Działania na rzecz e-administracji skierowane do przedsiębiorstw Komisja zrealizowała zaplanowane działania, ale dostępność e-usług w UE nadal jest zróżnicowana

Streszczenie

I Administracja elektroniczna (e-administracja) jest promowana na szczeblu UE od lat 90. XX wieku. Obejmuje ona wykorzystywanie technologii informacyjno-komunikacyjnych do bardziej efektywnego i skutecznego świadczenia usług administracji publicznej na rzecz obywateli i przedsiębiorstw. Jej celem jest zmniejszenie obciążeń administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorstw dzięki zapewnieniu szybszych, wygodniejszych i racjonalnych pod względem kosztów kontaktów z administracją publiczną, a tym samym pobudzenie konkurencyjności i wzrostu gospodarczego.

II W 2016 r. Komisja przyjęła Plan działania UE na rzecz administracji elektronicznej na lata 2016–2020. Plan ten miał przyspieszyć koordynację działań i zasobów na rzecz modernizacji sektora publicznego w dziedzinie administracji elektronicznej. Ujęto w nim 25 działań do wdrożenia przez Komisję. Na realizację planu działania nie przeznaczono specjalnego budżetu, natomiast wspierano ją poprzez różne programy i towarzyszące środki finansowe udostępnione państwom członkowskim.

III Jak unaoczniła pandemia COVID-19, znaczenie usług cyfrowych stale rośnie, a na szeroko pojętą transformację cyfrową przeznaczone są znaczne środki finansowe. W związku z tym Trybunał postanowił przeprowadzić niniejszą kontrolę, aby zapewnić decydentom informacje na temat kwestii mających wpływ na opracowywanie koncepcji i wdrażanie działań UE na rzecz upowszechnienia administracji elektronicznej.

IV Trybunał przeanalizował, czy działania Komisji na rzecz administracji elektronicznej są skuteczne. W tym celu poddał on ocenie ogólną koncepcję tych działań, jak również rozwiązania w zakresie monitorowania i wdrażania. W ocenie dotyczącej wdrażania Trybunał skupił się na działaniach skierowanych do przedsiębiorstw, ponieważ administracja elektroniczna ma istotne znaczenie w przeciwdziałaniu rozdrobnieniu regulacji i eliminowaniu barier prawnych, a tym samym umożliwia przedsiębiorstwom rozszerzanie działalności oraz prowadzenie działalności transgranicznej.

V Trybunał stwierdził, że działania Komisji były tylko częściowo skuteczne – zarówno jeśli chodzi o wsparcie we wprowadzaniu rozwiązań z zakresu administracji elektronicznej przez państwa członkowskie, jak i pod względem upowszechniania stosowania e-administracji. Komisja zakończyła realizację objętych kontrolą Trybunału działań określonych w planie działania. Nie wszystkie nowo wdrożone cyfrowe usługi publiczne są jednak dostępne w całej UE ze względu na opóźnienia w ich wprowadzaniu na szczeblu państw członkowskich.

VI Chociaż plan działania odpowiadał potrzebom określonym w konsultacjach i ocenach, obejmował jedynie działania, które miały być realizowane przez samą Komisję. Utrudniło to realizację zawartej w planie działań koncepcji, zgodnie z którą do 2020 r. administracje publiczne i instytucje publiczne w Unii Europejskiej powinny być otwarte, efektywne i powszechne.

VII Ponadto Komisja nie monitorowała kompleksowo procesu wdrażania planu jako całości. Istniejące wskaźniki dotyczące administracji elektronicznej (wskaźnik porównawczy e-Government Benchmark oraz indeks gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego DESI) nie były bezpośrednio powiązane z żadnym z działań realizowanych w ramach planu działania, a zatem nie były odpowiednie do pomiaru jego ogólnego wpływu. Trybunał zauważa, że we wniosku Komisji z 2021 r. dotyczącym programu polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” przewidziano utworzenie ram współpracy, które umożliwią monitorowanie postępów państw członkowskich w osiąganiu celów cyfrowych określonych na szczeblu UE.

VIII Komisja wspierała wdrażanie rozwiązań z zakresu administracji elektronicznej przez państwa członkowskie z wykorzystaniem projektów finansowanych ze środków unijnych, a także zapewniła wsparcie techniczne. Ponadto aktywnie wspierała ona na wiele sposobów współpracę i wymianę dobrych praktyk, w tym przez grupy ekspertów i platformy współpracy. Wsparcie to zostało docenione przez państwa członkowskie, w których Trybunał przeprowadził wizytę informacyjną.

IX Nie przyjęto nadrzędnej strategii promowania wśród kluczowych użytkowników rozwiązań z zakresu administracji elektronicznej dostępnych na poziomie UE. Komisja w ograniczonym stopniu promowała te rozwiązania i nie miała wglądu w działania podejmowane w tym zakresie przez państwa członkowskie, mimo że gdyby działania te były skoordynowane, mogłyby przynieść lepsze rezultaty.

X Komisja nie oceniła poziomu wiedzy przedsiębiorstw na temat dostępnych usług administracji elektronicznej i zasadniczo nie przeanalizowała potrzeb w tym zakresie, chociaż znajomość e-usług jest kluczowym elementem koniecznym do korzystania z nich. Wyjątek stanowił rynek identyfikacji elektronicznej i usług zaufania – w obszarze tym przeprowadzono badanie wśród małych i średnich przedsiębiorstw oraz objęto je programem szerzenia wiedzy i szkolenia na ten temat.

XI Trybunał zaleca, aby Komisja:

• wzmocniła ramy wdrażania usług elektronicznej administracji publicznej, aby zmobilizować państwa członkowskie do ostatecznego wprowadzenia e-usług administracji publicznej;
• opracowała kompleksową strategię skutecznego promowania usług administracji elektronicznej.

Wstęp

Znaczenie administracji elektronicznej w UE

01 Administracja elektroniczna (e-administracja) odnosi się do wykorzystywania technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) do bardziej efektywnego i skutecznego świadczenia usług administracji publicznej na rzecz obywateli i przedsiębiorstw. Poprawa skuteczności i efektywności ma zostać osiągnięta przez: (i) obniżenie kosztów i skrócenie czasu trwania transakcji¹; (ii) zmniejszenie liczby odrębnych administracyjnych systemów informacyjnych oraz (iii) zmniejszenie obciążeń administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorstw przez zapewnienie szybszych, wygodniejszych i tańszych kontaktów z administracją publiczną, a tym samym pobudzenie konkurencyjności i wzrostu gospodarczego².

02 W latach 90. XX wieku podjęto pierwsze inicjatywy na rzecz wprowadzenia administracji elektronicznej na szczeblu europejskim. Od tego czasu podjęto następujące działania:

• Komisja regularnie wydawała komunikaty i plany działania³ oraz tworzyła specjalne programy finansowania, w szczególności w celu upowszechnienia wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych do zapewnienia usług transgranicznych (innymi słowy, aby zagwarantować interoperacyjność między różnymi usługami).
• Na szczeblu państw członkowskich znaczenie administracji elektronicznej zostało podkreślone w szeregu deklaracji ministerialnych⁴. W deklaracjach tych wskazano również liczne działania, do których realizacji zobowiązały się państwa członkowskie, ale także wezwano Komisję do podjęcia szeregu działań za pośrednictwem planów działania oraz zasugerowano, że Komisja powinna zapewnić wspólne zarządzanie planami działania na rzecz administracji elektronicznej (pełny przegląd zmian w UE od 2006 r. przedstawiono w załączniku I).

03 W 2016 r. w ramach Strategii jednolitego rynku cyfrowego dla Europy Komisja przyjęła Plan działania UE na rzecz administracji elektronicznej na lata 2016–2020. Określono w nim 25 działań, przy czym pięć z nich dodano w następstwie przeglądu śródokresowego strategii jednolitego rynku cyfrowego w maju 2017 r. Plan ten obejmował działania o bardzo różnym charakterze. Niektóre z nich były skierowane konkretnie do przedsiębiorstw (np. „przedstawienie inicjatywy na rzecz łatwiejszego korzystania z rozwiązań cyfrowych w całym cyklu życia spółki” lub „rozpoczęcie projektu pilotażowego stosowania zasady jednorazowości skierowanego do przedsiębiorstw”). Inne dotyczyły wszystkich obywateli (np. „ocena możliwości stosowania zasady jednorazowości w stosunku do obywateli w kontekście transgranicznym” lub „egzekwowanie unijnego prawodawstwa dotyczącego branży rolno-spożywczej w sprzedaży przez internet i informacji dla konsumentów”). Pełny wykaz działań przedstawiono w załączniku II.

04 Po 2020 r. nie opracowano nowego planu działania, ale podjęto szereg innych inicjatyw, z których najistotniejsze to:

• przyjęcie przez prawodawców programu „Cyfrowa Europa”⁵ z planowanym całkowitym budżetem w wysokości 7,5 mld euro (w cenach bieżących). Koncentruje się on na udostępnianiu technologii cyfrowych przedsiębiorstwom, obywatelom i administracji publicznej. Ma zapewnić finansowanie projektów w pięciu obszarach (obliczenia superkomputerowe, sztuczna inteligencja, cyberbezpieczeństwo, zaawansowane umiejętności cyfrowe oraz zapewnienie szerokiego wykorzystania technologii cyfrowych w gospodarce i społeczeństwie);
• opublikowanie przez Komisję komunikatu „Cyfrowy kompas na 2030 r.: europejska droga w cyfrowej dekadzie”. W związku z tym komunikatem Komisja przedstawiła wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” do 2030 r. W obu dokumentach określono konkretne cele cyfrowe, które Unia jako całość ma osiągnąć do końca dekady. Cele w zakresie cyfryzacji usług publicznych obejmują: dostęp online do najważniejszych usług publicznych, dostęp do dokumentacji medycznej oraz korzystanie z rozwiązań w zakresie identyfikacji elektronicznej.

