Η συμβολή της EIOPA στην εποπτεία και στη σταθερότητα του ασφαλιστικού τομέα ήταν σημαντική, οι προκλήσεις όμως είναι σοβαρές

Σύνοψη

I

Ο ασφαλιστικός κλάδος αντιπροσωπεύει σημαντικό τμήμα του χρηματοπιστωτικού τομέα της ΕΕ. Διαχειρίζεται ενεργητικό που ανέρχεται στα δύο τρίτα περίπου του ετήσιου ΑΕγχΠ της ΕΕ. Στην περίπτωση που οι ασφαλιστικές εταιρείες δεν ανταποκριθούν στον ρόλο αυτό, μπορεί να διαταραχθεί η λειτουργία του χρηματοοικονομικού τομέα και, κατά συνέπεια, να επηρεαστεί αρνητικά η πραγματική οικονομία και η ευημερία των καταναλωτών.

II

Η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων (European Insurance and Occupational Pensions Authority, EIOPA) συστάθηκε το 2011, μετά τη μεταρρύθμιση της εποπτείας του χρηματοπιστωτικού τομέα της ΕΕ που ακολούθησε τη χρηματοοικονομική κρίση του 2007-2008. Η EIOPA ενεργεί ως ανεξάρτητος φορέας που παρέχει συμβουλές στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

III

Βασικές αρμοδιότητες της EIOPA είναι η στήριξη της σταθερότητας του χρηματοπιστωτικού συστήματος και της διαφάνειας των αγορών και των χρηματοπιστωτικών προϊόντων, καθώς και η προστασία των κατόχων ασφαλιστηρίων συμβολαίων. Παρακολουθεί επίσης τους πιθανούς κινδύνους και τα τρωτά σημεία του τομέα. Οι αρμοδιότητές της υπάγονται σε τέσσερις ευρείες κατηγορίες: ρύθμιση, εποπτεία και εποπτική σύγκλιση, χρηματοπιστωτική σταθερότητα και προστασία των καταναλωτών.

IV

Εξετάσαμε κατά πόσον η EIOPA συμβάλλει αποτελεσματικά στην εποπτεία και στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα του ασφαλιστικού τομέα. Συγκεκριμένα, αναλύσαμε τις δράσεις της EIOPA όσον αφορά την εποπτεία και την εποπτική σύγκλιση [συνεργασία με τις εθνικές αρμόδιες αρχές (ΕΑΑ), εργασίες τους σχετικά με τα εσωτερικά μοντέλα και διασυνοριακές επιχειρηματικές δραστηριότητες], τη δοκιμή αντοχής του ασφαλιστικού τομέα του 2016, καθώς και την επάρκεια των πόρων και των διοικητικών ρυθμίσεων της EIOPA.

V

Ο έλεγχος πρωτίστως κυρίως τις εποπτικές δραστηριότητες της EIOPA μεταξύ 2015 και 2017, καθώς και τη δοκιμή αντοχής του 2016. Τα αποδεικτικά στοιχεία προήλθαν από επισκέψεις στην EIOPA και την επιτόπια επισκόπηση εγγράφων, καθώς και από συναντήσεις με τις αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Συστημικού Κινδύνου, τις ΕΑΑ, εμπειρογνώμονες από την πανεπιστημιακή κοινότητα και τα ενδιαφερόμενα μέρη. Ο έλεγχος έλαβε επίσης υπόψη τα αποτελέσματα δύο ερευνών.

VI

Το γενικό μας συμπέρασμα είναι ότι η EIOPA έχει αξιοποιήσει ορθώς ένα ευρύ φάσμα εργαλείων για τη στήριξη της εποπτικής σύγκλισης και της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπιστούν από την ίδια την EIOPA, τους εθνικούς επόπτες και τους νομοθέτες, παραδείγματος χάριν στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών εποπτικών αρχών (ΕΕΑ) και των επισκοπήσεων που προβλέπει η «Φερεγγυότητα ΙΙ».

VII

Οι δράσεις της EIOPA για τη διασφάλιση της άσκησης συνεπούς εποπτείας από τις ΕΑΑ προέκυψαν από εμπεριστατωμένη ανάλυση και, ως επί το πλείστον, κάλυπταν πλήρως το σχετικό πεδίο. Η EIOPA εντόπισε με τις εργασίες της σοβαρές αδυναμίες στον τρόπο με τον οποίο δραστηριοποιούνται οι ΕΑΑ και παρακολουθεί τις εξελίξεις. Ωστόσο, δεν διαθέτει συστηματική διαδικασία για την παρακολούθηση της συνέχειας που δίδεται στις συστάσεις της.

VIII

Διαπιστώσαμε ότι το ισχύον νομικό πλαίσιο για την εποπτεία των διασυνοριακών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων εντός ΕΕ πάσχει από συστημικές αδυναμίες, με αποτέλεσμα η εποπτεία να εξαρτάται από τη νομική μορφή της επιχείρησης και όχι από τη φύση της. Αυτό οδηγεί σε λανθασμένα κίνητρα, τόσο για τις εποπτικές αρχές όσο και για τους ασφαλιστές, που επωφελούνται από το χαμηλότερο επίπεδο εποπτείας σε ορισμένα κράτη μέλη. Η EIOPA προσπάθησε να αντιμετωπίσει τα προβλήματα που προέκυψαν, δεν ήταν όμως σε θέση να υπερβεί τις συστημικές αδυναμίες και να επιτύχει εποπτική σύγκλιση.

IX

Οι ασφαλιστικές εταιρείες χρησιμοποιούν εσωτερικά μοντέλα για να προσαρμόζουν καλύτερα την εκτίμηση κινδύνου στις επιχειρήσεις τους και να διευκολύνουν τις κεφαλαιακές απαιτήσεις τους. Υπάρχουν σημαντικές διαφορές ως προς το πόσο αυστηρά επιβλέπουν οι ΕΑΑ τα εσωτερικά μοντέλα. Η EIOPA προσπάθησε να βελτιώσει την εποπτική σύγκλιση στον τομέα αυτό. Η προσπάθεια δεν ήταν πλήρως αποτελεσματική, μεταξύ άλλων λόγω περιορισμών στην πρόσβαση στις πληροφορίες που υπέβαλλαν οι ΕΑΑ.

X

Το 2016 η EIOPA πραγματοποίησε δοκιμή αντοχής, προκειμένου να εκτιμήσει τον τρόπο με τον οποίο ο ασφαλιστικός κλάδος θα αντιδρούσε σε δυσμενείς εξελίξεις της αγοράς, ιδίως σε μια παρατεταμένη περίοδο πολύ χαμηλών επιτοκίων, και σε κραδασμούς στις τιμές των περιουσιακών στοιχείων. Ορισμένες εταιρείες αποδείχθηκαν ευάλωτες σε τέτοιου είδους περιστάσεις, καθώς η φερεγγυότητά τους θα επιδεινωνόταν σημαντικά. Η εμβέλεια της δοκιμής αντοχής ήταν η ενδεδειγμένη και τα σενάρια προσδιόριζαν τους κύριους κινδύνους για τον τομέα. Ωστόσο, διαπιστώσαμε προβλήματα με τη βαθμονόμησή τους. Συγκεκριμένα, η EIOPA δεν ήταν σε θέση να δικαιολογήσει επαρκώς αναλυτικά την ένταση του ενός από τα σενάρια.

XI

Μετά την επακριβή επικύρωση των δεδομένων, η EIOPA παρουσίαζε ως επί το πλείστον τα αποτελέσματα της δοκιμής αντοχής με τον προσήκοντα τρόπο. Λόγω της νομικής εντολής της, δεν υπήρξε δημοσίευση σε επίπεδο επιχείρησης. Οι συστάσεις που εκδίδονταν έπειτα από τη δοκιμή αντοχής ήταν ενίοτε εξαιρετικά γενικές, παρά το γεγονός ότι η EIOPA κατέβαλλε προσπάθειες, προκειμένου να παρακολουθεί τον βαθμό στον οποίο οι συστάσεις αυτές εφαρμόζονταν από τις ΕΑΑ τις εφαρμόζουν.

XII

Για όλες τις δραστηριότητές της, η EIOPA βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη συνεργασία με τις ΕΑΑ, δεν έχει όμως πάντοτε την πλήρη υποστήριξή τους. Οι ΕΑΑ διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στο κύριο όργανο διακυβέρνησης της EIOPA, γεγονός που σημαίνει ότι είναι σε θέση να ορίζουν την εμβέλεια της δράσης της όσον αφορά την εξέταση της δικής τους αποτελεσματικότητας. Η EIOPA δεν έχει ακόμη στραφεί πλήρως από τη ρύθμιση στην εποπτεία. Με μόνο 20 υπαλλήλους να ασχολούνται με ζητήματα εποπτείας και άλλους επτά με συναφή θέματα, η EIOPA βρίσκεται ενώπιον μιας πραγματικής πρόκλησης όσον αφορά την εκτέλεση του ευρέος φάσματος των περίπλοκων καθηκόντων που της έχουν ανατεθεί.

XIII

Για τη βελτίωση της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας των δράσεων της EIOPA, της συνιστούμε:

1. να εστιάζει καλύτερα και να παρακολουθεί τα εποπτικά της εργαλεία με συστηματικό τρόπο·
2. να συνεργάζεται με την Επιτροπή και τους συννομοθέτες για την αντιμετώπιση των συστημικών αδυναμιών στην εποπτεία των διασυνοριακών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων·
3. να συνεργάζεται με την Επιτροπή και τους συννομοθέτες για την αντιμετώπιση των περιορισμών στην πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με τα εσωτερικά μοντέλα και να παρέχει περισσότερη στήριξη στις ΕΑΑ σχετικά με τον τρόπο εποπτείας τους·
4. να βελτιώσει περαιτέρω την αξιοπιστία των σεναρίων των δοκιμών αντοχής·
5. να εκδίδει πιο συγκεκριμένες και σχετικές συστάσεις προς τις ΕΑΑ μετά τη δοκιμή αντοχής·
6. να προωθήσει τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων των δοκιμών αντοχής σε επίπεδο εταιρειών·
7. να διασφαλίζει ότι η μεθοδολογία των δοκιμών αντοχής είναι πιο διαφανής· και
8. Να ενισχύσει τους ανθρώπινους πόρους που είναι επιφορτισμένοι με την εποπτεία.

Εισαγωγή

Η ασφαλιστική αγορά στην ευρωπαϊκή οικονομία

01

Με ενεργητικό αξίας που υπερβαίνει τα δύο τρίτα του ετήσιου ΑΕγχΠ της ΕΕ και διαφορετική διείσδυση στην αγορά, αναλόγως του κράτους μέλους (βλέπε γράφημα 1), ο ασφαλιστικός κλάδος αποτελεί σημαντικό τμήμα του χρηματοπιστωτικού τομέα. Συμβάλλει στην οικονομική ανάπτυξη και τη χρηματοοικονομική σταθερότητα μέσω της ανάληψης κινδύνων και της κινητοποίησης της αποταμίευσης. Δεδομένου του σημαντικού τους ρόλου, τυχόν αδυναμία των ασφαλιστικών εταιρειών ενδέχεται να διαταράξει την παροχή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και την οικονομία γενικά, με αρνητικές συνέπειες για τους καταναλωτές.

02

Μία από τις βασικές προκλήσεις για την ασφαλιστική αγορά σήμερα είναι τα χαμηλά επιτόκια. Οι ασφαλιστές, ειδικά στον κλάδο ζωής ο οποίος αντιπροσωπεύει το 65% της ασφαλιστικής αγοράς της ΕΕ, αντιμετωπίζουν σημαντικά προβλήματα με το εγγυημένο επιτόκιο για τα προϊόντα που πωλήθηκαν κατά τα προηγούμενα έτη. Επομένως, τα επιχειρηματικά μοντέλα των ασφαλιστών ζωής υφίστανται επί του παρόντος ριζικές αλλαγές, μία συνέπεια των οποίων είναι η περαιτέρω ανάληψη κινδύνων. Επιπλέον, οι ψηφιακές τεχνολογίες και η εκτεταμένη χρήση μαζικών δεδομένων έχουν αναδιαμορφώσει την ασφαλιστική αγορά (Fintech), δημιουργώντας όχι μόνο ευκαιρίες για τις επιχειρήσεις αλλά και συνεπιφέροντας ορισμένες νέες προκλήσεις και κινδύνους για τους πελάτες.

03

Από ρυθμιστική άποψη, μια καθοριστική εξέλιξη για τις ασφαλιστικές εταιρείες ήταν η εφαρμογή του πλαισίου της «Φερεγγυότητας ΙΙ» τον Ιανουάριο του 2016. Η «Φερεγγυότητα ΙΙ» αποτελεί το πρώτο εναρμονισμένο ενωσιακό νομικό πλαίσιο όσον αφορά την ανάληψη και την άσκηση επιχειρηματικών δραστηριοτήτων στον τομέα της ασφάλισης και της αντασφάλισης. Το πλαίσιο αυτό καλύπτει επίσης την ασφαλιστική εποπτεία και σκοπό έχει την εξασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού εντός της ενιαίας αγοράς. Καθορίζει πόσο μεγάλα κεφάλαια πρέπει να διαθέτουν οι εταιρείες για την κάλυψη των κινδύνων τους, καθώς και τις απαιτήσεις διαχείρισης κινδύνων, διακυβέρνησης και υποβολής εκθέσεων.

Η EIOPA στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού συστήματος χρηματοπιστωτικής εποπτείας

04

Η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων (EIOPA) συστάθηκε το 2011¹ στο πλαίσιο των μεταρρυθμίσεων του τρόπου με τον οποίο ασκείται η εποπτεία του χρηματοπιστωτικού τομέα της ΕΕ, ως απάντηση στη χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-2008. Η EIOPA ενεργεί ως ανεξάρτητος φορέας που παρέχει συμβουλές στην Επιτροπή, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Δραστηριοποιείται στους τομείς των ασφαλιστικών εταιρειών, των αντασφαλιστικών εταιρειών, των μεσαζόντων και των ιδρυμάτων επαγγελματικών συνταξιοδοτικών παροχών.

05

Η EIOPA αποτελεί μέρος ενός Ευρωπαϊκού Συστήματος Χρηματοπιστωτικής Εποπτείας (ΕΣΧΕ) το οποίο αποτελείται από τρεις Ευρωπαϊκές Εποπτικές Αρχές (ΕΕΑ): μία για τον τραπεζικό τομέα (Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών – ΕΑΤ), μία για τον τομέα των κινητών αξιών (Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών – ESMA) και μία για τον τομέα των ασφαλίσεων και των επαγγελματικών συντάξεων, καθώς και από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Συστημικού Κινδύνου (ΕΣΣΚ). Το σκεπτικό για τη σύσταση των ΕΕΑ ήταν να διασφαλιστεί στενότερη συνεργασία και ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των εθνικών εποπτικών αρχών (αποκαλούμενες επίσης εθνικές αρμόδιες αρχές – ΕΑΑ), προκειμένου να διευκολυνθεί η υιοθέτηση ενωσιακών λύσεων σε διασυνοριακά προβλήματα και να προωθηθεί η συνεπής εφαρμογή και ερμηνεία των κανόνων.

06

Κύριες αρμοδιότητες της EIOPA είναι η στήριξη της σταθερότητας του χρηματοοικονομικού συστήματος, της διαφάνειας των αγορών και των χρηματοοικονομικών προϊόντων, καθώς και της προστασίας των ασφαλισμένων, των μελών του συνταξιοδοτικού συστήματος και των συνταξιούχων. Η EIOPA έχει αναλάβει να παρακολουθεί και να εντοπίζει τάσεις, δυνητικούς κινδύνους και τα τρωτά σημεία που απορρέουν από το μικροπροληπτικό πλαίσιο, διασυνοριακά και διατομεακά. Για τον σκοπό αυτό, η EIOPA διαθέτει αρμοδιότητες που εμπίπτουν σε τέσσερις ευρείες και αλληλένδετες κατηγορίες: τη ρύθμιση, την εποπτεία και εποπτική σύγκλιση, τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και την προστασία των καταναλωτών (βλέπε πίνακα 1). Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών επί του βασικού νομικού πλαισίου για τον ασφαλιστικό τομέα και τη διευθέτηση της ανάγκης εξασφάλισης της αποτελεσματικής εφαρμογής του, πρόθεση της EIOPA ήταν η στροφή του στρατηγικού ενδιαφέροντός της από τη ρύθμιση στην εποπτεία. Στο πλαίσιο του εν προκειμένω ελέγχου, εστιάζουμε στην εποπτεία και στην εποπτική σύγκλιση, τομείς βασικής σημασίας για τους καταναλωτές, καθώς και στη δοκιμή αντοχής, που εμπίπτει στον στόχο της διασφάλισης της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.

Πίνακας 1

Αρμοδιότητες της EIOPA

Τομέας ευθύνης	Ο ρόλος της EIOPA
Ρύθμιση	Κατάρτιση τεχνικών προτύπων, τα οποία στη συνέχεια εγκρίνονται από την Επιτροπή, και συζητήσεις για τυχόν αλλαγές που έχουν ήδη γίνει. Παροχή συμβουλών στην Επιτροπή σε τομείς στους οποίους αυτή έχει αρμοδιότητα να εκδίδει κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις σχετικά με το έργο της ΕΕ.
Εποπτεία και εποπτική σύγκλιση	Διευκόλυνση και συντονισμός των ΕΑΑ στις εποπτικές τους δραστηριότητες, προκειμένου να καθιερωθούν συνεπείς, αποτελεσματικές και αποδοτικές εποπτικές πρακτικές στο πλαίσιο του ΕΣΧΕ και να διασφαλιστεί η κοινή, ενιαία και συνεπής εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου.
Χρηματοπιστωτική σταθερότητα και διαχείριση κρίσεων	Συμβολή στις εργασίες της μακροπροληπτικής εποπτείας του ΕΣΣΚ με την υποβολή στοιχείων και εκθέσεων. Διενέργεια δοκιμών αντοχής για τον ασφαλιστικό και συνταξιοδοτικό τομέα και διασφάλιση συντονισμένης πρόληψης και διαχείρισης κρίσεων, καθώς και διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας σε περιόδους κρίσης.
Προστασία των καταναλωτών και χρηματοοικονομική καινοτομία	Προστασία των καταναλωτών από την υπερβολική ανάληψη κινδύνων κατά την αγορά/επένδυση σε χρηματοοικονομικά προϊόντα με την εκπόνηση κανονισμών, την παρακολούθηση των τάσεων της αγοράς, τη βελτίωση των διαθέσιμων πληροφοριών κ.λπ. Απαγόρευση χρηματοπιστωτικών προϊόντων, εάν αυτά θέτουν σε κίνδυνο τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα στην ΕΕ. Ανάλυση και υποβολή εκθέσεων σχετικά με τις νέες χρηματοοικονομικές καινοτομίες/προϊόντα στην αγορά.

Πηγή: ΕΕΣ.

