Gníomhaíochtaí r-Rialtais spriocdhírithe ar ghnólachtaí Gníomhaíochtaí an Choimisiúin curtha chun feidhme, ach tá éagsúlachtaí fós ann maidir le fáil ar r-sheirbhísí ar fud an Aontais

Achoimre Feidhmiúcháin

I Ó na 1990í i leith, tá r-Rialtas á chur chun cinn ar leibhéal an Aontais Tagraíonn r-Rialtas d’úsáid teicneolaíochtaí faisnéise agus cumarsáide chun seirbhísí rialtais a chur ar fáil do shaoránaigh agus gnólachtaí ar bhealach níos éifeachtaí agus níos éifeachtúla. Is é is aidhm leis ná ualaí riaracháin ar shaoránaigh agus gnólachtaí a laghdú trína n-idirghníomhaíocht le húdaráis phoiblí a dhéanamh níos tapa, níos caoithiúla agus níos costéifeachtaí, agus iomaíochas agus fás eacnamaíoch a spreagadh ar an gcaoi sin.

II In 2016, ghlac an Coimisiún Plean Gníomhaíochta r-Rialtais an Aontais do 2016-2020. Bhí an Plean Gníomhaíochta ceaptha a bheith mar spreagadh chun iarrachtaí nuachóirithe agus acmhainní san earnáil phoiblí a chomhordú i réimse an r-Rialtais. Áiríodh ann 25 ghníomhaíocht a bhí le cur chun feidhme ag an gCoimisiún. Ní raibh buiséad tiomnaithe ann don Phlean Gníomhaíochta ach fuair sé tacaíocht trí chláir éagsúla agus bearta tionlacain atá ar fáil do na Ballstáit.

III I bhfianaise thábhacht mhéadaitheach seirbhísí digiteacha, mar a léiríodh le linn phaindéim COVID-19, agus an maoiniú suntasach a dhéantar don digiteáil go ginearálta, chinneamar an t-iniúchadh seo a dhéanamh chun lucht ceaptha beartais a chur ar an eolas maidir le saincheisteanna a dhéanann difear do dhearadh agus cur chun feidhme bhearta an Aontais a chuireann r-Rialtas chun cinn.

IV Rinneamar measúnú féachaint an raibh gníomhaíochtaí r-Rialtais an Choimisiúin éifeachtach. Chuige sin, rinneamar scrúdú ar dhearadh foriomlán na ngníomhaíochtaí chomh maith leis na socruithe le haghaidh faireacháin agus cur chun feidhme. Dhíríomar ár measúnú maidir le cur chun feidhme gníomhaíochtaí ar spriocdhíriú ar ghnólachtaí, mar gheall go bhfuil r-Rialtas tábhachtach chun aghaidh a thabhairt ar ilroinnt agus bacainní rialachais, agus dá bhrí sin chun a chur ar chumas gnólachtaí méadú agus oibriú thar teorainneacha.

V Is é ár gconclúid nach raibh gníomhaíochtaí an Choimisiúin éifeachtach ach go pointe áirithe maidir le cur chun feidhme agus glacadh réitigh r-Rialtais ag na Ballstáit a chothú. Tá gníomhaíochtaí Phlean Gníomhaíochta r-Rialtais 2016-2020, atá clúdaithe inár n-iniúchadh, tugtha i gcrích ag an gCoimisiún. Níl na seirbhísí poiblí digiteacha go léir atá forbartha le déanaí ar fáil ar fud an Aontais, áfach, mar gheall ar mhoilleanna sa chur chun feidhme ar leibhéal na mBallstát.

VI Cé gur chomhlíon Plean Gníomhaíochta r-Rialtais 2016-2020 na riachtanais a bhí sainaitheanta sna comhairliúcháin agus sna measúnuithe, níor áiríodh ann ach gníomhaíochtaí a bhí le cur chun feidhme ag an gCoimisiún féin, agus dá bhrí sin bhí sé deacair fís an Phlean Gníomhaíochta a bhaint amach i.e. riaracháin agus institiúidí poiblí oscailte, éifeachtúla agus cuimsitheacha a bheith san Aontas faoi 2020.

