεδο των άλλων εθνικών αρχών (βλέπε σημεία 76-82).

103 Ο σχεδιασμός του εργαλείου της αξιολόγησης από ομοτίμους, που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της συμμόρφωσης της Eurostat και του ΕΣΣ με τον ΚΟΠ, έχει βελτιωθεί από τότε που χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά. Ωστόσο, η συχνότητα με την οποία διενεργούνται επί του παρόντος οι αξιολογήσεις από ομοτίμους δεν εξασφαλίζει τη συνεχή βελτίωση της ποιότητας, ενώ στο πλαίσιο αυτών δεν καλύπτονται πάντοτε ενδελεχώς τα εθνικά στατιστικά συστήματα. Παρότι ανεξάρτητος από εθνικά συμφέροντα, ο ευρωπαϊκός συμβουλευτικός φορέας για τη διακυβέρνηση στον τομέα της στατιστικής διαδραματίζει περιορισμένο ρόλο στον σχεδιασμό των αξιολογήσεων από ομοτίμους (βλέπε σημεία 83-89).

Σύσταση 5 – Αξιολόγηση του κατά πόσον είναι εφικτή η ενίσχυση της εντολής του ευρωπαϊκού συμβουλευτικού φορέα για τη διακυβέρνηση στον τομέα της στατιστικής

Η Επιτροπή πρέπει να αξιολογήσει κατά πόσον είναι εφικτή και πρόσφορη η επέκταση της τρέχουσας εντολής του ευρωπαϊκού συμβουλευτικού φορέα για τη διακυβέρνηση στον τομέα της στατιστικής, ώστε να μπορεί να αποφασίζει για όλα τα βασικά στοιχεία σχεδιασμού της αξιολόγησης από ομοτίμους.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2023

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα IV, του οποίου προεδρεύει ο Mihails Kozlovs, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 26ης Οκτωβρίου 2022.

Παραρτήματα

Παράρτημα I– Επίσημες στατιστικές στο πλαίσιο της κρίσης της COVID-19

Η πανδημία COVID-19 έθεσε σημαντικές προκλήσεις για τα στατιστικά συστήματα, ασκώντας σημαντική πίεση στις αρμόδιες για τις στατιστικές λειτουργίες αρχές. Η πλέον σοβαρή πρόκληση αφορά τη διασφάλιση της έγκαιρης υποβολής στατιστικών στοιχείων σχετικά με τη δημόσια υγεία και την παροχή επαρκούς πληροφόρησης σχετικά με τον «πραγματικό τομέα» της οικονομίας, ιδίως τα νοικοκυριά και τις ΜΜΕ.

Η πανδημία αρχικά διατάραξε τις ροές δεδομένων από τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά, προκαλώντας προβλήματα στις επίσημες στατιστικές. Οι παραδοσιακές μέθοδοι συλλογής δεδομένων διά ζώσης δεν ήταν πλέον εφικτές, και σε ορισμένες περιπτώσεις η διεξαγωγή ερευνών κατέστη αδύνατη και χρειάστηκε να αναβληθεί. Η πανδημία COVID-19 έθεσε επίσης προκλήσεις για τα υφιστάμενα πρότυπα όσον αφορά την ερμηνεία και την επάρκειά τους. Ως εκ τούτου, οι επίσημες στατιστικές χρειάστηκε να προσαρμοστούν γρήγορα στις μεταβαλλόμενες συνθήκες. Χρησιμοποιούνται πλέον ευρέως εναλλακτικές μέθοδοι συλλογής δεδομένων, όπως τηλεφωνικές κλήσεις, διαδικτυακές εφαρμογές ή αξιοποίηση μαζικών δεδομένων. Ωστόσο, η μετάβαση αυτή μπορεί να έχει αντίκτυπο στην ποιότητα και στη συγκρισιμότητα των δεδομένων. Αρχικά, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και τα μέσα ενημέρωσης ανταποκρίθηκαν στη ζήτηση παγκόσμιων επιδημιολογικών στοιχείων σε σχεδόν πραγματικό χρόνο πρωτίστως μέσω πινάκων στοιχείων, όπως αυτός που αναπτύχθηκε από το Πανεπιστήμιο Johns Hopkins, ο οποίος λειτουργούσε ανεξάρτητα από τα επίσημα στατιστικά συστήματα. Αργότερα, ο ΠΟΥ και το ECDC δημιούργησαν τους δικούς τους πίνακες στοιχείων, γεφυρώνοντας έτσι το χάσμα· ωστόσο, υπήρχαν προβλήματα συγκρισιμότητας.