Η διαδικασία μεταρρύθμισης των ΕΕΑ

07

Καθώς η φύση των προκλήσεων στις χρηματοπιστωτικές αγορές εξελίσσεται διαρκώς, η Επιτροπή πρότεινε δέσμη μεταρρυθμίσεων τον Σεπτέμβριο του 017 με στόχο την ενίσχυση του ΕΣΧΕ. Γενικός στόχος ήταν να βελτιωθούν οι εντολές, η διακυβέρνηση και η χρηματοδότηση των τριών ΕΕΑ, καθώς και η λειτουργία του ΕΣΣΚ. Κάποιες από τις προτάσεις της Επιτροπής ισχύουν άμεσα για την EIOPA, όπως η δημιουργία ανεξάρτητου εκτελεστικού συμβουλίου (υπεύθυνου για τη λήψη κατά περίπτωση αποφάσεων και ορισμένα εποπτικά θέματα), η ενίσχυση του ρόλου της EIOPA στην επικύρωση των εσωτερικών μοντέλων και η ενίσχυση των διαθέσιμων εργαλείων της για την προώθηση της εποπτικής σύγκλισης.

08

Οι προτάσεις της Επιτροπής για αλλαγές στο νομικό πλαίσιο της EIOPA θα ακολουθήσουν πλέον τη συνήθη νομοθετική διαδικασία, συμπεριλαμβανομένης συζήτησης στο Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο. Αναμένεται ότι οι τροποποιημένες νομικές πράξεις θα εγκριθούν το 2019. Ο έλεγχός μας μπορεί να συμβάλει επιτυχώς στη συζήτηση αυτή.

Εμβέλεια και τρόπος προσέγγισης του ελέγχου

09

Με τον έλεγχο διερευνήθηκε κατά πόσον η EIOPA συνέβαλε αποτελεσματικά στην εποπτεία και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα στον ευρωπαϊκό ασφαλιστικό τομέα. Το επίκεντρο του ελέγχου αντικατόπτριζε την πρόσφατη μετατόπιση των προτεραιοτήτων της EIOPA από τη ρύθμιση στην εποπτεία. Εξετάσαμε ειδικότερα τους ακόλουθους τομείς:

1. δράσεις της EIOPA στον τομέα της εποπτείας και της εποπτικής σύγκλισης· η επισκόπησή περιλάμβανε δείγμα μέσων που χρησιμοποιούσε η EIOPA (μέρη I, II και III),
2. τη δοκιμή αντοχής για τον ασφαλιστικό τομέα που διενεργήθηκε το 2016 (μέρος IV), και
3. οριζόντια ζητήματα καθοριστικής σημασίας για την αποτελεσματικότητα όλων των δράσεων της EIOPA (χρήση νομικών μέσων για την εξασφάλιση της συμμόρφωσης με το δίκαιο της ΕΕ, επάρκεια των ανθρώπινων πόρων και καταλληλότητα της διοικητικής δομής) (μέρος V).

10

Οι δραστηριότητες της EIOPA όσον αφορά την εποπτεία και την εποπτική σύγκλιση καλύπτουν στην πράξη τρεις ευρείς τομείς: α) την ενίσχυση της εποπτείας από τις εθνικές αρχές, β) τη διασφάλιση επαρκούς εποπτείας των διασυνοριακών οντοτήτων και γ) τα εσωτερικά μοντέλα. Διευκρινίζουμε ότι τα ζητήματα αυτά αναλύονται μεν στα τρία μέρη της παρούσας έκθεσης (I, II και III) που ακολουθούν, συμβάλλουν ωστόσο από κοινού στην από μέρους μας αξιολόγηση του έργου της EIOPA στον τομέα της εποπτείας και της εποπτικής σύγκλισης. Στον τομέα της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, επικεντρωθήκαμε στη δοκιμή αντοχής του ασφαλιστικού κλάδου, δεδομένης της σημασίας της για τον εντοπισμό μελλοντικών κινδύνων στην αγορά.

11

Η έκθεση δεν κάλυψε το έργο των ΕΑΑ (οι οποίες συνεργάζονται στενά με την EIOPA σε όλες τις δραστηριότητές της). Το ΕΣΣΚ, που είχε εμπλακεί στον σχεδιασμό ενός από τα σενάρια της δοκιμής αντοχής, δεν ήταν ελεγχόμενος, καθώς η ευθύνη και η κυριότητα των δύο σεναρίων παραμένουν στην EIOPA. Δεδομένου ότι ο έλεγχος επικεντρώθηκε στην ασφαλιστική αγορά, δεν περιλάμβανε τις δραστηριότητες της EIOPA στον τομέα των επαγγελματικών συντάξεων.

12

Ο έλεγχος κάλυψε τις εποπτικές δραστηριότητες της EIOPA που έλαβαν χώρα κατά κύριο λόγο την περίοδο 2015-2017 και τη δοκιμή αντοχής του 2016 (συμπεριλαμβανομένων των διδαγμάτων που αντλήθηκαν από την προηγούμενη δοκιμή αντοχής του 2014). Για κάθε ελεγχόμενη δραστηριότητα, επιλέξαμε τις προς έλεγχο περιπτώσεις/φακέλους κατά τρόπο ώστε να διασφαλίζεται ότι το δείγμα είναι αντιπροσωπευτικό του έργου της EIOPA και περιέχει ευρύ φάσμα τυπικών προβλημάτων.

13

Το κύριο έργο του ελέγχου αφορούσε επισκέψεις στην EIOPA και επιτόπιο έλεγχο εγγράφων. Συλλέξαμε επίσης στοιχεία στο πλαίσιο συναντήσεων για τον σκοπό αυτό και βιντεοδιασκέψεων με τις αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής, το ΕΣΣΚ, τις ΕΑΑ, εμπειρογνώμονες από την πανεπιστημιακή κοινότητα και ενδιαφερόμενα μέρη (ενώσεις καταναλωτών και επιχειρηματικές ενώσεις). Τα αποτελέσματα δύο ερευνών έδωσαν περαιτέρω πληροφορίες για τον έλεγχο:

1. Η πρώτη διαβιβάστηκε σε όλες τις ΕΑΑ των κρατών μελών της ΕΕ και αφορούσε τη συνολική συνεργασία με την EIOPA (εποπτεία και δοκιμή αντοχής). Απάντησαν 24 από τις 28 ΕΑΑ.
2. Η δεύτερη απεστάλη σε δείγμα ασφαλιστικών εταιρειών και αφορούσε τη δοκιμή αντοχής. Απάντησαν 35 από τις 66 εταιρείες.

Παρατηρήσεις

Μέρος I - Οι δράσεις της EIOPA για την εξασφάλιση συνεπούς εποπτείας από μέρους των ΕΑΑ είναι μεν σωστές, ωστόσο δεν υπάρχει συστηματική προσέγγιση όσον αφορά την παρακολούθηση της συνέχειας

14

Στο πλαίσιο των στόχων της να συμβάλει στην καλύτερη και συνεκτικότερη εποπτεία σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, η EIOPA αναπτύσσει ορισμένες δραστηριότητες που σκοπό έχουν να διευκολύνουν και να συντονίσουν το έργο των εθνικών αρμόδιων αρχών (ΕΑΑ). Με αυτόν τον τρόπο, η EIOPA προσβλέπει στην ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής εποπτικής νοοτροπίας, η οποία συνεπάγεται κοινή αντίληψη του τρόπου με τον οποίο σκέφτονται, συμπεριφέρονται και δραστηριοποιούνται οι εποπτικοί φορείς, έκαστος εντός της κοινότητάς του. Αυτό συνεπάγεται ισότιμους όρους ανταγωνισμού για τις ασφαλιστικές εταιρείες σε ολόκληρη την Ευρώπη και παρόμοιο επίπεδο εμπιστοσύνης για τους καταναλωτές ως προς το ότι οι ασφαλιστικές τους εταιρείες πληρούν τις κανονιστικές απαιτήσεις.

15

Όσον αφορά τον συντονισμό των εργασιών των ΕΑΑ, με τον έλεγχο εξετάσαμε τρία βασικά μέσα που εξυπηρετούν τον σκοπό της σύγκλισης των εποπτικών αρχών: τον διαρθρωμένο διάλογο με τις ΕΑΑ (με επιτόπιες επισκέψεις/επισκέψεις στη χώρα ως βασική συνιστώσα), το εγχειρίδιο για την εποπτεία και τις αξιολογήσεις από ομοτίμους (βλέπε γράφημα 2). Το εγχειρίδιο και οι αξιολογήσεις από ομοτίμους συντονίζονταν από την EIOPA, αν και το έργο αυτό εκτελέστηκε σε στενή συνεργασία με τις ΕΑΑ. Το μεγαλύτερο μέρος του περιεχομένου και τις αξιολογήσεις από ομοτίμους παρέχουν οι εξουσιοδοτημένοι από τις ΕΑΑ αξιολογητές. Πέραν των μέσων που υποβάλαμε σε έλεγχο, η EIOPA εφάρμοζε και πολλά άλλα², είτε κατά άμεση εφαρμογή του ιδρυτικού κανονισμού της είτε με δική της πρωτοβουλία.

Η EIOPA εντόπισε σημαντικές αδυναμίες στην ποιότητα της εποπτείας

16

Με τη βοήθεια του διαρθρωμένου διαλόγου με τις ΕΑΑ, η EIOPA έχει εντοπίσει ορισμένες αδυναμίες σε κρίσιμες πτυχές της εποπτείας του ασφαλιστικού τομέα (βλέπε γράφημα 3). Οι αξιολογήσεις από ομοτίμους ανέδειξαν επίσης σημαντικούς τομείς στους οποίους οι ΕΑΑ θα πρέπει να βελτιώσουν τις εποπτικές πρακτικές τους (βλέπε παράρτημα I). Από τις αξιολογήσεις της EIOPA προκύπτει ότι οι προσεγγίσεις που εφαρμόζουν οι ΕΑΑ όσον αφορά την εποπτεία διαφέρουν μεταξύ τους ως προς το πόσο παρεμβατικές και προορατικές είναι και ως προς το κατά πόσον λαμβάνουν υπόψη τους σχετικούς κινδύνους. Αυτό σημαίνει ότι μια δεδομένη πρακτική μιας ασφαλιστικής εταιρείας (π.χ. στον τομέα της διαχείρισης κινδύνων) θα μπορούσε να γίνει δεκτή σε ένα κράτος μέλος, αλλά να αμφισβητηθεί σε ένα άλλο. Στο πλαίσιο της διαδικασίας του διαρθρωμένου διαλόγου, οι ΕΑΑ ανταποκρίθηκαν στις διαπιστώσεις των εκθέσεων της EIOPA. Ωστόσο, η EIOPA δεν ανέλυσε συστηματικά τις απαντήσεις και δεν παρείχε ολοκληρωμένη γραπτή ανατροφοδότηση στις ΕΑΑ.

Οι συστάσεις της EIOPA αντανακλούν τις διαπιστωθείσες αδυναμίες, ωστόσο δεν αποτέλεσαν αντικείμενο παρακολούθησης

17

Λόγω των αδυναμιών που εντοπίστηκαν, η EIOPA συνέστησε δράσεις για συγκεκριμένες ΕΑΑ. Στην περίπτωση του διαρθρωμένου διαλόγου, η EIOPA διατύπωσε σε περισσότερες από 30 συστάσεις για κάθε ΕΑΑ στο δείγμα μας, χωρίς οιαδήποτε μορφή ιεράρχησης. Οι αξιολογήσεις από ομοτίμους κατέληγαν σε σημαντικά μικρότερο αριθμό συστάσεων. Μολονότι οι συστάσεις ήταν σαφείς, ενίοτε ήταν γενικές και δεν ανταποκρίνονταν στις συγκεκριμένες καταστάσεις των ΕΑΑ.

18

Η EIOPA δεν προέβλεψε συστηματική παρακολούθηση της εφαρμογής των συνιστώμενων ενεργειών, ούτε αυτών που προέρχονταν από τον διαρθρωμένο διάλογο ούτε από την αξιολόγηση από ομοτίμους. Κατά συνέπεια, η EIOPA δεν έχει εικόνα τού κατά πόσον οι ΕΑΑ έχουν λάβει υπόψη τις συστάσεις της. Ωστόσο, έχει καταβάλει προσπάθεια να παρακολουθήσει κάποια συγκεκριμένα ζητήματα σε ad hoc βάση (π.χ. στο πλαίσιο μετέπειτα επισκέψεων σε ΕΑΑ ή μέσω ανεπίσημων επαφών· υπήρξε επίσης μία συγκεκριμένη αξιολόγηση παρακολούθησης από ομοτίμους) και μπόρεσε να καταδείξει κάποιες συγκεκριμένες βελτιώσεις στις πρακτικές των ΕΑΑ και τη διακυβέρνηση (βλέπε πλαίσιο 1).

Το υποκείμενο έργο ήταν ως επί το πλείστον διεξοδικό και περιεκτικό, όμως οι διαδικασίες ήταν χρονοβόρες

19

Παρά την πολυπλοκότητα του καλυπτόμενου πεδίου, η διάρθρωση και η σαφήνεια των εργασιών της EIOPA στον τομέα της εποπτείας και της εποπτικής σύγκλισης ήταν γενικώς σωστές και βασίζονταν σε ορθή ανάλυση και μεθοδολογία. Οι υπάλληλοι της EIOPA προετοίμαζαν τις επισκέψεις τους στις επιμέρους χώρες συλλέγοντας πολλά και διάφορα έγγραφα και πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένου ερωτηματολογίου που έπρεπε να συμπληρωθεί από τις ΕΑΑ. Με τον τρόπο αυτό κατέστη δυνατή η προσαρμογή του πεδίου αναφοράς των επισκέψεων ανάλογα με τα συγκεκριμένα προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι επιμέρους ΕΑΑ. Οι αξιολογήσεις από ομοτίμους βασίζονταν σε λεπτομερή μεθοδολογία που προσδιόριζε όλα τα βήματα που πρέπει να ακολουθήσει ο αξιολογητής. Ωστόσο, η καθοδήγηση που δόθηκε στους συμμετέχοντες σε ορισμένες περιπτώσεις δεν ακολουθούσε δομημένη προσέγγιση ούτε αναφερόταν σε συγκεκριμένα στοιχεία των έργων.

20

Τα ειδικά θέματα που καλύφθηκαν από το εποπτικό έργο της EIOPA ήταν ευρέα και συναφή. Το πεδίο εφαρμογής των εργαλείων διασφάλιζε ολοκληρωμένη προσέγγιση, αυτό όμως μερικές φορές σήμαινε ότι δεν δινόταν επαρκής προτεραιότητα στα σημαντικότερα ζητήματα. Το πεδίο εφαρμογής του εγχειριδίου καθοριζόταν από τη διευθύνουσα επιτροπή και κάλυπτε όλους τους μείζονες συναφείς τομείς, μολονότι ορισμένες ΕΑΑ εντόπισαν κάποια κενά (βλέπε γράφημα 4), τα οποία αφορούσαν σημαντικές πτυχές της εποπτείας, δεδομένου ότι η πραγματική σύγκλιση απαιτεί όχι μόνο κοινές αρχές αλλά και συνεπή προσέγγιση σε τεχνικό επίπεδο.

21

Η EIOPA έχασε μια ευκαιρία για την επίτευξη μεγαλύτερης συνεργίας με τη συγκέντρωση βέλτιστων πρακτικών και την εστίαση των συμβουλών της στον τρόπο άσκησης εποπτείας μέσω διαρθρωμένου διαλόγου με τις ΕΑΑ και αξιολογήσεων από ομοτίμους, καθώς επικεντρώθηκε αποκλειστικά στην προληπτική εποπτεία³. Σημειώνουμε, ωστόσο, ότι η EIOPA διαθέτει ειδικά εργαλεία προς χρήση στον τομέα της εποπτείας της συμπεριφοράς.

22

Η EIOPA αναπτύσσει τακτικά εποπτικά εργαλεία, θέτοντας σε εφαρμογή τα περισσότερα από αυτά πριν από το 2014. Ωστόσο, οριστικοποίησε το εγχειρίδιο για την εποπτεία μόλις τον Απρίλιο του 2018, δηλαδή τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη του σχεδίου (εξαιρουμένης της προπαρασκευαστικής φάσης) και περισσότερο από δύο χρόνια μετά την εφαρμογή της «Φερεγγυότητας ΙΙ», την οποία υποτίθεται ότι υποστηρίζει. Το διάστημα που απαιτήθηκε για την ολοκλήρωση των αξιολογήσεων από ομοτίμους ήταν μεγάλο, καθώς κυμάνθηκε από 14,5 μήνες έως 2 χρόνια, αντανακλά όμως την πολυπλοκότητα των θεμάτων. Εντούτοις, οι ΕΑΑ έκριναν ότι η διάρκεια ήταν προβληματική, καθώς χρειάστηκε να αναλάβουν μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις ως προς το προσωπικό που συμμετείχε στις επισκοπήσεις.

Μέρος ΙΙ - Οι συστημικές αδυναμίες του σημερινού συστήματος εποπτείας για τις διασυνοριακές δραστηριότητες παραμένουν, ωστόσο η EIOPA κατέβαλε προσπάθεια να προστατεύσει τους ασφαλισμένους

23

Η εποπτεία των διασυνοριακών ασφαλιστικών ομίλων στην ΕΕ είναι δομημένη μέσω σωμάτων εποπτών. Τα σώματα αυτά έχουν σκοπό να διασφαλίζουν επαρκή εποπτεία μέσω ανταλλαγών πληροφοριών και συνεργατικής εποπτείας από όλες τις σχετικές ΕΑΑ. Το σώμα υπάγεται στην αρμοδιότητα του εποπτικού φορέα του κράτους μέλους καταγωγής, ο οποίος εποπτεύει την έδρα του ασφαλιστικού ομίλου. Οι άλλες ΕΑΑ είναι γνωστές ως εποπτικές αρχές της χώρας υποδοχής. Εντός της ΕΕ, επί του παρόντος έχουν συσταθεί 88 τέτοια σώματα.

24

Η EIOPA συμμετέχει σε όλα τα σώματα. Ρόλος της είναι να διασφαλίζει ότι η νομοθεσία της ΕΕ εφαρμόζεται με συνέπεια και ότι τα σώματα λειτουργούν κατά τρόπο συνεκτικό. Επιπλέον, η EIOPA οφείλει να προωθεί μια κοινή εποπτική νοοτροπία και να αποτρέπει το ρυθμιστικό αρμπιτράζ⁴. Στην έκθεση De Larosière⁵ οι στόχοι αυτοί χαρακτηρίζονται ως καθοριστικής σημασίας για την εσωτερική αγορά.

Η διάταξη του συστήματος των σωμάτων δημιουργεί λανθασμένα κίνητρα για τους ασφαλιστές και τους εποπτικούς φορείς

25

Αν και οι ασφαλιστικές υπηρεσίες στο παρελθόν παρέχονταν κυρίως από θυγατρικές εγκατεστημένες στην εκάστοτε χώρα, πολλές ασφαλιστικές εταιρείες έχουν ξεκινήσει να παρέχουν περισσότερες διασυνοριακές υπηρεσίες μέσω υποκαταστημάτων ή άμεσα (με βάση την ελευθερία εγκατάστασης ή, αντίστοιχα, την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών που προβλέπονται στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς). Το 2016, 750 ασφαλιστικές εταιρείες ανέπτυξαν δραστηριότητες αξίας 59 δισεκατομμυρίων ευρώ σε άλλα κράτη μέλη του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ) χωρίς τοπική θυγατρική (βλέπε γράφημα 5). Ενώ η διασυνοριακή δραστηριότητα παρέχει την ευκαιρία στους ασφαλιστικούς φορείς να μειώσουν τον διοικητικό και κανονιστικό τους φόρτο, το σημερινό σύστημα δημιουργεί λάθος κίνητρα για τους ασφαλιστές και τις εποπτικές αρχές.

