Ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας Η περίπλοκη νομική αρχιτεκτονική, οι καθυστερήσεις, οι αδυναμίες της διακυβέρνησης και η ελλιπής εποπτεία της αγοράς δεν επιτρέπουν την πλήρη επίτευξη αυτού του φιλόδοξου στόχου

Σύνοψη

I Οι προσπάθειες προς την κατεύθυνση της πλήρους ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς ενέργειας ήταν ανέκαθεν μεγάλης σημασίας, ωστόσο η ενεργειακή κρίση και η κρίση του κόστους ζωής με τις οποίες βρίσκονται σήμερα αντιμέτωποι οι πολίτες της ΕΕ τους έχουν προσδώσει ακόμη περισσότερο επείγοντα χαρακτήρα. Μια εύρυθμα λειτουργούσα εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενεργείας συμβάλλει:

• στην εξασφάλιση των καλύτερων τιμών ηλεκτρικής ενέργειας,
• στη διασφάλιση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού,
• στην επίτευξη της πράσινης μετάβασης.

II Η οικοδόμηση μιας πλήρως ολοκληρωμένης εσωτερικής αγοράς ενέργειας ξεκίνησε το 1996, όταν τα εθνικά ενεργειακά μονοπώλια σταδιακά άνοιξαν σε μεγαλύτερο ανταγωνισμό, όπως προβλεπόταν στην πρώτη (1996) και τη δεύτερη (2003) δέσμη μέτρων για την ενέργεια. Το 2009 ακολούθησε η τρίτη δέσμη μέτρων. Ένας από τους κύριους στόχους ήταν η επιτάχυνση της ολοκλήρωσης των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, μέσω της εναρμόνισης των πρακτικών διαπραγμάτευσης στις οργανωμένες αγορές χονδρικής και, επομένως, της ενίσχυσης του διασυνοριακού ανταγωνισμού. Η δέσμη μέτρων συμπληρώθηκε από ένα σύνολο εκτελεστικών κανονισμών της Επιτροπής (κώδικες και κατευθυντήριες γραμμές δικτύου), οι οποίοι ήταν απαραίτητοι για τον καθορισμό εναρμονισμένων κανόνων για την αγορά, τη λειτουργία του δικτύου και τη σύνδεση με το δίκτυο. Μια σημαντική προσθήκη στην τρίτη δέσμη μέτρων για την ηλεκτρική ενέργεια ήταν ο κανονισμός για την ακεραιότητα και τη διαφάνεια στη χονδρική αγορά ενέργειας (REMIT), με τον οποίο δημιουργήθηκε το πλαίσιο για την παρακολούθηση των ενεργειακών αγορών χονδρικής, προκειμένου να εντοπίζονται και να αποτρέπονται φαινόμενα χειραγώγησης της αγοράς.

III Διενεργήσαμε τον εν προκειμένω έλεγχο προκειμένου να αξιολογήσουμε κατά πόσον η δράση σε επίπεδο ΕΕ συνέβαλε στην αποτελεσματική, αποδοτική και συνεπή εφαρμογή του κανονισμού για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, διευκολύνοντας έτσι την εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Ο Οργανισμός της ΕΕ για τη Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER) διαδραματίζει καίριο ρόλο στη διασφάλιση της ομαλής λειτουργίας της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της Ένωσης μέσω του συντονισμού των εθνικών ρυθμιστικών αρχών (ΕΡΑ) σε ενωσιακό επίπεδο. Το νομικό πλαίσιο δεν παρέχει στον οργανισμό εργαλεία επιβολής, με αποτέλεσμα, εάν οι προσπάθειές του στον τομέα της σύγκλισης δεν τύχουν επαρκούς στήριξης από την Επιτροπή, να μην είναι ενδεχομένως σε θέση να επιτύχει τους επιδιωκόμενους στόχους του.

IV Στο πλαίσιο του ελέγχου, αξιολογήσαμε κατά πόσον, από το 2015 και έπειτα, η ρυθμιστική προσέγγιση της Επιτροπής (χρήση κατευθυντήριων γραμμών) και η παρακολούθηση από τον ACER συνέβαλαν στην ολοκλήρωση και τη βελτίωση της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ. Ο έλεγχος επικεντρώθηκε, αφενός, στη χρήση από την Επιτροπή κωδίκων και κατευθυντήριων γραμμών δικτύου για τη διασφάλιση της ολοκλήρωσης της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και, αφετέρου, στην παρακολούθηση από την Επιτροπή και τον ACER της εφαρμογής των κωδίκων και των κατευθυντήριων γραμμών δικτύου για τις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας. Ακόμη, εστίασε στην εποπτεία της κατάχρησης της αγοράς και της διαφάνειας από τον ACER.

V Γενικά, διαπιστώσαμε ότι τα ρυθμιστικά εργαλεία που είχε επιλέξει η Επιτροπή αποτέλεσαν εμπόδιο για την επίτευξη της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς αυτά είχαν ως συνέπεια την ανάπτυξη μιας περίπλοκης νομικής αρχιτεκτονικής κανόνων για το διασυνοριακό εμπόριο, καθώς και καθυστερήσεις στην εφαρμογή τους. Η επίτευξη της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας προσέκρουσε επίσης στις αδυναμίες του πλαισίου διακυβέρνησης της ΕΕ. Ακόμη, η προσέγγιση ως προς την παρακολούθηση που εφάρμοσαν η Επιτροπή και ο ACER δεν οδήγησε στις απαιτούμενες βελτιώσεις της λειτουργίας της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ. Επιπλέον, η εποπτεία της αγοράς για τον εντοπισμό και την αποτροπή φαινομένων κατάχρησης και χειραγώγησής της ήταν ελλιπής.

VI Παρά τα όποια σημαντικά επιτεύγματα της τελευταίας δεκαετίας, η πρόοδος ως προς την ολοκλήρωση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας ήταν αργή. Η αρχική προθεσμία του 2014 ορίστηκε το 2009. Ωστόσο, διαπιστώσαμε ότι στο τέλος του 2021, δηλαδή επτά χρόνια αργότερα, καμία από τις κατευθυντήριες γραμμές δεν είχε εφαρμοστεί πλήρως, ο βαθμός εφαρμογής τους ήταν ανομοιογενής μεταξύ αγορών και χωρών, ενώ είχαν συσσωρευθεί διάφορες καθυστερήσεις. Οι κατευθυντήριες γραμμές αναμενόταν επίσης να ενισχύσουν τις διαθέσιμες δυναμικότητες διασυνοριακής μεταφοράς, αυξάνοντας, κατ’ αυτό τον τρόπο, την αποτελεσματικότητα της σύζευξης των αγορών. Παρά την αύξηση των προσπαθειών του ACER για συντονισμό των προσπαθειών μεταξύ των διαχειριστών συστημάτων, δεν είχε σημειωθεί ουσιαστική πρόοδος.

VII Εμπόδιο στην επίτευξη του στόχου της ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας αποτέλεσαν η ανεπαρκής εκτίμηση επιπτώσεων, η επιλογή ρυθμιστικών εργαλείων και οι αδυναμίες του πλαισίου διακυβέρνησης της ΕΕ. Παρά την αναγκαιότητά τους προκειμένου οι κανόνες να καταστούν λειτουργικοί, οι κώδικες και οι κατευθυντήριες γραμμές δικτύου της Επιτροπής δεν τους αποσαφήνισαν επαρκώς και είχαν ως αποτέλεσμα την περίπλοκη και καθυστερημένη εναρμόνιση των κανόνων που διέπουν το διασυνοριακό εμπόριο. Ως εκ τούτου, ο ACER διαδραμάτισε καίριο και μοναδικό ρόλο στην επιδίωξη της σύναψης δεσμευτικών συμφωνιών μεταξύ των ΕΡΑ, των φορέων εκμετάλλευσης δικτύου και των διαχειριστών της αγοράς σχετικά με τις τεχνικές λεπτομέρειες (όρους, προϋποθέσεις και μεθοδολογίες, που απαιτούνται για την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών). Κατά κανόνα, ο ACER λάμβανε εγκαίρως αποφάσεις όσον αφορά την επίλυση διαφωνιών σχετικά με το περιεχόμενο αυτών των τεχνικών λεπτομερειών.

VIII Η Επιτροπή βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στον ACER για την παρακολούθηση της συνεπούς εφαρμογής των κωδίκων και των κατευθυντήριων γραμμών δικτύου. Ωστόσο, η παρακολούθηση από τον ACER της συνεπούς εφαρμογής τους στα κράτη μέλη και η παρουσίαση σχετικών στοιχείων ήταν ανεπαρκείς. Αυτό οφειλόταν ιδίως στην έλλειψη πληροφοριών και δεδομένων, στην απουσία μεταπαρακολούθησης και στρατηγικής για την παρακολούθηση, στους περιορισμένους πόρους και στον ανεπαρκή συντονισμό με την Επιτροπή όσον αφορά την παρακολούθηση. Η ρυθμιστική προσέγγιση της Επιτροπής αύξησε σημαντικά και αδικαιολόγητα τον διοικητικό φόρτο, τις ανάγκες σε πόρους και το κόστος για τον ACER, τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές και τους διαχειριστές συστημάτων και αγοράς.

IX Αναποτελεσματική ήταν εξάλλου και η εποπτεία της αγοράς, η οποία αποσκοπεί στον εντοπισμό και την αποτροπή φαινομένων κατάχρησης και χειραγώγησής της. Η εποπτεία του ACER κατέστη πλήρως λειτουργική στο τέλος του 2017, αλλά η συλλογή δεδομένων δεν ήταν ολοκληρωμένη και η αξιολόγηση των δεδομένων που συλλέγονταν κάλυπτε μικρό αριθμό ειδών καταχρηστικής συμπεριφοράς. Επιπλέον, ο ACER δεν διέθεσε επαρκείς πόρους για την ανάλυση των συλλεγόμενων δεδομένων, γεγονός που επίσης αποτελούσε εμπόδιο για την αξιολόγησή τους. Ακόμη, δεν ήταν σε θέση να υποστηρίξει τις έρευνες σχετικά με τον αυξανόμενο αριθμό διασυνοριακών υποθέσεων πιθανής κατάχρησης της αγοράς. Τέλος, είχε στη διάθεσή του περιορισμένα εργαλεία για να διασφαλίζει την ορθή εφαρμογή των κανόνων για την εποπτεία της αγοράς σε εθνικό επίπεδο και, λόγω των ανωτέρω, η εποπτεία που ασκούσε, σε πολλές περιπτώσεις, δεν οδήγησε στην επιβολή κυρώσεων.

X Επίσης, ο ACER δεν διέθετε κατάλληλη δομή διακυβέρνησης, ούτε τις αναγκαίες αρμοδιότητες για τον αποτελεσματικό συντονισμό των δράσεων των εθνικών αρχών με στόχο την περάτωση φιλόδοξων έργων ολοκλήρωσης. Επιπλέον, η διαχείριση του ιστότοπου του ACER, του βασικού εργαλείου διαφάνειας και λογοδοσίας του οργανισμού, γίνεται κατά τρόπο αναποτελεσματικό.

XI Συνιστούμε στην Επιτροπή:

• να εξορθολογίσει το ρυθμιστικό πλαίσιο·
• να ενισχύσει το πλαίσιο παρακολούθησης για τις κατευθυντήριες γραμμές του δικτύου·
• να βελτιώσει τη διακυβέρνηση του ACER·
• να αξιολογήσει την ανάγκη για ένα πλαίσιο που θα διέπει τη συνεπή εφαρμογή κυρώσεων.

XII Συνιστούμε στον ACER:

• να επανεξετάσει τους πόρους που διατίθενται για την παρακολούθηση των κατευθυντήριων γραμμών·
• να ενισχύσει την εποπτεία της ακεραιότητας της χονδρικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας·
• να βελτιώσει τη διαφάνεια και τη λογοδοσία στο πλαίσιο των εργασιών του.

XIII Τα προσεχή μέτρα της ΕΕ για τη μεταρρύθμιση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας παρέχουν στην Επιτροπή, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο την ευκαιρία να αποκαταστήσουν τις αδυναμίες που εντοπίστηκαν κατά τον εν προκειμένω έλεγχο.

Εισαγωγή

Περιγραφή του πεδίου του ελέγχου

Πλαίσιο της πολιτικής

01 Τον Φεβρουάριο του 2015, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τη δέσμη μέτρων για την Ενεργειακή Ένωση, η οποία μεταξύ άλλων περιλάμβανε στρατηγική-πλαίσιο για μια ανθεκτική Ενεργειακή Ένωση με μακρόπνοη πολιτική για την κλιματική αλλαγή και χάρτη πορείας προς την Ενεργειακή Ένωση. Ο στόχος μιας ανθεκτικής Ενεργειακής Ένωσης, με την πολιτική για το κλίμα στον πυρήνα της, είναι η παροχή στους καταναλωτές της ΕΕ —νοικοκυριά και επιχειρήσεις— ασφαλούς και βιώσιμης ενέργειας σε ανταγωνιστικές και οικονομικά προσιτές τιμές.

02 Στο πλαίσιο της δεύτερης διάστασης, η διασφάλιση της λειτουργίας μιας πλήρως ολοκληρωμένης εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας έχει ως στόχο να καταστεί εφικτή η ελεύθερη ροή ενέργειας σε ολόκληρη την ΕΕ, με την εξασφάλιση κατάλληλων υποδομών και την άρση τυχόν τεχνικών ή ρυθμιστικών φραγμών. Το διασυνοριακό εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας πρέπει να παρέχει τη δυνατότητα σε επιχειρήσεις και πολίτες να προμηθεύονται την οικονομικότερη ηλεκτρική ενέργεια, οπουδήποτε και αν αυτή παράγεται στην ΕΕ. Η ΕΕ διαθέτει επί του παρόντος κανόνες για την ενέργεια, καθοριζόμενους σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Στην πράξη, όμως, έχει 27 εθνικά ρυθμιστικά πλαίσια. Σύμφωνα με την ενεργειακή στρατηγική της ΕΕ του 2015¹, μια ολοκληρωμένη αγορά ενέργειας είναι απαραίτητη για την ενίσχυση του ανταγωνισμού και την αύξηση της αποδοτικότητας της αγοράς.

03 Το μέλλον επιφυλάσσει προκλήσεις. Προκειμένου να επιτευχθούν οι κλιματικοί στόχοι της ΕΕ, μεγαλύτερο μέρος των ενεργειακών αναγκών της πρέπει να καλυφθεί από ανανεώσιμες πηγές. Η κατακερματισμένη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας (μέσω διάφορων ενεργειακών κοινοτήτων και μικρών παραγωγών), η διαλείπουσα φύση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και η απουσία, επί του παρόντος, βιώσιμων οικονομικά λύσεων αποθήκευσης δημιουργούν νέες προκλήσεις όσον αφορά τη διαχείριση των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας και την εξισορρόπηση προσφοράς και ζήτησης.

04 Η επίτευξη της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας αναμένεται να αποφέρει διάφορα οφέλη:

• να παρέχει στους Ευρωπαίους καταναλωτές τις καλύτερες συνολικά τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς για την κάλυψη των αναγκών θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι φθηνότεροι πόροι από ολόκληρη την ΕΕ·
• να αυξήσει την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού της ΕΕ, καθώς τα κράτη μέλη θα μπορούν να μοιράζονται πόρους σε περίπτωση απρόβλεπτων διαταραχών·
• να συμβάλει κατά τρόπο οικονομικά αποδοτικό στην επίτευξη των στόχων της ΕΕ για την πράσινη μετάβαση, βελτιώνοντας την ευελιξία του ηλεκτρικού εφοδιασμού και διασφαλίζοντας τη δυνατότητα των παραγόντων της αγοράς να προσαρμόζουν τις θέσεις τους βάσει επικαιροποιημένων προβλέψεων για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

05 Παρά τις προσπάθειες που καταβάλλονται σε ολόκληρη την ΕΕ για την ολοκλήρωση των εθνικών αγορών, οι λιανικές τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας εξακολουθούν να διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα. Οι τιμές λιανικής επηρεάζονται ακόμη σε μεγάλο βαθμό από τα κράτη μέλη, μέσω των εθνικών φόρων και των ρυθμιζόμενων χρεώσεων δικτύου², και όχι μέσω του ανταγωνισμού. Βλέπε γράφημα 2.

06 Επιπλέον, κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2021 και το πρώτο του 2022, οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στις αγορές χονδρικής κατέγραψαν ιστορικά υψηλά σε ολόκληρη την Ευρώπη (κατά τον χρόνο ολοκλήρωσης του εν προκειμένω ελέγχου). Οι κορυφώσεις αυτές, που προκλήθηκαν από τις υψηλές τιμές των ορυκτών καυσίμων, επιδεινώθηκαν από τον πόλεμο στην Ουκρανία και από μια σειρά δευτερευόντων παραγόντων, όπως τα δικαιώματα εκπομπής CO₂ (βλέπε γράφημα 3). Ιδιαιτέρως εκτεθειμένα βρέθηκαν, αφενός, τα κράτη μέλη που δεν ήταν επαρκώς συνδεδεμένα στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ και, αφετέρου, εκείνα που εξαρτάτο σε μεγάλο βαθμό από το φυσικό αέριο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Χονδρικές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας

07 Στις αγορές χονδρικής, οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας πωλούν ηλεκτρική ενέργεια σε μεγάλους βιομηχανικούς καταναλωτές και προμηθευτές. Εν συνεχεία, οι προμηθευτές πωλούν την ηλεκτρική ενέργεια στους τελικούς καταναλωτές στις αγορές λιανικής. Ανάλογα με την ημέρα φυσικής εκτέλεσης των συναλλαγών, οι χονδρικές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας οργανώνονται σε τέσσερα τμήματα (χρονικά πλαίσια): προθεσμιακές αγορές, αγορές επόμενης ημέρας, ενδοημερήσιες αγορές και αγορές εξισορρόπησης, όπως περιγράφονται λεπτομερώς στο παράρτημα I.

08 Σε ορισμένα κράτη μέλη, η ηλεκτρική ενέργεια αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης κυρίως σε οργανωμένα χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας. Σε αυτά, οι συναλλαγές βασίζονται κυρίως στη χρήση τυποποιημένων προϊόντων στο χρονικό πλαίσιο της επόμενης ημέρας. Ωστόσο, σε επίπεδο ΕΕ, το μεγαλύτερο μέρος της ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης εκτός των οργανωμένων συναφών χρηματιστηρίων, στο πλαίσιο των λεγόμενων εξωχρηματιστηριακών συναλλαγών.

Ρυθμιστικό πλαίσιο της ΕΕ

09 Η αρμοδιότητα για την ενεργειακή πολιτική της ΕΕ επιμερίζεται μεταξύ της ΕΕ και των κρατών μελών της³. Διάφορα είναι τα ενωσιακά μέσα πολιτικής που έχουν αναπτυχθεί για την ολοκλήρωση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ. Σε αυτά περιλαμβάνονται στοιχεία της πολιτικής ανταγωνισμού, μέσα για τη ρύθμιση συγκεκριμένων παραγόντων και αγορών, καθώς και μέτρα για τη χρηματοδότηση επενδύσεων σε δίκτυα με ενωσιακούς πόρους. Τα κύρια νομοθετήματα είναι η οδηγία για την ηλεκτρική ενέργεια και ο κανονισμός για την ηλεκτρική ενέργεια, που από κοινού παρέχουν ένα σύνολο κοινών αρχών και κανόνων για την ολοκλήρωση των εθνικών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, όπως η εναρμόνιση των πτυχών των αγορών χονδρικής με διασυνοριακές διαστάσεις.

10 Επιπλέον, ο νομοθέτης της ΕΕ παραχώρησε στην Επιτροπή το δικαίωμα να εφαρμόζει τους κανόνες που προβλέπονται στη νομοθεσία μέσω της έκδοσης εκτελεστικών κανονισμών της (κωδίκων και/ή κατευθυντήριων γραμμών δικτύου). Οι κατευθυντήριες γραμμές απαιτούσαν περαιτέρω τη σύναψη δεσμευτικών συμφωνιών, που ονομάζονται «όροι, προϋποθέσεις και μεθοδολογίες», είτε μεταξύ των εθνικών ρυθμιστικών αρχών (ΕΡΑ) είτε προς έγκριση από τον Οργανισμό Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER).

11 Πριν από το 1996, οπότε δρομολογήθηκε η διαδικασία ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, στις εθνικές αγορές ενέργειας κυριαρχούσαν κατά κύριο λόγο τα μονοπώλια. Στο πρώτο στάδιο της ολοκλήρωσης, τα μονοπώλια αυτά άνοιξαν σταδιακά σε μεγαλύτερο ανταγωνισμό. Σε αυτό εστίασαν η πρώτη (1996) και η δεύτερη (2003) δέσμη μέτρων για την ενέργεια, οι οποίες άλλαξαν ριζικά το πλαίσιο που διέπει τις αγορές ενέργειας της ΕΕ. Οι εν λόγω δέσμες μέτρων αποσκοπούσαν, μεταξύ άλλων, στην καθιέρωση, έως την 1η Ιουλίου 2007, της ελευθερίας των καταναλωτών να επιλέγουν προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας.

12 Το 2009 τέθηκε σε ισχύ μια τρίτη δέσμη μέτρων για την ενέργεια, η οποία περιλάμβανε περαιτέρω μέτρα για την προώθηση της ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς ενέργειας της ΕΕ. Με αυτή θεσπίστηκαν ο ACER και το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΕΔΔΣΜ-ηλ). Ο ACER επιφορτίστηκε επίσης με τον συντονισμό της δράσης των ΕΡΑ και την κάλυψη του ρυθμιστικού κενού σε επίπεδο ΕΕ, όπου συνέτρεχε λόγος⁴.

13 Η τρίτη δέσμη μέτρων για την ενέργεια συμπληρώνεται από τον κανονισμό του 2011 για την ακεραιότητα και τη διαφάνεια στη χονδρική αγορά ενέργειας (εφεξής «ο REMIT»)⁵. Ο κανονισμός αυτός καλύπτει θέματα που σχετίζονται με την ακεραιότητα της αγοράς, τις προνομιακές πληροφορίες και την κατάχρηση αγοράς, και εισάγει μια νομική βάση για την παρακολούθηση των αγορών χονδρικής με σκοπό τον εντοπισμό και την αποτροπή φαινομένων χειραγώγησης της αγοράς. Ο REMIT αναθέτει στον ACER σημαντικό ρόλο σε αυτό το πλαίσιο.

14 H τέταρτη δέσμη μέτρων για την ενέργεια (2019), με τίτλο «Καθαρή ενέργεια για όλους τους Ευρωπαίους» (CEP), ενισχύει περαιτέρω το υφιστάμενο πλαίσιο πολιτικής για την ενέργεια. Εισάγει νέους κανόνες για την τόνωση του ανταγωνισμού στις λιανικές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, την καλύτερη ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην αγορά, τον συντονισμό της επάρκειας των πόρων ηλεκτρικής ενέργειας σε επίπεδο ΕΕ και τη διαχείριση της ζήτησης μέσω της συγκέντρωσης και της αποθήκευσης ενέργειας. Αποκαθιστά επίσης ορισμένες από τις αδυναμίες που είχαν εντοπιστεί στην τρίτη δέσμη, όπως τα κενά στις αρμοδιότητες του ACER.

Ενεργειακή πολιτική της ΕΕ: ποιος κάνει τι

15 Στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Γενική Διεύθυνση Ενέργειας (ΓΔ ENER) είναι αρμόδια για την κατάρτιση και την εφαρμογή της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής στο πλαίσιο του άρθρου 194 ΣΛΕΕ. Οι αρμοδιότητές της περιλαμβάνουν τη διασφάλιση της λειτουργίας της αγοράς ενέργειας και της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού εντός της ΕΕ, καθώς και την προώθηση της διασύνδεσης των ενεργειακών δικτύων. Ρόλος της Επιτροπής είναι:

1. να υποβάλλει, κατά περίπτωση, προτάσεις εγγράφων πολιτικής / στρατηγικών και νομοθετικών μέτρων·
2. να επιβάλλει τη συμμόρφωση με τη νομοθεσία της ΕΕ, ελέγχοντας αν οι δέσμες μέτρων για την ενέργεια μεταφέρθηκαν ορθά στο εθνικό δίκαιο και εφαρμόζονται αποτελεσματικά από τα κράτη μέλη·
3. να εγκρίνει κώδικες και κατευθυντήριες γραμμές δικτύου.

16 Ο ACER είναι οργανισμός της ΕΕ, ο οποίος προωθεί την ολοκλήρωση των εσωτερικών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου και συντονίζει το έργο των ΕΡΑ επί ζητημάτων με διασυνοριακή διάσταση⁶. Στα καθήκοντά του περιλαμβάνονται τα εξής: 1) η παροχή συμβουλών στην Επιτροπή, στο ΕΔΔΣΜ-ηλ και στις ΕΡΑ σχετικά με τον σχεδιασμό της αγοράς ενέργειας και την ασφάλεια του εφοδιασμού, 2) ο εντοπισμός και η πρόληψη φαινομένων κατάχρησης κατά τη διαπραγμάτευση ενεργειακών προϊόντων χονδρικής και 3) η παρακολούθηση του τρόπου με τον οποίο εφαρμόζονται, λόγου χάριν, οι κώδικες ή/και οι κατευθυντήριες γραμμές δικτύου στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Ο οργανισμός διαθέτει επίσης εκτελεστικές αρμοδιότητες για την έκδοση αποφάσεων σε συγκεκριμένους τομείς, οι οποίες δεσμεύουν άμεσα τις ΕΡΑ ή τους συμμετέχοντες στην αγορά στους οποίους απευθύνονται. Το όργανο λήψης αποφάσεων του ACER, το ρυθμιστικό συμβούλιο, απαρτίζεται από εκπροσώπους των ΕΡΑ όλων των κρατών μελών.

17 Οι ΕΡΑ ιδρύονται από τον εθνικό νομοθέτη και πρέπει να είναι πλήρως ανεξάρτητες από τις εθνικές κυβερνήσεις. Μεταξύ των λοιπών καθηκόντων τους, είναι υπεύθυνες για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης της οικείας χώρας με τους κώδικες και τις κατευθυντήριες γραμμές δικτύου της ΕΕ. Διαθέτουν εξουσίες επιβολής εντός της επικράτειας δικαιοδοσίας τους και μπορούν να διεξάγουν έρευνες και να επιβάλλουν κυρώσεις. Υπέχουν επίσης γενική υποχρέωση να προάγουν την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας εντός της ΕΕ.

18 Οι διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς (ΔΣΜ), που συνιστούν εθνικές ρυθμιζόμενες οντότητες, διαχειρίζονται την ασφάλεια και τη σταθερότητα (αγορές εξισορρόπησης) των συστημάτων ηλεκτρικής ενέργειας υψηλής τάσης και των γραμμών διασύνδεσης σε εθνικό επίπεδο ή σε επίπεδο ζωνών. Τα έσοδά τους προέρχονται από τα τιμολόγια δικτύου και το εισόδημα συμφόρησης δικτύου. Συνεργάζονται μεταξύ τους στο πλαίσιο του ΕΔΔΣΜ-ηλ⁷, σκοπός του οποίου πρέπει να είναι η δημιουργία μιας εύρυθμα λειτουργούσας και ολοκληρωμένης εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Το ΕΔΔΣΜ-ηλ οφείλει να αναπτύσσει και να παρακολουθεί την εφαρμογή κωδίκων και κατευθυντήριων γραμμών δικτύου, πλατφορμών και εργαλείων, προκειμένου να διασφαλίζει τον συντονισμό των διαχειριστών συστημάτων της ΕΕ τόσο υπό κανονικές συνθήκες όσο και υπό συνθήκες έκτακτης ανάγκης.

19 Οι ορισθέντες διαχειριστές αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (ΝΕΜΟ) είναι εθνικοί φορείς που ορίζονται από τις ΕΡΑ, προκειμένου να διασφαλίζουν τη διασύνδεση των χρηματιστηρίων ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ και την εύρυθμη λειτουργία τους για τα χρονικά πλαίσια της αγοράς επόμενης ημέρας και της ενδοημερήσιας αγοράς.

20 Οι διαχειριστές συστημάτων διανομής (ΔΣΔ) είναι εθνικοί φορείς αρμόδιοι για τη διαχείριση και τη διανομή ηλεκτρικής ενέργειας στους τελικούς καταναλωτές. Επί του παρόντος, ο ρόλος των ΔΣΔ διευρύνεται ώστε να καλύψει τη βελτιστοποίηση της τοπικής παραγωγής και κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας.

