Missjonijiet ta’ Osservazzjoni Elettorali – saru sforzi biex jingħata segwitu għar-rakkomandazzjonijiet, iżda jeħtieġ li jkun hemm monitoraġġ aħjar

Sommarju eżekuttiv

I

L-osservazzjoni elettorali hija għodda importanti għall-promozzjoni tad-demokrazija, tad-drittijiet tal-bniedem, u tal-istat tad-dritt. Elezzjonijiet immaniġġjati tajjeb jistgħu jikkontribwixxu għat-trasferiment paċifiku tas-setgħa politika. Għal dawn il-finijiet, l-Unjoni Ewropea (UE) tosserva l-elezzjonijiet madwar id-dinja kollha.

II

Il-Missjonijiet ta’ Osservazzjoni Elettorali tal-UE (MOE tal-UE) joħorġu dikjarazzjoni preliminari ftit wara Jum l-Elezzjoni, li tiġi segwita, xahrejn wara, b’rapport finali komprensiv li jkun fih rakkomandazzjonijiet dwar kif il-qafas għal elezzjonijiet futuri jista’ jittejjeb. Ir-rakkomandazzjonijiet jiġu ppreżentati lill-awtoritajiet tal-pajjiż ospitanti, li mhumiex impenjati formalment biex jimplimentawhom. Minkejja dan, huwa essenzjali li dawn ir-rakkomandazzjonijiet jingħatalhom segwitu sabiex l-impatt tal-osservazzjoni elettorali jiġi mmassimizzat. Jekk il-pajjiż ospitanti ma jindirizzax in-nuqqasijiet elettorali, ikun hemm riskju li d-dgħufijiet jibqgħu u saħansitra jiżdiedu qabel elezzjonijiet futuri.

III

L-iskop prinċipali tal-awditu kien li jiġi eżaminat jekk is-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna (SEAE) u l-Kummissjoni Ewropea kinux ipprovdew appoġġ għall-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet mill-pajjiżi ospitanti. Għal dan il-fini, l-awditu kopra s-segwitu li ngħata mill-MOE tal-UE f’erba’ pajjiżi: il-Ghana, il-Ġordan, in-Niġerja u s-Sri Lanka, b’fokus fuq l-elezzjonijiet li ġew osservati wara l-2010.

IV

Aħna eżaminajna jekk ir-rakkomandazzjonijiet kinux ġew abbozzati u ppreżentati b’tali mod li jiffaċilita l-implimentazzjoni tagħhom. F’dan il-kuntest, aħna eżaminajna wkoll jekk il-partijiet interessati fil-pajjiżi ospitanti kinux ġew ikkonsultati dwar ir-rakkomandazzjonijiet biex b’hekk titrawwem is-sjieda lokali, u b’dan il-mod tiżdied il-probabbiltà li dawn jiġu implimentati. Sussegwentement, aħna ċċekkjajna jekk is-SEAE u l-Kummissjoni Ewropea kinux użaw l-għodod li kien hemm għad-dispożizzjoni tagħhom biex jappoġġaw l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE. L-għodod l-aktar importanti ġew identifikati bħala l-Missjonijiet ta' Segwitu Elettorali (EFMs), id-djalogu politiku u l-assistenza elettorali. Fl-aħħar nett, aħna eżaminajna l-isforzi li saru għall-monitoraġġ tar-riżultati fuq il-post.

V

Aħna sibna li s-SEAE u l-Kummissjoni kienu għamlu sforzi raġonevoli biex jappoġġaw l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE, u li kienu użaw l-għodod li kien hemm għad-dispożizzjoni tagħhom għal din il-fini. Il-preżentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE tjiebet fi snin reċenti, iżda jeħtieġ li jkun hemm aktar konsultazzjoni fuq il-post. Is-SEAE u l-Kummissjoni ħadu sehem fi djalogu politiku u pprovdew assistenza elettorali biex jappoġġaw l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet, iżda l-EFMs ma jitwettqux spiss daqskemm jistgħu. Fl-aħħar nett, la teżisti stampa ġenerali ċentralizzata tar-rakkomandazzjonijiet u lanqas ma ssir valutazzjoni sistematika tal-istatus ta’ implimentazzjoni tagħhom.

VI

Fuq il-bażi tal-awditu, aħna nirrakkomandaw, fost affarijiet oħra, li s-SEAE:

• jiżgura, permezz ta’ kontroll sistematiku tal-kwalità fuq il-format qabel il-pubblikazzjoni tar-rapport finali, li l-MOE tal-UE jsegwu l-linji gwida dwar l-abbozzar kif ukoll il-mudell għalih;
• jiżgura sistematikament li t-Tim Ewlieni jikkonsulta l-partijiet interessati fil-pajjiż ospitanti dwar ir-rakkomandazzjonijiet qabel ma r-rapport jiġi ffinalizzat;
• jiżgura li d-diskussjoni madwar mejda mal-partijiet interessati tiġi skedata mill-inqas erbat ijiem tax-xogħol wara r-rilaxx tar-rapport, biex b’hekk il-parteċipanti jkollhom biżżejjed żmien isiru familjari mar-rapport u mar-rakkomandazzjonijiet tiegħu qabel il-laqgħa;
• meta possibbli, iwettaq EFMs fil-pajjiżi li ospitaw MOE tal-UE, fi żmien adatt bejn l-elezzjonijiet, dment li s-sitwazzjoni politika jew tas-sigurtà fil-pajjiż ospitanti tkun tippermetti li dan isir.
• jistabbilixxi depożitarju ċċentralizzat għar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE; u
• jittraċċa l-progress rigward l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE fuq bażi regolari.

Introduzzjoni

Dwar il-Missjonijiet ta’ Osservazzjoni Elettorali tal-UE

01

L-osservazzjoni elettorali hija għodda importanti għall-promozzjoni tad-demokrazija, tad-drittijiet tal-bniedem u tal-istat tad-dritt. Elezzjonijiet immaniġġjati tajjeb jistgħu jikkontribwixxu għat-trasferiment paċifiku tas-setgħa politika. Għal dawn il-finijiet, l-Unjoni Ewropea (UE) tosserva elezzjonijiet madwar id-dinja kollha. Minn meta l-metodoloġija ta’ osservazzjoni elettorali tal-UE ġiet stabbilita fis-sena 2000, l-UE wettqet 138 Missjoni ta’ Osservazzjoni Elettorali (MOE tal-UE)¹ f’66 pajjiż fl-Afrika, fil-Lvant Nofsani, fl-Asja u fl-Amerika Latina.

02

Id-Dikjarazzjoni tal-Prinċipji li saret min-Nazzjonijiet Uniti tiddeskrivi l-osservazzjoni elettorali kif ġej: il-ġbir sistematiku, komprensiv u preċiż ta’ informazzjoni; l-analiżi imparzjali u professjonali ta’ din l-informazzjoni; u t-tislit ta’ konklużjonijiet dwar in-natura tal-proċessi elettorali, abbażi tal-ogħla standards għall-preċiżjoni tal-informazzjoni u għall-imparzjalità tal-analiżi².

03

Il-Manwal għall-Osservazzjoni Elettorali tal-UE (“il-Manwal”) jiddeskrivi l-bażi loġika għall-MOE tal-UE kif ġej: L-elezzjonijiet jipprovdu mezz biex il-poplu jesprimi r-rieda tiegħu liberament meta jagħżel il-gvern tiegħu, u jipprovdu opportunità lill-gruppi biex isemmgħu leħinhom politiku f’kompetizzjoni ma’ oħrajn mingħajr ma jduru għall-vjolenza, kif ukoll jikkontribwixxu għat-trasferiment paċifiku tas-setgħa politika. F’dan ir-rigward, l-osservazzjoni elettorali mill-UE tista’ tikkomplementa u ssaħħaħ inizjattivi oħra tal-UE relatati mal-ġestjoni ta’ kriżijiet u l-konsolidazzjoni tal-paċi fil-pajjiżi sħab³.

04

Mingħajr ma jindaħlu fl-organizzazzjoni tal-elezzjoni nfisha, l-osservaturi elettorali tal-UE jiġbru u janalizzaw il-fatti rigward il-proċess elettorali u jipprovdu valutazzjoni indipendenti.

05

Wara stedina minn pajjiż ospitanti, il-MOE tal-UE jitwettqu biss meta l-UE tqis li missjoni ta’ osservazzjoni tkun utli u li din tista’ ssaħħaħ il-proċess demokratiku. Qabel taċċetta kull stedina, l-UE twettaq Missjoni Esploratorja (ExM), normalment bejn erba’ u sitt xhur qabel Jum l-Elezzjoni, biex taċċerta jekk MOE tal-UE sħiħa tkunx utli, ta’ min jirrakkomandaha u fattibbli. L-ExMs tipikament idumu ġimagħtejn, u jivvalutaw ukoll il-livell sa fejn kwalunkwe rakkomandazzjoni ta’ MOE tal-UE preċedenti jkunu ġew implimentati, fil-każ ta’ MOE tal-UE ripetuti.

06

Kultant, l-UE tista’ tiddeċiedi li ssegwi proċess elettorali mill-qrib anke jekk il-kundizzjonijiet kollha għat-twettiq ta’ MOE tal-UE (pereżempju: il-kundizzjonijiet ta’ sigurtà) ma jkunux issodisfati. F’każijiet oħra, anke jekk il-kundizzjonijiet ikunu ssodisfati, jista’ jkun li s-SEAE ma jarax il-ħtieġa għal MOE tal-UE sħiħa⁴. Hemm ukoll tipi oħra ta’ missjonijiet li jistgħu jitwettqu. Fil-każ ta’ tħassib dwar is-sigurtà, titqies il-possibbiltà li jitwaqqaf Tim ta’ Valutazzjoni Elettorali (EAT). L-UE tista’ twettaq ukoll missjoni iżgħar, bħal Missjoni ta’ Esperti Elettorali (EEM). L-EEMs jitwettqu minn timijiet ta’ minn żewġ sa erba’ esperti li jwettqu l-istess valutazzjoni tal-proċess elettorali bħala MOE tal-UE, iżda ma jwettqux osservazzjoni ta’ Jum l-Elezzjoni fil-postijiet tal-votazzjoni. Ir-riżultati tal-EEMs ma jiġux ippubblikati, għalkemm xi EEMs jikkondividu r-rakkomandazzjonijiet tagħhom mal-awtoritajiet tal-pajjiż ospitanti. L-EATs ukoll ma jwettqux osservazzjoni sistematika ta’ Jum l-Elezzjoni fil-postijiet tal-votazzjoni, iżda huma simili għall-MOE tal-UE fis-sens li huma jikkonsistu f’Tim Ewlieni sħiħ u possibbilment Osservatur Kap li jkunu ibbażati fil-belt kapitali.

07

L-Unjoni Ewropea tista’ twettaq ukoll Missjonijiet ta' Segwitu Elettorali (EFMs) f’xi żmien bejn l-elezzjonijiet, bħala parti mill-attivitajiet ġenerali ta’ segwitu. Il-kompitu prinċipali tal-EFM huwa li tivvaluta l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet li jkunu saru matul MOE tal-UE preċedenti. EFMs huma missjonijiet żgħar li jitwettqu minn Kap tal-Missjoni (normalment Osservatur Kap), espert elettorali/politiku, espert legali u, fejn ikun xieraq, uffiċjal tal-istampa. Dawn huma akkumpanjati wkoll minn rappreżentanti mid-Diviżjoni Elettorali tas-SEAE għad-Demokrazija u l-Osservazzjoni Elettorali, u meta possibbbli, rappreżentanti mill-Kummissjoni Ewropea. Jenħtieġ li dawn tal-aħħar jiffukaw fuq l-assistenza offruta mill-UE u mill-Istati Membri tagħha, u jfittxu azzjonijiet potenzjali li jistgħu jiġu ffinanzjati taħt programmazzjoni futura. Dawn jinkludu miżuri fuq terminu qasir qabel elezzjonijiet li jkunu ġejjin, wara r-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE. L-EFMs jistgħu joffru wkoll rakkomandazzjonijiet addizzjonali, li jibnu fuq il-progress li jkun sar u jiffukaw l-attenzjoni mill-ġdid fuq il-kwistjonijiet l-aktar urġenti qabel elezzjonijiet ġodda.

Ir-rwol tal-istituzzjonijiet tal-UE u l-indipendenza tal-MOE tal-UE

08

Ir-Rappreżentant Għoli għall-Affarijiet Barranin u l-Politika ta' Sigurtà/il-Viċi President tal-Kummissjoni (HR/VP) għandu r-responsabbiltà politika biex jiddeċiedi l-pajjiżi prijoritarji għall-osservazzjoni elettorali annwali tal-UE (wara konsultazzjoni mal-Istati Membri u mal-Parlament Ewropew), jieħu d-deċiżjoni finali dwar it-twettiq u jissorvelja l-funzjonament ġenerali tal-MOE tal-UE.