VII Thairis sin, ní dhearna an Coimisiún faireachán cuimsitheach ar chur chun feidhme an Phlean Gníomhaíochta ina iomláine. Ní raibh na táscairí r-Rialtais a bhí ann cheana (an Tagarmharc don r-Rialtas agus an tInnéacs um an nGeilleagar Digiteach agus an tSochaí Dhigiteach) nasctha go díreach le haon cheann de na gníomhaíochtaí a cuireadh chun feidhme faoin bPlean Gníomhaíochta, agus mar sin ní raibh siad feiliúnach chun a dtionchar foriomlán a thomhas. Tugaimid ar aire gur thug an togra ón gCoimisiún in 2021 don chlár beartais dar teideal ‘Conair i dtreo na Deacáide Digití’ creat comhair isteach lena bhféadtar obair leantach a dhéanamh ar dhul chun cinn na mBallstát i dtreo na dtáscairí digiteacha atá leagtha amach ar leibhéal an Aontais.

VIII Thacaigh an Coimisiún le cur chun feidhme réitigh r-Rialtais ag na Ballstáit trí thionscadail a bhí cistithe ag an Aontas agus trí thacaíocht theicniúil a thabhairt. Ina theannta sin, thacaigh an Coimisiún ar bhealach gníomhach le comhar agus malartuithe dea-chleachtais i roinnt bealaí, lena n-áirítear trí ghrúpaí saineolaithe agus ardáin. Ba dhíol sásaimh í an tacaíocht sin do na Ballstáit ar thugamar cuairt orthu.

IX Ní raibh aon straitéis uileghabhálach ann chun na réitigh r-Rialtais atá ar fáil ar leibhéal an Aontais a chur chun cinn i measc príomhúsáideoirí. Bhí cur chun cinn réitigh r-Rialtais ag an gCoimisiún teoranta, agus ní raibh aon fhorléargas aige ar ghníomhaíochtaí a bhí déanta i ndáil leis sin ag na Ballstáit cé go bhféadfadh sé go mbeadh torthaí níos fearr ann dá mbeadh na iarrachtaí comhordaithe.

X Ní dhearna an Coimisiún measúnú ar fheasacht gnólachtaí maidir leis na seirbhísí r-Rialtais atá ar fáil, agus ní dhearna sé anailís go ginearálta ar na riachtanais sa réimse sin, cé gur príomhchéim é sin maidir le glacadh seirbhísí r-Rialtais. An t-aon eisceacht atá ann ná staidéar agus clár eolais agus foghlama i measc fiontair bheaga agus mheánmhéide i réimse an ríomh-shainaitheantais agus seirbhísí iontaoibhe margaidh.

XI Molaimid gur ceart don Choimisiún an méid seo a leanas a dhéanamh:

• an creat cur chun feidhme a neartú chun tathant ar na Ballstáit seirbhísí r-Rialtais a thabhairt i gcrích; agus
• straitéis chuimsitheach a fhorbairt chun seirbhísí r-Rialtais a fhorbairt go héifeachtach.

Réamhrá

An tábhacht a bhaineann le r-Rialtas san Aontas Eorpach

01 Tagraíonn r-Rialtas d’úsáid teicneolaíochtaí faisnéise agus cumarsáide (TFCanna) chun seirbhísí rialtais a chur ar fáil do shaoránaigh agus gnólachtaí ar bhealach éifeachtach agus éifeachtúil. Táthar ag súil go méadóidh sé éifeachtacht agus éifeachtúlacht trí na nithe seo a leanas a laghdú: (i) costais agus am idirbheart¹; (ii) cur chuige aonarach i riaracháin ó thaobh cúrsaí faisnéise de; agus (iii) an t-ualach riaracháin ar shaoránaigh agus gnólachtaí, trína n-idirghníomhaíochtaí le húdaráis phoiblí a dhéanamh níos tapa, níos caoithiúla agus níos saoire, agus, ar an gcaoi sin, borradh a chur faoi iomaíochas agus fás eacnamaíoch².