26

Υπό το τρέχον σύστημα των σωμάτων εποπτείας, η εποπτεία καθορίζεται περισσότερο από τη νομική μορφή του ομίλου παρά από τη φύση των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Επομένως, πρέπει να συσταθεί σώμα για μια πολύ μικρή ασφαλιστική εταιρεία με θυγατρική σε άλλο κράτος μέλος, αν και δεν θα ήταν απαραίτητη αυτή η απαιτητική ως προς τους πόρους εποπτεία μέσω σώματος. Αντίθετα, για τους μεγάλους διεθνείς ασφαλιστικούς ομίλους, οι οποίοι παρέχουν διασυνοριακές υπηρεσίες χωρίς θυγατρικές, δεν υπάρχουν σώματα, αν και αυτά θα ήταν απαραίτητα για τη διασφάλιση της δέουσας εποπτείας και της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας (βλέπε γράφημα 6).

27

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι ΕΑΑ να εποπτεύουν δραστηριότητες σε άλλα κράτη μέλη χωρίς να χρειάζεται να υφίστανται τις συνέπειες της ανεπαρκούς εποπτείας, καθώς κάτι τέτοιο δεν έχει επιπτώσεις στην εγχώρια αγορά. Επίσης, συχνά δεν διαθέτουν επαρκή γνώση των εθνικών προδιαγραφών και νόμων. Επιπλέον, το κράτος μέλος στο οποίο παρέχεται η υπηρεσία πρέπει να βασίζεται πλήρως στην εποπτεία του εποπτικού φορέα του κράτους μέλους καταγωγής του ασφαλιστή, χωρίς να έχει καμία επιρροή στη διαδικασία εποπτείας. Το σύστημα αυτό δεν έχει σχεδιαστεί για την αποτελεσματική εποπτεία μια πανευρωπαϊκής αγοράς βάσει των συμφερόντων των πολιτών της ΕΕ. Πολλές ΕΑΑ επιβεβαίωσαν ότι η τρέχουσα εποπτεία των διασυνοριακών δραστηριοτήτων και η συνεργασία δεν είναι ικανοποιητικές (βλέπε πλαίσιο 2).

28

Διαπιστώσαμε ότι ορισμένα προβλήματα οφείλονταν σε συστηματικά λανθασμένα κίνητρα. Για παράδειγμα, αρκετές ΕΑΑ έδιδαν προτεραιότητα στην εποπτεία τους με βάση παράγοντες όπως οι «επιπτώσεις στην εθνική χρηματοπιστωτική σταθερότητα». Κατά συνέπεια, οι ασφαλιστικές εταιρείες με μεγάλο μερίδιο διασυνοριακών δραστηριοτήτων αποτελούσαν χαμηλή προτεραιότητα από άποψη εποπτείας. Αυτό σημαίνει ότι οι ασφαλιστικές εταιρείες είχαν κάθε κίνητρο να χρησιμοποιούν το ρυθμιστικό αρμπιτράζ με το να μετεγκαθίστανται σε κράτη μέλη που έχουν υιοθετήσει μια τέτοιου είδους προσέγγιση και στη συνέχεια να επικεντρώνονται σε διασυνοριακές υπηρεσίες (βλέπε πλαίσιο 3).

29

Επιπλέον, διαπιστώσαμε ότι ο τρόπος δραστηριοποίησης έχει επίσης άμεση επίπτωση στην προστασία των καταναλωτών σε περίπτωση αδυναμίας ενός ασφαλιστικού φορέα. Το ευρωπαϊκό Σύστημα Εγγύησης Ασφαλίσεων είναι σήμερα κατακερματισμένο, με αποτέλεσμα οι καταναλωτές να μην είναι ενήμεροι ως προς το επίπεδο προστασίας τους όταν αγοράζουν διασυνοριακές υπηρεσίες ασφάλισης (βλέπε πλαίσιο 4). Οι καταναλωτές δεν γνωρίζουν απαραίτητα ότι αγοράζουν ένα ασφαλιστικό προϊόν από θυγατρική, υποκατάστημα ή εταιρεία χωρίς φυσική παρουσία στο δικό τους κράτος μέλος.

Η EIOPA ανταποκρίνεται αναπτύσσοντας ad hoc εργαλεία για την προστασία των καταναλωτών, ωστόσο η εποπτική σύγκλιση εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση

30

Λόγω των κινδύνων και των προκλήσεων που θέτει το σημερινό σύστημα εποπτείας για τις διασυνοριακές ασφαλιστικές δραστηριότητες, η EIOPA έχει καταβάλει προσπάθειες για την προστασία των καταναλωτών δημιουργώντας πλατφόρμες συνεργασίας. Η EIOPA δημιούργησε τις πλατφόρμες, ελλείψει σωμάτων εποπτείας, στο πλαίσιο της εντολής της για την προώθηση της αποτελεσματικής ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των ΕΑΑ και τη διασφάλιση αποτελεσματικής και συνεπούς εποπτείας. Από το 2016, η EIOPA δημιούργησε 13 πλατφόρμες συνεργασίας, αμφότερες με δική της πρωτοβουλία και ως απάντηση σε σχετικά αιτήματα από ΕΕΑ. Οι πλατφόρμες αυτές λειτουργούν κατά τρόπο παρόμοιο με εκείνο των σωμάτων εποπτείας.

31

Διαπιστώσαμε ότι αυτές οι πλατφόρμες της EIOPA ήταν χρήσιμες ως ad hoc λύση για την αντιμετώπιση προβλημάτων που ανακύπτουν από την παροχή διασυνοριακών υπηρεσιών. Σε πολλές περιπτώσεις, η EIOPA συνέβαλε στη διευκόλυνση των ΕΑΑ και προώθησε επιτυχώς λύσεις. Παραδείγματος χάριν, η EIOPA ζήτησε από τον εποπτικό φορέα του κράτους μέλους καταγωγής να απαντήσει σε μια σειρά από ερωτήματα σχετικά με ασφαλιστικές εταιρείες που εμφάνιζαν τυπικούς δείκτες κινδύνου (βλέπε γράφημα 7). Με τον τρόπο αυτό διασφαλιζόταν ότι η κατάσταση του ασφαλιστή υπόκειτο σε αξιολόγηση.

32

Στη συνέχεια, οι πλατφόρμες άσκησαν πιέσεις από ομοτίμους επί του εποπτικού φορέα του κράτους μέλους καταγωγής, υπό την έννοια ότι αυτός αισθάνθηκε υποχρεωμένος να αναλάβει την κατάλληλη εποπτική δράση βάσει των πληροφοριών που διέθετε. Αυτό μέτρο διασφάλιζε την προστασία των καταναλωτών. Ωστόσο, ελλείψει σαφούς νομικής εντολής στον τομέα των διασυνοριακών υπηρεσιών, η EIOPA εξαρτιόταν αναγκαστικά από την τελική διάθεση της ΕΑΑ να συνεργαστεί.

Η EIOPA διαδραμάτισε χρήσιμο ρόλο σε πολλά σώματα εποπτείας διασυνοριακών ομίλων, παρά την περιορισμένη συνεργασία των ΕΑΑ

33

Η EIOPA είναι υπεύθυνη για τη διασφάλιση της συνεπούς λειτουργίας των σωμάτων εποπτείας. Διαπιστώσαμε ότι έδινε προτεραιότητα στη συμμετοχή και τη συμβολή της σε σώματα βάσει ολοκληρωμένων και ορθών κριτηρίων. Η ιεράρχηση αυτή λάμβανε υπόψη διάφορους παράγοντες, μεταξύ άλλων το μέγεθος και τον κίνδυνο του ασφαλιστικού ομίλου, το μέγεθος και την εμπειρία των συμμετεχουσών ΕΑΑ και το αποτέλεσμα της κοινής εκτίμησης κινδύνου. Από την έναρξη ισχύος της «Φερεγγυότητας II» το 2016, η EIOPA έχει παραστεί σε 100 συνεδριάσεις σωμάτων εποπτείας. Ωστόσο, δεν παρέστη ποτέ στις συνεδριάσεις 23 άλλων σωμάτων (βλέπε γράφημα 8), μεταξύ άλλων, λόγω ανεπαρκών πόρων (βλέπε σημείο 86).

34

Επιπλέον, το επίπεδο συμμετοχής της EIOPA στα σώματα στα οποία παρίστατο ποικίλλει σημαντικά. Παραδείγματος χάριν, προσέθεσε σημαντική αξία σε ορισμένα εξ αυτών, παρέχοντας λεπτομερείς πληροφορίες για τις συζητήσεις και αναφορές ανάδρασης. Λόγω των προτεραιοτήτων της, η EIOPA δεν προσέφερε συγκρίσιμη προστιθέμενη αξία σε ορισμένα άλλα σώματα, καθώς περιορίστηκε στην παροχή διοικητικής και οριζόντιας στήριξης.

35

Για τη στήριξη των σωμάτων και την ενίσχυση της εποπτικής σύγκλισης, η EIOPA ζήτησε από τις ΕΑΑ τις εκθέσεις εκτίμησης ιδίου κινδύνου και φερεγγυότητας (ORSA) των ασφαλιστικών φορέων. Η έκθεση ORSA αποτελεί βασικό μέσο ασφαλιστικής εποπτείας και καθορίζει τη διάθεση των ασφαλιστικών επιχειρήσεων να αναλάβουν κινδύνους, αναλύει τα διαθέσιμα επιχειρηματικά κεφάλαια και αποφασίζει το πού θα διατεθούν. Είναι επομένως βασικό προορατικό εργαλείο που πρέπει να χρησιμοποιείται για προληπτική εποπτεία. Διαπιστώσαμε ότι, μολονότι η EIOPA κατέβαλε προσπάθειες να λαμβάνει εκθέσεις ORSA, αυτό δεν συνέβαινε πάντοτε. Ορισμένες εκθέσεις της υποβλήθηκαν μόνο μετά από μακρά, γραφειοκρατική διαδικασία, η οποία περιλάμβανε νομική αιτιολόγηση και παρέμβαση υψηλού επιπέδου. Η περιορισμένη και δυσχερής υποβολή ORSA περιόρισε τα μέσα που διαθέτει η EIOPA για τη στήριξη της εποπτικής σύγκλισης και δεν επέτρεψε την αποτελεσματική χρήση των πόρων της.

36

Στο πλαίσιο των εργασιών της στα σώματα εποπτείας, η EIOPA εντόπισε την ύπαρξη πολλών ζητημάτων εντός των σωμάτων και των ασφαλιστικών ομίλων, όπως τα εξής:

1. Μερικές ΕΑΑ δεν μοιράζονταν σημαντικά έγγραφα, όπως η έκθεση ORSA, με άλλα μέλη του ίδιου σώματος. Η EIOPA υποστήριξε τα εν λόγω μέλη ως προς τη λήψη χρήσιμων εγγράφων, αν και όχι πάντοτε με επιτυχία. Το γεγονός ότι τα μέλη των σωμάτων δεν διέθεταν σημαντικές πληροφορίες μαρτυρούσε έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ ορισμένων ΕΑΑ και δυσχεραίνει την αποτελεσματική εποπτεία σε επίπεδο ομίλου.
2. Διαπιστώθηκαν σημαντικά λάθη αποτίμησης και μεγάλες ελλείψεις στη διαχείριση κινδύνου από ασφαλιστικούς ομίλους, ζητήματα των οποίων η εξέταση συνεστήθη στις ΕΑΑ. Μολονότι η EIOPA κατέβαλε προσπάθεια να στηρίξει τα σώματα και να διευκολύνει την κατάλληλη εποπτεία, δεν παρακολούθησε πλήρως τα εντοπισθέντα ζητήματα.

Μέρος III - Έλλειψη σύγκλισης στη εποπτεία των εσωτερικών μοντέλων, παρά τα πρώτα βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση που έκανε η EIOPA

37

Με βάση το πλαίσιο της «Φερεγγυότητας II», που στόχο είχε την προστασία των καταναλωτών και τη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, οι ασφαλιστικοί φορείς στην Ευρώπη καλούνται να υπολογίζουν τους επιμέρους κινδύνους τους. Για τους κινδύνους αυτούς, οι ασφαλιστικοί φορείς πρέπει να διαθέτουν επαρκή κεφάλαια για την απορρόφηση των κινδύνων (βλέπε γράφημα 9), ώστε να διασφαλίζεται ότι μπορούν να παρέχουν αποζημίωση σε περίπτωση τέτοιων αξιώσεων. Οι φορείς αυτοί μπορούν είτε να υπολογίσουν τις κεφαλαιακές απαιτήσεις που τους βαρύνουν με μια τυποποιημένη μέθοδο είτε να χρησιμοποιήσουν αυτό που ονομάζεται εσωτερικό μοντέλο. Ενώ η τυποποιημένη μέθοδος αποτελεί την προκαθορισμένη επιλογή, οι ασφαλιστές πρέπει να ζητούν αδειοδότηση για οποιοδήποτε εσωτερικό μοντέλο θέλουν να χρησιμοποιήσουν. Οι ΕΑΑ πρέπει να επιτρέπουν μόνο εσωτερικά μοντέλα τα οποία πληρούν αρκετές νομικά καθορισμένες απαιτήσεις και είναι, κατά συνέπεια, κατάλληλα για τον ορθό υπολογισμό των κινδύνων. Ενώ η υπερτίμηση των κινδύνων μπορεί να οδηγήσει σε μη ανταγωνιστικά ασφάλιστρα, η υποτίμηση μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την προστασία των ασφαλισμένων και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

38

Τα εσωτερικά μοντέλα είναι ιδιαίτερα περίπλοκα και προσφέρουν στους ασφαλιστές σημαντική διακριτική ευχέρεια κατά τον υπολογισμό των κινδύνων τους. Η ευχέρεια αυτή συμπεριλαμβάνει κρίσεις εμπειρογνωμόνων και αξιοποίηση εσωτερικών ιστορικών στοιχείων. Συνεπώς, η εποπτεία των εσωτερικών μοντέλων απαιτεί εκτεταμένους πόρους και εμπειρογνωσία εντός των ΕΑΑ. Λόγω του αντικτύπου τους στην προστασία των ασφαλισμένων και στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και των προκλήσεων που θέτουν για τις εποπτικές αρχές, τα εσωτερικά μοντέλα αποτελούν κρίσιμο τομέα, στον οποίο η EIOPA πρέπει να διευκολύνει την εποπτική σύγκλιση μεταξύ των κρατών μελών. Η ασυνεπής εποπτεία, που οδηγεί σε ρυθμιστικό αρμπιτράζ και, επομένως, σε στρέβλωση του θεμιτού ανταγωνισμού, μπορεί να έχει σοβαρές αρνητικές συνέπειες.

Η σύγκλιση στον τομέα των εσωτερικών μοντέλων παραμένει πολύ περιορισμένη

39

Ένα από τα βασικά καθήκοντα της EIOPA είναι να διασφαλίζει ότι οι ασφαλιστές και οι εποπτικές αρχές εφαρμόζουν τους κανόνες με συνέπεια σε ολόκληρη την ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των εσωτερικών μοντέλων. Για τον σκοπό αυτό, η EIOPA παρέστη σε συναντήσεις σωμάτων εποπτείας, όπου συζητείτο το ζήτημα των εσωτερικών μοντέλων, επισκέφθηκε ΕΑΑ προκειμένου να αξιολογήσει την εποπτεία των εσωτερικών μοντέλων και ενήργησε ως μεσολαβητής μεταξύ των ΕΑΑ. Παρά τις προσπάθειες της EIOPA, διαπιστώσαμε αρκετά προβλήματα, τα οποία αποδεικνύουν το σταθερά χαμηλό επίπεδο εποπτικής σύγκλισης σε αυτόν τον τομέα.

40

Η αδειοδότηση και η εποπτεία των εσωτερικών μοντέλων είναι εξαιρετικά απαιτητική από άποψη πόρων⁶. Για να επιτευχθεί παρόμοια εποπτεία εντός της ΕΕ, είναι σημαντικό οι ΕΑΑ να διαθέτουν επαρκείς πόρους για την εκπλήρωση ενός τόσο δύσκολου έργου. Ωστόσο, ΕΑΑ δήλωναν ότι έχουν πολύ διαφορετικά επίπεδα προσωπικού για την εποπτεία των εσωτερικών μοντέλων, κάτι που επιβεβαιώθηκε από την EIOPA κατά τις επισκέψεις της. Η EIOPA διαπίστωσε ότι αρκετές ΕΑΑ δεν διέθεταν επαρκείς πόρους και εμπειρογνωσία για την επαρκή εποπτεία των εσωτερικών μοντέλων, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία του έργου της EIOPA στον τομέα αυτό.

41

Η EIOPA διαπίστωσε ότι η εποπτική νοοτροπία και η εφαρμογή κοινών κανόνων εξακολουθούν να διαφέρουν σημαντικά εντός της ΕΕ. Οι ΕΑΑ εφάρμοζαν πολύ διαφορετικά επίπεδα αυστηρότητας κατά την έγκριση των εσωτερικών μοντέλων. Παραδείγματος χάριν, αρκετές ΕΑΑ δεν δημοσιοποιούσαν με σαφήνεια τις απαράδεκτες πρακτικές μοντελοποίησης στις ασφαλιστικές εταιρείες. Σε άλλες περιπτώσεις, οι ΕΑΑ εφάρμοζαν πολύ αυστηρές απαιτήσεις αδειοδότησης. Διαπιστώσαμε ότι ορισμένες εποπτικές αρχές προσπάθησαν να προστατεύσουν τις τοπικές ασφαλιστικές εταιρείες μέσω χαμηλότερων κεφαλαιακών απαιτήσεων, ενώ άλλες απαιτούσαν ισχυρότερη εποπτεία και υψηλότερες κεφαλαιακές απαιτήσεις.

42

Σε μια άλλη περίπτωση, η εποπτεία ενός εσωτερικού μοντέλου θα έπρεπε να έχει μεταφερθεί από μία ΕΑΑ (χώρα Α) σε άλλη (χώρα Β), ώστε να καλύπτεται ολόκληρος ο όμιλος. Ωστόσο, η αρχή εποπτείας στη χώρα Β απαιτούσε από την ασφαλιστική εταιρεία να βελτιώσει το εσωτερικό της μοντέλο σε σημαντικό βαθμό προτού αδειοδοτηθεί για χρήση στην αγορά της συγκεκριμένης χώρας. Εντούτοις, το εσωτερικό μοντέλο είχε ήδη αδειοδοτηθεί από την αρχή εποπτείας και εφαρμοζόταν στη χώρα Α. Η περίπτωση αυτή κατέδειξε τα διαφορετικά πρότυπα και τις διαφορετικές προσεγγίσεις που εφαρμόζονται για την έγκριση εσωτερικών μοντέλων. Η EIOPA προσπάθησε να διευκολύνει τις επαφές μεταξύ των δύο εποπτικών αρχών, όμως δεν κατέστη δυνατόν να επιτευχθεί συμφωνία. Στο τέλος, το εσωτερικό μοντέλο παρέμεινε λειτουργικό μόνο για τη χώρα Α.