09

Il-MOE tal-UE normalment jitmexxew minn Membru tal-Parlament Ewropew (MEP), li jinħatar mill-HR/VP u jaġixxi bħala l-Osservatur Kap għall-MOE tal-UE. Is-SEAE jipprovdi appoġġ għal kwistjonijiet politiċi u elettorali, filwaqt li s-Servizz tal-Istrumenti tal-Politika Barranija (FPI) huwa inkarigat mill-aspetti operazzjonali, tas-sigurtà u dawk finanzjarji.

10

Il-Manwal⁵ jiddikjara li l-osservaturi elettorali tal-UE huma obbligati jkunu strettament imparzjali u li ma juru l-ebda preġudizzju lejn xi naħa jew oħra fi proċess elettorali. Huwa jgħid ukoll li MOE tal-UE hija politikament indipendenti minn kull proġett ta’ assistenza teknika ffinanzjata mill-UE li jista’ jkun qed iseħħ fil-pajjiż li jkun qed jiġi osservat⁶. L-indipendenza tal-osservaturi elettorali hija mnaqqxa wkoll fid-Dikjarazzjoni tal-Prinċipji tan-NU⁷.

11

Il-MOE tal-UE huma atipiċi, fis-sens li huma indipendenti mill-UE. Missjonijiet ta’ osservazzjoni minn gruppi oħra, bħall-Uffiċċju tal-OSKE għall-Istituzzjonijiet Demokratiċi u d-Drittijiet tal-Bniedem (ODIHR), il-Commonwealth, il-Carter Centre u l-Unjoni Afrikana, jikkummentaw dwar il-proċess elettorali f’isem l-organizzazzjoni prinċipali tagħhom. Madankollu, il-MOE tal-UE ma jikkummentawx f’isem l-UE. Il-Manwal jiddikjara li MOE tal-UE hija politikament indipendenti fis-sejbiet u l-konklużjonijiet tagħha. Huwa jgħid ukoll li, għalkemm ikun hemm kooperazzjoni mill-qrib mal-istituzzjonijiet tal-UE, MOE tal-UE topera taħt mandat separat u distint minn dak tas-SEAE, tal-Kummissjoni Ewropea u tad-Delegazzjoni tal-UE li tkun preżenti fil-pajjiż⁸.

Qafas legali u amministrattiv għall-MOE tal-UE

12

L-osservazzjoni elettorali tal-UE hija ggwidata mill-prinċipji tad-demokrazija, l-istat tad-dritt, id-drittijiet tal-bniedem, l-ugwaljanza bejn is-sessi u l-libertajiet fundamentali kif inhuma ddefiniti fit-Trattati⁹. Hija ggwidata wkoll mill-Ftehim ta’ Cotonou¹⁰.

13

Il-MOE tal-UE huma rregolati f’aktar dettall mir-Regolament li jistabbilixxi strument ta’ finanzjament għad-demokrazija u d-drittijiet tal-bniedem madwar id-dinja (ir-Regolament tal-EIDHR)¹¹, li jissettja l-objettiv għall-MOE tal-UE, fejn jiddikjara li “Huma jinsabu fl-aħjar pożizzjoni biex jipprovdu kemm stima informata ta' proċessi elettorali u rakkomandazzjonijiet għat-titjib ulterjuri tagħhom fil-kuntest tal-kooperazzjoni tal-Unjoni u d-djalogu politiku ma' pajjiżi terzi.”

14

Wara l-adozzjoni tar-Regolament tal-EIDHR fl-2014, id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni dwar l-arranġamenti ta’ implimentazzjoni għall-MOE tal-UE¹² u l-anness tagħha mbagħad ipprovdew aktar dettalji, prinċipalment rigward ir-rwoli tal-persunal tal-MOE tal-UE u r-rimunerazzjoni tagħhom.

15

Filwaqt li, sadanittant, ħafna aspetti relatati mal-MOE tal-UE nbidlu, bħall-istruttura istituzzjonali wara t-Trattat ta’ Lisbona, il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni mis-sena 2000¹³ tibqa’ d-dokument ta’ gwida prinċipali għall-objettivi u l-metodoloġija tal-MOE tal-UE. Din il-komunikazzjoni tistipula l-qafas ta’ politika ġenerali għall-MOE tal-UE.

16

Il-qafas metodoloġiku għall-MOE tal-UE li fih l-akbar reqqa huwa l-Manwal. Wara l-adozzjoni tiegħu, il-Manwal ġie ppubblikat għall-ewwel darba fl-2002 u ġie rivedut f’żewġ okkażjonijiet, fl-2008 u fl-2016.

17

Mill-adozzjoni tagħha ’l hawn, il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni ġiet issupplimentata b’dokumenti formali oħra li jissettjaw l-objettivi għall-osservazzjoni elettorali. Iż-żidiet l-aktar importanti kienu l-konklużjonijiet tal-Kunsill tal-2009 dwar l-appoġġ għad-demokrazija fir-relazzjonijiet esterni tal-UE, u l-Qafas Strateġiku u Pjan ta’ Azzjoni tal-UE tal-2012 dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u d-Demokrazija (aġġornati għall-perjodu 2015-19). Dawn id-dokumenti għamlu enfasi akbar fuq is-segwitu għall-MOE tal-UE u fuq il-kooperazzjoni tal-Istati Membri tal-UE f’dan ir-rigward.

Finanzjament tal-MOE tal-UE

18

Il-MOE tal-UE jiġu implimentati mill-FPI taħt ġestjoni diretta. L-ispiża ta’ MOE tal-UE tvarja sinifikattivament skont iċ-ċirkustanzi speċifiċi ta’ kull missjoni. Madankollu, abbażi taċ-ċifri l-aktar reċenti disponibbli, l-ispiża medja hija ta’ EUR 3.5 miljun. L-allokazzjoni baġitarja għall-osservazzjoni elettorali mill-2015 sal-2017 ammontat għal medja ta’ madwar EUR 44 miljun kull sena. Dan jippermetti li f’sena jitwettqu bejn wieħed u ieħor 10-12-il MOE tal-UE, 8 EEMs u 4 EFMs. L-EEMs u l-ExMs jitwettqu taħt kuntratt qafas u jqumu massimu ta’ EUR 300 000 kull waħda. L-ispiża ta’ EFM normalment ma taqbiżx EUR 100 000¹⁴.

Relazzjoni mal-OSKE

19

L-Istati Membri kollha tal-UE huma wkoll Stati parteċipanti fl-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa (OSKE). L-ODIHR iwettaq osservazzjoni elettorali fl-Istati parteċipanti tal-OSKE. L-UE u l-ODIHR jużaw metodoloġija kumparabbli. Għal dawn ir-raġunijiet, normalment l-UE ma tosservax elezzjonijiet fir-reġjun tal-OSKE. Dan il-ftehim bejn ġentlomi li ntlaħaq bejn l-UE u l-OSKE jmur lura għall-ewwel snin tad-deċennju 2000, u mhuwiex ibbażat fuq ftehim bil-miktub.

L-istruttura ta’ MOE tal-UE u ċ-ċiklu ta’ osservazzjoni elettorali

20

Elezzjoni mhijiex avveniment ta’ jum wieħed, iżda proċess li jinkludi diversi stadji. Il-perjodu elettorali jista’ jitqies li jibda mat-tnedija tal-kampanja elettorali, li t-twaqqit tagħha jista’ jkun differenti minn pajjiż għal ieħor. Il-perjodu elettorali jintemm bl-għeluq tal-proċedura tal-ilmenti wara l-elezzjonijiet. Il-MOE tal-UE jkopru kull fażi taċ-ċiklu elettorali: il-fażi ta’ qabel l-elezzjoni, Jum l-Elezzjoni nnifsu, u l-fażi ta’ wara l-elezzjoni. Minbarra l-osservazzjoni elettorali, il-Kummissjoni Ewropea tipprovdi wkoll assistenza elettorali, jiġifieri appoġġ tekniku jew materjali ġenerali għall-proċess elettorali.

21

Ladarba stedina tkun ġiet aċċettata, il-pajjiż ospitanti jiffirma Memorandum ta’ Qbil mal-Unjoni Ewropea li jistabbilixxi d-dettalji bażiċi li jirrigwardaw il-missjoni. Dan ikopri l-aspett tas-sigurtà u l-aspett loġistiku tal-MOE tal-UE, iżda mhux il-missjoni ta' segwitu jew ir-rakkomandazzjonijiet għal riforma elettorali fil-futur.

22

L-osservaturi tal-UE jistgħu jkunu osservaturi fuq terminu twil jew terminu qasir. Osservaturi fuq terminu twil ikunu bbażati f’reġjuni fil-pajjiż ospitanti kollu u jkunu preżenti mit-tnedija tal-kampanja sat-tħabbir tar-riżultati finali u sal-għeluq tal-proċedura tal-ilmenti¹⁵. Osservaturi fuq terminu qasir ikopru erja ġeografika wiesgħa għal ftit jiem qabel u wara Jum l-Elezzjoni. Barra minn hekk, ikun hemm Tim Ewlieni, li normalment ikun magħmul minn 8 sa 10 esperti u li jkun ibbażat fil-belt kapitali¹⁶.

23

L-esperti tat-Tim Ewlieni jispeċjalizzaw f’aspetti differenti tal-ambjent elettorali u jistgħu, pereżempju, jinkludu analista legali, analista tal-midja, u uffiċjal tal-istampa (ara l-Figura 1). It-Tim Ewlieni, taħt it-tmexxija tal-Osservatur Deputat Kap, jikkontribwixxi għar-rapporti kollha tal-missjoni, inkluż ir-rapport finali tal-MOE tal-UE.

24

Ikkuntrattat mill-Kummissjoni, fornitur ta’ servizz jipprovdi appoġġ loġistiku, appoġġ għas-sigurtà u appoġġ amministrattiv għall-MOE tal-UE¹⁷.

25

MOE tal-UE toħroġ dikjarazzjoni preliminari pubblika ftit wara Jum l-Elezzjoni (normalment fi żmien jumejn) f’konferenza stampa mmexxija mill-Osservatur Kap. Rapport finali komprensiv jinħareġ fi żmien xahrejn mill-ikkompletar tal-proċess elettorali, u jkun fih rakkomandazzjonijiet għall-awtoritajiet tal-pajjiż ospitanti dwar kif il-qafas għal elezzjonijiet futuri jista’ jittejjeb¹⁸ (ara l-Figura 2).

Rakkomandazzjonijiet u segwitu għall-osservazzjoni elettorali

26

Skont id-Dikjarazzjoni tal-Prinċipji tan-NU, jenħtieġ li meta jkun possibbli, osservazzjoni elettorali internazzjonali toffri rakkomandazzjonijiet għat-titjib tal-integrità u l-effettività tal-proċessi elettorali u dawk relatati, filwaqt li ma tindaħalx f’dawn il-proċessi u għaldaqstant ma tfixkilhomx¹⁹.

27

Fir-rapporti finali tagħhom, il-MOE tal-UE jkopru l-14-il qasam ta’ valutazzjoni li ġejjin²⁰: (i) il-kuntest politiku; (ii) il-qafas legali (inkluża s-sistema elettorali); (iii) l-amministrazzjoni elettorali; (iv) ir-reġistrazzjoni tal-votanti; (v) ir-reġistrazzjoni tal-partiti u tal-kandidati; (vi) il-kampanja elettorali; (vii) il-vjolenza elettorali; (viii) il-midja; (ix) il-kontenut online relatat mal-elezzjoni; (x) l-ilmenti u l-appelli; (xi) id-drittijiet tal-bniedem (inkluża l-parteċipazzjoni tan-nisa, tal-minoritajiet u tal-persuni b’diżabbiltà); (xii) ir-rwol tas-soċjetà ċivili; (xiii) jum l-elezzjoni; (xiv) ir-riżultati u l-ambjent ta’ wara l-elezzjoni. Studju li l-Parlament Ewropew wettaq fl-2012 stama li madwar 90 % tar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE jissuġġerixxu bidliet fil-qafas legali tal-pajjiż ospitanti, jew inkella riforma elettorali²¹.

28

Il-pajjiżi li huma suġġetti għal MOE tal-UE ma daħlux għal impenn formali biex jimplimentaw ir-rakkomandazzjonijiet elettorali, lil hinn mill-obbligi eżistenti tagħhom bħala firmatarji għal konvenzjonijiet internazzjonali bħad-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Patt Internazzjonali dwar id-Drittijiet Ċivili u Politiċi. Fil-fatt, il-MOE tal-UE joperaw f’ambjent differenti minn, pereżempju, l-OSKE, li l-Istati parteċipanti tiegħu ffirmaw dokument li jobbligahom formalment biex jimplimentaw ir-rakkomandazzjonijiet²².