21 Οι συμμετέχοντες στην αγορά διαδραματίζουν διάφορους οικονομικούς ρόλους ή έχουν διάφορες αρμοδιότητες που αφορούν την αγορά και ανταγωνίζονται στις αγορές χονδρικής ή λιανικής πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας. Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας, οι μεγάλοι τελικοί καταναλωτές, οι προμηθευτές, οι πάροχοι βοηθητικών υπηρεσιών στους ΔΣΜ/ΔΣΔ και οι μεσίτες. Οι μικροί τελικοί καταναλωτές, δηλαδή τα νοικοκυριά και οι λοιποί καταναλωτές των οποίων η κατανάλωση ενέργειας δεν υπερβαίνει τα 600 MWh/έτος, αγοράζουν ηλεκτρική ενέργεια από προμηθευτές (επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας) στις αγορές λιανικής.

Τελευταίες εξελίξεις

22 Τον Οκτώβριο του 2021, η Επιτροπή⁸ πρότεινε σειρά μέτρων για την αντιμετώπιση των εξαιρετικά υψηλών την εποχή εκείνη τιμών φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ. Για την προστασία των ευάλωτων καταναλωτών από την ενεργειακή φτώχεια, πρότεινε μέτρα που περιλαμβάνουν ανώτατα όρια τιμών και μηχανισμούς μεταφοράς. Προκειμένου να μετριαστεί ο αντίκτυπος του υψηλού ενεργειακού κόστους στη βιομηχανία, πρότεινε διάφορα μέτρα, όπως την τροποποίηση των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις. Τον Μάρτιο του 2022, καθώς η κατάσταση επιδεινωνόταν περαιτέρω λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, η Επιτροπή παρουσίασε πρόταση σχεδίου δράσης⁹, το οποίο περιλάμβανε σειρά μέτρων για τη μείωση σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα της εξάρτησης της ΕΕ από το ρωσικό φυσικό αέριο. Αυτό αναλυόταν περαιτέρω στο σχέδιο REPowerEU της Επιτροπής, που προτάθηκε τον Μάιο του 2022¹⁰. Το ΕΕΣ δημοσίευσε πρόσφατα γνώμη¹¹ σχετικά με τις προτεινόμενες τροποποιήσεις για τη συμπερίληψη του REPowerEU στον κανονισμό ΜΑΑ.

Εμβέλεια και τρόπος προσέγγισης του ελέγχου

23 Στην ειδική έκθεσή μας 16/2015 καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι ο στόχος της ΕΕ για ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας έως το 2014 δεν είχε επιτευχθεί, καθώς και ότι θα ήταν μακρά ακόμη η πορεία έως ότου να μπορεί να θεωρηθεί ότι η τρίτη δέσμη μέτρων για την ενέργεια έχει εφαρμοστεί πλήρως¹². Αυτός ήταν ένας από τους κύριους λόγους για τους οποίους αξιολογήσαμε κατά πόσον η ρυθμιστική προσέγγιση της Επιτροπής και η εποπτεία του ACER από το 2015 συνέβαλαν στη βελτίωση της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ. Επιπλέον, ποτέ στο παρελθόν το ΕΕΣ δεν έχει ελέγξει τον REMIT, ούτε τους κώδικες και τις κατευθυντήριες γραμμές δικτύου.

24 Ένας άλλος λόγος για τον εν προκειμένω έλεγχο είναι το γεγονός ότι ο ACER διαδραματίζει καίριο ρόλο στη διασφάλιση της ομαλής λειτουργίας της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ μέσω του συντονισμού των ΕΡΑ σε ενωσιακό επίπεδο. Το νομικό πλαίσιο δεν παρέχει στον οργανισμό εργαλεία επιβολής, με αποτέλεσμα, εάν οι προσπάθειές του στον τομέα της σύγκλισης δεν τύχουν επαρκούς στήριξης από την Επιτροπή, να μην είναι ενδεχομένως σε θέση να επιτύχει τους επιδιωκόμενους στόχους του.

25 Σκοπός της έκθεσής μας είναι η ενημέρωση των ενδιαφερόμενων μερών και η διατύπωση συστάσεων για την υποστήριξη της χάραξης πολιτικής και της περαιτέρω ολοκλήρωσης της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

26 Το κύριο ερώτημα που επιχειρήθηκε να απαντηθεί με τον έλεγχο ήταν κατά πόσον η ρυθμιστική προσέγγιση που υιοθέτησε η Επιτροπή και η εποπτεία που ασκεί ο ACER συνέβαλαν στην ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Οι κύριοι ελεγχόμενοι ήταν ο ACER και η Επιτροπή.

27 Ο έλεγχος επικεντρώθηκε στα εξής:

• στην πρόοδο προς την κατεύθυνση της ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας,
• στη χρήση από την Επιτροπή κωδίκων και κατευθυντήριων γραμμών δικτύου για τη διασφάλιση της ολοκλήρωσης της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας,
• στην παρακολούθηση από την Επιτροπή και τον ACER της εφαρμογής των κατευθυντήριων γραμμών δικτύου για τις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας,
• στην εποπτεία από τον ACER των περιπτώσεων κατάχρησης της αγοράς και της διαφάνειας (REMIT),
• στη δομή διακυβέρνησης και τις αρμοδιότητες του ACER.

28 Εξετάσαμε τις ενέργειες της ΕΕ για την ολοκλήρωση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, οι οποίες αφορούσαν κυρίως τις αγορές χονδρικής (δεδομένου ότι ούτε η Επιτροπή ούτε ο ACER έχουν σημαντικές αρμοδιότητες στις αγορές λιανικής, και οι διασυνοριακές ροές αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης κυρίως στις αγορές χονδρικής). Ειδικότερα, μελετήσαμε τη δραστηριότητα του ACER στον τομέα της εποπτείας της εφαρμογής των τριών κύριων κατευθυντήριων γραμμών που αφορούν την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, ήτοι της κατευθυντήριας γραμμής για την κατανομή της δυναμικότητας και τη διαχείριση της συμφόρησης (CACM)¹³, της κατευθυντήριας γραμμής για τη μελλοντική κατανομή δυναμικότητας (FCA)¹⁴ και της κατευθυντήριας γραμμής για την εξισορρόπηση ηλεκτρικής ενέργειας (EB)¹⁵, καθώς και την εφαρμογή του REMIT.

29 Τα κριτήρια ελέγχου αντλήθηκαν από την ισχύουσα νομοθεσία, τα έγγραφα σχεδιασμού του ACER, τις διεθνείς βέλτιστες πρακτικές, συμπεριλαμβανομένων πρακτικών διεθνών οργανισμών, όπως ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) και ο Διεθνής Οργανισμός για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (IRENA), καθώς και από τις διαθέσιμες αξιολογήσεις και μελέτες. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα κριτήρια που χρησιμοποιήθηκαν αναλύονται στην αρχή κάθε ενότητας.

30 Τα αποδεικτικά στοιχεία του ελέγχου προήλθαν από:

• επισκοπήσεις και αναλύσεις όλων των συναφών εγγράφων της Επιτροπής και των επιχειρησιακών εκθέσεων του ACER, των εσωτερικών κατευθυντήριων γραμμών, των εγγράφων διαχειριστικής λογοδοσίας και άλλων σχετικών εγγράφων,
• επισκοπήσεις εκθέσεων διεθνών οργανισμών (Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, Διεθνής Οργανισμός για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, ΟΟΣΑ), καθώς και ακαδημαϊκών ερευνών και μελετών για τον εντοπισμό παραδειγμάτων ορθής πρακτικής,
• ερωτηματολόγια, συνεντεύξεις και συναντήσεις με υπαλλήλους και έναν εξωτερικό εμπειρογνώμονα, ειδικό στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, επιλεγέντα μέσω διαδικασίας σύναψης σύμβασης.

31 Ο έλεγχός μας κάλυψε την περίοδο από τα μέσα του 2015 έως το τέλος του 2021. Ως εκ τούτου, στην εμβέλειά του δεν περιλαμβάνονταν τα μέτρα που λήφθηκαν μετέπειτα για τον μετριασμό των επιπτώσεων της ενεργειακής κρίσης.

32 Ο έλεγχός μας επικεντρώθηκε στην τρίτη δέσμη μέτρων για την ενέργεια. Δεν καλύψαμε τις τιμές-στόχο για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την ενεργειακή απόδοση, τις αγορές λιανικής και τα συστήματα διανομής ενέργειας στους τελικούς καταναλωτές, ούτε τις δραστηριότητες του ACER βάσει του κανονισμού ΔΕΔ-Ε.

Παρατηρήσεις

Αργός ο ρυθμός της προόδου προς την ολοκλήρωση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας συγκριτικά με τα φιλόδοξα αρχικά σχέδια

33 Η ολοκλήρωση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας αποσκοπεί στην παροχή επιλογών σε όλους τους καταναλωτές της ΕΕ, στη δημιουργία νέων επιχειρηματικών ευκαιριών και στην άρση των φραγμών στο διασυνοριακό εμπόριο, ώστε να βελτιωθεί η αποδοτικότητα και να επιτευχθούν ανταγωνιστικές τιμές και υψηλότερα πρότυπα για τις παρεχόμενες υπηρεσίες, κάτι που με τη σειρά του θα συμβάλει στην ασφάλεια του εφοδιασμού και τη βιωσιμότητα. Κανονικά η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας έπρεπε να έχει επιτευχθεί έως το 2014¹⁶. Τα νομικά μέσα που χρησιμοποίησε η ΕΕ για την άρση των φραγμών στο διασυνοριακό εμπόριο είναι ο κανονισμός και η οδηγία για την ηλεκτρική ενέργεια, καθώς και η παράγωγη νομοθεσία (βλέπε σημεία 09 έως 14).

34 Για την παρούσα ενότητα, ως κριτήρια ελέγχου (βλέπε λεπτομερέστερα στοιχεία ανωτέρω) χρησιμοποιήσαμε τους ακόλουθους νομοθετικούς στόχους:

• προώθηση της ολοκλήρωσης των αγορών μέσω της σύζευξής τους σε επίπεδο ΕΕ (ήτοι της διασύνδεσης των χρηματιστηρίων ηλεκτρικής ενέργειας στα κράτη μέλη),
• διασφάλιση της διαθέσιμης δυναμικότητας των γραμμών διασύνδεσης για συναλλαγές ανά πάσα στιγμή.

Αμφότεροι οι ανωτέρω στόχοι αναμένεται να διευκολύνουν τη σύγκλιση των τιμών στις χονδρικές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ.

35 Οι νομοθέτες της ΕΕ ανέθεσαν στην Επιτροπή να εγκρίνει κώδικες δικτύου με σκοπό την εναρμόνιση των τεχνικών κανόνων για τη διαχείριση της σύζευξης των οργανωμένων βραχυπρόθεσμων αγορών (αγορές επόμενης ημέρας, ενδοημερήσιες αγορές και αγορές εξισορρόπησης). Η σύζευξη των αγορών θεωρείται ότι επιταχύνει την ολοκλήρωση των βραχυπρόθεσμων αγορών ηλεκτρικής ενέργειας. Καθιστά δυνατό τον υπολογισμό των τιμών της αγοράς και των ποσοτήτων ηλεκτρικής ενέργειας που αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης με βάση την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας σε ολόκληρη την ΕΕ και τη διασυνοριακή δυναμικότητα μεταφοράς. Επιπλέον, προκειμένου να τονωθούν οι προθεσμιακές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, χρειάστηκε να αναπτυχθεί ένα σύστημα για την κατανομή της μελλοντικής διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς. Οι ΔΣΜ και οι ΝΕΜΟ ήταν υπεύθυνοι για την υλοποίηση του εν λόγω συστήματος μέσω διάφορων τεχνικών έργων υπό την εποπτεία των ΕΡΑ και τον συντονισμό του ACER.

36 Τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι ΔΣΜ καθιστούν διαθέσιμες τις δυναμικότητες μεταφοράς και επενδύουν σε γραμμές διασύνδεσης, σύμφωνα με τους στόχους της ΕΕ για την ολοκλήρωση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας.

Η πλήρης σύζευξη των αγορών αναμενόταν να επιταχύνει την ολοκλήρωση τους, κάτι που όμως δεν έχει ακόμη επιτευχθεί

37 Την τελευταία εικοσαετία σημειώθηκε σημαντική αλλά αργή πρόοδος, μέσω των διάφορων πρωτοβουλιών για τη σύζευξη των ευρωπαϊκών χρηματιστηρίων ηλεκτρικής ενέργειας (βλέπε παράρτημα II). Ο στόχος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για περάτωση της ολοκλήρωσης των αγορών ενέργειας έως το 2014 δεν είχε επιτευχθεί έως το τέλος του 2021. Το 2015, η Επιτροπή δήλωσε εκ νέου ότι η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας αποτελεί βασικό στόχο και τον συμπεριέλαβε στο στρατηγικό σχέδιο της ΓΔ ENER για την περίοδο 2016‑2020. Ωστόσο, η σύζευξη των αγορών συμπεριλήφθηκε ως στόχος στο στρατηγικό σχέδιο της ΓΔ ENER μόλις για την περίοδο 2020‑2024, δηλαδή με καθυστέρηση πέντε ετών. Μεταξύ 2015 και 2017, η Επιτροπή είχε ήδη εγκρίνει τις τρεις σχετικές κατευθυντήριες γραμμές δικτύου (βλέπε παράρτημα III), αλλά, σύμφωνα με πληροφορίες από τον ACER, έως το τέλος του 2021, καμία από αυτές δεν είχε εφαρμοστεί πλήρως στην ΕΕ.

38 Η πρόοδος στις διάφορες αγορές ήταν ανομοιογενής, όπως προκύπτει από τις διαφορές ως προς τον βαθμό αποδοτικής χρήσης των γραμμών διασύνδεσης στα τρία τμήματα της αγοράς που επρόκειτο να συζευχθούν (βλέπε γράφημα 4). Επιπλέον, η σύζευξη των βραχυπρόθεσμων αγορών έχει αποφέρει μέχρι στιγμής κοινωνικά οφέλη αξίας τουλάχιστον 1 δισεκατομμυρίου ευρώ¹⁷ ετησίως, ενώ τα συνολικά κέρδη από την ολοκλήρωση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας σε βάθος δεκαετιών, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ACER, πλησιάζουν τα 34 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως (για το 2021). Αυτή η εκτίμηση, ωστόσο, βασίστηκε σε ένα σενάριο που δεν περιλάμβανε διασυνοριακό εμπόριο¹⁸. Επομένως, υπάρχουν σημαντικά περιθώρια για περαιτέρω ολοκλήρωση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των περιφερειών της Ευρώπης.

39 Η υλοποίηση είναι επίσης ανομοιογενής μεταξύ χωρών. Στις αγορές επόμενης ημέρας, τα περισσότερα από τα οικονομικά οφέλη (περίπου 1 δισεκατομμύριο ευρώ ετησίως) επιτεύχθηκαν συνεπεία της εθελοντικής σύζευξης 19 χρηματιστηρίων ηλεκτρικής ενέργειας που κάλυπταν τη βορειοδυτική Ευρώπη (περί τα τρία τέταρτα του όγκου της ηλεκτρικής ενέργειας που αποτελούσε αντικείμενο συναλλαγών στα χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ) πριν από το 2015. Ως αποτέλεσμα της κατευθυντήριας γραμμής CACM, η πρόοδος στις υπόλοιπες επτά χώρες συνίστατο σε μια σειρά διμερών συζεύξεων κατά την περίοδο 2015‑2022. Το 2022, όλα τα χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας είχαν συζευχθεί για το συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο. Η κατευθυντήρια γραμμή CACM συνέβαλε στη δημιουργία περισσότερων συζεύξεων στις ενδοημερήσιες αγορές. Ωστόσο, παρά τις προσπάθειες του ACER, έως το τέλος του 2021, οι συζεύξεις δεν είχαν ολοκληρωθεί, μολονότι η Επιτροπή είχε προγραμματίσει την ολοκλήρωσή τους έως το 2018. Η ΓΔ ENER, στο στρατηγικό της σχέδιο για την περίοδο 2020‑2024, όρισε το 2024 ως νέα προθεσμία, χωρίς να αιτιολογήσει τις καθυστερήσεις.

40 Η ολοκλήρωση των αγορών εξισορρόπησης έχει προχωρήσει λιγότερο σε σχέση με τις άλλες βραχυπρόθεσμες αγορές. Στο τέλος του 2021, περίπου δέκα «όροι, προϋποθέσεις και μεθοδολογίες» που απαιτούνταν για τη διασύνδεση των αγορών εξισορρόπησης βάσει των κατευθυντήριων γραμμών δικτύου δεν είχαν εγκριθεί. Επιπλέον, στο τέλος του εν λόγω έτους, είχαν τεθεί σε λειτουργία δύο μόνον από τις τέσσερις στοχευμένες πλατφόρμες διασυνοριακών συναλλαγών που προέβλεπαν οι κώδικες δικτύου. Οι αγορές αυτές είναι σημαντικές τόσο για την ενίσχυση της ασφάλειας του εφοδιασμού και, ως εκ τούτου, για την αποτροπή γενικών διακοπών ρεύματος στην ΕΕ, όσο και για την ενσωμάτωση των μεταβλητών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις αγορές (βλέπε παράρτημα I).

41 Οι προθεσμιακές αγορές είναι σημαντικές διότι παρέχουν τόσο στους παραγωγούς όσο και στους καταναλωτές τη δυνατότητα να αντισταθμίσουν τον κίνδυνο ακραίων διακυμάνσεων των τιμών και μπορούν να προσφέρουν στους παραγωγούς σταθερότερες επενδυτικές προοπτικές. Η Επιτροπή ενέκρινε κατευθυντήριες γραμμές δικτύου που δεν αποσκοπούσαν στη διασύνδεση αυτών των αγορών, αλλά απλώς στην υποστήριξη της αποδοτικής χρήσης της δυναμικότητας διασυνοριακών διασυνδέσεων για προθεσμιακές πράξεις, μέσω μιας πανευρωπαϊκής πλατφόρμας για τη δημοπράτηση δικαιωμάτων μεταφοράς. Η πρόοδος ήταν μερική και ανομοιογενής στην ΕΕ: Οι ΔΣΜ δεν εξέδωσαν τέτοια δικαιώματα σε όλα τα εσωτερικά σύνορα της ΕΕ¹⁹. Το 2022, ο ACER ανέφερε επίσης ότι η χαμηλή ρευστότητα των προθεσμιακών αγορών περιόρισε τις ευκαιρίες αντιστάθμισης της τρέχουσας μεταβλητότητας των τιμών²⁰ και παραδέχθηκε την ύπαρξη αδυναμιών στον σχεδιασμό αυτής της αγοράς²¹.

42 Παρά την πρόοδο στις πρωτοβουλίες σύζευξης των αγορών επόμενης ημέρας, δεν έχει επιτευχθεί πλήρης διασυνοριακή σύγκλιση των τιμών (βλέπε γράφημα 5). Επιπλέον, λόγω της παγκόσμιας κρίσης των τιμών της ενέργειας και του πολέμου στην Ουκρανία, οι αποκλίσεις των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των χωρών αυξήθηκαν απότομα μετά το δεύτερο εξάμηνο του 2021. Ένας από τους βασικούς λόγους είναι η ανεπαρκής διασυνοριακή δυναμικότητα μεταφοράς. Η στασιμότητα του διασυνοριακού εμπορίου ηλεκτρικής ενέργειας το διάστημα μετά το 2015 αποτελεί επίσης απόρροια της μη σύγκλισης των τιμών και του γεγονότος ότι, ως επί το πλείστον, η σύζευξη των αγορών επόμενης ημέρας επιτεύχθηκε πριν από την έκδοση της κατευθυντήριας γραμμής CACM το 2015 (βλέπε σημείο 39 και παράρτημα II).

Η διαθέσιμη δυναμικότητα των γραμμών διασύνδεσης δεν αυξήθηκε, παρά την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών δικτύου και τις προσπάθειες του ACER

43 Οι ΔΣΜ υπέχουν νομική υποχρέωση να διαθέτουν στην αγορά τη μέγιστη δυναμικότητα των γραμμών διασύνδεσης²², δεδομένου ότι αυτό αποτελεί προϋπόθεση για την περαιτέρω ολοκλήρωση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ και τη σύγκλιση των τιμών. Ακόμη και αν οι αγορές έχουν συζευχθεί, η σύγκλιση των τιμών μπορεί να μην επιτευχθεί, εάν η συμφόρηση σε επίπεδο δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας θέτει περιορισμούς στο διασυνοριακό εμπόριο. Η διαθέσιμη δυναμικότητα μπορεί να ενισχυθεί και η συμφόρηση να μετριαστεί μέσω:

• καλύτερου συντονισμού του υπολογισμού της δυναμικότητας διασύνδεσης από γειτονικούς ΔΣΜ, ο οποίος θα έχει ως αποτέλεσμα τη μειωμένη συμφόρηση του δικτύου,
• επενδύσεων σε γραμμές διασύνδεσης, που θα έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση της εγκατεστημένης δυναμικότητας διασύνδεσης.

44 Παρά την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών δικτύου, δεν σημειώθηκε σημαντική πρόοδος ως προς το επίπεδο της διαθέσιμης δυναμικότητας: Ο ACER κατέδειξε ότι το 2020 αρκετές περιφέρειες δεν συμμορφώθηκαν επαρκώς με την τιμή-στόχο που έθεσε ο νομοθέτης της ΕΕ για διάθεση τουλάχιστον του 70 % της εγκατεστημένης σε κάθε κράτος μέλος δυναμικότητας διασύνδεσης για διασυνοριακές συναλλαγές το αργότερο έως το 2025 (βλέπε πίνακα 1). Παρόμοια κατάσταση καταγράφηκε το 2016²³.

Σημ.: Ο αναδιατυπωμένος κανονισμός για την ηλεκτρική ενέργεια εισήγαγε την υποχρέωση των ΔΣΜ να διαθέτουν τουλάχιστον το 70 % της διαζωνικής δυναμικότητας μεταφοράς τους στην αγορά, με την οποία οφείλουν να συμμορφωθούν το αργότερο έως το τέλος του 2025. Περιφέρειες που αναφέρονται στον πίνακα: Κεντρικό δίκτυο (Αυστρία, Βέλγιο, Γαλλία, Κάτω Χώρες και Γερμανία/Λουξεμβούργο, ήτοι Κεντρική και Δυτική Ευρώπη, και Κροατία, Τσεχία, Ουγγαρία, Πολωνία, Ρουμανία, Σλοβακία και Σλοβενία, ήτοι Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη), Βόρεια Ιταλία (Αυστρία, Βόρεια Ιταλία, Γαλλία και Σλοβενία), Νοτιοανατολική Ευρώπη (Βουλγαρία, Ελλάδα και Ρουμανία), Νοτιοδυτική Ευρώπη (Γαλλία, Πορτογαλία και Ισπανία).

Πηγή: Market monitoring report, ACER, 2020, σ. 49.

45 Αυτό οφείλεται εν μέρει στην αύξηση της σημασίας των μεταβλητών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η οποία δεν αποτελούσε στρατηγικό στόχο της ολοκλήρωσης της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και μπορεί να αυξήσει τη συμφόρηση στα εγχώρια δίκτυα και τις γραμμές διασύνδεσης και το κόστος της διαχείρισής της και να μειώσει τη διαθέσιμη για διασυνοριακές συναλλαγές δυναμικότητα μεταφοράς. Τα δεδομένα της πλατφόρμας διαφάνειας του ΕΔΔΣΜ-ηλ δείχνουν ότι κατά το διάστημα 2015‑2017, τα έξοδα των ΔΣΜ για διορθωτικά μέτρα που αποσκοπούσαν στην αποσυμφόρηση του δικτύου αυξήθηκαν κατά περίπου 25 %, ήτοι από 999 εκατομμύρια ευρώ σε 1,27 δισεκατομμύρια ευρώ. Παραδείγματος χάριν, στη Γερμανία, οι αποζημιώσεις που κατέβαλαν οι ΔΣΜ στους παραγωγούς ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές λόγω της μείωσης της παραγωγής τους (δηλαδή οι παραγωγοί υποχρεώθηκαν να μειώσουν την παραγωγή τους) αντιστοιχούσαν στο ήμισυ σχεδόν των συνολικών εξόδων²⁴.

46 Το 2002, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έθεσε ως τιμή-στόχο για τη διασύνδεση ηλεκτρικής ενέργειας έως το 2005 το 10 % της δυναμικότητας παραγωγής για κάθε κράτος μέλος. Η προθεσμία παρατάθηκε έως το 2020 και τέθηκε νέα τιμή-στόχος 15 % με ορίζοντα το 2030²⁵. Παρά τα μέτρα που λήφθηκαν σε επίπεδο ΕΕ, οι ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων της Επιτροπής δεν δείχνουν σημαντική πρόοδο των κρατών μελών προς την κατεύθυνση αυτή: 11 εξ αυτών είχαν ονομαστική δυναμικότητα διασύνδεσης κατώτερη της τιμής-στόχου το 2011, και έως το 2019 η κατάσταση δεν είχε βελτιωθεί.

Παρότι έχει οριστεί η γενική κατεύθυνση για την εναρμόνιση των κανόνων για τις διασυνοριακές συναλλαγές, το πλαίσιο πολιτικής εμφανίζει αδυναμίες

47 Η ενιαία αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και η πλήρης ολοκλήρωση των αγορών απαιτούν εναρμονισμένο πλαίσιο κανόνων για το διασυνοριακό εμπόριο²⁶. Οι συννομοθέτες της ΕΕ θέσπισαν το πλαίσιο αυτό μέσω διάφορων νομικών πράξεων (βλέπε σημεία 09 έως 14). Οι κώδικες και οι κατευθυντήριες γραμμές δικτύου της Επιτροπής είναι κανονισμοί της ΕΕ που αποσκοπούν στον καθορισμό κοινών κανόνων αγοράς, λειτουργίας του δικτύου και σύνδεσης σε αυτό. Οι κανονισμοί της ΕΕ είναι δεσμευτικοί ως προς όλα τα μέρη τους και ισχύουν άμεσα σε κάθε κράτος μέλος²⁷. Στην παρούσα ενότητα θα αξιολογήσουμε τα ρυθμιστικά εργαλεία που επιλέχθηκαν για να διευκολύνουν την περαιτέρω ολοκλήρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

48 Ως κριτήρια ελέγχου χρησιμοποιήσαμε τις απαιτήσεις των σχετικών νομικών βάσεων της ΕΕ (Συνθήκες, κανονισμός και οδηγία για την ηλεκτρική ενέργεια, οκτώ κώδικες και κατευθυντήριες γραμμές δικτύου) και την εργαλειοθήκη της Επιτροπής για τη βελτίωση της νομοθεσίας. Προκειμένου να αξιολογήσουμε τις εργασίες της Επιτροπής σχετικά με την εκ των προτέρων αξιολόγηση των επιλογών πολιτικής για την ολοκλήρωση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας μέσω κωδίκων και κατευθυντήριων γραμμών δικτύου, χρησιμοποιήσαμε επίσης τις βέλτιστες πρακτικές του ΟΟΣΑ σχετικά με την εκτίμηση των επιπτώσεων των κανονιστικών ρυθμίσεων. Οι δημόσιες αρχές πρέπει να εντάσσουν την εκτίμηση επιπτώσεων στα αρχικά στάδια της διαδικασίας χάραξης πολιτικής για τη διατύπωση νέων ρυθμιστικών προτάσεων, καθώς μπορεί να συμβάλει στην συνοχή της πολιτικής καθιστώντας σαφείς τους συμβιβασμούς που αποτελούν εγγενές χαρακτηριστικό τους²⁸.

49 Κατά την περίοδο 2015‑2017, η Επιτροπή ενέκρινε τέσσερις κώδικες και τέσσερις κατευθυντήριες γραμμές δικτύου. Το πεδίο εφαρμογής τριών εξ αυτών των κατευθυντήριων γραμμών ήταν το ευρύτερο δυνατό, καθώς κάλυπταν τις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και μεταφοράς ολόκληρης της Ένωσης σε όλα τα χρονικά πλαίσια (βλέπε παράρτημα III).

Η εφαρμογή «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών» είχε ως αποτέλεσμα την περίπλοκη και καθυστερημένη εναρμόνιση των κανόνων που διέπουν το διασυνοριακό εμπόριο

50 Ο κανονισμός για την ηλεκτρική ενέργεια προέβλεπε την υποχρέωση της Επιτροπής να εκδίδει κώδικες δικτύου για την εναρμόνιση των κανόνων σχετικά με το διασυνοριακό εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας. Για την έγκριση των κωδίκων δικτύου, την περίοδο 2009‑2017 το ΕΔΔΣΜ-ηλ, η Επιτροπή και ο ACER συμμετείχαν σε πολύπλοκες διαδικασίες κατάρτισης και σε διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη (βλέπε γράφημα 6). Παρόλα αυτά, όμως, δεν εξετάστηκαν όλες οι τεχνικές λεπτομέρειες. Ως εκ τούτου, αντί για κώδικες δικτύου για όλους τους κανόνες της αγοράς, η Επιτροπή αποφάσισε να εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές που απαιτούσαν τον καθορισμό περαιτέρω τεχνικών λεπτομερειών μέσω «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών». Επίσης, αποφάσισε να αναθέσει στις ΕΡΑ ή στον ACER τη λήψη περαιτέρω αποφάσεων σχετικά με τους διάφορους «όρους, προϋποθέσεις και μεθοδολογίες».