Η EIOPA κατέβαλε προσπάθεια να ενισχύσει τη σύγκλιση μέσω έργων συνεκτικότητας

43

Προκειμένου να δοθεί συνέχεια σε ορισμένους από τους επαναλαμβανόμενους κινδύνους και ασυνέπειες στις εποπτικές προσεγγίσεις, η EIOPA διοργάνωσε έργα συνεκτικότητας με σκοπό την αντιμετώπιση πέντε βασικών τομέων κινδύνου (βλέπε πίνακα 2). Δεδομένου ότι όλοι αυτοί οι τομείς θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ανεπαρκή εκτίμηση των κινδύνων των ασφαλιστών, πιστεύουμε ότι η EIOPA καθόρισε κατά τρόπο κατάλληλο το πεδίο εφαρμογής των έργων συνεκτικότητας.

Πίνακας 2

Βασικές ασυνέπειες που εντοπίστηκαν και παρακολούθηση

Διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ των ΕΑΑ όσον αφορά …	Παρακολούθηση από την EIOPA μέσω …
τη μοντελοποίηση της προσαρμογής λόγω μεταβλητότητας*	σχεδίου συνεκτικότητας
την αντιμετώπιση του κρατικού πιστωτικού κινδύνου	σχεδίου συνεκτικότητας
την άθροιση των κινδύνων	δεν παρακολουθείται ακόμη
τις κρίσεις των εμπειρογνωμόνων	δεν παρακολουθείται ακόμη
τις αλλαγές μοντέλου	επισκέψεων στις ΕΑΑ

Πηγή: ΕΕΣ.

44

Μέσω των έργων συνεκτικότητας, η EIOPA επιβεβαίωσε ότι οι ΕΑΑ είχαν θεμελιωδώς διαφορετικές εποπτικές προσεγγίσεις όσον αφορά την έγκριση ορισμένων μεθόδων που χρησιμοποιούν οι ασφαλιστικές εταιρείες στα εσωτερικά μοντέλα. Οι διαφορετικές μέθοδοι είχαν σημαντικές επιπτώσεις στον συνολικό κίνδυνο που υπολογίζει ο ασφαλιστής, τις οποίες ωστόσο η EIOPA δεν μπόρεσε να προσδιορίσει ποσοτικά. Γενικά, η EIOPA δεν διαθέτει στοιχεία σχετικά με τον αντίκτυπο των εσωτερικών μοντέλων σε σύγκριση με την τυποποιημένη μέθοδο, αν και αυτό θα ήταν απαραίτητο για μια σωστή εποπτεία.

45

Η EIOPA υπέβαλε λεπτομερείς εκθέσεις ως προς τα ζητήματα που εντοπίστηκαν. Παρά το γεγονός ότι χρησιμοποίησε επιπλέον εργαλεία (παραδείγματος χάριν γνωμοδοτήσεις) για τη διασφάλιση της συνέπειας, δεν την εξασφάλισε πάντα. Παραδείγματος χάριν, εξακολουθεί να επιτρέπει διαφορετικές μεθόδους για τη μοντελοποίηση της προσαρμογής λόγω μεταβλητότητας. Ωστόσο, απαίτησε από τις ΕΑΑ να διασφαλίσουν ότι καμία από τις μεθόδους δεν οδηγεί σε χαμηλότερες κεφαλαιακές απαιτήσεις.

46

Η EIOPA υλοποίησε επίσης ειδικό έργο συνεκτικότητας σχετικά με τη μοντελοποίηση του κινδύνου στην αγορά. Πρόκειται για έναν από τους πολλούς κινδύνους που εκτιμώνται από τα εσωτερικά μοντέλα. Η EIOPA ζήτησε από τους ασφαλιστές να χρησιμοποιούν τα εσωτερικά τους μοντέλα για τον υπολογισμό των κινδύνων που ενέχει ένα ρεαλιστικό εικονικό χαρτοφυλάκιο, όπως ορίζεται από την EIOPA. Το αποτέλεσμα επέτρεψε την άμεση σύγκριση διαφόρων εσωτερικών μοντέλων για πρώτη φορά. Το έργο ανέδειξε μερικές θεμελιώδεις αδυναμίες στα εσωτερικά μοντέλα που λειτουργούν εντός της ΕΕ. Παραδείγματος χάριν, αμφισβητήσιμες προσδοκίες επιτοκίων χρησιμοποιούνταν για τη μείωση των αναμενόμενων κινδύνων. Επιπλέον, η EIOPA θεώρησε απαράδεκτη την εξαιρετική μεταβλητότητα των εκτιμώμενων κινδύνων μέσω διαφορετικών εσωτερικών μοντέλων για τα ίδια περιουσιακά στοιχεία.

47

Διαπιστώσαμε ότι τα έργα της EIOPA παρείχαν στις ΕΑΑ βασικές γνώσεις σχετικά με τα εποπτευόμενα εσωτερικά μοντέλα και συνέβαλαν στη βελτίωση της σύγκλισης. Ωστόσο, αποκάλυψαν ότι τα εσωτερικά μοντέλα στον τομέα των ασφαλειών ενέχουν σημαντικούς κινδύνους και ότι η γνώση σχετικά με τις επιπτώσεις των εσωτερικών μοντέλων είναι ανεπαρκής.

Η EIOPA δεν έχει επαρκή πρόσβαση σε δεδομένα σχετικά με τα εσωτερικά μοντέλα για την άσκηση εποπτείας

48

Έως τον Ιούνιο του 2018, υπήρχαν στον ΕΟΧ 212 εσωτερικά μοντέλα εγκεκριμένα από 17 διαφορετικές ΕΑΑ (βλέπε γράφημα 10). Δεδομένης της έλλειψης πόρων, η EIOPA αποφάσισε να δώσει προτεραιότητα στις άμεσες αξιολογήσεις της για τους πέντε μεγαλύτερους ασφαλιστικούς ομίλους με εσωτερικό μοντέλο. Οι όμιλοι αυτοί αντιπροσώπευαν το 47% όλων των περιουσιακών στοιχείων που καλύπτονται από εσωτερικά μοντέλα στον ΕΟΧ. Το 2015 η EIOPA άρχισε να ζητεί από τις αντίστοιχες ΕΑΑ πλήρεις πληροφορίες για τα μοντέλα αυτά.

49

Δεδομένης της απροθυμίας των ΕΑΑ να παράσχουν πληροφορίες, η EIOPA ακολούθησε μια ενεργητική προσέγγιση με εκτενή επικοινωνία για περισσότερο από τρία χρόνια. Ειδικότερα, η EIOPA παρέσχε γραπτή νομική αιτιολόγηση ως προς τον λόγο για τον οποίο απαιτεί τις πληροφορίες, προκειμένου να εκπληρώσει τα καθήκοντά της. Η έρευνά μας καταδεικνύει ότι οι βασικοί λόγοι για την άρνηση των ΕΑΑ να παράσχουν πληροφορίες ήταν οι διαφορετικές ερμηνείες της εντολής της EIOPA ως προς τα εσωτερικά μοντέλα. Όπως ανέφερε ρητά η έρευνα, τουλάχιστον δύο ΕΑΑ πιστεύουν ότι, υπό τις παρούσες συνθήκες, η EIOPA υπερβαίνει την εντολή της. Αντιθέτως, αρκετές ΕΑΑ θα ήθελαν η EIOPA να αναλάβει σημαντικά περισσότερες εργασίες σχετικά με τα εσωτερικά μοντέλα και πιστεύουν ότι δεν εκπληρώνει επαρκώς την εντολή της σε αυτόν τον κρίσιμο τομέα.

50

Παρά την προορατική προσέγγιση, η EIOPA δεν έχει λάβει επαρκείς πληροφορίες σχετικά με κανένα από τα πέντε μεγαλύτερα εσωτερικά μοντέλα στα οποία έδωσε προτεραιότητα στο πλαίσιο των εργασιών της. Κατά συνέπεια, η EIOPA δεν είχε πλήρη αντίληψη των μοντέλων και δεν μπόρεσε να πραγματοποιήσει τις προβλεπόμενες εκτιμήσεις. Η έλλειψη πρόσβασης σε πληροφορίες παρεμπόδισε σημαντικά την EIOPA στην εκτέλεση των καθηκόντων της. Από την άλλη πλευρά, το 2016 μία ΕΑΑ παρέσχε στην EIOPA όλες τις πληροφορίες σχετικά με το εσωτερικό μοντέλο ενός μεγάλου ασφαλιστικού ομίλου. Αν και αυτό ήταν ευκαιρία για την αξιολόγηση ενός πρώτου εσωτερικού μοντέλου, η EIOPA αποφάσισε να μην υποστηρίξει την ΕΑΑ, εξηγώντας ότι η συγκεκριμένη περίπτωση δεν συγκαταλέγεται στις προτεραιότητές της. Έτσι, η EIOPA δεν έχει ακόμη εκτιμήσει διεξοδικά κανένα εσωτερικό μοντέλο.

Μέρος IV - Το έργο της EIOPA που αφορούσε τη διενέργεια της δοκιμής αντοχής του ασφαλιστικού τομέα το 2016 ήταν αξιόπιστο, εντοπίσαμε ωστόσο αδυναμίες στον σχεδιασμό και στις συστάσεις

51

Σύμφωνα με τον ιδρυτικό κανονισμό της, η EIOPA είναι υπεύθυνη για τη διενέργεια τακτικών δοκιμών αντοχής σε επίπεδο Ένωσης, προκειμένου να αξιολογείται η ανθεκτικότητα των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων σε δυσμενείς εξελίξεις της αγοράς. Οι δοκιμές αντοχής του ασφαλιστικού τομέα που πραγματοποιεί η EIOPA αποσκοπούν στην εξασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και στην προστασία των ασφαλισμένων, διενεργούνται δε ανά διετία (εναλλάξ τις δοκιμές αντοχής των συνταξιοδοτικών ταμείων). Με τις δοκιμές αντοχής που πραγματοποιεί η EIOPA δεν κρίνεται η «επιτυχία» ή η «αποτυχία» των επιμέρους συμμετεχόντων, τα αποτελέσματα δεν οδηγούν στη λήψη συγκεκριμένων ρυθμιστικών μέτρων. Επικεντρωθήκαμε στη δοκιμή αντοχής του 2016, η οποία αξιολόγησε την ευπάθεια των ασφαλιστικών εταιρειών που δραστηριοποιούνται στην ασφάλιση ζωής και σε άλλες μακροπρόθεσμες δραστηριότητες. Σύμφωνα με το αρχικό της χρονοδιάγραμμα, η EIOPA ξεκίνησε τη δοκιμή τον Μάιο του 2016 και δημοσίευσε τα συγκεντρωτικά αποτελέσματα, μεταξύ άλλων και συστάσεις για τις ΕΑΑ, τον Δεκέμβριο του 2016.

Το πεδίο εφαρμογής της δοκιμής αντοχής ήταν το ενδεδειγμένο και οι εντοπισθέντες κίνδυνοι ήταν σωστοί, τα σενάρια που χρησιμοποιήθηκαν, ωστόσο, είχαν προβλήματα στη βαθμονόμηση και στην αιτιολόγηση

52

Στη δοκιμή αντοχής του 2016, το δείγμα περιλάμβανε 236 μεμονωμένες εταιρείες από 30 χώρες⁷, οι οποίες προσέφεραν τόσο παραδοσιακές δραστηριότητες ασφάλισης ζωής όσο και σύνθετες (ζωής και μη ζωής). Οι ΕΑΑ επέλεξαν τις επιχειρήσεις του δείγματος με βάση τα κριτήρια που προβλέπονται από την EIOPA στις τεχνικές προδιαγραφές. Το δείγμα ήταν αντιπροσωπευτικό κάθε εθνικής αγοράς και κάλυπτε το 75 % τουλάχιστον των σχετικών επιχειρήσεων, σύμφωνα με τις παραδοχές της δοκιμής αντοχής. Η δοκιμή αντοχής του 2016 διεξήχθη σε επίπεδο νομικού προσώπου (μεμονωμένης εταιρείας) και, συνεπώς, δεν περιλάμβανε τα πιθανά οφέλη από τη διαφοροποίηση και την αντασφάλιση που ισχύουν σε επίπεδο ομίλου.

53

Για τη δοκιμή αντοχής του 2016, η EIOPA αναγνώρισε τα μονίμως χαμηλά επιτόκια χωρίς κίνδυνο και την αστάθεια στις αγορές μετοχών ως κύρια πηγή ανησυχίας για τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού κλάδου. Η διαπίστωση ήταν σύμφωνη με τις τακτικές αξιολογήσεις κινδύνου από την EIOPA, το ΕΣΣΚ και τις ασφαλιστικές εταιρείες, όπως επιβεβαίωσε η έρευνά μας (βλέπε γράφημα 11). Η εστίαση στους κινδύνους που εξετάστηκαν κατά τη δοκιμή αντοχής οδήγησε στην παράλειψη άλλων παραγόντων που αφορούν ειδικά την ασφαλιστική αγορά (π.χ. μακροζωία, πανδημίες ή φυσικές καταστροφές), όμως αυτό δικαιολογείται δεδομένου του πρώτου έτους εφαρμογής της «Φερεγγυότητας II», η οποία αποτέλεσε πρόκληση για τις ασφαλιστικές εταιρείες.

54

Όσον αφορά την εστίαση στον κίνδυνο της αγοράς, η επιλογή της μακροπρόθεσμης ασφαλιστικής δραστηριότητας ήταν σωστή. Το περιβάλλον χαμηλής απόδοσης πλήττει ιδιαιτέρως τις δραστηριότητες ασφάλισης ζωής, δεδομένου ότι αυτές έχουν συνήθως μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις έναντι των ασφαλισμένων και αγωνίζονται να κερδίσουν τα επιτόκια που έχουν εγγυηθεί στο παρελθόν. Η επιλογή να χρησιμοποιηθεί ο κραδασμός στην αγορά είχε νόημα, δεδομένου του σημαντικού ρόλου που διαδραματίζουν οι ασφαλιστές ως θεσμικοί επενδυτές και, ως εκ τούτου, του αντικτύπου τους στη σταθερότητα της χρηματοπιστωτικής αγοράς στο σύνολό της.

55

Η δοκιμή αντοχής του 2016 περιλάμβανε δύο σενάρια, «χαμηλής απόδοσης» και «διπλού πλήγματος», τα οποία αντικατόπτριζαν με ακρίβεια τους κινδύνους που προσδιόρισε η EIOPA ως τους πλέον σοβαρούς για τον ασφαλιστικό τομέα (βλέπε παράρτημα II για τις κύριες παραμέτρους και παραδοχές). Για να δημιουργηθεί το σενάριο της «χαμηλής απόδοσης», η EIOPA χρησιμοποίησε τις δικές της δυνατότητες και προέβη σε συγκεκριμένες διακριτικές παραδοχές, ενώ το σενάριο του «διπλού πλήγματος» ορίστηκε σε συνεργασία με το ΕΣΣΚ, αντλώντας τους κραδασμούς από το εργαλείο προσομοίωσης χρηματοοικονομικών κραδασμών και καταγράφοντας τις ιστορικές εξαρτήσεις των δεδομένων.

Σενάριο της «χαμηλής απόδοσης»

56

Το σημείο εκκίνησης αυτού του σεναρίου ήταν μια καμπύλη χαμηλής άνευ κινδύνου απόδοσης για διαφορετικές ληκτότητες (έως και 20 χρόνια για το ευρώ), την οποία συνήγαγε η EIOPA διαπιστώνοντας ποια ήταν τα χαμηλότερα επιτόκια που κατέγραψε η αγορά σε περίοδο διετίας. Εκτιμούμε ότι η πιθανότητα ενός τέτοιου είδους συμβάντος είναι τουλάχιστον 3 %, ή πολύ υψηλότερη από το συνηθισμένο όριο του 1 %⁸. Ως εκ τούτου, η πιθανότητα είναι υπερβολικά υψηλή ώστε το στοιχείο αυτό να θεωρείται από μόνο του αρκετά σοβαρό. Το δεύτερο στοιχείο του σεναρίου ήταν ένας επιπλέον παράγοντας πίεσης που ασκήθηκε στην καμπύλη απόδοσης (μετατόπιση προς τα κάτω κατά 15 μονάδες βάσης – ΜΒ). Επιπλέον, για τον υπολογισμό της αξίας των υποχρεώσεων των ασφαλιστών σε πολύ μακροπρόθεσμο ορίζοντα, η EIOPA χρησιμοποίησε το λεγόμενο τελικό προθεσμιακό επιτόκιο (ΤΠΕ), το οποίο ορίστηκε στο 2 % ώστε να αντικατοπτρίζεται η παραδοχή της μονίμως χαμηλής απόδοσης. Τα δύο τελευταία στοιχεία (καθοδική στροφή 15 ΜΒ και ΤΠΕ) μειώνουν την πιθανότητα του σεναρίου, ωστόσο είναι αδύνατον να εκτιμηθεί σε ποιο βαθμό. Ωστόσο, η ισχύς αυτών των δύο στοιχείων και μόνον ήταν περιορισμένη, καθώς ήταν πολύ κοντά στην κατάσταση της αγοράς εκείνη τη στιγμή⁹.

57

Ενώ οι περισσότερες ΕΑΑ που συμμετείχαν στην έρευνα θεωρούσαν ότι η βαθμονόμηση των σεναρίων ήταν σωστή, ορισμένες εξέφρασαν τις ανωτέρω ανησυχίες σχετικά με την αυστηρότητα του σεναρίου της «χαμηλής απόδοσης» (βλέπε γράφημα 12). Η EIOPA δεν προσπάθησε, ούτε καν για λόγους εσωτερικής ανάλυσης, να προσδιορίσει ποσοτικά την πιθανότητα του αρχικού τμήματος (ρευστότητα) της καμπύλης. Επίσης, δεν παρέσχε καμία άλλη αρκούντως λεπτομερή αιτιολόγηση της ορθότητας του συνολικού σεναρίου.

58

Το επίπεδο πίεσης για τα άλλα νομίσματα εκτός του ευρώ προέκυψε χρησιμοποιώντας έναν υποτιθέμενο πολλαπλασιαστή της καμπύλης του ευρώ. Ωστόσο, η EIOPA δεν χρησιμοποίησε απολύτως ορθά τη μέθοδο αυτή, διότι δεν έλαβε υπόψη τη σχέση μεταξύ επιτοκίων για διάφορα νομίσματα κατά την περίοδο αναφοράς.

Σενάριο του «διπλού πλήγματος»

59

Το σενάριο του «διπλού πλήγματος» προϋπέθετε πτώση των επιτοκίων και κραδασμό στην αγορά, που θα συνεπάγονταν ταχεία αύξηση των αποδόσεων των κρατικών και εταιρικών ομολόγων και μείωση των τιμών των μετοχών και άλλων κατηγοριών περιουσιακών στοιχείων. Το ΕΣΣΚ εκτίμησε την πιθανότητα των δύο κύριων γενεσιουργών γεγονότων σε 0,50 % για τους κραδασμούς του επιτοκίου ανταλλαγής και σε 0,75 % για τον κραδασμό λόγω της απόδοσης των κρατικών ομολόγων. Το σενάριο ευσταθούσε αρκετά, καθώς συνδύαζε έντονη πίεση στο ενεργητικό του ισολογισμού με ένα στοιχείο διατραπεζικού κραδασμού που προστίθετο για να ασκήσει πίεση στις υποχρεώσεις.