05 Z danych Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD)⁶ wynika, że usługi administracji elektronicznej mają większe znaczenie dla przedsiębiorstw niż dla osób fizycznych. Rozwój przedsiębiorstw jest hamowany przez rozdrobnienie regulacji i bariery prawne, które utrudniają im rozszerzanie działalności oraz prowadzenie działalności transgranicznej w ramach jednolitego rynku UE⁷.

06 Wpływ pandemii COVID-19 na gospodarkę światową i życie codzienne uwidocznił znaczenie usług cyfrowych we wszystkich obszarach gospodarki i społeczeństwa UE. Nowe technologie umożliwiły funkcjonowanie przedsiębiorstw i świadczenie usług publicznych oraz zapewniły nieprzerwany swobodny przepływ handlu w całej Unii. Dzięki nim obywatele UE mogli pozostawać ze sobą w kontakcie i pracować zdalnie, a młodzi ludzie – dalej się kształcić.

Zadania i obowiązki

07 Jak podkreślili właściwi ministrowie w deklaracji z 2017 r., transformacja cyfrowa administracji publicznej jest wspólnym przedsięwzięciem tak na poziomie europejskim, jak i na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym, z poszanowaniem odpowiedniego podziału kompetencji⁸. Zgodnie z zasadą pomocniczości odpowiedzialność za cyfryzację usług administracji publicznej na poziomie krajowym i regionalnym spoczywa zasadniczo na państwach członkowskich. Komisja odpowiada jednak za wyzwania o charakterze transgranicznym i transnarodowym, w szczególności za zapobieganie powstawaniu barier elektronicznych, które mogą uniemożliwiać administracjom publicznym komunikowanie się między sobą, a obywatelom i przedsiębiorstwom odnalezienie dostępnych cyfrowych usług publicznych w krajach innych niż ich własny oraz korzystanie z tych usług⁹.

08 Postępy we wdrażaniu administracji elektronicznej w UE zależą zatem nie tylko od Komisji, ale również od woli politycznej i ambicji państw członkowskich. Jak podkreśliła Komisja w sprawozdaniu z postępu prac w zakresie cyfrowej administracji publicznej i interoperacyjności w 2020 r., jeżeli rządy nie będą stale traktować administracji elektronicznej jako głównego priorytetu w programie politycznym, starania w tym obszarze będą daremne i nietrwałe.

09 Na szczeblu UE za koordynację obszaru polityki związanego z administracją elektroniczną odpowiada Dyrekcja Generalna ds. Sieci Komunikacyjnych, Treści i Technologii (DG CNECT) działająca w strukturach Komisji. Ze względu na różnorodność 25 działań określonych w planie działania na lata 2016–2020 zaangażowanych w ich realizację było aż 11 dyrekcji generalnych, a każda z nich była odpowiedzialna za co najmniej jedno działanie (zob. załącznik II).

10 Podobnie jest na poziomie państw członkowskich, gdzie za wdrażanie konkretnych rozwiązań z zakresu administracji elektronicznej odpowiedzialne są różne służby administracji publicznej. Wśród nich są nie tylko ministerstwa lub agencje na szczeblu centralnym, ale także władze regionalne i lokalne, takie jak instytucje gminne czy instytucje rządowe i samorządowe na szczeblu regionalnym.

11 Do koordynacji planu działania powołano radę kierowniczą ds. planu działania na rzecz administracji elektronicznej. Przewodniczyła jej Komisja, a w skład rady wchodzili przedstawiciele państw członkowskich odpowiedzialni za krajowe strategie w zakresie administracji elektronicznej.

Finansowanie wdrażania administracji elektronicznej

12 W planie działania na lata 2016–2020 nie przewidziano specjalnego budżetu na jego realizację, działania w zakresie administracji elektronicznej zasadniczo są jednak wspierane przez różne źródła finansowania unijnego. Tabela 1 zawiera szczegółowe informacje na temat głównych źródeł finansowania unijnego (w okresie 2014–2020) oraz szacunki Trybunału dotyczące środków budżetowych przeznaczonych na projekty i działania w zakresie administracji elektronicznej.

13 W okresie 2021–2027 dostępne będą różne źródła finansowania unijnego na wsparcie szeroko pojętej transformacji cyfrowej, a w szczególności działań w zakresie administracji elektronicznej. Przydziały budżetowe dla niektórych z nich dopiero zostaną określone:

• Zarówno instrument „Łącząc Europę” (CEF), jak i fundusze służące realizacji polityki spójności nadal będą dostępne.
• W ramach jednego z komponentów nowego programu „Cyfrowa Europa” (zob. pkt 04) planowane jest wsparcie (z budżetem w wysokości 1,1 mld euro) m.in. na rzecz interoperacyjności oraz umożliwienia administracji publicznej wdrożenia najnowocześniejszych technologii cyfrowych i zapewnienia dostępu do tych technologii.
• Przyjęty w 2021 r. Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności zobowiązuje państwa członkowskie do przeznaczenia co najmniej 20% całkowitego budżetu w ramach ich planów odbudowy i zwiększania odporności na środki wspierające realizację celów cyfrowych. W lipcu 2022 r. przyjęto 25 takich planów, a łączne wydatki związane z celami cyfrowymi wynoszą 127 mld euro, co stanowi 26% całkowitego budżetu. Ponad jedna trzecia (36%, 46 mld euro) jest przeznaczona na cyfryzację usług publicznych, w tym cyfryzację transportu.

Zakres kontroli i podejście kontrolne

14 Zważywszy na znaczenie administracji elektronicznej dla podmiotów publicznych, przedsiębiorstw i obywateli, Trybunał postanowił zapewnić decydentom informacje na temat koncepcji działań unijnych mających upowszechnić administrację elektroniczną oraz wskazać przeszkody w ich skutecznym wdrożeniu.

15 Trybunał postanowił przeprowadzić niniejszą kontrolę planu działania na lata 2016–2020 ze względu na rosnące znaczenie usług cyfrowych uwidocznione podczas pandemii COVID-19 oraz znaczne środki finansowe przeznaczane na szeroko pojętą transformację cyfrową (zob. pkt 12–13). Za decyzją o kontroli przemawiał dodatkowo fakt, że Trybunał nie skontrolował żadnej z poprzednich inicjatyw Komisji w zakresie cyfryzacji realizowanych od 2001 r. (zob. pkt 02 i załącznik I) z wyjątkiem działań UE w dziedzinie transgranicznej opieki zdrowotnej¹⁰.

16 Pytanie kontrolne postawione przez Trybunał dotyczyło skuteczności działań Komisji na rzecz administracji elektronicznej. Aby udzielić na nie odpowiedzi, Trybunał ocenił, czy:

1. Komisja odpowiednio zaprojektowała działania na rzecz administracji elektronicznej;
2. Komisja odpowiednio monitorowała wdrażanie planu działania na rzecz administracji elektronicznej na lata 2016–2020;
3. osiągnięto cel działań w zakresie administracji elektronicznej skierowanych do przedsiębiorstw;
4. Komisja odpowiednio promowała wymianę dobrych praktyk i nowo wprowadzone cyfrowe usługi publiczne.

17 Trybunał objął kontrolą okres, w którym projektowano i wdrażano plan działania na lata 2016–2020. Przeanalizował również – w stosownych przypadkach – koncepcję działań na okres po 2020 r. (zob. pkt 04), aby sprawdzić, czy poprawiono uchybienia i uwzględniono wnioski wyciągnięte z planu działania na lata 2016–2020.

18 Z powodów przedstawionych w pkt 05 kontrola mająca na celu udzielenie odpowiedzi na pytania szczegółowe c) i d) (zob. pkt 16) została ukierunkowana na sześć z 25 działań określonych w planie działania na lata 2016–2020, które bezpośrednio dotyczyły przedsiębiorstw (zob. tabela 2).

19 Kontrolerzy przeanalizowali dowody pochodzące z różnych źródeł, takich jak:

• przegląd odpowiednich dokumentów przedstawionych przez Komisję, a także kwestionariusze wypełnione przez pracowników Komisji i przeprowadzone z nimi wywiady;
• analiza odpowiednich dokumentów dotyczących próby obejmującej cztery państwa członkowskie (Dania, Niemcy, Polska i Rumunia), a także kwestionariusze wypełnione przez pracowników odpowiednich służb publicznych w tych krajach oraz przeprowadzone z nimi wywiady. Trybunał dokonał doboru państw członkowskich do próby w oparciu o postępy danego państwa we wdrażaniu administracji elektronicznej, a jednocześnie zapewnił, aby próba obejmowała zarówno państwa członkowskie, które przystąpiły do UE przed 2004 r., jak i te, które przystąpiły do UE po 2004 r.;
• analiza próby obejmującej 24 projekty finansowane ze środków UE objęte zarządzaniem centralnym: 13 projektów w ramach CEF, 8 działań w ramach ISA² i 3 projekty w ramach programu „Horyzont 2020”. Pełna lista projektów objętych próbą znajduje się w załączniku III. Kontrolerzy Trybunału wybrali projekty w oparciu o stan ich realizacji, istotność oraz zasięg geograficzny (w miarę możliwości są one związane z czterema wybranymi państwami członkowskimi);
• wywiady z odpowiednimi zainteresowanymi stronami, tj. organizacjami reprezentującymi europejskie małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP)¹¹;
• przegląd literatury naukowej, analiz eksperckich i międzynarodowych wskaźników porównawczych lub dobrych praktyk.