29

L-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE tista’ tiġi appoġġata b’ħafna modi differenti. L-għodod prinċipali li hemm għad-dispożizzjoni tas-SEAE u tal-Kummissjoni huma:

• id-djalogu politiku mal-pajjiż ospitanti;
• il-Missjonijiet ta' Segwitu Elettorali (EFMs);
• l-assistenza elettorali li tingħata mill-UE.

Ambitu u approċċ tal-awditjar

30

Is-suġġett ta’ dan l-awditu kienu l-MOE tal-UE, b’fokus partikolari fuq is-segwitu għar-rakkomandazzjonijiet maħruġa minn dawn il-missjonijiet. Il-mistoqsija prinċipali tal-awditjar kienet “Is-SEAE u l-Kummissjoni jagħmlu sforzi raġonevoli biex jappoġġaw l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet tal-Missjonijiet ta’ Osservazzjoni Elettorali tal-UE?”

31

Segwitu effettiv mhuwiex biss essenzjali għall-promozzjoni ta’ riforma elettorali fil-pajjiżi ospitanti, iżda huwa wkoll il-muftieħ għall-massimizzazzjoni tal-impatt tal-investiment li jkun diġà twettaq fil-missjonijiet ta’ osservazzjoni. Bħalma huwa spjegat fil-paragrafu 18, l-allokazzjoni medja għall-MOE tal-UE hija ta’ EUR 44 miljun kull sena. Din tirrappreżenta kwart mill-fondi totali disponibbli taħt l-EIDHR. Il-Manwal jenfasizza l-importanza tas-segwitu billi jiddikjara li s-segwitu għar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE huwa prijorità ewlenija għall-istituzzjonijiet tal-UE²³. Barra minn hekk, skont l-OSKE²⁴, l-osservazzjoni elettorali tkun biss ta’ benefiċċju sal-livell fejn dawn ir-rakkomandazzjonijiet tingħatalhom kunsiderazzjoni serja u jiġu indirizzati b’mod effettiv. Jekk dan ma jsirx, ikun hemm riskju reali li n-nuqqasijiet u l-vulnerabbiltajiet elettorali jippersistu, u li probabbilment jiżdiedu.

32

Il-Qorti ilha ma twettaq awditu tal-prestazzjoni fil-qasam tal-appoġġ elettorali mill-1996²⁵. Barra minn hekk, il-pubblikazzjoni ta’ dan ir-rapport speċjali hija skedata b’tali mod li dan jalimenta d-diskussjonijiet ta’ qabel l-analiżi ta' nofs it-terminu tar-Regolament tal-EIDHR, li se jsiru mill-Kummissjoni qabel sal-31 ta’ Marzu 2018.

33

L-awditu, li twettaq bejn Jannar u Mejju 2017, kien ikopri erba’ pajjiżi ospitanti bħala każijiet fejn tista’ tintwera l-effettività tas-segwitu tal-MOE tal-UE: il-Ghana, il-Ġordan, in-Niġerja u s-Sri Lanka, b’fokus fuq l-elezzjonijiet li ġew osservati wara l-2010. Twettqu kontrolli fuq il-post fil-Ghana u fil-Ġordan. Aħna użajna żewġ kriterji prinċipali biex nagħżlu l-pajjiżi għal dan l-awditu. L-ewwel nett, kien jenħtieġ li l-pajjiżi jkunu ospitaw mill-inqas żewġ MOE tal-UE preċedenti, u l-aktar waħda reċenti kellha tkun fl-2015 jew fl-2016. It-tieni nett, aħna mmirajna għal firxa ġeografika.

34

Kienu twettqu żewġ MOE tal-UE fil-Ġordan u fin-Niġerja fi snin reċenti. Fil-Ghana, l-elezzjonijiet preċedenti fl-2012 kienu ġew koperti minn EEM biss, iżda r-rakkomandazzjonijiet għal riforma elettorali nħarġu xorta waħda. Normalment, ir-rakkomandazzjonijiet tal-EEM ma jiġux ippubblikati. Madankollu, fil-każ tal-Ghana, ir-rakkomandazzjonijiet kienu ġew kondiviżi mal-Kummissjoni Elettorali, mal-istituzzjonijiet tal-UE u mal-Istati Membri tal-UE, u setgħu jservu ta’ bażi għall-assistenza elettorali tal-UE. Is-Sri Lanka ntgħażlet speċifikament minħabba li EFM kienet ġiet skedata għar-rebbiegħa tal-2017, u aħna ppjanajna li nakkumpanjaw l-EFM. Is-SEAE iddeċieda li jipposponi l-EFM fid-dawl tas-sitwazzjoni fil-pajjiż, iżda s-Sri Lanka xorta waħda ġiet koperta mill-awditu permezz ta’ eżami dokumentarju.

35

Billi kważi nofs il-MOE tal-UE jitwettqu fl-Afrika²⁶, aħna għażilna li nkopru żewġ pajjiżi Afrikani, kif ukoll pajjiż Asjatiku u pajjiż fl-Ewropa tal-Viċinat. Għal mappa tal-MOE tal-UE ara l-Anness I.

36

L-ewwel nett, aħna vvalutajna l-formulazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet, inkluż il-livell sa fejn il-partijiet interessati fil-pajjiż ospitanti kienu ġew ikkonsultati biex is-sjieda lokali tiġi żgurata. Aħna eżaminajna wkoll jekk l-ExMs kinux ħadu inkunsiderazzjoni rakkomandazzjonijiet preċedenti waqt it-tħejjija tal-MOE tal-UE li kien imiss.

37

Aħna mbagħad eżaminajna l-użu tal-għodod prinċipali disponibbli għas-SEAE u għall-Kummissjoni biex jappoġġaw l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE. L-għodod għas-segwitu vvalutati fl-awditu kienu limitati għal dawk deskritti fil-paragrafu 29. Tabilħaqq qisna li hemm għodod oħra biex titħeġġeġ l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet, bħall-inċentiva speċjali taħt l-Iskema Ġeneralizzata ta’ Preferenzi, SĠP+²⁷, azzjonijiet f’fora internazzjonali, id-djalogu politiku tal-Parlament Ewropew u l-appoġġ baġitarju. Madankollu, dawn l-għodod mhumiex inkużi fl-ambitu ta’ dan l-awditu.

38

Fl-aħħar nett, aħna vvalutajna l-monitoraġġ li s-SEAE u l-Kummissjoni wettqu tal-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet, il-kondiviżjoni tal-aħjar prattika u t-tagħlimiet meħuda.

39

Ir-responsabbiltà aħħarija għall-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet hija f’idejn il-gvernijiet tal-pajjiżi ospitanti. Għalkemm l-iżgurar tal-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE huwa waħda mill-miri tar-rapporti finali tal-MOE tal-UE, huwa importanti li jiġi osservat li l-iskop tal-awditu ma kienx li ssir valutazzjoni tal-istat tar-riforma elettorali fil-pajjiżi ospitanti. Barra minn hekk, ir-rabta kawżali bejn l-isforzi tal-UE biex tappoġġa l-implimentazzjoni u r-riżultati reali mhijiex b’saħħitha biżżejjed biex aħna nisiltu konklużjonijiet f’dan ir-rigward.

Osservazzjonijiet

PARTI I – Ir-rakkomandazzjonijiet tjiebu fi snin reċenti, iżda hija meħtieġa aktar konsultazzjoni fuq il-post

40

Għal din it-taqsima, aħna eżaminajna t-tħejjija tar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE minn żewġ perspettivi: il-preżentazzjoni tagħhom fi ħdan ir-rapporti finali u l-konsultazzjonijiet tat-Tim Ewlieni mal-partijiet interessati tal-pajjiż ospitanti. Preżentazzjoni standard tkun tiffaċilita l-kumparabbiltà fuq tul ta’ żmien. Il-konsulenza dwar abbozzi ta’ rakkomandazzjonijiet hija l-muftieħ għall-iżgurar tal-preċiżjoni u għall-promozzjoni tas-sjieda lokali, biex fl-aħħar mill-aħħar il-probabbiltà li dawn jiġu implimentati mill-pajjiż ospitanti tiżdied.

Ir-rakkomandazzjonijiet huma aktar kumparabbli u l-preżentazzjoni tagħhom hija aktar standardizzata, iżda l-linji gwida ma jiġux segwiti dejjem

41

Għal din it-taqsima, aħna qisna r-rapporti finali minn dawn l-elezzjonijiet:

• il-Ghana: 2016;
• il-Ġordan: 2013 u 2016;
• in-Niġerja: 2011 u 2015;
• is-Sri Lanka: 2015.

Valutazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet hija ppreżentata fl-Anness II.

42

Permezz tal-proġett Osservazzjoni Elettorali u Appoġġ Demokratiku (EODS), iffinanzjat mill-UE, is-SEAE jipprovdi lit-Tim Ewlieni indipendenti tal-MOE tal-UE b’appoġġ metodoloġiku għall-abbozzar tar-rapport finali tal-MOE tal-UE. Is-SEAE huwa inkarigat ukoll mit-twettiq ta’ kontroll tal-kwalità fuq ir-rapporti finali, billi jivvaluta l-forma tal-abbozz ta’ rapport kif ukoll iċ-ċarezza tar-rakkomandazzjonijiet proposti²⁸. Is-SEAE u d-Delegazzjonijiet tal-UE jikkummentaw dwar jekk ir-rakkomandazzjonijiet humiex kostruttivi fil-kuntest speċifiku tal-pajjiż, u jistgħu jagħtu parir dwar il-prijoritizzazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet.

43

Is-SEAE (permezz tal-proġett EODS) introduċa linji gwida dwar l-abbozzar fl-2012, li kienu jinkludu mudell għar-rakkomandazzjonijiet. Il-linji gwida ġew riveduti f’Lulju 2016. Ir-rapporti li vvalutajna, ippubblikati wara l-2010, kollha kemm huma kienu bbażaw il-preżentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet fuq il-mudell.

44

B’mod ġenerali, aħna sibna li r-rapporti tal-MOE tal-UE li nkitbu wara l-pubblikazzjoni tal-linji gwida kien fihom inqas rakkomandazzjonijiet, li kienu ppreżentati aħjar.

45

L-għoti ta’ wisq rakkomandazzjonijiet jista’ jkun kontroproduttiv għal ħafna raġunijiet. Pereżempju, l-awtoritajiet tal-pajjiż ospitanti jistgħu ma jlaħħqux magħhom u x-xogħol tad-Delegazzjonijiet tal-UE biex jappoġġaw l-implimentazzjoni jista’ jsir aktar ikkumplikat. B’riżultat ta’ dan, hemm riskju li r-rakkomandazzjonijiet l-aktar importanti ma jingħatawx biżżejjed attenzjoni fid-diskussjonijiet ta’ segwitu. Il-linji gwida jissuġġerixxu massimu ta’ 30 rakkomandazzjoni. Ir-rapporti ta’ wara l-linji gwida kien fihom bejn 20 u 30 rakkomandazzjoni. Dan huwa titjib fuq is-snin preċedenti, fejn pereżempju ir-rapport tal-2011 għan-Niġerja kien fih daqs 50 rakkomandazzjoni.

46

Il-Manwal jipprovdi ħarsa ġenerali komprensiva lejn il-MOE tal-UE, li tkopri l-aspetti prinċipali kollha indirizzati mill-osservaturi fuq il-post. Il-Manwal jiddikjara li sabiex tiġi żgurata l-aċċessibbiltà għall-partijiet interessati kollha, jenħtieġ li r-rapport finali jevita lingwaġġ tekniku ħafna²⁹. Filwaqt li kultant huwa indispensabbli li jintuża lingwaġġ tekniku sabiex jiġi evitat fehim skorrett, aħna sibna użu eċċessiv ta’ kliem twil, ta’ sentenzi twal, tat-temp passat, u ta’ lingwaġġ u akronomi tekniċi ħafna. Minkejja dan, il-biċċa l-kbira mill-partijiet interessati intervistati fil-pajjiżi ospitanti qali li huma fehmu r-rakkomandazzjonijiet, li jindika li dawn tal-aħħar jistgħu jinftiehmu mill-qarrej espert, iżda mhux neċessarjament mill-pubbliku ġenerali. Tabilħaqq, riforma elettorali tista’ tkopri ħafna oqsma differenti, filwaqt li tinvolvi l-partijiet interessati f’diversi oqsma. Għaldaqstant, rakkomandazzjonijiet li jistgħu jinftiehmu minn kulħadd jistgħu jkunu ta’ benefiċċju biex firxa wiesgħa ta’ atturi jiġu involuti fi sforzi ta’ titjib tas-sistema elettorali.