60

Η αξιοπιστία του σεναρίου του «διπλού πλήγματος» εξαρτάτο σε μεγάλο βαθμό από το σύνολο των ιστορικών δεδομένων που χρησιμοποιήθηκαν στον προσομοιωτή οικονομικού κραδασμού. Περιείχε εξάρτηση μεταξύ διαφόρων σχετικών οικονομικών μεταβλητών και βασιζόταν σε ιστορικά δεδομένα 11 ετών (2005-2015). Ωστόσο, η επιλεγείσα περίοδος, έστω και εάν κάλυπτε δύο πρόσφατες κρίσεις, ήταν πολύ σύντομη για να εγγυάται επίπεδο πίεσης αρκετά ισχυρό για όλες τις χώρες της Ευρώπης (βλέπε πλαίσιο 5).

61

Για παράδειγμα, το επίπεδο πίεσης ήταν χαμηλότερο για την απόδοση των 10ετών ομολόγων της Βουλγαρίας (αύξηση κατά 111 ΜΒ σε σχέση με το αρχικό επίπεδο) από ό,τι για το Βέλγιο (116 ΜΒ) ή για την Κροατία (155 ΜΒ). Επιπλέον, παρατηρήσαμε ότι οι πιέσεις ήταν σχετικά χαμηλές για τη Σλοβακία και το Ηνωμένο Βασίλειο (με 95 ΜΒ και 94 ΜΒ, αντίστοιχα, για την απόδοση των 10ετών ομολόγων τους, σε σύγκριση με τη μέση πίεση των 121 ΜΒ). Εάν το ιστορικό δείγμα ήταν μεγαλύτερο σε χρόνο (παραδείγματος χάριν 20 έτη), τα αποτελέσματα θα ήταν ισχυρότερα και ενδεχομένως θα εμφάνιζαν περιπτώσεις υψηλότερων πιέσεων για ορισμένες χώρες.

62

Ενώ το σενάριο του «διπλού πλήγματος» καθόριζε συγκεκριμένα επίπεδα αντοχής για ορισμένες κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων που οι ασφαλιστικές εταιρείες διακρατούσαν εκτός ΕΕ, δεν όριζε κανένα τέτοιο επίπεδο για τις μετοχές που διακατείχαν σε αυτές τις χώρες. Η υποβολή σε δοκιμή αντοχής των μετοχών που διακρατούνται εκτός ΕΕ είναι άκρως σημαντικό για την ευλογοφάνεια της δοκιμής, δεδομένου ότι μια καθοδική κίνηση της κεφαλαιαγοράς στην ΕΕ δεν απομονώνεται από τις άλλες κεφαλαιαγορές παγκοσμίως (σε περιόδους κρίσης, η αλληλεξάρτηση των κεφαλαιαγορών ανέρχεται έως και στο 90 %). Ως εκ τούτου, είναι απαραίτητο στις δοκιμές αντοχής να περιλαμβάνονται και οι μετοχές που διακρατούνται εκτός ΕΕ, και ο κίνδυνος να μην περιορίζεται μόνο στην ΕΕ.

Αιτιολόγηση και ανακοίνωση

63

Λαμβάνοντας υπόψη ότι σημαντικά στοιχεία της δοκιμής αντοχής αφήνονταν στη διακριτική της ευχέρεια, η EIOPA δεν κατέβαλε αρκετές προσπάθειες να τα δικαιολογήσει κατά τρόπο διαφανή. Στις τεχνικές προδιαγραφές, η EIOPA δεν διευκρίνιζε σαφώς πώς είχε καταλήξει στα συγκεκριμένα σενάρια, ούτε πώς είχε φθάσει στις παραδοχές επί των οποίων αυτά βασίζονταν. Την άποψη αυτή υποστήριζαν και ορισμένες ΕΑΑ, καθώς και εκπρόσωποι του κλάδου (βλέπε πλαίσιο 6). Κατά την άποψη ορισμένων εξ αυτών, δεν ήταν επίσης σαφές αν τα σενάρια αντιπροσώπευαν έναν κραδασμό παρόμοιο ή ακόμη σοβαρότερο από τον απαιτούμενο στο πλαίσιο του καθεστώτος της «Φερεγγυότητας II». Το γεγονός αυτό οδήγησε σε κάποιες εσφαλμένες ερμηνείες ως προς τη φύση της δοκιμής αντοχής. Η EIOPA δεν έδωσε πλήρεις διευκρινίσεις, παραδείγματος χάριν εξηγώντας γιατί και με ποιον τρόπο διαφέρουν από το καθεστώς της «Φερεγγυότητας II».

Η EIOPA ορθώς επικύρωσε και συγκέντρωσε τα δεδομένα

64

Η διαδικασία επικύρωσης των δεδομένων για τη δοκιμή αντοχής περιλάμβανε τρεις γύρους: έναν σε εθνικό επίπεδο που πραγματοποιήθηκε από τις ΕΑΑ και δύο σε κεντρικό επίπεδο, οι οποίοι διεξήχθησαν από την ομάδα επικύρωσης, που αποτελείται από προσωπικό της EIOPA και των ΕΑΑ. Η EIOPA ανέπτυξε εργαλείο επικύρωσης υπό μορφή Excel για την ανάλυση και τη συγκέντρωση των δεδομένων. Αυτό αποδείχθηκε χρήσιμο κατά τη διαδικασία επικύρωσης των δεδομένων, καθώς συνέβαλε στην εναρμόνιση των διαφορετικών προσεγγίσεων των ΕΑΑ. Συνολικά, η EIOPA ανέλυσε προσεκτικά τα δεδομένα που της είχαν υποβάλει οι ασφαλιστικές εταιρείες και επισήμανε με σαφήνεια τις τυχόν ασυνέπειες, μολονότι αυτοί που αποφάσιζαν τελικά για την αξιοπιστία τους ήταν οι ΕΑΑ.

65

Οι έλεγχοί μας σχετικά με τη συγκέντρωση των δεδομένων κατέδειξαν ότι η EIOPA υπολόγισε με ακρίβεια τα συνολικά αποτελέσματα της δοκιμής αντοχής. Ωστόσο, στα συγκεντρωτικά αποτελέσματα περιλαμβάνονταν εταιρείες με εξαιρετικά διαφοροποιημένα χαρτοφυλάκια προϊόντων και, επομένως, με εξαιρετικά διαφοροποιημένα προφίλ κινδύνου (βλέπε παράδειγμα στο γράφημα 13). Αυτό ήταν ένα εγγενές χαρακτηριστικό του δείγματος, η EIOPA ωστόσο, πριν από τη συγκέντρωση των δεδομένων, δεν επιχείρησε να ταξινομήσει τις εταιρείες σύμφωνα με τα προϊόντα τους, ενέργεια που θα προσέθετε αξία στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων¹⁰. Από την άποψη αυτή, η EIOPA διενήργησε μόνο εκ των υστέρων ανάλυση με στόχο τον εντοπισμό των κινητήριων μοχλών που διέπουν τις διάφορες ευαισθησίες της δοκιμής.

Η EIOPA παρουσίασε συναφή αποτελέσματα που καταδείκνυαν την ευπάθεια του τομέα

66

Τα αποτελέσματα της δοκιμής αντοχής επιβεβαίωσαν ότι ο κλάδος ασφάλισης ζωής ήταν ευάλωτος σε περιβάλλον χαμηλής απόδοσης και σε ξαφνικό κραδασμό στην αγορά, γεγονός που θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα στο σύνολό της. Σύμφωνα με το σενάριο της «χαμηλής απόδοσης», το πλεόνασμα του ενεργητικού έναντι των υποχρεώσεων στους ισολογισμούς των συμμετεχουσών εταιρειών θα συρρικνωνόταν κατά 100 δισεκατομμύρια ευρώ (-18 %). Σύμφωνα με το σενάριο του «διπλού πλήγματος», το συνολικό πλήγμα στις εταιρείες θα ανερχόταν σε 160 δισεκατομμύρια ευρώ (-29 %). Αυτό σήμαινε ότι το 44 % των ασφαλιστικών εταιρειών θα έχανε περισσότερο από το ένα τρίτο του πλεονάσματος του ενεργητικού έναντι των υποχρεώσεών τους, ενώ το 2 % θα έχανε τα πάντα. Ο αντίκτυπος και των δύο σεναρίων θα ήταν σημαντικά μεγαλύτερος εάν αποκλείονταν η λεγόμενη μακροπρόθεσμη εγγύηση και τα μεταβατικά μέτρα¹¹ (σύμφωνα με το σενάριο του «διπλού πλήγματος», το 31 % των εταιρειών δεν θα διατηρούσε πλεόνασμα του ενεργητικού έναντι των υποχρεώσεων).

67

Συνολικά, η έκθεση για τη δοκιμή αντοχής ήταν ολοκληρωμένη και υποστηριζόταν από σχετικά αριθμητικά στοιχεία και γραφήματα. Όσον αφορά τους δείκτες, η έκθεση παρουσίαζε τα αποτελέσματα εκφραζόμενα ως πλεόνασμα του ενεργητικού έναντι των υποχρεώσεων. Για λόγους ανάλυσης, ωστόσο, θα ήταν σημαντικότερο οι κεφαλαιακές απαιτήσεις να χρησιμοποιούνται όπως ορίζεται στη «Φερεγγυότητα ΙΙ». Με τον τρόπο αυτό θα καταδεικνυόταν ο πραγματικός αντίκτυπος ως προς τη φερεγγυότητα και θα αποδεικνυόταν κατά πόσον οι κεφαλαιακές απαιτήσεις εξακολουθούσαν να πληρούνται και μετά τη δοκιμή αντοχής. Σημειώνουμε, ωστόσο, ότι δεν ήταν στις προθέσεις της EIOPA ο εκ νέου υπολογισμός αυτών των σχέσεων, καθώς αυτός θα ήταν τεχνικά πολύ δύσκολος και σύνθετος και θα απαιτούσε από τις ασφαλιστικές εταιρείες να παράσχουν ακόμη λεπτομερέστερες πληροφορίες από αυτές που τους είχαν ζητηθεί το 2016.

68

Τα αποτελέσματα της δοκιμής αντοχής του 2016 δημοσιεύθηκαν μόνο σε συγκεντρωτική μορφή, ώστε να σχηματίσει κανείς γνώμη σχετικά με την ανθεκτικότητα του τομέα της ασφάλισης ζωής. Σε αντίθεση με την ΕΑΤ, η EIOPA δεν έχει ειδική νομική εντολή να δημοσιεύει τα αποτελέσματα για μεμονωμένες εταιρείες. Για να γίνει αυτό, η EIOPA πρέπει να λάβει γραπτή συγκατάθεση από τους συμμετέχοντες, κάτι το οποίο έπραξε κατά τη δοκιμή αντοχής του 2018. Επρόκειτο για ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, λαμβανομένου υπόψη του στόχου της δοκιμής αντοχής, δηλαδή της αποκατάστασης της εμπιστοσύνης. Υπό αυτήν την έννοια, η διαφάνεια -τόσο ως προς την μεθοδολογία που εφαρμόζεται στη δοκιμή αντοχής όσο και ως προς τα αποτελέσματά της- είναι καθοριστικής σημασίας. Η γνωστοποίηση στοιχείων για μεμονωμένες εταιρείες θα μπορούσε να συμβάλει στην ευαισθητοποίηση σχετικά με τους κινδύνους και, συνεπώς, στη βελτίωση της πειθαρχίας της αγοράς.

Ορισμένες από τις συστάσεις ήταν υπερβολικά γενικές και δεν πρότειναν συγκεκριμένες ενέργειες

69

Μετά τη δοκιμή αντοχής, η EIOPA απηύθυνε τρεις ευρείες συστάσεις προς τις ΕΑΑ, οι οποίες περιείχαν σειρά μέτρων που θα μπορούσαν να ληφθούν. Ωστόσο, πολλές από αυτές τις προτάσεις ήταν πολύ γενικού χαρακτήρα και δεν οδηγούσαν σε συγκεκριμένες δράσεις με στόχο τη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας. Παραδείγματος χάριν, η πρόταση για «την εναρμόνιση των εσωτερικών διαδικασιών διαχείρισης κινδύνων με τον εξωτερικό υπάρχοντα κίνδυνο» εκφράζει απλώς τον γενικό στόχο κάθε εταιρείας όσον αφορά τη χρηστή διαχείριση του κινδύνου. Η εφαρμογή μιας τόσο περίπλοκης διαδικασίας όσο η δοκιμή αντοχής δεν ήταν απαραίτητο να καταλήξει σε τόσο γενικές συστάσεις, όπως επιβεβαίωσε η έρευνά μας. Τέλος, μερικές προτάσεις (π.χ. η «επανεξέταση των ρητρών εγγύησης» ή η «παύση καταβολής μερίσματος») υπερέβαιναν τις αρμοδιότητες ορισμένων ΕΑΑ. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι εποπτικές εξουσίες των ΕΑΑ δεν είναι πλήρως εναρμονισμένες μεταξύ των κρατών μελών, κάτι που σημαίνει ότι ο βαθμός στον οποίο μπορούν να εφαρμοστούν οι συστάσεις ενδέχεται να διαφέρει.

70

Λίγο μετά τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων των δοκιμών αντοχής, η EIOPA ενέκρινε σχέδιο συστηματικής παρακολούθησης των συστάσεων. Δεδομένου ότι μία σύσταση ήταν οι ΕΑΑ να αναλύσουν τις πιθανές επιπτώσεις της δοκιμής αντοχής σε επίπεδο ομίλου, η EIOPA δρομολόγησε ειδική έρευνα, ώστε οι οικείες ΕΑΑ να μπορέσουν να αναφέρουν στοιχεία σχετικά με την ανάλυσή τους και τη δράση που ανέλαβαν. Η ανάλυση του βαθμού παρακολούθησης άλλων συστάσεων βασίστηκε σε πληροφορίες που συνέλεξε η EIOPA από τις επισκέψεις της σε χώρες, από συνεδριάσεις σωμάτων και από συναντήσεις με τις εποπτικές αρχές των διαφόρων ομίλων. Τον Ιανουάριο του 2018, η EIOPA συνέταξε έκθεση στην οποία καταδεικνυόταν ότι οι ΕΑΑ είχαν λάβει σειρά μέτρων παρακολούθησης της συνέχειας που δινόταν στις συστάσεις της. Η έκθεση εντόπιζε επίσης ορθές πρακτικές και ανέλυε τα αποτελέσματα της έρευνας των ΕΑΑ σχετικά με τον αντίκτυπο της δοκιμής αντοχής σε επίπεδο ομίλου¹².

Η EIOPA οργάνωσε τη δοκιμή αντοχής κατά τρόπο δομημένο, με ορισμένα προβλήματα ως προς τον χρόνο και την τεκμηρίωση

71

Ο χρόνος διεξαγωγής της δοκιμής αντοχής για την ασφαλιστική αγορά του 2016 συνέπεσε με την εφαρμογή της οδηγίας «Φερεγγυότητα II», η οποία τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2016. Μέχρι το τέλος Μαΐου 2016, όλες οι ασφαλιστικές εταιρείες στην ΕΕ έπρεπε να παρουσιάσουν για πρώτη φορά μια σημαντική δέσμη αναφορών. Αμέσως μετά, ξεκίνησε η δοκιμή αντοχής (βλέπε παράρτημα III). Αυτή η χρονολογική ακολουθία της υποβολής αναφορών για τη «Φερεγγυότητα II» και της δοκιμής αντοχής ήταν δύσκολη στον χειρισμό για τους ασφαλιστές λόγω του φόρτου εργασίας. Οι ΕΑΑ επικύρωσαν τα δεδομένα μέσα σε έξι εβδομάδες, από τα μέσα Ιουλίου έως τα τέλη Αυγούστου. Στην έρευνα μας, οι ΕΑΑ εξέφρασαν την άποψη ότι ο χρόνος που δόθηκε ήταν επαρκής, αν και αντιμετώπισαν δυσκολίες λόγω του φόρτου εργασίας και των περιορισμένων πόρων τους κατά τη θερινή περίοδο. Ειδικότερα, δεν ήταν δυνατόν για όλες οι ΕΑΑ να διαθέσουν τον χρόνο και τους πόρους που απαιτούνταν για την εξονυχιστική επικύρωση των δεδομένων.

72

Καθ’ όλη τη διαδικασία της δοκιμής αντοχής, η EIOPA επικοινωνούσε με τις ΕΑΑ και τις ασφαλιστικές εταιρείες μέσω διαφόρων διαύλων, κάτι που θεωρούμε ορθή πρακτική (βλέπε πλαίσιο 7). Παρά την ύπαρξη αρκετών εργαλείων διαλόγου, η EIOPA δεν ήταν αρκετά σαφής όταν εξηγούσε στους συμμετέχοντες τους λόγους για τους οποίους απαιτούσε ορισμένες πληροφορίες. Η EIOPA μπόρεσε τελικά να δικαιολογήσει την ανάγκη λήψης των εν λόγω δεδομένων για λόγους επικύρωσης. Ωστόσο, το γεγονός ότι δεν είχε δοθεί εξήγηση στους συμμετέχοντες δημιούργησε μια εικόνα υπερβολικών και αδικαιολόγητων απαιτήσεων λεπτομερών δεδομένων. Η EIOPA δεν ζήτησε της γνώμη των συμμετεχόντων για την ανάπτυξη των σεναρίων.

73

Η EIOPA παρέσχε στις συμμετέχουσες εταιρείες ειδικό υπόδειγμα για τη δοκιμή αντοχής, το οποίο έπρεπε να συμπληρώσουν εντός επτά εβδομάδων και να το αποστείλουν στις ΕΑΑ. Τα υποδείγματα ήταν γενικά φιλικά προς τον χρήστη και αναπαρήγαν στο μέτρο του δυνατού τις κατηγορίες χρηματοοικονομικών στοιχείων που χρησιμοποιούνται για την αναφορά στοιχείων στο πλαίσιο της «Φερεγγυότητας II». Με τον τρόπο αυτό διασφαλιζόταν η συνέπεια και παρέχονταν στους συμμετέχοντες διευκρινίσεις σχετικά με τα στοιχεία που όφειλαν να υποβάλουν.

74

Η πολυπλοκότητα των πινάκων συμβάδιζε με τον σκοπό και την εμβέλεια της δοκιμής αντοχής, αυτό όμως είχε ως συνέπεια ορισμένοι συμμετέχοντες να αντιμετωπίσουν προβλήματα με την εμπρόθεσμη ολοκλήρωση των υπολογισμών (βλέπε πλαίσιο 8). Οι πολυάριθμες επικαιροποιήσεις του υλικού που σχετιζόταν με τη δοκιμή αντοχής κατά τη διάρκεια της διαδικασίας δημιούργησαν πρόσθετη επιβάρυνση. Η EIOPA επικαιροποίησε τρεις φορές τις τεχνικές προδιαγραφές και τέσσερις φορές τα υποδείγματα, δημοσίευσε δε την τελευταία έκδοση μόλις δύο εβδομάδες πριν από την προθεσμία υποβολής. Ωστόσο, για καθεμία από τις τέσσερις αλλαγές υποδείγματος, η EIOPA παρείχε ένα χρήσιμο αυτόματο «εργαλείο αναβάθμισης», το οποίο συμπλήρωνε γρήγορα το περιεχόμενο που είχαν ήδη υποβάλει οι συμμετέχοντες στην προηγούμενη έκδοση του υποδείγματος.