Uwagi

Koncepcję działań w zakresie administracji elektronicznej stopniowo doskonalono

20 Plany działania mają przyczynić się do opracowania lub zmiany istniejących przepisów, instrumentów i inicjatyw UE. Nie są one prawnie wiążące. Komisja wykorzystywała plany działania na rzecz administracji elektronicznej jako instrument polityczny służący przyspieszeniu modernizacji administracji publicznych w całej Unii Europejskiej.

21 Komisja powinna opracować działania, które byłyby odpowiednie do wyeliminowania niedociągnięć w zakresie administracji elektronicznej i uwzględniały wyniki ocen, opinie zainteresowanych stron wyrażone w drodze konsultacji oraz oceny skutków (obowiązkowe w przypadku wszystkich nowych interwencji finansowych, które wiążą się ze znacznymi wydatkami, tj. przekraczającymi 5 mln euro, oraz wymagane w przypadku inicjatyw Komisji, które mogą mieć istotny wpływ gospodarczy, środowiskowy lub społeczny)¹².

22 Trybunał ocenił w związku z tym, czy Komisja odpowiednio zaprojektowała:

• plan działania na lata 2016–2020;
• działania w zakresie administracji elektronicznej na okres po roku 2020.

Działania wskazane w Planie działania UE na rzecz administracji elektronicznej na lata 2016–2020 nie były na miarę przedstawionej w nim koncepcji

23 Plan działania skonstruowano w oparciu o koncepcję i trzy priorytety polityki (zob. ramka 1).

24 Aby osiągnąć priorytety i w rezultacie zrealizować koncepcję otwartej, efektywnej i przyjaznej dla użytkowników administracji publicznej w UE w planie działania określono 25 działań, z których każde było powiązane z jednym z priorytetów. Działania te miały różny charakter i obejmowały między innymi przedkładanie aktów prawnych, opracowywanie rozwiązań technicznych lub niesienie wsparcia państwom członkowskim (zob. załącznik II, w którym przedstawiono wszystkie działania). Trybunał stwierdził, że odzwierciedlały one potrzeby określone w odpowiednich ocenach, a także w informacjach zwrotnych od administracji państw członkowskich, przedstawicieli przedsiębiorstw, obywateli i zainteresowanych stron. Przykłady niektórych potrzeb i związanych z nimi działań przedstawiono w ramce 2.

25 Pomimo że w sprawozdaniu oceniającym dotyczącym Planu działania na rzecz administracji elektronicznej na lata 2011–2015¹³ jako główną przyczynę niezrealizowanych lub niekompletnych działań wskazano dobrowolny charakter działań państw członkowskich, wszystkie działania określone w planie działania na lata 2016–2020 były skierowane wyłącznie do Komisji i nie przekładały się na żadne zobowiązania ze strony państw członkowskich.

26 W przypadku większości działań takie zobowiązania zostały jednak przewidziane w odpowiednich aktach prawnych obowiązujących już przed ukazaniem się planu działania (np. działania 9 i 10; zob. tabela 2) albo wprowadzonych w następstwie realizacji tego planu (np. działanie 7). W przypadku jednego działania (działanie 2) istniejąca podstawa prawna nie nakładała na państwa członkowskie żadnych obowiązków w zakresie wdrożenia systemu identyfikacji elektronicznej, mimo że bezpieczne środki identyfikacji elektronicznej stanowią zasadniczy element jednolitego rynku cyfrowego.

27 Z uwagi na to, że działania przewidziane w planie działania były skierowane wyłącznie do Komisji, terminy ich realizacji nie uwzględniały czasu potrzebnego państwom członkowskim na wypełnienie obowiązków wynikających z odpowiednich aktów prawnych. W niektórych przypadkach terminy te wykraczały poza okres obowiązywania planu działania i zawartej w nim koncepcji na rok 2020 (zob. przykłady w ramce 3). Co więcej, ponieważ koncepcja stworzenia otwartej, efektywnej i przyjaznej dla użytkowników administracji publicznej w UE obejmowała wszystkie usługi publiczne na wszystkich szczeblach administracji (od unijnego przez krajowy po lokalny), można ją było zrealizować jedynie pod warunkiem terminowego wdrożenia odpowiednich działań na szczeblu zarówno UE, jak i państw członkowskich.

W strategii zaproponowanej przez Komisję na okres po 2020 r. poprawiono niedociągnięcia, ale nie została ona jeszcze przyjęta

28 Przy opracowywaniu dokumentów programowych dotyczących administracji elektronicznej na okres po 2020 r. (zob. pkt 04) Komisja wzorowała się na wymogach co do dokumentacji zawartych w wytycznych w sprawie lepszego stanowienia prawa i należycie uwzględniła stwierdzone potrzeby. Ponieważ jednak wniosek dotyczący programu polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” nadal przechodzi proces legislacyjny (według stanu na wrzesień 2022 r.) i w związku z tym może zostać zmieniony, dopiero okaże się, czy zakres i hierarchia celów w ostatecznie przyjętej decyzji będą odpowiadać rzeczywistym potrzebom.

29 Chociaż proponowany program nie obejmuje konkretnych działań do podjęcia przez państwa członkowskie, każde państwo będzie musiało przedłożyć Komisji krajowy strategiczny plan działania dotyczący cyfrowej dekady, który ma być spójny z unijnymi celami i celami cyfrowymi oraz przyczyniać się do ich osiągania (zob. ramka 4).

30 W odniesieniu do trzech celów wytyczonych we wniosku dotyczącym decyzji ustanawiającej program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” Trybunał zauważa, że:

• cel 1 dotyczy najważniejszych usług publicznych, tymczasem nie zostały one zdefiniowane ani w komunikacie w sprawie cyfrowego kompasu na 2030 r., ani w samym wniosku. Brak wspólnej definicji na poziomie UE może prowadzić do różnych interpretacji przez państwa członkowskie, a tym samym do udostępniania online różnych krajowych usług publicznych;
• cel 3 odnosi się do korzystania przez obywateli z rozwiązań identyfikacji elektronicznej, ale ponieważ obywateli nie można zmusić do korzystania z takich rozwiązań, osiągnięcie tego celu jest poza kontrolą jakiejkolwiek administracji publicznej.

31 Trybunał zwraca również uwagę, że we wniosku Komisji zaproponowano utworzenie ram współpracy z państwami członkowskimi. Zgodnie z tymi ramami państwa członkowskie byłyby zobowiązane do dostosowania krajowych planów działania do celów unijnych i cyfrowych oraz do terminowego składania Komisji sprawozdań z postępów w realizacji celów cyfrowych na rok 2030. Ramy te stanowiłyby zatem dla Komisji podstawę do zarządzania realizacją polityki i oceny poczynionych postępów.

Rozwiązania w zakresie monitorowania planu działania na lata 2016–2020 były niekompletne

32 Monitorowanie jest konieczne, aby umożliwić decydentom i zainteresowanym stronom ocenę, czy realizacja polityki postępuje, a wyznaczone cele są osiągane¹⁴. Na jego potrzeby Komisja powinna¹⁵ m.in. wyraźnie powiązać cele polityki z odpowiednimi kluczowymi wskaźnikami, które obejmowałyby mechanizmy niezbędne do zgromadzenia w odpowiednim czasie wystarczających dowodów.

33 Trybunał ocenił w związku z tym, czy Komisja:

• odpowiednio monitorowała realizację planu działania;
• ustanowiła odpowiedni system monitorowania, czy osiągane są cele cyfrowe określone w komunikacie dotyczącym cyfrowego kompasu na 2030 r.

Nie przeprowadzono kompleksowej oceny planu działania

34 Ani koncepcja, ani priorytety polityki określone w Planie działania UE na rzecz administracji elektronicznej na lata 2016–2020 (zob. ramka 1) nie były wystarczająco szczegółowe, aby umożliwić mierzenie postępów w ich realizacji. W związku z tym Komisja nie ustanowiła żadnych konkretnych ram monitorowania, które obejmowałyby zestaw wskaźników skuteczności, aby ocenić postępy w realizacji działań i priorytetów polityki oraz stopień ich realizacji. Podobnie Komisja nie sporządziła ani śródokresowej, ani końcowej oceny realizacji planu działania.

35 Trybunał ustalił, że Komisja skupiła się na monitorowaniu postępów w realizacji pojedynczych działań, nie monitorowała natomiast ich oddziaływania. Tabele wskaźników dotyczące planu działania na rzecz administracji elektronicznej umożliwiły jedynie monitorowanie, czy dane działanie zostało ukończone, czy też jest w trakcie realizacji.

36 Ponadto Komisja omawiała postępy z państwami członkowskimi na posiedzeniach rady kierowniczej (zob. pkt 11) i jej podgrup. W odniesieniu do pojedynczych działań wymiana informacji odbywała się również podczas regularnych spotkań odpowiednich grup ekspertów, takich jak grupa ekspertów eIDAS, grupa koordynująca ds. jednolitego portalu cyfrowego oraz grupa ekspertów ds. instrumentu „Łącząc Europę”.