Σύμφωνα με τον ESGAB, το ΕΣΣ ανταποκρίθηκε αποτελεσματικά στην κρίση COVID-19. Παρά το γεγονός ότι αρκετά στάδια της παραγωγής στατιστικών στοιχείων επηρεάστηκαν σοβαρά από την πανδημία, οι χώρες του ΕΣΣ και η Eurostat κατάφεραν να συνεχίσουν να παράγουν απρόσκοπτα βασικούς δείκτες. Προκειμένου να διασφαλιστεί η συνέχεια στην ποιότητα και στη συγκρισιμότητα των στατιστικών υπό τις μεταβαλλόμενες συνθήκες, η Eurostat δημοσίευσε περισσότερες από 30 κατευθυντήριες γραμμές που αφορούσαν τόσο γενικά όσο και τομεακά μεθοδολογικά ζητήματα. Επίσης, δημιούργησε ειδική ενότητα στον ιστότοπό της με σκοπό να παρέχει τις πλέον πρόσφατες πληροφορίες στους χρήστες. Παρείχε κατάλογο των συνόλων στοιχείων σχετικά με τη νόσο COVID-19 και δρομολόγησε τον ευρωπαϊκό στατιστικό πίνακα ανάκαμψης, ο οποίος περιλαμβάνει επί του παρόντος 27 δείκτες σχετικά με την ανάκαμψη στους τομείς της υγείας, της κοινωνίας, της οικονομίας, των επιχειρήσεων και του περιβάλλοντος. Τέλος, η Eurostat εισήγαγε διάφορους νέους ειδικούς για την κρίση δείκτες (παραδείγματος χάριν σχετικά με τους εβδομαδιαίους θανάτους και τη μηνιαία υπερβάλλουσα θνησιμότητα) με σκοπό την καλύτερη αξιολόγηση των επιπτώσεων της πανδημίας. Τον Νοέμβριο του 2020, οι επικεφαλής των ΕΣΥ και η Eurostat συμφώνησαν επί μιας συντονισμένης απόκρισης σε κρίσεις στις οποίες θα κληθεί να ανταποκριθεί το ΕΣΣ στο μέλλον, το λεγόμενο «μνημόνιο του Wiesbaden», χάρη στο οποίο θα μπορούσε να διευκολυνθεί η εφαρμογή μιας κοινής προσέγγισης σε μελλοντικές κρίσεις.

Παράρτημα II– Επιλεγμένες στατιστικές δραστηριότητες

Παράρτημα III– Παραδείγματα διεθνών κατευθυντήριων γραμμών, συστάσεων και βέλτιστων πρακτικών στον τομέα της στατιστικής

Παράρτημα IV– Κατάλογος επιλεγμένων έργων στο πλαίσιο του εν προκειμένω ελέγχου

Παράρτημα V– Αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων για περισσότερο έγκαιρα δεδομένα σχετικά με τους θανάτους από τη νόσο COVID-19

Οι πρώτοι θάνατοι από τη νόσο COVID-19 στην Ευρώπη επιβεβαιώθηκαν τον Φεβρουάριο του 2020. Ωστόσο, μέχρι το 2023 δεν υπάρχει προοπτική δημοσίευσης πλήρων ευρωπαϊκών στατιστικών σχετικά με τις «αιτίες θανάτου» για το 2020 (βλέπε γράφημα 10). Προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι ανάγκες πληροφόρησης στη διάρκεια της πανδημίας, συλλέχθηκαν δύο σύνολα στοιχείων σε σχεδόν πραγματικό χρόνο: ο αριθμός θανάτων από τη νόσο COVID-19 σε καθημερινή βάση, και οι θάνατοι ως γεγονότα φυσικής κίνησης πληθυσμού σε εβδομαδιαία βάση.