02 Sna 1990í, tugadh faoi na céad tionscnaimh r-Rialtais ar leibhéal Eorpach. Ó shin:

• tá Teachtaireachtaí agus Pleananna Gníomhaíochta³ eisithe ag an gCoimisiún go tráthrialta agus tá cláir chistiúcháin ar leith curtha ar bun aige, go háirithe chun úsáid TFCanna a chothú chun seirbhísí trasteorann a áirithiú (is é sin le rá chun idir-inoibritheacht a áirithiú idir roinnt seirbhísí éagsúla);
• ar leibhéal na mBallstát, tá béim leagtha ar thábhacht r-Rialtais i roinnt dearbhuithe aireachta⁴. Áiríodh sna dearbhuithe sin freisin iliomad gníomhaíochtaí a raibh gealltanais á dhéanamh ag na Ballstáit ina leith, ach iarradh ar an gCoimisiún freisin roinnt gníomhaíochtaí a dhéanamh trí Phleananna Gníomhaíochta agus moladh go n-eagródh an Coimisiún comhrialtachas Pleananna Gníomhaíochta r-Rialtais (chun forléargas iomlán a fháil ar na forbairtí san Aontas ó 2006 féach Iarscríbhinn I).

03 In 2016, mar chuid den Straitéis maidir le Margadh Aonair Digiteach don Eoraip, ghlac an Coimisiún Plean Gníomhaíochta r-Rialtais an Aontais Eorpaigh do thréimhse 2016-2020. Sainaithníodh ann 25 ghníomhaíocht, ar cuireadh cúig cinn díobh sin isteach sa Phlean Gníomhaíochta tar éis atbhreithniú meántéarma ar an Straitéis maidir le Margadh Aonair Digiteach i mí na Bealtaine 2017. Áiríodh sa phlean Gníomhaíochta gníomhaíochtaí de chineálacha a bhí an-difriúil ó chéile. Bhí cuid acu dírithe go sonrach ar ghnólachtaí (e.g. ‘Tionscnamh a thíolacadh chun úsáid réitigh dhigiteacha a éascú ar fud saolré chuideachta’ nó ‘Treoirthionscadal a sheoladh ar “phrionsabail na haonuaire” do ghnólachtaí’). Bhí cinn eile dírithe ar na saoránaigh go léir (e.g. ‘Measúnú a dhéanamh ar an bhféidearthacht prionsabal na haonuaire a chur i bhfeidhm do shaoránaigh i gcomhthéacs trasteorann’ nó ‘forfheidhmiú reachtaíocht agraibhia an Aontais i dtaca le díolacháin idirlín agus faisnéis do thomhaltóirí’). Chun liosta iomlán de na tionscadail a fháil, féach Iarscríbhinn II.

04 Níor tháinig Plean Gníomhaíochta nua tar éis an Phlean Gníomhaíochta i ndiaidh 2020, ach tháinig roinnt tionscnamh eile ar an bhfód. Is iad seo a leanas na cinn is ábhartha:

• an Clár don Eoraip Dhigiteach⁵, a ndearna na reachtóirí é a fhormheas le buiséad foriomlán beartaithe de €7.5 billiún (ag praghsanna reatha). Tá sé dírithe ar theicneolaíocht dhigiteach a thabhairt do ghnólachtaí, saoránaigh agus riaracháin phoiblí agus soláthróidh sé cistiú do thionscnaimh i gcúig réimse (sár-ríomhaireacht, intleacht shaorga, cibearshlándáil, ardscileanna digiteacha, agus úsáid leathan teicneolaíochtaí digiteacha a áirithiú ar fud an gheilleagair agus na sochaí);
• teachtaireacht a d’eisigh an Coimisiún maidir le ‘Compás Digiteach 2030: an bealach Eorpach don deacáid dhigiteach’. Nasctha leis sin, rinne an Coimisiún togra le haghaidh Cinneadh ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena mbunaítear clár beartais 2030 ‘Conair i dtreo na Deacáide Digití’. Sa dá dhoiciméad sin, leagtar amach na spriocanna digiteacha ar leith atá an tAontas ina iomláine ceaptha a bhaint amach faoi dheireadh na deacáide. Áirítear na nithe seo a leanas leis na spriocanna maidir le seirbhísí poiblí a dhigiteáil: rochtain ar líne ar phríomhsheirbhísí poiblí, rochtain ar thaifid leighis, agus úsáid a bhaint as réiteach don sainaitheantas digiteach (ID).