37 Komisja nie zwracała się jednak do państw członkowskich o systematyczne przekazywanie informacji zwrotnych w celu monitorowania realizacji konkretnych działań na poziomie krajowym.

38 Niemniej jednak w przypadku niektórych działań określonych w planie działania (działanie 1 – e-zamówienia, działanie 2 – eIDAS, działanie 4 – europejskie ramy interoperacyjności oraz działanie 7 – jednolity portal cyfrowy) właściwe służby Komisji wprowadziły szczegółowe rozwiązania w zakresie monitorowania. W ramce 5 przedstawiono ich przykład.

39 Zamiast tworzyć specjalne ramy monitorowania Komisja wykorzystała swoje istniejące wskaźniki, w szczególności wskaźnik porównawczy e-Government Benchmark i indeks gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego (DESI) (zob. ramka 6).

40 W badaniu porównawczym administracji elektronicznej z wykorzystaniem wskaźnika e-Government Benchmark uwzględniono priorytety polityki wysokiego szczebla określone w planie działania na lata 2011–2015 oraz w planie działania na lata 2016–2020 (zob. ramka 1). Głównym celem badania jest jednak ogólna analiza sytuacji w zakresie usług cyfrowych świadczonych przez organy administracji publicznej w UE, a nie monitorowanie wdrażania i realizacji tych planów. Wskaźniki stosowane w badaniu nie są bezpośrednio związane z żadnym z działań realizowanych w ramach planu działania, a zatem sprawozdania będące wynikiem badania nie są odpowiednie do pomiaru ich realizacji.

41 Tak samo jest w przypadku wskaźnika DESI. Trzy z pięciu wskaźników cząstkowych składających się na wskaźnik składowy DESI w obszarze cyfrowych usług publicznych są jednocześnie stosowane w badaniu porównawczym administracji elektronicznej (e‑Government Benchmark). W rezultacie Komisja nie może powiązać wyników żadnego z tych wskaźników z rezultatami i oddziaływaniem planu działania w państwach członkowskich.

42 Trybunał porównał ogólny wynik uzyskany przez poszczególne państwa członkowskie w badaniu porównawczym administracji elektronicznej (e-Government Benchmark) na początku i na końcu okresu realizacji planu działania. Ustalił on, że średni wynik (wspólny dla wszystkich 27 państw członkowskich, UE-27) wzrósł z poziomu 58,5% na początku realizacji planu do 71,9% na końcu okresu jego realizacji. Wszystkie państwa poprawiły swoje wyniki w świadczeniu usług administracji elektronicznej. Niektóre państwa poczyniły jednak znacznie większe postępy (np. Węgry i Luksemburg) niż inne (np. Szwecja i Niemcy) (zob. rys. 1). Nie ma możliwości powiązania zmiany wyników z działaniami Komisji ze względu na brak powiązanych z nimi odpowiednich wskaźników. Kluczowe działania i rozwiązania zależą od samych państw członkowskich (zob. pkt 08).

43 Trybunał zauważa również, że ponieważ w 2021 r. Komisja zmieniła metodykę stosowaną do opracowania podzbioru wskaźników, nie można wykorzystywać badania porównawczego do porównywania postępów państw członkowskich we wprowadzaniu administracji elektronicznej przed i po 2020 r. Komisja poinformowała o tym w sprawozdaniu z tego badania. Ponadto wyniki poszczególnych państw w zakresie administracji elektronicznej przedstawione w sprawozdaniu za 2021 r. są niespójne, ponieważ zostały zagregowane jako średnia dwóch wskaźników oszacowanych przy użyciu różnych metodyk i bez wprowadzenia odpowiednich korekt.

44 Z wykorzystaniem wskaźnika e-Government Benchmark Komisja mierzy również wyniki państw w zakresie usług związanych z cyklem życia. Usługi związane z cyklem życia to zestaw najbardziej powszechnych cyfrowych usług publicznych zarówno dla przedsiębiorstw, jak i dla obywateli. W ich ramach usługi związane z cyklem funkcjonowania przedsiębiorstw obejmują rozpoczęcie działalności gospodarczej i wczesny etap działalności handlowej (np. rejestracja firmy lub zgłoszenie pracowników) oraz regularne operacje biznesowe (np. składanie deklaracji i płacenie podatków online)¹⁶.

45 Analiza wyników związanych z usługami świadczonymi na różnych etapach cyklu funkcjonowania przedsiębiorstw uwzględnionymi we wskaźniku e-Government Benchmark wskazuje na wzrost średniego wyniku dla UE-27: na początku okresu realizacji planu działania wynosił on 71,1%, podczas gdy na końcu tego okresu – 79,9% (zob. rys. 2). Wyniki badania w tym obszarze świadczą o tym, że:

• usługi administracji elektronicznej dla przedsiębiorstw są lepiej rozwinięte niż te oferowane obywatelom;
• większość organów administracji w UE zdołała usprawnić usługi cyfrowe dla przedsiębiorstw, a pandemia COVID-19 przyspieszyła ten proces;
• rozwój tych usług w państwach członkowskich był nierównomierny. Niektóre kraje, głównie te, których wynik plasuje się poniżej średniej (takie jak Węgry, Słowacja i Luksemburg), osiągnęły w analizowanym okresie znaczny postęp. Z kolei w innych krajach (takich jak Szwecja i Dania) w tym samym okresie odnotowano niewielki spadek.

W proponowanej przez Komisję strategii na okres po 2020 r. przewidziano system monitorowania

46 Jak wspomniano już w pkt 30–31, w przeciwieństwie do planu działania na lata 2016–2020 nowo proponowany program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” obejmuje cele ilościowe i przewiduje ramy zobowiązujące państwa członkowskie do terminowego informowania o poczynionych postępach poprzez przekazywanie odpowiednich danych i statystyk. Ponadto:

• Po wejściu w życie decyzji Komisja powinna określić w aktach wykonawczych kluczowe wskaźniki skuteczności działania dla każdego celu cyfrowego. W razie potrzeby mogłaby ona aktualizować wskaźniki, aby uwzględnić postęp technologiczny.
• Komisja będzie zobowiązana – w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi – do określenia trajektorii realizacji każdego z celów cyfrowych, które to trajektorie posłużą jako podstawa monitorowania i sporządzenia krajowych strategicznych planów działania dotyczących cyfrowej dekady.
• W planowanym rocznym sprawozdaniu z postępów dla Parlamentu Europejskiego i Rady można będzie określić środki i działania, które państwa członkowskie powinny wdrożyć w obszarach, w których postępy w realizacji celów cyfrowych uznano by za niewystarczające.

47 Zgodnie z wnioskiem podstawę monitorowania stanowiłaby zaktualizowana wersja DESI, tj. taka wersja wskaźnika, która odzwierciedlałaby wyznaczone cele. Trybunał stwierdził, że już w wersji DESI z 2021 r. wprowadzono zmiany (i) w celu częściowego dostosowania wskaźnika do celów określonych w programie polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie”; (ii) w celu ulepszenia metodyki; (iii) w celu uwzględnienia najnowszych postępów technologicznych i zmian politycznych. DESI opiera się obecnie na czterech wymiarach cyfrowego kompasu na 2030 r., które zastąpiły poprzednią strukturę wskaźnika obejmującą pięć wymiarów (zob. ramka 6).

48 Ponieważ wniosek dotyczący decyzji ustanawiającej program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” nadal przechodzi proces legislacyjny (według stanu na wrzesień 2022 r.), Komisja opowiedziała się za stopniowym wprowadzaniem zmian we wskaźniku DESI, co oznacza, że nie obejmuje on jeszcze wszystkich celów. W szczególności nie uwzględniono w nim jeszcze bezpośrednio dwóch z trzech celów cyfrowych (celów 2 i 3, zob. ramka 4). Cel 1 uwzględniono, lecz nie zdefiniowano dotychczas kluczowych usług publicznych, zatem nie jest jasne, czego będą dotyczyły pomiary (zob. pkt 30).

Komisja wdrożyła plan działania, ale na poziomie państw członkowskich doszło do opóźnień

49 W planie działania określono różnego rodzaju działania, w tym nałożono na Komisję obowiązek przedstawienia wniosków ustawodawczych, zapewnienia rozwiązań cyfrowych i rozpoczęcia projektów pilotażowych.

50 Poza Komisją w niektórych przypadkach także i państwa członkowskie były zobowiązane do podjęcia działań na podstawie aktów prawnych, które albo obowiązywały już przed wdrożeniem planu działania (zob. tabela 2), albo zostały przyjęte w jego następstwie.

51 Trybunał ocenił w związku z tym, czy:

• Komisja terminowo ukończyła realizację działań;
• państwa członkowskie wypełniły swoje zobowiązania prawne.

Komisja wdrożyła działania określone w planie działania

52 Na podstawie przeglądu odpowiednich dokumentów Trybunał stwierdził, że Komisja ukończyła realizację sześciu działań określonych w Planie działania UE na rzecz administracji elektronicznej na lata 2016–2020, które były objęte zakresem kontroli. Szczegółowe informacje na ten temat przedstawiono w tabeli 3 i w załączniku IV.