47

Il-partijiet interessati intervistati qiesu li, b’mod ġenerali, ir-rakkomandazzjonijiet kienu kostruttivi u ddettaljati biżżejjed mingħajr ma kienu preskrittivi wisq, kriterju li wkoll huwa meħtieġ fil-linji gwida dwar l-abbozzar.

48

Filwaqt li l-linji gwida jipprovdu mudell għat-tqassim tar-rakkomandazzjonijiet, dan mhux dejjem jiġi segwit. Pereżempju, mhux dejjem ikun espliċitu jew ċar biżżejjed liema korp ikun qed jiġi indirizzat mir-rakkomandazzjoni. Bħala eżempju, 22 rakkomandazzjoni fir-rapport tal-2016 għall-Ġordan huma indirizzati lil-“leġiżlatura” inġenerali, li jħalli xi ambigwità dwar liema istituzzjoni għandha tippreżenta proposta leġiżlattiva. Analiżi tar-rakkomandazzjonijiet tal-2016 li saru minn proġett ta’ assistenza elettorali ffinanzjat mill-UE u implimentat mill-UNDP turi li, fil-fatt, il-biċċa l-kbira minn dawn ir-rakkomandazzjonijiet kien imisshom ġew indirizzati lill-Gvern.

49

Ir-rapport tal-MOE tal-UE tal-2016 għall-Ghana indirizza tmien rakkomandazzjonijiet lil aktar minn destinatarju wieħed³⁰: lill-“Kummissjoni Elettorali/il-Parlament”, lill-“Kumitat tal-Qorti/il-Parlament” jew lill-“Ministru tal-Komunikazzjoni, il-Parlament”. Għalkemm id-destinatarji huma responsabbli b’mod konġunt għat-tibdil leġiżlattiv, għadu mhuwiex ċar liema istituzzjoni għandha r-responsabbiltà primarja għall-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet. Il-MOE tal-UE tista’ tiffaċilita l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet billi tiddetermina, f’konsultazzjoni mal-awtoritajiet tal-pajjiż ospitanti, liema istituzzjoni għandha r-responsabbiltà primarja.

50

Inġenerali, bħalma huwa stipulat fil-Manwal, ir-rakkomandazzjonijiet kienu bbażati fuq eżempji konkreti li ngħataw fil-korp prinċipali tar-rapport, biex juru l-problemi li skattaw ir-rakkomandazzjoni³¹. Madankollu, ma ntużat l-ebda kontroreferenza bejn ir-rakkomandazzjonijiet u l-korp prinċipali tar-rapport, minkejja li dawn huma meħtieġa mill-mudell. Dan għamilha diffiċli biex jinstabu t-taqsimiet korrispondenti fil-korp prinċipali tar-rapport.

51

Minkejja xi titjib fi snin reċenti, element ieħor li kultant kien nieqes kien li ssir referenza għall-obbligi bbażati fuq konvenzjonijiet internazzjonali. Filwaqt li l-linji gwida jitolbu biss li din tiġi inkluża fejn dawn l-obbligi jkunu japplikaw għar-rakkomandazzjonijiet, aħna ltqajna ma’ rakkomandazzjonijiet li ma kellhomx din ir-referenza minkejja li kienet integrata b’mod ċar fid-dritt internazzjonali³².

52

Fir-rapport tal-2016 għall-Ġordan, l-ebda waħda mir-rakkomandazzjonijiet ma tindika liema liġi nazzjonali hija affettwata mir-rakkomandazzjoni, minkejja li l-linji gwida jagħtu x’jifhmu li l-MOE tal-UE jivvalutaw dan l-aspett³³.

53

Ir-rapporti kollha fihom għadd ta’ rakkomandazzjonijiet prijoritarji. Għalkemm il-prijoritizzazzjoni mhijiex eżerċizzju ħafif, ta’ min josserva li r-raġunament għall-għażla tar-rakkomandazzjonijiet prijoritarji ma ġiex iddokumentat. Barra minn hekk, il-linji gwida dwar l-abbozzar ma jirrikjedux dokumentazzjoni bħal din. Ir-rapport tal-2016 għall-Ġordan huwa l-uniku wieħed li ddeskriva l-bażi loġika għall-prijoritizzazzjoni sa ċertu punt, u li fi ħdanu r-rakkomandazzjonijiet kienu maqsumin fi tliet kategoriji: rakkomandazzjonijiet prijoritarji, fuq terminu qasir, u fuq terminu twil.

54

Il-proporzjon ta’ rakkomandazzjonijiet prijoritarji fir-rapporti l-aktar reċenti tal-MOE tal-UE għall-pajjiżi koperti mill-awditu kien ivarja minn 23 % sa 45 % tal-għadd totali ta’ rakkomandazzjonijiet.

55

Mis-sitt³⁴ rapporti finali tal-MOE tal-UE, tnejn biss, jiġifieri dak tal-2016 għall-Ġordan u dak tal-2011 għan-Niġerja, qasmu r-rakkomandazzjonijiet f’dawk fuq terminu twil u dawk fuq terminu qasir. Ir-rapporti l-oħra ma rreferew għall-ebda medda ta’ żmien għall-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet. Għalkemm dan mhuwiex meħtieġ mil-linji gwida, medda ta’ żmien bħal din tista’ tiffaċilita l-prijoritizzazzjoni ta’ azzjonijiet mill-pajjiżi ospitanti, u b’hekk tħaffef l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet.

Il-MOE tal-UE ltaqgħu mal-partijiet interessati b’mod estensiv qabel Jum l-Elezzjoni, iżda ma kkonsultawhomx dwar ir-rakkomandazzjonijiet

56

Rigward il-konsultazzjoni tal-partijiet interessati, aħna ffukajna fuq il-MOE tal-UE l-aktar reċenti fil-pajjiżi koperti mill-awditu, sabiex niżguraw li l-informazzjoni li ksibna kienet korretta u kompleta kemm jista’ jkun.

57

Aħna sibna evidenza li matul il-proċess ta’ tfassil tar-rapport finali tal-MOE tal-UE, il-kwartieri ġenerali tas-SEAE fi Brussell u, fil-biċċa l-kbira mill-każijiet, id-Delegazzjonijiet tal-UE wkoll, kienu ġew ikkonsultati fl-erba’ pajjiżi kollha dwar ir-rakkomandazzjonijiet għall-MOE tal-UE l-aktar reċenti. Dan kien iddokumentat f’emails u f’kummenti żgħar fid-dokumenti.

Konsultazzjoni qabel Jum l-Elezzjoni

58

Saru laqgħat biex il-kwistjonijiet elettorali jiġu diskussi ma’ varjetà wiesgħa ta’ partijiet interessati fil-pajjiżi ospitanti qabel Jum l-Elezzjoni. Dawn il-laqgħat jissemmew f’rapporti interim u rapporti interni. Madankollu, l-ebda wieħed mir-rapporti ma jipprovdi dettalji dwar l-eżitu ta’ dawn il-konsultazzjonijiet mal-partijiet interessati, minkejja l-fatt li l-linji gwida dwar l-abbozzar jitolbu li opinjonijiet diverġenti jiġu ddokumentati. Fl-intervista, bosta esperti tat-Tim Ewlieni spjegaw li l-informazzjoni kienet ġiet iddokumentata f’xi noti, iżda li dawn in-noti kienu baqgħu għandhom u ma kinux inħażnu f’livell ċentrali.

Konsultazzjoni waqt l-abbozzar tar-rapport finali tal-MOE tal-UE

59

Il-linji gwida jiddikjaraw b’mod espliċitu li d-diskussjoni tar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE mal-partijiet interessati tagħti opportunità li jiġi kkoreġut kull fehim skorrett mill-missjoni, u tiffaċilita l-identifikazzjoni tal-prijoritajiet. Huwa importanti li varjetà ta’ interlokuturi jiġu mistoqsija dwar kull rakkomandazzjoni³⁵. Is-SEAE spjega wkoll li, waqt li r-rapport ikun qed jinkiteb, jenħtieġ li l-MOE tal-UE tikkonsulta lill-partijiet interessati lokali dwar ir-rakkomandazzjonijiet fl-istess żmien li tkun qed tiddiskutihom mal-kwartieri ġenerali tas-SEAE.

60

Għalkemm ħafna kwistjonijiet ġew diskussi mal-partijiet interessati lokali u jista’ jkun li l-esperti tat-Tim Ewlieni kienu diġà qed iqisu xi rakkomandazzjonijiet mill-bidu nett, aħna ma stajniex insibu evidenza li dawn kienu ġew ikkonsultati dwar ir-rakkomandazzjonijiet f’xi wieħed mill-pajjiżi koperti mill-awditu. Dan kien ikkonfermat matul il-laqgħat tagħna mal-partijiet interessati lokali, li lkoll qalu li fil-fatt ma kinux ġew ikkonsultati dwar ir-rakkomandazzjonijiet. Fl-intervista, bosta esperti tat-Tim Ewlieni qalu li huma jemmnu li l-konsultazzjoni mal-partijiet interessati dwar ir-rakkomandazzjonijiet tista’ tidher bħala li tikkontradixxi l-prinċipju tal-indipendenza. Madankollu, aħna ma nqisux li konsultazzjoni dwar it-test tar-rakkomandazzjonijiet tkun tikkontradixxi l-indipendenza. Wara kollox, il-konsulenza mal-partijiet interessati hija prattika li tikkonforma mhux biss mal-linji gwida tas-SEAE, iżda wkoll mad-Dikjarazzjoni tal-Prinċipji tan-NU, li tiddikjara li l-missjonijiet ta’ osservazzjoni elettorali internazzjonali jistgħu jwettqu wkoll laqgħat privati ma’ dawk involuti fl-organizzazzjoni ta’ elezzjonijiet ġenwinament demokratiċi f’pajjiż, biex jiddiskutu s-sejbiet, il-konklużjonijiet u r-rakkomandazzjonijiet tal-missjoni³⁶.

61

Aħna lanqas ma sibna evidenza li kienu seħħew diskussjonijiet dwar il-kwistjonijiet l-aktar tekniċi f’xi wieħed mill-erba’ pajjiżi. B'riżultat ta' dan, xi esperti fil-qasam ikkontestaw xi rakkomandazzjonijiet wara l-pubblikazzjoni tar-rapporti finali. Li kieku t-Tim Ewlieni kien ikkonsulta l-partijiet interessati dwar l-aspetti tekniċi tar-rakkomandazzjonijiet, dawn l-aspetti tekniċi setgħu ġew iċċarati mill-bidu nett. Il-konsultazzjoni matul it-tħejjija tar-rakkomandazzjonijiet hija importanti, billi hemm riskju li xi differenzi fil-perċezzjoni li jitfaċċaw wara l-pubblikazzjoni tar-rapport finali jistgħu jimminaw kemm ir-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE kif ukoll l-implimentazzjoni tagħhom.

62

Is-SEAE spjega li, qabel jitlaq mill-pajjiż ospitanti, l-Osservatur Kap jagħmel żjarat ta’ kortesija għand il-partijiet interessati ewlenin, li matulhom jiġu diskussi kwistjonijiet relatati mar-rakkomandazzjonijiet. Madankollu, aħna ma sibniex evidenza li tiddokumenta dawn il-laqgħat, u b’hekk ma stajniex nikkonfermaw il-kontenut tagħhom.

Konsultazzjoni wara l-pubblikazzjoni tar-rapport finali tal-MOE tal-UE

63

Wara l-MOE tal-UE l-aktar reċenti, saru diskussjonijiet madwar mejda mal-partijiet interessati fl-erba’ pajjiżi kollha, b’firxa ta’ partijiet interessati lokali mistiedna biex jiddiskutu r-rapport finali u r-rakkomandazzjonijiet tiegħu wara l-pubblikazzjoni, matul iż-żjara ta’ ritorn tal-Osservatur Kap. Fil-biċċa l-kbira, dawn id-diskussjonijiet kienu inklużivi, għalkemm partit politiku wieħed fil-Ġordan u organizzazzjoni waħda tas-soċjetà ċivili fil-Ghana sostnew li ma kinux ġew mistiedna għal-laqgħa.

64

Matul iż-żjara ta’ ritorn, l-Osservatur Kap tipikament jibqa’ fil-pajjiż ospitanti għal xi ftit jiem. Ir-rapport finali jiġi kondiviż mal-partijiet interessati wara li jkun ġie ppreżentat formalment lill-awtoritajiet tal-pajjiż u wara konferenza stampa. Billi l-Osservatur Kap idum biss żmien qasir fil-pajjiż, fl-erba’ pajjiżi kollha, id-diskussjoni madwar mejda mal-partijiet interessati ġiet skedata kmieni wisq (immedjatament, jew minn jum sa jumejn) wara l-konferenza stampa biex il-parteċipanti jkunu jistgħu jsiru familjari mal-kontenut tar-rapport finali u mar-rakkomandazzjonijiet tiegħu, u, konsegwentement, l-ambitu għal djalogu utli kien limitat. Fejn Osservatur Kap ma jkunx jista’ jibqa’ aktar fit-tul fil-pajjiż ospitanti, huwa jista’ juża l-alternattiva li jiddelega r-responsabbiltà lill-Osservatur Deputat Kap, biex dan jippresiedi d-diskussjoni madwar mejda.