05 Léirigh sonraí na hEagraíochta um Chomhar agus Forbairt Eacnamaíochta⁶ go bhfuil seirbhísí r-Rialtais níos ábhartha do ghnólachtaí ná do dhaoine aonair. Tá gnólachtaí coinnithe siar ag ilroinnt agus bacainní rialtachta, rud a fhágann go bhfuil sé níos deacra dóibh méadú agus a bheith ag oibriú thar teorainneacha laistigh de mhargadh aonair an Aontais⁷.

06 Le tionchar phaindéim COVID-19 ar an ngeilleagar domhanda agus ar shaol na saoránach, léiríodh an tábhacht a bhaineann le seirbhísí digiteacha ar fud réimsí uile gheilleagar agus shochaí an Aontais. Ba iad teicneolaíochtaí nua a choimeád gnólachtaí agus seirbhísí poiblí ag feidhmiú agus a d’áirithigh gur lean trádáil ar fud an Aontais ag sreabhadh go saorálach. Chuidigh siad freisin chun saoránaigh a choimeád nasctha lena chéile, chun cianobair a dhéanamh, agus chun tacú le hoideachas leantach do dhaoine óga.

Róil agus freagrachtaí

07 Mar a leag na hairí ábhartha béim air ina nDearbhú 2017, is iarracht chomhchoiteann é claochlú digiteach an riaracháin phoiblí ar leibhéal Eorpach agus ar leibhéal náisiúnta, réigiúnach agus áitiúil, lena gcuirtear san áireamh deighilt na n-inniúlachtaí idir na leibhéil éagsúla⁸. De réir phrionsabal na coimhdeachta, is ar na Ballstáit go bunúsach atá an fhreagracht as seirbhísí rialtais a dhigiteáil ar leibhéil náisiúnta agus réigiúnacha. Tá freagracht ar an gCoimisiún i gcás dúshláin trasteorann agus trasnáisiúnta, áfach, go háirithe carnadh bacainní leictreonacha a sheachaint a d’fhéadfadh bac a chur ar riaracháin phoiblí nascadh le chéile, agus ar shaoránaigh agus gnólachtaí teacht ar na seirbhísí poiblí digiteacha atá ar fáil i dtíortha seachas a dtír féin, agus na seirbhísí sin a úsáid⁹.

08 Tá an dul chun cinn maidir le r-Rialtas san Aontas ag brath ar an gCoimisiún, ach ní air sin amháin é, tá sé ag brath freisin ar thoil pholaitiúil agus uaillmhian na mBallstát. Mar a leag an Coimisiún béim air ina Thuarascáil maidir leis an staid reatha i dtaca le riarachán poiblí digiteach agus idir-inoibritheacht in 2020, mura measann rialtais go leanúnach gur príomhthosaíocht den chlár oibre polaitiúil é r-Rialtas, beidh a n-iarrachtaí gan tairbhe agus neamh-inbhuanaithe.

09 Ar leibhéal an Aontais, tá Ard-Stiúrthóireacht na Líonraí Cumarsáide, an Ábhair Dhigitigh agus na Teicneolaíochta sa Choimisiún (AS CNECT) freagrach as réimse beartais an r-Rialtais a chomhordú. I bhfianaise éagsúlacht na 25 ghníomhaíocht atá i gceist le Plean Gníomhaíochta 2016-2020, bhí suas le 11 ardstúrthóireacht rannpháriteach, agus bhí gach ceann díobh freagrach as gníomhaíocht amháin nó níos mó (féach Iarscríbhinn II).