75

Η EIOPA εισήγαγε ορισμένες βελτιώσεις στη δοκιμή αντοχής του 2016, με βάση τα διδάγματα που αντλήθηκαν από την προηγούμενη δοκιμή το 2014. Για παράδειγμα, μοιράστηκε εργαλείο επικύρωσης με τις ΕΑΑ και μείωσε τον αριθμό των ενημερώσεων στο υπόδειγμα της δοκιμής αντοχής (βλέπε παράρτημα IV). Η EIOPA δεν είχε γενικό προγραμματισμό για τη διαδικασία «άντλησης διδαγμάτων». Τα συμπεράσματα ακολούθησαν κυρίως τις συζητήσεις σε δύο συνεδριάσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη, όμως η EIOPA δεν διεξήγαγε έρευνα για τους εκπροσώπους του κλάδου και τις ΕΑΑ, όπως είχε πράξει μετά από τη δοκιμή αντοχής το 2014.

Μέρος V - Ο τρόπος διακυβέρνησης της EIOPA και οι περιορισμένοι πόροι της θέτουν δυσκολίες στην επίτευξη των στόχων

76

Σε αυτό το μέρος της έκθεσης, αναλύσαμε όσες διαδικαστικές και οργανωτικές πτυχές του έργου της EIOPA επηρεάζουν οριζόντια την αποτελεσματικότητα των δράσεών της. Συγκεκριμένα, εστιάσαμε στους κινδύνους που συνδέονται με την εξάρτηση από το έργο των ΕΑΑ και το ισχύον πλαίσιο διακυβέρνησης, στη χρήση νομικών μέσων για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τις κατευθυντήριες γραμμές και τους κανονισμούς και στην επάρκεια των πόρων της EIOPA.

Η αποτελεσματικότητα του έργου της EIOPA βασίζεται στις συνεισφορές των ΕΑΑ, η δε διακυβέρνησή της δημιουργεί προκλήσεις

77

Η EIOPA συνεργάστηκε πολύ στενά με τις ΕΑΑ σε όλες τις δράσεις που καλύπτονται από τον έλεγχό μας. Παρά το γεγονός ότι η συνεργασία αυτή ήταν γενικά θετική και απηχούσε την αποστολή της EIOPA να στηρίξει και να συντονίσει το έργο των εθνικών εποπτικών αρχών, η αποδοτικότητα και η αποτελεσματικότητα του έργου της EIOPA βασίζονταν συχνά στην ποιότητα των στοιχείων των ΕΑΑ και στην προθυμία τους να συνεργαστούν. Για παράδειγμα, χρειάστηκε πολύς χρόνος για να επιτευχθεί συμφωνία με ορισμένες ΕΑΑ απλώς και μόνο για τη διοργάνωση των επισκέψεων στην εκάστοτε χώρα. Παρά τις ορατές προσπάθειες της EIOPA να εξασφαλίσει τη στήριξη των ΕΑΑ, μερικές από αυτές αμφισβήτησαν το σκεπτικό και το εύρος των επισκέψεων. Ως αποτέλεσμα αυτού, η EIOPA κατάφερε τελικά να επισκεφθεί όλες τις ΕΑΑ, όμως η τελευταία επίσκεψη πραγματοποιήθηκε τρία χρόνια μετά την έναρξη του κύκλου επισκέψεων. Η καθυστέρηση αυτή απέβη εμφανώς εις βάρος της αποτελεσματικότητας της EIOPA όσον αφορά τη διασφάλιση εποπτικής σύγκλισης. Η ποιότητα και η επικαιρότητα των στοιχείων των ΕΑΑ καθόρισε επίσης σε μεγάλο βαθμό εάν θα μπορούσαν να καταρτιστούν εγκαίρως τα άλλα προϊόντα της EIOPA, όπως το εγχειρίδιο για την εποπτεία και οι αξιολογήσεις από ομοτίμους.

78

Ως προς τις επισκέψεις σε χώρες, τις εργασίες επί των διασυνοριακών δραστηριοτήτων και τα εσωτερικά μοντέλα (βλέπε σημεία 35-36 και 49), εντοπίσαμε περιπτώσεις κατά τις οποίες η EIOPA δεν έλαβε όλες τις πληροφορίες που είχε ζητήσει από τις ΕΑΑ. Κατά συνέπεια, η EIOPA δεν ήταν σε θέση να εκτελέσει ορισμένα είδη ανάλυσης που σκόπευε αρχικά να πραγματοποιήσει. Στο πλαίσιο ορισμένων επισκέψεων σε χώρες, παραδείγματος χάριν, η EIOPA δεν μπόρεσε να συζητήσει με τις εθνικές αρχές τις προσεγγίσεις ορισμένων εταιρειών σχετικά με την εποπτεία της διαχείρισης κινδύνου, και κάλυψε μόνο τις γενικές διαδικασίες που εφάρμοζαν οι ΕΑΑ σχετικά. Λόγω φύσης, στο πλαίσιο της διαδικασίας της δοκιμής αντοχής, μεγάλη ήταν επίσης η εξάρτηση από την ποιότητα των στοιχείων που παρείχαν οι ΕΑΑ (βλέπε πλαίσιο 9).

79

Η τρέχουσα δομή διακυβέρνησης της EIOPA παρέχει στις ΕΑΑ την εξουσία να επηρεάζουν τον βαθμό στον οποίο θα ελεγχθεί το δικό τους έργο, καθώς και τα συμπεράσματα των ελέγχων αυτών. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι το τελικό όργανο λήψης αποφάσεων στην EIOPA είναι το συμβούλιο εποπτών, το οποίο αποτελείται από 28 εκπροσώπους ΕΑΑ και τον πρόεδρο της EIOPA (καθώς και από παρατηρητές από το ΕΣΣΚ, την ΕΑΤ, την ΕΑΚΑΑ και την Ευρωπαϊκή Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών). Το συμβούλιο εποπτών εγκρίνει όλα τα βασικά έγγραφα και προϊόντα της EIOPA, μεταξύ άλλων τη στρατηγική εποπτείας (η οποίο καθορίζει τις προτεραιότητες για τις επιτόπιες επισκέψεις σε ΕΑΑ), τα θέματα και τις τελικές εκθέσεις των αξιολογήσεων από ομοτίμους, τις παραδοχές, τα σενάρια και τις εκθέσεις μετά από δοκιμή αντοχής. Το παραπάνω αποτελεί πρόκληση για την ανεξαρτησία, δεδομένου ότι ορισμένα από τα μέσα της EIOPA (κυρίως οι επισκέψεις χώρας και οι αξιολογήσεις από ομοτίμους) αποσκοπούν στην παροχή εποικοδομητικής αλλά και κριτικής ανατροφοδότησης σχετικά με το έργο των ΕΑΑ. Οι δοκιμές αντοχής μπορεί επίσης να αποκαλύψουν έμμεσα αδυναμίες στην προληπτική εποπτεία που ασκείται στα κράτη μέλη και να οδηγήσουν σε συστάσεις προς τις ΕΑΑ.

Οι διαδικασίες για τη χρήση νομικών μέσων είναι αξιόπιστες, ενίοτε ωστόσο στερούνται διαφάνειας και προορατικής προσέγγισης

80

Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι ΕΑΑ και οι ασφαλιστικές εταιρείες συμμορφώνονται με τις κατευθυντήριες γραμμές και τις κανονιστικές απαιτήσεις της EIOPA, η EIOPA μπορεί να αναλάβει δράση στο πλαίσιο της διαδικασίας «συμμόρφωσης ή εξήγησης» (άρθρο 16 του κανονισμού της EIOPA) και «παραβίασης του δικαίου της Ένωσης» (άρθρο 17). Ωστόσο, οι ενέργειες που μπορεί να αναλάβει η EIOPA περιορίζονται ουσιαστικά στην παρακολούθηση και αναφορά περιπτώσεων μη συμμόρφωσης και όχι στην επιβολή κυρώσεων για αυτές.

81

Σύμφωνα με τη διαδικασία «συμμόρφωσης ή εξήγησης», οι ΕΑΑ πρέπει να επιβεβαιώσουν ότι εφαρμόζουν καθεμία από τις περίπου 700 κατευθυντήριες γραμμές που εκδίδει η EIOPA, κάνοντας αναφορά στο δικό τους νομικό πλαίσιο, ή να δικαιολογήσουν γιατί δεν το έχουν πράξει. Στην πράξη, οι περιπτώσεις μη συμμόρφωσης με τις κατευθυντήριες γραμμές είναι σπάνιες, δεδομένου ότι οι ΕΑΑ συμμετέχουν στην ανάπτυξή τους και η EIOPA διαθέτει αποτελεσματική διαδικασία για την καταχώριση και την αναφορά τέτοιου είδους περιπτώσεων. Διαπιστώσαμε ότι η διαδικασία «συμμόρφωσης ή εξήγησης» είναι ένα αποτελεσματικό εργαλείο για την παρακολούθηση της συμμόρφωσης, το οποίο ωστόσο δεν διασφαλίζει πλήρη διαφάνεια έναντι των εξωτερικών ενδιαφερόμενων μερών και των καταναλωτών. Οι πίνακες συμμόρφωσης που δημοσιεύονταν στον ιστότοπο της EIOPA δεν ήταν πάντοτε επικαιροποιημένοι, ο δε συνοπτικός χαρακτήρας των πληροφοριών που περιείχαν, οι οποίες διέφεραν ανάλογα με την ποιότητα και την πληρότητα των πληροφοριών που είχαν παράσχει οι ΕΑΑ, σήμαινε ότι ήταν περιορισμένης χρησιμότητας για το κοινό.

82

Η EIOPA θέσπισε τη διαδικασία «παραβίασης του δικαίου της Ένωσης» το 2011 και έκτοτε έχει καταγράψει 28 καταγγελίες (τις περισσότερες από τις οποίες έκρινε απαράδεκτες). Η EIOPA εφάρμοσε τη διαδικασία της για τη διερεύνηση παραβιάσεων του δικαίου της Ένωσης με συνέπεια, οι δε έρευνές της ήταν διεξοδικές. Κατά τη διερεύνηση εικαζόμενων παραβιάσεων, σύμφωνα με την αναφορά του καταγγέλλοντα, η ενημέρωση σχετικά με τη διαδικασία ήταν περιορισμένη, οι δε περίοδοι μη ενημέρωσης μπορεί μερικές φορές να ήταν μακρές λόγω της πολυπλοκότητας των επιμέρους περιπτώσεων. Ως αποτέλεσμα αυτού, οι καταγγέλλοντες -συμπεριλαμβανομένων οργανώσεων καταναλωτών- δεν είχαν συνολική εικόνα των ενεργειών της EIOPA και μερικές φορές εκλάμβαναν λανθασμένα τη μη κοινοποίηση στοιχείων ως απόδειξη αδράνειας.

83

Η διαδικασία «παραβίασης του δικαίου της Ένωσης» δεν περιείχε διατάξεις για τη συστηματική παρακολούθηση των πιθανών περιπτώσεων. Η EIOPA παρακολουθούσε τις περιπτώσεις αυτές άτυπα, ωστόσο όσες τέτοιες περιπτώσεις υπέπεσαν στην αντίληψή της κατ’ αυτό τον τρόπο διευθετήθηκαν σε κλειστές συνεδριάσεις με το συμβούλιο εποπτών. Συνήθως δεν καταγράφονταν στο μητρώο παραβιάσεων του δικαίου της Ένωσης και δεν διερευνούνταν αναλόγως. Η EIOPA υιοθέτησε αυτήν την προσέγγιση προκειμένου να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη μεταξύ των ΕΑΑ, δεν ενέπνευσε όμως πλήρη εμπιστοσύνη στα ενδιαφερόμενα μέρη ως προς το ότι αναλαμβάνει την κατάλληλη δράση βάσει του αιτήματός τους. Η προσέγγιση αυτή στερούνταν επίσης διαφάνειας, δεδομένου ότι τα εξωτερικά ενδιαφερόμενα μέρη (όπως οι οργανώσεις καταναλωτών) δεν μπορούσαν να την παρακολουθήσουν.

84

Λόγω της φύσης της διαδικασίας, δεν ήταν δυνατό να ελέγξουμε αν η EIOPA την κίνησε σε όλες τις περιπτώσεις που υπέπεσε στην αντίληψή της παραβίαση του δικαίου της Ένωσης (εκτός και αν είχε αναφερθεί και καταγραφεί επίσημα). Εντοπίσαμε μία περίπτωση κατά την οποία, μολονότι η EIOPA διαπίστωσε σοβαρές αδυναμίες σε απόφαση ΕΑΑ, δεν κίνησε τη διαδικασία «παραβίασης του δικαίου της Ένωσης», αλλά επέλεξε να ενεργήσει ως διαμεσολαβητής μεταξύ δύο ΕΑΑ (βλέπε πλαίσιο 10).

Οι πόροι που διέθετε η EIOPA για την εκτέλεση των εποπτικών καθηκόντων της ήταν περιορισμένοι και δεν υπήρξε μεταφορά πόρων από τις κανονιστικές δραστηριότητες

85

Λαμβάνοντας υπόψη το εύρος των αρμοδιοτήτων και την ποικιλία των δράσεων στον τομέα της εποπτείας, η EIOPA εργαζόταν με πολύ περιορισμένους πόρους. Τον Φεβρουάριο του 2018, το τμήμα εποπτείας είχε 20 υπαλλήλους, αριθμός που αντιστοιχούσε μόλις στο 14 % των ανθρώπινων πόρων της EIOPA (142 υπάλληλοι). Το τμήμα εποπτείας της EIOPA είναι υπεύθυνο για τις επισκέψεις στις ΕΑΑ, για τον συντονισμό των αξιολογήσεων από ομοτίμους, για την υποστήριξη και τη συμμετοχή στις συνεδριάσεις των σωμάτων, για τη διευκόλυνση της επικοινωνίας μεταξύ ΕΑΑ και για την εποπτεία των εσωτερικών μοντέλων. Ορισμένοι άλλοι υπάλληλοι (τέσσερα ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης) ασχολούνταν με την ανάπτυξη πρωτοβουλιών εποπτικής σύγκλισης και τρεις ακόμη ασχολούνταν με τα δεδομένα και τις επιχειρηματικές πληροφορίες επί των οποίων στηρίζονται οι εποπτικές εργασίες.

86

Οι περιορισμένοι πόροι ήταν εμφανέστεροι σε επίπεδο ομάδας. Για παράδειγμα, η ομάδα που είναι υπεύθυνη για τα εσωτερικά μοντέλα είχε ουσιαστικά τρεις εργαζομένους πλήρους απασχόλησης (λαμβανομένων υπόψη των μακράς διάρκειας απουσιών και δεσμεύσεων σε άλλα καθήκοντα), σε αντίθεση με τους 5,25 που περιλαμβάνονταν στο πρόγραμμα εργασίας. Λαμβάνοντας υπόψη ότι η ομάδα συνεργάζονταν με 17 ΕΑΑ που εποπτεύουν 212 σύνθετα εσωτερικά μοντέλα και ήταν υπεύθυνη για περαιτέρω οριζόντια καθήκοντα όπως τα σχέδια συνεκτικότητας, η αποτελεσματική κατανομή των πόρων ήταν σημαντική πρόκληση. Οι περισσότερες ΕΑΑ που συμμετείχαν στην έρευνά μας θεωρούσαν ότι η στελέχωση της EIOPA για την εποπτεία των εσωτερικών μοντέλων θα μπορούσε να βελτιωθεί. Αυτό ήταν ιδιαίτερα σημαντικό, διότι και οι ίδιες οι ΕΑΑ διέθεταν περιορισμένους πόρους για την εποπτεία των εσωτερικών μοντέλων, κυρίως λόγω των σημαντικών απαιτήσεων αυτής της εργασίας. Με την παροχή μεγαλύτερης στήριξης στον τομέα αυτό, η EIOPA θα μπορούσε να καλύψει ένα σημαντικό κενό τεχνογνωσίας στο σύστημα εποπτείας του ασφαλιστικού τομέα στην Ευρώπη.

87

Μετά την εφαρμογή της οδηγίας «Φερεγγυότητα ΙΙ», και αφού ολοκλήρωσε τις εργασίες της σχετικά με τον πυρήνα του νέου ρυθμιστικού πλαισίου, η EIOPA υιοθέτησε στρατηγική για τη μετατόπιση της εστίασής της από τη ρύθμιση στην εποπτεία. Αυτό ήταν κάτι που ανέμεναν και τα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των επιχειρήσεων και των καταναλωτών, ήτοι συγκεκριμένα ότι η EIOPA θα έπρεπε να επικεντρωθεί στη διασφάλιση ότι το νέο κοινό ρυθμιστικό πλαίσιο για τους ασφαλιστές εφαρμόζεται εξίσου σε ολόκληρη την ΕΕ. Η κατανομή του προσωπικού, ωστόσο, δεν αντικατόπτριζε αυτήν τη μετατόπιση. Μεταξύ 2015 και 2017, το τμήμα πολιτικής μειώθηκε κατά 13 υπαλλήλους, ενώ το τμήμα εποπτείας αυξήθηκε μόνο κατά πέντε, λάμβανε ωστόσο υποστήριξη από έναν περιορισμένο αριθμό υπαλλήλων που εργάζονταν σε άλλα τμήματα (βλέπε γράφημα 14).

88

Δεδομένου ότι οι θέσεις στο τμήμα εποπτείας απαιτούσαν συγκεκριμένες γνώσεις επί των δραστηριοτήτων και πρακτική εποπτική εμπειρία, η EIOPA είχε δυσκολίες σε αρκετές εκστρατείες πρόσληψης να βρει τους κατάλληλους υποψηφίους. Αυτό οφειλόταν, μεταξύ άλλων, και στην υψηλή ζήτηση επαγγελματιών του χρηματοοικονομικού τομέα στην τοπική αγορά εργασίας στη Φρανκφούρτη, σε συνδυασμό με το υψηλό κόστος διαβίωσης. Ωστόσο, η EIOPA δεν συμβιβάστηκε ως προς τις απαιτήσεις της και απασχολούσε προσωπικό με την κατάλληλη πείρα.

89

Για τη δοκιμή αντοχής, η κύρια ομάδα αποτελείτο από τρεις επαρκώς καταρτισμένους υπαλλήλους της EIOPA. Η κατανομή των υπαλλήλων ήταν σωστή, εάν ληφθεί υπόψη ο τρέχων επιμερισμός των αρμοδιοτήτων, ο οποίος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό τη συμβολή των ΕΑΑ (βλέπε σημείο 78). Ωστόσο, με τους συγκεκριμένους πόρους, η EIOPA δεν θα ήταν σε θέση να πραγματοποιήσει λεπτομερέστερους ελέγχους για την ακρίβεια των δεδομένων, ούτε να επικοινωνεί απευθείας με τους συμμετέχοντες στη δοκιμή αντοχής, ακόμη και αν το θεωρούσε χρήσιμο. Επιπλέον, η EIOPA δεν είχε συνολική εικόνα των πόρων που χρησιμοποιούνταν από όλους τους συμμετέχοντες εταίρους (συμπεριλαμβανομένων των ΕΑΑ) για τη διοργάνωση και τη διεξαγωγή της δοκιμής αντοχής. Το συνολικό κόστος παραμένει ως εκ τούτου άγνωστο.