65

Rapport dwar iż-żjara ta’ ritorn jitfassal wara ż-żjara, u kultant jiddeskrivi fil-qosor għadd ta’ tagħlimiet meħuda. Ir-rapporti tal-erba’ pajjiżi kollha koperti mill-awditu ddikjaraw li l-partijiet interessati kienu semmew il-problema ta’ nuqqas ta’ żmien bejn ir-rilaxx tar-rapport finali u d-diskussjonijiet madwar mejda mal-partijiet interessati. Għalkemm din il-kwistjoni kienet diġà tqajmet fl-2015 fir-rapport għas-Sri Lanka dwar iż-żjara ta’ ritorn, il-problema baqgħet hemm għaż-żjarat ta’ ritorn fil-Ġordan fl-2016 u fil-Ghana fl-2017, fejn bosta partijiet interessati ġibdu l-attenzjoni għal din il-kwistjoni f’laqgħat mat-tim tal-awditjar.

66

Hemm biss linji gwida limitati fis-seħħ li jistabbilixxu l-istruttura taż-żjara ta’ ritorn. Id-Delegazzjonijiet tal-UE sabu li l-linji gwida ma kinux ċari rigward ir-responsabbiltà għall-organizzazzjoni taż-żjara ta’ ritorn; xi Delegazzjonijiet tal-UE għamlu l-arranġamenti prattiċi kollha, filwaqt li oħrajn użaw il-fornitur ta’ servizz tal-MOE tal-UE, li kien għadu jopera fi żmien iż-żjara ta’ ritorn. Fil-Ghana, id-diskussjoni madwar mejda mal-partijiet interessati ġiet organizzata mill-Grupp ta’ Ħidma Elettorali Speċjali, kopresedut mill-UE u mill-UNDP. It-twaqqit taż-żjara ta’ ritorn kienet tvarja wkoll bejn il-pajjiżi, skont id-disponibbiltà tal-MEP li kien fir-rwol ta’ Osservatur Kap. Iż-żjarat ta’ ritorn fil-Ghana, fil-Ġordan u fis-Sri Lanka seħħew bejn wieħed u ieħor xahrejn wara Jum l-Elezzjoni, filwaqt li ż-żjara fin-Niġerja seħħet wara sitt xhur.

PARTI II – Intużaw djalogu politiku u assistenza elettorali bħala għodod għall-appoġġ tal-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet, iżda l-EFMs ma twettqux spiss daqs kemm setgħu

67

Għal din it-taqsima, aħna vvalutajna l-għodod prinċipali li ntużaw mis-SEAE u mill-Kummissjoni għall-appoġġ tal-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE: djalogu politiku mal-awtoritajiet tal-pajjiżi ospitanti, EFMs u assistenza elettorali. Biex l-impatt tal-osservazzjoni elettorali jiġi mmassimizzat, huwa essenzjali li r-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE jiġu indirizzati fi djalogu politiku mal-pajjiżi ospitanti, u li l-komplementarjetajiet tal-assistenza elettorali rigward ir-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE jiġu żgurati.

68

Hemm ħafna raġunijiet għalfejn rakkomandazzjoni tista’ ma tiġix implimentata. Pereżempju, il-pajjiżi ospitanti jistgħu ma jkunux iridu jew ma jkunux jistgħu jagħtu segwitu għar-rakkomandazzjonijiet elettorali, minħabba:

1. nuqqas ta’ rieda politika jew appoġġ fil-parlament;
2. nuqqas ta’ għarfien espert professjonali, riżorsi finanzjarji jew żmien għall-implimentazzjoni tar-riformi;
3. tifqigħa ta’ gwerra, instabbiltà jew inkwiet ċivili;
4. tħassib fost il-kontropartijiet nazzjonali li r-rakkomandazzjonijiet mhumiex konvinċenti, immirati biżżejjed jew xierqa għall-kuntest nazzjonali³⁷.

69

Filwaqt li fl-aħħar mill-aħħar l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE tiddependi mir-rieda politika tal-pajjiżi ospitanti u l-kapaċità tiegħu għall-implimentazzjoni, is-SEAE u l-Kummissjoni għandhom għadd ta’ għodod għad-dispożizzjoni tagħhom biex jappoġġaw lill-pajjiżi ospitanti. Dawn jinkludu d-djalogu politiku mal-awtoritajiet nazzjonali li jitwettaq primarjament mid-Delegazzjonijiet tal-UE u mill-EFMs, u li kien jinvoli diskussjonijiet li kemm is-SEAE kif ukoll il-Kummissjoni jipparteċipaw fihom.

70

Barra minn hekk, l-implimentazzjoni tista’ tiġi appoġġata minn tipi differenti ta’ finanzjament mill-UE, bħal permezz ta’ programmi ta’ assistenza elettorali, immaniġġjati mid-Direttorat Ġenerali għall-Kooperazzjoni Internazzjonali u l-Iżvilupp (DĠ DEVCO) u mid-Direttorat Ġenerali għall-Viċinat u n-Negozjati għat-Tkabbir (DĠ NEAR). Aħna vvalutajna r-rabta bejn ir-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE u l-programmazzjoni ta’ assistenza elettorali ffinanzjata mill-UE. F’dan il-kuntest, aħna eżaminajna wkoll l-isforzi tad-Delegazzjoni tal-UE biex tikkoordina l-assistenza elettorali mal-Istati Membri tal-UE.

Djalogu politiku seħħ, iżda ċerti korpi tal-pajjiżi ospitanti jixtiequ li ssir aktar diskussjoni

71

Il-MOE tal-UE topera taħt mandat separat u distint minn dak tal-istituzzjonijiet tal-UE. Huwa biss wara l-preżentazzjoni tar-rapport finali fil-pajjiż ospitanti li d-Delegazzjoni tal-UE u l-Istati Membri jsiru responsabbli għall-ippjanar u t-twettiq ta’ attivitajiet biex is-segwitu għar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE jiġi appoġġat³⁸.

72

L-appoġġ tad-Delegazzjoni tal-UE għall-implimentazzjoni tal-MOE tal-UE tibda biss ladarba MOE tal-UE tingħalaq u r-rapport finali jkun twassal lill-awtoritajiet nazzjonali. Minn dak il-punt ’il quddiem, id-djalogu politiku tal-UE mal-pajjiż ospitanti għandu rwol importanti fl-appoġġ tal-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet.

73

Ir-Regolament tal-EIDHR jiddikjara li l-MOE tal-UE jinsabu “fl-aħjar pożizzjoni biex jipprovdu kemm stima informata ta' proċessi elettorali u rakkomandazzjonijiet għat-titjib ulterjuri tagħhom fil-kuntest tal-kooperazzjoni tal-Unjoni u d-djalogu politiku ma' pajjiżi terzi”³⁹.

74

Id-djalogu politiku huwa kruċjali għall-promozzjoni tas-sjieda nazzjonali u għas-segwitu tar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE, billi l-pajjiżi ospitanti mhumiex impenjati formalment f’dan ir-rigward.

75

Evalwazzjoni reċenti tal-MOE tal-UE ssuġġeriet li ssir referenza għall-ħruġ u l-importanza tar-rakkomandazzjonijiet fil-Memorandum ta’ Qbil li jippreċedi kull MOE tal-UE⁴⁰. Aħna nemmnu li din ir-referenza għar-rakkomandazzjonijiet fil-Memorandum ta’ Qbil tista’ tipprovdi lid-Delegazzjonijiet tal-UE b’punt tat-tluq utli għat-twettiq ta’ diskussjonijiet mal-awtoritajiet tal-pajjiż ospitanti wara l-elezzjonijiet.

76

Id-djalogu politiku mal-pajjiż ospitanti huwa previst fil-Ftehim ta’ Cotonou⁴¹ għall-Ghana u n-Niġerja, fil-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni għall-Ġordan⁴² u fil-Ftehim ta’ Kooperazzjoni mas-Sri Lanka⁴³. Skont l-Artikolu 8 tal-Ftehim ta’ Cotonou, l-objettiv ta’ dan id-djalogu huwa “l-iskambju tal-informazzjoni, it-tkattir tal-komprensjoni reċiproka u l-aġevolazzjoni tat-twaqqif ta’ prijoritajiet miftiehma”.

77

Ir-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE, jew kwistjonijiet li huma jindirizzaw, tqajmu fil-laqgħat annwali ta’ djalogu politiku ta’ livell għoli fl-erba’ pajjiżi ospitanti kollha koperti mill-awditu. Dawn ġew diskussi wkoll fi gruppi ta’ ħidma għad-drittijiet tal-bniedem.

78

Pereżempju fil-Ghana, fl-2012 il-Missjoni ta’ Esperti Elettorali rrakkomandaw li l-leġiżlazzjoni dwar id-dritt għall-informazzjoni għandha tiġi żviluppata biex jitjiebu t-trasparenza u l-obbligu ta’ rendikont tal-affarijiet pubbliċi, inkluż is-settur elettorali. Il-progress li sar f’dan ir-rigward intlaqa’ b’mod pożittiv matul id-djalogu politiku relatat mal-Artikolu 8 li sar f’Ġunju 2016.

79

Fil-Ġordan, dawn il-kwistjonijiet jiġu diskussi fis-Sottokumitat għad-Drittijiet tal-Bniedem, li huwa magħmul mill-awtoritajiet tal-Ġordan, is-SEAE u l-ambaxxaturi tal-UE għall-pajjiż. Fil-laqgħa l-aktar reċenti tagħhom f’Ottubru 2016, id-Delegazzjoni tal-UE u l-uffiċċju ġeografiku tas-SEAE qajmu bosta kwistjonijiet ewlenin mid-dikjarazzjoni preliminari, li sussegwentement saru rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE fir-rapport finali. Dawn kienu jinkludu r-restrizzjonijiet fuq id-drittijiet ta’ kandidati żgħażagħ li joħorġu għall-elezzjoni, l-ambitu għat-tisħiħ tal-ugwaljanza tal-vot, u r-restrizzjonijiet fuq l-aċċess tal-osservaturi domestiċi għat-tabulazzjoni tar-riżultati⁴⁴.

80

B’mod simili, fid-Djalogu bejn l-UE u n-Niġerja dwar id-Drittijiet tal-Bniedem f’Novembru 2016, id-Delegazzjoni tal-UE u l-Ministeru Niġerjan għall-Affarijiet Barranin skambjaw ideat dwar kif tista’ tiġi sostnuta riforma elettorali, pereżempju bir-rinforzar tal-mezzi ta’ involviment ċivili, kwistjoni li ġiet indirizzata minn rakkomandazzjoni tal-MOE tal-UE⁴⁵.

81

Fis-Sri Lanka, il-Grupp ta’ Ħidma dwar il-Governanza, l-Istat tad-Dritt u d-Drittijiet tal-Bniedem iltaqa’ għall-ewwel darba f’Jannar 2016. Fil-laqgħa, l-awtoritajiet tas-Sri Lanka u l-UE ddiskutew riforma elettorali u segwitu għar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE, bħala wieħed mill-14-il punt fuq l-aġenda. Il-grupp ta’ ħidma qabel li jieħu żewġ passi: li jintroduċi riforma elettorali taħt il-kostituzzjoni l-ġdida u li jistabbilixxi kwota minima ta’ 25 % għar-rappreżentazzjoni parlamentari tan-nisa.

82

F’kull wieħed mill-pajjiżi koperti mill-awditu, id-Delegazzjonijiet tal-UE organizzaw ukoll laqgħat oħra ma’ kontropartijiet ewlenin fil-livell ta’ ħidma, bħall-ministeri u l-Kummissjoni Elettorali, biex jiddiskutu kwistjonijiet relatati mar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE. Madankollu, huma ma ddokumentawx l-eżitu ta’ dawn il-laqgħat fil-livell ta’ ħidma.

83

Filwaqt li parti kbira mid-djalogu politiku kienet tikkonċerna prijoritajiet oħra, aħna sibna li l-korpi tal-pajjiżi ospitanti kienu ħerqana biex jiddiskutu r-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE ulterjurment. Kemm fil-Ghana kif ukoll fil-Ġordan, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-kumitati legali parlamentari esprimew din ix-xewqa. Dawn il-kumitati pproponew l-organizzazzjoni ta’ sessjonijiet ta’ ħidma biex tiġi diskussa l-implimentazzjoni possibbli tar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE mad-Delegazzjoni tal-UE, billi ma kinux familjari mar-rapport finali qabel iż-żjara tal-awditjar tagħna. Dan juri li hemm lok biex jiżdiedu l-attivitajiet relatati mad-djalogu politiku għall-appoġġ tal-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet⁴⁶.