53 Trybunał stwierdził, że chociaż wdrożono działania 9 i 10, w utworzonych systemach brakuje narzędzia do obsługi płatności, ponieważ wystąpiły opóźnienia w jego opracowywaniu (więcej informacji – zob. ramka 7). Opracowanie takiego narzędzia nie było wymogiem prawnym. Niemniej, chociaż systemy zapewniają informacje wymagane na podstawie aktów prawnych, brak narzędzia do obsługi płatności zmusza użytkowników do korzystania z platform krajowych, gdy potrzebują informacji lub dokumentów, za które pobierana jest opłata.

54 Trybunał ocenił także, czy Komisja podjęła działania następcze w związku z zaleceniami zawartymi w ocenie rozporządzenia eIDAS z 2014 r., które dotyczyły działania 2 (eIDAS). Celem rozporządzenia było utworzenie jednolitych ram identyfikacji elektronicznej (eID) i usług zaufania, dzięki którym świadczenie usług w całej UE stałoby się prostsze niezależnie od kraju, w którym się odbywa. Rozporządzenie nie zharmonizowało krajowych systemów identyfikacji elektronicznej, ale umożliwiło ich wzajemne uznawanie w ramach procesu notyfikacji i oceny partnerskiej.

55 Ocenę rozporządzenia eIDAS opublikowano w 2021 r. Wskazano w niej następujące niedociągnięcia:

• W rozporządzeniu nie nałożono na państwa członkowskie wymogu zapewnienia obywatelom i przedsiębiorstwom systemu identyfikacji elektronicznej umożliwiającego im bezpieczny dostęp do usług użyteczności publicznej online. Nawet jeśli państwa członkowskie wprowadziły takie systemy, nie miały obowiązku ich notyfikowania. Co więcej, w ocenie stwierdzono, że tylko ograniczona liczba usług publicznych jest dostępna po uwierzytelnieniu za pomocą identyfikacji elektronicznej lub jest połączona z infrastrukturą, a błędy techniczne uniemożliwiają użytkownikom skuteczne uwierzytelnienie.
• Ramy identyfikacji elektronicznej nie były w stanie zaspokoić nowych potrzeb rynkowych, między innymi ze względu na: (i) ich ograniczenie do sektora publicznego oraz zabezpieczenia transgranicznego dostępu do usług publicznych (co oznacza, że usługi będące przedmiotem rozporządzenia eIDAS dotyczyły niewielkiego odsetka ludności UE); (ii) złożoność procesu połączenia z systemem dostawców usług online z sektora prywatnego; (iii) niewystarczającą dostępność identyfikacji elektronicznej we wszystkich państwach członkowskich.
• Ramy opierają się na krajowych systemach identyfikacji elektronicznej, w których uwzględnia się różne normy, co utrudnia korzystanie z usług eIDAS. Niedociągnięcie to wskazano również w projekcie w ramach instrumentu „Łącząc Europę” (zob. ramka 8).

56 Trybunał ustalił, że z myślą o wyeliminowaniu powyższych niedociągnięć w proponowanych przepisach zmieniających rozporządzenie eIDAS przewidziano wymóg, aby wszystkie państwa członkowskie wydawały unijny portfel tożsamości cyfrowej wszystkim osobom fizycznym i prawnym w UE, aby zapewnić im bezpieczny, wiarygodny i nieprzerwany dostęp do transgranicznych usług publicznych i prywatnych. Każde państwo członkowskie miałoby także notyfikować co najmniej jeden system identyfikacji elektronicznej, w tym co najmniej jeden środek identyfikacji. W związku z tym po wprowadzeniu portfela tożsamości cyfrowej nie trzeba by już harmonizować norm technicznych krajowych węzłów eIDAS, ponieważ dostawcy usług nie musieliby łączyć się z systemem.

57 Ponieważ w wyniku działania 7 (jednolity portal cyfrowy) przyjęto rozporządzenie w sprawie jednego portalu cyfrowego, Trybunał ocenił także, czy Komisja spełniła wymóg określony w nowym rozporządzeniu dotyczący opracowania i utrzymywania wspólnego interfejsu użytkownika (obejmującego wyszukiwarkę i narzędzia do gromadzenia informacji zwrotnych od użytkowników). Jednolity portal cyfrowy zapewnia łatwiejszy dostęp online do informacji, procedur administracyjnych oraz usług wsparcia, których obywatele i przedsiębiorstwa z UE mogą potrzebować w innym państwie Unii.

58 Trybunał ustalił, że Komisja opracowała interfejs, tj. punkt kompleksowej obsługi, którym jest portal „Your Europe” (zob. rys. 3). Poprzez portal użytkownicy będą mogli łączyć się z odpowiednimi krajowymi stronami internetowymi, na których dostępne będą poszukiwane przez nich usługi. Najpóźniej do grudnia 2023 r. państwa członkowskie muszą dokonać cyfryzacji 21 procedur, aby były one dostępne za pośrednictwem portalu. Przykładowymi procedurami, które mają znaczenie z perspektywy przedsiębiorstw, są: złożenie wniosku o zezwolenie na prowadzenie działalności gospodarczej lub rejestracja pracodawcy jako płatnika składek emerytalnych i na ubezpieczenie społeczne. Pierwsze usługi dostępne na tym portalu uruchomiono 12 grudnia 2020 r.

59 Jeśli chodzi o działania 7 (jednolity portal cyfrowy) i 13 (projekt pilotażowego stosowania zasady jednorazowości skierowany do przedsiębiorstw), Trybunał stwierdził, że w ramach projektu pilotażowego finansowanego z unijnego programu badawczego „Horyzont 2020” (finansowanie w ramach projektu TOOP w wysokości 8 mln euro) poczyniono postępy we wdrażaniu zasady jednorazowości. Zgodnie z tą zasadą obywatele i przedsiębiorstwa przekazują informacje administracji publicznej w UE tylko raz. W ramach projektu stworzono plan architektury, która łączy 40 systemów informacyjnych. Ponadto opracowany w ramach projektu schemat tej architektury został włączony do rozporządzenia w sprawie jednolitego portalu cyfrowego. W rezultacie projekt ten, który rozpoczął się w 2017 r. i dotyczył wówczas głównie interoperacyjności, został po przyjęciu rozporządzenia w sprawie jednolitego portalu cyfrowego dostosowany tak, aby umożliwić wdrożenie systemu technicznego określonego w rozporządzeniu.

Opóźnione wdrożenie niektórych cyfrowych usług publicznych w państwach członkowskich

60 Chociaż plan działania obejmował wyłącznie działania, które powinna zrealizować Komisja, dostępność rozwiązań cyfrowych w dużym stopniu zależy od wdrożenia działań uzupełniających na poziomie państw członkowskich. W odniesieniu do działań objętych zakresem kontroli Trybunał stwierdził, że pomimo starań Komisji trzy z sześciu z nich wdrożono jedynie częściowo z powodu niewystarczającego lub opóźnionego zaangażowania się państw członkowskich (zob. tabela 4). W rezultacie działania Komisji realizowane w latach 2016–2020 nie przyniosły jeszcze istotnych zmian dla przedsiębiorstw i obywateli w UE.

61 Jeśli chodzi o działanie 2 (eIDAS), włączenie się w nie państw członkowskich było oparte na zasadzie dobrowolności. W rezultacie pod koniec 2021 r., tj. pięć lat po wejściu w życie rozporządzenia, dziewięć państw członkowskich, których liczba ludności odpowiada 41% liczby ludności UE, nie było jeszcze objętych ramami. Ta znaczna liczba państw członkowskich nieuczestniczących w działaniu istotnie ogranicza możliwości obywateli i przedsiębiorstw w zakresie bezpieczniejszych, szybszych i skuteczniejszych kontaktów elektronicznych.

62 W odniesieniu do działania 9 (wzajemne połączenie rejestrów przedsiębiorstw) oraz działania 10 (wzajemne połączenie rejestrów upadłości) Komisja miała stworzyć i zaktualizować platformę usług podstawowych oraz interfejs, natomiast zadaniem państw członkowskich było przeprowadzenie cyfryzacji krajowych rejestrów handlowych i rejestrów upadłości i połączenie ich z systemem (zob. rys. 4). Jako interfejs Komisja wykorzystała europejski portal „e-Sprawiedliwość”, a państwa członkowskie mogły skorzystać z finansowania w ramach instrumentu „Łącząc Europę” (co określono w ramach CEF jako „usługi ogólne”).

63 W odniesieniu do działania 9 (wzajemne połączenie rejestrów przedsiębiorstw) system integracji rejestrów przedsiębiorstw uruchomiono 8 czerwca 2017 r. Umożliwia on użytkownikom wyszukiwanie informacji na temat przedsiębiorstw zarejestrowanych w dowolnym kraju UE (oraz Liechtensteinie i Norwegii). Funkcja wyszukiwania i podstawowe informacje są przetłumaczone z języków narodowych na wszystkie języki urzędowe UE. W sześciu państwach członkowskich wystąpiły opóźnienia w połączeniu z portalem¹⁷, a ostatnie państwo zostało połączone w marcu 2022 r., czyli prawie pięć lat po terminie wyznaczonym w dyrektywie oraz dopiero po przekazaniu przez Komisję sprawy do Trybunału Sprawiedliwości w lipcu 2021 r. Jeśli chodzi o statystyki dotyczące korzystania ze strony, w 2021 r. liczba wyszukiwań na stronie wynosiła 17 300–39 100 miesięcznie.