51 Κατά συνέπεια, η πολυπλοκότητα του ρυθμιστικού πλαισίου για τους κανόνες της αγοράς αυξήθηκε και οι κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής δεν ήταν δυνατό να εφαρμοστούν πλήρως και αμέσως. Επιπλέον, δεν οριζόταν προθεσμία για τη θέση τους σε πλήρη ισχύ. Ως εκ τούτου, οι κατευθυντήριες γραμμές μετέθεσαν μεγάλο μέρος της ανάπτυξης των κανόνων σε μεταγενέστερο στάδιο, παρέχοντας μεν μεγαλύτερη ευελιξία, αλλά επιβραδύνοντας ή περιπλέκοντας την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών και τη συνολική ολοκλήρωση των αγορών. Επιπλέον, οι «όροι, προϋποθέσεις και μεθοδολογίες», παρότι αποσαφήνιζαν τις κατευθυντήριες γραμμές, δεν αποτέλεσαν αντικείμενο προπαρασκευαστικών εργασιών της ίδιας ποιότητας, λόγω της απουσίας εκ των προτέρων εκτιμήσεων επιπτώσεων.

52 Οι διαδικασίες έγκρισής τους ήταν πολύπλοκες, μακρές και χρονοβόρες και προκάλεσαν υπερβολική διοικητική επιβάρυνση. Διαπιστώσαμε ότι, την περίοδο 2016‑2021, ο ACER και κυρίως οι ΕΡΑ ενέκριναν 161 «όρους, προϋποθέσεις και μεθοδολογίες» για τις τέσσερις κατευθυντήριες γραμμές. Για ορισμένους «όρους, προϋποθέσεις και μεθοδολογίες», η διαδικασία έγκρισης των τροποποιήσεων ήταν η ίδια με εκείνη που εφαρμόζεται για την αρχική έγκριση (35 τροποποιήσεις συνολικά). Στην περίπτωση ορισμένων τροποποιήσεων, οι ΕΡΑ χρειάστηκε επίσης να εγκρίνουν επιχειρησιακά πρότυπα σε εθνικό επίπεδο. Επιπλέον, η επικείμενη αναθεώρηση της κατευθυντήριας γραμμής CACM ενδέχεται να προκαλέσει ένα νέο κύμα τροποποιήσεων των «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών»²⁹.

53 Η έγκριση των «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών» άρχισε το 2016. Διαπιστώσαμε ότι, στο τέλος του 2021, εκκρεμούσε ακόμη η έγκριση 11 εξ αυτών. Παρά την τακτική παρακολούθηση των καθυστερήσεων από τον ACER και τη συστηματική υποβολή σχετικών στοιχείων στην Επιτροπή, οι ΔΣΜ και οι ΕΡΑ δεν τήρησαν τις προθεσμίες που προβλέπονταν στις κατευθυντήριες γραμμές για την έγκριση πολλών «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών».

54 Η μεγάλη διάρκεια της διαδικασίας έγκρισής τους οφειλόταν, μεταξύ άλλων:

• σε διαφωνίες μεταξύ των ΕΡΑ των διάφορων κρατών μελών που προωθούσαν τα εθνικά συμφέροντά τους ή μεταξύ ΕΡΑ και ΔΣΜ, σε συνδυασμό με τη μη αποδοτική διαδικασία λήψης αποφάσεων που προέβλεπαν οι κατευθυντήριες γραμμές· η Επιτροπή αντέδρασε σε ορισμένες ανεπάρκειες, αλλά οι σχετικές νομοθετικές αλλαγές στις κατευθυντήριες γραμμές δικτύου είτε πραγματοποιήθηκαν με καθυστέρηση (το 2019 ή το 2021) είτε δεν είχαν ακόμη δρομολογηθεί·
• στις αλυσιδωτές επιπτώσεις των καθυστερήσεων· λόγω των αλληλεξαρτήσεων μεταξύ των «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών», οι καθυστερήσεις σε μία περίπτωση είχαν ως αποτέλεσμα καθυστέρηση στην έγκριση των επόμενων: λόγου χάριν, η καθυστέρηση στην έγκριση των «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών» για τις περιφέρειες υπολογισμού δυναμικότητας είχε αποτέλεσμα την αναβολή της έγκρισης της αντίστοιχης πρότασης για τον συντονισμένο υπολογισμό δυναμικότητας.

55 Εάν οι ΕΡΑ δεν μπορέσουν να καταλήξουν σε συμφωνία, ο ACER οφείλει, κατόπιν κοινού αιτήματός τους ή (από το 2019) σε περίπτωση «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών» που αφορούν ολόκληρη την ΕΕ, να αποφανθεί εντός έξι μηνών σχετικά με την υποβληθείσα πρόταση «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών»³⁰. Κατά κανόνα, ο ACER λάμβανε τις αποφάσεις αυτές εμπρόθεσμα. Παρά το γεγονός ότι ο οργανισμός κλήθηκε να αποφασίσει σχετικά με έναν αυξανόμενο αριθμό «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών», δύο μόνον από τις 50 αποφάσεις που ενέκρινε κατά την περίοδο 2016‑2021 εκδόθηκαν με καθυστέρηση δύο μηνών.

56 Ένας σχετικά μεγάλος αριθμός αποφάσεων του ACER που αφορούσαν «όρους, προϋποθέσεις και μεθοδολογίες» αποτέλεσε αντικείμενο προσφυγής ενώπιον του συμβουλίου προσφυγών. Πολλές από τις προσφυγές αφορούσαν την έλλειψη σαφήνειας των διαδικασιών, των κριτηρίων και των αρμοδιοτήτων που ορίζονταν στις κατευθυντήριες γραμμές.

Το πλαίσιο πολιτικής υπονομεύθηκε από ελλείψεις στην από μέρους της Επιτροπής εκτίμηση των επιπτώσεων των εκτελεστικών κανονισμών

57 Όπως προέβλεπαν οι εσωτερικοί κανόνες της³¹, η Επιτροπή ζήτησε τη γνώμη των ενδιαφερόμενων μερών και διενήργησε εκτιμήσεις επιπτώσεων πριν από την έγκριση των κατευθυντήριων γραμμών δικτύου. Ωστόσο, τις δημοσίευσε όταν η διαδικασία διαβούλευσης πλησίαζε προς το τέλος της, γεγονός που υπονόμευσε τη χρησιμότητά τους. Επιπλέον, η επιτροπή εκτίμησης επιπτώσεων της Επιτροπής δεν επαλήθευσε την ποιότητα της εκτίμησης επιπτώσεων των κατευθυντήριων γραμμών CACM και FCA, ενώ τα έγγραφα δεν κάλυπταν ορισμένες βασικές πτυχές της εφαρμογής και της διακυβέρνησης. Λόγου χάριν, δεν εκτιμήθηκε η εφαρμοστική επιβάρυνση ή το κόστος για τους ενδιαφερόμενους παράγοντες, ούτε εξετάστηκαν οι συνέπειες της συγκεκριμένης επιλογής ρυθμιστικών εργαλείων (παραδείγματος χάριν, «όροι, προϋποθέσεις και μεθοδολογίες») για την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών και την επακόλουθη παρακολούθηση.

58 Επίσης, διαπιστώσαμε ότι στις εκτιμήσεις επιπτώσεων απαριθμούνταν ορισμένοι δείκτες παρακολούθησης των αποτελεσμάτων των κατευθυντήριων γραμμών, οι οποίοι όμως δεν προσδιορίζονταν σαφώς, ούτε συνοδεύονταν από καθορισμένες τιμές-στόχο (για τη μέτρηση των εκ των υστέρων επιπτώσεων της νομοθεσίας στις αγορές και την κοινωνική ευημερία). Το γεγονός αυτό αποδυνάμωσε ενδεχομένως την παρακολούθηση των κανόνων, με αποτέλεσμα οι κατευθύνσεις που παρείχε ο ACER σχετικά με αυτού του είδους την παρακολούθηση να μην είναι επαρκείς. Σταδιακά, ο οργανισμός ανέπτυξε τέτοιους δείκτες (βλέπε σημείο 80). Η Επιτροπή ανέφερε ορισμένους δείκτες που δεν παρακολουθούσε ο ACER (παραδείγματος χάριν, την εξέλιξη των ενδοημερήσιων τιμών και των τιμών των υπηρεσιών εξισορρόπησης). Δεν ανέφερε ορισμένους βασικούς δείκτες για την παρακολούθηση των επιδόσεων, λόγου χάριν, τους δείκτες σχετικά με τις επιδόσεις των αλγορίθμων που χρησιμοποιούν οι ΝΕΜΟ για τη σύζευξη των χρηματιστηρίων ηλεκτρικής ενέργειας, οι οποίοι συμπεριλήφθηκαν αργότερα σε «όρους, προϋποθέσεις και μεθοδολογίες».

59 Μια άλλη καίρια πτυχή που δεν αναλύθηκε διεξοδικά στην εκτίμηση επιπτώσεων των κατευθυντήριων γραμμών CACM και FCA ήταν η επιλογή των μεθόδων τιμολόγησης της ενέργειας που αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης σε συζευγμένα χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας και ζώνες προσφοράς. Οι μέθοδοι που προβλέπονταν δεν αναλύθηκαν ούτε εξετάστηκαν (π.χ. απόρριψη ομαδικών εντολών³²), διότι ο ACER καθόρισε τις τεχνικές λεπτομέρειες σε μεταγενέστερο στάδιο, μέσω «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών», που όμως δεν υποστηρίζονται από εκτιμήσεις επιπτώσεων.

60 Η τρέχουσα ενεργειακή κρίση κατέστησε εμφανή την έλλειψη ετοιμότητας όσον αφορά τους κανόνες για τις μεθόδους τιμολόγησης σε καταστάσεις κρίσης, κατά τις οποίες οι μέθοδοι αυτές ενδέχεται να έχουν ως αποτέλεσμα υπερβολικά κέρδη (βλέπε πλαίσιο 1). Ένα από τα μέτρα για την αντιμετώπιση της κρίσης που πρότεινε η Επιτροπή με στόχο τη διόρθωση αυτών των στρεβλώσεων είναι η φορολόγηση των συγκυριακών υπερκερδών. Ωστόσο, δεν μελέτησε τις επιπτώσεις τους στον ανταγωνισμό στις εσωτερικές αγορές ενέργειας της ΕΕ³³.

61 Μία συνιστώσα που δεν κάλυψε η Επιτροπή στις εκτιμήσεις επιπτώσεών της, αν και θα βελτίωνε τη λειτουργία των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, είναι η ευελιξία της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας ως απάντηση στις τιμές της αγοράς χονδρικής. Η ευελιξία αυτή θα μπορούσε να επιτευχθεί με τη χρήση διάφορων εργαλείων, όπως η συγκέντρωση της ζήτησης, η αποθήκευση ενέργειας, η περικοπή της ζήτησης έναντι αμοιβής και ο συντονισμός μεταξύ ΔΣΔ και ΔΣΜ. Πρόσφατη μελέτη της Επιτροπής³⁴ ανέδειξε τις προκλήσεις της ολοκλήρωσης της χονδρικής αγοράς όσον αφορά την ευελιξία της ζήτησης των μικρών καταναλωτών. Ενδεικτικά αναφέρονται η ασάφεια του πλαισίου για τη συγκέντρωση δεδομένων και οι μεταφορές δεδομένων μεταξύ των φορέων εκμετάλλευσης δικτύων και των φορέων της αγοράς. Βάσει συντηρητικών εκτιμήσεων, τα κοινωνικά οφέλη από την ευελιξία της ζήτησης κυμαίνονται μεταξύ 3 και 5 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως³⁵.

Η παρακολούθηση σε επίπεδο ΕΕ της ολοκλήρωσης των αγορών και η αναφορά των σχετικών στοιχείων δεν συμβάλλουν στον έγκαιρο εντοπισμό τυχόν προβλημάτων

62 Δεδομένης της επιτρεπόμενης ευελιξίας, καθώς και της πολυπλοκότητας που χαρακτηρίζει την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών δικτύου (που αναλύεται στην προηγούμενη ενότητα), η συνεχής και συστηματική παρακολούθηση από τον ACER και την Επιτροπή αποτελεί τη βασική μέθοδο ελέγχου για τη διασφάλιση συνεπούς και ομοιογενούς εφαρμογής σε όλα τα κράτη μέλη και τον έγκαιρο εντοπισμό προβλημάτων στην εφαρμογή. Βάσει της νομοθεσίας, τόσο η Επιτροπή όσο και ο ACER έχουν αρμοδιότητες σχετικά με την παρακολούθηση της εφαρμογής των κωδίκων και των κατευθυντήριων γραμμών δικτύου και των οικονομικών επιπτώσεών τους. Χρησιμοποιήσαμε τη νομική βάση και τα πρότυπα του ΟΟΣΑ, προκειμένου να αξιολογήσουμε το πλαίσιο παρακολούθησης και αναφοράς στοιχείων της Επιτροπής και του ACER (βλέπε πλαίσιο 2).

63 Σύμφωνα με το ισχύον νομικό πλαίσιο, ο ACER έχει εντολή να παρακολουθεί την εφαρμογή και τις οικονομικές επιπτώσεις των κωδίκων και των κατευθυντήριων γραμμών δικτύου της ΕΕ και να αναφέρει στην Επιτροπή τυχόν προβλήματα εφαρμογής που εντοπίζει. Στην παρούσα ενότητα θα αναλύσουμε το πλαίσιο παρακολούθησης και αναφοράς στοιχείων του ACER όσον αφορά την εφαρμογή του νομικού πλαισίου από τις ΕΡΑ, τους ΔΣΜ και τους ΝΕΜΟ, καθώς και τις επιπτώσεις της εφαρμογής στην ολοκλήρωση της αγοράς⁴¹.

64 Επιπλέον, ένα από τα κριτήρια που χρησιμοποιήσαμε για τον έλεγχό μας ήταν οι νομικές απαιτήσεις βάσει των οποίων ο ACER μεριμνά ώστε να παρέχονται στο κοινό και σε κάθε ενδιαφερόμενο μέρος, οσάκις ενδείκνυται, αντικειμενικές, αξιόπιστες και εύκολα προσβάσιμες πληροφορίες, ιδίως όσον αφορά τα αποτελέσματα των εργασιών του⁴².

65 Ένα από τα βασικά εργαλεία του ACER για την αξιολόγηση των συνεπειών της ολοκλήρωσης των αγορών και την παροχή συμβουλών στην Επιτροπή και τον νομοθέτη της ΕΕ είναι οι ετήσιες εκθέσεις παρακολούθησης της αγοράς (Market Monitoring Reports, MMR) που εκδίδει σχετικά με την παρακολούθηση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου χονδρικής και λιανικής και στις οποίες πρέπει να εντοπίζονται τυχόν φραγμοί στην ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς προκειμένου να ληφθούν διορθωτικά μέτρα⁴³. Ως εκ τούτου, οι εκθέσεις αυτές χρησιμεύουν επίσης για την παρακολούθηση των επιπτώσεων των κωδίκων ή/και των κατευθυντήριων γραμμών δικτύου στην ολοκλήρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (βλέπε επίσης σημείο 63). Σε αυτή τη βάση, ο ACER μπορεί να υποβάλλει γνώμες σχετικά με πιθανά μέτρα για την άρση των εν λόγω φραγμών.

66 Οι δραστηριότητες παρακολούθησης μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα τη διατύπωση συστάσεων από τον ACER προς τις ΕΡΑ σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής των κανόνων ή προς την Επιτροπή σχετικά με την τροποποίηση των κωδίκων δικτύου και των κατευθυντήριων γραμμών ή με τη λήψη μέτρων επιβολής κατά κρατών μελών σε περίπτωση ανεπαρκούς εφαρμογής των κανόνων. Ο ACER δεν διαθέτει μεν εξουσίες επιβολής, έχει ωστόσο την ευθύνη του γενικού συντονισμού των δραστηριοτήτων των ΕΡΑ όσον αφορά την εφαρμογή και την επιβολή του δικαίου της ΕΕ.

67 Εξετάσαμε επίσης τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή και ο ACER συντόνισαν την παρακολούθηση της νομοθεσίας. Η Επιτροπή έχει νομική υποχρέωση να παρακολουθεί και να επιβάλλει την ενιαία και ορθή εφαρμογή του κανονισμού για την ηλεκτρική ενέργεια και των κωδίκων δικτύου και των κατευθυντήριων γραμμών από τα κράτη μέλη. Πρέπει να μεριμνά για την εφαρμογή των Συνθηκών και των μέτρων που θεσπίζουν βάσει αυτών τα θεσμικά όργανα⁴⁴. Πρώτη προτεραιότητα για τη δημιουργία της Ενεργειακής Ένωσης αποτελεί η πλήρης εφαρμογή και αυστηρή επιβολή της ισχύουσας νομοθεσίας για την ενέργεια και της συναφούς νομοθεσίας⁴⁵. O ρόλος της Επιτροπής περιλαμβάνει επίσης τη στήριξη του ACER και την παρακολούθηση της συνέχειας που δίδεται στις συστάσεις του.

Το πλαίσιο παρακολούθησης και αναφοράς στοιχείων του ACER εμφανίζει σημαντικές αδυναμίες

68 Η νομοθεσία της ΕΕ δεν διευκρινίζει ποια μορφή πρέπει να λαμβάνει η από πλευράς του ACER παρακολούθηση της συνολικής εφαρμογής των κωδίκων ή/και των κατευθυντήριων γραμμών δικτύου και των επιπτώσεών τους (λόγου χάριν, συχνότητα, αναμενόμενες εκροές) ή η αναφορά των σχετικών στοιχείων στην Επιτροπή. Η τελευταία δεν έχει αναπτύξει τέτοιο πλαίσιο αναφοράς στοιχείων (όσον αφορά, λόγου χάριν, τη συχνότητα και το περιεχόμενο των αναφορών). Επιπλέον, ο ACER δεν έχει εγκρίνει ειδική στρατηγική παρακολούθησης.

69 Αρχής γενομένης από το 2016, τα ετήσια προγράμματα εργασίας του ACER αναφέρουν συστηματικά ότι η παρακολούθηση αποτελεί καθήκον κρίσιμης σημασίας. Ωστόσο, δεν προσδιορίζουν ρητά με ποιον τρόπο προγραμματίζεται η παρακολούθηση και η αναφορά στοιχείων, μολονότι ο ACER υποχρεούται να παρουσιάζει όλες τις αναμενόμενες εκροές⁴⁶. Αυτό ενέχει τον κίνδυνο αποδυνάμωσης της λογοδοσίας του ACER, ενώ δεν συμβάλλει επίσης στην κατανόηση από τα ενδιαφερόμενα μέρη των αναγκών του σε δεδομένα και της συμμετοχής του στην παρακολούθηση της εφαρμογής.

70 Διαπιστώσαμε ότι ο ACER χρησιμοποίησε διάφορες πηγές προκειμένου να αντλήσει τις πληροφορίες που απαιτούνται για την άσκηση των δραστηριοτήτων παρακολούθησης, όπως λόγου χάριν:

• τις τακτικές ανταλλαγές απόψεων με εμπειρογνώμονες των ΕΡΑ, στο πλαίσιο της ομάδας εργασίας του για την ηλεκτρική ενέργεια και των συναφών ειδικών ομάδων,
• τις διαβουλεύσεις στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών επιτροπών ενδιαφερόμενων μερών⁴⁷, του φόρουμ της Φλωρεντίας⁴⁸ και της ομάδας για την εφαρμογή και την παρακολούθηση των κωδίκων δικτύου⁴⁹,
• τις εκθέσεις παρακολούθησης του ΕΔΔΣΜ-ηλ⁵⁰ και άλλες πληροφορίες που δημοσιεύει στον ιστότοπό του,
• τη συμμετοχή σε συνεδριάσεις για την παρακολούθηση της προόδου των ενδιαφερόμενων μερών προς την υλοποίηση των διάφορων έργων των κωδίκων ή/και των κατευθυντήριων γραμμών δικτύου (με περιφερειακή ή ενωσιακή κάλυψη),
• ερωτηματολόγια και έρευνες που απευθύνονταν στις ΕΡΑ,
• ένα διαδικτυακό εργαλείο που παρείχε στις ΕΡΑ τη δυνατότητα να αναφέρουν την έγκριση «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών» (από το 2019)⁵¹· το εργαλείο αυτό δεν ήταν διαθέσιμο για την έγκριση των προτάσεων «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών» των ΝΕΜΟ ή των ΔΣΜ.

71 Ορισμένες από αυτές τις πηγές δεν ήταν εντελώς αποτελεσματικές, κάτι που επηρέασε την ικανότητα του ACER να συγκεντρώνει εγκαίρως ολοκληρωμένες πληροφορίες και, συνεπώς, να εντοπίζει τυχόν προβλήματα. Παραδείγματος χάριν, η συμμετοχή ή η παρουσία εθνικών εμπειρογνωμόνων στην ομάδα εργασίας για την ηλεκτρική ενέργεια είναι εθελοντική και βασίζεται σε συμφωνία με τις ΕΡΑ· οι μικρότερου μεγέθους ΕΡΑ είναι κατά κανόνα λιγότερο ενεργοί (βλέπε παράρτημα VI). Λόγω ανεπάρκειας πόρων, η συμμετοχή του προσωπικού του ACER στις συνεδριάσεις για την παρακολούθηση της προόδου των ενδιαφερόμενων μερών ήταν σποραδική⁵².

72 Οι διαθέσιμες στον ιστότοπο του ACER πληροφορίες δεν παρέχουν συστηματική και φιλική προς τον χρήστη απογραφή των έργων και των «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών» σε διαδικασία έγκρισης ή εφαρμογής, ούτε επιτρέπουν τη σύγκριση των τιμών-στόχου και των προθεσμιών με τις τρέχουσες εκροές.

73 Οι δημόσιες εκθέσεις του ACER σχετικά με την εφαρμογή των κωδίκων ή/και των κατευθυντήριων γραμμών δικτύου δεν βασίζονται σε συγκεκριμένη εκτίμηση κινδύνου και δεν είναι συστηματικές, ούτε από την άποψη της κατάρτισής τους ούτε από την άποψη του αριθμού τους. Όσον αφορά τις τρεις κατευθυντήριες γραμμές για την αγορά, οι οποίες έχουν αντίκτυπο στο ευρύτερο δυνατό φάσμα ενδιαφερόμενων μερών, το 2019 δημοσιεύθηκε μία μόνον έκθεση παρακολούθησης της εφαρμογής, η οποία δεν κάλυπτε την κατευθυντήρια γραμμή για την εξισορρόπηση ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, η εν λόγω έκθεση δεν παρέχει εξαντλητική επισκόπηση όλων των «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών», ούτε περιγραφή της πορείας υλοποίησης των έργων για κάθε κράτος μέλος. Επίσης, είναι λιγότερο σαφής όσον αφορά τις συστάσεις που διατυπώθηκαν. Ειδικότερα, δεν είναι σαφές ποιες από αυτές απευθύνονταν στην Επιτροπή. Ο ACER και η Επιτροπή έδωσαν εν μέρει συνέχεια σε αυτή την έκθεση το 2021.

74 Στην περίπτωση που οι αποφάσεις παρέκκλισης των ΕΡΑ ήταν δεόντως αιτιολογημένες, οι κατευθυντήριες γραμμές επέτρεπαν παρεκκλίσεις από τις γενικές απαιτήσεις. Ο ACER δεν παρακολούθησε την ομοιόμορφη εφαρμογή των παρεκκλίσεων, ούτε εξέδωσε συστάσεις προς τις ΕΡΑ για το θέμα αυτό, με αποτέλεσμα οι παρεκκλίσεις να μπορούν να αποτελέσουν μέσο καταστρατήγησης των νομικών απαιτήσεων.

75 Δεδομένου ότι ο ACER δεν διαθέτει εξουσίες επιβολής, αναφέροντας συστηματικά τα σχετικά στοιχεία θα μπορούσε να δώσει τη δυνατότητα τόσο στο κοινό όσο και στην Επιτροπή να ενημερώνονται εγκαίρως για τις αδυναμίες στην εφαρμογή των κωδίκων ή/και των κατευθυντήριων γραμμών δικτύου, να ενθαρρύνει τις ΕΡΑ να ασκήσουν πίεση σε επίπεδο ομοτίμων και να τις καθοδηγεί στην υιοθέτηση συντονισμένης προσέγγισης όσον αφορά την παρακολούθηση και την επιβολή.

Οι περιορισμένοι πόροι αποτελούν εμπόδιο στην παρακολούθηση και την αναφορά στοιχείων από τον ACER

76 Το τμήμα ηλεκτρικής ενέργειας του ACER είναι η υπηρεσία που είναι κυρίως επιφορτισμένη με την παρακολούθηση της ολοκλήρωσης των αγορών ενέργειας (βλέπε παράρτημα IV). Οι σημαντικότερες αυξήσεις προσωπικού εγκρίθηκαν από την Επιτροπή το 2019 και το 2020, προκειμένου το τμήμα να ανταποκριθεί στα νέα καθήκοντα που προβλέπονται στη δέσμη μέτρων «Καθαρή ενέργεια για όλους τους Ευρωπαίους». Κατά το διάστημα 2016‑2020, ο ACER δεν ζήτησε σημαντική ενίσχυση της στελέχωσης του τμήματος.

77 Σε εξαιρετικά μεγάλο ποσοστό υπαλλήλων που εργάζονταν για την παρακολούθηση της εφαρμογής ανατέθηκαν επανειλημμένως καθήκοντα έγκρισης «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών», τροποποιήσεων και εξέτασης προσφυγών σε σχέση με «όρους, προϋποθέσεις και μεθοδολογίες». Αυτό οφειλόταν εν μέρει στον απροσδόκητα μεγάλο αριθμό τέτοιων διαδικασιών.

78 Λόγω της έλλειψης πόρων, περιορίστηκε η εμβέλεια και άλλων δραστηριοτήτων του τμήματος ηλεκτρικής ενέργειας. Ως παραδείγματα αναφέρονται τα εξής:

• οι περιορισμοί στην εμβέλεια των εκθέσεων παρακολούθησης της αγοράς (βλέπε σημείο 80),
• οι καθυστερήσεις και οι περιορισμοί σε σχέση με την αναφορά στοιχείων από τον ACER σχετικά με τη συγκριτική αξιολόγηση των τιμολογίων δικτύου της ΕΕ.

79 Σημειώνουμε ότι ο ACER δεν τροποποίησε τα ετήσια προγράμματα εργασίας του υπό το πρίσμα των απρόβλεπτων αλλαγών στον φόρτο εργασίας και στην κατανομή των πόρων (όπως απαιτεί ο δημοσιονομικός κανονισμός του).

Οι εκθέσεις παρακολούθησης της αγοράς του ACER είναι χρήσιμες, αλλά αποδυναμώνονται εξαιτίας των δυσκολιών στη συλλογή δεδομένων και της έλλειψης μεταπαρακολούθησης

80 Διαπιστώσαμε ότι, σταδιακά, η χρησιμότητα των εκθέσεων παρακολούθησης της αγοράς του ACER αυξήθηκε, χάρη στην ενσωμάτωση περισσότερων δεικτών σχετικών με την ολοκλήρωση της αγοράς, την επεξήγηση των μεθοδολογιών και τη διεξοδικότερη ανάλυση των φραγμών για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς. Ακόμη, διαπιστώσαμε ότι ορισμένοι τομείς χρήζουν περαιτέρω ανάλυσης (παραδείγματος χάριν, επενδύσεις σε γραμμές διασύνδεσης, όγκοι διασυνοριακών συναλλαγών, σύγκλιση των τιμών για όλα τα χρονικά πλαίσια). Επιπλέον, επτά φραγμοί της αγοράς που εντόπισε ο ACER δεν αποτέλεσαν αντικείμενο παρακολούθησης (λόγου χάριν, καθεστώτα στήριξης για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας). Ο ACER ανακοίνωσε ότι δεν θα δημοσιεύσει πλήρη έκθεση το 2022, διακινδυνεύοντας τη μη συμμόρφωσή του με τις απαιτήσεις της νομοθεσίας.