Αριθμός θανάτων από τη νόσο COVID-19: Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) δημοσιεύει τον αριθμό των θανάτων από τη νόσο COVID-19 στην Ευρώπη βασιζόμενο σε στοιχεία που προέρχονται από πηγές όπως τα υπουργεία υγείας και τα ινστιτούτα δημόσιας υγείας. O ΠΟΥ και το Πανεπιστήμιο Johns Hopkins δημοσιεύουν αντίστοιχα στατιστικά στοιχεία σε παγκόσμιο επίπεδο. Ωστόσο, λόγω των εθνικών διαφορών που υπάρχουν στην ταξινόμηση των «αιτιών θανάτου», καθώς και λόγω διαφόρων ζητημάτων ελλιπούς ή υπερβολικής κάλυψης, τα στοιχεία ενδέχεται να διαφέρουν σημαντικά και να περιπλέκουν τη δυνατότητα σύγκρισης μεταξύ χωρών. Παραδείγματος χάριν, κατά την έναρξη της πανδημίας, το Βέλγιο κατέγραφε όλους τους θανάτους στους οποίους ενδεχομένως να είχε συμβάλει η νόσος COVID-19 ως πράγματι οφειλόμενους στη νόσο COVID-19, χωρίς την απαίτηση διεξαγωγής εργαστηριακών εξετάσεων. Αντιθέτως, η Ιταλία απαιτούσε την ύπαρξη θετικού αποτελέσματος διαγνωστικού ελέγχου, προκειμένου οι θάνατοι να αποδίδονται στη νόσο COVID-19, ενώ η Κύπρος εφάρμοσε συνδυασμό των δύο προσεγγίσεων.

Θάνατοι και υπερβάλλουσα θνησιμότητα: Η μέθοδος αυτή, για την οποία είναι αρμόδιες οι ΕΣΥ, θεωρείται από τους εμπειρογνώμονες περισσότερο ενδεδειγμένη μέτρηση του συνολικού αντικτύπου της πανδημίας στους θανάτους, μολονότι δεν συνεκτιμά πρόσφατες δημογραφικές αλλαγές, όπως η γήρανση του πληθυσμού. Αποτυπώνει τους θανάτους από τη νόσο COVID-19 που δεν διαγνώστηκαν ούτε αναφέρθηκαν ορθά, καθώς και τους θανάτους από άλλες αιτίες που μπορούν να αποδοθούν στις συνολικές συνθήκες της πανδημίας. Το ΕΣΣ καθιέρωσε τη συλλογή δεδομένων για τους εβδομαδιαίους θανάτους τον Απρίλιο του 2020 και άρχισε να δημοσιεύει στοιχεία για την υπερβάλλουσα θνησιμότητα τον Δεκέμβριο του 2020. Οι ΕΣΥ συνέχισαν να αποστέλλουν στη Eurostat εβδομαδιαία στοιχεία για τους θανάτους σε εθελοντική βάση.

Στον κατωτέρω πίνακα παρουσιάζονται τα στοιχεία για το 2020 και το 2021 των χωρών της ΕΕ και της ΕΖΕΣ, που υπολογίζονται με τη χρήση και των δύο μεθοδολογιών. Το ποσοστό υπερβάλλουσας θνησιμότητας είναι περίπου 34 % υψηλότερο από τα αριθμητικά στοιχεία του ECDC για τους θανάτους από τη νόσο COVID-19.