64 Jeśli chodzi o system, który miał powstać w ramach działania 10 (wzajemne połączenie rejestrów upadłości), w rozporządzeniu wykonawczym nałożono na państwa członkowskie wymóg zapewnienia połączenia tych rejestrów do 30 czerwca 2021 r. W lipcu 2022 r. połączone były rejestry tylko 17 spośród 26 państw członkowskich (przepisy rozporządzenia nie obowiązują Danii¹⁸). Pięć¹⁹ kolejnych państw jest na etapie opracowywania i testowania połączenia. W przypadku czterech pozostałych państw członkowskich²⁰ Komisja nadal oczekuje na informację o planowanych działaniach. Dopóki rejestry z pozostałych dziewięciu państw członkowskich nie zostaną połączone, użytkownicy nie będą mogli wyszukiwać podmiotów niewypłacalnych zarejestrowanych w tych państwach członkowskich przy użyciu wspólnej wielojęzycznej wyszukiwarki. Taki centralny i publiczny elektroniczny punkt dostępu do danych dotyczących dłużników objętych postępowaniem upadłościowym jest szczególnie przydatny dla obecnych lub potencjalnych wierzycieli lub osób trzecich, których takie postępowanie pośrednio dotyczy. W 2021 r. liczba wyszukiwań wynosiła 2 500–6 500 miesięcznie.

65 W wyniku działania 11 (korzystanie z rozwiązań cyfrowych w całym cyklu życia spółki) państwa członkowskie miały do sierpnia 2021 r. transponować do prawa krajowego dyrektywę (UE) 2019/1151 w sprawie narzędzi i procesów cyfrowych w prawie spółek, chyba że powiadomiły Komisję o tym, że występują o możliwe przedłużenie terminu o jeden rok. W momencie przeprowadzania kontroli 17 państw członkowskich przekazało takie powiadomienie. Oznacza to, że w większości państw członkowskich przedsiębiorstwa nie mogą jeszcze korzystać z narzędzi i procesów cyfrowych do zakładania spółek, rejestracji oddziałów oraz składania dokumentów i przekazywania informacji przez internet.

66 Trybunał zwraca uwagę, że większość państw członkowskich, które potrzebują więcej czasu na wdrożenie działania 2 (eIDAS), działania 10 (wzajemne połączenie rejestrów upadłości) i działania 11 (korzystanie z rozwiązań cyfrowych w całym cyklu życia spółki), zarówno w 2017 r., jak i w 2020 r. uzyskała wynik niższy od średniej dla UE w badaniu porównawczym administracji elektronicznej (zob. rys. 1).

67 Jak już stwierdzono wyżej (zob. tabela 1 i pkt 62), państwa członkowskie mogły otrzymać finansowanie na połączenie swoich systemów z platformami opracowanymi przez Komisję. Państwa członkowskie wykorzystały środki finansowe z CEF w szczególności na:

• działanie 2 (eIDAS): 25,35 mln euro w 26 państwach członkowskich;
• działanie 9 (wzajemne połączenie rejestrów przedsiębiorstw): 2,44 mln euro w 10 państwach członkowskich;
• działanie 10 (wzajemne połączenie rejestrów upadłości): 1,16 mln euro w siedmiu państwach członkowskich.

Na podstawie kontroli próby obejmującej projekty finansowane ze środków UE (zob. pkt 19) Trybunał stwierdził, że dostępność środków unijnych była przez niektóre państwa członkowskie postrzegana jako szansa i zachęciła je do wdrożenia usług administracji elektronicznej. Projekty w ramach CEF pomogły także zidentyfikować pewne wady istniejących rozwiązań (zob. ramka 8).

68 W przypadku 23 z 24 skontrolowanych projektów i działań (tj. tych, które zostały zakończone przed rozpoczęciem kontroli) wyznaczone cele zostały osiągnięte. W szczególności zapewniono interoperacyjność opracowywanych rozwiązań i ponownie wykorzystano istniejące już elementy składowe powstałe w ramach instrumentu „Łącząc Europę” (tj. podstawową infrastrukturę usług cyfrowych, która stanowi kluczowe narzędzie cyfrowe i może zostać ponowne wykorzystana w bardziej złożonych usługach cyfrowych) lub infrastrukturę usług cyfrowych (tj. rozwiązania, które wspierają wdrożenie projektów ogólnounijnych, gdyż oferują transeuropejskie usługi interoperacyjne będące przedmiotem wspólnego zainteresowania).

69 Państwa członkowskie, z których przedstawicielami Trybunał przeprowadził wywiady, doceniły ciągłe wsparcie techniczne zapewniane przez Komisję w przypadku, gdy korzystały one z infrastruktury usług cyfrowych sfinansowanej w ramach instrumentu „Łącząc Europę” lub musiały połączyć się z systemami innych państw członkowskich, które tę infrastrukturę wdrożyły, w szczególności w przypadku infrastruktury usług eIDAS. Zdaniem tych państw działania Komisji umożliwiły stworzenie trwałych połączeń między systemami różnych państw członkowskich.

Komisja wspierała wymianę dobrych praktyk, ale nie promowała w wystarczającym stopniu nowych cyfrowych usług publicznych

70 W najnowszych deklaracjach ministerialnych (zob. pkt 02) uznano znaczenie promowania wymiany dobrych praktyk oraz tworzenia powiązań między właściwymi organami a dostępnymi cyfrowymi usługami publicznymi. Parlament Europejski również podkreślił²¹, jak ważne jest promowanie dobrych praktyk.

71 Trybunał ocenił w związku z tym, czy Komisja odpowiednio:

• wspierała współpracę i wymianę dobrych praktyk;
• promowała nowo udostępnione cyfrowe usługi publiczne.

Komisja stworzyła wiele możliwości współpracy i wymiany dobrych praktyk

72 Trybunał ocenił narzędzia, z których Komisja korzystała w celu wspierania wymiany dobrych praktyk. Ustalił on, że Komisja nie tylko utworzyła grupy, na forum których zainteresowane strony mogły się spotykać, ale także sfinansowała konkretne projekty w tym obszarze.

73 Powstały następujące grupy:

• rada kierownicza ds. planu działania (zob. pkt 11), która spotykała się dwa lub trzy razy w ciągu roku. Na jej posiedzeniach państwa członkowskie przedstawiały postępy w opracowywaniu rozwiązań z zakresu administracji elektronicznej lub przykłady dobrych praktyk, a także wyzwania związane z opracowywaniem konkretnych rozwiązań. Ponieważ okres wdrażania planu działania dobiegł końca, w 2021 r. rada zakończyła działalność;
• grupy ekspertów ds. określonych tematów lub rozwiązań, takie jak grupa ekspertów eIDAS (działanie 2), grupa koordynująca ds. jednolitego portalu cyfrowego (działanie 7), grupa ekspertów ds. prawa spółek (działania 9 i 11) oraz grupa ekspertów ds. interoperacyjności europejskich usług użyteczności publicznej. Grupy te nadal działają.

74 Realizowane projekty były finansowane głównie w ramach:

• programu ISA². Współpraca i wymiana dobrych praktyk stanowiły podstawowe elementy polityki Komisji w zakresie interoperacyjności i działań wspierających w tym programie (zob. art. 3 i 8 decyzji (UE) 2015/2240). Przykładem szczególnie kompleksowej inicjatywy jest platforma Joinup przedstawiona w ramce 9 (platforma ta została sfinansowana w ramach dwóch działań ISA² objętych próbą kontrolną, na które przeznaczono środki finansowe w wysokości 6 mln euro). Po zakończeniu programu ISA² Komisja zapewniła dalsze finansowanie platformy Joinup w ramach programu „Cyfrowa Europa” co najmniej na lata 2021 i 2022;
• programu „Horyzont 2020”, w ramach którego powstawały głównie inicjatywy ad hoc dotyczące konkretnych zagadnień. Jednym z przykładów jest projekt SCOOP4C, który doprowadził do powstania społeczności podmiotów dzielących się doświadczeniami i dobrymi praktykami w zakresie wdrożenia zasady jednorazowości (na projekt ten przeznaczono środki finansowe z programu „Horyzont 2020” w wysokości 1 mln euro). Nie ma jednak dowodów na to, że po zakończeniu finansowania projektu działalność społeczności była kontynuowana, mimo że przedmiot współpracy jest nadal aktualny.

75 Na podstawie przeglądu czterech działań w ramach ISA² (zob. załącznik III), analizy protokołów posiedzeń rady kierowniczej i grup ekspertów oraz wywiadów z pracownikami administracji w państwach członkowskich Trybunał stwierdził, że Komisja odpowiednio wspierała współpracę i wymianę dobrych praktyk oraz że wymiana między zainteresowanymi stronami dotyczyła kwestii, które były przedmiotem ich zainteresowania.

76 Trybunał ustalił także, że podczas przygotowywania programów na lata 2021–2027 Komisja należycie uwzględniła potrzebę dalszego wspierania współpracy i dobrych praktyk:

• Program prac służący realizacji programu „Cyfrowa Europa” na lata 2021–2022 obejmuje działania koordynacyjne i wspierające, których głównym celem jest promowanie współpracy lub zapewnienie wsparcia dla polityki UE.
• We wniosku dotyczącym programu polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” przewidziano mechanizm rocznej współpracy między państwami członkowskimi a Komisją (zob. pkt 31).

