Azzjonijiet dwar il-Gvern elettroniku li huma mmirati lejn in-negozji L-azzjonijiet tal-Kummissjoni ġew implimentati, iżda d-disponibbiltà tas-servizzi elettroniċi għadha tvarja fl-UE kollha

Sommarju eżekuttiv

I Mis-snin disgħin ’il hawn, il-Gvern elettroniku ġie promoss fil-livell tal-UE. Il-Gvern elettroniku jirreferi għall-użu li jsir mit-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni biex is-servizzi tal-gvern jitwasslu liċ-ċittadini u lin-negozji b’mod aktar effettiv u aktar effiċjenti. Huwa għandu l-għan li jnaqqas il-piżijiet amministrattivi fuq iċ-ċittadini u n-negozji billi jagħmel l-interazzjonijiet tagħhom mal-awtoritajiet pubbliċi aktar mgħaġġla, aktar konvenjenti u kosteffettivi, u b’hekk jistimula l-kompetittività u t-tkabbir ekonomiku.

II Fl-2016, il-Kummissjoni adottat il-Pjan ta’ Azzjoni tal-UE dwar il-Gvern elettroniku għall-2016-2020. Il-Pjan ta’ Azzjoni kien maħsub li jservi bħala katalist biex jikkoordina l-isforzi u r-riżorsi ta’ modernizzazzjoni tas-settur pubbliku fil-qasam tal-Gvern elettroniku. Huwa kien jinkludi 25 azzjoni li kellhom jiġu implimentati mill-Kummissjoni. Il-Pjan ta’ Azzjoni ma kellux baġit dedikat iżda kien appoġġat permezz ta’ programmi differenti u miżuri ta’ akkumpanjament li kienu disponibbli għall-Istati Membri.

III Minħabba l-importanza dejjem tiżdied tas-servizzi diġitali, kif uriet il-pandemija tal-COVID-19, u l-finanzjament sostanzjali għad-diġitalizzazzjoni b’mod ġenerali, aħna ddeċidejna li nwettqu dan l-awditu biex ninfurmaw lil dawk li jfasslu l-politika dwar il-kwistjonijiet li jaffettwaw it-tfassil u l-implimentazzjoni tal-miżuri tal-UE li jippromwovu l-Gvern elettroniku.

IV Aħna vvalutajna jekk l-azzjonijiet tal-Kummissjoni dwar il-Gvern elettroniku kinux effettivi. Għal dan il-għan, aħna eżaminajna t-tfassil kumplessiv tal-azzjonijiet kif ukoll l-arranġamenti għall-monitoraġġ u l-implimentazzjoni. Aħna ffukajna l-valutazzjoni tagħna rigward l-implimentazzjoni fuq l-azzjonijiet immirati lejn in-negozji, għaliex il-Gvern elettroniku huwa importanti biex jiġu indirizzati l-frammentazzjoni u l-ostakli regolatorji, u għaldaqstant in-negozji jkunu jistgħu jespandu u joperaw lil hinn mill-fruntieri.

V Aħna kkonkludejna li l-azzjonijiet tal-Kummissjoni kienu biss parzjalment effettivi biex irawmu kemm l-implimentazzjoni kif ukoll l-adozzjoni tas-soluzzjonijiet relatati mal-Gvern elettroniku mill-Istati Membri. Il-Kummissjoni kkompletat l-azzjonijiet tal-Pjan ta’ Azzjoni dwar il-Gvern elettroniku għall-2016-2020 li huma koperti mill-awditu tagħna. Madankollu, mhux is-servizzi pubbliċi diġitali kollha li ġew żviluppati reċentement huma disponibbli fl-UE kollha, u dan minħabba dewmien fil-livell tal-Istati Membri.

VI Għalkemm il-Pjan ta’ Azzjoni dwar il-Gvern elettroniku għall-2016-2020 issodisfa l-ħtiġijiet identifikati fil-konsultazzjonijiet u l-valutazzjonijiet, huwa kien jinkludi biss azzjonijiet li kellhom jiġu implimentati mill-Kummissjoni nfisha, u għaldaqstant kien diffiċli li tintlaħaq il-viżjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni li jkun hemm amministrazzjonijiet pubbliċi u istituzzjonijiet pubbliċi miftuħa, effiċjenti u inklużivi fl-UE sal-2020.

VII Barra minn hekk, il-Kummissjoni ma mmonitorjatx b’mod komprensiv l-implimentazzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni fl-intier tiegħu. L-indikaturi eżistenti tal-Gvern elettroniku (il-Parametru referenzjarju tal-Gvern elettroniku u l-Indiċi tal-Ekonomija u s-Soċjetà Diġitali) ma kinux konnessi direttament mal-ebda waħda mill-azzjonijiet li ġew implimentati taħt il-Pjan ta’ Azzjoni, u għalhekk ma kinux adatti biex ikejlu l-impatt kumplessiv tiegħu. Aħna nosservaw li l-proposta li saret mill-Kummissjoni fl-2021 għall-programm ta’ politika “Perkors għad-Deċennju Diġitali” introduċiet qafas ta’ kooperazzjoni li jagħmilha possibbli li jingħata segwitu għall-progress li jsir mill-Istati Membri lejn l-ilħuq tal-miri diġitali stabbiliti fil-livell tal-UE.

VIII Il-Kummissjoni appoġġat l-implimentazzjoni tas-soluzzjonijiet relatati mal-Gvern elettroniku mill-Istati Membri permezz ta’ proġetti ffinanzjati mill-UE u billi pprovdiet appoġġ tekniku. Barra minn hekk, il-Kummissjoni appoġġat b’mod attiv il-kollaborazzjoni u l-iskambji ta’ prattika tajba b’ħafna modi, inkluż permezz ta’ gruppi ta’ esperti u pjattaformi. Dan l-appoġġ ġie apprezzat mill-Istati Membri li żorna.

IX Ma kien hemm l-ebda strateġija globali għall-promozzjoni tas-soluzzjonijiet relatati mal-Gvern elettroniku li kienu disponibbli fil-livell tal-UE fost l-utenti ewlenin. Il-promozzjoni mill-Kummissjoni tas-soluzzjonijiet relatati mal-Gvern elettroniku kienet limitata, u hija ma kellha l-ebda perspettiva tal-azzjonijiet li ttieħdu f’dan ir-rigward mill-Istati Membri, minkejja li l-isforzi kkoordinati setgħu wasslu għal riżultati aħjar.

X Il-Kummissjoni ma vvalutatx is-sensibilizzazzjoni tan-negozji dwar is-servizzi disponibbli tal-Gvern elettroniku, u ġeneralment ma analizzatx il-ħtiġijiet f’dan il-qasam, minkejja li dan huwa pass ewlieni fl-adozzjoni tas-servizzi tal-Gvern elettroniku. L-unika eċċezzjoni kienet studju u programm ta’ għarfien u tagħlim fost l-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju fil-qasam tas-suq tal-identifikazzjoni elettronika u s-servizzi fiduċjarji.

XI Aħna nirrakkomandaw li jenħtieġ li l-Kummissjoni:

• issaħħaħ il-qafas ta’ implimentazzjoni biex tħeġġeġ lill-Istati Membri jikkompletaw is-servizzi tal-Gvern elettroniku; u
• tiżviluppa strateġija komprensiva għall-promozzjoni effettiva tas-servizzi tal-Gvern elettroniku.

Introduzzjoni

Importanza tal-Gvern elettroniku fl-UE

01 Il-Gvern elettroniku jirreferi għall-użu li jsir mit-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni (ICTs) biex is-servizzi tal-gvern jitwasslu liċ-ċittadini u lin-negozji b’mod aktar effettiv u effiċjenti. Huwa mistenni li jżid l-effettività u l-effiċjenza billi jnaqqas (i) l-ispejjeż u l-ħinijiet tat-tranżazzjonijiet¹; (ii) is-silos amministrattivi tal-informazzjoni; u (iii) il-piż amministrattiv fuq iċ-ċittadini u n-negozji billi jagħmel l-interazzjonijiet tagħhom mal-awtoritajiet pubbliċi aktar mgħaġġla, aktar konvenjenti u inqas għaljin, u b’hekk jixpruna l-kompetittività u t-tkabbir ekonomiku².

02 Fis-snin disgħin, ittieħdu l-ewwel inizjattivi relatati mal-Gvern elettroniku fil-livell Ewropew. Minn dak iż-żmien ’il hawn:

• il-Kummissjoni ħarġet Komunikazzjonijiet u Pjanijiet ta’ Azzjoni³ f’intervalli regolari u stabbiliet programmi speċifiċi ta’ finanzjament, b’mod partikolari biex trawwem l-użu tal-ICTs sabiex jiġu żgurati servizzi transfruntiera (fi kliem ieħor, biex tiġi żgurata l-interoperabbiltà bejn diversi servizzi);
• fil-livell tal-Istati Membri, l-importanza tal-Gvern elettroniku ġiet enfasizzata f’bosta dikjarazzjonijiet ministerjali⁴. Dawn id-dikjarazzjonijiet kienu jinkludu wkoll azzjonijiet numerużi li l-Istati Membri kienu qed jikkommettu għalihom, iżda talbu wkoll lill-Kummissjoni tieħu għadd ta’ azzjonijiet permezz ta’ Pjanijiet ta’ Azzjoni u ssuġġerew li jenħtieġ li l-Kummissjoni torganizza governanza konġunta tal-Pjanijiet ta’ Azzjoni dwar il-Gvern elettroniku (għal perspettiva kompleta lejn l-iżviluppi li saru fl-UE mill-2006 ’il hawn ara l-Anness I).

03 Fl-2016, bħala parti mill-Istrateġija għal Suq Uniku Diġitali għall-Ewropa, il-Kummissjoni adottat il-Pjan ta’ Azzjoni tal-UE dwar il-Gvern elettroniku għall-perjodu 2016-2020. Hija identifikat 25 azzjoni, li 5 minnhom ġew miżjuda wara li f’Mejju 2017 saret ir-reviżjoni ta’ nofs it-terminu tal-Istrateġija għal Suq Uniku Diġitali. Il-Pjan ta’ azzjoni kien jinkludi azzjonijiet li kienu ta’ natura differenti ħafna. Xi wħud kienu mmirati speċifikament lejn in-negozji (pereżempju “Tippreżenta inizjattiva biex tiffaċilita l-użu ta’ soluzzjonijiet diġitali tul iċ-ċiklu tal-ħajja ta’ kumpanija” jew “Tniedi proġett pilota fuq il-Prinċipju “ta’ darba biss” għan-negozji”). Oħrajn kienu ta’ interess għaċ-ċittadini kollha (pereżempju “Tevalwa l-possibbiltà li tapplika l-prinċipju ta’ darba biss għaċ-ċittadini f’kuntest transfruntier” jew “Tinforza l-leġiżlazzjoni agroalimentari tal-UE dwar il-bejgħ bl-Internet u l-informazzjoni tal-konsumatur”). Għal lista sħiħa ta’ azzjonijiet, ara l-Anness II.