Παράρτημα VI– Συστάσεις του ESGAB, 2014 και 2021

Παράρτημα VII– Σύνοψη των βελτιωτικών δράσεων των εθνικών στατιστικών υπηρεσιών – κατάσταση στις 31 Δεκεμβρίου 2019

Παράρτημα VIII– Κάλυψη των εθνικών στατιστικών συστημάτων στον τρίτο γύρο αξιολογήσεων από ομοτίμους

Συντομογραφίες

ΑΕΑ: Άλλη εθνική αρχή

ΓΔ EMPL: Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης της Επιτροπής

ΓΔ GROW: Γενική Διεύθυνση Εσωτερικής Αγοράς, Βιομηχανίας, Επιχειρηματικότητας και ΜΜΕ της Επιτροπής

ΓΔ SANTE: Γενική Διεύθυνση Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων της Επιτροπής

ΔΟΕ: Διεθνής Οργάνωση Εργασίας

ΕΕΔ: Έρευνα εργατικού δυναμικού

ΕΖΕΣ: Ευρωπαϊκή Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών

ΕΣΠ: Ευρωπαϊκό στατιστικό πρόγραμμα

ΕΣΣ: Ευρωπαϊκό Στατιστικό Σύστημα

ΕΣΥ: Εθνική στατιστική υπηρεσία

ΚΟΠ: Κώδικας ορθής πρακτικής για τις ευρωπαϊκές στατιστικές

ΟΟΣΑ: Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης

ΠΟΥ: Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας

ΕΚΤ: Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα

ΜΜΕ: Μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις

ECDC: Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων

SBS: Στατιστικές διάρθρωσης των επιχειρήσεων

Γλωσσάριο

Αιτία θανάτου: Η νόσος ή ο τραυματισμός που προκάλεσε την ακολουθία των νοσηρών γεγονότων που οδήγησαν άμεσα στον θάνατο, ή οι περιστάσεις του ατυχήματος ή της βίαιης πράξης που προκάλεσαν τον θανατηφόρο τραυματισμό.

Αμεροληψία: Αρχή σύμφωνα με την οποία οι στατιστικές πρέπει να αναπτύσσονται, να παράγονται και να διαδίδονται ουδέτερα και με τέτοιο τρόπο ώστε να επιφυλάσσεται ίση μεταχείριση σε όλους τους χρήστες.

Άνεργος/Άνεργη: Άτομο ηλικίας από 15 ή 16 έως 74 ετών, που δεν έχει εργασία κατά τη διάρκεια της εβδομάδας αναφοράς, και είναι διαθέσιμο να ξεκινήσει να εργάζεται εντός των επόμενων δύο εβδομάδων (ή το οποίο έχει ήδη βρει εργασία και η ανάληψη καθηκόντων προβλέπεται εντός των επόμενων τριών μηνών) και που έχει αναζητήσει ενεργά εργασία κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια των προηγούμενων τεσσάρων εβδομάδων.

Βασικός δείκτης επιδόσεων: Ποσοτικοποιήσιμο μέτρο που δηλώνει τις επιδόσεις σε σχέση με τους βασικούς στόχους.

Δεδομένα/Στοιχεία: Σύνολο τιμών που αντιστοιχούν σε ποιοτικές ή ποσοτικές μεταβλητές, όπως γεγονότα ή μετρήσεις, από τις οποίες μπορούν να εξαχθούν πληροφορίες.

Θεσμικός χρήστης στατιστικών: Εθνικός ή διεθνής οργανισμός, όπως εθνική κυβέρνηση ή εθνική κεντρική τράπεζα, ή θεσμικό όργανο, οργανισμός ή υπηρεσία της ΕΕ.

Κενό στα στοιχεία: Μη διαθεσιμότητα των στοιχείων που απαιτούνται για συγκεκριμένο σκοπό.

Κοινωνία των πολιτών: Το τμήμα της κοινωνίας, διακριτό από τις δημόσιες αρχές και τις επιχειρήσεις, που απαρτίζεται από ενώσεις και άλλες ομάδες που εκπροσωπούν κοινά συμφέροντα στον δημόσιο τομέα.

Μεταδεδομένα: Δεδομένα που ορίζουν και περιγράφουν άλλα δεδομένα.

Μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις: Προσδιορισμός μεγέθους που εφαρμόζεται σε εταιρείες και άλλους οργανισμούς, βάσει του αριθμού των εργαζομένων και ορισμένων οικονομικών κριτηρίων. Οι μικρές επιχειρήσεις έχουν έως και 50 υπαλλήλους και κύκλο εργασιών ή συνολικό ισολογισμό που δεν υπερβαίνει τα 10 εκατομμύρια ευρώ. Οι μεσαίες επιχειρήσεις απασχολούν έως και 250 υπαλλήλους και έχουν κύκλο εργασιών έως 50 εκατομμύρια ευρώ ή συνολικό ισολογισμό που δεν υπερβαίνει τα 43 εκατομμύρια ευρώ.

Μικροδεδομένα: Δεδομένα που αφορούν ένα μεμονωμένο άτομο, νοικοκυριό, επιχείρηση ή οργανισμό.

Νοσηρότητα: Η κατάσταση ενός ατόμου που νοσεί.

Σύστημα λογαριασμών υγείας: Το τυποποιημένο οικονομικό πλαίσιο που διέπει τη λογιστική στον τομέα της υγείας στις χώρες του ΕΣΣ και βασίζεται σε λογιστικούς κανόνες μεθοδολογικά συμβατούς με το σύστημα των εθνικών λογαριασμών για την παραγωγή ολοκληρωμένων, συνεκτικών και διεθνώς συγκρίσιμων λογαριασμών που ανταποκρίνονται σε βασικές ανάγκες των χρηστών.

Σχετικό τυπικό σφάλμα: Μέσο μέτρησης της στατιστικής ακρίβειας μιας εκτίμησης. Τα μικρότερα σχετικά τυπικά σφάλματα είναι ενδεικτικά περισσότερο αξιόπιστων αποτελεσμάτων ενώ τα μεγαλύτερα λιγότερο αξιόπιστων αποτελεσμάτων.

Τυποποιημένος δείκτης θνησιμότητας: Το ποσοστό θνησιμότητας ενός πληθυσμού αναπροσαρμοσμένο σύμφωνα με την τυπική ηλικιακή κατανομή, με σκοπό τη βελτίωση της διαχρονικής συγκρισιμότητας και της συγκρισιμότητας μεταξύ διαφορετικών κοινοτήτων.

Υπερβάλλουσα θνησιμότητα: Αριθμός θανάτων ανεξαρτήτως αιτίας που μετρούνται κατά τη διάρκεια μιας κρίσης, καθ’ υπέρβαση εκείνων που θα παρατηρούνταν υπό «κανονικές» συνθήκες.

Απαντήσεις της Επιτροπής

https://www.eca.europa.eu/el/Pages/DocItem.aspx?did=62590

Χρονογραμμή

https://www.eca.europa.eu/el/Pages/DocItem.aspx?did=62590

Κλιμάκιο ελέγχου

Οι ειδικές εκθέσεις του ΕΕΣ παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των ελέγχων που αυτό διενεργεί επί των πολιτικών και προγραμμάτων της ΕΕ ή επί διαχειριστικών θεμάτων που αφορούν συγκεκριμένους τομείς του προϋπολογισμού. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο επιλέγει και σχεδιάζει τα εν λόγω ελεγκτικά έργα κατά τρόπον ώστε αυτά να αποφέρουν τον μέγιστο αντίκτυπο, λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων για τις επιδόσεις ή για τη συμμόρφωση, του επιπέδου των σχετικών εσόδων ή δαπανών, των επικείμενων εξελίξεων και του πολιτικού και δημόσιου συμφέροντος.

O εν προκειμένω έλεγχος επιδόσεων διενεργήθηκε από το Τμήμα Ελέγχου IV (Ρύθμιση των αγορών και ανταγωνιστική οικονομία), του οποίου προεδρεύει ο Mihails Kozlovs, Μέλος του ΕΕΣ. Επικεφαλής του ελέγχου ήταν η Ildikó Gáll-Pelcz, Μέλος του ΕΕΣ, συνεπικουρούμενη από την Claudia Kinga Bara, προϊσταμένη του ιδιαίτερου γραφείου της, τον Zsolt Varga, σύμβουλο στο ιδιαίτερο γραφείο της, τη Sabine Hiernaux-Fritsch, διοικητικό στέλεχος, τον Αθανάσιο Κουστουλίδη, υπεύθυνο έργου, τη Maria Isabel Quintela και τον Ezio Guglielmi, ελεγκτές. Ο Thomas Everett παρείχε γλωσσική υποστήριξη.