L-EFMs ma twettqux spiss daqskemm setgħu

84

Il-Manwal jiddikjara li l-EFMs jistgħu jitwettqu biex jieħdu kont tal-mod kif ir-rakkomandazzjonijiet fir-rapport finali jkunu ġew ittrattati, biex jikkontribwixxu għad-djalogu politiku kontinwu mal-pajjiż dwar id-demokrazija u d-drittijiet tal-bniedem, u biex jidentifikaw oqsma għal riforma u intervent futuri. Missjonijiet ta’ segwitu jistgħu, meta jkun possibbli u xieraq, jitmexxew mill-eks Osservatur Kap tal-MOE tal-UE l-aktar reċenti li tkun twettqet fil-pajjiż ospitanti partikolari. Kull sena jitwettqu bejn wieħed u ieħor erba’ EFMs, li jfisser li mhux il-pajjiżi kollha li jospitaw MOE tal-UE jerġgħu jinżaru awtomatikament għal EFM. Is-SEAE, f’kooperazzjoni mill-qrib mad-Delegazzjoni tal-UE, jieħu deċiżjoni dwar it-twettiq u t-twaqqit tal-EFMs.

85

L-uniku pajjiż fil-kampjun li kien ospita EFM kien in-Niġerja. Matul l-awditu, kienet qed tiġi diskussa EFM possibbli fis-Sri Lanka, iżda s-SEAE iddeċieda li jipposponiha peress li l-pajjiż kien għaddej minn riforma politika sinifikanti. Din id-deċiżjoni kienet appoġġata mid-Delegazzjoni tal-UE fis-Sri Lanka.

86

Fin-Niġerja, fejn kienet twettqet EFM minn Mejju sa Ġunju 2014, id-Delegazzjoni tal-UE kkonfermat li, b’mod ġenerali, din tqieset bħala utli u f’waqtha. L-EFM kienet wettqet laqgħat b’viżibbiltà għolja, identifikat oqsma kritiċi li kienu jeħtieġu jiġu indirizzati immedjatament, u għamlet rakkomandazzjonijiet biex dawn jitqiesu mill-awtoritajiet Niġerjani, mill-Assemblea Nazzjonali, mill-midja u mis-soċjetà ċivili⁴⁷.

87

L-EFM fasslet ċart dwar l-istatus ta’ implimentazzjoni ta’ rakkomandazzjonijiet preċedenti tal-MOE tal-UE, u organizzat diskussjoni madwar mejda mal-partijiet interessati biex tiddiskuti u tapprova r-rakkomandazzjonijiet. Is-sejbiet tal-EFM intużaw ukoll mill-EEM sussegwenti li twettqet fin-Niġerja mid-19 ta’ Novembru sas-16 ta’ Diċembru 2014.

88

Fil-pajjiżi koperti mill-awditu li ma kinux ospitaw EFM fil-perjodu ta’ bejn l-elezzjonijiet, il-maġġoranza kbira tal-partijiet interessati nazzjonali li ġew intervistati qiesu li EFM kienet tkun tipprovdi impuls politiku utli permezz ta’ laqgħat b’viżibbiltà għolja. Kif inhu spjegat fil-paragrafu 18, meta jitqiesu l-flus diġà investiti fil-MOE tal-UE, l-EFMs ma jirrappreżentawx spiża sostanzjali, iżda s-segwitu jista’ jibbenefika ħafna iktar minnhom jekk jintużaw aktar frekwentement.

L-assistenza elettorali appoġġat l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE

89

L-UE hija waħda mill-atturi fuq quddiem nett fil-qasam tal-assistenza elettorali, u tipprovdi appoġġ tekniku u materjali għall-proċessi elettorali f’ħafna pajjiżi sħab. Għall-kuntrarju tal-MOE tal-UE, li tiffoka fuq l-elezzjonijiet infushom, l-assistenza elettorali tista’ tiġi pprovduta permezz taċ-ċiklu elettorali u normalment tkun usa’ fl-ambitu tagħha. L-assistenza elettorali tista’ tinkludi appoġġ professjonali fl-istabbiliment ta’ qafas legali, l-għoti ta’ materjal u tagħmir għall-votazzjoni, jew għajnuna fir-reġistrazzjoni tal-partiti politiċi u tal-votanti. Hija tista’ tinkludi wkoll appoġġ lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili f’oqsma bħall-edukazzjoni għall-votanti jew it-taħriġ ta’ osservaturi lokali, kif ukoll appoġġ lill-midja⁴⁸. Fil-biċċa l-kbira mill-każijiet, l-assistenza elettorali hija ffinanzjata mill-fondi ġeografiċi – il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp, l-Istrument tal-Kooperazzjoni għall-Iżvilupp u l-Istrument Ewropew ta’ Viċinat.

90

Il-Manwal josserva żieda sinifikanti fil-finanzjament u l-kopertura tal-assistenza elettorali tal-UE fi snin reċenti⁴⁹. Minkejja dan, il-Kummissjoni ma setgħetx tipprovdilna stampa finanzjarja ġenerali tal-assistenza elettorali għall-pajjiżi riċevituri kollha⁵⁰. Ir-raġuni għal dan hija li l-appoġġ li jiffoka fuq oqsma oħra jinkludi wkoll komponenti mmirati lejn il-promozzjoni tar-riforma elettorali. Barra minn hekk, id-Delegazzjonijiet tal-UE fil-pajjiżi koperti mill-awditu mhux kollha żammew stampa ġenerali dokumentata tal-programmi ta’ assistenza elettorali tal-UE u tal-Istati Membri.

91

Għalkemm MOE tal-UE hija politikament indipendenti minn kull proġett ta’ assistenza teknika ffinanzjata mill-UE li tista’ tkun qed isseħħ fil-pajjiż li qed jiġi osservat⁵¹, il-Kummissjoni identifikat il-komplementarjetà bħala fattur ewlieni. Hija kkonkludiet li l-osservazzjoni elettorali u l-assistenza elettorali huma attivitajiet differenti iżda, essenzjalment, jenħtieġ li dawn jitqiesu u jiġu pprogrammati b’mod komplementari⁵².

92

Aktar reċentement, l-importanza tal-komplementarjetà reġgħet ittenniet fil-gwida tal-Kummissjoni dwar l-assistenza elettorali⁵³ u fir-Regolament tal-EIDHR tal-2014⁵⁴.

93

Billi l-maġġoranza tar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE huma relatati mar-riforma legali fil-pajjiżi ospitanti, l-implimentazzjoni tagħhom tiddependi ħafna aktar mir-rieda politika tal-gvern tal-pajjiż ospitanti milli mill-għoti ta’ finanzjament mill-UE. Minkejja dan, aħna sibna bosta oqsma fejn kien possibbli li ssir rabta bejn il-finanzjament u r-rakkomandazzjonijiet, u fejn ir-rabta kienet saret ukoll spiss fil-programmazzjoni u l-formulazzjoni tal-assistenza elettorali tal-UE (ara l-Kaxxa 1).

94

Barra minn hekk, l-eżerċizzju ta’ programmazzjoni tal-UE jsegwi skeda ta’ żmien matul is-sena, li mhux neċessarjament tikkoinċidi mal-pubblikazzjoni tar-rapporti finali tal-MOE tal-UE wara elezzjoni. Madankollu, rakkomandazzjonijiet minn MOE tal-UE preċedenti jistgħu jintużaw f’eżerċizzji ta’ programmazzjoni sussegwenti.

95

Huwa importanti l-fatt li ma sibniex każijiet fejn l-assistenza elettorali tal-UE kienet f’kuntrast dirett mar-rakkomandazzjonijiet. Dan huwa dovut għall-fatt li l-informazzjoni miġbura matul il-MOE tal-UE kienet diġà magħrufa, sa ċertu punt, mill-maniġers tal-programmi, b’riżultat ta’ xogħolhom mal-pajjiż ospitanti. Pereżempju, aħna ltqajna ma’ proġett fis-Sri Lanka li kien ġie ffirmat tliet xhur qabel il-finalizzazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE. Il-proġett kien jikkonforma bis-sħiħ mar-rakkomandazzjonijiet.

96

Rigward il-koordinazzjoni tad-Delegazzjoni tal-UE mal-Istati Membri tal-UE, l-analiżi li wettaqna tal-assistenza elettorali preċedenti u dik li għadha għaddejja fil-pajjiżi koperti mill-awditu turi li ma kienx hemm trikkib dirett bejn l-assistenza tal-UE u dik iffinanzjata mill-Istati Membri tal-UE. Dan huwa attribwibbli għall-fatt li d-Delegazzjonijiet tal-UE organizzaw laqgħat mal-Istati Membri tal-UE li kienu preżenti fil-pajjiż biex jiddiskutu l-assistenza elettorali.

97

Bħala eżempju ta’ assistenza kkoordinata, fl-2016 il-Kummissjoni adottat programm komprensiv imsejjaħ Enhanced Support to Democratic Governance in Jordan (Appoġġ Imsaħħaħ għall-Governanza Demokratika fil-Ġordan, b’kontribuzzjoni mill-UE ta’ EUR 15-il miljun. Biex jiżdiedu s-sinerġiji, l-Istati Membri tal-UE li kienu preżenti f’Amman ġwe mistoqsija jekk ikunx jinteressahom l-implimentazzjoni u l-kofinanzjament tal-programm. L-Aġenzija Spanjola ta’ Kooperazzjoni AECID iddeċidiet li tikkofinanzja l-programm b’ammont addizzjonali ta’ EUR 2 miljun u li timplimenta l-komponent dwar l-appoġġ għas-soċjetà ċivili.

PARTI III – Ma teżistix stampa ġenerali ċentralizzata tar-rakkomandazzjonijiet u l-istatus ta’ implimentazzjoni tagħhom

98

F’din il-parti tal-awditu, aħna analizzajna l-isforzi li saru mis-SEAE biex jimmonitorja r-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE f’livell ċentralizzat u biex jittraċċa l-implimentazzjoni tagħhom fil-pajjiżi ospitanti. Is-sensibilizzazzjoni, fil-livell ċentrali, dwar il-progress li sar jgħin biex attivitajiet ta’ segwitu fil-futur jiġu mmirati aħjar. F’dan il-kuntest, aħna vvalutajna wkoll l-identifikazzjoni tal-aħjar prattika u l-proċessi ta’ tagħlimiet meħuda li hemm stabbiliti.

Ma hemmx depożitarju ċċentralizzat għar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE

99

Minħabba l-mobbiltà tal-persunal, il-MOE tal-UE jibqgħu qasam partikolarment diffikultuż fir-rigward tal-preservazzjoni tal-memorja istituzzjonali. Pereżempju, huwa relattivament rari li membru tal-persunal jibqa’ fl-istess Delegazzjoni tal-UE għal żewġ elezzjonijiet konsekuttivi. Id-Diviżjoni tas-SEAE għad-Demokrazija u l-Osservazzjoni Elettorali tipprovdi punt fokali importanti għall-osservazzjoni elettorali fi ħdan l-istituzzjonijiet tal-UE⁵⁶.

100

Barra minn hekk, billi l-MEP jiġi nnominat temporanjament bħala l-Osservatur Kap u billi l-esperti tat-Tim Ewlieni jiġu rreklutati għal MOE waħda tal-UE kull darba, hemm ħtieġa qawwija li x-xogħol imwettaq jiġi ddokumentat u maħżun f’livell ċentrali għal referenza fil-futur. L-attivitajiet tal-MOE tal-UE huma rrappurtati f’rapporti interim, rapporti interni u rapporti dwar iż-żjarat ta’ ritorn. Madankollu, dawn ir-rapporti ma fihomx biżżejjed dettall dwar il-konsultazzjonijiet mal-partijiet interessati.

101

Lura fl-2012, studju kkummissjonat mill-Parlament Ewropew issuġġerixxa li għandu jkun hemm stabbilita database biex tiżgura t-traċċar ċentrali tal-istatus ta’ implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet⁵⁷. Madankollu, għadu ma jeżistix depożitarju ċċentralizzat għar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE.

102

Il-proġett EODS għandu sit web b’arkivju estensiv. Dan jista’ jimmitiga l-impatt tal-mobbiltà tal-persunal peress li jiffunzjona bħala alternattiva għall-memorja istituzzjonali interna. L-esperti tal-proġetti jħarrġu lit-Timijiet Ewlenin u lil osservaturi oħra sabiex jibnu l-kapaċità u l-metodoloġija tal-osservazzjoni elettorali tal-UE.