Συμπεράσματα και συστάσεις

90

Το γενικό συμπέρασμά μας είναι ότι η EIOPA συνέβαλε σημαντικά στην υποστήριξη της ποιότητας της εποπτείας και της σταθερότητας στον ασφαλιστικό τομέα της ΕΕ. Κατά τη διαδικασία αυτή, ωστόσο, η EIOPA αντιμετώπισε περιορισμούς όσον αφορά την αρχιτεκτονική του συστήματος εποπτείας, έλλειψη πόρων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ανεπαρκή στήριξη και συνεργασία εκ μέρους των ΕΑΑ. Κατά συνέπεια, πρέπει να γίνουν ακόμη πολλά από την EIOPA, τους νομοθέτες και τις ΕΑΑ για την επίτευξη εποπτικής σύγκλισης, δηλαδή ίσων όρων ανταγωνισμού για τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ και για τους πελάτες τους.

Συντονισμός του έργου των ΕΑΑ

91

Η EIOPA χρησιμοποιούσε ένα ευρύ φάσμα εργαλείων, τόσο κατά τα προβλεπόμενα στον ιδρυτικό της κανονισμό όσο και με δική της πρωτοβουλία, προκειμένου να διασφαλίζει ότι οι ΕΑΑ ακολουθούν κοινή προσέγγιση κατά την εποπτεία των ασφαλιστικών εταιρειών. Διαπιστώσαμε ότι το προσωπικό της EIOPA κατάρτισε διεξοδικές και εμπεριστατωμένες αναλύσεις σχετικά με το θέμα αυτό, οι οποίες κατέστησαν δυνατό τον εντοπισμό σημαντικών αδυναμιών στην εποπτεία των ΕΑΑ. Στις αδυναμίες περιλαμβάνονταν οι κίνδυνοι για τη θεσμική ανεξαρτησία των ΕΑΑ και η μη αρκούντως αυστηρή εποπτεία, η οποία ακολουθεί περισσότερο τυπολατρική προσέγγιση, παρά μία προσέγγιση με βάση τον κίνδυνο (βλέπε σημεία 14 έως 16 και 19).

92

Μερικά από τα εργαλεία της EIOPA, κυρίως οι επισκέψεις σε ΕΑΑ και οι αξιολογήσεις από ομοτίμους, κάλυπταν ζητήματα εποπτείας με ολοκληρωμένο τρόπο, όμως αυτό σημαίνει ότι ήταν ευρύτατα σε έκταση. Ως εκ τούτου, απαιτήθηκε σημαντικός χρόνος για την ολοκλήρωσή τους και οι ΕΑΑ χρειάστηκαν σημαντικούς πόρους για την προετοιμασία και τη συμμετοχή σε τέτοιου είδους δραστηριότητες. Οι επισκέψεις σε ΕΑΑ οδήγησαν επίσης σε μεγάλο αριθμό συστάσεων (άνω των 30 σε ορισμένες περιπτώσεις) χωρίς σχετική προτεραιοποίησή τους (βλέπε σημεία 17 και 20 έως 22).

93

Διαπιστώσαμε επίσης ότι η EIOPA δεν διέθετε ρυθμίσεις για την παρακολούθηση των συστάσεων από τις επισκέψεις σε ΕΑΑ και τις αξιολογήσεις από ομοτίμους κατά τρόπο συστηματικό. Ως αποτέλεσμα αυτού, δεν είχε εικόνα της προόδου στην εποπτική σύγκλιση και των προκλήσεων που εξακολουθούν να υπάρχουν. Παρ’ όλα αυτά, η EIOPA έκανε προσπάθεια να συζητήσεις με τις ΕΑΑ επιλεγμένα προβλήματα σε ad hoc βάση, μπορεί δε επίσης να επιδείξει σταδιακές βελτιώσεις των πρακτικών που ακολουθούν μερικές εξ αυτών (βλέπε σημείο 18).

Σύσταση 1 – Βελτίωση της εστίασης και της παρακολούθησης των εποπτικών εργαλείων

Η EIOPA οφείλει να εστιάσει και να παρακολουθεί καλύτερα τα εποπτικά της μέσα. Ειδικότερα:

1. Οι επιτόπιες επισκέψεις θα πρέπει να επικεντρώνονται σε μερικά από τα πλέον πιεστικά ζητήματα, τα οποία επιλέγονται με βάση τον αντίκτυπό τους στην εποπτική σύγκλιση και την προστασία των καταναλωτών. Θα πρέπει να οδηγούν σε μικρότερο αριθμό σαφώς ιεραρχημένων συστάσεων με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα υλοποίησης.
2. Η EIOPA θα πρέπει να ορίζει το πεδίο εμβέλειας των αξιολογήσεων από ομοτίμους, έτσι ώστε αυτές να επικεντρώνονται σε ένα ενιαίο ζήτημα της εποπτικής σύγκλισης και να μπορούν να ολοκληρωθούν, κατά κανόνα, εντός ενός έτους.
3. Η EIOPA θα πρέπει να αναλύσει κατά πόσον οι ΕΑΑ εφάρμοσαν αποτελεσματικά κάθε σύσταση που εκδόθηκε στο πλαίσιο της διαδικασίας του διαρθρωμένου διαλόγου και των αξιολογήσεων από ομοτίμους. Θα πρέπει να καταγράφει τα αποτελέσματα της ανάλυσής της, προκειμένου να έχει μια γενική εικόνα της προόδου που έχει σημειωθεί και των προκλήσεων που υπάρχουν για την επίτευξη εποπτικής σύγκλισης μεταξύ των κρατών μελών, καθώς και να δημοσιοποιήσει τις γενικές διαπιστώσεις της.

Ημερομηνία-στόχος: 1.1.2020

Εποπτεία των διασυνοριακών εταιρειών

94

Η τρέχουσα διάταξη για την εποπτεία των διασυνοριακών δραστηριοτήτων έχει συστημικές αδυναμίες, με αποτέλεσμα η μέθοδος της εποπτείας να εξαρτάται από τη νομική μορφή της επιχείρησης. Οι ασφαλιστές, οι οποίοι δραστηριοποιούνται στο εξωτερικό μέσω θυγατρικών, υπόκεινται σε εποπτεία μέσω συναφών σωμάτων. Ωστόσο, οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται στο εξωτερικό, είτε μέσω υποκαταστημάτων είτε άμεσα, εποπτεύονται αποκλειστικά από τον φορέα εποπτείας του κράτους μέλους καταγωγής (βλέπε σημεία 23 έως 26).

95

Αυτή η διάταξη για τη διασυνοριακή εποπτεία δημιούργησε λανθασμένα κίνητρα για τους εποπτικούς φορείς και τους ασφαλιστές. Δεδομένου ότι ορισμένες εταιρείες δεν υπόκεινται σε εποπτεία από συναφές σώμα, οι ασφαλιστές επωφελούνται από το χαμηλότερο επίπεδο εποπτείας σε ορισμένα κράτη μέλη. Το σύστημα δεν έχει σχεδιαστεί για την αποτελεσματική εποπτεία μια πανευρωπαϊκής αγοράς βάσει των συμφερόντων των πολιτών της ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι δεν έχει επιτευχθεί ακόμη ο στόχος, όπως αναφέρεται στην έκθεση De Larosière, να αποφεύγονται οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και το ρυθμιστικό αρμπιτράζ ως αποτέλεσμα διαφορετικών εποπτικών πρακτικών. Μολονότι η EIOPA κατέβαλε προσπάθειες, προκειμένου να αντιμετωπίσει τα προβλήματα που προέκυψαν, παραδείγματος χάριν δημιουργώντας πλατφόρμες συνεργασίας, δεν κατάφερε να υπερβεί τις συστημικές αδυναμίες (βλέπε σημεία 27 έως 32).

96

Η EIOPA μπόρεσε να συμβάλει στο έργο των σωμάτων εποπτείας παρά την έλλειψη πόρων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, παρά την περιορισμένη συνεργασία των ΕΑΑ. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν πολλά προβλήματα που αφορούν τη συνάφεια της διασυνοριακής εποπτείας, όπως τα διαφορετικά πλαίσια για τις εκτιμήσεις κινδύνου ή οι ελλείψεις προσωπικού στις ΕΑΑ (βλέπε σημεία 33 έως 36).

Σύσταση 2 – Ενίσχυση της εποπτείας των διασυνοριακών εταιρειών

Η EIOPA οφείλει:

1. Να συνεργάζεται με την Επιτροπή και τους συννομοθέτες για την αντιμετώπιση συστημικών αδυναμιών στην εποπτεία των διασυνοριακών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, παραδείγματος χάριν βελτιώνοντας τις σχετικές νομικές διατάξεις μέσω της διαδικασίας αξιολόγησης των ΕΑΑ. Ειδικότερα, οφείλει να επιδιώκει τη διασφάλιση ίσου επιπέδου εποπτείας για τις επιχειρήσεις που ασκούν τις δραστηριότητές τους σε άλλο κράτος μέλος, ανεξάρτητα από το επιλεγόμενο επιχειρηματικό μοντέλο.
2. Παράλληλα με τις προσπάθειες αυτές, να συνεχίσει να προστατεύει τους καταναλωτές ενεργώντας μέσω των πλατφορμών συνεργασίας και παρακολουθώντας τις διασυνοριακές δραστηριότητες.

Ημερομηνία-στόχος: 1.1.2019

Εποπτεία των εσωτερικών μοντέλων

97

Η εποπτεία των εσωτερικών μοντέλων είναι μια εξαιρετικά πολύπλοκη και απαιτητική ως προς τους πόρους διαδικασία και το επίπεδο σύγκλισης σε αυτόν τον τομέα εξακολουθεί να μην είναι ικανοποιητικό. Αυτό σημαίνει ότι οι εποπτικές αρχές έχουν διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς την εκτίμηση της ακρίβειας με την οποία τα εσωτερικά μοντέλα αντικατοπτρίζουν τους πραγματικούς κινδύνους των ασφαλιστών. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι αθέμιτα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα, αλλά και δυσμενείς επιπτώσεις για τους καταναλωτές και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Η EIOPA κατέβαλε προσπάθειες για την αντιμετώπιση αυτών των θεμάτων μέσω έργων συνεκτικότητας και, με τον τρόπο αυτό, εξασφάλισε κάποια αποτελέσματα, αν και δεν υπήρξε αποτελεσματική σύγκλιση των εποπτικών προσεγγίσεων. Οι προσπάθειες της EIOPA να συμμετάσχει στην αναθεώρηση των εσωτερικών μοντέλων επιλεγμένων εταιρειών ήταν σε μεγάλο βαθμό ανεπιτυχείς, επειδή η πρόσβαση στις πληροφορίες ήταν περιορισμένη. Σε μια άλλη περίπτωση, ωστόσο, ζητήθηκε από την EIOPA να στηρίξει κάποια ΕΑΑ στο έργο της σχετικά με τα εσωτερικά μοντέλα, αυτή δεν το έπραξε όμως δεδομένου ότι το αίτημα δεν ενέπιπτε στις προτεραιότητές της (βλέπε σημεία 37 έως 50).

Σύσταση 3 – Ενίσχυση των ρυθμίσεων που αφορούν την εποπτεία των εσωτερικών μοντέλων

Η EIOPA οφείλει:

1. Να συνεργάζεται με την Επιτροπή και τους συννομοθέτες για την αντιμετώπιση των περιορισμών στην πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με τα εσωτερικά μοντέλα για τους δικούς της υπαλλήλους και τις εποπτικές αρχές της χώρας υποδοχής. Η EIOPA θα πρέπει να παρέχει στις εποπτικές αρχές περισσότερες πληροφορίες και στήριξη σχετικά με τον τρόπο αξιολόγησης ή/και αμφισβήτησης αυτών των μοντέλων.
2. Να επικουρεί τις εποπτικές αρχές κατά την αδειοδότηση και εποπτεία πολύπλοκων εσωτερικών μοντέλων, τόσο όποτε της ζητηθεί όσο και με δική της πρωτοβουλία.

Ημερομηνία-στόχος: 1.1.2019

Η δοκιμή αντοχής για την ασφαλιστική αγορά

98

Η EIOPA διενήργησε το 2016 δοκιμή αντοχής του ασφαλιστικού τομέα, προκειμένου να εκτιμήσει τον τρόπο με τον οποίο ο ασφαλιστικός κλάδος θα αντιδρούσε σε δυσμενείς εξελίξεις της αγοράς, ιδίως σε μια παρατεταμένη περίοδο πολύ χαμηλών επιτοκίων και σε κραδασμούς στις τιμές των περιουσιακών στοιχείων. Ορισμένες εταιρείες αποδείχθηκαν όντως ευάλωτες σε ένα τέτοιο σενάριο, καθώς η φερεγγυότητά τους θα επιδεινωνόταν σημαντικά. Ως επί το πλείστον, το πεδίο εφαρμογής της δοκιμής αντοχής και η εστίαση στον κλάδο ζωής και στις μακροπρόθεσμες δραστηριότητες ήταν σωστά, δεδομένων των στόχων της δοκιμής (βλέπε σημεία 50 έως 54 και 66).

99

Μολονότι τα σενάρια της δοκιμής αντοχής ήταν αποτελεσματικά ως προς την εξέταση των κύριων κινδύνων που προσδιορίζονται για τον τομέα, διαπιστώσαμε αδυναμίες στον τρόπο με τον οποίο βαθμονομήθηκαν και αιτιολογήθηκαν. Αν και στόχος της δοκιμής αντοχής είναι η προσομοίωση ενός ακραίου συμβάντος, για ένα από τα σενάρια η EIOPA δεν μπόρεσε να καταδείξει ότι ήταν αρκετά αυστηρό. Ωστόσο, ορισμένες από τις παραμέτρους του, οι οποίες βασίζονταν σε επαγγελματική κρίση, αποδείχθηκε ότι δεν απείχαν και τόσο από την πραγματικότητα της αγοράς. Για το άλλο σενάριο διαπιστώσαμε ασυνέπειες στο επίπεδο των εφαρμοζόμενων κραδασμών στα κράτη μέλη. Συνεπώς, υπάρχει κίνδυνος τα αποτελέσματα της δοκιμής αντοχής να μην παρείχαν πλήρη εικόνα των εξελίξεων στον ασφαλιστικό τομέα σε περίπτωση εξαιρετικά δυσμενών περιστάσεων. Αυτό είναι ζωτικής σημασίας από άποψη χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, αλλά και για τους ασφαλισμένους, λαμβανομένου υπόψη ότι, ακόμη και δεδομένων των παραδοχών που υιοθέτησε η EIOPA, ο τομέας αποδείχθηκε ιδιαίτερα ευάλωτος (βλέπε σημεία 55 έως 63).

Σύσταση 4 – Βελτίωση του σχεδιασμού των σεναρίων των δοκιμών αντοχής

Η EIOPA θα μπορούσε να βελτιώσει περαιτέρω τα σενάρια της δοκιμής αντοχής, προκειμένου να τα καταστήσει ισχυρότερα και περισσότερο βάσιμα όσον αφορά την αυστηρότητα, την αξιοπιστία και τη συνάφεια. Αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί ως εξής:

1. αναλύοντας και αξιολογώντας την αυστηρότητα και την αξιοπιστία των ανεπτυγμένων σεναρίων, παραδείγματος χάριν με την ποσοτική εκτίμηση της πιθανότητας των σχετικών γενεσιουργών γεγονότων ή με τη χρήση άλλων διαθέσιμων μεθόδων ή/και εργαλείων, και με τεκμηρίωση της ανάλυσης αυτής ώστε να αιτιολογείται η αξιοπιστία των σεναρίων· και
2. βασιζόμενη περισσότερο στις δυνατότητες του ΕΣΣΚ για τα σενάρια της αγοράς (παραδείγματος χάριν εντείνοντας τη χρήση του εργαλείου προσομοίωσης κραδασμών) ή/και άλλες συμβουλές εμπειρογνωμόνων (παραδείγματος χάριν με τη συγκρότηση εξωτερικής ομάδας εμπειρογνωμόνων για την αξιολόγηση των σεναρίων).

Ημερομηνία-στόχος: από τη δοκιμή αντοχής του 2020.

100

Διαπιστώσαμε ότι, συνολικά, η EIOPA επικύρωσε και παρουσίασε με ακρίβεια τα αποτελέσματα της δοκιμής αντοχής. Δεδομένης της αποδεδειγμένης ευπάθειας του τομέα, η δοκιμή αντοχής οδήγησε σε συστάσεις προς τις ΕΑΑ. Ωστόσο, ορισμένες από τις συστάσεις ήταν υπερβολικά γενικές και δεν πρότειναν ενέργειες που να είναι αρκετά συγκεκριμένες. Επιπλέον, μερικές συστάσεις υπερέβαιναν τις αρμοδιότητες ορισμένων ΕΑΑ, κάτι που σημαίνει ότι αυτές δεν ήταν σε θέση να τις εφαρμόσουν. Η EIOPA κατέβαλε προσπάθειες, προκειμένου να παρακολουθήσει της συνέχεια που δόθηκε στις συστάσεις και να αναλύσει την πρόοδο που έχει σημειωθεί (βλέπε σημεία 64 έως 65; 67 και 69 έως 70).

Σύσταση 5 – Έκδοση περισσότερο συγκεκριμένων συστάσεων προς τις ΕΑΑ

Μετά από τη δοκιμή αντοχής, όπου απαιτείται, η EIOPA θα πρέπει να απευθύνει συστάσεις προς τις ΕΑΑ, οι οποίες θα τις υποχρεώνουν να αναλαμβάνουν δράση που θα είναι περισσότερο συγκεκριμένη και χρήσιμη για όλους τους ενδιαφερόμενους. Η EIOPA οφείλει να αξιολογήσει τη σκοπιμότητα της προτεινόμενης δράσης εκ των προτέρων, εξετάζοντας αν οι ΕΑΑ διαθέτουν τα μέσα για την αποτελεσματική και έγκαιρη εφαρμογή της.

Ημερομηνία-στόχος: από τη δοκιμή αντοχής του 2020.

101

Η EIOPA δημοσίευσε τα αποτελέσματα της δοκιμής αντοχής του 2016 μόνο σε συγκεντρωτική βάση διότι, σε αντίθεση με την ΕΑΤ, η EIOPA δεν έχει ειδική νομική εντολή να δημοσιεύει αποτελέσματα για μεμονωμένες εταιρείες. Για να γίνει αυτό, η EIOPA πρέπει να λάβει τη γραπτή συγκατάθεση των συμμετεχόντων, την οποία δεν ήταν έτοιμη να ζητήσει το 2016, τη ζήτησε όμως για τη δοκιμή αντοχής του 2018. Θεωρούμε ότι πρόκειται για ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, καθώς η γνωστοποίηση των αποτελεσμάτων μεμονωμένων εταιρειών θα μπορούσε να συμβάλει στην αύξηση της διαφάνειας, στην ευαισθητοποίηση ως προς τους κινδύνους και, συνεπώς, στην ενίσχυση της πειθαρχίας της αγοράς (βλέπε σημείο 68).

Σύσταση 6 – Προώθηση της δημοσίευσης των αποτελεσμάτων των επιμέρους δοκιμών αντοχής

Η EIOPA οφείλει να προωθήσει τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων των επιμέρους δοκιμών αντοχής. Προκειμένου να αυξηθεί η εμπιστοσύνη των συμμετεχόντων, η EIOPA θα μπορούσε να αναφερθεί στη βελτίωση της διαφάνειας της μεθοδολογίας των δοκιμών αντοχής (σύσταση 7) και στον ορθότερο σχεδιασμό των σεναρίων (σύσταση 4). Η EIOPA οφείλει επίσης να διασφαλίσει ότι ο τρόπος παρουσίασης των επιμέρους αποτελεσμάτων δεν αφήνει περιθώριο διαφορετικής ερμηνείας.