81 Ο ACER αντιμετώπισε περιορισμούς στην ανάπτυξη συναφών δεικτών, καθώς συνάντησε δυσκολίες στη συλλογή των απαιτούμενων δεδομένων (παραδείγματος χάριν, για την έκθεση παρακολούθησης της αγοράς του 2020⁵³). Επιπλέον, σε επίπεδο ΕΕ δεν υπάρχει συνεκτική στρατηγική για τα ενεργειακά δεδομένα, η οποία θα οδηγούσε σε συστηματική και ολοκληρωμένη συγκέντρωση στοιχείων για τις αγορές ενέργειας, είτε από την Επιτροπή είτε από τον ACER. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, την αρμοδιότητα της συλλογής και διάδοσης των δεδομένων σχετικά με τις αγορές ενέργειας της χώρας έχει ομοσπονδιακός οργανισμός⁵⁴. Η Eurostat, η ΓΔ ENER και ο ACER δημοσιεύουν διαφορετικές ροές δεδομένων με διάφορα μήκη χρονοσειρών, διαφορετική προσβασιμότητα και διαφορετικές διαδικασίες επαλήθευσης, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή η χρήση των δεδομένων με συστηματικό τρόπο.

82 Μια βασική πλατφόρμα για τη συλλογή και τη δημοσιοποίηση δεδομένων σχετικά με τις χονδρικές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ είναι η πλατφόρμα διαφάνειας, την οποία από το 2015 διαχειρίζεται το ΕΔΔΣΜ-ηλ⁵⁵. Ο ACER είναι ένας από τους κύριους χρήστες της. Μελέτη που δημοσίευσε η Επιτροπή το 2017 δείχνει ότι η πλατφόρμα διαφάνειας μπορεί να αποτελέσει σημαντική πηγή ολοκληρωμένων ενεργειακών δεδομένων στην ΕΕ, αλλά ότι επί του παρόντος η εφαρμογή της εμφανίζει αρκετές αδυναμίες, οι οποίες σχετίζονται με την ποιότητα και την προσβασιμότητα των δεδομένων⁵⁶. Η Επιτροπή δεν έδωσε συνέχεια στη μελέτη αυτή. Ο ACER υπέγραψε μόλις το 2018 συμφωνία συνεργασίας με το ΕΔΔΣΜ-ηλ σχετικά με την παροχή δεδομένων για την παρακολούθηση των κατευθυντήριων γραμμών δικτύου. Το 2021, εξακολουθούσε να αντιμετωπίζει δυσκολίες με την πρόσβαση σε δεδομένα⁵⁷.

83 Η ανεπάρκεια πληροφοριών σχετικά με τις επιπτώσεις των κατευθυντήριων γραμμών δικτύου στην ολοκλήρωση και τη λειτουργία των αγορών χονδρικής ενδέχεται να επηρεάζει την ακρίβεια των στοιχείων που παρέχει ο ACER στις ΕΡΑ, την Επιτροπή και το κοινό, καθώς και τον έγκαιρο εντοπισμό προβλημάτων σχετικά με την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών και των «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών».

84 Ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα των εκθέσεων παρακολούθησης της αγοράς είναι η διατύπωση συστάσεων. Από το 2016, οι εκθέσεις αυτές περιλαμβάνουν τακτικά συστάσεις ή προτεραιότητες για εντατικοποίηση των προσπαθειών με σκοπό την ολοκλήρωση των χονδρικών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας. Στο πλαίσιο του κανονισμού για την ηλεκτρική ενέργεια, σε συνέχεια των συστάσεων των εκθέσεων παρακολούθησης της αγοράς μπορούν να διατυπώνονται γνώμες. Ωστόσο, κατά την περίοδο 2015‑2021, ο ACER δεν υπέβαλε καμία επίσημη γνώμη ούτε στην Επιτροπή ούτε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο⁵⁸.

85 Δεν εφαρμόζεται συστηματική προσέγγιση όσον αφορά τη συμπερίληψη συστάσεων στις εκθέσεις παρακολούθησης της αγοράς, σημείο ως προς το οποίο διαπιστώνονται διαφορές μεταξύ των διάφορων εκδόσεων και τόμων. Συχνά, οι συστάσεις απλώς επαναλαμβάνουν στόχους πολιτικής· σε ορισμένες περιπτώσεις είναι περιττές, καθώς επαναλαμβάνουν τις νομικές υποχρεώσεις που ήδη περιλαμβάνονται στην ενωσιακή νομοθεσία. Ο αντίκτυπός τους αποδυναμώνεται περαιτέρω από την ασάφεια όσον αφορά τον αποδέκτη τους, από την απουσία σαφών ιδεών σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης των εντοπιζόμενων φραγμών της αγοράς μέσω της πολιτικής της ΕΕ και από την απουσία προθεσμιών. Ένα επιπλέον πλήγμα στον αντίκτυπό τους είναι η απουσία μεταπαρακολούθησης σε επόμενες εκθέσεις. Τέτοιες αδυναμίες διαπιστώσαμε στις εκθέσεις του 2019 και του 2020.

Η παρακολούθηση των ΔΣΜ από τον ACER δεν οδήγησε σε ουσιαστική πρόοδο ως προς τη διασύνδεση των ηλεκτρικών υποδομών

86 Η παρακολούθηση αποτελεί το βασικό εργαλείο που έχει στη διάθεσή του ο ACER για την υποστήριξη της περαιτέρω ολοκλήρωσης των ηλεκτρικών δικτύων, μολονότι η παρακολούθηση από μόνη της δεν εξασφαλίζει την από μέρους των κρατών μελών συνεπή εφαρμογή των κωδίκων δικτύου και των κατευθυντήριων γραμμών. Εξετάσαμε τρεις πτυχές της παρακολούθησης που έχουν ιδιαίτερη σημασία για την ενίσχυση της δυναμικότητας του δικτύου (όπως αναλύεται στα σημεία 43 έως 46):

• την τακτική επισκόπηση της διαμόρφωσης των ζωνών προσφοράς,
• την παρακολούθηση των επενδύσεων σε γραμμές διασύνδεσης,
• την τακτική αναφορά στοιχείων σχετικά με τη διαθεσιμότητα διασυνοριακών δυναμικοτήτων μεταφοράς.

87 Τόσο οι επενδύσεις που αποσκοπούν στην επέκταση της διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς όσο και η κατάλληλη διαμόρφωση των ζωνών προσφοράς έχουν ως αποτέλεσμα τη βιώσιμη μεγιστοποίηση της διαθεσιμότητας δυναμικότητας για συναλλαγές σε όλα τα χρονικά πλαίσια. Αυτό είναι καθοριστικό για την ανάπτυξη των διασυνοριακών συναλλαγών και της ενσωμάτωσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην εσωτερική αγορά. Εξαιτίας των διαφορών μεταξύ των διαθέσιμων διαζωνικών δυναμικοτήτων εντός της ΕΕ υπάρχει ο κίνδυνος οι συμμετέχοντες στην αγορά να μην ανταγωνίζονται επί ίσοις όροις όσον αφορά την εξασφάλιση πρόσβασης σε εμπορικές ευκαιρίες. Συγκεκριμένα, οι ΔΣΜ μπορούν να μειώσουν διαρθρωτικά τη διαθέσιμη διαζωνική δυναμικότητα, προκειμένου να απαλλάξουν το διαζωνικό δίκτυο από τη συμφόρηση που δημιουργούν οι ακατάλληλες ζώνες προσφοράς.

88 Ο ACER παρακολούθησε τη διαμόρφωση της ζώνης προσφοράς της ΕΕ και παρουσίασε στοιχεία που αποδείκνυαν ότι η τρέχουσα διαμόρφωση δεν ήταν η ενδεδειγμένη. Ωστόσο, λόγω ελλιπούς εξουσίας όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων (η οριστική απόφαση λαμβάνεται από τα κράτη μέλη βάσει ανάλυσης από το ΕΔΔΣΜ-ηλ), μεθοδολογικών αδυναμιών, της ασάφειας των διατάξεων της κατευθυντήριας γραμμής CACM και των ελλιπών αποδεικτικών στοιχείων (λόγω έλλειψης δεδομένων), η παρακολούθηση αυτή δεν οδήγησε σε αναδιαμόρφωση της ζώνης προσφοράς ή σε αίτημα του ACER για διενέργεια επισκόπησης⁵⁹ (βλέπε παράρτημα V).

89 Μέσω των ανά διετία γνωμών του, ο ACER παρακολουθεί τις επενδύσεις στη διασυνοριακή δυναμικότητα μεταφοράς στα 10ετή προγράμματα ανάπτυξης δικτύων που καταρτίζει το ΕΔΔΣΜ-ηλ. Ωστόσο, διαπιστώσαμε ότι, το 2019, η υλοποίηση σχεδόν των μισών επενδυτικών έργων διασυνοριακού χαρακτήρα σημείωνε καθυστερήσεις, παρά την παρακολούθηση από τον ACER⁶⁰

90 Αρχής γενομένης από την πρώτη έκθεση παρακολούθησης της αγοράς το 2012, ο ACER παρακολουθούσε επίσης τακτικά τη διαθεσιμότητα διαζωνικών δυναμικοτήτων μεταφοράς των ΔΣΜ. Οι ΔΣΜ έχουν τη νομική υποχρέωση να διαθέτουν στην αγορά τη μέγιστη δυναμικότητα των γραμμών διασύνδεσης και των δικτύων μεταφοράς που επηρεάζουν τις διασυνοριακές ροές. Με την παρακολούθηση του ACER διαπιστώθηκε ότι οι ΔΣΜ δεν υπολόγιζαν σωστά τη διαζωνική δυναμικότητα μεταφοράς, ωστόσο δεν υπήρχε δυνατότητα να αποτραπεί η αντικανονική μείωση των δυναμικοτήτων (βλέπε σημείο 44).

91 Ως απάντηση στις αδυναμίες εντός του πλαισίου που διαπίστωσε ο ACER, ο νομοθέτης της ΕΕ καθιέρωσε, μέσω του νέου κανονισμού για την ηλεκτρική ενέργεια (2019), μία δεσμευτική τιμή-στόχο για το ελάχιστο περιθώριο δυναμικότητας διασύνδεσης που ήταν διαθέσιμο για συναλλαγές (70 % της εγκατεστημένης δυναμικότητας σε κάθε κράτος μέλος το αργότερο έως το 2025⁶¹).

92 Δεδομένου ότι η εφαρμογή της απαίτησης του 70 % δεν ήταν σαφής, ο ACER έλαβε σειρά περιορισμένων μέτρων, προκειμένου να συντονίσει τον εναρμονισμένο υπολογισμό του περιθωρίου μεταξύ των ΔΣΜ και των ΕΡΑ⁶². Παρά το γεγονός ότι ο οργανισμός δεν υποχρεούται από τον νόμο να παρακολουθεί τον υπολογισμό αυτό⁶³ και ότι το ΕΔΔΣΜ-ηλ διαφώνησε με τους υπολογισμούς:

• ο ACER διατύπωσε σύσταση προς τις ΕΡΑ και τους ΔΣΜ, παρέχοντας διευκρινίσεις σχετικά με την τιμή-στόχο⁶⁴·
• δεδομένου ότι η σύσταση δεν ήταν δεσμευτική, ορισμένοι ΔΣΜ και μικρός αριθμός ΕΡΑ διαφώνησαν με τη σύσταση αποφάσισαν να ακολουθήσουν διαφορετική προσέγγιση. Ο ACER δημοσίευσε επίσης δύο εκθέσεις παρακολούθησης σχετικά με την τιμή στόχο του 70 % το 2021. Ο οργανισμός δεν παρατήρησε απτές βελτιώσεις στις διαθέσιμες διαζωνικές δυναμικότητες.

Λόγω αδυναμιών της από μέρους της Επιτροπής παρακολούθησης, υπάρχει ο κίνδυνος μη συμμόρφωσης με τους ενωσιακούς κανόνες για το διασυνοριακό εμπόριο

93 Οι εκθέσεις του ACER συνιστούσαν βασικό στοιχείο για την από μέρους της Επιτροπής παρακολούθηση της υλοποίησης. Ο οργανισμός δεν έχει καμία νομική υποχρέωση να εντοπίζει και να αναφέρει τις περιπτώσεις μη συμμόρφωσης με τους διασυνοριακούς κανόνες της ΕΕ. Τον Δεκέμβριο του 2021 ενέκρινε τελικά ένα πλαίσιο παρακολούθησης της συμμόρφωσης, που σκοπό είχε τον συντονισμό των ενεργειών επιβολής των ΕΡΑ αναφορικά με τις ενωσιακές οντότητες (όπως το ΕΔΔΣΜ-ηλ) και των υποχρεώσεων των ΔΣΜ με διασυνοριακές επιπτώσεις. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή βρέθηκε αντιμέτωπη με μια ελλειμματική παρακολούθηση, καθώς δεν αρκούσε να βασιστεί στον ACER για την παρακολούθηση της συμμόρφωσης των κρατών μελών με τους κώδικες ή/και τις κατευθυντήριες γραμμές δικτύου και τον κανονισμό για την ηλεκτρική ενέργεια. Δεν υπήρχε καμία συμφωνία συνεργασίας ούτε χάρτης πορείας που να αποσαφηνίζει τους ρόλους στο πλαίσιο της παρακολούθησης και να αποτρέπει οποιαδήποτε αλληλεπικάλυψη μεταξύ της ίδιας και του οργανισμού. Αναφερόμενες μόνο στον ACER και στο ΕΔΔΣΜ-ηλ, οι εκτιμήσεις επιπτώσεων της Επιτροπής σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές δικτύου δεν διευκρίνιζαν τον ρόλο της ίδιας εντός του πλαισίου παρακολούθησης.

94 Η Επιτροπή παρίστατο τακτικά ως παρατηρητής στις συνεδριάσεις των διοικητικών οργάνων και των ομάδων εργασίας του ACER, καθώς και στις συνεδριάσεις με τα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη· ωστόσο, στο τέλος του 2021, δεν είχε καταρτίσει δικές της εκθέσεις σχετικά με τους ελέγχους συμμόρφωσης ή συμφωνίας.

95 Στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων της περιόδου 2016‑2020, η ΓΔ ENER παρακολουθούσε ορισμένους δείκτες που αφορούσαν την ολοκλήρωση της αγοράς (σύγκλιση των τιμών και τιμή-στόχο για τη διασύνδεση), χωρίς να έχει τεθεί τιμή-στόχος για τη σύγκλιση των τιμών. Ο ACER παρακολουθούσε διαφορετικό δείκτη σύγκλισης των τιμών. Επιπλέον, βάσει του νέου στρατηγικού σχεδίου της ΓΔ ENER για την περίοδο 2020‑2024, οι δείκτες αυτοί δεν θα παρακολουθούνται πλέον.

96 Η Επιτροπή και ο ACER δεν παρακολουθούσαν πώς τα κράτη μέλη μετέφεραν στην εθνική νομοθεσία κατάλληλες και συγκρίσιμες κυρώσεις, ούτε τον τρόπο με τον οποίο οι ΕΡΑ επέβαλλαν τους κώδικες ή/και τις κατευθυντήριες γραμμές δικτύου και άλλους ενωσιακούς κανόνες. Ο προηγούμενος κανονισμός για την ηλεκτρική ενέργεια (του 2009) δεν καθιέρωνε υποχρέωση των κρατών μελών να επιβάλλουν κυρώσεις σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με τους κώδικες ή/και τις κατευθυντήριες γραμμές δικτύου. Η οδηγία 2009/72/ΕΚ για την ηλεκτρική ενέργεια προβλέπει ότι οι ρυθμιστικές αρχές μπορούν να επιβάλλουν κυρώσεις σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με τις διατάξεις της οδηγίας ή με «τυχόν σχετικές, νομικά δεσμευτικές αποφάσεις των ρυθμιστικών αρχών ή του οργανισμού ή να προτείνουν σε αρμόδιο δικαστήριο να επιβάλλει τις εν λόγω κυρώσεις»⁶⁵. Ο αναδιατυπωμένος κανονισμός για την ηλεκτρική ενέργεια (του 2019) καθορίζει επακριβώς την υποχρέωση των κρατών μελών να θεσπίζουν κανόνες σχετικά με τις κυρώσεις που πρέπει να επιβάλλονται σε περίπτωση παραβίασης των κωδίκων και των κατευθυντήριων γραμμών δικτύου που εγκρίνονται σύμφωνα με το άρθρο 59 και το άρθρο 61, αντίστοιχα.

97 Εξαιτίας του μη σαφούς διαχωρισμού των ρόλων της Επιτροπής και του ACER ως προς την παρακολούθηση, υπάρχει τελικά ο κίνδυνος ανεπαρκούς παρακολούθησης της συμμόρφωσης με τους ενωσιακούς κανόνες περί ενέργειας. Μια τέτοια κατάσταση μπορεί να υπονομεύσει τη σύγκλιση των πρακτικών των ΕΡΑ όσον αφορά την παρακολούθηση και την επιβολή των ενωσιακών κανόνων περί αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, ανακόπτοντας έτσι την πρόοδο προς την ολοκλήρωση των περιφερειακών αγορών.

Μετά από μία δεκαετία, η υλοποίηση της εποπτείας της αγοράς παραμένει ανολοκλήρωτη

98 Για έναν ανοικτό και θεμιτό ανταγωνισμό των ευρωπαϊκών ενεργειακών αγορών χονδρικής, πρωταρχική σημασία έχει οι τιμές να απηχούν τη ζήτηση και την προσφορά και να μην στρεβλώνονται από πράξεις κατόχων προνομιακών πληροφοριών ή άλλες μορφές χειραγώγησης της αγοράς. Οι στρεβλώσεις αυτές κλονίζουν την εμπιστοσύνη των συμμετεχόντων στην ακεραιότητα της αγοράς και οδηγούν ορισμένους από αυτούς να την εγκαταλείψουν συνολικά, υπονομεύοντας έτσι τον ανταγωνισμό. Αυτό έχει ως συνέπεια άνοδο των τιμών και τελικά υψηλότερους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Ως εκ τούτου, οι αγορές πρέπει να σχεδιάζονται επί τη βάσει κανόνων που αποτρέπουν τις καταχρηστικές συμπεριφορές και καθιστούν δυνατό τον εντοπισμό τους⁶⁶.

99 Ο REMIT δημιούργησε ένα πλαίσιο για την παρακολούθηση των χονδρικών αγορών ενέργειας, με σκοπό τον εντοπισμό και την αποτροπή της χειραγώγησής τους. Ο εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1348/2014 της Επιτροπής, σχετικά την αναφορά δεδομένων για την εφαρμογή του REMIT, συγκεκριμενοποίησε περαιτέρω τις υποχρεώσεις ως προς την αναφορά συναλλαγών και βασικών δεδομένων. Χρησιμοποιήσαμε τις απαιτήσεις του κανονισμού ως κριτήρια του ελέγχου για την παρούσα ενότητα, προκειμένου να αξιολογήσουμε τον τρόπο υλοποίησης της εποπτείας των χονδρικών αγορών ενέργειας.

100 Οι συμμετέχοντες στην αγορά οφείλουν να αναφέρουν στον ACER όλες τις συναλλαγές τους στις χονδρικές αγορές ενέργειας σε επίπεδο ΕΕ. Στη συνέχεια, ο οργανισμός ελέγχει αυτές τις πληροφορίες, προκειμένου να εντοπίσει πιθανές καταχρήσεις της αγοράς και, εάν χρειαστεί, προειδοποιεί και συνεργάζεται με τις ΕΡΑ, οι οποίες είναι αρμόδιες για την εξασφάλιση της συμμόρφωσης και την επιβολή κυρώσεων. Προκειμένου να διασφαλίσει ότι οι ΕΡΑ προβαίνουν στις ενέργειες που επιβάλλει ο REMIT κατά τρόπο συντονισμένο και συνεπή, ο ACER δημοσιεύει οδηγίες, αν και μη δεσμευτικού χαρακτήρα, σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού.

101 Τα κράτη μέλη οφείλουν να μεριμνούν ώστε οι ΕΡΑ να διαθέτουν τις εξουσίες εκείνες που καθιστούν δυνατή την επιβολή αποτελεσματικών, αποτρεπτικών και αναλογικών κυρώσεων στους συμμετέχοντες στην αγορά που παραβιάζουν τον REMIT⁶⁷. Η Επιτροπή οφείλει να εξασφαλίσει ότι οι κυρώσεις προβλέπονται από τη νομοθεσία κατά τρόπο συνεπή σε όλα τα κράτη μέλη, ώστε να αποτρέπεται το ρυθμιστικό αρμπιτράζ από τους συμμετέχοντες στην αγορά.

Η εποπτεία της αγοράς δεν άρχισε παρά έξι χρόνια μετά την έγκριση του REMIT, και εν συνεχεία διακόπηκε λόγω κατάρρευσης του συστήματος ΤΠ

102 Διαπιστώσαμε ότι η πρώτη φορά που έγινε πλήρης αναφορά των συναλλαγών ήταν το 2017. Το δεύτερο εξάμηνο του 2017, ο ACER άρχισε να χρησιμοποιεί τακτικά το λογισμικό που είχε επιλέξει για την εποπτεία, προκειμένου να ελέγχει αυτόματα τα αναφερόμενα στοιχεία. Στο γράφημα 7 παρουσιάζεται η χρονογραμμή της εφαρμογής του REMIT.

103 Μετά από μόλις δυόμισι χρόνια εποπτικής δραστηριότητας, η συνιστώσα του πληροφορικού συστήματος του REMIT (ARIS), η οποία τροφοδοτεί τη βάση δεδομένων ARIS με τις αναφερόμενες συναλλαγές, κατέρρευσε, καθώς υπερφορτώθηκε με τον διαρκώς αυξανόμενο αριθμό αναφερόμενων συναλλαγών, υποφέροντας παράλληλα από χρόνια έλλειψη επενδύσεων. Οι επανειλημμένες διακοπές της λειτουργίας είχαν ως αποτέλεσμα τη μη διαθεσιμότητα των δεδομένων που ήταν αναγκαία για την εποπτεία της αγοράς από τον Ιούλιο του 2020 μέχρι τον Μάρτιο του 2021. Πρακτικά, κατά το διάστημα αυτό, δεν υπήρχε καμία πραγματική εποπτεία της αγοράς και πιθανές περιπτώσεις κατάχρησής της θα μπορούσαν να έχουν περάσει απαρατήρητες. Η εποπτεία της αγοράς άρχισε εκ νέου σταδιακά στα μέσα του 2021, ωστόσο οι εκκρεμότητες που είχαν συσσωρευθεί από τον Ιούλιο μέχρι τον Δεκέμβριο του 2020 αξιολογήθηκαν με στατιστικές μεθόδους, ήτοι μέσω μιας απλουστευμένης μορφής αξιολόγησης που χρησιμοποιείται για προειδοποιήσεις χαμηλής προτεραιότητας. Εντούτοις, το αποτέλεσμα της στατιστικής ανάλυσης δεν επαρκεί για την υποβολή αιτήματος διερεύνησης στις ΕΡΑ.

Τα συλλεγόμενα δεδομένα δεν είναι πλήρη, δεν αναφέρονται στους κύριους τομείς κινδύνου και δεν προσθέτουν ιδιαίτερη αξία στη διαφάνεια της αγοράς

104 Σύμφωνα με τον REMIT, οι συμμετέχοντες στην αγορά οφείλουν να αναφέρουν στον ACER το σύνολο των συναλλαγών τους στη χονδρική αγορά ενέργειας και, χάριν διαφάνειας, να δημοσιοποιούν προνομιακές πληροφορίες και βασικά δεδομένα. Ο κανονισμός απαιτεί επίσης από τον ACER, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να κοινοποιεί τα δεδομένα που συλλέγει. Αξιολογήσαμε την πληρότητα των δεδομένων και των πληροφοριών που συλλέγονταν σχετικά με τις συναλλαγές στην αγορά, καθώς και αν τηρούνταν οι απαιτήσεις περί διαφάνειας. Ελέγξαμε επίσης κατά πόσον ο ACER κοινοποιούσε τα δεδομένα που συνέλεγε, ως όφειλε, όπως και τα μη ευαίσθητα από εμπορική άποψη δεδομένα για ερευνητικούς σκοπούς, συμβάλλοντας κατ’ αυτό τον τρόπο στην ενίσχυση της διαφάνειας.

105 Σύμφωνα με στοιχεία προερχόμενα από τη ΓΔ ENER⁶⁸ και από σημαντικούς παρόχους δεδομένων, οι εξωχρηματιστηριακές συναλλαγές αντιστοιχούσαν στο 68 % και το 74 % των όγκων ηλεκτρικής ενέργειας που αποτέλεσαν αντικείμενο συναλλαγής το 2019 και το 2020, αντίστοιχα (οι διμερείς εξωχρηματιστηριακές συναλλαγές αντιπροσώπευαν το 44 % και το 46 % το 2019 και το 2020, αντίστοιχα). Επομένως, το μεγαλύτερο μέρος των συναλλαγών της χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας λαμβάνει χώρα στις αγορές που χαρακτηρίζονται από τη λιγότερη διαφάνεια και, ως εκ τούτου, κινδυνεύει περισσότερο από χειραγώγηση. Διαπιστώσαμε ότι ο ACER δεν συγκρίνει συστηματικά τα βάσει REMIT δεδομένα σχετικά με τους ετήσιους όγκους ηλεκτρικής ενέργειας που διακινούνται στα χρηματιστήρια ενέργειας ή που αποτελούν αντικείμενο εξωχρηματιστηριακών συναλλαγών με τα δεδομένα που γνωστοποιεί η ΓΔ ENER. Αυτό σημαίνει ότι ο οργανισμός δεν είναι σε θέση να διαπιστώσει κατά πόσον το σύστημα ΤΠ του REMIT καταγράφει όλες τις εξωχρηματιστηριακές συναλλαγές, ούτε να αναλάβει σχετική δράση αν εντοπίσει τυχόν αποκλίσεις.

106 Η ποιότητα των δεδομένων που υποβάλλονται στον ACER σχετικά με τις εξωχρηματιστηριακές συναλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας παρουσιάζει πολλά και διάφορα προβλήματα⁶⁹. Οι συμμετέχοντες στην αγορά έχουν την υποχρέωση να αναφέρουν δεδομένα, δεν είναι υποχρεωμένοι, ωστόσο, να τηρούν τις σχετικές μη δεσμευτικές οδηγίες του ACER. Κατά συνέπεια, ο οργανισμός δεν μπορεί να εγγυηθεί την πληρότητα ούτε την επάρκεια της ποιότητας των υποβαλλόμενων στοιχείων. Η κατάσταση αυτή δεν του επιτρέπει να επεξεργάζεται πλήρως τα δεδομένα που συλλέγει. Το γεγονός ότι το μεγαλύτερο τμήμα της χονδρικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας δεν παρακολουθείται πλήρως υπονομεύει την αποτελεσματικότητα του REMIT.

107 Οι συναλλαγές που συνδέονται με συμβάσεις παροχής υπηρεσιών εξισορρόπησης αναφέρονται μόνον κατόπιν σχετικού αιτήματος του ACER⁷⁰. Μέχρι σήμερα, ο οργανισμός δεν έχει ζητήσει τέτοιες πληροφορίες⁷¹. Ωστόσο, χειραγώγηση υπάρχει και στην αγορά εξισορρόπησης. Σε τρεις περιπτώσεις, η βρετανική ΕΡΑ επέβαλε κυρώσεις συνολικού ύψους 50 εκατομμυρίων λιρών στερλινών, ποσού που αντιστοιχούσε στο 99,3 % όλων των οριστικών κυρώσεων που είχαν επιβληθεί μέχρι τότε για κανονιστικές παραβιάσεις στη χονδρική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (βλέπε παράρτημα VII). Αυτές οι ελλείψεις στα συλλεγόμενα δεδομένα έχουν ως συνέπεια την απουσία αξιολογήσεων, γεγονός που μειώνει τον ολοκληρωμένο χαρακτήρα της εποπτείας της αγοράς από τον ACER.

108 Ο ACER δεν μπορεί να παρακολουθεί νέους τρόπους συναλλαγών που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια. Το νομικό πλαίσιο που δημιούργησε ο REMIT δεν έχει επικαιροποιηθεί από την έγκρισή του. Κατά συνέπεια, οι νομικές απαιτήσεις που αφορούν τα προς αναφορά δεδομένα δεν είναι πλέον κατάλληλες, γεγονός που δεν επιτρέπει την ολοκληρωμένη εποπτεία.