103

Billi ma hemmx depożitarju ċċentralizzat għar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE, l-esperti tat-Timijiet Ewlenin li jħejju rakkomandazzjonijiet ġodda dwar suġġetti simili ma għandhomx aċċess faċli għar-rakkomandazzjonijiet skont il-pajjiż u/jew it-tema. L-istess jgħodd għal kollegi f’istituzzjonijiet oħra tal-UE li għandhom interess partikolari fil-pajjiż.

104

Bħala eżempju wieħed, l-Organizzazzjoni tal-Istati Amerikani (OAS) stabbiliet database ta’ dan it-tip għall-ħżin ta’ rakkomandazzjonijiet. L-utenti tad-database jistgħu jfittxu skont il-pajjiż, is-sena, u t-tmien oqsma tematiċi li ġejjin: ġustizzja elettorali, midja, finanzjament politiku, organizzazzjoni elettorali, is-sessi, gruppi mhux irrappreżentati biżżejjed, teknoloġija elettorali, kif ukoll is-sistema politika u l-ordinament ġuridiku.

Ma hemmx valutazzjoni sistematika tal-progress fl-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet

105

Aħna vvalutajna wkoll jekk is-SEAE ivvalutax u ddokumentax b’mod regolati l-istatus ta’ implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE.

106

Kien diġà fl-2014 li s-Servizz tal-Awditjar Intern tal-Kummissjoni rrapporta li jenħtieġ li jkun hemm segwitu ċentrali robust tar-rakkomandazzjonijiet. Huwa ssuġġerixxa wkoll li d-Delegazzjonijiet tal-UE għandhom jirrappurtaw lis-SEAE u lill-FPI dwar ir-rispons li l-pajjiżi ospitanti jagħtu għar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE⁵⁸.

107

Attwalment, ir-rapport tal-ExM huwa l-uniku post fejn valutazzjoni tal-istatus ta’ implimentazzjoni hija meħtieġa sistematikament. Għar-rapporti kollha tal-ExM, is-SEAE jipprovdi mudell bi grilja strutturata għall-valutazzjoni tal-istatus ta’ implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet preċedenti kollha tal-MOE tal-UE għal dak il-pajjiż, wieħed wieħed. Madankollu, kif inhu spjegat fil-paragrafu 5, jenħtieġ li jiġi osservat il-fatt li l-iskop prinċipali tar-rapporti tal-ExM mhuwiex li jkun hemm valutazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet preċedenti. L-ExMs iservu bħala bażi biex jiġi deċiż jekk għandhiex titwettaq MOE tal-UE jew le.

108

Fi tlieta mill-pajjiżi koperti mill-awditu (il-Ghana 2016, il-Ġordan 2016 u n-Niġerja 2015), il-grilja fir-rapport tal-ExM ma kinitx imtliet. Minflok, ir-rapporti kien fihom paragrafu b’deskrizzjoni ġenerali tal-istatus ta’ implimentazzjoni. Għas-Sri Lanka, il-grilja kienet imtliet iżda l-ebda analiżi komprensiva ma kienet twettqet. B’riżultat ta’ dan, ir-rappurtar fl-erba’ pajjiżi kollha ma kienx komprensiv, u pprovda sommarju aktar milli valutazzjoni ddettaljata tal-istatus ta’ implimentazzjoni. Għalhekk, aħna nikkonkludu li l-ExMs tilfu l-opportunità li jivvalutaw l-istatus ta’ implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet preċedenti. Filwaqt li l-istatus ta’ implimentazzjoni ma ġiex ivvalutat fir-rapporti tal-ExM, aħna ltqajna ma’ eżempji ta’ valutazzjonijiet bħal dawn f’dokumenti oħra. Pereżempju, l-EFM tal-2014 fin-Niġerja wettqet analiżi ta’ dan it-tip.

109

Fil-Ġordan, il-proġett ta’ assistenza elettorali ffinanzjat mill-UE u implimentat mill-UNDP jista’ jservi ta’ eżempju rilevanti ta’ kif valutazzjoni bħal din tista’ ssir. Bejn Marzu 2016 u Jannar 2017 tħejjew erba’ rapporti li jivvalutaw l-istatus ta’ implimentazzjoni ta’ kull waħda mir-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE tal-2013. Bl-użu ta’ sistema ta’ dawl tat-traffiku għall-valutazzjoni tal-istatus ta’ implimentazzjoni (ara l-Figura 3), dan il-“proġett ta’ traċċar” jipprovdi lid-Delegazzjoni tal-UE f’Amman u lis-SEAE fi Brussell b’ħarsa ġenerali lejn il-progress li hija f’waqtha u ddettaljata. Skont l-UNDP, il-proġett juża metodoloġija flessibbli u għalhekk, potenzjalment, jista’ jiġi rreplikat f’pajjiżi oħra. Il-proġett analizza wkoll ir-rakkomandazzjonijiet tal-2016 bil-ħsieb li jiffaċilita l-implimentazzjoni tagħhom qabel l-elezzjonijiet lokali f’Awwissu 2017.

110

Filwaqt li hemm inizjattivi li jivvalutaw l-istatus ta’ implimentazzjoni, ma hemm l-ebda proċess kontinwu stabbilit li permezz tiegħu titwettaq analiżi sistematika wara kull MOE tal-UE. Is-SEAE spjega li d-Delegazzjonijiet tal-UE ġeneralment ma għandhomx biżżejjed persunal, u xi kultant ma jkollhomx l-għarfien approfondit meħtieġ biex jivvalutaw ir-riforma elettorali fil-pajjiż.

111

Kultant, l-istatus ta’ implimentazzjoni jiġi vvalutat fi proġetti ta’ assistenza elettorali ffinanzjati mill-Fond Ewropew għall-Iżvilupp jew mill-Istrument Ewropew ta’ Viċinat, iżda dan mhuwiex il-każ fil-pajjiżi ospitanti kollha tal-MOE tal-UE li jibbenefikaw mill-assistenza elettorali.

112

F’Ġunju 2017, id-DĠ NEAR approva proġett taħt l-Istrument għall-Assistenza ta' Qabel l-Adeżjoni⁵⁹ biex jivvaluta l-livell ta’ implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet (primarjament mill-MOE tal-ODIHR⁶⁰) fil-pajjiżi kandidati u l-pajjiżi kandidati potenzjali fil-Balkani tal-Punent.

113

Sabiex tkejjel il-prestazzjoni tal-MOE tal-UE inġenerali, il-Kummisjoni tuża indikaturi li huma stipulati fil-Programm indikattiv pluriennali⁶¹. Dawn huma indikaturi tal-output, bħall-għadd ta’ osservaturi mħarrġa. Madankollu, ma hemm l-ebda indikatur ċar tar-riżultat għall-MOE tal-UE li jippermettu li l-Kummissjoni tkejjel il-prestazzjoni tagħhom. Il-kwalità mhux uniformi tal-indikaturi tar-riżultati fil-livell tal-istrumenti ġiet osservata wkoll f’evalwazzjoni reċenti dwar l-EIDHR⁶².

Twettaq eżerċizzju ta’ prattika tajba reċentement, iżda l-proċess ta’ tagħlimiet meħuda ma jkoprix is-segwitu sistematikament

114

F’Ġunju 2017, is-SEAE ippubblika x-xogħol tiegħu “Beyond Election Day” (Wara Jum l-Elezzjoni). Dan jipprovdi l-ewwel ħarsa ġenerali komprensiva lejn l-għodod stabbiliti għas-segwitu tar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE. Id-dokument mhux biss jispjega, b’mod approfondit, l-għodod li jinsabu għad-dispożizzjoni tal-UE, iżda jipprovdi wkoll għadd kbir ta’ eżempji ta’ prattika tajba f’kuntesti differenti u juri varjetà ta’ modi ta’ kif is-segwitu jista’ jitrawwem. Id-dokument se jservi ta’ sors ta’ informazzjoni għal dawk li, bħad-Delegazzjoni tal-UE, huma inkarigati mir-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE li ġejjin.

115

Wara kull MOE tal-UE, jitwettaq eżerċizzju relatat mat-tagħlimiet meħuda. Dan l-eżerċizzju, immaniġġjat mill-FPI, huwa sistematiku u jkopri l-aspetti loġistiċi u ta’ sigurtà kollha tal-missjoni. Barra minn hekk, wara kull MOE tal-UE, is-sede tas-SEAE torganizza laqgħa ta’ informazzjoni mat-Tim Ewlieni biex jiġu diskussi l-kontenut tar-rapport finali tal-MOE tal-UE, kif ukoll ir-rakkomandazzjonijiet. Dawn il-laqgħat jistgħu jindirizzaw kwistjonijiet metodoloġiċi, iżda jseħħu qabel ma r-rapport jiġi ffinalizzat u ma jiġux iddokumentati għal referenza futura.

116

Flimkien mal-EODS, is-SEAE regolarment jorganizza seminars dwar it-tagħlimiet meħuda fir-rigward tal-aspetti metodoloġiċi, l-aktar reċentement f’April 2017.

117

F’April 2016, is-SEAE talab input mid-Delegazzjonijiet tal-UE li kienu ospitaw MOE tal-UE, rigward l-azzjoni tagħhom biex jappoġġaw segwitu għar-rakkomandazzjonijiet. Jekk ikun standardizzat u jitwettaq regolarment, eżerċizzju bħal dan għandu l-potenzjal li jservi ta’ punt tat-tluq għall-kondiviżjoni ta’ tagħlimiet meħuda mill-attivitajiet ta’ segwitu fid-Delegazzjonijiet kollha tal-UE. Madankollu, filwaqt li dawn ir-rapporti kienu utli u għenu biex tingħata ħarsa ġenerali lejn is-sitwazzjoni attwali f’ċertu punt fiż-żmien, huma kienu inkonsistenti fil-livell ta’ dettall li pprovdew.

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

118

Aħna nikkonkludu li s-SEAE u l-Kummissjoni għamlu sforzi raġonevoli biex jappoġġaw l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet li saru mill-MOE tal-UE bl-użu tal-għodod li kienu hemm għad-dipożizzjoni tagħhom. Minkejja dan, jistgħu jsiru ċerti aġġustamenti għall-proċess biex dan l-appoġġ ikompli jissaħħaħ. Għalhekk, aħna qed nagħmlu għadd ta’ rakkomandazzjonijiet lis-SEAE.

Ir-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE tjiebu fi snin reċenti, iżda aktar konsultazzjoni hija meħtieġa fuq il-post

119

Ir-rapporti finali u l-preżentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet tjiebu fi snin reċenti, wara l-introduzzjoni tal-linji gwida tas-SEAE dwar l-abbozzar. Dan probabbilment jiffaċilita l-kumparabbiltà fuq tul ta’ żmien fil-futur. Madankollu, hemm oqsma fejn il-linji gwida ma jiġux segwiti. Barra minn hekk, ir-rapporti mhumiex konsistenti meta jirreferu għal medda ta’ żmien għall-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet. Minbarra dan, it-Tim Ewlieni ma huwiex meħtieġ jiddokumenta l-bażi loġika wara l-prijoritizzazzjoni (ara l-paragrafi 41 sa 55).

120

It-Timijiet Ewlenin iddiskutew, b’mod estensiv, kwistjonijiet relatati mar-rakkomandazzjonijiet mal-partijiet interessati fil-pajjiżi ospitanti qabel Jum l-Elezzjoni, iżda la ddokumentaw l-eżitu ta’ dawn il-laqgħat u lanqas ma kkondividew in-noti tagħhom mal-kwartieri ġenerali tas-SEAE. Il-MOE tal-UE koperti mill-awditu kkonsultaw lis-SEAE u, fil-biċċa l-kbira mill-każijiet, lid-Delegazzjonijiet tal-UE, iżda ma kkonsultawx lill-partijiet interessati fil-pajjiżi ospitanti dwar l-abbozz ta’ rakkomandazzjonijiet (ara l-paragrafi 56 sa 62).

121

Wara l-preżentazzjoni tar-rapport finali, f’kull pajjiż saru diskussjonijiet madwar mejda mal-partijiet interessati, u fil-biċċa l-kbira kienu inklużivi. Madankollu, dawn ġew skedati kmieni wisq wara l-konferenza stampa biex il-parteċipazzjoni jkunu jistgħu jsiru familjari mal-kontenut tar-rapport finali u mar-rakkomandazzjonijiet tiegħu. Barra minn hekk, hemm biss linji gwida limitati li huma stabbiliti għall-organizzazzjoni taż-żjara ta’ ritorn (ara l-paragrafi 63 sa 66).