Ημερομηνία-στόχος: από τη δοκιμή αντοχής του 2020.

102

Συνολικά, η EIOPA οργάνωσε ομαλά τη δοκιμή αντοχής, μολονότι το χρονοδιάγραμμα ήταν πολύ απαιτητικό για τους συμμετέχοντες. Χρησιμοποίησε μια σειρά διαύλων επικοινωνίας με τις ΕΑΑ και τις συμμετέχουσες εταιρείες. Παρά τις επανειλημμένες επικαιροποιήσεις κατά τη διάρκεια της περιόδου λογοδοσίας, τα υποδείγματα αποτέλεσαν πρακτικό εργαλείο, ώστε να μπορούν οι εταιρείες να παρέχουν στοιχεία. Ωστόσο, η EIOPA δεν αιτιολόγησε επαρκώς την ανάγκη να λάβει ορισμένα δεδομένα, ή τον σχεδιασμό των σεναρίων και των σχετικών παραδοχών τους. Το γεγονός αυτό δεν συνέβαλε στην εξασφάλιση της εμπιστοσύνης των ΕΑΑ και των συμμετεχόντων, των οποίων η συμβολή ήταν ζωτικής σημασίας για την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων της δοκιμής αντοχής. Μολονότι η EIOPA είχε αντλήσει διδάγματα από τη δοκιμή αντοχής του 2014, ώστε να βελτιώσει τη διοργάνωσή της το 2016, η προσέγγιση που υιοθετήθηκε δεν ήτα συστηματική (βλέπε σημεία 71 έως 75).

Σύσταση 7 – Αύξηση της διαφάνειας της μεθοδολογίας των δοκιμών αντοχής

Η μεθοδολογία των δοκιμών αντοχής πρέπει επίσης να καταστεί περισσότερο διαφανής και η EIOPA οφείλει να βοηθήσει περισσότερο ώστε αυτό να γίνει κατανοητό από τους ενδιαφερομένους και τους συμμετέχοντες, παραδείγματος χάριν:

1. με τη διοργάνωση εργαστηρίων για τους συμμετέχοντες και τους εκπροσώπους του κλάδου πριν από την έναρξη της δοκιμής αντοχής καθαυτής, ώστε να εξηγείται σαφέστερα η δοκιμή και τα σενάρια και να συγκεντρώνονται μη δεσμευτικά σχόλια για μια περισσότερο ενημερωμένη δοκιμή αντοχής·
2. με τη χρήση της τεχνικής τεκμηρίωσης, ώστε να εξηγείται καλύτερα και λεπτομερέστερα στους συμμετέχοντες ο τρόπος βαθμονόμησης των σεναρίων (υποκείμενες παραδοχές) και το εύρος των δεδομένων που απαιτούνται για τον σκοπό αυτό·
3. με τη διεξαγωγή συναντήσεων με τα ενδιαφερόμενα μέρη μετά από τη δοκιμή αντοχής ώστε να λαμβάνουν ανατροφοδότηση και να μαθαίνουν από προηγούμενες δοκιμές αντοχής κατά τρόπο συστηματικό (δηλαδή με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα, διαύλους επικοινωνίας και συμμετέχοντες).

Ημερομηνία-στόχος: από τη δοκιμή αντοχής του 2020.

Διακυβέρνηση και πόροι

103

Στις περισσότερες από τις δραστηριότητές της, η EIOPA συνεργάστηκε πολύ στενά με τις ΕΑΑ. Ωστόσο, ιδίως όσον αφορά τις επισκέψεις χώρας και τις εργασίες επί των εσωτερικών μοντέλων, σε ορισμένες περιπτώσεις δεν είχε επαρκή στήριξη από τις εθνικές εποπτικές αρχές. Δεδομένου ότι η πρόσβαση σε πληροφορίες και έγγραφα ήταν περιορισμένη, η EIOPA δεν μπόρεσε να εκτελέσει μερικούς από τους ελέγχους και τις αναλύσεις που είχε προγραμματίσει. Επιπλέον, επειδή οι ΕΑΑ διαδραματίζουν καίριο ρόλο στο κύριο όργανο διακυβέρνησης της EIOPA, είναι σε θέση να αποφασίζουν σχετικά με το πεδίο δράσης της EIOPA για την εξέταση της αποτελεσματικότητας του έργου τους. Αυτό αποτέλεσε πρόκληση όσον αφορά την ανεξαρτησία της εν λόγω δράσης.

104

Διαπιστώσαμε ότι η EIOPA εφάρμοζε πάγια διαδικασία για την παρακολούθηση περιπτώσεων μη συμμόρφωσης με τη νομοθεσία της ΕΕ, παρά τις ορισμένες αδυναμίες όσον αφορά τη διαφάνεια έναντι των εξωτερικών ενδιαφερομένων (βλέπε σημεία 76 έως 84).

105

Δεδομένης της πολυπλοκότητας των καθηκόντων της EIOPA, ιδίως στον τομέα της εποπτείας, οι πόροι της ήταν πολύ περιορισμένοι. Η ομάδα που είναι υπεύθυνη για την εποπτεία 212 εσωτερικών μοντέλων είχε μόνο τρεις υπαλλήλους πλήρους απασχόλησης. Συνολικά, μόνο 20 υπάλληλοι (14 % του συνόλου των υπαλλήλων της EIOPA) εργάζονται άμεσα στο τμήμα εποπτείας, ενώ ένας περιορισμένος αριθμός υπαλλήλων ασχολείται με ζητήματα εποπτείας σε άλλα τμήματα. Συνεπώς, δεν έχει ακόμη επιτευχθεί η επιδιωκόμενη στρατηγική στροφή του ενδιαφέροντος της EIOPA από τη ρύθμιση στην εποπτεία (βλέπε σημεία 85-89).

Σύσταση 8 – Ενίσχυση των ανθρώπινων πόρων που ασχολούνται με εποπτικά καθήκοντα

1. Η EIOPA οφείλει σταδιακά να αυξήσει σημαντικά τον αριθμό των υπαλλήλων που ασχολούνται με εποπτικά καθήκοντα και να το θέσει αυτό ως ειδικό και αιτιολογημένο στόχο στο ετήσιο πρόγραμμα εργασίας της.
2. Μετά από λεπτομερή ανάλυση αναγκών, η EIOPA θα πρέπει επίσης να εξετάσει το ενδεχόμενο αίτησης πρόσθετων πόρων καθορίζοντας με σαφήνεια τα καθήκοντα για τα οποία είναι απαραίτητοι και τον αντίκτυπό τους στην ποιότητα και τη σύγκλιση της εποπτείας και στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
3. Οι πρόσθετοι πόροι θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν ειδικά για την εντατικοποίηση των εργασιών της EIOPA σχετικά με τα εσωτερικά μοντέλα, τη διασυνοριακή εποπτεία και τον εντοπισμό περιπτώσεων μη συμμόρφωσης με τη νομοθεσία της ΕΕ.

Ημερομηνία-στόχος: 1.1.2020

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα IV, του οποίου προεδρεύει ο Neven MATES, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 2ας Οκτωβρίου 2018.

Συντομογραφίες

ΕΑΑ: Εθνική αρμόδια αρχή

ΕΑΤ: Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών

ΕΕΑ: Ευρωπαϊκές εποπτικές αρχές

ΕΕΣ: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο

ΕΜ: Εσωτερικό μοντέλο

ΕΟΧ: Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος

ΕΣΣΚ: Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Συστημικού Κινδύνου

ΕΣΧΕ: Ευρωπαϊκό Σύστημα Χρηματοοικονομικής Εποπτείας

ΙΠΑ: Ισοδύναμο πλήρους απασχόλησης

ΜΒ: Μονάδα βάσης

ΣΕ: Συμβούλιο εποπτών

ΣΕΑ: Σύστημα Εγγύησης Ασφαλίσεων

ΤΠΕ: Τελικό προθεσμιακό επιτόκιο

EIOPA (European Insurance and Occupational Pensions Authority): Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων

ORSA: Εκτίμηση ιδίου κινδύνου και φερεγγυότητας

SCR: Κεφαλαιακή απαίτηση φερεγγυότητας

Γλωσσάριο

Εθνική αρμόδια αρχή: Οι εθνικές αρχές κάθε κράτους μέλους που είναι αρμόδιες για την εποπτεία των ασφαλιστικών εταιρειών (αναφέρονται επομένως και ως εθνικές εποπτικές αρχές). Η ΕΑΑ που είναι υπεύθυνη για την εποπτεία ασφαλιστή που έχει λάβει άδεια στο κράτος μέλος της εν λόγω ΕΑΑ ονομάζεται φορέας εποπτείας του κράτους μέλους καταγωγής. Όλες οι άλλες ΕΑΑ αποτελούν εποπτικές αρχές της χώρας υποδοχής για τον εν λόγω ασφαλιστή, εάν ασκεί δραστηριότητες μέσω θυγατρικής στα αντίστοιχα κράτη μέλη.

Εκτίμηση ιδίου κινδύνου και φερεγγυότητας (Own Risk and Solvency Assessment, ORSA): Ετήσια εσωτερική διαδικασία που αναλαμβάνουν οι ασφαλιστές, προκειμένου για να αξιολογήσουν την επάρκεια των θέσεων διαχείρισης κινδύνου και φερεγγυότητάς τους υπό κανονικές συνθήκες, αλλά και σε σενάρια κρίσης. Αντιπροσωπεύει την εκτίμηση του ίδιου του ασφαλιστή όσον αφορά τους τρέχοντες και μελλοντικούς κινδύνους του.

Εσωτερικό μοντέλο: Προηγμένη προσέγγιση για τον υπολογισμό των κινδύνων που απορρέουν από τις δραστηριότητες ενός ασφαλιστή. Οι ασφαλιστές μπορεί να επιλέξουν να χρησιμοποιήσουν ένα εσωτερικό μοντέλο για να υπολογίσουν τη συνολική τους κατάσταση κινδύνου καλύτερα από ό,τι με την τυποποιημένη μέθοδο. Η υπολογιζόμενη κατάσταση κινδύνου προσδιορίζει στη συνέχεια την κεφαλαιακή απαίτηση. Κάθε εσωτερικό μοντέλο πρέπει να πληροί ορισμένες απαιτήσεις και να έχει εγκριθεί από τον ή τους υπεύθυνους εποπτικούς φορείς.

Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Συστημικού Κινδύνου: Είναι υπεύθυνο για τη μακροπροληπτική εποπτεία του χρηματοπιστωτικού συστήματος της ΕΕ, καθώς και για την πρόληψη και τον μετριασμό του συστημικού κινδύνου. Παρακολουθεί και αξιολογεί τους συστημικούς κινδύνους και, όπου ενδείκνυται, εκδίδει προειδοποιήσεις και συστάσεις.

Ευρωπαϊκό Σύστημα Χρηματοοικονομικής Εποπτείας: Σύστημα μικροπροληπτικής και μακροπροληπτικής εποπτείας του χρηματοπιστωτικού τομέα και επικεντρώνεται γύρω από τις τρεις Ευρωπαϊκές Εποπτικές Αρχές (ΕΕΑ) – την ΕΑΤ, την EIOPA και την ESMA, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Συστημικού Κινδύνου (ΕΣΣΚ) και τις εθνικές εποπτικές αρχές.

Κεφαλαιακή απαίτηση φερεγγυότητας (Solvency Capital Requirement, SCR): Το ποσό κεφαλαίου που πρέπει να κατέχουν οι ασφαλιστικές εταιρείες για την κάλυψη των απαιτήσεων του Πυλώνα 1 στο πλαίσιο του καθεστώτος της «Φερεγγυότητας II». Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι οι ασφαλιστικές εταιρείες εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους έναντι ασφαλισμένων και δικαιούχων με πολύ υψηλό επίπεδο πιθανότητας (99,5 %) για περίοδο 12 μηνών.

Σώμα εποπτών: Μόνιμη αλλά ευέλικτη δομή για τον συντονισμό και τη διευκόλυνση της λήψης αποφάσεων σχετικά με την εποπτεία ενός ασφαλιστικού ομίλου που δραστηριοποιείται σε περισσότερα του ενός κράτη μέλη.

Τελικό προθεσμιακό επιτόκιο: Το άνευ κινδύνου επιτόκιο προς το οποίο συγκλίνει η άνευ κινδύνου καμπύλη απόδοσης πέρα από τη λεγόμενη τελευταία πηγή ρευστότητας (π.χ. 20 έτη για το ευρώ). Χρησιμοποιείται για πολύ μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις εξαιτίας περιορισμένου αριθμού συναλλαγών (μη επαρκής ρευστότητα) στην αγορά, ώστε να επιτευχθεί η καμπύλη απόδοσης.

Τυποποιημένη μέθοδος: Προκαθορισμένη προσέγγιση για τον υπολογισμό της κατάστασης κινδύνου ενός ασφαλιστή σύμφωνα με τη «Φερεγγυότητα II». Διαιρείται σε ενότητες κινδύνου, οι οποίες συναθροίζονται και προσδιορίζουν την κεφαλαιακή απαίτηση.

Φερεγγυότητα IΙ: Η οδηγία «Φερεγγυότητα II» της ΕΕ τέθηκε σε ισχύ το 2016 θέτοντας τον κίνδυνο φερεγγυότητας στο επίκεντρο ενός εναρμονισμένου κανονιστικού πλαισίου για τις ασφαλιστικές εταιρείες. Το πλαίσιο θέτει υποχρεώσεις για το απαιτούμενο οικονομικό κεφάλαιο («Πυλώνας 1»), τη διακυβέρνηση και τη διαχείριση κινδύνων («Πυλώνας 2») και τα πρότυπα υποβολής εκθέσεων («Πυλώνας 3») όλων των ασφαλιστικών εταιρειών στην Ευρώπη. Οι δεδηλωμένοι στόχοι της «Φερεγγυότητας ΙΙ» είναι η βελτίωση της προστασίας των καταναλωτών, ο εκσυγχρονισμός της εποπτείας, η εμβάθυνση της ενοποίησης της αγοράς της ΕΕ με την εναρμόνιση των εποπτικών καθεστώτων και η αύξηση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας των ασφαλιστικών εταιρειών της ΕΕ.

Κλιμάκιο ελέγχου

Οι ειδικές εκθέσεις του ΕΕΣ παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των ελέγχων που αυτό διενεργεί επί των πολιτικών και προγραμμάτων της ΕΕ ή επί διαχειριστικών θεμάτων που αφορούν συγκεκριμένους τομείς του προϋπολογισμού. Το ΕΕΣ επιλέγει και σχεδιάζει τα εν λόγω ελεγκτικά έργα κατά τρόπον ώστε αυτά να αποφέρουν τον μέγιστο αντίκτυπο, λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων για τις επιδόσεις ή για τη συμμόρφωση, του επιπέδου των σχετικών εσόδων ή δαπανών, των επικείμενων εξελίξεων και του πολιτικού και δημόσιου συμφέροντος.

H εν προκειμένω έκθεση καταρτίστηκε από το Τμήμα Ελέγχου IV, του οποίου προεδρεύει ο Neven Mates, Μέλος του ΕΕΣ, και το οποίο εστιάζει στους τομείς της ρύθμισης των αγορών και της ανταγωνιστικής οικονομίας. Επικεφαλής του σχετικού ελέγχου ήταν o Rimantas Šadžius, Μέλος του ΕΕΣ, συνεπικουρούμενος για την κατάρτιση της έκθεσης από τους Mindaugas Pakštys, Tomas Mackevičius, Aušra Maziukaitė και Niamh Carey, υπαλλήλους υπαγόμενους στο ιδιαίτερο γραφείο του, Ζαχαρία Κόλια, διευθυντή, και Kamila Lepkowska, υπεύθυνη έργου. Το κλιμάκιο ελέγχου απαρτιζόταν από τους Matthias Blaas, Βασιλεία Καλαφάτη, Marion Kilhoffer, Anna Ludwikowska και Josef Sevcik. Γλωσσική υποστήριξη παρασχέθηκε από τον Mark Smith.

Επικοινωνία

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ

Τηλ:. +352 4398-1
Πληροφορίες: eca.europa.eu/el/Pages/ContactForm.aspx
Ιστότοπος: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται από το διαδίκτυο (https://europa.eu/european-union/index_el).

Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2018

PDF	ISBN 978-92-847-1190-1	ISSN 1977-5660	doi:10.2865/769930	QJ-AB-18-027-EL-N
HTML	ISBN 978-92-847-1233-5	ISSN 1977-5660	doi:10.2865/975569	QJ-AB-18-027-EL-Q

© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2018

Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά της πηγής. Για οποιαδήποτε χρήση ή αναπαραγωγή φωτογραφιών ή άλλου υλικού που δεν αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πρέπει να ζητηθεί άδεια απευθείας από τους δικαιούχους των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΗΣΤΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΕ

Αυτοπροσώπως
Σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχουν εκατοντάδες κέντρα πληροφόρησης Europe Direct. Μπορείτε να βρείτε τη διεύθυνση του πλησιέστερου σε σας κέντρου στον δικτυακό τόπο https://europa.eu/european-union/index_el

Τηλεφωνικά ή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου
Η Europe Direct είναι μια υπηρεσία που απαντά στις ερωτήσεις σας για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μπορείτε να επικοινωνήσετε με αυτήν την υπηρεσία:

• καλώντας ατελώς τον αριθμό 00 800 6 7 8 9 10 11 (ορισμένα δίκτυα τηλεφωνίας ενδέχεται να χρεώνουν τις κλήσεις αυτές),
• καλώντας ατελώς τον αριθμό +32 22999696 ή
• μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από τον δικτυακό τόπο https://europa.eu/european-union/contact_el

ΒΡΕΙΤΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΕ

Στο διαδίκτυο
Πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ είναι διαθέσιμες στον δικτυακό τόπο Europa: https://europa.eu/european-union/contact_el

Στις εκδόσεις της ΕΕ
Μπορείτε να τηλεφορτώσετε ή να παραγγείλετε δωρεάν και επί πληρωμή εκδόσεις της ΕΕ στην ακόλουθη διεύθυνση: https://op.europa.eu/el/publications. Μπορείτε να ζητήσετε πολλαπλά αντίγραφα δωρεάν εκδόσεων επικοινωνώντας με την υπηρεσία Europe Direct ή με το τοπικό σας κέντρο πληροφόρησης (βλ. https://europa.eu/european-union/contact_el).

Στη νομοθεσία της ΕΕ και σε σχετικά έγγραφα
Για πρόσβαση σε νομικές πληροφορίες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του συνόλου της ενωσιακής νομοθεσίας από το 1951 σε όλες τις επίσημες γλώσσες, μεταβείτε στον δικτυακό τόπο EUR-Lex, στην ακόλουθη διεύθυνση: http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=el

Στα δημόσια δεδομένα από την ΕΕ
Η Πύλη Δημόσιων Δεδομένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (http://data.europa.eu/euodp/el/data) παρέχει πρόσβαση σε σύνολα δεδομένων από την ΕΕ. Τα δεδομένα μπορούν να τηλεφορτωθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν δωρεάν, τόσο για εμπορικούς όσο και για μη εμπορικούς σκοπούς.