Παραπομπές

¹ Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο των Ηνωμένων Εθνών, Ψήφισμα που εγκρίθηκε από το Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο στις 24 Ιουλίου 2013: 2013/21 – Θεμελιώδεις αρχές των επίσημων στατιστικών, 2013.

² Άρθρο 338 ΣΛΕΕ.

³ Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 223/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαρτίου 2009 (ΕΕ L 87 της 31.3.2009), όπως τροποποιήθηκε τελευταία με τον κανονισμό (ΕΕ) 2015/759.

⁴ Άρθρο 4, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΕ)  2021/690 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 28ης Απριλίου 2021.

⁵ Άρθρο 03 02 05 «Παραγωγή και διάχυση υψηλής ποιότητας στατιστικών για την Ευρώπη» του εγκεκριμένου προϋπολογισμού για το 2021, διαθέσιμο στη διεύθυνση https://data.europa.eu/eli/budget/2021/1/oj.

⁶ Άρθρο 11 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 223/2009.

⁷ Όπως περιγράφεται στο άρθρο 4 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 223/2009.

⁸ Η στατιστική λειτουργία του ΕΣΚΤ βασίζεται στο άρθρο 5 του καταστατικού του ΕΣΚΤ και της ΕΚΤ.

⁹ Συστάθηκε με την απόφαση αριθ. 234/2008/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.

¹⁰ Θεσπίστηκε με την απόφαση αριθ. 235/2008/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.

¹¹ Ειδική έκθεση 12/2012 του ΕΕΣ, με τίτλο «Βελτίωσαν η Επιτροπή και η Eurostat τη διαδικασία παραγωγής αξιόπιστων και έγκυρων ευρωπαϊκών στατιστικών;».

¹² Βλέπε άρθρα 1 και 3 της απόφασης αριθ. 234/2008/ΕΚ της 11ης Μαρτίου 2008.

¹³ Βλέπε άρθρο 4 της απόφασης αριθ. 234/2008/ΕΚ της 11ης Μαρτίου 2008.

¹⁴ Eurostat,Support for the Final Evaluation of the European Statistical Programme 2013‑2020, Ιούλιος 2021, σ. 43.

¹⁵ Άρθρο 6 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 223/2009.

¹⁶ Απόφαση 2012/504/ΕΕ της Επιτροπής και κώδικας ορθής πρακτικής για τις ευρωπαϊκές στατιστικές.

¹⁷ Άρθρο 6, παράγραφος 3, και άρθρα 7, 15 και 18 του κανονισμού ΕΚ αριθ. 223/2009, απόφαση 2012/504/ΕΕ της Επιτροπής.

¹⁸ Κανονισμός (ΕΕ) 2015/359 της Επιτροπής για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1338/2008.

¹⁹ El-Hayek, Y., Tip of the Iceberg: Assessing the Global Socioeconomic Costs of Alzheimer’s Disease and Related Dementias and Strategic Implications for Stakeholders, Journal of Alzheimer’s Disease, 70, 2019, σ. 323‑341.

²⁰ ΠΟΥ, The top 10 «causes of death», 9 Δεκεμβρίου 2020.

²¹ ΠΟΥ, Dementia: Key facts, 2 Σεπτεμβρίου 2021.

²² Όπως αναλύεται στον ΚΟΠ του 2017.

²³ Άρθρα 2 και 18, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 223/2009, όπως τροποποιήθηκε· άρθρο 6, παράγραφος 2, της απόφασης της Επιτροπής του 2012 για τη Eurostat, και κωδικοποιημένες αρχές του ΟΗΕ (UNFP και Principles Governing International Statistical Activities).

²⁴ Ετήσια έκθεση του ESGAB για το 2015 και «Opinion of the ESGAB concerning the implementation of the Commission’s commitment on confidence (2018)».