109 Σύμφωνα με τον REMIT⁷², οι συμμετέχοντες στην αγορά οφείλουν, χάριν διαφάνειας, να δημοσιοποιούν προνομιακές πληροφορίες⁷³ και βασικά δεδομένα⁷⁴. Ο εκτελεστικός κανονισμός διευκρινίζει⁷⁵ ότι οι συμμετέχοντες στην αγορά δημοσιοποιούν τις προνομιακές πληροφορίες είτε στον ιστότοπό τους, με διαδικτυακές ροές ειδήσεων (web feeds), ώστε να είναι δυνατή η αποδοτική συγκέντρωση των εν λόγω δεδομένων από τον ACER, είτε χρησιμοποιώντας πλατφόρμες προνομιακών πληροφοριών, ευρισκόμενες υπό τη διαχείριση τρίτων.

110 Ο ACER οφείλει να αξιολογεί συνεχώς τη λειτουργία και τη διαφάνεια των διάφορων κατηγοριών αγορών και των διαφορετικών τρόπων συναλλαγής, καθώς και να περιλαμβάνει σχετική μνεία στην ετήσια έκθεση που καταρτίζει κατ’ εφαρμογή του REMIT⁷⁶. Ωστόσο, η δημοσίευση της έκθεσης διακόπηκε το 2017 (οι σχετικές εργασίες είχαν πραγματοποιηθεί το 2016), μόλις άρχισε να εφαρμόζεται στην πράξη η εποπτεία που προβλέπει ο REMIT.

111 Αντί για την ετήσια έκθεσή του, στις τριμηνιαίες εκθέσεις του κατ’ εφαρμογή του REMIT ο ACER δημοσίευε πληροφορίες σχετικά με τη λειτουργία και τη διαφάνεια των διάφορων κατηγοριών αγορών και των διαφορετικών τρόπων συναλλαγής. Ωστόσο, τα δημοσιοποιούμενα στοιχεία δεν είναι τόσο λεπτομερή. Παραδείγματος χάριν, δεν περιλαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με τον όγκο των συναλλαγών ή σχετικά με τη συμμόρφωση των παραγωγών και των ΔΣΜ με τις απαιτήσεις περί δημοσιοποίησης. Οι τριμηνιαίες εκθέσεις του REMIT δεν περιλαμβάνουν ούτε συστάσεις, σε αντίθεση με την πρακτική που εφαρμόζεται στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων που προβλέπει ο REMIT και οι οποίες δημοσιεύονταν τα προηγούμενα χρόνια. Επιπλέον, το 2018, ο ACER δημοσίευσε μία ανοικτή επιστολή⁷⁷, στην οποία εξέθετε τα αποτελέσματα της ανάλυσης των δραστηριοτήτων δημοσίευσης των συμμετεχόντων στην αγορά, την οποία είχε πραγματοποιήσει ο ίδιος. Το συμπέρασμά του ήταν ότι υπήρχε, κατά τα φαινόμενα, ανάγκη για περισσότερη διαφάνεια αναφορικά με τη δημοσιοποίηση προνομιακών πληροφοριών.

112 Στις οδηγίες του σχετικά με την εφαρμογή του REMIT το 2019 και προς ενίσχυση της διαφάνειας, ο ACER, ενεργώντας προδραστικά, συνέστησε τη χρήση των πλατφορμών εμπιστευτικών πληροφοριών ως την πλέον αποδοτική λύση⁷⁸. Από το 2020, ο ACER τηρεί αρχείο με όσες από αυτές τις πλατφόρμες ικανοποιούν τα ελάχιστα κριτήρια ποιότητας για την αποτελεσματική δημοσιοποίηση προνομιακών πληροφοριών⁷⁹. Η κατάσταση με τις πλατφόρμες του αρχείου δημοσιεύεται στον ιστότοπο του ACER. Ωστόσο, οι οδηγίες του ACER για την εφαρμογή του REMIT δεν είναι δεσμευτικές⁸⁰. Ως εκ τούτου, οι συμμετέχοντες στην αγορά έχουν ακόμη τη δυνατότητα να προβαίνουν στη λιγότερο αποτελεσματική λύση της δημοσίευσης των προνομιακών πληροφοριών στον ιστότοπο της εκάστοτε εταιρείας.

113 Ο ACER οφείλει να κοινοποιεί τις πληροφορίες που συλλέγει στις ΕΡΑ και τις λοιπές αρμόδιες αρχές, όπως οι εθνικές χρηματοπιστωτικές αρχές, οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού και ο ESMA⁸¹, υπό τον όρο ότι οι αρχές αυτές ανταποκρίνονται σε ορισμένες απαιτήσεις ασφάλειας όσον αφορά τη διαβίβαση των δεδομένων⁸². Επί του παρόντος, ο ACER κοινοποιεί τα δεδομένα που συλλέγει σε δέκα ΕΡΑ⁸³ που ικανοποιούν τις απαιτήσεις ασφαλούς σύνδεσης, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη οι διεργασίες για την ασφαλή σύνδεση με άλλες πέντε⁸⁴. Η ανταλλαγή πληροφοριών με άλλους φορείς είναι περιορισμένη και γίνεται μόνο κατά περίπτωση. Συγκεκριμένα, δεν υπάρχει συστηματική ανταλλαγή με τη ΓΔ COMP⁸⁵, μολονότι οι παραβιάσεις του REMIT θα μπορούσαν να συνιστούν και παραβίαση της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού, όπως στην περίπτωση της παρακράτησης δυναμικότητας. Μόνο δύο χρηματοπιστωτικές ρυθμιστικές αρχές έχουν εκφράσει ενδιαφέρον για τα δεδομένα που συλλέγονται κατ’ εφαρμογή του REMIT. Αυτή η έλλειψη ενδιαφέροντος για την αξιοποίηση των δεδομένων δεν επιτρέπει στις αρμόδιες αρχές να εκμεταλλευθούν τις διαθέσιμες πληροφορίες.

114 Ο ACER πρέπει να δημοσιοποιεί για ερευνητικούς σκοπούς την εμπορική βάση δεδομένων με τα μη ευαίσθητα στοιχεία, ενώ έχει δικαίωμα να αποφασίσει να τη δημοσιεύσει προς όφελος της διαφάνειας της αγοράς⁸⁶. Ωστόσο, λόγω έλλειψης πόρων, μέχρι στιγμής ο ACER⁸⁷ δεν έχει δημοσιεύσει δεδομένα, απλώς έχει επιτρέψει μια πολύ περιορισμένη πρόσβαση σε αυτά. Η δημοσίευση των δεδομένων και η πρόσβαση σε αυτά θα ενίσχυαν τη διαφάνεια της χονδρικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς θα παρείχαν τη δυνατότητα σε ενδιαφερόμενους τρίτους να προβαίνουν σε αναλύσεις της αγοράς, κάτι που με τη σειρά του θα ερχόταν να συμπληρώσει το εποπτικό έργο του ίδιου του ACER.

115 Διαπιστώσαμε επίσης ότι, συνήθως, λόγω προβλημάτων με την ποιότητα των δεδομένων, ο ACER δεν ήταν σε θέση να εξάγει από τη βάση του με τα εμπορικά δεδομένα τις πληροφορίες που χρειάζεται για την κατάρτιση της έκθεσης παρακολούθησης της αγοράς, όπως τους όγκους της ηλεκτρικής ενέργειας που γίνονται αντικείμενο συναλλαγών τόσο στις οργανωμένες αγορές όσο και εξωχρηματιστηριακά, καθώς και ανά χρονικό πλαίσιο. Ο ACER δεν χρησιμοποιεί τις πληροφορίες που έχει ήδη στην κατοχή του, αλλά τις προμηθεύεται εκ νέου από εξωτερικές πηγές επί αντιτίμου. Συνεπώς, επί του παρόντος, τα συλλεγόμενα δεδομένα ελάχιστα χρησιμεύουν στον ίδιο τον οργανισμό, στη ΓΔ ENER ή σε τρίτους για σκοπούς άλλους, πέρα από τον εντοπισμό περιπτώσεων χειραγώγησης της αγοράς. Κατά τον ACER, κανονικά τα «τέλη REMIT» (βλέπε σημείο 139) τού παρέχουν τους πόρους που χρειάζεται για την προώθηση της χρήσης των δεδομένων που συλλέγει βάσει του REMIT και, κατά συνέπεια, την ευκαιρία να αυξήσει την αξία του⁸⁸.

Η εποπτεία της αγοράς από τον ACER δεν είναι ολοκληρωμένη

116 Αξιολογήσαμε πόσο ολοκληρωμένη ήταν η παρακολούθηση των αναφερόμενων συναλλαγών για τον σκοπό του εντοπισμού περιπτώσεων χειραγώγησης της αγοράς, κάτι που αποτελεί προϋπόθεση της αποτελεσματικής εποπτείας. Για την παρακολούθηση των εμπορικών συναλλαγών με αντικείμενο ενεργειακά προϊόντα χονδρικής, ο ACER εφαρμόζει διαδικασία δύο σταδίων (το πρώτο αφορά τον αυτόματο έλεγχο, ενώ το δεύτερο περιλαμβάνει μη αυτοματοποιημένη αρχική εκτίμηση και ανάλυση - βλέπε γράφημα 8). Στόχος του είναι να εντοπίζει και να αποτρέπει τη χειραγώγηση της αγοράς και τις συναλλαγές από πρόσωπα που κατέχουν προνομιακές πληροφορίες⁸⁹ μέσω ειδικού λογισμικού εποπτείας (SMARTS) και με τη χρήση ειδικών ομάδων.

117 Σύμφωνα με τις δραστηριότητες παρακολούθησης των ΕΡΑ, οι οποίες πραγματοποιούνται κάθε χρόνο από το 2016 και μετά, ο ρόλος του ACER είναι σημαντικός, καθώς οι ΕΡΑ μπορούν να καλύπτουν μικρό μόνο μερίδιο της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και, επομένως, βασίζονται στον οργανισμό για το υπόλοιπο.

118 Ο ACER ανέπτυξε ένα σύστημα προειδοποιήσεων βάσει εντοπιζόμενων επικίνδυνων πρακτικών, που ενδέχεται να υποδηλώνουν παράνομη πράξη. Το 2017, ο ACER δημοσίευσε μια πρώτη κατάσταση με 20 τέτοιες πρακτικές που, κατά την κρίση του, έχρηζαν αποτελεσματικής παρακολούθησης⁹⁰. Η κατάσταση αυτή επικαιροποιήθηκε για πρώτη φορά το 2021, κατόπιν συνεννοήσεων με ειδικούς. Η τρέχουσα έκδοση της κατάστασης του ACER περιέχει επίσης λεπτομέρειες για 29 τέτοιες ύποπτες πρακτικές που αφορούν τις διαρκείς αγορές. Επίσης, περιλαμβάνει λεπτομέρειες για 15 τέτοιες πρακτικές που αφορούν τις δημοπρατικές αγορές.

119 Βάσει της εκτίμησης κινδύνου του ACER, οι εντοπισθείσες πρακτικές υποτίθεται ότι είναι αυτές με τις σοβαρότερες επιπτώσεις, καθώς και οι συχνότερα εμφανιζόμενες. Διαπιστώσαμε ότι οι προειδοποιήσεις που εφαρμόζονται για τον εντοπισμό φαινομένων χειραγώγησης καλύπτουν λιγότερες από τις μισές ύποπτες πρακτικές υψηλού και μεσαίου κινδύνου που περιλαμβάνει η κατάσταση του ACER. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει ακόμη μεγάλο περιθώριο δράσης, ώστε η παρακολούθηση από μέρους του οργανισμού να μπορέσει να θεωρηθεί επαρκής.

120 Μόνο το 5,5 % του συνολικού αριθμού των υπαλλήλων του ACER (108 το 2021, βλέπε πίνακα 4) είναι επιφορτισμένο με αυτό το καθήκον, που είναι τόσο καθοριστικής σημασίας για την εκπλήρωση της αποστολής του. Μια σταθερή αλλά υποστελεχωμένη ομάδα (έξι αναλυτές από το 2017 και πέντε από το 2019, περιλαμβανομένων δύο επικεφαλής ομάδας) ήταν υπεύθυνη για την επεξεργασία του διαρκώς αυξανόμενου αριθμού των συναλλαγών. Αυτό αυξάνει σημαντικά τον μέσο αριθμό των προειδοποιήσεων υψηλού κινδύνου που υποβάλλονται σε μη αυτοματοποιημένη επεξεργασία από τους αναλυτές (βλέπε πίνακα 2), με κίνδυνο υποβάθμισης της ποιότητας και της πληρότητας της εποπτείας.

121 Δεδομένου του περιορισμένου αριθμού υπαλλήλων, ο ACER αναγκάστηκε να καταφύγει σε ιεράρχηση προτεραιοτήτων, με αποτέλεσμα να υποβάλλει σε μη αυτοματοποιημένη αξιολόγηση μόνο ένα κλάσμα των προειδοποιήσεων που λάμβανε⁹¹. Αυτό οδήγησε στη σημαντική επιβράδυνση της βελτίωσης των υπαρχουσών προειδοποιήσεων και της ανάπτυξης πρόσθετων (βλέπε σημείο 118), με συνέπειες για το εύρος του πεδίου που κάλυπτε η εποπτεία της αγοράς⁹² και, τελικά, την αποτελεσματικότητα του REMIT. Ο αριθμός των πιθανών παραβιάσεων του REMIT που έχουν εντοπιστεί χάρη στην εποπτεία του ACER είναι προς το παρόν χαμηλός (μόνο 20 από τις 431 αναγνωρισμένες περιπτώσεις της περιόδου 2017‑2021 εντοπίστηκαν από τον ACER, βλέπε επίσης παράρτημα VIII), κάτι που περιορίζει τη συμβολή του οργανισμού⁹³.

Ο ACER δεν έχει αρμοδιότητα διασφάλισης της συνεπούς επιβολής των κανόνων σε εθνικό επίπεδο, ώστε να αποτρέπονται οι περιπτώσεις κατάχρησης της αγοράς

122 Αξιολογήσαμε αν ο ACER διαθέτει τα κατάλληλα εργαλεία που διασφαλίζουν την ορθή εφαρμογή του REMIT σε εθνικό επίπεδο, αν είναι ικανός να εξασφαλίζει τον συντονισμό των ΕΡΑ και να υποστηρίζει τις έρευνές τους και, τέλος, ποιος είναι ο αντίκτυπος της εποπτείας που ασκεί από την άποψη των κυρώσεων που επιβάλλονται σε περίπτωση κατάχρησης της αγοράς.

123 Βάσει του ισχύοντος νομικού πλαισίου, ο ACER δεν διαθέτει εξουσία να προβαίνει σε έρευνες, ούτε να επιβάλλει κανόνες κατά της κατάχρησης της αγοράς. Τα καθήκοντα αυτά βαρύνουν τις ΕΡΑ και εμπίπτουν στο εκάστοτε εθνικό νομικό πλαίσιο⁹⁴. Ο ACER ειδοποιεί τις ΕΡΑ για τις ύποπτες συμπεριφορές που εντοπίζει. Στη συνέχεια, βάσει δικής τους εκτίμησης, οι ΕΡΑ αποφασίζουν αν θα κινήσουν έρευνα ή όχι και ενημερώνουν τον οργανισμό αν αποφασίσουν να απορρίψουν την υπόθεση.

124 Εάν χρειαστεί, ο ACER μπορεί επίσης να ζητήσει επισήμως από τις ΕΡΑ να κινήσουν έρευνα⁹⁵. Ωστόσο, δεν διαθέτει κανένα μέσο για την επιβολή των αιτημάτων αυτών, με συνέπεια η δυνατότητα αυτή να μην μπορεί να μετεξελιχθεί σε ένα πλήρως αποτελεσματικό εργαλείο. Κατά την περίοδο αναφοράς του ελέγχου, ο οργανισμός ουδέποτε έκανε χρήση αυτής της εξουσίας του.

125 Αποστολή του ACER είναι να εξασφαλίζει ότι οι ΕΡΑ ασκούν με συντονισμένο και συνεπή τρόπο τα καθήκοντά τους δυνάμει του REMIT⁹⁶. Για τον σκοπό αυτό, του έχει ανατεθεί η ανάπτυξη καθοδήγησης, παρά το γεγονός ότι αυτή δεν έχει δεσμευτικό χαρακτήρα⁹⁷. Διαπιστώσαμε ότι ο οργανισμός δημοσιεύει και επικαιροποιεί τακτικά τις οδηγίες του σχετικά με την εφαρμογή του REMIT, που σήμερα βρίσκεται στην έκτη έκδοσή του. Ο ACER δημοσιεύει επίσης σημειώματα καθοδήγησης, τα οποία παρέχουν αναλυτικές πληροφορίες για συγκεκριμένες μορφές καταχρηστικών πρακτικών⁹⁸. Τα έγγραφα τεχνικής καθοδήγησης παρουσιάζονται στους εκπροσώπους των ΕΡΑ και συζητούνται με αυτούς κατά τις τακτικές συνεδριάσεις της μόνιμης επιτροπής εποπτείας της αγοράς.

126 Οι κυρώσεις θεσπίζονται από τους εθνικούς νομοθέτες. Ο REMIT προβλέπει μόνον ορισμένες γενικές αρχές. Επίσης, απαιτεί από τα κράτη μέλη να κοινοποιούν στην Επιτροπή τις διατάξεις περί κυρώσεων και τυχόν τροποποιήσεις τους⁹⁹. Διαπιστώσαμε ότι η ΓΔ ENER δεν μερίμνησε για τη συνέπεια των κυρώσεων σε όλα τα κράτη μέλη, με αποτέλεσμα τα πρόστιμα να κυμαίνονται από μερικές χιλιάδες έως μερικές δεκάδες εκατομμύρια ευρώ (βλέπε παράρτημα VII).

127 Δεδομένων των ως άνω χαλαρών προϋποθέσεων επιβολής και των σοβαρών διαφορών στις κυρώσεις που εφαρμόζουν τα διάφορα κράτη μέλη, θεωρούμε υπαρκτό τον κίνδυνο οι συμμετέχοντες στην αγορά να εκμεταλλευθούν τα διάφορα κενά ή, ακόμη χειρότερα, τα κράτη μέλη να συναγωνιστούν για το ποιο θα τους παρέχει το πλέον ανεκτικό περιβάλλον από άποψη κυρώσεων και επιβολής. Κάτι τέτοιο θα έπληττε την ακεραιότητα της αγοράς.

128 Οι διασυνοριακές συναλλαγές αυξήθηκαν από το 51,5 % του συνόλου των συναλλαγών που ανέφεραν οι συμμετέχοντες στην αγορά το 2017 στο 69 % το 2021. Επίσης, αυξητική τάση παρουσιάζουν και οι εικαζόμενες περιπτώσεις διασυνοριακής κατάχρησης της αγοράς, από 20 το 2017 (24 % του συνόλου των νέων περιπτώσεων) σε 51 το 2021 (47 % του συνόλου των νέων περιπτώσεων). Αύξηση σημειώνει και ο αριθμός των εκκρεμών διασυνοριακών υποθέσεων (βλέπε πίνακα 3).

129 Πολλές ΕΡΑ δεν διαθέτουν τα κατάλληλα εργαλεία για την ανάλυση πολυσύνθετων αγορών ή τη συνεκτίμηση πολυεθνικών διαστάσεων¹⁰⁰. Λόγω διαφορετικών εθνικών προτεραιοτήτων, οι διασυνοριακές υποθέσεις με επιπτώσεις στην ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ ενίοτε έρχονται σε δεύτερη μοίρα.

130 Ο ACER δεν είναι σε θέση να παράσχει στήριξη, παρά το ότι διαθέτει συνολική εικόνα του διασυνοριακού εμπορίου, κάτι που θεωρητικά αποτελεί πολύτιμο πλεονέκτημα. Σύμφωνα με τον οργανισμό¹⁰¹, αιτία είναι η έλλειψη πόρων. Πράγματι, η συντονιστική στήριξη περιορίζεται στη διοργάνωση συσκέψεων για τις διάφορες υποθέσεις (το πολύ δύο φορές τον χρόνο) και συζητήσεων στο πλαίσιο των συνεδριάσεων της μόνιμης επιτροπής παρακολούθησης της αγοράς (έξι φορές τον χρόνο). Ο ACER μπορεί να συγκροτεί και να συντονίζει ερευνητικές ομάδες σε περίπτωση παραβιάσεων με διασυνοριακές επιπτώσεις. Ωστόσο, η συμμετοχή του ACER στις ομάδες διασυνοριακών ερευνών διακόπηκε λόγω έλλειψης πόρων¹⁰².

131 Ο αντίκτυπος της δραστηριότητας του ACER στον εντοπισμό περιπτώσεων κατάχρησης στη χονδρική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και στην επιβολή κυρώσεων είναι μικρός. Μέχρι στιγμής, όλα τα πρόστιμα¹⁰³, πλην δύο, που έχουν επιβληθεί για χειραγώγηση της αγοράς αφορούν είτε καταχρήσεις σε τομείς της αγοράς που δεν παρακολουθεί ο ACER (βλέπε σημείο 107) είτε σε παραβιάσεις που έλαβαν χώρα πριν από το τελευταίο τρίμηνο του 2017, όταν ο οργανισμός άρχισε την εποπτεία της αγοράς (βλέπε σημείο 102 και παράρτημα VII).

Ο ACER επισήμαινε μεν τακτικά ότι ο προϋπολογισμός δεν επαρκούσε για την άσκηση της εποπτείας της αγοράς, ωστόσο δεν κατένειμε σωστά τους διαθέσιμους πόρους

132 Σύμφωνα με το νομικό πλαίσιο, ο ACER πρέπει να διαθέτει επαρκείς πόρους για την εκτέλεση των καθηκόντων του¹⁰⁴. Αξιολογήσαμε κατά πόσον η Επιτροπή είχε διαθέσει στον οργανισμό επαρκείς πόρους και αν αυτός, με τη σειρά του, τους είχε κατανείμει κατά τρόπο που να του επιτρέπει την εκτέλεση της εντολής του.

133 Στα έγγραφα προγραμματισμού του για την περίοδο 2016‑2021, ο ACER διατύπωνε συχνά ανησυχίες αναφορικά με το γεγονός ότι δεν διέθετε αρκετούς υπαλλήλους ή πόρους, κάτι που θα μπορούσε να υπονομεύσει την ικανότητά του να φέρει εις πέρας την αποστολή του. Μολονότι η έλλειψη ανθρώπινων και οικονομικών πόρων χαρακτηρίζεται επικίνδυνη για τις περισσότερες δραστηριότητες, η Επιτροπή και ο ίδιος ο οργανισμός την έκριναν κρίσιμη μόνο για τις δραστηριότητες που συνδέονταν με τον REMIT. Σύμφωνα με τον ACER, η έλλειψη ανθρώπινων και οικονομικών πόρων ήταν ο λόγος για τον οποίο δεν δόθηκε προτεραιότητα σε πολλές δραστηριότητες του REMIT και η αιτία για την κατάρρευση του ARIS το 2020 (βλέπε σημείο 103).

134 Σε ανεξάρτητη μελέτη¹⁰⁵ που πραγματοποιήθηκε κατά παραγγελία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου διαπιστώθηκε ότι υπήρχε διαρκής αναντιστοιχία μεταξύ των αιτημάτων του ACER για διάθεση πόρων και του ποσού που του χορηγούσε τελικά η Επιτροπή. Στη μελέτη διατυπώνεται η άποψη ότι η αναντιστοιχία αυτή είναι απόρροια της υποτίμησης των αναγκών σε πόρους τη στιγμή της ανάθεσης νέων αρμοδιοτήτων στον οργανισμό (λόγου χάριν, με τον REMIT) και της διαφορετικής ερμηνείας της εντολής του, αφενός, από τον ίδιο και, αφετέρου, από τις αρμόδιες για τον προϋπολογισμό αρχές.

135 Στις γνώμες της σχετικά με τα σχέδια εγγράφων προγραμματισμού του ACER για την περίοδο 2017‑2021, η Επιτροπή συνιστούσε στον οργανισμό να αντιμετωπίσει τους περιορισμούς στον προϋπολογισμό του εστιάζοντας στα καθήκοντα που του αναθέτει ο νόμος, μειώνοντας τον αριθμό των υπαλλήλων που εργάζονταν σε υποστηρικτικές δραστηριότητες και αυξάνοντας τον αριθμό αυτών που απασχολούνταν σε δραστηριότητες πρώτης γραμμής.

136 Ωστόσο, διαπιστώσαμε ότι, την περίοδο 2016‑2021, το μέγεθος του τμήματος των γενικών υπηρεσιών του αυξήθηκε κατά 47 %, παρά το γεγονός ότι είχε αναθέσει σε εξωτερικούς συνεργάτες πολλές οριζόντιες δραστηριότητες¹⁰⁶ και ότι το συγκεκριμένο τμήμα απασχολούσε τους περισσότερους προσωρινούς υπαλλήλους που είχαν προσληφθεί στον οργανισμό. Την ίδια περίοδο, ο συνολικός αριθμός των υπαλλήλων του αυξήθηκε κατά 17 %, ενώ το μέγεθος των δύο τμημάτων που ήταν αρμόδια για τον REMIT και τα πλέον χρήζοντα πόρων αυξήθηκε κατά μόλις 14 % (βλέπε πίνακα 4).

137 Επιπλέον, τον Δεκέμβριο του 2021, ο αριθμός των θέσεων ισοδυνάμων πλήρους απασχόλησης (ΙΠΑ) που είχε διατεθεί στην ομάδα ανάπτυξης στρατηγικής και επικοινωνιών του ACER εντός του γραφείου του διευθυντή (έξι θέσεις ΙΠΑ και δύο προσωρινοί υπάλληλοι) υπερέβαινε τον αντίστοιχο αριθμό που είχε διατεθεί στην ομάδα εποπτείας της αγοράς (έξι θέσεις ΙΠΑ και δύο ασκούμενοι). Ο οργανισμός αναγνωρίζει ότι η ομάδα που είναι αρμόδια για την εποπτεία της αγοράς είναι υποστελεχωμένη (βλέπε σημείο 120). Η κατανομή των θέσεων στον ACER αντιβαίνει στο άρθρο 41, παράγραφος 5, του κανονισμού ΕΕ 2019/942, το οποίο ορίζει ότι η διάθεση πόρων για δραστηριότητες επικοινωνίας δεν αποβαίνει σε βάρος των βασικών δραστηριοτήτων του οργανισμού.

138 Σε πολλές περιπτώσεις, ο ACER προειδοποιούσε σχετικά με τους ελλιπείς πόρους που διετίθεντο για το σύστημα ΤΠ του REMIT. Διαπιστώσαμε ότι, με την πάροδο των χρόνων, η υποχρηματοδότηση είχε δημιουργήσει προβλήματα σε πολλούς τομείς (όπως, λόγου χάριν, παρωχημένες και ανεπαρκείς υποδομές και λογισμικό, ελλιπής υποστήριξη των χρηστών και απουσία υπηρεσιών μακροπρόθεσμης αποθήκευσης δεδομένων).

139 Το 2021, ο ACER κατάφερε να εφαρμόσει επιτυχώς την απόφαση της Επιτροπής¹⁰⁷ για την επιβολή τελών με σκοπό τη χρηματοδότηση των σχετικών με τον REMIT δραστηριοτήτων («τέλη για τον REMIT»). Κατ’ αυτό τον τρόπο, εξασφάλισε μια πρόσθετη ροή εσόδων ύψους 8,8 εκατομμυρίων ευρώ. Αυτά τα πρόσθετα έσοδα, που αντισταθμίστηκαν εν μέρει από περικοπές 2,5 εκατομμυρίων ευρώ στη συνεισφορά της ΕΕ στον προϋπολογισμό του οργανισμού, του έδωσαν τη δυνατότητα να αυξήσει τον προβλεπόμενο για το 2021 προϋπολογισμό των επιχειρησιακών δαπανών για το σύστημα ΤΠ του REMIT σε 6,2 εκατομμύρια ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί σε αύξηση κατά 88 % σε σχέση με τον οριστικό προϋπολογισμό του 2020. Ωστόσο, το 2021, οι μεταφορές πιστώσεων από το προηγούμενο έτος στο πλαίσιο των επιχειρησιακών δαπανών για το σύστημα ΤΠ του REMIT ήταν τετραπλάσιες από τις αντίστοιχες του 2020 (4,0 εκατομμύρια ευρώ το 2021 έναντι 1,1 εκατομμυρίων ευρώ το 2020). Εν ολίγοις, παρά το γεγονός ότι το ποσοστό εκτέλεσης των ανειλημμένων υποχρεώσεων στο πλαίσιο του έργου που αφορούσε τον REMIT έφθασε στο 97,58 %, το μεγαλύτερο μέρος των ταμειακών ροών που δημιούργησαν τα τέλη REMIT κατά τον πρώτο χρόνο της επιβολής τους δεν δαπανήθηκαν εντός του ίδιου έτους.