04 Il-Pjan ta’ Azzjoni ma kienx segwit minn Pjan ta’ Azzjoni ġdid wara l-2020 iżda minn bosta inizjattivi oħra, li l-aktar rilevanti minnhom huma:

• il-Programm Ewropa Diġitali⁵ li ġie approvat mil-leġiżlaturi b’baġit kumplessiv ippjanat ta’ EUR 7.5 biljun (fi prezzijiet attwali). Huwa jiffoka biex iwassal it-teknoloġija diġitali lin-negozji, liċ-ċittadini u lill-amministrazzjonijiet pubbliċi u se jipprovdi finanzjament għal proġetti f’ħames oqsma (is-supercomputing, l-intelliġenza artifiċjali, iċ-ċibersigurtà, il-ħiliet diġitali avvanzati, u l-iżgurar li jsir użu wiesa’ mit-teknoloġiji diġitali fl-ekonomija u s-soċjetà kollha);
• Komunikazzjoni maħruġa mill-Kummissjoni dwar “Il-Kumpass Diġitali tal-2030: l-approċċ Ewropew għad-Deċennju Diġitali”. B’rabta ma’ dan, il-Kummissjoni għamlet proposta għal Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li tistabbilixxi l-Programm ta’ Politika tal-2030 “Il-Perkors għad-Deċennju Diġitali”. Iż-żewġ dokumenti jistipulaw il-miri diġitali speċifiċi, li l-UE kollha kemm hi mistennija li tilħaq sa tmiem id-deċennju. Il-miri għad-diġitalizzazzjoni tas-servizzi pubbliċi jinkludu: l-aċċess online għal servizzi pubbliċi ewlenin, l-aċċess għal rekords mediċi, u l-użu li jsir minn soluzzjoni ta’ identifikazzjoni (ID) diġitali.

05 Id-data tal-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi⁶ wriet li s-servizzi tal-Gvern elettroniku huma ta’ rilevanza akbar għan-negozji milli għall-individwi. In-negozji jinżammu lura mill-frammentazzjoni u l-ostakli regolatorji, filwaqt li jsir aktar diffiċli għalihom li jespandu u joperaw lil hinn mill-fruntieri fi ħdan is-Suq Uniku tal-UE⁷.

06 L-impatt li l-pandemija tal-COVID-19 kellha fuq l-ekonomija globali u fuq il-ħajja taċ-ċittadini enfasizza l-importanza tas-servizzi diġitali fl-oqsma kollha tal-ekonomija u s-soċjetà tal-UE. It-teknoloġiji l-ġodda ħallew lin-negozji u s-servizzi pubbliċi jiffunzjonaw u żguraw li l-kummerċ fl-UE kollha kompla jiċċirkola liberament. Huma għenu wkoll biex iċ-ċittadini jibqgħu konnessi ma’ xulxin, biex jaħdmu mill-bogħod, u biex jappoġġaw l-edukazzjoni kontinwa taż-żgħażagħ.

Rwoli u responsabbiltajiet

07 Bħalma enfasizzaw il-ministri rilevanti fid-Dikjarazzjoni li għamlu fl-2017, it-trasformazzjoni diġitali tal-amministrazzjoni pubblika hija sforz kollettiv fil-livell Ewropew kif ukoll fil-livell nazzjonali, reġjonali u lokali, filwaqt li ħadu inkunsiderazzjoni d-diviżjoni rispettiva tal-kompetenzi⁸. Skont il-prinċipju tas-sussidjarjetà, ir-responsabbiltà għad-diġitalizzazzjoni tas-servizzi governattivi fil-livelli nazzjonali u reġjonali essenzjalment hija tal-Istati Membri. Madankollu, il-Kummissjoni hija responsabbli għall-isfidi transfruntiera u tranżnazzjonali, b’mod partikolari billi tevita l-akkumulazzjoni tal-ostakli elettroniċi li jistgħu jipprevienu lill-amministrazzjonijiet pubbliċi milli jkunu konnessi flimkien, u liċ-ċittadini u n-negozji milli jsibu u jużaw is-servizzi pubbliċi diġitali disponibbli f’pajjiżi oħra li mhumiex tagħhom⁹.

08 Għalhekk, il-progress li jsir dwar il-Gvern elettroniku fl-UE jiddependi mhux biss mill-Kummissjoni iżda wkoll mir-rieda politika u l-ambizzjoni tal-Istati Membri. Bħalma enfasizzat il-Kummissjoni fl-Istate-of-play report on digital public administration and interoperability in Europe li ħarġet fl-2020, sakemm il-gvernijiet ma jqisux b’mod kontinwu l-Gvern elettroniku bħala prijorità ewlenija fl-aġenda politika, l-isforzi se jkunu għalxejn u mhux sostenibbli.

09 Fil-livell tal-UE, id-Direttorat Ġenerali għan-Networks tal-Komunikazzjonijiet, il-Kontenut u t-Teknoloġija (DĠ CONNECT) tal-Kummissjoni huwa responsabbli għall-koordinazzjoni tal-qasam ta’ politika tal-Gvern elettroniku. Minħabba l-varjetà tal-25 azzjoni kkonċernata mill-Pjan ta’ Azzjoni għall-2016-2020, kienu involuti madwar 11-il Direttorat Ġenerali, li kull wieħed minnhom kien responsabbli għal azzjoni waħda jew aktar (ara l-Anness II).

10 Bl-istess mod, fil-livell tal-Istati Membri, diversi amministrazzjonijiet pubbliċi huma responsabbli għall-implimentazzjoni ta’ soluzzjonijiet speċifiċi relatati mal-Gvern elettroniku. Dawn jinkludu mhux biss ministeri jew aġenziji ċentrali, iżda wkoll awtoritajiet reġjonali u lokali, bħal muniċipalitajiet jew gvernijiet reġjonali.

11 Biex jiġi kkoordinat il-Pjan ta’ Azzjoni, twaqqaf “Bord ta’ Tmexxija tal-Pjan ta’ Azzjoni dwar il-Gvern elettroniku”. Huwa kien ippresedut mill-Kummissjoni u kien jinkludi lir-rappreżentanti tal-Istati Membri responsabbli għall-istrateġiji nazzjonali għall-Gvern elettroniku tagħhom.

Finanzjament tal-implimentazzjoni tal-Gvern elettroniku

12 Il-Pjan ta’ Azzjoni għall-2016-2020 ma kellux baġit dedikat. Madakollu, l-azzjonijiet dwar il-Gvern elettroniku b’mod ġenerali huma appoġġati permezz ta’ sorsi differenti ta’ finanzjament mill-UE. It-Tabella 1 tipprovdi dettalji tas-sorsi prinċipali ta’ finanzjament mill-UE (għall-perjodu 2014-2020) u l-istimi tagħna tal-allokazzjonijiet baġitarji għall-proġetti u l-azzjonijiet dwar il-Gvern elettroniku.

13 Fil-perjodu 2021-2027, diversi sorsi ta’ finanzjament mill-UE se jkunu disponibbli biex jappoġġaw id-diġitalizzazzjoni b’mod ġenerali u l-azzjonijiet dwar il-Gvern elettroniku b’mod partikolari. L-allokazzjonijiet baġitarji għal xi wħud minnhom għad iridu jiġu determinati:

• kemm il-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa (FNE) kif ukoll il-fondi li jimplimentaw il-politika ta’ koeżjoni se jibqgħu disponibbli;
• taħt fergħa waħda tal-Programm Ewropa Diġitali l-ġdid (ara l-paragrafu 04), huwa ppjanat appoġġ (b’baġit ta’ EUR 1.1 biljun), fost affarijiet oħra, għall-interoperabbiltà u biex l-amministrazzjonijiet pubbliċi jkunu jistgħu jużaw u jaċċessaw teknoloġiji diġitali tal-ogħla livell;
• il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza li ġiet adottata fl-2021 tirrikjedi li l-Istati Membri jallokaw mill-inqas 20 % tal-baġit totali tal-pjanijiet għall-irkupru u r-reżiljenza tagħhom għal miżuri li jikkontribwixxu għall-objettivi diġitali. F’Lulju 2022, 25 pjan ta’ dan it-tip kienu ġew adottati u n-nefqa totali relatata mal-objettivi diġitali tammonta għal EUR 127 biljun, li tirrappreżenta 26 % tat-total. Aktar minn terz (36 %, EUR 46 biljun) huwa allokat għad-diġitalizzazzjoni tas-servizzi pubbliċi, inkluża d-diġitalizzazzjoni tat-trasport.

Ambitu u approċċ tal-awditjar

14 Minħabba r-rilevanza tal-Gvern elettroniku għall-korpi pubbliċi, in-negozji u ċ-ċittadini, l-għan tagħna kien li ninfurmaw lil dawk li jfasslu l-politika billi nixħtu dawl fuq it-tfassil tal-miżuri tal-UE li jrawmu l-Gvern elettroniku u li nenfasizzaw l-impedimenti għall-implimentazzjoni b’suċċess tagħhom.

15 Meta tiġi kkunsidrata l-importanza dejjem akbar tas-servizzi diġitali, kif uriet il-pandemija tal-COVID-19, u l-finanzjament sinifikanti li qed jiġi allokat għad-diġitalizzazzjoni b’mod ġenerali (ara l-paragrafi 12-13), aħna ddeċidejna li nwettqu dan l-awditu tal-Pjan ta’ Azzjoni għall-2016-2020. Barra minn hekk, aħna ma awditjajna l-ebda waħda mill-inizjattivi diġitali preċedenti tal-Kummissjoni li ġew implimentati mill-2001 ’l hawn (ara l-paragrafu 02 u l-Anness I), bl-eċċezzjoni tal-azzjonijiet tal-UE fil-qasam speċifiku tal-kura tas-saħħa transfruntiera¹⁰.

16 Aħna saqsejna jekk l-azzjonijiet tal-Kummissjoni dwar il-Gvern elettroniku kinux effettivi. Biex inwieġbu din il-mistoqsija, ivvalutajna jekk:

1. il-Kummissjoni fasslitx l-azzjonijiet tagħha dwar il-Gvern elettroniku b’mod xieraq;
2. il-Kummissjoni mmonitorjatx l-implimentazzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni dwar il-Gvern elettroniku għall-2016-2020 b’mod xieraq;
3. l-azzjonijiet dwar il-Gvern elettroniku li huma mmirati lejn in-negozji laħqux l-iskop tagħhom; u
4. il-Kummissjoni ppromwovietx l-iskambju ta’ prattiki tajbin u s-servizzi pubbliċi diġitali li ġew stabbiliti reċentement b’mod xieraq.

17 Il-perjodu kopert minn dan l-awditu kien dak li matulu tfassal u ġie implimentat il-Pjan ta’ Azzjoni għall-2016-2020. Ħarisna wkoll lejn it-tfassil tal-azzjonijiet ta’ wara l-2020 (ara l-paragrafu 04) fejn rilevanti, sabiex nivverifikaw jekk id-dgħufijiet ġewx indirizzati u jekk it-tagħlimiet meħuda mill-Pjan ta’ Azzjoni għall-2016-2020 ittiħdux inkunsiderazzjoni.

18 Għar-raġunijiet iddikjarati fil-paragrafu 05, iffukajna l-awditu tagħna biex inwieġbu s-submistoqsijiet (c) u (d) (ara l-paragrafu 16) dwar 6 mill-25 azzjoni fil-Pjan ta’ Azzjoni għall-2016-2020 li kienu direttament relatati man-negozji (ara t-Tabella 2).