10 Ar an gcaoi céanna, ar leibhéal na mBallstát, bhí roinnt riarachán poiblí éagsúla freagrach as réitigh r-Rialtais ar leith a chur chun feidhme. Áirítear orthu sin aireachtaí nó gníomhaireachtaí lárnacha, ach chomh maith leis sin áirítear orthu údaráis réigiúnacha agus áitiúla, amhail bardais nó rialtais áitiúla.

11 Ar mhaithe leis an bPlean Gníomhaíochta a chomhordú, cuireadh ‘Bord Stiúrtha an Phlean Gníomhaíochta r-Rialtais’ ar bun. Ba é an Coimisiún a rinne cathaoirleacht ar an mbord agus bhí sé comhdhéanta d’ionadaí ó na Ballstáit atá freagrach as a straitéisí náisiúnta r-Rialtais.

Cur chun feidhme r-Rialtais a mhaoiniú

12 Ní raibh buiséad tiomnaithe ann do Phlean Gníomhaíochta 2016-2020. Faigheann gníomhaíochtaí r-Rialtais tacaíocht go ginearálta, áfach, trí fhoinsí cistiúcháin éagsúla de chuid an Aontais. I dTábla 1 tugtar mionsonraí maidir leis na príomhfhoinsí cistiúcháin ón Aontas (do thréimhse 2014-2020) agus ár meastacháin ar na leithdháiltí bhuiséadacha chuig tionscadail agus gníomhaíochtaí r-Rialtais.

13 I dtréimhse 2021-2027, beidh roinnt foinsí éagsúla de chistiú ón Aontas ar fáil chun tacú leis an digiteáil go ginearálta agus gníomhaíochtaí r-Rialtais go háirithe. Ní mór na leithdháiltí buiséadacha do chuid díobh sin a shocrú fós:

• beidh an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa (SCE) agus na cistí lena gcuirtear an beartas comhtháthaithe chun feidhme fós ar fáil;
• faoi shraith amháin den Chlár nua don Eoraip Dhigiteach (féach mír 04), tá tacaíocht beartaithe (le buiséad de €1.1 billiún), i measc nithe eile, d’idir-inoibritheacht agus chun riaracháin phoiblí a chumasú chun teicneolaíochtaí digiteacha urscothacha a imscaradh agus rochtain a fháil orthu;
• leis an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, a glacadh in 2021, ceanglaítear ar na Ballstáit ar a laghad 20 % de bhuiséad iomlán a bpleananna téarnaimh agus athléimneachta a leithdháileadh ar bhearta a rannchuidíonn le cuspóirí digiteacha. I mí Iúil 2022, bhí 25 de na pleananna sin glactha agus b’ionann an caiteachas iomlán a bhaineann le cuspóirí digiteacha agus €127 billiún, a sheasann do 26 % den mhéid iomlán. Tá níos mó ná an tríú chuid (36 %, €46 billiún) de sin leithdháilte ar sheirbhísí poiblí a dhigiteáil, lena n-áirítear iompar a dhigiteáil.

Scóip agus cur chuige na hiniúchóireachta

14 I bhfianaise ábharthacht an r-Rialtais do chomhlachtaí poiblí, gnólachtaí agus saoránaigh, ba é ár n-aidhm lucht ceaptha beartais a chur ar an eolas trí léargas a thabhairt ar dhearadh bhearta an Aontais a chothaíonn r-Rialtas agus béim a leagan ar na bacainní atá ann dá gcur chun feidhme rathúil.

15 I bhfianaise go bhfuil tábhacht mhéadaitheach le seirbhísí digiteacha, mar a léirigh paindéim COVID-19, agus go bhfuil cistiú suntasach á leithdháileadh ar an digiteáil go ginearálta (féach míreanna 12-13), chinneamar an t-iniúchadh seo a dhéanamh ar Phlean Gníomhaíochta 2016-2020. Thairis sin, níl iniúchóireacht déanta againn ar aon cheann de na tionscnaimh dhigiteacha a chuir an Coimisiún chun feidhme roimhe seo ó 2001 i leith (féach mír 02 agus Iarscríbhinn I), seachas gníomhaíochtaí an Aontais i réimse ar leith an chúraim sláinte trasteorann¹⁰.