140 Το 2020, ο ACER προέβαλε την έλλειψη χρηματοδότησης ως λόγο της αναβολής των επενδύσεων στο σύστημα ΤΠ του REMIT¹⁰⁸. Επιπλέον, ο οργανισμός καθυστέρησε την εκτέλεση του προϋπολογισμού του για το 2021, επικαλούμενος την αβεβαιότητα ως προς την αποτελεσματική είσπραξη των τελών REMIT. Αυτό με τη σειρά του μετέθεσε την έναρξη διάφορων επιχειρησιακών έργων για μετά τις 30 Απριλίου 2021, ημερομηνία διακανονισμού της πρώτης δόσης των τελών REMIT για το 2021¹⁰⁹. Ωστόσο, μέχρι τα τέλη Απριλίου 2021, είχαν εισπραχθεί τα δύο τρίτα των τελών REMIT, ενώ τα σημεία στα οποία το σύστημα ΤΠ του REMIT χρειαζόταν βελτίωση ήταν γνωστά από χρόνια. Η κατάσταση αυτή έχρηζε καλύτερου προγραμματισμού και ταχύτερης δράσης.

Τα εργαλεία σύγκλισης και η δομή διακυβέρνησης του ACER δεν συντελούν στην αποτελεσματικότητά του και στην ικανότητα λογοδοσίας

141 Σύμφωνα με τον κανονισμό για τον ACER, βασική αποστολή του είναι ο συντονισμός των εργασιών των ΕΡΑ για την εξασφάλιση συγκλίνουσας εφαρμογής των κανόνων για το διασυνοριακό εμπόριο στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας. Στην παρούσα ενότητα, αξιολογήσαμε τις αρμοδιότητες του οργανισμού βάσει του νομικού πλαισίου της ΕΕ και αντίστοιχων κριτηρίων αναφοράς εντός της ΕΕ, όπως παρεμφερείς οργανισμοί της ΕΕ και οι αρμοδιότητες της Επιτροπής. Ο ACER πρέπει να διαθέτει τις αναγκαίες εξουσίες για την άσκηση των ρυθμιστικών καθηκόντων του με αποτελεσματικότητα, διαφάνεια, σύνεση και, προπάντων, ανεξαρτησία¹¹⁰. Αξιολογήσαμε επίσης τη δομή διακυβέρνησης του οργανισμού βάσει των συστάσεων του ΟΟΣΑ, ο ποίος εισηγείται οι αποφάσεις των ρυθμιστικών οργανισμών να λαμβάνονται κατά τρόπο αντικειμενικό, αμερόληπτο και συνεπή, μακριά από συγκρούσεις συμφερόντων, προκαταλήψεις ή ανάρμοστες επιρροές¹¹¹. Ο ΟΟΣΑ συνιστά επίσης στους δημόσιους οργανισμούς και λειτουργούς να μεριμνούν ώστε να παραμένουν όσο περισσότερο διαφανείς γίνεται κατά την επίλυση ή τη διαχείριση περιπτώσεων σύγκρουσης συμφερόντων¹¹².

142 Τα θεσμικά και λοιπά όργανα και οργανισμοί της ΕΕ οφείλουν και αυτά να εκτελούν τις εργασίες τους με τη μεγαλύτερη δυνατή διαφάνεια, ώστε να εξασφαλίζεται η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και, συνεπώς, να προωθείται η σωστή διακυβέρνηση¹¹³. Ο ACER έχει τη νομική υποχρέωση να επικοινωνεί με το κοινό και οποιονδήποτε ενδιαφερόμενο τρίτο σχετικά με το έργο του κατά τρόπο διαφανή¹¹⁴. Αξιολογήσαμε επίσης τη διαφάνεια του οργανισμού στο διαδίκτυο βάσει ενωσιακών κριτηρίων αναφοράς, όπως παρεμφερείς οργανισμοί της ΕΕ και εργαλεία της Επιτροπής.

Τα εργαλεία σύγκλισης του ACER δεν επιτρέπουν τον πλήρη συντονισμό των ΕΡΑ

143 Το δικαίωμα του ACER να έχει πρόσβαση σε εμπιστευτικά δεδομένα ήταν ένα από τα ζητήματα που αυτός αντιμετώπιζε κατ’ επανάληψη κατά την άσκηση των δραστηριοτήτων παρακολούθησης (π.χ. βλέπε σημεία 81 και 82). Ο αναδιατυπωμένος κανονισμός του οργανισμού τού παρέχει την εξουσία να εκδίδει δεσμευτικές αποφάσεις, με τις οποίες να ζητά πληροφορίες από τις ΕΡΑ, τους ΔΣΜ, το ΕΔΔΣΜ-ηλ και τους NEMO (άρθρο 3). Ωστόσο, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με αυτές τις αποφάσεις, ο ACER δεν έχει εξουσία επιβολής κυρώσεων. Αντιθέτως, η Επιτροπή διαθέτει τέτοιες εξουσίες, όταν τα κράτη μέλη δεν της παρέχουν επαρκείς πληροφορίες¹¹⁵.

144 Ο ACER όχι μόνο μπορεί αλλά και όντως έχει εκδώσει γνώμες και συστάσεις απευθυνόμενες σε βασικούς παράγοντες, όπως στο το ΕΔΔΣΜ-ηλ και στις ΕΡΑ. Γενικά, ο κανονισμός που τον αφορά δεν τον υποχρεώνει να προβαίνει σε μεταπαρακολούθηση αυτών των γνωμών ή συστάσεων, οι δε αποδέκτες τους (π.χ. ΕΡΑ, Επιτροπή, ΕΔΔΣΜ-ηλ) δεν υποχρεούνται να του υποβάλλουν αναφορά σχετικά με τη συμμόρφωσή τους ή να αιτιολογήσουν τη μη συμμόρφωσής τους με αυτές. Η προσέγγιση αυτή («συμμόρφωση ή αιτιολόγηση») καθορίζεται στον κανονισμό για την ESMA όσον αφορά τις συστάσεις που αυτή διατυπώνει¹¹⁶.

145 Ομοίως, ο κανονισμός για τον ACER δεν τον υποχρεώνει να παρακολουθεί τη συμμόρφωση με τις δεσμευτικές αποφάσεις του (π.χ. αποφάσεις για την έγκριση «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών»), ο ίδιος δε ο οργανισμός δεν έχει εξουσία επιβολής τους. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν έχει ποτέ χρησιμοποιήσει τις εξουσίες επιβολής που διαθέτει στη συγκεκριμένη περίπτωση.

146 Επιπροσθέτως, ο κανονισμός για τον ACER δεν του παρέχει ορισμένα εποπτικά εργαλεία σύγκλισης που διαθέτουν άλλοι οργανισμοί της ΕΕ (π.χ. ΕΑΤ, ESMA), όπως, λόγου χάριν, την αξιολόγηση των ΕΡΑ από ομοτίμους ή την κίνηση ερευνών με δική του πρωτοβουλία σε περίπτωση παραβίαση της ενωσιακής νομοθεσίας. Τα προνόμια αυτά θα μπορούσαν να ενισχύσουν τον συμβουλευτικό και ρυθμιστικό ρόλο του οργανισμού και την αποτελεσματικότητα του συντονισμού των εποπτικών πρακτικών των ΕΡΑ ή να συμβάλουν στην καλύτερη ευθυγράμμιση των εργασιών του ΕΔΔΣΜ-ηλ με τα ενωσιακά συμφέροντα.

147 Οι ΔΣΜ εξασφαλίζουν σημαντικό εισόδημα συμφόρησης από τις διασυνοριακές συναλλαγές στις αγορές επόμενης ημέρας (βλέπε σημείο 18). Οι ΕΡΑ οφείλουν να ελέγχουν κατά πόσον οι ΔΣΜ επενδύουν το εισόδημα αυτό σε δυναμικότητα διασύνδεσης σύμφωνα με τον κανονισμό για την ηλεκτρική ενέργεια. Ο ACER δεν έχει καμία ειδική εντολή να αξιολογεί τη χρήση του εισοδήματος συμφόρησης από τους ΔΣΜ, ούτε να συντονίζει τις σχετικές εποπτικές πρακτικές των ΕΡΑ.

Η δομή διακυβέρνησης του ACER αποτελεί πρόσκομμα για την αποτελεσματικότητα και την ανεξαρτησία του

148 Ο διευθυντής του ACER υποχρεούται να εξασφαλίζει τη θετική γνώμη του ρυθμιστικού συμβουλίου για τις βασικές ρυθμιστικές εκροές (π.χ. τις αποφάσεις του οργανισμού για την έγκριση «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών», τις περισσότερες βέλτιστες πρακτικές, τις συστάσεις και τις γνώμες του). Το ρυθμιστικό συμβούλιο απαρτίζεται από έναν εκπρόσωπο της ΕΡΑ κάθε κράτους μέλους. Το ρυθμιστικό συμβούλιο εγκρίνει τον διορισμό του διευθυντή του ACER, ο οποίος υποβάλλει τέτοια σχέδια ρυθμίσεων στο ρυθμιστικό συμβούλιο για έγκριση. Ενώ το ρυθμιστικό συμβούλιο έχει υποχρέωση να ενεργεί αποκλειστικά προς το συμφέρον της ΕΕ συνολικά, ο κανονισμός για τον ACER δεν προσφέρει τις αναγκαίες δικλίδες ασφαλείας που θα απέτρεπαν την εμπλοκή των εκπροσώπων στη λήψη αποφάσεων του ρυθμιστικού συμβουλίου που θα έρχονταν σε αντίθεση με συγκεκριμένες αποφάσεις των ΕΡΑ ή με εθνικά συμφέροντα (όταν αυτά υποστηρίζονται από τις ΕΡΑ, ανάλογα με το νομικό καθεστώς τους). Και αυτό γιατί η αξιολόγηση των καθαρών κοινωνικών οφελών σε εθνικό επίπεδο και σε επίπεδο ΕΕ, αναγόμενων στις παρεμβάσεις του ACER, μπορεί να διαφέρει. Συγκριτικά αναφέρεται ότι ορισμένες τέτοιες δικλίδες ασφαλείας συμπεριλήφθηκαν στην αναθεώρηση του κανονισμού της ESMA το 2019¹¹⁷.

149 Κατά τον έλεγχο, παρατήσαμε επίσης αδυναμίες στην εφαρμογή των εσωτερικών κανόνων του ACER¹¹⁸ σχετικά με τη διαχείριση και τη δημοσίευση των δηλώσεων συμφερόντων των μελών του ρυθμιστικού συμβουλίου και του διοικητικού συμβουλίου. Μεγαλύτερη διαφάνεια των διαδικασιών λήψης αποφάσεων στους κόλπους των συμβουλίων και των ομάδων εργασίας του οργανισμού θα διευκόλυνε τον δημόσιο έλεγχο περιπτώσεων αντικρουόμενων συμφερόντων (π.χ. δημοσίευση πρακτικών και αποτελεσμάτων ψηφοφοριών, βλέπε παράρτημα IX).

150 Καθώς γνώμες του ρυθμιστικού συμβουλίου εγκρίνονται με πλειοψηφία των δύο τρίτων, η Επιτροπή έχει εκφράσει τον προβληματισμό της τόσο σχετικά με τη δυνατότητα μιας μικρής μειοψηφίας να προβάλλει βέτο σε προτάσεις του διευθυντή του οργανισμού, με συνέπεια την απόρριψη ή την καθυστέρηση ρυθμιστικών πρωτοβουλιών, όσο και σχετικά με τα ζητήματα που τίθενται κατ’ επανάληψη αναφορικά με την ανεξαρτησία των ΕΡΑ από τις κυβερνήσεις τους και την επάρκεια των πόρων τους (απαίτηση της οδηγίας για την ηλεκτρική ενέργεια)¹¹⁹. Ωστόσο, ο αναδιατυπωμένος κανονισμός για τον ACER δεν περιλάμβανε κανένα μεταρρυθμιστικό μέτρο που να αμβλύνει την κατάσταση αυτή. Το 2021, στο πλαίσιο συζήτησης στους κόλπους του ρυθμιστικού συμβουλίου εκφράστηκαν ανησυχίες σχετικά με την ανεξαρτησία των ΕΡΑ και την οριοθέτηση αρμοδιοτήτων μεταξύ των ΕΡΑ και των εθνικών κυβερνήσεων¹²⁰. Επιπλέον, η εξωτερική εμπειρογνωσία στον ACER εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συμμετοχή των ειδικών από τις ΕΡΑ στις ομάδες εργασίες και σε άλλες ειδικές ομάδες. Οι εμπειρογνώμονες των ΕΡΑ ενδέχεται επίσης να αποτελούν υποκείμενο της προαναφερόμενης σύγκρουσης συμφερόντων. Ωστόσο, δεν υποχρεούνται να υπογράφουν καμία σχετική δήλωση.

151 Μολονότι σημαντικοί είναι οι πόροι που διατίθενται για τη στρατηγική και την επικοινωνία, η διαχείριση του βασικού εργαλείου επικοινωνίας του ACER –του ιστότοπού του– είναι αναποτελεσματική. Παραδείγματος χάριν, ουσιώδη έγγραφα δεν είναι εύκολα προσβάσιμα ή δεν δημοσιεύονται καθόλου. Ο ιστότοπος χαρακτηρίζεται από έλλειψη διαφάνειας, η οποία πρέπει να διακρίνει ένα σωστό εργαλείο διακυβέρνησης. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα ο ιστότοπος δεν συμμορφώνεται καν με τις ρυθμιστικές απαιτήσεις (βλέπε παράρτημα IX).

Συμπεράσματα και συστάσεις

152 Το φιλόδοξο και πολυσύνθετο έργο της επίτευξης της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας προσέκρουσε στο εμπόδιο των ρυθμιστικών εργαλείων που επέλεξε η Επιτροπή και τα οποία είχαν ως αποτέλεσμα όχι μόνο την περίπλοκη αρχιτεκτονική των κανόνων του διασυνοριακού εμπορίου αλλά και καθυστερήσεις. Ένα άλλο πρόσκομμα ήταν οι αδυναμίες του πλαισίου διακυβέρνησης της ΕΕ. Η ρυθμιστική προσέγγιση που υιοθέτησε η Επιτροπή, καθώς και η προσέγγιση ως προς την παρακολούθηση που ακολουθούν η Επιτροπή και ο Οργανισμός της ΕΕ για τη Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER) δεν συνέβαλαν επαρκώς στη βελτίωση της λειτουργίας της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ. Επιπλέον, η εποπτεία της αγοράς για τον εντοπισμό και την αποτροπή φαινομένων κατάχρησης και χειραγώγησής της ήταν ελλιπής.

153 Την περίοδο 2015‑2021, η πρόοδος προς την ολοκλήρωση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας μέσω της σύζευξης όλων των εθνικών αγορών, όπως ορίζουν οι κατευθυντήριες γραμμές δικτύου της ΕΕ, ήταν αργή. Ο βαθμός ολοκλήρωσης διέφερε μεταξύ των χρονικών πλαισίων (τμημάτων) της αγοράς, η δε ολοκλήρωση καθεαυτή δεν είχε οριστικοποιηθεί ακόμη στο τέλος του 2021. Αυτή ήταν η κατάσταση μία επταετία μετά την παρέλευση της αρχικής προθεσμίας, μολονότι βασικά έργα σύζευξης είχαν ξεκινήσει εθελοντικά πριν από την έγκριση των κατευθυντήριων γραμμών. Στην πραγματικότητα, καμία κατευθυντήρια γραμμή δεν εφαρμόστηκε πλήρως. Υπάρχουν ακόμη ανεκμετάλλευτα οικονομικά οφέλη που προέρχονται από τη μεγαλύτερη σύγκλιση τιμών, η οποία με τη σειρά της εκπορεύεται από την ανάπτυξη του διασυνοριακού εμπορίου. Η αποτελεσματικότητα της ολοκλήρωσης των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας προσέκρουε επίσης στην απουσία προόδου όσον αφορά τη διαθέσιμη δυναμικότητα των διαζωνικών γραμμών διασύνδεσης (βλέπε σημεία 37 έως 46).

154 Οι κώδικες και οι κατευθυντήριες γραμμές δικτύου που ενέκρινε η Επιτροπή την περίοδο 2015‑2017 είχαν καθοριστική σημασία για την επίτευξη των στόχων του νομοθέτη της ΕΕ που συνίσταντο στην ενίσχυση του διασυνοριακού ανταγωνισμού για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και στην κατάργηση των ρυθμιστικών εμποδίων για το διασυνοριακό εμπόριο. Ωστόσο, η ρυθμιστική προσέγγιση που υιοθέτησε η Επιτροπή, επιλέγοντας συγκεκριμένα την οδό των «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών» που έπρεπε να εγκρίνουν οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές (ΕΡΑ) και ο ACER, είχε ως συνέπεια την υπερβολικά περίπλοκη και καθυστερημένη εφαρμογή των περισσότερων αυτών κανόνων.

155 Παρά την έγκαιρη έγκριση από τον ACER των «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών» της αρμοδιότητάς του, υπήρξαν καθυστερήσεις στην εφαρμογή των κωδίκων ή/και των κατευθυντήριων γραμμών, ιδίως λόγω του μεγάλου αριθμού τέτοιων «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών», των καθυστερημένων σχετικών συμφωνιών με τις ΕΡΑ και τους διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς (ΔΣΜ) και των αναποτελεσματικών διαδικασιών έγκρισης που καθορίζονταν στις κατευθυντήριες γραμμές δικτύου (βλέπε σημεία 50 έως 56). Στην εκτίμηση επιπτώσεων, η Επιτροπή δεν ανέλυσε επαρκώς τις συνέπειες του προτεινόμενου σχεδιασμού και της διακυβέρνησης της αγοράς, ιδίως δε ορισμένες βασικές πτυχές που αφορούσαν την ανάθεση ρυθμιστικών εργασιών στις ΕΡΑ και στον ACER, ούτε τη συνοχή του σχεδιασμού αυτού, όπως, λόγου χάριν, τις επιπτώσεις των μεθόδων τιμολόγησης σε καταστάσεις κρίσης με διαταραχές στις αγορές εισροών και ενόψει της ανάπτυξης του τομέα της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (βλέπε σημεία 57 έως 61).

Σύσταση 1 – Εξορθολογισμός της εφαρμογής του ρυθμιστικού πλαισίου

Η Επιτροπή οφείλει:

1. όταν αναπτύσσει νέους κώδικες και κατευθυντήριες γραμμές δικτύου, να προβαίνει σε συστηματική εκτίμηση του κόστους και των οφελών που συνεπάγεται η περαιτέρω εφαρμογή τους μέσω της έγκρισης «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών», λαμβανομένης ιδίως υπόψη της πιθανής διοικητικής επιβάρυνσης για τον ACER, τις ΕΡΑ και τα λοιπά εμπλεκόμενα μέρη·
2. να επαναξιολογήσει τους ενωσιακούς κανόνες που διέπουν τη διαμόρφωση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας ενόψει της τρέχουσας ενεργειακής κρίσης και της αύξησης της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές·
3. να θεσπίσει κανόνες που παρέχουν κίνητρα για ευελιξία της ζήτησης.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: το 2023 για τα σκέλη 1α) και 1β), το 2025 για το σκέλος 1γ).

156 Η επιλογή της Επιτροπής να βασιστεί σε κατευθυντήριες γραμμές δικτύου και σε «όρους, προϋποθέσεις και μεθοδολογίες» για την εφαρμογή των κανόνων της αγοράς, ενισχυόμενη από τις πιέσεις των ενδιαφερόμενων μερών, αφήνει στα κράτη μέλη μεγαλύτερο περιθώριο ελιγμών όσον αφορά την εφαρμογή αυτή από ό,τι ένας κανονισμός με άμεση ισχύ. Με τη σειρά του, αυτό επέβαλε στα αρμόδια όργανα της ΕΕ (Επιτροπή και ACER) να αναλάβουν πρωταγωνιστικό ρόλο όσον αφορά την παρακολούθηση, διασφαλίζοντας τη συνεπή πρόοδο της εφαρμογής στα διάφορα κράτη μέλη.

157 Ο ACER και η Επιτροπή φέρουν από κοινού την ευθύνη του συντονισμού της ομοιογενούς εφαρμογής των κωδίκων ή/και των κατευθυντήριων γραμμών δικτύου από τις ΕΡΑ. Ο ACER παρακολουθούσε την έγκριση «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών», επισήμαινε καθυστερήσεις και γενικώς ενέκρινε εγκαίρως τους «όρους, προϋποθέσεις και μεθοδολογίες» της αρμοδιότητάς του (βλέπε σημείο 54). Ωστόσο, λόγω απουσίας σαφούς στρατηγικής παρακολούθησης και περιορισμένων πόρων, δεν ήταν σε θέση να προβαίνει σε απολογισμούς και να ενημερώνει τακτικά την Επιτροπή και τις ΕΡΑ σχετικά με την εφαρμογή των απαιτήσεων που όριζαν οι κατευθυντήριες γραμμές δικτύου και οι «όροι, προϋποθέσεις και μεθοδολογίες» (βλέπε σημεία 68 έως 78). Ένα άλλο πρόσκομμα για την παρακολούθηση των επιπτώσεων των κανόνων της αγοράς από τον ACER ήταν τα ελλιπή δεδομένα. Αυτό ήταν κάτι που επηρέασε αρνητικά την αρτιότητα των συστάσεων του οργανισμού προς τις ΕΡΑ. Ο ACER δεν εξέδωσε γνώμες, απευθυνόμενες στην Επιτροπή και στο Κοινοβούλιο, με τις οποίες να προτείνει πιθανά μέτρα για την προώθηση της ολοκλήρωσης της αγοράς (βλέπε σημεία 80 έως 85).

158 Η Επιτροπή και ο ACER δεν είχαν ένα κοινό πλαίσιο για την παρακολούθηση των κωδίκων ή/και των κατευθυντήριων γραμμών (βλέπε σημεία 93 έως 97). Η παρακολούθηση του ACER δεν βοήθησε τις ΕΡΑ να λάβουν συντονισμένα μέτρα επιβολής. Λόγω, μεταξύ άλλων, της ασάφειας των διατάξεων που περιείχαν οι κατευθυντήριες γραμμές δικτύου και των χαμηλής ποιότητας ή και ανύπαρκτων δεδομένων (π.χ. πλατφόρμα διαφάνειας), η παρακολούθηση του ACER δεν συνετέλεσε στο να υπάρξει πρόοδος σε βασικά ζητήματα εφαρμογής, ήτοι στην επανεξέταση των ζωνών προσφοράς και στη μεγιστοποίηση των δυναμικοτήτων σύζευξης (σημεία 86 έως 92). Ως εκ τούτου, ο ACER δεν αξιοποίησε πλήρως τις δυνατότητες που είχε στη διάθεσή του, προκειμένου να προωθήσει την έγκαιρη και συγκλίνουσα επιβολή των κατευθυντήριων γραμμών από τις ΕΡΑ και, εν τέλει, την ολοκλήρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ.

Σύσταση 2 – Ενίσχυση του πλαισίου παρακολούθησης για τις κατευθυντήριες γραμμές δικτύου

1. Η Επιτροπή και ο ACER οφείλουν να αποσαφηνίσουν τη στρατηγική τους όσον αφορά την παρακολούθηση της εφαρμογής και των επιπτώσεων των κωδίκων ή/και των κατευθυντήριων γραμμών δικτύου και να μεριμνήσουν για τη συνεπή και διαρκή εφαρμογή της σε όλα τα κράτη μέλη.
2. Με την υποστήριξη του ACER, η Επιτροπή οφείλει να εξετάσει τις αδυναμίες της πλατφόρμας διαφάνειας και το πλαίσιο για τα ενεργειακά δεδομένα που ισχύει στην ΕΕ και, εφόσον το κρίνει αναγκαίο, να εγκρίνει διορθωτικά νομοθετικά μέτρα.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2023 για το σκέλος 2α) και 2025 για το σκέλος 2β).

159 Η παρακολούθηση της ακεραιότητας των χονδρικών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας (REMIT) από τον ACER δεν είναι πλήρης (βλέπε σημεία 117 έως 121). Τα συλλεγόμενα δεδομένα ήταν ελλιπή και δεν αφορούσαν τους βασικούς τομείς κινδύνου (βλέπε σημεία 105 έως 108), ενώ δεν έγιναν αρκετές επενδύσεις στην ανάπτυξη του συστήματος ΤΠ του REMIT (βλέπε σημείο 103). Επιπλέον, η επιβολή των κανόνων κατά της κατάχρησης της αγοράς ήταν ανομοιογενής, λόγω των διαφορετικών εθνικών προσεγγίσεων και των περιορισμένων εξουσιών και πόρων του ACER. Οι ΕΡΑ διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο όσον αφορά τις σημαντικότερες πτυχές της διαδικασίας επιβολής (βλέπε σημεία 123 έως 127). Ο ACER δεν διαθέτει τα μέσα που θα εξασφάλιζαν την προστιθέμενη αξία του συντονισμού των διασυνοριακών ερευνών, οι οποίες είναι όλο και συχνότερες (βλέπε σημεία 128 έως 130), η δε εποπτεία που ασκεί δεν έχει οδηγήσει στην επιβολή ιδιαίτερα πολλών κυρώσεων (βλέπε σημείο 131).

160 Μέχρι σήμερα, έμφαση έχει δοθεί στη συλλογή ποιοτικών δεδομένων. Σίγουρα πρόκειται για βασική πτυχή του REMIT, δευτερεύουσας σημασίας, ωστόσο, σε σχέση με τον πρωταρχικό σκοπό του που είναι η εξασφάλιση της εποπτείας της αγοράς (βλέπε σημείο 100) και η χρήση των σχετικών δεδομένων για την ενίσχυση της διαφάνειας της αγοράς (βλέπε σημεία 113 έως 115).

161 Μία δεκαετία μετά την έναρξη της ισχύος του και παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί, εξαιτίας όσων προαναφέρθηκαν ο REMIT δεν έχει ακόμη αναπτύξει την πλήρη δυναμική του ως προς την αποτροπή των περιπτώσεων κατάχρησης της αγοράς και την προώθηση της διαφάνειας στη χονδρική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Κατά συνέπεια, η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ διατρέχει κίνδυνο στρέβλωσης λόγω της χειραγώγησής της, κατάσταση που αποβαίνει εις βάρος των τελικών καταναλωτών (βλέπε σημεία 102 έως 140).

Σύσταση 3 – Ενίσχυση της εποπτείας της ακεραιότητας των χονδρικών αγορών από τον ACER

Προκειμένου να βελτιώσει την εποπτεία της αγοράς και να αποτρέψει πιθανές στρεβλώσεις της, ο ACER οφείλει να εφαρμόζει πλήρως τον REMIT, μεριμνώντας, λόγου χάριν, για την πληρότητα των δεδομένων που συλλέγει στο πλαίσιο της εποπτείας των αγορών κατ’ εφαρμογή του REMIT, ενισχύοντας την κάλυψη των καταχρηστικών συμπεριφορών που παρακολουθεί και προωθώντας τη διασυνοριακή συνεργασία στον τομέα των ερευνών με τη σύσταση ομάδων ερευνών.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2025.

162 Την περίοδο 2016‑2021, ο ACER έκρουσε επανειλημμένα τον κώδωνα του κινδύνου εξαιτίας της ανεπάρκειας των πόρων του, προειδοποιώντας ότι αυτή η έλλειψη θα είχε αναπόφευκτα αρνητικές συνέπειες στην εκτέλεση της εντολής του. Πράγματι, ο ACER αντιμετώπιζε δυσκολίες λόγω ελλειμμάτων στον διαρθρωτικό προϋπολογισμό του (βλέπε σημεία 133 έως 134). Ωστόσο, εντοπίσαμε στοιχεία που υποδηλώνουν ότι τα προβλήματα αυτά επιδεινώνονται από τη λανθασμένη κατανομή ανθρώπινων και οικονομικών πόρων (βλέπε σημεία 135 έως 140).

163 Το 2021, ο ACER κατάφερε να εφαρμόσει στην πράξη την είσπραξη των τελών REMIT, γεγονός που του εξασφάλισε νέα ροή εσόδων ύψους 8,8 εκατομμυρίων ευρώ. Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος των ταμειακών ροών που δημιούργησαν τα τέλη REMIT παρέμεινε αχρησιμοποίητο το 2021. Στο μέλλον, είναι απολύτως αναγκαίο ο ACER να αξιοποιεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τους σημαντικούς πρόσθετους οικονομικούς πόρους που έχει στη διάθεσή του για την γρήγορη αντιμετώπιση των διαρθρωτικών προβλημάτων του.