19 Aħna eżaminajna evidenza minn firxa ta’ sorsi:

• analiżi mhux fuq il-post tad-dokumenti rilevanti mwettqa mill-Kummissjoni, kif ukoll kwestjonarji kkompletati minn u intervisti mal-persunal tal-Kummissjoni;
• analiżi tad-dokumenti rilevanti rigward kampjun ta’ erba’ Stati Membri (id-Danimarka, il-Ġermanja, il-Polonja u r-Rumanija) kif ukoll kwestjonarji kkompletati minn u intervisti mal-persunal mis-servizzi pubbliċi rilevanti f’dawn il-pajjiżi. L-għażla tal-Istati Membri kienet ibbażata fuq il-progress li sar fil-Gvern elettroniku tal-Istat Membru rispettiv filwaqt li ġie żgurat li l-kampjun kien jinkludi Stati Membri li ssieħbu fl-UE qabel kif ukoll wara l-2004;
• analiżi ta’ kampjun ta’ 24 proġett iffinanzjat mill-UE li huma mmaniġġjati b’mod ċentrali: 13-il proġett tal-FNE, 8 azzjonijiet tal-ISA² u 3 proġetti tal-Orizzont 2020. L-Anness III jinkludi lista kompleta tal-proġetti magħżula. Aħna għażilna dawn il-proġetti abbażi tal-istat ta’ implimentazzjoni, il-materjalità, u l-firxa ġeografika tagħhom (sa fejn hu possibbli, li huma konnessi mal-erba’ Stati Membri magħżula);
• intervisti mal-partijiet ikkonċernati rilevanti, jiġifieri organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju (SMEs) Ewropej¹¹;
• analiżi tal-letteratura akkademika, studji esperti u parametri referenzjarji internazzjonali jew prattiki tajbin.

Osservazzjonijiet

It-tfassil tal-azzjonijiet dwar il-Gvern elettroniku tjieb matul iż-żmien

20 Il-Pjanijiet ta’ Azzjoni għandhom l-għan li jikkontribwixxu għat-tfassil jew ir-reviżjoni tal-leġiżlazzjoni, l-istrumenti u l-inizjattivi eżistenti tal-UE. Dawn mhumiex legalment vinkolanti. Il-Kummissjoni użat il-Pjanijiet ta’ Azzjoni dwar il-Gvern elettroniku bħala strumenti politiċi biex tavvanza l-modernizzazzjoni tal-amministrazzjonijiet pubbliċi fl-Unjoni Ewropea kollha.

21 Jenħtieġ li l-Kummissjoni tfassal azzjonijiet, li jkunu adatti biex jegħlbu n-nuqqasijiet relatati mal-Gvern elettroniku u tieħu kont tar-riżultati li joħorġu mill-evalwazzjonijiet, mill-fehmiet tal-partijiet ikkonċernati permezz ta’ konsultazzjonijiet, u mill-valutazzjonijiet tal-impatt (obbligatorji għall-interventi finanzjarji l-ġodda kollha, li jinvolvu nfiq sinifikanti, jiġifieri aktar minn EUR 5 miljun u meħtieġa għall-inizjattivi tal-Kummissjoni li x’aktarx ikollhom impatti ekonomiċi, ambjentali jew soċjali sinifikanti)¹².

22 Għalhekk, aħna vvalutajna jekk il-Kummissjoni fasslitx b’mod xieraq:

• il-Pjan ta’ Azzjoni għall-2016-2020; u
• l-azzjonijiet relatati mal-Gvern elettroniku ta’ wara l-2020.

L-azzjonijiet inklużi fil-Pjan ta’ Azzjoni dwar il-Gvern elettroniku għall-2016-2020 ma laħqux il-viżjoni tiegħu

23 Il-Pjan ta’ Azzjoni nbena fuq viżjoni u tliet prijoritajiet ta’ politika (ara l-Kaxxa 1).

24 Sabiex jiġu indirizzati l-prijoritajiet u fl-aħħar mill-aħħar tintlaħaq il-viżjoni ta’ amministrazzjoni pubblika miftuħa, effiċjenti u faċli għall-utent fl-UE, il-Pjan ta’ Azzjoni identifika 25 azzjoni, li kull waħda minnhom hija marbuta ma’ waħda mill-prijoritajiet. L-azzjonijiet kienu ta’ natura differenti u kienu jinkludu, fost oħrajn, il-preżentazzjoni ta’ atti legali, l-iżvilupp ta’ soluzzjonijiet tekniċi jew appoġġ lill-Istati Membri (ara l-Anness II għall-azzjonijiet kollha). Aħna nikkonkludu li dawn irriflettew il-ħtiġijiet identifikati fl-evalwazzjonijiet rilevanti kif ukoll il-feedback riċevut mill-amministrazzjonijiet tal-Istati Membri, ir-rappreżentanti tan-negozji, taċ-ċittadini u tal-partijiet ikkonċernati. Il-Kaxxa 2 tippreżenta eżempji ta’ xi wħud mill-ħtiġijiet u l-azzjonijiet relatati.

25 Minkejja l-fatt li r-rapport ta’ evalwazzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni dwar il-Gvern elettroniku għall-2011-2015¹³ identifika n-natura volontarja tal-attivitajiet tal-Istati Membri bħala r-raġuni prinċipali għal azzjonijiet pendenti jew mhux kompleti, l-azzjonijiet kollha fil-Pjan ta’ Azzjoni għall-2016-2020 kienu mmirati lejn il-Kummissjoni biss, mingħajr l-ebda obbligu għall-Istati Membri.

26 Madankollu, għall-biċċa l-kbira mill-azzjonijiet obbligi ta’ dan it-tip ġew inklużi fl-atti legali rilevanti li kienu diġà eżistenti qabel il-Pjan ta’ Azzjoni (pereżempju l-azzjonijiet 9 u 10; ara t-Tabella 2) jew li ġew introdotti bħala riżultat tal-Pjan ta’ Azzjoni (pereżempju l-azzjoni 7). Għal azzjoni waħda (l-azzjoni 2) il-bażi legali eżistenti ma poġġiet l-ebda obbligu fuq l-Istati Membri biex jimplimentaw skema tal-eID, minkejja l-fatt li mezzi siguri tal-eID huma element essenzjali biex jiġi żgurat suq uniku diġitali.

27 Billi l-azzjonijiet fil-Pjan ta’ Azzjoni kienu mmirati biss lejn il-Kummissjoni, l-iskadenzi għall-implimentazzjoni tagħhom ma kkunsidrawx iż-żmien meħtieġ għall-Istati Membri biex jissodisfaw l-obbligi tagħhom li kienu jirriżultaw minn atti legali rilevanti. F’xi każijiet, l-iskadenzi għall-implimentazzjoni stabbiliti fl-atti legali kienu jestendu lil hinn mid-durata tal-Pjan ta’ Azzjoni u d-data tal-viżjoni tiegħu tal-2020 (ara l-eżempji fil-Kaxxa 3). Barra minn hekk, billi l-viżjoni ta’ amministrazzjoni pubblika miftuħa, effiċjenti u faċli għall-utent fl-UE kienet tinkludi s-servizzi pubbliċi kollha fil-livelli governattivi kollha (mil-livell tal-UE sa dak nazzjonali sa dak lokali), din kienet tkun tista’ tintlaħaq biss permezz tal-implimentazzjoni f’waqtha tal-azzjonijiet rilevanti fil-livell tal-UE kif ukoll f’dak tal-Istati Membri.

Il-politika ta’ wara l-2020 proposta mill-Kummissjoni tindirizza n-nuqqasijiet, iżda għadha ma ġietx adottata

28 Meta kienet qed tfassal id-dokumenti ta’ politika dwar il-Gvern elettroniku ta’ wara l-2020 (ara l-paragrafu 04), il-Kummissjoni bbażat lilha nfisha fuq id-dokumenti meħtieġa mil-Linji Gwida għal Regolamentazzjoni Aħjar u ħadet kont debitu tal-ħtiġijiet li kienu ġew identifikati. Madankollu, billi l-proposta għall-programm ta’ politika “Perkors għad-Deċennju Diġitali” għadha għaddejja mill-proċess leġiżlattiv (minn Settembru 2022) u għalhekk tista’ tiġi emendata, għadu mhuwiex ċar jekk l-ambitu u l-prijoritizzazzjoni tal-miri tad-Deċiżjoni li fl-aħħar mill-aħħar tiġi adottata humiex se jikkorrispondu għall-ħtiġijiet reali.

29 Għalkemm il-programm ta’ politika “Perkors għad-Deċennju Diġitali” propost ma jinkludix azzjonijiet speċifiċi għall-Istati Membri, kull Stat Membru jkollu jippreżenta lill-Kummissjoni pjan direzzjonali strateġiku nazzjonali għad-Deċennju Diġitali, li għandu jkun konsistenti ma’, u jikkontribwixxi għall-ilħuq tal-objettivi u l-miri diġitali tal-UE stabbiliti (ara l-Kaxxa 4).

30 Fir-rigward tat-tliet miri definiti fil-programm ta’ politika “Perkors għad-Deċennju Diġitali” aħna nosservaw dan li ġej:

• Il-Mira (1) tirreferi għas-“servizzi pubbliċi ewlenin” iżda dawn la ġew definiti fil-Komunikazzjoni dwar il-Kumpass Diġitali tal-2030 u lanqas fil-proposta għall-programm ta’ politika “Perkors għad-Deċennju Diġitali”. In-nuqqas ta’ definizzjoni komuni fil-livell tal-UE jista’ jirriżulta f’interpretazzjonijiet differenti mill-Istati Membri u għaldaqstant f’servizzi pubbliċi nazzjonali differenti li jkunu aċċessibbli online.
• Il-Mira (3) tirreferi għall-użu li jsir miċ-ċittadini, iżda peress li ċ-ċittadini ma jistgħux jiġu sfurzati jużaw is-soluzzjonijiet tal-eID, l-ilħuq ta’ din il-mira huwa lil hinn mill-kontroll ta’ kwalunkwe amministrazzjoni pubblika.

31 Aħna nosservaw ukoll li l-proposta tal-Kummissjoni introduċiet qafas ta’ kooperazzjoni mal-Istati Membri. F’konformità mal-qafas, l-Istati Membri jkunu meħtieġa jallinjaw il-pjanijiet direzzjonali nazzjonali mal-objettivi u l-miri diġitali tal-UE, u jirrappurtaw lill-Kummissjoni dwar il-progress li jkunu għamlu fl-ilħuq tal-miri diġitali tal-2030 fi żmien debitu. Għaldaqstant, il-qafas jipprovdi bażi għall-Kummissjoni biex tmexxi l-implimentazzjoni tal-politika u tivvaluta l-progress li jkun sar.

L-arranġamenti ta’ monitoraġġ għall-Pjan ta’ Azzjoni għall-2016-2020 ma kinux kompleti

32 Il-monitoraġġ huwa meħtieġ biex dawk li jfasslu l-politika u l-partijiet ikkonċernati jkunu jistgħu jevalwaw jekk l-implimentazzjoni tal-politika hijiex miexja “fit-triq it-tajba” u jekk l-objettivi jkunux qed jintlaħqu¹⁴. Għal dak il-għan, jenħtieġ li l-Kummissjoni¹⁵ tistabbilixxi, fost affarijiet oħra, rabta ċara bejn l-objettivi tal-politika u l-indikaturi ewlenin xierqa li jieħdu kont tal-arranġamenti meħtieġa biex tinġabar biżżejjed evidenza fil-waqt.

33 Għalhekk, aħna vvalutajna jekk il-Kummissjoni kinitx:

• immonitorjat b’mod xieraq l-implimentazzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni;
• stabbiliet sistema xierqa biex timmonitorja jekk il-miri diġitali stabbiliti fil-Kumpass Diġitali tal-2030 kinux intlaħqu.

Ma saret l-ebda valutazzjoni komprensiva tal-Pjan ta’ Azzjoni

34 La l-viżjoni u lanqas il-prijoritajiet ta’ politika tal-Pjan ta’ Azzjoni dwar il-Gvern elettroniku għall-2016-2020 (ara l-Kaxxa 1) ma kienu speċifiċi biżżejjed biex jippermettu l-kejl tal-ilħuq tagħhom. Għalhekk, il-Kummissjoni ma stabbiliet l-ebda qafas ta’ monitoraġġ speċifiku li kien jinkludi sett ta’ indikaturi tal-prestazzjoni biex jivvaluta l-progress tal-azzjonijiet u l-prijoritajiet ta’ politika, kif ukoll il-punt sa fejn intlaħqu. Bl-istess mod, il-Kummissjoni ma ħejjiet la evalwazzjoni ta’ nofs it-terminu u lanqas finali tal-implimentazzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni.