²⁵ Αρχή 6: «Όλοι οι χρήστες έχουν ισότιμη και ταυτόχρονη πρόσβαση στις δημοσιεύσεις στατιστικών στοιχείων. Οποιαδήποτε προνομιακή πρόσβαση εξωτερικών χρηστών σε προδημοσιεύσεις είναι περιορισμένη, δεόντως αιτιολογημένη, ελέγχεται και δημοσιοποιείται».

²⁶ Protocol on impartial access to Eurostat data for users, Ιανουάριος 2014.

²⁷ ISTAT, Embargo: a policy for transmitting correct information.

²⁸ ESGAB’s recommendations and Eurostat’s improvement actions in response to the recommendations.

²⁹ Ετήσια έκθεση του ESGAB για το 2021.

³⁰ Ειδική έκθεση 12/2012 του ΕΕΣ.

³¹ Συμπεράσματα του Συμβουλίου για τις στατιστικές της ΕΕ, τα οποία εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο ECOFIN στις 9 Νοεμβρίου 2021.

³² Βλέπε την ειδική έκθεση 12/2012 του ΕΕΣ, με τίτλο «Βελτίωσαν η Επιτροπή και η Eurostat τη διαδικασία παραγωγής αξιόπιστων και έγκυρων ευρωπαϊκών στατιστικών;» και την ετήσια έκθεση του ESGAB για το 2011.

³³ Θεσπίστηκε με την απόφαση αριθ. 235/2008/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.

³⁴ COM(2005) 217 τελικό και W. Radermacher (2011), European Statistics: People Count.

³⁵ Ειδική έκθεση 12/2012 του ΕΕΣ, με τίτλο «Βελτίωσαν η Επιτροπή και η Eurostat τη διαδικασία παραγωγής αξιόπιστων και έγκυρων ευρωπαϊκών στατιστικών;».

Επικοινωνία

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ

Τηλ:. +352 4398-1
Πληροφορίες: eca.europa.eu/el/Pages/ContactForm.aspx
Ιστότοπος: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται από το διαδίκτυο (https://europa.eu/european-union/index_el).

Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2022

PDF	ISBN 978-92-847-9044-9	ISSN 1977-5660	doi:10.2865/909116	QJ-AB-22-023-EL-N
HTML	ISBN 978-92-847-9068-5	ISSN 1977-5660	doi:10.2865/835831	QJ-AB-22-023-EL-Q

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ

© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2022

Η πολιτική για την περαιτέρω χρήση εγγράφων του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ) ορίζεται στην απόφαση αριθ. 6‑2019 του ΕΕΣ για την πολιτική ανοικτών δεδομένων και την περαιτέρω χρήση εγγράφων.

Με εξαίρεση τις περιπτώσεις όπου ορίζεται διαφορετικά (π.χ. σε χωριστές ανακοινώσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας), το περιεχόμενο του ΕΕΣ που ανήκει στην ΕΕ παραχωρείται βάσει της άδειας Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Ισχύει επομένως ως γενικός κανόνας ότι η περαιτέρω χρήση επιτρέπεται υπό τον όρο ότι αναφέρεται η πηγή και επισημαίνονται οι αλλαγές. Κατά την περαιτέρω χρήση απαγορεύεται η διαστρέβλωση του αρχικού νοήματος ή μηνύματος των εγγράφων. Το ΕΕΣ δεν φέρει ευθύνη για οποιαδήποτε συνέπεια προερχόμενη από την περαιτέρω χρήση εγγράφων.

Εάν συγκεκριμένο περιεχόμενο αναφέρεται σε ταυτοποιήσιμα φυσικά πρόσωπα, π.χ. φωτογραφίες υπαλλήλων του ΕΕΣ, ή περιλαμβάνει έργα τρίτων, απαιτείται πρόσθετη έγκριση.

Όταν παραχωρείται η έγκριση, αυτή ακυρώνει και αντικαθιστά την ανωτέρω γενική έγκριση και αναφέρει σαφώς τυχόν περιορισμούς στη χρήση.