Komisja nie promowała cyfrowych usług publicznych w sposób kompleksowy i skoordynowany

77 Trybunał ocenił działania Komisji w zakresie promowania cyfrowych usług publicznych i stwierdził, że nie przyjęła ona nadrzędnej strategii prowadzenia takich działań. W praktyce promocja miała charakter ogólny albo była – w przypadku gdy wymagała tego podstawa prawna – związana z konkretnymi działaniami lub programami finansowania.

78 Jeśli chodzi o ogólne promowanie polityki lub rozwiązań w zakresie administracji elektronicznej, Komisja wykorzystywała następujące narzędzia:

• biuletyn administracji elektronicznej, wysyłany subskrybentom raz w miesiącu, zawierający najnowsze wiadomości na temat unijnych transgranicznych cyfrowych usług publicznych, usług publicznych w chmurze oraz innowacji w sektorze publicznym;
• grupa eGovernment4EU na platformie Futurium. Była ona dostępna dla ogółu społeczeństwa i dostarczała informacji na temat Planu działania UE na rzecz administracji elektronicznej na lata 2016–2020 oraz przyszłej polityki w dziedzinie administracji cyfrowej. Ponieważ okres realizacji planu działania dobiegł końca, grupa na platformie nie jest już aktualizowana;
• media społecznościowe (Facebook, LinkedIn i Twitter).

79 Jeśli chodzi o strategię komunikacyjną wymaganą w odpowiedniej podstawie prawnej, w przypadku działania 7 Komisja rozpoczęła kampanię promocyjną w grudniu 2020 r., gdy uruchomiono jednolity portal cyfrowy (zob. pkt 58). Trybunał stwierdził, że działanie to miało charakter kompleksowy i uznał za dobrą praktykę fakt, że Komisja co miesiąc omawiała kampanię oraz wydarzenia organizowane w danym kraju z koordynatorami krajowymi podczas wideokonferencji (zwanych „kawiarenkami komunikacyjnymi”). Na rys. 5 przedstawiono dane dotyczące liczby odwiedzin na portalu „Your Europe”.

80 Podobnie w decyzji ustanawiającej program ISA² zawarto wymóg dotyczący promocji wdrażania europejskiej strategii interoperacyjności, ram interoperacyjności, referencyjnej architektury interoperacyjności, jak również odpowiednich specyfikacji i norm. Trybunał stwierdził, że kampanię promocyjną zorganizowano z zaangażowaniem i kompleksowo. Poza ustanowieniem i prowadzeniem platformy Joinup (zob. pkt 74 i ramka 9) w ramach programu ISA² sfinansowano działanie promujące współpracę oraz ułatwiające komunikację między zainteresowanymi stronami programu (środki finansowe przeznaczone na to działanie wyniosły 3,62 mln euro).

81 Ponadto w ramach instrumentu „Łącząc Europę” również wymagano wdrożenia strategii komunikacyjnej. Trybunał ustalił, że:

• opracowano taką strategię, aby promować rozwiązania powstałe w ramach instrumentu „Łącząc Europę”, które były przedmiotem zainteresowania przede wszystkim osób opracowujących rozwiązania dotyczące cyfrowych usług administracji publicznej. Pracownicy administracji w państwach członkowskich, z którymi Trybunał przeprowadził wywiady, mieli pozytywne zdanie na temat promowanych rozwiązań i potwierdzili, że ponownie je wykorzystywali, w szczególności w przypadku usług transgranicznych. Ponowne wykorzystywanie infrastruktury usług cyfrowych ma zapewnić szybszy, łatwiejszy i bardziej opłacalny rozwój usług cyfrowych z wykorzystaniem istniejących technologii, dzięki czemu poszczególne organizacje nie będą musiały opracowywać usług niezależnie od siebie. Zgodnie z tabelą wyników dotyczących ponownego wykorzystania rozwiązań opracowanych w ramach CEF do końca 2021 r. powstałe elementy składowe wykorzystano w 353 projektach realizowanych głównie w UE;
• jak dotąd Komisja nie zorganizowała konkretnych kampanii informacyjnych lub promocyjnych mających na celu poinformowanie potencjalnych użytkowników o istnieniu systemu integracji rejestrów przedsiębiorstw (działającego od 2017 r.) albo systemu wzajemnego połączenia rejestrów upadłości (działającego od 2021 r.), które opracowano w ramach instrumentu „Łącząc Europę”. Komisja poinformowała Trybunał, że planuje przeprowadzenie takiej kampanii (i) w odniesieniu do systemu integracji rejestrów przedsiębiorstw – gdy będzie dostępne narzędzie do obsługi płatności (zob. ramka 7) oraz (ii) w odniesieniu do systemu wzajemnego połączenia rejestrów upadłości – gdy wszystkie państwa członkowskie będą z nim połączone (jak dotąd połączonych jest 17 państw członkowskich) (zob. pkt 64). Pod koniec 2021 r. Komisja rozpoczęła internetową kampanię komunikacyjną promującą europejski portal „e-Sprawiedliwość”, przy czym w bardzo ograniczonym zakresie informowała również o systemie integracji rejestrów przedsiębiorstw.

82 Chociaż kluczowe znaczenie dla korzystania z usług administracji elektronicznej ma wiedza potencjalnych użytkowników o istnieniu takich usług, Trybunał stwierdził, że Komisja nie oceniła poziomu wiedzy przedsiębiorców na ich temat ani nie przeanalizowała potrzeb w tym obszarze. Przedstawiciele europejskich stowarzyszeń przedsiębiorców, z którymi Trybunał przeprowadził wywiady, stwierdzili, że przedsiębiorcy wiedzą o istnieniu tych usług administracji elektronicznej, z których zgodnie z prawem mają obowiązek korzystać, ale ich wiedza na temat innych takich usług jest znacznie mniejsza.

83 Trybunał ustalił, że istnieje jednak jeden aspekt – eIDAS – w odniesieniu do którego Komisja zleciła przeprowadzenie badania. Jego celem było przeanalizowanie rynku systemów identyfikacji elektronicznej i uwierzytelniania oraz usług zaufania oraz opracowanie i przeprowadzenie programu pilotażowego mającego zwiększyć poziom wiedzy na temat tych rozwiązań wśród MŚP:

• Badanie opublikowano w 2019 r. Stwierdzono w nim, że poziom wiedzy na temat rozwiązań eIDAS wśród MŚP jest ogólnie niski, co uznano za główną przeszkodę w jego wprowadzaniu.
• Program pilotażowy, który przeprowadzono pod koniec 2018 r., obejmował udostępnienie programu szerzenia wiedzy i szkolenia oraz zestawu narzędzi eIDAS dla MŚP, a także strategię promowania tego zestawu narzędzi. Program szerzenia wiedzy i szkolenia oraz zestaw narzędzi eIDAS dla MŚP nadal są dostępne online. Ponadto obserwatorium eIDAS (internetowa platforma współpracy uruchomiona przez Komisję) skupia wirtualną społeczność zainteresowanych stron, której celem jest dążenie do wspólnego zrozumienia kwestii związanych z wdrożeniem i stosowaniem rozporządzenia eIDAS.

84 Chociaż w badaniu zalecono dalszy rozwój zestawu narzędzi, tak aby uwzględnić w nim bardziej szczegółowe potrzeby użytkowników, oraz ustanowienie trwałej struktury zarządzania tym zestawem narzędzi, która skupiałaby zainteresowane strony, w tym przedstawicieli państw członkowskich i władz regionalnych, stowarzyszeń MŚP oraz dostawców usług, Komisja nie podjęła żadnych działań w tym kierunku. Nie przedstawiła też żadnego wyjaśnienia, dlaczego zalecenie sformułowane w badaniu nie zostało wdrożone.

85 Trybunał ocenił ponadto, czy Komisja miała wgląd w działania promocyjne prowadzone przez państwa członkowskie i czy starała się: (i) koordynować takie działania, jeśli były realizowane lub (ii) rozpowszechniać dobre praktyki w tym zakresie. Trybunał stwierdził, że Komisja nie miała wglądu w działania państw członkowskich mające na celu promowanie europejskich lub krajowych rozwiązań na rzecz administracji elektronicznej. W związku z tym nie zidentyfikowała dobrych praktyk ani nie mogła koordynować prowadzonych przez nie działań.

Wnioski i zalecenia

86 Ogólnie rzecz biorąc, Trybunał stwierdził, że działania Komisji były tylko częściowo skuteczne we wspieraniu państw członkowskich zarówno we wprowadzaniu rozwiązań z zakresu administracji elektronicznej, jak i w upowszechnianiu ich wykorzystywania. Chociaż Komisja zakończyła realizację objętych kontrolą działań określonych w Planie działania UE na rzecz administracji elektronicznej na lata 2016–2020, nie wszystkie nowo wdrożone cyfrowe usługi publiczne są dostępne w całej UE ze względu na opóźnienia w ich wprowadzaniu w państwach członkowskich. Ponadto Komisja nie promowała tych usług w sposób kompleksowy wśród przedsiębiorstw i ogólnie użytkowników.