35 Aħna sibna li l-Kummissjoni ffukat biss fuq il-monitoraġġ tal-progress lejn l-ikkompletar tal-azzjonijiet individwali. Hija ma mmonitorjatx l-impatt tagħhom. L-e-Government Action Plan Dashboard segwa biss jekk xi azzjoni kinitx ġiet ikkompletata jew kienet għadha għaddejja.

36 Barra minn hekk, il-Kummissjoni ddiskutiet il-progress mal-Istati Membri fil-laqgħat tal-Bord ta’ Tmexxija (ara l-paragrafu 11) u s-subgruppi rilevanti tiegħu. Għall-azzjonijiet individwali, skambji ta’ dan it-tip saru wkoll waqt laqgħat regolari tal-gruppi ta’ esperti rilevanti, bħall-Grupp ta’ Esperti tal-eIDAS, il-Grupp ta’ Koordinazzjoni tal-Gateway Diġitali Unika, u l-Grupp ta’ Esperti tal-FNE.

37 Madankollu, il-Kummissjoni ma talbet l-ebda feedback sistematiku mingħand l-Istati Membri biex issegwi l-implimentazzjoni tal-azzjonijiet speċifiċi fil-livell nazzjonali.

38 Minkejja dan, għal xi azzjonijiet inklużi fil-Pjan ta’ Azzjoni (azzjoni 1 – l-Akkwist elettroniku, azzjoni 2 – l-eIDAS, azzjoni 4 – il-Qafas Ewropew għall-Interoperabbiltà, u azzjoni 7 – il-Gateway Diġitali Unika), id-dipartimenti rilevanti tal-Kummissjoni stabbilew arranġamenti speċifiċi ta’ monitoraġġ. Il-Kaxxa 5 tagħti eżempju.

39 Minflok qafas ta’ monitoraġġ speċifiku, il-Kummissjoni użat l-indikaturi eżistenti tagħha, b’mod partikolari l-Parametru referenzjarju tal-Gvern elettroniku u l-Indiċi tal-Ekonomija u s-Soċjetà Diġitali (DESI) għall-monitoraġġ (ara l-Kaxxa 6).

40 Il-Parametru Referenzjarju tal-Gvern elettroniku ħa inkunsiderazzjoni l-prijoritajiet ta’ politika ta’ livell għoli tal-Pjan ta’ Azzjoni għall-2011-2015 u l-Pjan ta’ Azzjoni għall-2016-2020 (ara l-Kaxxa 1). Madankollu, l-objettiv prinċipali tiegħu huwa li janalizza s-sitwazzjoni attwali tas-servizzi diġitali pprovduti mill-amministrazzjonijiet pubbliċi tal-Ewropa b’mod ġenerali minflok ma jimmonitorja l-implimentazzjoni u l-ilħuq tal-Pjanijiet ta’ Azzjoni. L-indikaturi użati taħt il-Parametru Referenzjarju tal-Gvern elettroniku ma huma marbuta direttament mal-ebda waħda mill-azzjonijiet li ġew implimentati taħt il-Pjan ta’ Azzjoni, u għaldaqstant ir-rapporti dwar il-Parametru Referenzjarju tal-Gvern elettroniku mhumiex adattati biex ikejlu l-ilħuq tagħhom.

41 L-istess jgħodd għad-DESI, fejn tlieta minn ħames indikaturi li jiffurmaw id-dimensjoni tad-DESI tas-servizzi pubbliċi diġitali, huma fil-fatt indikaturi tal-Parametru Referenzjarju tal-Gvern elettroniku. B’riżultat ta’ dan, il-Kummissjoni ma tista’ torbot ir-riżultati tal-ebda indikatur mar-riżultati u l-impatt tal-Pjan ta’ Azzjoni fl-Istati Membri.

42 Aħna kkumparajna l-punteġġ kumplessiv tal-Parametru referenzjarju tal-Gvern elettroniku skont il-pajjiż fil-bidu u fit-tmiem tal-implimentazzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni. Aħna sibna li l-punteġġ medju (is-27 Stat Membru kollha, l-EU-27) żdied minn 58.5 % fil-bidu għal 71.9 % fi tmiem l-implimentazzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni. L-Istati Membri kollha avvanzaw fit-twassil tas-servizzi tal-Gvern elettroniku. Madankollu, xi pajjiżi avvanzaw ferm aktar (pereżempju l-Ungerija u l-Lussemburgu) minn oħrajn (pereżempju l-Iżvezja u l-Ġermanja) (ara l-Figura 1). Il-bidla fil-punteġġ ma tistax tkun marbuta mal-azzjonijiet tal-Kummissjoni, minħabba n-nuqqas ta’ indikaturi xierqa marbuta ma’ dawn l-azzjonijiet. L-azzjonijiet u l-lievi ewlenin f’dan ir-rigward jiddependu mill-Istati Membri nfushom (ara l-paragrafu 08).

43 Nosservaw ukoll li, peress li l-Kummissjoni biddlet il-metodoloġija użata biex tiġbor subsett ta’ indikaturi fl-2021, il-Parametru Referenzjarju ma jistax jintuża biex jikkumpara l-progress tal-prestazzjoni tal-Gvern elettroniku fl-Istati Membri qabel u wara l-2020. Dan ġie rikonoxxut mill-Kummissjoni fir-Rapport dwar il-Parametru Referenzjarju. Barra minn hekk, il-punteġġi tal-Gvern elettroniku skont il-pajjiż fir-Rapport dwar il-Parametru Referenzjarju tal-Gvern elettroniku tal-2021 huma inkonsistenti minħabba li ġew aggregati bħala l-medja ta’ żewġ indikaturi stmati b’metodoloġiji differenti mingħajr ma saru l-aġġustamenti xierqa.

44 Fil-qafas tal-Parametru Referenzjarju tal-Gvern elettroniku, il-Kummissjoni tkejjel ukoll il-prestazzjoni tal-pajjiżi bi tqabbil mal-avvenimenti tal-ħajja. L-avvenimenti tal-ħajja huma sett tas-servizzi pubbliċi diġitali l-aktar komuni kemm għan-negozji kif ukoll għaċ-ċittadini. L-avvenimenti tal-ħajja tan-negozju jinkludu l-bidu ta’ negozju u l-operazzjonijiet kummerċjali bikrija (pereżempju r-reġistrazzjoni tal-kumpanija jew tal-impjegati) u l-operazzjonijiet kummerċjali regolari (pereżempju d-dikjarazzjoni u l-ħlas tat-taxxi online)¹⁶.

45 L-analiżi tar-riżultati għall-avvenimenti tal-ħajja tan-negozju inklużi fil-Parametru Referenzjarju tal-Gvern elettroniku turi żieda fil-punteġġ medju tal-EU-27 minn 71.1 % fil-bidu għal 79.9 % fi tmiem l-implimentazzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni (ara l-Figura 2). Ir-riżultati juru li:

• is-servizzi tal-Gvern elettroniku għan-negozji huma aktar maturi minn dawk offruti liċ-ċittadini;
• il-maġġoranza tal-amministrazzjonijiet Ewropej irnexxielhom itejbu s-servizzi diġitali għan-negozji, u l-proċess ġie wkoll aċċellerat mill-pandemija tal-COVID-19;
• kien hemm żvilupp irregolari fl-Istati Membri. Xi pajjiżi, il-biċċa l-kbira dawk taħt il-punteġġ medju (bħall-Ungerija, is-Slovakkja u l-Lussemburgu) kisbu progress sinifikanti f’dan il-perjodu. B’kuntrast ma’ dan, pajjiżi oħra (bħall-Iżvezja u d-Danimarka) raw ftit tnaqqis matul l-istess perjodu.

Il-politika ta’ wara l-2020 proposta mill-Kummissjoni tħejji għal sistema ta’ monitoraġġ

46 Bħalma diġà ġie ddikjarat fil-paragrafi 30-31, għall-kuntrarju tal-Pjan ta’ Azzjoni għall-2016-2020, il-programm ta’ politika “Perkors għad-Deċennju Diġitali” l-ġdid li ġie propost jinkludi miri kwantifikati u jipprevedi qafas li jirrikjedi lill-Istati Membri jirrappurtaw dwar il-progress fi żmien tajjeb billi jipprovdu d-data u l-istatistika rilevanti. Barra minn hekk:

• għal kull mira diġitali jenħtieġ li l-Kummissjoni tistipula indikaturi ewlenin tal-prestazzjoni fl-atti ta’ implimentazzjoni ladarba d-Deċiżjoni tidħol fis-seħħ. Il-Kummissjoni tista’ taġġorna l-indikaturi meta jkun meħtieġ biex tieħu kont tal-iżviluppi teknoloġiċi;
• Il-Kummissjoni, f’kooperazzjoni mill-qrib mal-Istati Membri, hija meħtieġa tiddefinixxi t-trajettorji għall-ilħuq ta’ kull waħda mill-miri diġitali, li mbagħad iservu bħala bażi għall-monitoraġġ u l-pjanijiet direzzjonali strateġiċi nazzjonali għad-Deċennju Diġitali.
• ir-rapport ta’ progress annwali previst għall-Parlament Ewropew u lill-Kunsill jista’ jidentifika miżuri u azzjonijiet li għandhom jittieħdu mill-Istati Membri f’oqsma fejn il-progress li jsir lejn il-miri diġitali jkun meqjus insuffiċjenti.

47 Skont il-proposta, il-monitoraġġ ikun jiddependi fuq verżjoni mtejba tad-DESI, jiġifieri li tkun tirrifletti l-miri stabbiliti. Aħna sibna li l-edizzjoni tal-2021 tad-DESI kienet diġà ġiet adattata (i) biex tallinjah sa ċertu punt mal-miri inklużi fil-programm ta’ politika “Perkors għad-Deċennju Diġitali”, (ii) biex ittejjeb il-metodoloġija u (iii) biex tieħu kont tal-iżviluppi teknoloġiċi u ta’ politika l-aktar reċenti. Id-DESI issa huwa strutturat madwar l-erba’ dimensjonijiet tal-Kumpass Diġitali tal-2030, li jissostitwixxi l-istruttura preċedenti ta’ ħames dimensjonijiet (ara l-Kaxxa 6).

48 Billi l-proposta għad-Deċiżjoni dwar il-programm ta’ politika “Perkors għad-Deċennju Diġitali” għadha għaddejja mill-proċess leġiżlattiv (minn Settembru 2022), il-Kummissjoni għażlet li tintroduċi bidliet fid-DESI gradwalment, li jfisser li sa issa għadha ma tkoprix il-miri kollha. B’mod partikolari, żewġ miri diġitali minn tlieta (2 u 3, ara l-Kaxxa 4) ma ġewx inklużi direttament fid-DESI: il-mira (1) ġiet inkluża, iżda billi għad m’hemmx definizzjoni ta’ servizzi pubbliċi “ewlenin” (ara l-paragrafu 30), mhuwiex ċar x’se jitkejjel.

Il-Kummissjoni implimentat il-Pjan ta’ Azzjoni iżda l-azzjonijiet fil-livell tal-Istati Membri ffaċċjaw dewmien

49 Il-Pjan ta’ Azzjoni kien jinkludi azzjonijiet ta’ diversi tipi, bħall-ħtieġa li l-Kummissjoni tagħmel proposti leġiżlattivi, tipprovdi soluzzjonijiet diġitali u tniedi proġetti pilota.