Intużaw djalogu politiku u assistenza elettorali bħala għodod għall-appoġġ tal-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet, iżda l-EFMs ma twettqux spiss daqs kemm setgħu

122

F’diskussjonijiet politiċi mal-awtoritajiet tal-pajjiżi ospitanti, id-Delegazzjonijiet tal-UE qajmu kwistjonijiet li kienu inklużi fir-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE. Iżda għad hemm lok biex l-attivitajiet relatati mad-djalogu politiku jkomplu jiżdiedu, peress li aħna osservajna rieda biex tiġi diskussa l-implimentazzjoni possibbli tar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE fil-parlamenti tal-pajjiżi ospitanti (ara l-paragrafi 71 sa 83).

123

In-Niġerja kienet l-uniku pajjiż fil-kampjun li fih twettqet EFM, u d-Delegazzjoni tal-UE qisitha bħala f’waqtha u utli. Fil-pajjiżi l-oħra koperti mill-awditu, il-maġġoranza vasta tal-partijiet interessati nazzjonali intervistati laqgħu b’mod pożittiv il-possibbiltà ta’ EFM bejn l-elezzjonijiet, biex titqajjem sensibilizzazzjoni dwar ir-rakkomandazzjonijiet permezz ta’ laqgħat b’viżibbiltà għolja. L-EFMs ma jinvolvux spejjeż sostanzjali, iżda s-segwitu jkun jibbenefika ħafna minnhom li kieku jintużaw aktar frekwentement (ara l-paragrafi 84 sa 88).

124

Aħna sibna għadd kbir ta’ każijiet fejn kien possibbli li ssir rabta bejn l-assistenza elettorali u r-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE, u fejn il-Kummissjoni kienet qieset ir-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE meta fasslet il-programmi. Dan saħħaħ il-komplementarjetà bejn l-osservazzjoni elettorali u l-assistenza elettorali (ara l-paragrafi 89 sa 97).

Ma teżistix stampa ġenerali ċentralizzata tar-rakkomandazzjonijiet u l-istatus ta’ implimentazzjoni tagħhom

125

Minħabba n-natura indipendenti tal-MOE tal-UE u l-mobbiltà tal-persunal fid-Delegazzjonijiet tal-UE u fis-SEAE, hemm ħtieġa qawwija li l-memorja istituzzjonali tiġi ppreservata permezz ta’ mezzi oħra. Ma hemmx depożitarju ċċentralizzat għall-ħżin tar-rakkomandazzjonijiet, sabiex ikunu faċilment aċċessibbli għall-esperti tat-Timijiet Ewlenin jew għall-persunal tal-UE (ara l-paragrafi 99 sa 104).

126

Filwaqt li sibna eżempji tajbin ta’ xogħol li jittraċċa l-istatus ta’ implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet, ma kienx hemm proċess sistematiku għall-valutazzjoni u l-ħżin regolari tad-dettalji dwar l-istatus (ara l-paragrafi 105 sa 113).

127

Reċentement, is-SEAE wettaq xogħol komprensiv biex jelenka l-għodod stabbiliti u biex jiġbor l-aħjar prattika għas-segwitu tar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE, iżda ma hemmx proċess sistematiku ta’ tagħlimiet meħuda għaddej biex jingħata segwitu (ara l-paragrafi 114 sa 117).

Rakkomandazzjoni 1 - Linji gwida dwar l-abbozzar

Jenħtieġ li s-SEAE:

• jiżgura, permezz ta’ kontroll sistematiku tal-kwalità fuq il-format tar-rapport finali qabel dan jiġi ppubblikat, li l-MOE tal-UE jsegwu l-linji gwida dwar l-abbozzar kif ukoll il-mudell għalih;
• jaġġorna l-linji gwida dwar l-abbozzar biex jitolbu li l-MOE tal-UE jiddokumentaw il-bażi loġika wara l-prijoritizzazzjoni u li jiddiskutu mal-partijiet interessati dwar medda ta’ żmien (fil-qosor, medja, jew fit-tul) għall-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet.

Perjodu ta’ żmien: Tmiem l-2018.

Rakkomandazzjoni 2 - Konsultazzjonijiet mal-partijiet interessati

Jenħtieġ li s-SEAE:

• jiżgura sistematikament li t-Tim Ewlieni jikkonsulta l-partijiet interessati fil-pajjiż ospitanti dwar ir-rakkomandazzjonijiet qabel ma r-rapport jiġi ffinalizzat;
• jitlob li l-eżitu tal-konsultazzjonijiet tal-MOE tal-UE mal-partijiet interessati jiġu ddokumentati u maħżuna ċentralment.

Perjodu ta’ żmien: Nofs l-2018.

Rakkomandazzjoni 3 - Żjarat ta’ ritorn u diskussjonijiet madwar mejda

Jenħtieġ li s-SEAE:

• jiċċara r-rwoli u r-reponsabbiltajiet għall-organizzazzjoni taż-żjara ta’ ritorn;
• jiżgura li d-diskussjoni madwar mejda mal-partijiet interessati tiġi skedata mill-inqas erbat ijiem tax-xogħol wara r-rilaxx tar-rapport, biex b’hekk il-parteċipanti jkollhom biżżejjed żmien isiru familjari mar-rapport u mar-rakkomandazzjonijiet tiegħu qabel il-laqgħa.

Perjodu ta’ żmien: Nofs l-2018.

Rakkomandazzjoni 4 - Irfinar tal-għodda

Jenħtieġ li s-SEAE:

• jirreferi, fil-Memoranda ta' Qbil, għall-fatt li l-MOE tal-UE li jkun se jsir se jippreżenta xi rakkomandazzjonijiet, u jenfasizza l-importanza tagħhom;
• meta possibbli, iwettaq EFMs fil-pajjiżi li ospitaw MOE tal-UE, fi żmien adatt bejn l-elezzjonijiet, dment li s-sitwazzjoni politika jew tas-sigurtà fil-pajjiż ospitanti tkun tippermetti li dan isir.

Perjodu ta’ żmien: Il-bidu tal-2019.

Rakkomandazzjoni 5 - Monitoraġġ u riżultati

Jenħtieġ li s-SEAE:

• jistabbilixxi depożitarju ċċentralizzat għar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE;
• jittraċċa l-progress rigward l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet tal-MOE tal-UE fuq bażi regolari;
• fil-kuntest tal-koordinazzjoni tal-UE, jitlob lid-Delegazzjonijiet tal-UE biex jirrappurtaw, regolarment, dwar l-attivitajiet imwettqa fil-pajjiżi ospitanti għall-appoġġ tal-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet. Jenħtieġ li dan jalimenta proċess ta’ tagħlimiet meħuda dwar is-segwitu.

Perjodu ta’ żmien: Il-bidu tal-2019.

Dan ir-Rapport ġie adottat mill-Awla III, immexxija mis-Sur Karel PINXTEN, Membru tal-Qorti tal-Awdituri, fil-Lussemburgu, fil-laqgħa tagħha tas-16 ta’ Novembru 2017.

Akronimi u abbrevjazzjonijiet

DĠ NEAR: Direttorat Ġenerali għall-Viċinat u n-Negozjati għat-Tkabbir

DĠ DEVCO: Direttorat Ġenerali għall-Kooperazzjoni Internazzjonali u l-Iżvilupp

EAT: Tim ta’ Valutazzjoni Elettorali

EEM: Missjoni ta’ Esperti Elettorali

EFM: Missjoni ta' Segwitu Elettorali

EIDHR: Strument Ewropew għad-Demokrazija u għad-Drittijiet tal-Bniedem

EODS: Osservazzjoni Elettorali u Appoġġ Demokratiku

ExM: Missjoni Esploratorja

FPI: Servizz tal-Istrumenti tal-Politika Barranija

HR/VP: Rappreżentant Għoli għall-Affarijiet Barranin u l-Politika ta' Sigurtà/Viċi President tal-Kummissjoni Ewropea

MEP: Membru tal-Parlament Ewropew

MOE tal-UE: Missjoni ta' Osservazzjoni Elettorali tal-Unjoni Ewropea

OAS: Organizzazzjoni tal-Istati Amerikani

ODIHR: Uffiċċju tal-OSKE għall-Istituzzjonijiet Demokratiċi u d-Drittijiet tal-Bniedem

OSKE: Organizzazzjoni għas-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa

SEAE: Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna

UNDP: Programm ta' Żvilupp tan-Nazzjonijiet Uniti

Tim tal-awditjar

Ir-rapporti speċjali tal-QEA jippreżentaw ir-riżultati tal-awditi tal-prestazzjoni u tal-konformità tagħha f'dak li jirrigwarda oqsma baġitarji jew suġġetti ta' ġestjoni speċifiċi. Il-QEA tagħżel u tfassal dawn il-kompiti tal-awditjar biex timmassimizza l-impatt tagħhom billi tqis ir-riskji għall-prestazzjoni jew għall-konformità, il-livell ta' introjtu jew ta' nfiq involut, l-iżviluppi li jkunu għad iridu jseħħu u l-interess politiku u pubbliku.

Dan l-awditu tal-prestazzjoni twettaq mill-Awla III, li hija mmexxija minn Karel Pinxten, Membru tal-QEA, u li hija responsabbli għall-awditjar tal-oqsma ta' nfiq ta’ azzjoni esterna, sigurtà u ġustizzja.

L-awditu tmexxa minn Ville Itälä, Membru tal-QEA, b'appoġġ minn Turo Hentilä, Kap tal-kabinett; Helka Nykänen, Attaché tal-kabinett; Beatrix Lesiewicz, Maniġer prinċipali; Kristina Maksinen, Kap tal-kompitu. It-tim tal-awditjar kien magħmul minn Balázs Kaszap, Jiri Lang u Erika Söveges.

Kuntatt

IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
LUXEMBOURG

Tel. +352 4398-1
Mistoqsijiet: eca.europa.eu/mt/Pages/ContactForm.aspx
Sit web: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Ħafna informazzjoni addizzjonali dwar l-Unjoni Ewropea hija disponibbli fuq l-Internet.
Jista’ jsir aċċess għaliha permezz tas-server Europa (http://europa.eu).

Il-Lussemburgu: L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, 2017

PDF	ISBN 978-92-872-8721-2	ISSN 1977-5741	doi:10.2865/082523	QJ-AB-17-022-MT-N
HTML	ISBN 978-92-872-8776-2	ISSN 1977-5741	doi:10.2865/52462	QJ-AB-17-022-MT-Q

© L-Unjoni Ewropea, 2017

Għal kull użu jew riproduzzjoni ta’ ritratti jew materjal ieħor li ma jaqax taħt id-drittijiet tal-awtur tal-Unjoni Ewropea, irid jintalab il-permess direttament mingħand id-detenturi tad-drittijiet tal-awtur.

KIF TIKKUNTATTJA LILL-UE

Personalment
Madwar l-Unjoni Ewropea kollha hemm mijiet ta’ ċentri ta’ informazzjoni tal-Europe Direct. Tista’ ssib l-indirizz tal-eqreb ċentru għalik f’dan is-sit: https://europa.eu/european-union/contact_mt

Bit-telefown jew bil-posta elettronika
Europe Direct huwa servizz li jwieġeb il-mistoqsijiet tiegħek dwar l-Unjoni Ewropea. Tista’ tikkuntattja dan is-servizz:

• bit-telefown bla ħlas: 00 800 6 7 8 9 10 11 (ċerti operaturi jafu jimponu ħlas għal dawn it-telefonati),
• fuq dan in-numru standard: +32 22999696, jew
• bil-posta elettronika permezz: https://europa.eu/european-union/contact_mt

KIF ISSIB TAGĦRIF DWAR L-UE

Onlajn
L-informazzjoni dwar l-Unjoni Ewropea bil-lingwi uffiċjali kollha tal-UE hija disponibbli fuq is-sit web Europa fuq: http://europa.eu

Pubblikazzjonijiet tal-UE
Tista’ tniżżel mill-internet jew tordna l-pubblikazzjonijiet tal-UE, li xi wħud minnhom huma bla ħlas u xi oħrajn bil-ħlas, mill-EU Bookshop fl-indirizz li ġej: http://op.europa.eu/eubookshop. Kopji multipli ta’ pubblikazzjonijiet bla ħlas tista’ tiksibhom billi tikkuntattja lil Europe Direct jew liċ-ċentru tal-informazzjoni lokali tiegħek (ara http://europa.eu/contact).

Il-liġi tal-UE u dokumenti relatati
Għal aċċess għall-informazzjoni legali tal-UE, inkluż il-liġijiet kollha tal-UE mill-1951 ’l hawn, fil-verżjonijiet lingwistiċi uffiċjali kollha, żur is-sit EUR-Lex hawnhekk: http://eur-lex.europa.eu

Dejta Miftuħa mill-UE
Il-portal tad-Dejta Miftuħa mill-UE (http://data.europa.eu/euodp) jipprovdi aċċess għal settijiet tad-dejta mill-UE. Id-dejta tista’ titniżżel mill-internet u tintuża mill-ġdid bla ħlas, kemm għal skopijiet kummerċjali kif ukoll mhux kummerċjali.