Σύσταση 4 – Ταχύτερη χρησιμοποίηση των τελών REMIT για την αντιμετώπιση των αδυναμιών που εντοπίζονται στην εποπτεία της αγοράς από τον ACER

Ο ACER οφείλει να επιταχύνει την αξιοποίηση των πρόσθετων οικονομικών πόρων που εισπράττει μέσω των τελών REMIT, προκειμένου να αντιμετωπίζει τις αδυναμίες που εντοπίζονται στις δραστηριότητες με τις οποίες είναι επιφορτισμένος κατ’ εφαρμογήν του εν λόγω κανονισμού (λόγου χάριν, παρωχημένο σύστημα ΤΠ, ελλείψεις προσωπικού). Ο ACER οφείλει να βελτιώσει την παρακολούθηση των αναγκών σε προσωπικό σε όλα του τα τμήματα βάσει των καθορισμένων προτεραιοτήτων του.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: μέχρι το τέλος του 2023

164 Παρά τις πρωτοβουλίες της Επιτροπής για την επικαιροποίηση του κανονισμού για τον ACER, ο οργανισμός εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προβλήματα με την αποτελεσματικότητα των εξουσιών και της διακυβέρνησης που απαιτούνται για την προώθηση της ομοιόμορφης εφαρμογής των ενωσιακών κανόνων για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας από τις ΕΡΑ, τους ΔΣΜ και τους ορισθέντες διαχειριστές αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (ΝΕΜΟ) (βλέπε σημεία 143 έως 150).

Σύσταση 5 – Βελτίωση της διακυβέρνησης του ACER

Η Επιτροπή οφείλει να αξιολογεί και να προτείνει βελτιώσεις στον τρόπο διακυβέρνησης του ACER, ενισχύοντας την ανεξαρτησία του έναντι των ΕΡΑ και των εθνικών συμφερόντων, τις εξουσίες του όσον αφορά την επιβολή και τα εργαλεία του που εξασφαλίζουν σύγκλιση.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2025.

165 Η διαχείριση του ιστότοπου του ACER, του βασικού του εργαλείου επικοινωνίας, γίνεται κατά τρόπο αναποτελεσματικό. Έγγραφα σημαντικά για τα ενδιαφερόμενα μέρη και το ευρύ κοινό δεν είναι εύκολα προσβάσιμα ή δεν δημοσιεύονται καθόλου. Ο ιστότοπος χαρακτηρίζεται από έλλειψη διαφάνειας, η οποία είναι απαραίτητη σε ένα εργαλείο επικοινωνίας. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα ο ιστότοπος δεν συμμορφώνεται καν με τις ρυθμιστικές απαιτήσεις (βλέπε σημείο 151).

Σύσταση 6 – Βελτίωση της διαφάνειας και της λογοδοσίας του ACER

Ο ACER οφείλει να βελτιώσει τη διαφάνεια των εργασιών του, καθώς και τη λογοδοσία σχετικά με αυτές, διευκολύνοντας την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα και τα δεδομένα που περιέχει ο ιστότοπός του, διασφαλίζοντας την πλήρη και έγκαιρη δημοσίευση αποφάσεων και δεδομένων, όπως απαιτεί η νομοθεσία, καθώς και εισάγοντας σαφώς καθορισμένη πολιτική για τη διαφάνεια βάσει βέλτιστων πρακτικών.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: μέχρι το 2024.

166 Οι κυρώσεις είναι σημαντικό εργαλείο για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τις νομικές απαιτήσεις της ΕΕ. Προς διασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού στην ΕΕ, είναι καθοριστικό να υπάρχει συνέπεια μεταξύ των κυρώσεων που εφαρμόζονται σε όλα τα κράτη μέλη.

167 Ούτε η Επιτροπή ούτε ο ACER παρακολουθούσαν πώς τα κράτη μέλη μετέφεραν στην εθνική νομοθεσία κατάλληλες και συγκρίσιμες κυρώσεις, αλλά ούτε και τον τρόπο με τον οποίο οι ΕΡΑ επέβαλλαν τους κώδικες ή/και τις κατευθυντήριες γραμμές δικτύου και τους άλλους ενωσιακούς κανόνες. Ο REMIT προβλέπει μόνον ορισμένες γενικές αρχές, ενώ οι κυρώσεις θεσπίζονται από τους εθνικούς νομοθέτες. Διαπιστώσαμε ότι η Επιτροπή δεν έλαβε κανένα μέτρο, ούτε όσον αφορά τους κώδικες και τις κατευθυντήριες γραμμές δικτύου ούτε όσον αφορά τον REMIT, προκειμένου να διασφαλίσει τη συνέπεια των κυρώσεων σε όλα τα κράτη μέλη (βλέπε σημεία 96 και 126).

Σύσταση 7 – Αξιολόγηση της ανάγκης ενός πλαισίου για τη συνεπή εφαρμογή των κυρώσεων

Για την προώθηση της συμμόρφωσης με τους κανόνες της ΕΕ και την αποτροπή του ρυθμιστικού αρμπιτράζ, η Επιτροπή οφείλει:

1. να αξιολογήσει κατά πόσον οι κυρώσεις για παραβιάσεις των ενωσιακών κανόνων νομοθετούνται και εφαρμόζονται με συνέπεια σε όλα τα κράτη μέλη·
2. εάν χρειάζεται, να αναπτύξει ένα πλαίσιο που να ορίζει τις ελάχιστες κοινές απαιτήσεις για τις κυρώσεις.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2023.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα IV, του οποίου προεδρεύει ο Mihails Kozlovs, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 13ης Δεκεμβρίου 2022.

Παραρτήματα

Παράρτημα I – Χονδρικές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας

Η ηλεκτρική ενέργεια είναι ένα ιδιαίτερο εμπορευματικό αγαθό. Οι διάφορες ιδιότητές της καθιστούν αναγκαία την ύπαρξη τεσσάρων ειδών χονδρικών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας.

• Άπαξ και παραχθεί, η ηλεκτρική ενέργεια δεν μπορεί να αποθηκευθεί με οικονομικό τρόπο. Επιπλέον, ορισμένοι σταθμοί παραγωγής μπορούν να μεταβάλουν την παραγωγή τους με αργό ρυθμό μόνο, καθώς η θέση τους σε λειτουργία απαιτεί ώρες, κάτι που μπορεί να προκαλέσει σοβαρές εκτινάξεις των τιμών, οι οποίες στη συνέχεια μετακυλίονται στους καταναλωτές. Αυτό επιβάλλει την ύπαρξη αγορών επόμενης ημέρας, στο πλαίσιο των οποίων η παραγωγή μπορεί να προγραμματιστεί και να αποτελέσει αντικείμενο συναλλαγής μία ημέρα πριν.
• Καθώς το μερίδιο της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές μεγαλώνει διαρκώς, η δυναμικότητα παραγωγής μπορεί να αλλάξει γρήγορα. Παραδείγματος χάριν, η παραγωγή αιολικής και ηλιακής ενέργειας στην πράξη είναι αδύνατον να προβλεφθεί και μπορεί να γίνει γνωστή το δυνατόν πλησιέστερα στον πραγματικό χρόνο και μόνο. Επιπλέον, καθώς η παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια δεν μπορεί να αποθηκευθεί, οι διακοπές λειτουργίας του δικτύου υποδομής μπορούν να οδηγήσουν σε άμεση μείωση της προσφοράς. Η κατάσταση αυτή καθιστά αναγκαία την ύπαρξη αγορών, στο πλαίσιο των οποίων η προβλεπόμενη ζήτηση να μπορεί να προσαρμόζεται την τελευταία στιγμή: εξ ου και οι ενδοημερήσιες αγορές.
• Προς αποτροπή των γενικών διακοπών ρεύματος, η ζήτηση και η προσφορά στο δίκτυο πρέπει πάντοτε να εξισορροπούνται. Αυτό καθιστά αναγκαία την ύπαρξη αγορών στο πλαίσιο των οποίων, κοντά στον χρόνο της φυσικής παράδοσης, οι διαχειριστές συστήματος μεταφοράς (ΔΣΜ) να μπορούν να προμηθεύουν την ενέργεια που χρειάζεται για τη διατήρηση της ισορροπίας του δικτύου: έτσι προήλθαν οι αγορές εξισορρόπησης.
• Με την αστάθεια των τιμών άμεσης παράδοσης που δημιουργεί η αδυναμία αποθήκευσης, είναι σημαντικό για τους εμπόρους λιανικής και τους παραγωγούς να αντισταθμίζουν τους κινδύνους τους στις προθεσμιακές αγορές (αυτό μπορεί να απαιτήσει χρόνια, μήνες ή εβδομάδες πριν από την ημερομηνία παράδοσης).

Δεδομένου ότι για τη λειτουργία των δικτύων απαιτείται η τήρηση ασφαλών ορίων δυναμικότητας, οι διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς κατανέμουν τη δυναμικότητα διασύνδεσης σε συναλλαγές για παράδοση μεταξύ των ζωνών προσφοράς. Με τον όρο «ζώνες προσφοράς» νοούνται οι ζώνες του δικτύου που δεν πλήττονται από διαρθρωτική συμφόρηση. Ανάλογα με το είδος των αγορών χονδρικής, χρησιμοποιούνται διαφορετικές μέθοδοι κατανομής. Στις αγορές επόμενης ημέρας, οι διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς πωλούν δυναμικότητα μεταφοράς σιωπηρά, χρησιμοποιώντας έναν αλγόριθμο που αντιστοιχεί την προσφορά και τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας με τη διαζωνική δυναμικότητα. Στην προθεσμιακή αγορά, τα δικαιώματα μεταφοράς αποτελούν χωριστό αντικείμενο συναλλαγής, αποσυνδεδεμένο από την ηλεκτρική ενέργεια. Οι διαχειριστές συστήματος μεταφοράς μπορούν επίσης να λαμβάνουν διορθωτικά μέτρα, προκειμένου να αποκαθιστούν απρόβλεπτες συμφορήσεις του δικτύου (π.χ. με αναδιανομή και αντίρροπη συναλλαγή).

Παράρτημα II – Σημαντικότερες εξελίξεις όσον αφορά τη σύζευξη των χρηματιστηρίων ηλεκτρικής ενέργειας

Εθελοντική σύζευξη των αγορών:

• 1996‑2000: Σύζευξη της νορβηγικής και της σουηδικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας άμεσης παράδοσης (Nord Pool – χρονικά πλαίσια επόμενης ημέρας, ενδοημερήσια και εξισορρόπησης). Η Φινλανδία και η Δανία εντάσσονται στη Nord Pool.
• 2006: Το Βέλγιο, η Γαλλία και οι Κάτω Χώρες προβαίνουν σε σύζευξη των αγορών τους (τριμερής σύζευξη της αγοράς ή άλλως TMC).
• 2010: Η Γερμανία και το Λουξεμβούργο εντάσσονται στην TMC (δημιουργώντας την Continental Western Europe ή άλλως CWE).
• 2012: Σύζευξη της Τσεχίας, της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας.
• 2013: Η Αυστρία εντάσσεται στη CWE.
• 2014: Σύζευξη της CWE, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Nord Pool, της Εσθονίας, της Λετονίας και της Λιθουανίας. Σύζευξη Ισπανίας και Πορτογαλίας με την CWE. Σύζευξη Ουγγαρίας και Ρουμανίας (δημιουργία της 4M MC).
• 2015: Σύζευξη Ιταλίας, Γαλλίας, Αυστρίας και Σλοβενίας (δημιουργία της ζώνης MRC με τη σύζευξη 19 κρατών μελών).
• 2015: Η CWE προβαίνει σε σύζευξη των αγορών βάσει ροών.

Υποχρεωτικές δράσεις (κατόπιν της έγκρισης των κατευθυντήριων γραμμών ή/και των «όρων, προϋποθέσεων και μεθοδολογιών» της αγοράς):

• 2018: Σύζευξη των ενδοημερήσιων αγορών 15 κρατών μελών (CWE και άλλα κράτη μέλη της ηπειρωτικής Ευρώπης).
• 2019: Επτά ακόμη κράτη μέλη εντάσσονται στην ενδοημερήσια σύζευξη.
• 2020: Σύζευξη επόμενης ημέρας Ιταλίας και Ελλάδας.
• 2021: Σύζευξη επόμενης ημέρας Ελλάδας και Βουλγαρίας, σχέδιο ενδιάμεσης σύζευξης επόμενης ημέρας της 4M MC και της MRC, σύζευξη επόμενης ημέρας Ρουμανίας και Βουλγαρίας, ενδοημερήσια σύζευξη της Ιταλίας με τα άλλα 22 συζευγμένα κράτη μέλη.

Παράρτημα III – Επισκόπηση των κύριων απαιτήσεων που περιλαμβάνονται στις κατευθυντήριες γραμμές δικτύου

Παράρτημα IV – Οργανόγραμμα του ACER

Παράρτημα V – Επισκόπηση της παρακολούθησης των ζωνών προσφοράς από τον ACER

Οι ζώνες προσφοράς είναι γεωγραφικές περιοχές εντός των οποίων οι συμμετέχοντες στην αγορά μπορούν να εμπορεύονται ηλεκτρική ενέργεια χωρίς να χρειάζεται, για τις συναλλαγές αυτές, να εξασφαλίζουν δυναμικότητα μεταφοράς. Η κατευθυντήρια γραμμή για την κατανομή της δυναμικότητας και τη διαχείριση της συμφόρησης (CACM) ορίζει ότι η κατανομή δυναμικοτήτων στους συμμετέχοντες στις αγορές πρέπει να βασίζεται στην ελεύθερη τιμολόγηση της συμφόρησης μεταφοράς στα σύνορα μεταξύ ζωνών προσφοράς. Μια κατάλληλα διαμορφωμένη ζώνη προσφοράς μπορεί να τονώσει τη δυναμικότητα μεταφοράς που διατίθεται για εμπορία και, εν τέλει, το διασυνοριακό εμπόριο και ανταγωνισμό. Οι ζώνες προσφοράς μπορούν να τροποποιηθούν, με διαίρεση, συγχώνευση ή προσαρμογή των συνόρων τους.

Η κατευθυντήρια γραμμή CACM απαιτεί από τον ACER:

• να αξιολογεί ανά τριετία τον αντίκτυπο που έχει η διαμόρφωση των ζωνών προσφοράς στην αποδοτικότητα της αγοράς (έκθεση για την αγορά), βασιζόμενος στην τεχνική έκθεση του ΕΔΔΣΜ-ηλ·
• να ζητά την επανεξέταση της διαμόρφωσης των υφιστάμενων ζωνών προσφοράς από τους αντίστοιχους ΔΣΜ, όταν εντοπίζονται αστοχίες της αγοράς.

Η κατευθυντήρια γραμμή CACM δεν καθορίζει τη διαμόρφωση των ζωνών προσφοράς, παρέχει ωστόσο τη δυνατότητα στον ACER, στις ΕΡΑ, στους ΔΣΜ και στα κράτη μέλη μιας περιφέρειας υπολογισμού δυναμικότητας να ζητήσουν από τους αντίστοιχους ΔΣΜ την επανεξέταση της υφιστάμενης διαμόρφωσης των ζωνών προσφοράς. Βάσει αυτής της επανεξέτασης, οι ΔΣΜ υποβάλλουν κοινή πρόταση επί της οποίας αποφασίζουν τα αντίστοιχα κράτη μέλη.

Συμμορφούμενος με την κατευθυντήρια γραμμή CACM, ο ACER κατάρτισε δύο εκθέσεις για την αγορά (το 2018 και το 2021). Επιπλέον, εφάρμοσε ένα κοινό πιλοτικό έργο με το ΕΔΔΣΜ-ηλ σχετικά με την αξιολόγηση και την επανεξέταση των ζωνών προσφοράς (το οποίο είχε δρομολογηθεί το 2012, πριν από την έκδοση της κατευθυντήριας γραμμής CACM, και οριστικοποιηθεί το 2018).

Παρά τα στοιχεία περί αστοχιών που αναφέρονταν επί μία τριετία (2015‑2017), όπως ορίζει η κατευθυντήρια γραμμή, η συνολική εκτίμηση του ACER το 2018 δεν επέτρεπε την εξαγωγή συμπεράσματος σχετικά με την ύπαρξη ανάγκης τροποποίησης οποιασδήποτε συγκεκριμένης ζώνης προσφοράς. Σε συνέχεια της αξιολόγησής του, ο ACER δεν ζήτησε επανεξέταση το 2018, αλλά διατύπωσε γενικής φύσεως συστάσεις για περαιτέρω έρευνες.

Διαπιστώσαμε δύο είδη λόγων για την απουσία σαφών συμπερασμάτων:

• Ο ACER ισχυρίστηκε ότι αυτό οφειλόταν στα ελλιπή δεδομένα και πληροφορίες, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται τα ανεπαρκή αποδεικτικά στοιχεία που του παρείχε το ΕΔΔΣΜ-ηλ.
• Η αξιολόγησή του βασιζόταν στην έκθεση επισκόπησης του ΕΔΔΣΜ-ηλ του 2018, η οποία κάλυπτε ορισμένες μόνο περιφέρειες της ΕΕ (όπως είχε ζητηθεί από τον οργανισμό στο πλαίσιο του πιλοτικού έργου), αντί της τεχνικής έκθεσής του (που υποβλήθηκε τον Οκτώβριο του 2018), λόγω της καθυστερημένης υποβολής της από το ΕΔΔΣΜ-ηλ (τρεις μήνες μετά την προβλεπόμενη από το νόμο προθεσμία). /li>

Επιπλέον, τα κενά του νομικού πλαισίου δεν προσέδωσαν σαφήνεια στα επιχειρήματα και τα συμπεράσματα του ACER. Η κατευθυντήρια οδηγία CACM δεν ορίζει την έννοια της ζώνης προσφοράς, ούτε καθορίζει συγκεκριμένα κριτήρια για τις αξιολογήσεις των ζωνών προσφοράς από τον οργανισμό. Δεν είναι σαφές κατά πόσον η έκθεση για την αγορά αξιολογούσε πλήρως τον αντίκτυπο της διαμόρφωσης των ζωνών προσφοράς στην αποδοτικότητα της αγοράς: ο ACER δεν εφάρμοζε κριτήρια όπως η ρευστότητα της αγοράς και η ισχύς στην αγορά (καίτοι αυτά αναφέρονται στην κατευθυντήρια γραμμή CACM, βλέπε άρθρο 33).

Ο οργανισμός προέβη σε δεύτερη αξιολόγηση των ζωνών προσφοράς το 2021 (για την περίοδο 2018‑2020), η οποία ήταν ομοίως μη αποδοτική και ατελέσφορη. Πράγματι, αλληλοεπικαλυπτόταν με την επανεξέταση των ζωνών προσφοράς που βρισκόταν σε εξέλιξη κατόπιν της έναρξης ισχύος του κανονισμού για την ηλεκτρική ενέργεια το 2020 (άρθρο 14). Επιπλέον, ο ACER επανέλαβε το συμπέρασμα ότι, μέχρι σήμερα, οι διαμορφώσεις των ζωνών προσφοράς δεν αντικατοπτρίζουν τις υποκείμενες διαρθρωτικές συμφορήσεις, αλλά τις περισσότερες φορές ακολουθούν τα εθνικά σύνορα. Από την έκθεση προέκυπτε ότι σε πολλές περιφέρειες η αποδοτικότητα της αγοράς ήταν πενιχρή. Ωστόσο, και πάλι, η δεύτερη έκθεση δεν συνιστούσε αλλαγές στη διαμόρφωση, αλλά μόνο λεπτομερέστερες μελέτες.

Ο ACER δεν υποχρεούται από τη νομοθεσία να προβαίνει σε εκ των υστέρων αξιολόγηση της επανεξέτασης των ζωνών προσφοράς. Ωστόσο, η έκθεση για την αγορά που δημοσίευσε ο οργανισμός το 2018, καθώς και η έκθεση παρακολούθησης της εφαρμογής των κατευθυντήριων γραμμών CACM και FCA (του 2019), περιείχαν προτάσεις για αλλαγές στη διαδικασία επανεξέτασης των ζωνών προσφοράς από την Επιτροπή, βάσει των διδαγμάτων που προέκυψαν από το πιλοτικό έργο. Οι εισηγήσεις του ACER ήταν επιδραστικές: ο νέος κανονισμός για την ηλεκτρική ενέργεια (άρθρο 14) απαιτεί την έναρξη επανεξέτασης με περισσότερο συγκεκριμένα χαρακτηριστικά (π.χ. σαφέστερα βήματα και προθεσμίες, έγκριση της μεθοδολογίας από τον οργανισμό κ.λπ.). Εντούτοις, παραμένει ασαφές κατά πόσον εξακολουθούν να είναι εφαρμόσιμες οι διαδικασίες και τα κριτήρια της διαδικασίας επανεξέτασης που ορίζονται στην κατευθυντήρια γραμμή CACM, τόσο για αυτή την ανασχεδιασμένη επανεξέταση όσο και για άλλες που θα πραγματοποιηθούν στο εγγύς μέλλον. Η κατευθυντήρια γραμμή CACM δεν τροποποιήθηκε βάσει αυτών των νέων απαιτήσεων του κανονισμού για την ηλεκτρική ενέργεια.

Αυτή η νέα διαδικασία επανεξέτασης (υπαγορευόμενη από το άρθρο 14 του αναδιατυπωμένου κανονισμού για την ηλεκτρική ενέργεια) καταγράφει ήδη σημαντική καθυστέρηση (άνω του ενός έτους), λόγω των πρόσθετων αιτημάτων του ACER για παροχή πληροφοριών που του είναι απαραίτητες, προκειμένου να αποφασίσει επί των εναλλακτικών διαμορφώσεων που θα πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά την επικείμενη επανεξέταση των ζωνών προσφοράς από τους ΔΣΜ.

Παράρτημα VI – Συμμετοχή των ΕΡΑ στην ομάδα εργασίας για την ηλεκτρική ενέργεια του ACER (2019‑2021)

Παράρτημα VII – Αποφάσεις επιβολής του REMIT που έλαβαν οι ΕΡΑ – Χονδρική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (κατάσταση στις 4 Ιουνίου 2022)

Παράρτημα VIII – Συνολικός αριθμός νέων υποθέσεων για πιθανή παραβίαση του REMIT ανά έτος και ανά ΕΡΑ

Παράρτημα IX – Ιστότοπος του ACER: ένα βασικό εργαλείο διαφάνειας υπό αναποτελεσματική διαχείριση

Ο ιστότοπος του ACER δεν ανταποκρίνεται σε καμία προσδοκία συγκρινόμενος με τον ιστότοπο της Επιτροπής ή με αυτούς άλλων οργανισμών της ΕΕ. Ενδεικτικά αναφέρονται τα εξής:

• Ο ιστότοπος είναι φιλικός προς το χρήστη, όταν πρόκειται για αναζήτηση. Συγκρινόμενος με τους ιστότοπους της Επιτροπής ή της ESMA, το εργαλείο αναζήτησης για ολόκληρο τον ιστότοπο είναι ανακριβές και συχνά, σε αναζητήσεις συγκεκριμένων εγγράφων, δεν δίνει κανένα αποτέλεσμα. Καθώς δεν υπάρχουν επιλογές φιλτραρίσματος, οι εξωτερικοί χρήστες δεν μπορούν να ανακτήσουν σύνολα εγγράφων βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων. Το εργαλείο φιλτραρίσματος, που κανονικά επιτρέπει στους εξωτερικούς χρήστες να αναζητούν συγκεκριμένες κοινοποιήσεις των ΕΡΑ σε σχέση με τους «όρους, προϋποθέσεις και μεθοδολογίες», δεν λειτουργεί¹²².
• Οι «όροι, προϋποθέσεις και μεθοδολογίες» δεν είναι όλοι δημόσια διαθέσιμοι στον ιστότοπο του ACER, ενώ δεν υπάρχει ένδειξη για το ποιες εκδόσεις είναι σε ισχύ και ποιες έχουν αντικατασταθεί.
• Ο ιστότοπος δεν δίνει οδηγίες σχετικά με το πώς μπορεί να ζητηθεί από τον ACER πρόσβαση σε έγγραφα που δεν είναι άμεσα προσβάσιμα.
• Ο ACER δεν δημοσιεύει έγγραφα σχετικά με τις δραστηριότητες των ομάδων εργασίας του, τις ειδικές ομάδες ή τις ομάδες εμπειρογνωμόνων: παραδείγματος χάριν, πρακτικά ή ημερήσιες διατάξεις συνεδριάσεων, καταστάσεις συμμετεχόντων σε συνεδριάσεις, σχέδια δράσεις, παραδοτέα ή αναφορές. Ο εσωτερικός κανονισμός του οργανισμού απαιτεί διαφάνεια όσον αφορά τις συνεδριάσεις με φορείς και αυτοαπασχολούμενους¹²³.
• Τα πρακτικά των συνεδριάσεων του ρυθμιστικού συμβουλίου δεν τεκμηριώνουν ποιες ΕΡΑ ψήφισαν κατά συγκεκριμένων αποφάσεων και γνωμών, ούτε αναφέρουν τους λόγους.
• Ορισμένα έγγραφα, των οποίων η δημοσίευση επιβάλλεται από τη νομοθεσία, δεν δημοσιεύονται καθόλου¹²⁴. Τέτοια παραδείγματα είναι έγγραφα τεκμηρίωσης των συνεδριάσεων του διοικητικού ή του ρυθμιστικού συμβουλίου¹²⁵. Ομοίως, δεν ήταν διαθέσιμες ορισμένες αποφάσεις του διευθυντή ή του διοικητικού συμβουλίου¹²⁶, το δε ρυθμιστικό συμβούλιο δεν δημοσίευσε κανένα επίσημο έγγραφο το 2022¹²⁷.
• Δεδομένα για κάθε έκθεση παρακολούθησης της αγοράς, λόγου χάριν, επισυνάπτονται στην αντίστοιχη έκδοσή της, ενώ θα μπορούσε να έχει δημιουργηθεί μια ενιαία βάση δεδομένων στην οποία να γίνεται αναζήτηση βάσει φίλτρων και η οποία να παράγει χρονοσειρές¹²⁸.
• Ο ACER δεν δημοσιεύει δεδομένα από τη βάση δεδομένων REMIT (βλέπε σημείο 114), ενώ δεν δημοσιεύονται ούτε ορισμένα στοιχεία τεκμηρίωσης από τις εκθέσεις παρακολούθησης της αγοράς¹²⁹ (χωρίς αυτό να αιτιολογείται δημόσια).

Ακρωνύμια και συντομογραφίες

ΓΔ COMP: Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού της Επιτροπής

ΓΔ ENER: Γενική Διεύθυνση Ενέργειας της Επιτροπής

ΔΣΔ: Διαχειριστής συστήματος διανομής

ΔΣΜ: Διαχειριστής συστήματος μεταφοράς

ΕΔΔΣΜ-ηλ: Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας

ΕΡΑ: Εθνική ρυθμιστική αρχή

ΟΟΣΑ: Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης

ACER: Οργανισμός της ΕΕ για τη Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας

CACM: Κατευθυντήρια γραμμή για την κατανομή της δυναμικότητας και τη διαχείριση της συμφόρησης

ESMA (European Securities and Markets Authority): Ευρωπαϊκή Αρχή Kινητών Aξιών και Αγορών

NEMO (Nominated electricity market operator): Ορισθείς διαχειριστής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας

REMIT: Κανονισμός για την ακεραιότητα και τη διαφάνεια στη χονδρική αγορά ενέργειας

Γλωσσάριο

Αγορά εξισορρόπησης: Η αγορά στην οποία πραγματοποιούνται οι συναλλαγές της ενέργειας που είναι αναγκαία για την εξισορρόπηση σε πραγματικό χρόνο της προσφοράς και της ζήτησης. Βρίσκεται υπό την ευθύνη των διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς.

Αγορά επόμενης ημέρας: Η αγορά στην οποία η ηλεκτρική ενέργεια και η δυναμικότητα μεταφοράς αποτελούν αντικείμενο συναλλαγών μία ημέρα πριν από την ημέρα παράδοσης.

Γραμμή διασύνδεσης: Ο φυσικός σύνδεσμος του δικτύου μεταφοράς μεταξύ δύο ζωνών προσφοράς ή δύο χωρών.

Διαχειριστής συστήματος μεταφοράς: Η εταιρεία που είναι υπεύθυνη για ένα εθνικό δίκτυο υψηλής τάσης.

Δυναμικότητα μεταφοράς: Η ποσότητα της ηλεκτρικής ενέργειας που μπορεί να μεταφερθεί μεταξύ των ζωνών προσφοράς μέσω του δικτύου.

Ενδοημερήσια αγορά: Η αγορά στην οποία η ηλεκτρική ενέργεια και η δυναμικότητα μεταφοράς αποτελούν αντικείμενο συναλλαγών την ίδια ημέρα με την ημέρα παράδοσης.

Εξωχρηματιστηριακή συναλλαγή: Συναλλαγή μεταξύ των συμμετεχόντων στην αγορά, διμερώς ή μέσω μεσίτη, χωρίς την παρεμβολή χρηματιστηρίου ενέργειας.