50 Minbarra l-azzjonijiet tal-Kummissjoni, l-Istati Membri kienu f’ċerti każijiet obbligati li jieħdu azzjonijiet fuq il-bażi ta’ atti legali li jew kienu diġà jeżistu qabel il-Pjan ta’ Azzjoni (ara t-Tabella 2), jew ġew stabbiliti b’riżultat tiegħu.

51 Għalhekk aħna vvalutajna jekk:

• il-Kummissjoni kinitx ikkompletat l-azzjonijiet tagħha fi żmien tajjeb;
• l-Istati Membri kinux ikkonformaw mal-obbligi legali tagħhom.

Il-Kummissjoni implimentat l-azzjonijiet inklużi fil-Pjan ta’ Azzjoni

52 Abbażi tal-analiżi li wettaqna tad-dokumenti rilevanti, aħna sibna li l-Kummissjoni kkompletat is-sitt azzjonijiet tal-Pjan ta’ Azzjoni dwar il-Gvern elettroniku għall-2016-2020 li ġew inklużi fl-ambitu tal-awditu. Għad-dettalji, ara t-Tabella 3 u l-Anness IV.

53 Aħna sibna li filwaqt li l-azzjonijiet 9 u 10 ġew implimentati, is-sistemi żviluppati ma kellhomx għodda għall-ipproċessar tal-pagamenti peress li l-iżvilupp tagħha ġarrab dewmien (ara l-Kaxxa 7 għad-dettalji). L-iżvilupp ta’ għodda għall-pagamenti ma kienx rekwiżit legali. Madankollu, filwaqt li s-sistemi jipprovdu l-informazzjoni meħtieġa mill-atti regolatorji, in-nuqqas ta’ għodda għall-pagamenti iġiegħel lill-utenti jerġgħu lura għall-pjattaformi nazzjonali jekk ikollhom bżonn informazzjoni jew dokumenti li għalihom ikun dovut il-ħlas ta’ tariffa.

54 Aħna vvalutajna wkoll jekk il-Kummissjoni kinitx tat segwitu għar-rakkomandazzjonijiet tal-evalwazzjoni li wettqet fir-rigward tar-Regolament eIDAS tal-2014 b’rabta mal-azzjoni 2 (l-eIDAS). Ir-Regolament fittex li joħloq qafas uniku għall-identifikazzjoni elettronika (eID) u s-servizzi fiduċjarji, u għaldaqstant ikun aktar faċli li jitwasslu servizzi fl-UE kollha, irrispettivament mill-pajjiż fejn dawn isiru. Ir-Regolament ma armonizzax l-eIDs nazzjonali iżda ppermetta li jkun hemm rikonoxximent reċiproku permezz ta’ proċess ta’ notifika u evalwazzjoni bejn il-pari.

55 L-evalwazzjoni tar-Regolament eIDAS ħarġet fl-2021. Hija identifikat id-dgħufijiet li ġejjin:

• Ir-Regolament ma kienx jirrikjedi li l-Istati Membri jipprovdu liċ-ċittadini u n-negozji tagħhom eID biex jippermettu aċċess sigur għas-servizzi pubbliċi online. Anke meta għamlu dan, ma kinux obbligati li jinnotifikaw skemi ta’ dan it-tip. Barra dan, l-evalwazzjoni kkonkludiet li għadd limitat biss ta’ servizzi pubbliċi joffru l-awtentikazzjoni tal-eIDAS jew huma konnessi mal-infrastruttura, u ċerti erruri tekniċi qed iżommu lill-utenti milli jawtentikaw b’mod effettiv.
• Il-qafas tal-eID ma setax jindirizza domandi tas-suq ġodda fost l-oħrajn minħabba (i) il-limitazzjoni tiegħu għas-settur pubbliku u biex jiżgura aċċess transfruntier għas-servizzi pubbliċi (jiġifieri, is-servizzi mmirati mir-Regolament eIDAS kienu jikkonċernaw perċentwal żgħir tal-popolazzjoni tal-UE), (ii) il-kumplessità għall-fornituri ta’ servizzi privati online biex jiġu konnessi mas-sistema u (iii) id-disponibbiltà insuffiċjenti fl-Istati Membri kollha.
• Il-qafas huwa bbażat fuq sistemi nazzjonali tal-eID li jsegwu standards diversi u b’hekk ixekklu l-użu li jsir mis-servizzi tal-eIDAS; nuqqas identifikat ukoll minn proġett tal-FNE (ara l-Kaxxa 8).

56 Aħna sibna li b’rispons għal dawn id-dgħufijiet, ir-reviżjoni proposta tar-regolament eIDAS tirrikjedi li kull Stat Membru joħroġ Kartiera tal-Identità Diġitali tal-UE lill-persuni fiżiċi u ġuridiċi kollha tal-UE sabiex jiġi żgurat li jkollhom aċċess sigur, fdat u mingħajr xkiel għas-servizzi pubbliċi u privati transfruntiera. Kull Stat Membru jrid jinnotifika wkoll mill-inqas skema ta’ identifikazzjoni elettronika waħda, inkluż mill-inqas mezz ta’ identifikazzjoni wieħed. Konsegwentement, huwa biss ladarba tibda tintuża l-Kartiera li ma tibqax meħtieġa l-armonizzazzjoni tal-istandards tekniċi tan-nodi nazzjonali tal-eIDAS, peress li l-fornituri ta’ servizzi mhux se jkollhom għalfejn jiġu konnessi mas-sistema.

57 Peress li r-Regolament dwar il-Gateway Diġitali Unika ġie adottat b’riżultat tal-azzjoni 7 (il-Gateway Diġitali Unika), aħna vvalutajna wkoll jekk il-Kummissjoni kinitx ikkonformat mar-rekwiżit tar-Regolament il-ġdid, jiġifieri li tiżviluppa u twettaq manjutenzjonijiet fuq l-interfaċċa komuni tal-utent (inkluża magna tat-tiftix u għodod għall-feedback riċevut mill-utenti). Il-Gateway Diġitali Unika tiffaċilita l-aċċess online għal informazzjoni, proċeduri amministrattivi, u servizzi ta’ assistenza li ċ-ċittadini u n-negozji tal-UE jistgħu jkunu jeħtieġu f’pajjiż ieħor tal-UE.

58 Aħna sibna li l-Kummissjoni kienet żviluppat l-interfaċċa, jiġifieri l-punt ta’ dħul uniku, li huwa l-Portal Your Europe (ara l-Figura 3). Permezz tal-portal, l-utenti jiġu konnessi mal-paġni web nazzjonali rilevanti fejn ikun jinsab is-servizz li jkunu qed ifittxu. Sa mhux aktar tard minn Diċembru 2023, l-Istati Membri jridu jiddiġitalizzaw 21 proċedura biex jagħmluhom aċċessibbli permezz tal-portal. Eżempji ta’ proċeduri li huma rilevanti għan-negozji huma: li jitolbu permess għal attività kummerċjali jew li jirreġistraw bħala impjegatur għall-pensjonijiet u s-sigurtà soċjali. L-ewwel servizzi disponibbli fuq dan il-portal tnedew fit-12 ta’ Diċembru 2020.

59 Fir-rigward tal-azzjonijiet 7 (il-Gateway Diġitali Unika) u 13 (il-proġett pilota fuq il-prinċipju ta’ darba biss għan-negozju), aħna sibna li l-proġett pilota ffinanzjat mill-programm ta’ riċerka tal-UE Orizzont 2020 (il-proġett “TOOP”, finanzjament ta’ EUR 8 miljun) seta’ jagħmel avvanzi fl-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ “darba biss”. L-għan tal-prinċipju huwa li ċ-ċittadini u n-negozji jipprovdu informazzjoni darba biss lil amministrazzjoni pubblika fl-UE. Il-proġett ħoloq arkitettura ta’ soluzzjonijiet li tgħaqqad flimkien 40 sistema ta’ informazzjoni. Barra dan, il-pjan ta’ azzjoni dwar l-arkitettura li ġie żviluppat taħt il-proġett sar parti mir-Regolament dwar il-Gateway Diġitali Unika. B’riżultat ta’ dan, il-proġett, li beda fl-2017 bl-interoperabbiltà bħala l-fokus prinċipali tiegħu, ġie adattat meta ġie adottat ir-Regolament għall-Gateway Diġitali Unika biex b’hekk is-sistema teknika deskritta fir-regolament setgħet tiġi implimentata.

L-implimentazzjoni ta’ xi servizzi pubbliċi diġitali ddewmet fl-Istati Membri

60 Għalkemm il-Pjan ta’ Azzjoni kien jinkludi biss azzjonijiet għall-Kummissjoni, id-disponibbiltà tas-soluzzjonijiet diġitali tiddependi fil-biċċa l-kbira mill-implimentazzjoni tal-azzjonijiet kumplimentari fil-livell tal-Istati Membri. Għall-azzjonijiet inklużi fl-ambitu tal-awditu, aħna sibna li minkejja l-isforzi li saru mill-Kummissjoni, tlieta minn sitt azzjonijiet ġew implimentati biss parzjalment minħabba rispons insuffiċjenti jew imdewwem mill-Istati Membri (ara t-Tabella 4). B’riżultat ta’ dan, l-azzjonijiet tal-Kummissjoni bejn l-2016 u l-2020 għadhom ma rriżultawx f’bidliet sostanzjali għan-negozji u ċ-ċittadini fl-UE kollha.

61 Fir-rigward tal-azzjoni 2 (l-eIDAS), ir-rispons mill-Istati Membri kien volontarju. B’riżultat ta’ dan, fi tmiem l-2021, jiġifieri ħames snin wara li r-Regolament daħal fis-seħħ, disa’ Stati Membri, li jirrappreżentaw 41 % tal-popolazzjoni, kienu għadhom mhumiex parti mill-qafas. Dan l-għadd sinifikanti ta’ Stati Membri mhux parteċipanti jillimita b’mod sinifikanti l-possibbiltajiet għaċ-ċittadini u n-negozji li jkollhom interazzjonijiet elettroniċi aktar siguri, mgħaġġla u effiċjenti.

62 Għall-azzjoni 9 (l-interkonnessjoni tar-reġistri kummerċjali) u l-azzjoni 10 (l-interkonnessjoni tar-reġistri ta’ insolvenza), il-Kummissjoni kellha tistabbilixxi u taġġorna l-pjattaforma ta’ servizzi ewlenija u l-interfaċċa, filwaqt li l-Istati Membri kellhom jiddiġitalizzaw ir-reġistri kummerċjali u ta’ insolvenza nazzjonali tagħhom u jgħaqqduhom mas-sistema (ara l-Figura 4). Il-Kummissjoni użat il-portal tal-Ġustizzja Elettronika bħala interfaċċa, u l-finanzjament mill-FNE kien disponibbli biex jappoġġa lill-Istati Membri (imsejħa “servizzi ġeneriċi” mill-FNE).

63 Fir-rigward tal-azzjoni 9 (l-interkonnessjoni tar-reġistri kummerċjali), is-Sistema ta’ Interkonnessjoni tar-Reġistri Kummerċjali bdiet topera fit-8 Ġunju 2017 u tippermetti lill-utenti jfittxu informazzjoni dwar il-kumpaniji rreġistrati fi kwalunkwe pajjiż tal-UE (flimkien mal-Liechtenstein u n-Norveġja). Il-funzjoni tat-tiftix u l-informazzjoni bażika huma tradotti mil-lingwi nazzjonali rilevanti għal-lingwi uffiċjali kollha tal-UE. Sitt Stati Membri esperjenzaw dewmien fil-konnessjoni¹⁷, fejn l-aħħar wieħed ġie konness f’Marzu 2022, kważi ħames snin wara l-iskadenza stabbiliti fid-Direttiva rilevanti u biss wara li l-Kummissjoni kienet irreferietu lill-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja f’Lulju 2021. Matul l-2021, f’termini ta’ użu, saru bejn 17 300 u 39 100 tfittxija kull xahar.