Για τη χρήση ή την αναπαραγωγή περιεχομένου που δεν ανήκει στην ΕΕ, μπορεί να χρειάζεται να ζητήσετε άδεια απευθείας από τους κατόχους των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας:

Γράφημα 2 – Εικονίδια: Τα στοιχεία αυτά σχεδιάστηκαν με τη χρήση πόρων της Flaticon.com. © Freepik Company S.L. Με την επιφύλαξη παντός δικαιώματος.

Το λογισμικό ή τα έγγραφα που καλύπτονται από δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, όπως τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, τα εμπορικά σήματα, τα καταχωρισμένα σχέδια, οι λογότυποι και οι επωνυμίες/ονομασίες, εξαιρούνται από την πολιτική του ΕΕΣ για την περαιτέρω χρήση.

Το σύνολο των ιστοτόπων των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης εντός του ονόματος χώρου «europa.eu» παρέχει συνδέσμους προς ιστότοπους τρίτων. Δεδομένου ότι το ΕΕΣ δεν έχει έλεγχο επ’ αυτών, σας συνιστούμε να εξετάζετε τις πολιτικές τους για την προστασία του ιδιωτικού απορρήτου και της πνευματικής ιδιοκτησίας.

Χρήση του λογότυπου του ΕΕΣ

Δεν επιτρέπεται η χρήση του λογότυπου του ΕΕΣ χωρίς την προηγούμενη σύμφωνη γνώμη του οργάνου.

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΗΣΤΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΕ

Αυτοπροσώπως
Σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχουν εκατοντάδες κέντρα Europe Direct. Μπορείτε να βρείτε τη διεύθυνση του πλησιέστερου σ’ εσάς κέντρου στο διαδίκτυο (european-union.europa.eu/contact-eu/meet-us_el).

Τηλεφωνικώς ή γραπτώς
Η Europe Direct είναι μια υπηρεσία που απαντά στις ερωτήσεις σας για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μπορείτε να επικοινωνήσετε με αυτή την υπηρεσία:

• καλώντας ατελώς τον αριθμό 00 800 6 7 8 9 10 11 (ορισμένα δίκτυα τηλεφωνίας ενδέχεται να χρεώνουν τις κλήσεις αυτές),
• καλώντας τον αριθμό +32 22999696,
• συμπληρώνοντας το ακόλουθο ηλεκτρονικό έντυπο: european-union.europa.eu/contact-eu/write-us_el.

ΒΡΕΙΤΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΕ

Στο διαδίκτυο
Πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ είναι διαθέσιμες στον ιστότοπο Europa (european-union.europa.eu).

Στις εκδόσεις της ΕΕ
Μπορείτε να δείτε ή να παραγγείλετε εκδόσεις της ΕΕ στη διεύθυνση op.europa.eu/el/publications. Μπορείτε να ζητήσετε πολλαπλά αντίγραφα δωρεάν εκδόσεων επικοινωνώντας με την υπηρεσία Europe Direct ή με το τοπικό σας κέντρο τεκμηρίωσης (european-union.europa.eu/contact-eu/meet-us_el).

Στη νομοθεσία της ΕΕ και σε σχετικά έγγραφα
Για πρόσβαση σε νομικές πληροφορίες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του συνόλου της ενωσιακής νομοθεσίας από το 1951 σε όλες τις επίσημες γλώσσες, μεταβείτε στον ιστότοπο EUR-Lex (eur-lex.europa.eu).

Στα ανοιχτά δεδομένα από την ΕΕ
Η πύλη data.europa.eu παρέχει πρόσβαση σε σύνολα ανοιχτών δεδομένων από τα θεσμικά και λοιπά όργανα και τους οργανισμούς της ΕΕ. Τα εν λόγω δεδομένα μπορούν να καταφορτωθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν δωρεάν, τόσο για εμπορικούς όσο και για μη εμπορικούς σκοπούς. Η πύλη παρέχει επίσης πρόσβαση σε πληθώρα συνόλων δεδομένων από τις ευρωπαϊκές χώρες.