Ζώνη προσφοράς: Η μεγαλύτερη γεωγραφική περιοχή εντός των οποίων οι συμμετέχοντες στην αγορά μπορούν να εμπορεύονται ενέργεια χωρίς να χρειάζεται να εξασφαλίζουν δυναμικότητα μεταφοράς.

Όροι, προϋποθέσεις και μεθοδολογίες: Οι τεχνικές προδιαγραφές που συμπληρώνουν τους κώδικες δικτύου και τις κατευθυντήριες γραμμές και οι οποίες είναι απαραίτητες για την εφαρμογή τους.

Προθεσμιακή αγορά: Η αγορά στην οποία η ηλεκτρική ενέργεια και τα δικαιώματα μεταφοράς αποτελούν αντικείμενο συναλλαγών ημέρες, εβδομάδες ή μήνες πριν από την παράδοση.

Συμφόρηση του δικτύου: Κατάσταση κατά την οποία η προσφορά ηλεκτρικής ενέργειας υπερβαίνει τη δυναμικότητα του δικτύου.

Χονδρική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας: Η αγορά στην οποία η ηλεκτρική ενέργεια αποτελεί αντικείμενο συναλλαγής μεταξύ εταιρειών παραγωγής και εταιρειών λιανικής και στην οποία μετέχουν επίσης ενδιάμεσοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί, έμποροι ενέργειας και μεγάλοι καταναλωτές.

Χρηματιστήριο ενέργειας: Η διαδικτυακή αγορά για την εμπορία χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας σύμφωνα με τυπικούς κανόνες.

Απαντήσεις της Επιτροπής

https://www.eca.europa.eu/el/Pages/DocItem.aspx?did=63214

Απαντήσεις του ACER

https://www.eca.europa.eu/el/Pages/DocItem.aspx?did=63214

Χρονογραμμή

https://www.eca.europa.eu/el/Pages/DocItem.aspx?did=63214

Κλιμάκιο ελέγχου

Οι ειδικές εκθέσεις του ΕΕΣ παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των ελέγχων που αυτό διενεργεί επί των πολιτικών και προγραμμάτων της ΕΕ ή επί διαχειριστικών θεμάτων που αφορούν συγκεκριμένους τομείς του προϋπολογισμού. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο επιλέγει και σχεδιάζει τα εν λόγω ελεγκτικά έργα κατά τρόπον ώστε αυτά να αποφέρουν τον μέγιστο αντίκτυπο, λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων για τις επιδόσεις ή για τη συμμόρφωση, του επιπέδου των σχετικών εσόδων ή δαπανών, των επικείμενων εξελίξεων και του πολιτικού και δημόσιου συμφέροντος.

O εν προκειμένω έλεγχος επιδόσεων διενεργήθηκε από το Τμήμα Ελέγχου IV (Ρύθμιση των αγορών και ανταγωνιστική οικονομία), του οποίου προεδρεύει ο Mihails Kozlovs, Μέλος του ΕΕΣ. Επικεφαλής του ελέγχου ήταν ο Mihails Kozlovs, Μέλος του ΕΕΣ, συνεπικουρούμενος από τους Edite Dzalbe, προϊσταμένη του ιδιαίτερου γραφείου του, Laura Graudiņa, σύμβουλο στο ιδιαίτερο γραφείο του, Valeria Rota και Juan Ignacio Gonzalez Bastero, διοικητικά στελέχη, Stefano Sturaro, υπεύθυνο έργου, Adrian Savin και Marc Hertgen, ελεγκτές, και Satu Levelä-Ylinen, ελέγκτρια. Οι Richard Moore και Laura Mcmillan παρείχαν γλωσσική υποστήριξη. Ο Zsolt Varga παρείχε υποστήριξη με την επεξεργασία των δεδομένων.

Από αριστερά: Adrian Savin, Stefano Sturaro, Laura Graudina, Mihails Kozlovs, Edite Dzalbe, Juan Ignacio Gonzalez Bastero.

Παραπομπές

¹ Ενεργειακή στρατηγική της ΕΕ (2015), σ. 3.

² Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών «Έκθεση του 2020 σχετικά με την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2018/1999 για την διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης και της Δράσης για το κλίμα», της 14.10.2020, COM(2020) 950 final, σ. 10.

³ Άρθρο 194 ΣΛΕΕ.

⁴ Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 713/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, για την ίδρυση Οργανισμού Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενεργείας.

⁵ Κανονισμός (EE) αριθ. 1227/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την ακεραιότητα και τη διαφάνεια στη χονδρική αγορά ενέργειας.

⁶ https://www.acer.europa.eu/

⁷ https://www.entsoe.eu/

⁸ COM(2021) 660 final της 13ης Οκτωβρίου 2021, «Αντιμετώπιση της αύξησης των τιμών της ενέργειας: μια εργαλειοθήκη για δράση και στήριξη».

⁹ COM(2022) 108 final της 8ης Μαρτίου 2022, «REPowerEU: Κοινή ευρωπαϊκή δράση για πιο προσιτή οικονομικά, εξασφαλισμένη και βιώσιμη ενέργεια».

¹⁰ https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/ip_22_3131.

¹¹ Γνώμη 04/2022 – REPower EU.

¹² Ειδική έκθεση 16/2015 του ΕΕΣ, σημεία 113 και 115.

¹³ Κανονισμός (ΕΕ) 2015/1222 της Επιτροπής, της 24ης Ιουλίου 2015, σχετικά με τον καθορισμό κατευθυντήριων γραμμών για την κατανομή της δυναμικότητας και τη διαχείριση της συμφόρησης.

¹⁴ Κανονισμός (ΕΕ) 2016/1719 της Επιτροπής, της 26ης Σεπτεμβρίου 2016, σχετικά με τον καθορισμό κατευθυντήριας γραμμής για τη μελλοντική κατανομή δυναμικότητας.

¹⁵ Κανονισμός (ΕΕ) 2017/2195 της Επιτροπής, της 23ης Νοεμβρίου 2017, σχετικά με τον καθορισμό κατευθυντήριας γραμμής για την εξισορρόπηση ηλεκτρικής ενέργειας.

¹⁶ Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 4ης Φεβρουαρίου 2011.

¹⁷ Market monitoring report, ACER, 2013, σημείο 288.

¹⁸ Final assessment of the EU Wholesale Electricity Market Design, ACER, Απρίλιος 2022, σ. 22.

¹⁹ ACER MMR 2020 – Electricity Wholesale Market Volume, σ. 53.

²⁰ Final Assessment of the EU Wholesale Electricity Market Design (2022), ACER,, σ. 37 και 44.

²¹ https://www.ceer.eu/documents/104400/-/-/8fca26ef-8791‑7da0‑1fa2-e64518b4ebf8

²² Άρθρο 16, παράγραφος 3, του προηγούμενου κανονισμού για την ηλεκτρική ενέργεια και παράγραφος 1.7 του παραρτήματος I· άρθρο 16, παράγραφος 4 του ισχύοντος κανονισμού για την ηλεκτρική ενέργεια.

²³ Market monitoring report, ACER, 2016.

²⁴ https://eepublicdownloads.entsoe.eu/clean-documents/Publications/ENTSO-E general publications/ENTSO-E_PowerFacts_2019.pdf.

²⁵ Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 15ης-16ης Μαρτίου 2002 και της 23ης-24ης Οκτωβρίου 2014.

²⁶ Αιτιολογική σκέψη 74 του κανονισμού για την ηλεκτρική ενέργεια.

²⁷ Άρθρο 288 ΣΛΕΕ.

²⁸ OECD Recommendation of the Council on Regulatory Policy and Governance, 2012.

²⁹ https://www.acer.europa.eu/events-and-engagement/news/acer-provides-recommendation-reasoned-amendments-capacity-allocation-and congestion management regulation

³⁰ Βλέπε, παραδείγματος χάριν, άρθρο 9, παράγραφος 11, της κατευθυντήριας γραμμής CACM.

³¹ Εργαλειοθήκη της Επιτροπής για τη βελτίωση της νομοθεσίας.

³² «Adapting market design to high shares of variable renewable energy» (IRENA, 2017), ενότητα 2.2.

³³ REPowerEU: Κοινή ευρωπαϊκή δράση για πιο προσιτή οικονομικά, εξασφαλισμένη και βιώσιμη ενέργεια [COM(2022) 108].

³⁴ https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/38fbccf2‑35de-11eb-b27b-01aa75ed71a1/language-en

³⁵ Market monitoring report, ACER, 2013, σημείο 237.

³⁶ https://documents.acer.europa.eu/en/The_agency/Organisation/Documents/ Energy Prices_Final.pdf.

³⁷ Investment perspectives in electricity markets [SWD(2015) 142].

³⁸ https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/be5268ba-3609‑11ec-bd8e-01aa75ed71a1/language-en.

³⁹ OECD Best Practice Principles for Regulatory Policy Regulatory Enforcement and Inspections, 2014.

⁴⁰ OECD Recommendation of the Council on Regulatory Policy and Governance, 2012.

⁴¹ Άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο ε) του κανονισμού (ΕΕ) 2019/942 για τον ACER, και άρθρο 6, παράγραφος 6, του παλαιότερου κανονισμού (ΕΚ) 713/2009 για τον ACER.

⁴² Άρθρο 14, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΕ) 2019/942, και άρθρο 10, παράγραφος 2, του παλαιότερου κανονισμού (ΕΚ) 713/2009 για τον ACER.

⁴³ Άρθρο 11 του παλαιότερου κανονισμού για την ηλεκτρική ενέργεια και άρθρο 15 του ισχύοντος κανονισμού για την ηλεκτρική ενέργεια.

⁴⁴ Άρθρο 17 ΣΕΕ.

⁴⁵ COM(2015) 80 final.

⁴⁶ Άρθρο 32 τηςαπόφασης 8/2019 του διοικητικού συμβουλίου σχετικά με τον δημοσιονομικό κανονισμό του ACER.

⁴⁷ Οι ευρωπαϊκές επιτροπές ενδιαφερομένων μερών συγκροτήθηκαν με σκοπό τα ενδιαφερόμενα μέρη να ενημερώνονται σχετικά με τις απαιτήσεις των κωδίκων δικτύου ή/και των κατευθυντήριων γραμμών κατά την περίοδο εφαρμογής και να συμμετέχουν στις σχετικές συζητήσεις. Από το 2015, ο ACER και το ΕΔΔΣΜ-ηλ έχουν συνδιοργανώσει τρεις τέτοιες επιτροπές, μία για κάθε οικογένεια κωδίκων (αγορά, λειτουργία του συστήματος και σύνδεση στο δίκτυο).

⁴⁸ https://ec.europa.eu/info/events/european-electricity-regulatory-forum-florence-forum_en#past-events

⁴⁹ https://www.entsoe.eu/network_codes/esc/#network-code-implementation-and-monitoring-group

⁵⁰ Το ΕΔΔΣΜ-ηλ δημοσιεύει ετησίως έκθεση σχετικά με την εφαρμογή των CACM και FCA με τίτλο «Market report» (2016‑2021), ενώ έχει επίσης δημοσιεύσει δύο εκθέσεις σχετικά με την κατευθυντήρια γραμμή για την εξισορρόπηση ηλεκτρικής ενέργειας (2020, 2022): https://www.entsoe.eu/network_codes/monitoring/.

⁵¹ https://surveys.acer.europa.eu/eusurvey/runner/ACERnotification

⁵² Βλέπε σημείο 123 της έκθεσης του ACER σχετικά με την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών CACM και FCA: Λόγω έλλειψης πόρων, ο ACER δεν ήταν σε θέση να παρακολουθεί ενεργά τις συζητήσεις σε όλες τις περιφέρειες υπολογισμού δυναμικότητας.

⁵³ MMR – wholesale electricity markets 2020, σ. 15 (πίνακες i και ii).

⁵⁴ https://www.eia.gov/

⁵⁵ Σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 543/2013 της Επιτροπής.

⁵⁶ A review of the ENTSO-E Transparency Platform - Output 1 (2017).

⁵⁷ Report on the result of monitoring the margin available for cross-zonal electricity trade in the EU in the second half of 2020, ACER.

⁵⁸ Άρθρο 11, παράγραφος 3, του παλαιότερου κανονισμού για την ηλεκτρική ενέργεια και άρθρο 15, παράγραφος 3, του νέου κανονισμού για την ηλεκτρική ενέργεια.

⁵⁹ Άρθρο 34, παράγραφος 7, της κατευθυντήριας γραμμής CACM.

⁶⁰ Γνώμη 6/2019 του ACER.

⁶¹ Άρθρο 16 του αναδιατυπωμένου κανονισμού για την ηλεκτρική ενέργεια.

⁶² Σύσταση του ACER «Recommendation 1/2019 on the implementation of the minimum margin available for cross-zonal trade» και δύο εκθέσεις του ACER με τίτλο «Reports on the result of monitoring the margin available for cross-zonal electricity trade in the EU» (δημοσιευθείσες το 2020 και το 2021).

⁶³ Το άρθρο 15 του του αναδιατυπωμένου κανονισμού για την ηλεκτρική ενέργεια απαιτεί από τους ΔΣΜ απλώς να υποβάλλουν στον ACER τις ετήσιες εκτιμήσεις τους και σχέδια συμμόρφωσης.

⁶⁴ Σύσταση του ACER «Recommendation 1/2019 on the implementation of the minimum margin available for cross-zonal trade pursuant to Article 16(8) of Regulation (EU) 2019/943».

⁶⁵ Άρθρο 37, παράγραφος 4, στοιχείο δ), της οδηγίας 2009/72/ΕΚ.

⁶⁶ Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1227/2011, αιτιολογικές σκέψεις 1, 2 και 3.

⁶⁷ Άρθρο 18 του REMIT.

⁶⁸ Τριμηνιαία έκθεση σχετικά με τις ευρωπαϊκές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας – Δ’ τρίμηνο του 2020.

⁶⁹ REMIT Quarterly Q2/2022· 6th REMIT Forum, διαφάνεια 86 της παρουσίασης.

⁷⁰ Άρθρο 4 του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1348/2014 της Επιτροπής.

⁷¹ Επιστολές μη ανάληψης δράσης της 7ης Ιανουαρίου 2015 (ACER-VZ-pp 2015‑3), της 15ης Δεκεμβρίου 2016 (ACER-VZ-MG-mm-up-201 6‑662) και της 14ης Δεκεμβρίου 2017 (ACER-VZ-MG-tl-653). Από το 2018, έπαψε η πρακτική των επιστολών μη ανάληψης δράσης, μολονότι η πολιτική διατηρήθηκε. Απλώς προστέθηκε στο έγγραφο προγραμματισμού, όπως λόγου χάριν στην ενότητα 2.10 και στη σ. 115 του εγγράφου προγραμματισμού για το 2019, όπου αναφέρεται: Επιπλέον, το 2019 ο οργανισμός δεν θα ζητά την αναφορά συμβάσεων που πρέπει να αναφέρονται κατόπιν αιτήματός του, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 1, του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1348/2014 της Επιτροπής.

⁷² Άρθρο 4 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1227/2011.

⁷³ Άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1227/2011.

⁷⁴ Δηλαδή, πληροφορίες σχετικά με τη δυναμικότητα και τη χρησιμοποίηση των εγκαταστάσεων παραγωγής, αποθήκευσης, κατανάλωσης ή μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της προγραμματισμένης ή μη έλλειψης διαθεσιμότητας των εν λόγω εγκαταστάσεων.

⁷⁵ Άρθρο 10 του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1348/2014 της Επιτροπής.

⁷⁶ Άρθρο 7, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1227/2011.

⁷⁷ Open Letter on Inside Information disclosure and the use of Inside Information Platforms (IIPs) of 30 May 2018 – ACER-VZ-az-jws-tl-2018‑266.

⁷⁸ ACER Guidance on the application of Regulation (EU) 1227/2011 of the European Parliament and of the Council of 25 October 2011 on wholesale energy market integrity and transparency 6th Edition, ενότητα 4.2.1.

⁷⁹ https://www.acer-remit.eu/portal/list-inside-platforms

⁸⁰ Άρθρο 16, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1227/2011.

⁸¹ Άρθρο 10 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1227/2011.

⁸² Άρθρο 12, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1227/2011.

⁸³ AT, FR, Sl, DK, DE, SE, NL HU, FI, BE.

⁸⁴ IT, LT, RO, LV, CZ - Παρουσίαση από τον ACER στις 4 Μαρτίου 2021.

⁸⁵ REMIT Forum 2021 – Special session: «REMIT data and technology» – REMIT data features – διαφάνεια 3.

⁸⁶ Άρθρο 12, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1227/2011.

⁸⁷ ACER Programming Document 2020‑2022, σ. 79.

⁸⁸ REMIT Forum 2021, Special session 'REMIT data and technology' – Information Management and Technology, διαφάνεια 7.

⁸⁹ 2016 REMIT Annual Report, σ. 25.

⁹⁰ Ενοποιημένη ετήσια έκθεση δραστηριοτήτων για το 2017, σ. 8.

⁹¹ Ενοποιημένη ετήσια έκθεση δραστηριοτήτων για το 2020, σ. 34.

⁹² Ενοποιημένη ετήσια έκθεση δραστηριοτήτων για το 2020, σ. 33.

⁹³ Η εποπτεία της αγοράς από τον ACER άρχισε το τελευταίο τρίμηνο του 2017.

⁹⁴ Άρθρο 13 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1227/2011.

⁹⁵ Άρθρο 16, παράγραφος 4, του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1227/2011.

⁹⁶ Άρθρο 16, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1227/2011.

⁹⁷ Άρθρο 16, παράγραφος 4, του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1227/2011.

⁹⁸ Guidance Note 1/2017 - Wash Trades·Guidance Note 1/2018 – Transmission Capacity Hoarding· Guidance Note 1/2019 – Layering and Spoofing.

⁹⁹ Άρθρο 18 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1227/2011.

¹⁰⁰ «1/3 of the NRAs highlighted a lack of resources (funding) which in their view is not consistent with NRA independence principles», Council of Europeans Regulators Monitoring NRAs Independence Report, Απρίλιος 2021, σ. 7.

¹⁰¹ Ενοποιημένη ετήσια έκθεση δραστηριοτήτων για το 2020, σ. 17.

¹⁰² Ενοποιημένη ετήσια έκθεση δραστηριοτήτων για το 2020, σ. 33.

¹⁰³ Αποφάσεις της BNetzA (γερμανικής ΕΡΑ) της 30ής Σεπτεμβρίου 2021 κατά της Energy Denmark A/S (Δανία) για το ποσό των 200 000 ευρώ και της Optimax Energy GmbH (Γερμανία) για το ποσό των 175 000 ευρώ.

¹⁰⁴ Αναδιατυπωμένος κανονισμός για τον ACER 2019/942, αιτιολογική σκέψη 37.

¹⁰⁵ Budget and staffing needs for the Agency for the Cooperation of Energy Regulators (ACER), PE 658.177, Νοέμβριος 2020.

¹⁰⁶ Τον Σεπτέμβριο του 2010, ο ACER ανέθεσε τον υπολογισμό των μισθών και δικαιωμάτων των υπαλλήλων του στο PMO και, τον Σεπτέμβριο του 2017, τη λογιστική του στη ΓΔ BUDG. Επίσης, έχει αναθέσει την υποστήριξη, συντήρηση και ανάπτυξη ΤΠ σε εξωτερικούς αναδόχους (λογισμικό και υποδομή ARIS) και στην Επιτροπή (ABAC, ARES, SYSPER).

¹⁰⁷ Απόφαση (ΕΕ) 2020/2152 της Επιτροπής, της 17ης Δεκεμβρίου 2019.

¹⁰⁸ Ενοποιημένη ετήσια έκθεση δραστηριοτήτων για το 2020.

¹⁰⁹ Ενοποιημένη ετήσια έκθεση δραστηριοτήτων για το 2021, σ. 84.

¹¹⁰ Κανονισμός (ΕΕ) 2019/942 σχετικά με τον ACER, αιτιολογική σκέψη 33.

¹¹¹ Recommendation of the Council on Regulatory Policy and Governance, OECD, 2012.

¹¹² Recommendation of the Council on OECD Guidelines for Managing Conflict of Interest in the Public Service, OECD, 2003.

¹¹³ Άρθρο 15 ΣΛΕΕ.

¹¹⁴ Άρθρο 14, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΕ) 942/2019 (αναδιατύπωση του κανονισμού του ACER).

¹¹⁵ Άρθρο 22 του προηγούμενου κανονισμού για την ηλεκτρική ενέργεια και άρθρο 66 του ισχύοντος κανονισμού για την ηλεκτρική ενέργεια.

¹¹⁶ Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1095/2010 σχετικά με τη σύσταση Ευρωπαϊκής Εποπτικής Αρχής (Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών), άρθρα 14, 15 και 16. Παρόμοιες διατάξεις περιέχουν και οι κανονισμοί για την ΕΑΤ και την EIOPA.

¹¹⁷ Παραδείγματος χάριν, οι ΕΡΑ δεν μπορούν πλέον να ψηφίζουν στις ανεξάρτητες ομάδες σε περίπτωση παραβίασης του δικαίου της Ένωσης που τις αφορά (άρθρο 41 του κανονισμού για την ESMA).

¹¹⁸ Απόφαση 02/2015 του διοικητικού συμβουλίου του ACER.

¹¹⁹ Βλέπε επίσης Commission Evaluation of the third energy package: SWD(2016) 412 final, ενότητα 7.1.1.

¹²⁰ https://documents.acer.europa.eu/Official_documents/BoR/Meeting_Docs/A21-BoR-98‑02.pdf

¹²¹ Η καθαρή δυναμικότητα μεταφοράς συνιστά την εκ των προτέρων υπολογιζόμενη μέγιστη ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας που μπορεί να μεταφερθεί μέσω γραμμής διασύνδεσης προς ορισμένη κατεύθυνση, λαμβανομένου υπό του περιθωρίου αξιοπιστίας (δηλαδή του παράγοντα ασφάλειας).

¹²² https://surveys.acer.europa.eu/eusurvey/publication/ACERnotification

¹²³ Απόφαση του Διευθυντή 2017‑35 σχετικά με τη δημοσίευση πληροφοριών για συνεδριάσεις με φορείς ή αυτοαπασχολούμενους.

¹²⁴ Άρθρο 14, παράγραφος 4, του κανονισμού (ΕΕ) 2019/942 και άρθρο 10, παράγραφος 4, του παλαιότερου κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 713/2009.

¹²⁵ Λόγου χάριν, η έκθεση του ACER σχετικά με τη χρήση του εισοδήματος διασύνδεσης το 2020.

¹²⁶ Λόγου χάριν, δεν δημοσιεύθηκε καμία απόφαση του Διευθυντή σχετικά με τη συγκρότηση της επιτροπής REMIT.

¹²⁷ https://acer.europa.eu/the-agency/organisation-and-bodies/board-of-regulators/bor-official-documents

¹²⁸ Λόγου χάριν, https://ec.europa.eu/energy/data-analysis/energy-union-indicators/scoreboard_en

¹²⁹ MMR – wholesale electricity markets 2020, σ. 15 (δεδομένα για τους πίνακες i και ii).

Επικοινωνία

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ

Τηλ:. +352 4398-1
Πληροφορίες: eca.europa.eu/el/Pages/ContactForm.aspx
Ιστότοπος: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται από το διαδίκτυο (https://europa.eu/european-union/index_el).

Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2023

PDF	ISBN 978-92-847-9355-6	ISSN 1977-5660	doi:10.2865/22639	QJ-AB-23-003-EL-N
HTML	ISBN 978-92-847-9338-9	ISSN 1977-5660	doi:10.2865/08689	QJ-AB-23-003-EL-Q

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ

© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2023

Η πολιτική για την περαιτέρω χρήση εγγράφων του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ) ορίζεται στην απόφαση αριθ. 6‑2019 του ΕΕΣ για την πολιτική ανοικτών δεδομένων και την περαιτέρω χρήση εγγράφων.

Με εξαίρεση τις περιπτώσεις όπου ορίζεται διαφορετικά (π.χ. σε χωριστές ανακοινώσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας), το περιεχόμενο του ΕΕΣ που ανήκει στην ΕΕ παραχωρείται βάσει της άδειας Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Ισχύει, επομένως, ως γενικός κανόνας ότι η περαιτέρω χρήση επιτρέπεται υπό τον όρο ότι αναφέρεται η πηγή και επισημαίνονται οι αλλαγές. Κατά την περαιτέρω χρήση απαγορεύεται η διαστρέβλωση του αρχικού νοήματος ή μηνύματος των εγγράφων. Το ΕΕΣ δεν φέρει ευθύνη για οποιαδήποτε συνέπεια προερχόμενη από την περαιτέρω χρήση εγγράφων.

Εάν συγκεκριμένο περιεχόμενο αναφέρεται σε ταυτοποιήσιμα φυσικά πρόσωπα, π.χ. φωτογραφίες υπαλλήλων του ΕΕΣ, ή περιλαμβάνει έργα τρίτων, απαιτείται πρόσθετη έγκριση.

Όταν παραχωρείται η έγκριση, αυτή ακυρώνει και αντικαθιστά την ανωτέρω γενική έγκριση και αναφέρει σαφώς τυχόν περιορισμούς στη χρήση.

Για τη χρήση ή την αναπαραγωγή περιεχομένου που δεν ανήκει στην ΕΕ, μπορεί να χρειάζεται να ζητήσετε άδεια απευθείας από τους κατόχους των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

Γράφημα στο πλαίσιο 1: © Next Kraftwerke GmbH.

Το λογισμικό ή τα έγγραφα που καλύπτονται από δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, όπως τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, τα εμπορικά σήματα, τα καταχωρισμένα σχέδια, οι λογότυποι και οι επωνυμίες/ονομασίες, εξαιρούνται από την πολιτική του ΕΕΣ για την περαιτέρω χρήση.

Το σύνολο των ιστοτόπων των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης εντός του ονόματος χώρου «europa.eu» παρέχει συνδέσμους προς ιστότοπους τρίτων. Δεδομένου ότι το ΕΕΣ δεν έχει έλεγχο επ’ αυτών, σας συνιστούμε να εξετάζετε τις πολιτικές τους για την προστασία του ιδιωτικού απορρήτου και της πνευματικής ιδιοκτησίας.

Χρήση του λογότυπου του ΕΕΣ

Δεν επιτρέπεται η χρήση του λογότυπου του ΕΕΣ χωρίς την προηγούμενη σύμφωνη γνώμη του οργάνου.

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΗΣΤΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΕ

Αυτοπροσώπως
Σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχουν εκατοντάδες κέντρα Europe Direct. Μπορείτε να βρείτε τη διεύθυνση του πλησιέστερου σ’ εσάς κέντρου στο διαδίκτυο european-union.europa.eu/contact-eu/meet-us_el).

Τηλεφωνικώς ή γραπτώς
Η Europe Direct είναι μια υπηρεσία που απαντά στις ερωτήσεις σας για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μπορείτε να επικοινωνήσετε με αυτή την υπηρεσία:

• καλώντας ατελώς τον αριθμό 00 800 6 7 8 9 10 11 (ορισμένα δίκτυα τηλεφωνίας ενδέχεται να χρεώνουν τις κλήσεις αυτές),
• καλώντας τον αριθμό +32 22999696,
• συμπληρώνοντας το ακόλουθο ηλεκτρονικό έντυπο: european-union.europa.eu/contact-eu/write-us_el.

ΒΡΕΙΤΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΕ

Στο διαδίκτυο
Πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ είναι διαθέσιμες στον ιστότοπο Europa (european-union.europa.eu).

Στις εκδόσεις της ΕΕ
Μπορείτε να δείτε ή να παραγγείλετε εκδόσεις της ΕΕ στη διεύθυνση op.europa.eu/el/publications. Μπορείτε να ζητήσετε πολλαπλά αντίγραφα δωρεάν εκδόσεων επικοινωνώντας με την υπηρεσία Europe Direct ή με το τοπικό σας κέντρο τεκμηρίωσης (european-union.europa.eu/contact-eu/meet-us_el).

Στη νομοθεσία της ΕΕ και σε σχετικά έγγραφα
Για πρόσβαση σε νομικές πληροφορίες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του συνόλου της ενωσιακής νομοθεσίας από το 1951 σε όλες τις επίσημες γλώσσες, μεταβείτε στον ιστότοπο EUR-Lex (eur-lex.europa.eu).

Στα ανοιχτά δεδομένα από την ΕΕ
Η πύλη data.europa.eu παρέχει πρόσβαση σε σύνολα ανοιχτών δεδομένων από τα θεσμικά και λοιπά όργανα και τους οργανισμούς της ΕΕ. Τα εν λόγω δεδομένα μπορούν να καταφορτωθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν δωρεάν, τόσο για εμπορικούς όσο και για μη εμπορικούς σκοπούς. Η πύλη παρέχει επίσης πρόσβαση σε πληθώρα συνόλων δεδομένων από τις ευρωπαϊκές χώρες.