87 Mimo że plan działania odpowiadał potrzebom stwierdzonym w wyniku konsultacji i ocen, obejmował jedynie działania, które miały być wdrażane przez samą Komisję, co utrudniło realizację określonej w nim koncepcji. W planie tym nie nałożono na państwa członkowskie żadnych obowiązków, mimo że w sprawozdaniu oceniającym dotyczącym poprzedniego planu działania jako główne niedociągnięcie wskazano dobrowolny charakter działań realizowanych przez państwa członkowskie. Niemniej jednak ów brak został złagodzony przez fakt, że odpowiednie akty prawne, które istniały już przed rozpoczęciem realizacji planu działania lub zostały przyjęte w wyniku jego realizacji, nakładały takie zobowiązania na państwa członkowskie w odniesieniu do większości działań. W niektórych przypadkach realizację działań kontynuowano nawet po 2020 r., a więc po zakończeniu okresu wdrażania planu działania (zob. pkt 23–27).

88 Trybunał zwrócił uwagę, że we wniosku Komisji z 2021 r. dotyczącym decyzji ustanawiającej program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” wprowadzono ramy współpracy umożliwiające Komisji coroczne monitorowanie postępów państw członkowskich w realizacji celów cyfrowych wyznaczonych na poziomie UE. Jeden z trzech celów jest jednak niejasno określony, co wiąże się z ryzykiem, że może on być różnie interpretowany przez państwa członkowskie, a to z kolei może zagrażać jego realizacji. Zgodnie z wnioskiem z 2021 r. dotyczącym decyzji ustanawiającej program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” Komisja powinna w aktach wykonawczych określić kluczowe wskaźniki skuteczności działania dla każdego celu cyfrowego (zob. pkt 28–31 i 46–48).

89 Monitorowanie wdrażania planu działania przebiegało niejednolicie, ponieważ Komisja nie ustanowiła ram monitorowania (w tym wskaźników) dla planu jako całości. Takie ramy wprowadzono jednak w odniesieniu do szeregu poszczególnych działań (czterech z sześciu działań objętych kontrolą Trybunału). Istniejące wskaźniki dotyczące administracji elektronicznej (wskaźnik porównawczy e-Government Benchmark oraz indeks gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego DESI), publikowane corocznie przez Komisję, nie były bezpośrednio powiązane z żadnym z działań realizowanych w ramach planu działania, a zatem nie były odpowiednie do pomiaru jego oddziaływania (zob. pkt 32–45).

90 Komisja zakończyła realizację sześciu skierowanych do przedsiębiorstw działań objętych zakresem kontroli Trybunału. Wspierała także wdrażanie rozwiązań z zakresu administracji elektronicznej przez państwa członkowskie z wykorzystaniem projektów finansowanych ze środków UE oraz zapewniła wsparcie techniczne, co zostało docenione przez pracowników organów administracji w państwach członkowskich, z którymi Trybunał przeprowadził wywiady (zob. pkt 49–69).

91 Pomimo tych starań trzy z sześciu działań zostały tylko częściowo zrealizowane w całej UE. W dwóch przypadkach (wzajemne połączenie rejestrów upadłości oraz korzystanie z rozwiązań cyfrowych w całym cyklu życia spółki) było to spowodowane opóźnieniami w kilku państwach członkowskich (przy czym Komisja nie posiada informacji o postępach w niektórych z tych państw). W jednym przypadku (identyfikacja elektroniczna, uwierzytelnianie i usługi zaufania, eIDAS) w odnośnym rozporządzeniu pozostawiono państwom członkowskim swobodę w podjęciu działania. W rezultacie działania Komisji realizowane w latach 2016–2020 nie przyniosły jeszcze istotnych zmian dla przedsiębiorstw i obywateli w UE. Inne działanie – system integracji rejestrów przedsiębiorstw – w niektórych państwach wdrożono wprawdzie z opóźnieniem, lecz od marca 2022 r. rozwiązanie jest dostępne we wszystkich państwach członkowskich (zob. pkt 60–65).

92 Trybunał zwraca uwagę, że we wniosku z 2021 r. dotyczącym decyzji ustanawiającej program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” Komisja wprowadziła pojęcia (i) planów działania dotyczących cyfrowej dekady, które mają zostać sporządzone przez państwa członkowskie, oraz (ii) trajektorii realizacji każdego z celów cyfrowych, która ma zostać określona dla każdego państwa członkowskiego. Ponieważ jednak wniosek nadal przechodzi proces legislacyjny (według stanu na wrzesień 2022 r.), może zostać zmieniony (zob. pkt 46).

93 Jeśli chodzi o rozporządzenie eIDAS, w wyniku jego oceny Komisja przedstawiła w 2021 r. wniosek dotyczący zmiany obowiązującego rozporządzenia. We wniosku poprawiono większość niedociągnięć oraz – co najważniejsze – zawarto wymóg, aby każde państwo członkowskie wprowadziło system identyfikacji elektronicznej (zob. pkt 54–56).

Zalecenie 1 – Wzmocnienie ram wdrażania usług elektronicznej administracji publicznej w celu zmobilizowania państw członkowskich do ostatecznego wprowadzenia e-usług administracji publicznej

Uwzględniając wniosek dotyczący decyzji ustanawiającej program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” do 2030 r., Komisja powinna zachęcać do dalszego rozwoju usług elektronicznej administracji publicznej oraz ich monitorowania poprzez:

1. jednoznaczne zdefiniowanie pojęć wykorzystanych do sformułowania celów cyfrowych, tak aby można je było stosować w ten sam sposób w całej UE;
2. przeprowadzenie analizy krajowych planów działania dotyczących cyfrowej dekady i podjęcie niezbędnych działań, jeżeli Komisja uzna, że określone w nich strategie, środki i działania są niewystarczające, a tym samym zagrażają terminowej realizacji celów określonych w decyzji;
3. podejmowanie działań w przypadku, gdy w państwach członkowskich występują opóźnienia w realizacji celów cyfrowych w stosunku do planowanych trajektorii ich osiągania.

Termin realizacji: po przyjęciu wniosku dotyczącego decyzji ustanawiającej program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie”, zgodnie z terminami określonymi w decyzji.

94 Komisja aktywnie wspierała na wiele sposobów współpracę i wymianę dobrych praktyk (np. przez tworzenie grup ekspertów i platform współpracy), co spotkało się z pozytywną oceną pracowników organów administracji w państwach członkowskich. W zaproponowanym przez siebie dokumencie programowym „Droga ku cyfrowej dekadzie” na okres po 2020 r. Komisja należycie uwzględniła potrzebę dalszego udzielania tego wsparcia (zob. pkt 70–76).

95 Komisja nie przyjęła nadrzędnej strategii promowania wśród kluczowych użytkowników rozwiązań z zakresu administracji elektronicznej dostępnych na poziomie UE. W rezultacie działania promocyjne nie były kompleksowe ani skoordynowane. Komisja promowała rozwiązania tylko w przypadkach, gdy było to wymagane prawem, a więc jej działania nie obejmowały wszystkich rozwiązań (zob. pkt 77–78).

96 Te kampanie informacyjne, które Komisja faktycznie przeprowadziła, były skuteczne. Promowała ona wprawdzie rozwiązania techniczne przygotowane w ramach instrumentu „Łącząc Europę” wśród osób opracowujących rozwiązania dotyczące cyfrowych usług administracji publicznej, nie upowszechniała jednak dotąd nowo udostępnionych usług, takich jak system integracji rejestrów przedsiębiorstw czy system wzajemnego połączenia rejestrów upadłości, wśród ich potencjalnych użytkowników. Komisja nie miała ponadto wglądu w działania podejmowane przez państwa członkowskie w celu promowania krajowych lub europejskich rozwiązań z zakresu administracji elektronicznej, mimo że gdyby działania te były skoordynowane, mogłyby przynieść lepsze rezultaty (zob. pkt 79–81 i 85).

97 Komisja nie oceniła poziomu wiedzy przedsiębiorców na temat dostępnych usług administracji elektronicznej ani nie przeanalizowała potrzeb w tym zakresie, mimo że znajomość e-usług jest kluczowym elementem koniecznym do korzystania z nich. Jedyny wyjątek stanowił rynek eIDAS: Komisja przeprowadziła badanie w tym obszarze i wdrożyła pilotażowy program szerzenia wiedzy i szkolenia wśród małych i średnich przedsiębiorstw. Jednym z rezultatów programu było opracowanie zestawu narzędzi dla MŚP. Chociaż w badaniu zalecono dalszy jego rozwój, Komisja nie podjęła żadnych działań w tym zakresie (zob. pkt 82–84).

Zalecenie 2 – Opracowanie kompleksowej strategii skutecznego promowania usług administracji elektronicznej

W celu zapewnienia bardziej skutecznego wsparcia dla dalszego upowszechniania usług administracji elektronicznej o zasięgu ogólnoeuropejskim Komisja powinna opracować kompleksową strategię skutecznego promowania tych usług w oparciu o ocenę poziomu wiedzy użytkowników na temat dostępnych już usług. W strategii tej Komisja powinna uwzględnić działania podejmowane w tym zakresie przez państwa członkowskie, aby je w nich wesprzeć lub uniknąć powielania takich działań.

Termin realizacji: koniec 2024 r.

Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Izbę IV, której przewodniczy Mihails Kozlovs, członek Trybunału Obrachunkowego, na posiedzeniu w Luksemburgu w dniu 11 października 2022 r.

Załączniki

Załącznik I – Rozwój administracji elektronicznej w UE od 2006 r.

Załącznik II – Plan działania na rzecz administracji elektronicznej – wykaz działań

Załącznik III – Wykaz objętych kontrolą projektów finansowanych ze środków UE

Załącznik IV– Wdrożenie działań objętych zakresem kontroli