64 Fir-rigward tas-sistema għall-azzjoni 10 (l-interkonnessjoni tar-reġistri ta’ insolvenza), ir-regolament ta’ implimentazzjoni rilevanti kien jirrikjedi li l-Istati Membri jiżguraw l-interkonnessjoni sat-30 ta’ Ġunju 2021. F’Lulju 2022, 17 biss minn 26 Stat Membru kienu konnessi (id-Danimarka, ma kinitx marbuta bir-Regolament¹⁸). Hemm 5¹⁹ oħra li qegħdin fil-proċess ta’ żvilupp u ttestjar. Għall-4 Stati Membri²⁰ li jifdal, il-Kummissjoni għadha qed tistenna feedback. Sakemm id-disa’ Stati Membri li jifdal jiġu konnessi, l-utenti ma jistgħux ifittxu permezz ta’ magna tat-tiftix multilingwi uniformi għall-entitajiet insolventi li jkunu reġistrati f’dawn l-Istati Membri. Punt ta’ aċċess elettroniku pubbliku ċentrali ta’ dan it-tip għad-data dwar id-debituri li jkunu soġġetti għal proċedimenti ta’ insolvenza huwa ta’ użu partikolari għall-kredituri eżistenti jew potenzjali, jew għall-partijiet terzi li jkunu indirettament affettwati minn proċedimenti ta’ dan it-tip. Matul l-2021, saru bejn 2 500 u 6 500 tfittxija kull xahar.

65 B’riżultat tal-azzjoni 11 (l-użu ta’ soluzzjonijiet diġitali matul iċ-ċiklu tal-ħajja ta’ kumpanija), l-Istati Membri kellhom jittrasponu d-Direttiva (UE) 2019/1151 dwar l-għodod u l-proċessi diġitali fil-liġi dwar il-kumpaniji fil-liġi nazzjonali sa Awwissu 2021, sakemm ma nnotifikawx lill-Kummissjoni li kienu qed japplikaw l-estensjoni possibbli ta’ sena. Fiż-żmien li wettaqna l-awditu, 17-il Stat Membru kienu pprovdew notifika ta’ dan it-tip. Dan jindika li l-kumpaniji fil-maġġoranza tal-Istati Membri għadhom ma jistgħux jużaw għodod u proċessi diġitali biex joħolqu kumpaniji, jirreġistraw fergħat u jippreżentaw dokumenti u informazzjoni online.

66 Aħna nosservaw li l-maġġoranza tal-Istati Membri li jeħtieġu aktar żmien għall-implimentazzjoni tal-azzjoni 2 (l-eIDAS), l-azzjoni 10 (l-interkonnessjoni tar-reġistri ta’ insolvenza) u l-azzjoni 11 (l-użu ta’ soluzzjonijiet diġitali matul iċ-ċiklu tal-ħajja ta’ kumpanija) kellhom punteġġ tal-Parametru referenzjarju tal-Gvern elettroniku li kien taħt il-medja tal-UE kemm fl-2017 kif ukoll fl-2020 (ara l-Figura 1).

67 Bħalma diġà ġie ddikjarat (ara t-Tabella 1 u l-paragrafu 62), l-Istati Membri jistgħu jirċievu finanzjament biex jgħaqqdu flimkien is-sistemi tagħhom mal-pjattaformi żviluppati mill-Kummissjoni. L-Istati Membri użaw il-finanzjament mill-FNE b’mod partikolari għal:

• l-azzjoni 2 (l-eIDAS), EUR 25.35 miljun għal 26 Stat Membru;
• l-azzjoni 9 (l-interkonnessjoni tar-reġistri kummerċjali), EUR 2.44 miljun għal 10 Stati Membri;
• u l-azzjoni 10 (l-interkonnessjoni tar-reġistri ta’ insolvenza), EUR 1.16 miljun għal 7 Stati Membri;

Abbażi tal-awditu li wettaqna ta’ kampjun ta’ proġetti ffinanzjati mill-UE (ara l-paragrafu 19), aħna sibna li d-disponibbiltà tal-finanzjament mill-UE kienet meqjusa bħala opportunità minn xi Stati Membri, u xprunathom biex jimplimentaw is-servizzi tal-Gvern elettroniku. Il-proġetti tal-FNE għenu wkoll biex jiġu identifikati ċerti żvantaġġi ta’ soluzzjonijiet eżistenti (ara l-Kaxxa 8).

68 Kien hemm 23 mill-24 proġett u azzjoni awditjati (jiġifieri dawk li ġew iffinalizzati saż-żmien meta wettaqna l-awditu) li laħqu l-objettivi ddikjarati. B’mod partikolari, huma żguraw l-interoperabbiltà tas-soluzzjonijiet żviluppati u użaw mill-ġdid l-elementi kostitwenti eżistenti tal-FNE (jiġifieri infrastrutturi ta’ servizzi diġitali bażiċi, li huma faċilitaturi ewlenin biex jerġgħu jintużaw f’servizzi diġitali aktar kumplessi) jew l-infrastrutturi ta’ servizzi diġitali (jiġifieri soluzzjonijiet li jappoġġaw l-implimentazzjoni tal-proġetti fl-UE kollha, filwaqt li jipprovdu servizzi interoperabbli trans-Ewropej ta’ interess komuni).

69 L-Istati Membri li intervistajna apprezzaw l-appoġġ tekniku kontinwu pprovdut mill-Kummissjoni meta użaw l-infrastrutturi ta’ servizzi diġitali ffinanzjati mill-FNE jew kienu jeħtieġu li jintegraw is-sistemi ta’ Stati Membri oħra, li implimentaw dawn l-infrastrutturi ta’ servizzi diġitali, speċjalment għas-servizzi tal-eIDAS. Fl-opinjoni tagħhom, l-azzjonijiet tal-Kummissjoni ppermettew li jiġu żviluppati interkonnessjonijiet sostenibbli bejn id-diversi sistemi tal-Istati Membri.

Il-Kummissjoni tabilħaqq rawmet l-iskambju ta’ prattiki tajbin, iżda naqset milli tippromwovi servizzi pubbliċi diġitali ġodda

70 Id-dikjarazzjonijiet ministerjali l-aktar reċenti (ara l-paragrafu 02) irrikonoxxew l-importanza li jiġi promoss l-iskambju ta’ prattiki tajbin, u li jinħolqu rabtiet bejn l-awtoritajiet rilevanti u s-servizzi pubbliċi diġitali disponibbli. Bl-istess mod, il-Parlament Ewropew saħaq fuq ²¹l-importanza li jiġu promossi prattiki tajbin.

71 Għalhekk, aħna vvalutajna jekk il-Kummissjoni kinitx, b’mod xieraq:

• rawmet il-kollaborazzjoni u l-iskambju ta’ prattiki tajbin;
• ippromwoviet is-servizzi pubbliċi diġitali disponibbli l-ġodda.

Il-Kummissjoni ħolqot ħafna opportunitajiet għall-kollaborazzjoni u l-iskambju ta’ prattiki tajbin

72 Aħna vvalutajna l-għodod, li l-Kummissjoni użat biex trawwem l-iskambju ta’ prattiki tajbin. Aħna sibna li hija mhux biss ħolqot gruppi fejn il-partijiet ikkonċernati setgħu jiltaqgħu, iżda li kienet ffinanzjat ukoll proġetti speċifiċi f’dan ir-rigward.

73 Dawn il-gruppi kienu jinkludu:

• il-Bord ta’ Tmexxija tal-Pjan ta’ Azzjoni (ara l-paragrafu 11), li kien jiltaqa’ darbtejn jew tliet darbiet fis-sena u fejn l-Istati Membri kienu jippreżentaw il-progress tagħhom dwar l-iżvilupp ta’ soluzzjonijiet relatati mal-Gvern elettroniku jew eżempji ta’ prattiki tajbin u sfidi li kienu jikkonċernaw l-iżvilupp ta’ soluzzjonijiet speċifiċi. Peress li l-Pjan ta’ Azzjoni wasal fi tmiemu, il-Bord waqqaf l-attivitajiet tiegħu fl-2021;
• gruppi ta’ esperti għal suġġetti jew soluzzjonijiet speċifiċi, bħal grupp ta’ esperti tal-eIDAS (l-azzjoni 2), Grupp ta’ koordinazzjoni għall-Gateway Diġitali Unika (l-azzjoni 7), grupp ta’ esperti għal-liġi dwar il-kumpaniji (l-azzjonijiet 9 u 11) u grupp ta’ esperti dwar l-interoperabbiltà tas-servizzi pubbliċi Ewropej. Dawn il-gruppi ta’ esperti qed ikomplu joperaw.

74 Il-proġetti kkonċernati kienu ffinanzjati prinċipalment taħt:

• il-Programm ISA², fejn il-kooperazzjoni u l-iskambju ta’ prattiki tajbin kienu fil-fatt elementi ewlenin tal-politika għall-interoperabbiltà u l-azzjonijiet ta’ appoġġ tal-Kummissjoni (ara l-Artikoli 3 u 8 tad-Deċiżjoni (UE) 2015/2240). Eżempju ta’ inizjattiva komprensiva ħafna hija l-Pjattaforma Joinup ippreżentata fil-Kaxxa 9 (iffinanzjata taħt żewġ azzjonijiet tal-Programm ISA² inklużi fil-kampjun awditjat li jammonta għal EUR 6 miljun). Wara li ntemm il-Programm ISA², il-Kummissjoni pprovdiet finanzjament ulterjuri għall-Pjattaforma Joinup taħt il-Programm Ewropa Diġitali tal-inqas għall-2021 u l-2022;
• Orizzont 2020, li prinċipalment ta lok għal inizjattivi ad hoc għal kwistjonijiet speċifiċi. Eżempju wieħed huwa l-proġett SCOOP4C, li bena komunità ta’ partijiet ikkonċernati li kkondividiet esperjenzi u prattika tajba fir-rigward tal-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ darba biss (il-finanzjament taħt l-Orizzont 2020 kien jammonta għal EUR 1 miljun). Madankollu, ma hemm l-ebda evidenza li l-attivitajiet tal-komunità baqgħu għaddejjin wara li ntemm il-finanzjament għall-proġett, minkejja li l-kwistjoni għadha rilevanti.

75 Abbażi tal-analiżi li wettaqna tal-erba’ azzjonijiet tal-Programm ISA² (ara l-Anness III), il-minuti tal-laqgħat tal-Bord ta’ Tmexxija u l-gruppi ta’ esperti, kif ukoll intervisti mal-persunal fl-Istati Membri, aħna nikkonkludu li l-Kummissjoni pprovdiet appoġġ tajjeb għall-kollaborazzjoni u l-iskambju ta’ prattiki tajbin, u li l-iskambji bejn il-partijiet ikkonċernati saru dwar kwistjonijiet ta’ interess għalihom.

76 Aħna sibna wkoll li l-Kummissjoni ħadet kont debitu tal-ħtieġa li tkompli trawwem il-kooperazzjoni u l-prattika tajba meta tkun qed tħejji l-programmi għall-perjodu 2021-2027:

• il-programmi ta’ ħidma li jimplimenta l-Programm Ewropa Diġitali għall-2021 u l-2022 jinkludi azzjonijiet ta’ koordinazzjoni u ta’ appoġġ bl-għan primarju li jippromwovi l-kooperazzjoni u/jew li jipprovdi appoġġ għall-politiki tal-UE;
• mekkaniżmu għall-kooperazzjoni annwali bejn l-Istati Membri u l-Kummissjoni huwa previst fil-proposta għall-programm ta’ politika “Perkors għad-Deċennju Diġitali”, (ara l-paragrafu 31).

Il-Kummissjoni ma ppromwovietx servizzi pubbliċi diġitali b’mod komprensiv u kkoordinat

77 Aħna vvalutajna l-attivitajiet promozzjonali tal-Kummissjoni fir-rigward tas-servizzi pubbliċi diġitali, u sibna li ma kellhomx strateġija globali. Fil-prattika, il-promozzjoni kienet ġenerali jew inkella marbuta ma’ azzjonijiet jew programmi ta’ finanzjament speċifiċi fejn meħtieġ mill-bażi legali.

78 F’termini tal-promozzjoni ġenerali tagħha tal-politika dwar il-Gvern elettroniku u/jew is-soluzzjonijiet relatati mal-Gvern elettroniku, il-Kummissjoni aġixxiet permezz ta’:

• il-bullettin tal-Gvern elettroniku li jinħareġ darba fix-xahar għall-abbonati, u li jipprovdi l-aħbarijiet l-aktar reċenti dwar is-servizzi pubbliċi diġitali transfruntiera tal-UE, il-cloud tas-servizzi pubbliċi, u l-innovazzjoni tas-settur pubbliku;
• Il-grupp eGovernment4EU fuq il-pjattaforma Futurium. Dan kien aċċessibbli għall-pubbliku ġenerali u pprovda informazzjoni dwar il-Pjan ta’ Azzjoni dwar il-Gvern elettroniku għall-2016-2020 u l-politika futura tal-gvern diġitali. Il-grupp fuq il-pjattaforma ma għadux jiġi aġġornat, peress li l-Pjan ta’ Azzjoni wasal fi tmiemu;
• media soċjali (Facebook, LinkedIn and Twitter).

79 F’termini tal-istrateġija ta’ komunikazzjoni mitluba mill-bażi legali rilevanti, għall-azzjoni 7, il-Kummissjoni nediet il-kampanja ta’ promozzjoni tagħha f’Diċembru 2020 meta bdiet topera l-Gateway Diġitali Unika (ara l-paragrafu 58). Aħna sibna li din kienet komprensiva u nqisuha prattika tajba li l-Kummissjoni kienet tiddiskuti l-kampanja u l-avvenimenti nazzjonali rispettivi mal-koordinaturi nazzjonali kull xahar waqt il-vidjokonferenzi (imsejħa “Kafetteriji ta’ komunikazzjoni”). Il-Figura 5 tippreżenta d-data dwar l-għadd ta’ żjarat li saru fil-Portal Your Europe.

80 Bl-istess mod, id-Deċiżjoni li tistabbilixxi l-Programm ISA² kienet tirrikjedi l-promozzjoni tal-implimentazzjoni tal-Istrateġija, il-Qafas u l-Arkitettura ta’ Referenza Ewropej għall-Interoperabbiltà, kif ukoll tal-ispeċifikazzjonijiet u l-istandards rilevanti. Aħna sibna li l-kampanja ta’ promozzjoni kienet proattiva u komprensiva. Minbarra li stabbilixxa u opera l-Pjattaforma Joinup (ara l-paragrafu 74 u l-Kaxxa 9), il-Programm ISA² iffinanzja azzjoni (li kienet tammonta għal EUR 3.62 miljun) li ppromwoviet il-kollaborazzjoni u ffaċilitat l-interazzjoni bejn il-partijiet ikkonċernati tal-programm.

81 Fl-aħħar nett, l-FNE kienet tirrikjedi wkoll li tiġi implimentata strateġija ta’ komunikazzjoni. Aħna sibna li:

• strateġija ta’ dan it-tip ġiet żviluppata biex jiġu promossi s-soluzzjonijiet tal-FNE li kienu primarjament ta’ interess għall-iżviluppaturi tas-soluzzjonijiet. Il-persunal li intervistajna fl-Istati Membri kienu pożittivi dwar dawn is-soluzzjonijiet u kkonfermaw li reġgħu użawhom, b’mod partikolari għas-servizzi transfruntiera. L-użu mill-ġdid tal-Infrastrutturi ta’ Servizzi Diġitali huwa maħsub li jiżgura żvilupp aktar mgħaġġel, eħfef u kosteffettiv tas-servizzi diġitali bl-użu ta’ teknoloġiji eżistenti, minflok ma kull organizzazzjoni tiżviluppa servizzi ta’ dan it-tip b’mod indipendenti. Skont id-dashboard tal-użu mill-ġdid tal-FNE, sa tmiem l-2021, intużaw elementi kostitwenti fi 353 proġett fil-biċċa l-kbira fl-UE kollha;
• il-Kummissjoni sa issa għadha ma organizzatx kampanji speċifiċi ta’ sensibilizzazzjoni jew promozzjonali biex l-utenti potenzjali jkunu konxji li teżisti s-Sistema ta’ Interkonnessjoni tar-Reġistri Kummerċjali (li ilha topera mill-2017) jew tas-sistema għall-interkonnessjoni tar-reġistri ta’ insolvenza (li ilha topera mill-2021), li t-tnejn li huma ġew żviluppati taħt l-FNE. Il-Kummissjoni infurmatna li għandha l-pjan li jkollha kampanja ta’ dan it-tip (i) għas-Sistema ta’ Interkonnessjoni tar-Reġistri Kummerċjali ladarba l-għodda għall-ipproċessar tal-pagamenti tkun disponibbli (ara l-Kaxxa 7) u (ii) għas-sistema għall-interkonnessjoni tar-reġistri ta’ insolvenza ladarba l-Istati Membri kollha jkunu konnessi magħha (sa issa 17 huma konnessi) (ara l-paragrafu 64). Fi tmiem l-2021, il-Kummissjoni nediet kampanja ta’ komunikazzjoni online għall-Portal tal-Ġustizzja Elettronika, iżda saret biss referenza limitata ħafna għas-Sistema ta’ Interkonnessjoni tar-Reġistri Kummerċjali.

82 Għalkemm is-sensibilizzazzjoni tal-utenti hija essenzjali biex tiġi żgurata l-adozzjoni tas-servizzi tal-Gvern elettroniku, aħna sibna li l-Kummissjoni la vvalutat kemm in-negozji kienu konxji, u lanqas ma analizzat il-ħtiġijiet f’dan il-qasam. Ir-rappreżentanti tal-assoċjazzjonijiet tan-negozji Ewropej li intervistajna ddikjaraw li n-negozji huma konxji tas-servizzi tal-Gvern elettroniku li l-liġi tobbligahom li jużaw, iżda huma ferm inqas konxji ta’ kwalunkwe servizz ieħor ta’ dan it-tip.

83 Aħna sibna li minkejja dan kien hemm aspett wieħed, l-eIDAS, fejn il-Kummissjoni esternalizzat studju biex jiġi analizzat is-suq tal-identifikazzjoni elettronika, l-awtentikazzjoni u s-servizzi fiduċjarji u biex jiġi żviluppat u operat programm pilota għas-sensibilizzazzjoni dwar dawn is-soluzzjonijiet fost l-SMEs:

• l-istudju li nħareġ fl-2019 sab livell ġeneralment baxx ta’ sensibilizzazzjoni dwar is-soluzzjonijiet tal-eIDAS fost l-SMEs. Dan instab li kien ostaklu ewlieni;
• il-programm pilota kien qed jopera fi tmiem l-2018 u kien jinkludi programm ta’ għarfien u tagħlim, eIDAS Toolkit for SMEs, u strateġija għall-promozzjoni tas-Sett ta’ għodod għall-SMEs. Il-programm ta’ għarfien u tagħlim u l-eIDAS Toolkit for SMEs għadhom disponibbli online. Barra minn hekk, l-Osservatorju tal-eIDAS (pjattaforma kollaborattiva online li tniedet mill-Kummissjoni) joħloq komunità virtwali ta’ partijiet ikkonċernati li għandha l-għan li trawwem fehim komuni tal-kwistjonijiet relatati mal-implimentazzjoni u l-adozzjoni tar-Regolament eIDAS.

84 Għalkemm l-istudju rrakkomanda li jenħtieġ li s-Sett ta’ għodod jiġi żviluppat aktar biex jieħu kont tal-ħtiġijiet aktar speċifiċi tal-utenti, u li jenħtieġ li tiġi stabbilita struttura ta’ governanza dejjiema tal-partijiet ikkonċernati, inklużi l-Istati Membri u r-rappreżentanti reġjonali, l-assoċjazzjonijiet tal-SMEs u l-fornituri ta’ servizzi, il-Kummissjoni ma ħadet l-ebda azzjoni f’dan ir-rigward. Il-Kummissjoni ma pprovdiet l-ebda ġustifikazzjoni għalfejn ir-rakkomandazzjoni mill-istudju ma ġietx implimentata.

85 Aħna vvalutajna wkoll jekk il-Kummissjoni kellhiex xi perspettiva tal-attivitajiet promozzjonali li twettqu mill-Istati Membri, u jekk fittxitx (i) li tikkoordina attivitajiet ta’ dan it-tip, jekk ikun hemm; jew (ii) li xxerred prattiki tajbin f’dan ir-rigward. Aħna sibna li l-Kummissjoni ma għandha l-ebda perspettiva tal-azzjonijiet li l-Istati Membri ħadu biex jippromwovu soluzzjonijiet Ewropej jew nazzjonali relatati mal-Gvern elettroniku. Konsegwentement, hija ma identifikatx prattiki tajbin, jew kienet f’pożizzjoni li tikkoordina attivitajiet eżistenti.

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

86 Il-konklużjoni kumplessiva tagħna hija li l-azzjonijiet tal-Kummissjoni kienu biss parzjalment effettivi biex irawmu kemm l-implimentazzjoni kif ukoll l-adozzjoni tas-soluzzjonijiet relatati mal-Gvern elettroniku mill-Istati Membri. Għalkemm il-Kummissjoni kkompletat l-azzjonijiet stipulati fil-Pjan ta’ Azzjoni dwar il-Gvern elettroniku għall-2016-2020 li ġie kopert mill-awditu tagħna, mhux is-servizzi pubbliċi diġitali li ġew żviluppati reċentement kollha huma disponibbli fl-UE kollha, minħabba azzjonijiet li qed jiddewmu fl-Istati Membri. Barra dan, il-Kummissjoni ma ppromwovietx dawn is-servizzi b’mod komprensiv fost in-negozji u l-utenti b’mod ġenerali.

87 Għalkemm il-Pjan ta’ Azzjoni dwar il-Gvern elettroniku għall-2016-2020 issodisfa l-ħtiġijiet identifikati mill-konsultazzjonijiet u l-valutazzjonijiet, huwa kien jinkludi biss azzjonijiet li kellhom jiġu implimentati mill-Kummissjoni nfisha, u għaldaqstant kien diffiċli li tintlaħaq il-viżjoni ddikjarata. Il-Pjan ta’ Azzjoni ma kien jinkludi l-ebda obbligu għall-Istati Membri, minkejja li r-rapport ta’ evalwazzjoni għall-Pjan ta’ Azzjoni preċedenti kien identifika n-natura volontarja tal-attivitajiet tal-Istati Membri bħala nuqqas ewlieni. Minkejja dan, dan ġie mmitigat mill-fatt li għall-biċċa l-kbira mill-azzjonijiet l-atti legali rilevanti li kienu diġà jeżistu qabel il-Pjan ta’ Azzjoni, jew inkella li ġew adottati b’riżultat tiegħu, kienu jinkludu obbligi ta’ dan it-tip. Madankollu, f’xi każijiet l-implimentazzjoni tal-azzjonijiet tkompliet wara l-2020, u għaldaqstant id-data tat-tmiem tal-Pjan ta’ Azzjoni (ara l-paragrafi 23-27).

88 Aħna nosservaw li l-proposta li saret mill-Kummissjoni fl-2021 li tistabbilixxi l-programm ta’ politika “Perkors għad-Deċennju Diġitali” introduċiet qafas ta’ kooperazzjoni li jippermetti lill-Kummissjoni tagħti segwitu għall-progress li jsir mill-Istati Membri fuq bażi annwali lejn l-ilħuq tal-miri diġitali stabbiliti fil-livell tal-UE. Madankollu, waħda mit-tliet miri hija definita b’mod vag, bir-riskju li tista’ tiġi interpretata b’mod differenti mill-Istati Membri, li min-naħa tagħhom jistgħu jipperikolaw l-ilħuq tal-mira. Skont il-proposta tal-2021 li tistabbilixxi l-programm ta’ politika “Perkors għad-Deċennju Diġitali”, jenħtieġ li l-Kummissjoni tiddefinixxi l-indikaturi ewlenin tal-prestazzjoni għal kull mira diġitali fl-atti ta’ implimentazzjoni (ara l-paragrafi 28-31 u 46-48).

89 Il-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni kien frammentat peress li l-Kummissjoni ma kinitx stabbiliet qafas ta’ monitoraġġ (inklużi l-indikaturi) għall-Pjan ta’ Azzjoni kollu kemm hu. Madankollu, qafas ta’ dan it-tip kien stabbilit għal għadd ta’ azzjonijiet individwali (erba’ mis-sitta koperti mill-awditu tagħna). L-indikaturi eżistenti tal-Gvern elettroniku (il-Parametru Referenzjarju tal-Gvern elettroniku u l-Indiċi tal-Ekonomija u s-Soċjetà Diġitali) li jiġu ppubblikati kull sena mill-Kummissjoni ma kienu konnessi direttament mal-ebda waħda mill-azzjonijiet li ġew implimentati taħt il-Pjan ta’ Azzjoni, u konsegwentement ma kinux adatti biex ikejlu l-impatt tiegħu (ara l-paragrafi 32-45).

90 Il-Kummissjoni kkompletat is -sitt azzjonijiet immirati lejn in-negozji u għalhekk li ġew koperti mill-awditu tagħna. Hija appoġġjat wkoll l-implimentazzjoni tas-soluzzjonijiet relatati mal-Gvern elettroniku mill-Istati Membri permezz ta’ proġetti ffinanzjati mill-UE, u billi pprovdiet appoġġ tekniku, li ġie apprezzat mill-persunal fl-Istati Membri li intervistajna (ara l-paragrafi 49-69).

91 Minkejja dawn l-isforzi, tlieta mis-sitt azzjonijiet ġew implimentati biss parzjalment fl-UE kollha. F’żewġ każijiet (l-interkonnessjoni tar-reġistri ta’ insolvenza u s-soluzzjonijiet diġitali matul iċ-ċiklu tal-ħajja ta’ kumpanija) dan kien dovut għal dewmien f’bosta Stati Membri (għal xi wħud minnhom il-Kummissjoni ma għandha l-ebda informazzjoni dwar il-progress). F’każ wieħed (l-identifikazzjoni elettronika, l-awtentikazzjoni u s-servizzi fiduċjarji, l-eIDAS), ir-regolament rilevanti ħalla l-għażla fakultattiva f’idejn l-Istati Membri biex jaġixxu. B’riżultat ta’ dan, l-azzjonijiet tal-Kummissjoni bejn l-2016 u l-2020 għadhom ma rriżultawx f’bidliet sostanzjali għan-negozji u ċ-ċittadini fl-UE kollha. Azzjoni oħra (is-Sistema ta’ Interkonnessjoni tar-Reġistri Kummerċjali) ġiet implimentata b’dewmien f’xi Stati Membri, iżda s-soluzzjoni ilha disponibbli fl-Istati Membri kollha minn Marzu 2022 (ara l-paragrafi 60-65).

92 Aħna nosservaw li fil-proposta tal-2021 li tistabbilixxi l-programm ta’ politika “Perkors għad-Deċennju Diġitali”, il-Kummissjoni introduċiet il-kunċett ta’ (i) pjanijiet direzzjonali għad-Deċennju Diġitali li għandhom jitħejjew mill-Istati Membri; u (ii) trajettorji li għandhom jiġu definiti għal kull Stat Membru bil-ħsieb li jintlaħqu l-miri diġitali. Madankollu, billi l-proposta għadha għaddejja mill-proċess leġiżlattiv (minn Settembru 2022), hija jaf tkun soġġetta għal emendi (ara l-paragrafu 46).

93 Fir-rigward tal-eIDAS, il-Kummissjoni ppreżentat proposta fl-2021 biex temenda r-regolament eżistenti b’rispons għal evalwazzjoni tiegħu. Hija tindirizza l-biċċa l-kbira tad-dgħufijiet, u – l-aktar importanti – issa tirrikjedi li kull Stat Membru jipprovdi skema ta’ identifikazzjoni elettronika (ara l-paragrafi 54-56).

Rakkomandazzjoni 1 – Jissaħħaħ il-qafas ta’ implimentazzjoni biex l-Istati Membri jiġu mħeġġa jikkompletaw is-servizzi tal-Gvern elettroniku

Minħabba l-proposta li saret mill-Kummissjoni għal Deċiżjoni li tistabbilixxi l-Programm ta’ Politika tal-2030 “Perkors għad-Deċennju Diġitali”, jenħtieġ li l-Kummissjoni tħeġġeġ l-iżvilupp ulterjuri tas-servizzi tal-Gvern elettroniku u l-monitoraġġ tagħhom billi:

1. tiddefinixxi b’mod inekwivoku t-termini użati fil-miri diġitali sabiex ikunu jistgħu jiġu applikati bl-istess mod fl-UE kollha;
2. tanalizza l-pjanijiet direzzjonali nazzjonali għad-Deċennju Diġitali u tieħu l-azzjoni meħtieġa jekk tiġġudika li l-politiki, il-miżuri u l-azzjonijiet stipulati fihom ma jkunux biżżejjed, li jpoġġi f’riskju l-ilħuq f’waqtu tal-miri stabbiliti fid-Deċiżjoni;
3. tieħu azzjoni jekk l-Istati Membri jesperjenzaw dewmien fl-ilħuq tal-miri diġitali meta mqabbla mat-trajettorji ppjanati tagħhom.

Data mmirata għall-implimentazzjoni: wara l-adozzjoni ta’ proposta għal Deċiżjoni li tistabbilixxi l-Programm ta’ Politika “Perkors għad-Deċennju Diġitali”, f’konformità mal-iskadenzi definiti fid-Deċiżjoni

94 Il-Kummissjoni rawmet b’mod attiv il-kollaborazzjoni u l-iskambji ta’ prattiki tajbin f’ħafna modi (pereżempju gruppi ta’ esperti, u pjattaformi), u dan kien meqjus bħala pożittiv mill-persunal fl-Istati Membri. Fid-dokument ta’ politika propost tagħha ta’ wara l-2020 “Perkors għad-Deċennju Diġitali”, il-Kummissjoni kkunsidrat b’mod xieraq il-ħtieġa li tkompli dan l-appoġġ (ara l-paragrafi 70-76).

95 Il-Kummissjoni ma kellhiex strateġija globali biex tippromwovi fost l-utenti ewlenin is-soluzzjonijiet relatati mal-Gvern elettroniku li kienu disponibbli fil-livell tal-UE. Dan kien ifisser li l-attivitajiet ta’ promozzjoni tagħha ma kinux komprensivi jew ikkoordinati. Hija ppromwoviet biss soluzzjonijiet fejn kien meħtieġ minn atti legali rilevanti, u għalhekk ma kopriethomx kollha (ara l-paragrafi 77-78).

96 Meta l-Kummissjoni wettqet kampanji ta’ komunikazzjoni, dawn kienu tajbin. Madankollu, għalkemm il-Kummissjoni ppromwoviet soluzzjonijiet tekniċi żviluppati mill-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa fost l-iżviluppaturi, għadha ma ppromwovietx servizzi ġodda, bħas-Sistema ta’ Interkonnessjoni tar-Reġistri Kummerċjali u s-sistema għall-interkonnessjoni tar-reġistri ta’ insolvenza, fost l-utenti. Barra dan, il-Kummissjoni ma għandha l-ebda perspettiva tal-azzjonijiet meħuda mill-Istati Membri biex jippromwovu soluzzjonijiet nazzjonali jew Ewropej relatati mal-Gvern elettroniku, minkejja li l-isforzi kkoordinati jistgħu jwasslu għal riżultati aħjar (ara l-paragrafi 79-81 u 85).

97 Il-Kummissjoni ma vvalutatx is-sensibilizzazzjoni tan-negozji dwar is-servizzi disponibbli tal-Gvern elettroniku, u ma analizzatx il-ħtiġijiet f’dan il-qasam, minkejja li dan huwa pass ewlieni fl-adozzjoni tas-servizzi tal-Gvern elettroniku. L-unika eċċezzjoni hawnhekk kienet is-suq tal-eIDAS: il-Kummissjoni wettqet studju u operat programm pilota ta’ għarfien u tagħlim fost l-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju. Fost l-oħrajn, huwa rriżulta f’sett ta’ għodod għal dawn l-intrapriżi. Għalkemm l-istudju rrakkomanda li jenħtieġ li s-sett ta’ għodod jiġi żviluppat aktar, il-Kummissjoni ma ħadet l-ebda azzjoni f’dan ir-rigward (ara l-paragrafi 82-84).

Rakkomandazzjoni 2 – Tiġi żviluppata strateġija komprensiva għall-promozzjoni effettiva tas-servizzi tal-Gvern elettroniku

Sabiex jiġi pprovdut appoġġ aktar effettiv għall-adozzjoni ulterjuri tas-servizzi tal-Gvern elettroniku fl-Ewropa kollha, jenħtieġ li l-Kummissjoni tiżviluppa strateġija komprensiva biex tippromwovi s-servizzi tal-Gvern elettroniku b’mod effettiv, li tkun ibbażata fuq valutazzjoni tal-livell ta’ sensibilizzazzjoni dwar is-servizzi disponibbli tal-Gvern elettroniku fost l-utenti. Jenħtieġ li l-istrateġija tieħu kont tal-attivitajiet imwettqa f’dan ir-rigward mill-Istati Membri sabiex jiġu ffaċilitati l-isforzi tagħhom jew inkella biex jiġi żgurat li l-isforzi ma jkunux duplikati.

Data mmirata għall-implimentazzjoni: tmiem l-2024

Dan ir-Rapport ġie adottat mill-Awla IV, immexxija mis-Sur Mihails Kozlovs, Membru tal-Qorti tal-Awdituri, fil-Lussemburgu fil-laqgħa tagħha tal-11 ta’ Ottubru 2022.

Annessi

Anness I – Żviluppi tal-Gvern elettroniku fl-UE mill-2006 ’l hawn

Anness II – Pjan ta’ Azzjoni dwar il-Gvern elettroniku – lista ta’ azzjonijiet

Anness III – Lista ta’ proġetti ffinanzjati mill-UE li ġew awditjati

Anness IV – Implimentazzjoni tal-azzjonijiet inklużi fl-ambitu tal-awditu