16 An cheist a bhí againn ná an raibh gníomhaíochtaí r-Rialtas an Choimisiúin éifeachtach. Chun freagra a thabhairt ar an gceist sin, rinneamar measúnú féachaint:

1. ar dhear an Coimisiún a ghníomhaíochtaí r-Rialtais go hiomchuí;
2. an ndearna an Coimisiún faireachán ar chur chun feidhme Phlean Gníomhaíochta r-Rialtais 2016-2020 go hiomchuí;
3. ar bhain gníomhaíochtaí r-Rialtais a spriocdhíríonn ar ghnólachtaí a gcuspóir amach; agus
4. ar chuir an Coimisiún malartú dea-chleachtais agus seirbhísí digiteacha poiblí nua-bhunaithe chun cinn go hiomchuí.

17 Is é an tréimhse a bhí clúdaithe leis an iniúchadh seo ná an tréimhse inar dearadh Plean Gníomhaíochta 2016-2020 agus inar cuireadh chun feidhme é. Bhreathnaíomar freisin ar dhearadh ghníomhaíochtaí iar-2020 (féach mír 04), nuair ab ábhartha é sin, chun a fhíorú ar tugadh aghaidh ar laigí agus an ndearnadh ceachtanna a foghlaimíodh ó Phlean Gníomhaíochta 2016-2020 a chur san áireamh.

18 Mar gheall ar na cúiseanna a luaitear i mír 05, bhí fócas ár n-iniúchta dírithe ar fhreagra a fháil ar fhocheisteanna (c) agus (d) (féach mír 16) maidir le sé cinn de na 25 ghníomhaíocht i bPlean Gníomhaíochta 2016-2020 a bhain go díreach le gnólachtaí (féach Tábla 2).

19 Scrúdaíomar fianaise ó réimse foinsí:

• athbhreithniú deisce ar dhoiciméid ábhartha ón gCoimisiún, comh maith le ceistneoirí a bhí comhlánaithe ag daoine d’fhoireann an Choimisiúin agus agallaimh a cuireadh orthu;
• anailís ar dhoiciméid ábhartha a bhaineann le sampla de cheithre Bhallstát (an Danmhairg, an Ghearmáin, an Pholainn agus an Rómáin) comh maith le ceistneoirí a chomhlánaigh daoine den fhoireann i seirbhísí poiblí ábhartha sna tíortha sin, agus agallaimh leo. Bhí an rogha sin de Bhallstáit bunaithe ar dhul chun cinn r-Rialtas na mBallstát faoi seach agus áirithíodh ag an am céanna gur áiríodh sa sampla Ballstáit a tháinig isteach san Aontas roimh agus i ndiaidh 2004;
• anailís ar shampla de 24 thionscadal a bhainistítear go lárnach agus a fhaigheann cistiú ón Aontas: 13 thionscadal SCE, ocht ngníomhaíocht ISA² agus trí thionscadal Fís 2020. Tá liosta iomlán de na tionscadail roghnaithe ar fáil in Iarscríbhinn III. Roghnaíomar na tionscadail sin bunaithe ar a staid cur chun feidhme, ar ábharthacht agus ar leathadh geografach (a mhéid is a d'fheadfaí iad sin a nascadh leis na ceithre Bhallstát roghnaithe);
• agallaimh le geallsealbhóirí ábhartha, i.e. eagraíochtaí atá ionadaíoch ar fhiontair bheaga agus mheánmhéide (FBManna) Eorpacha¹¹;
• athbhreithniú ar fhoilseacháin acadúla, staidéir saineolaithe agus tagarmharcanna idirnáisiúnta nó dea-chleachtais.

Barúlacha

Tá feabhas tagtha ar dhearadh ghníomhaíochtaí r-Rialtais in imeacht ama

20 Is é is aidhm do Phleananna Gníomhaíochta ná rannchuidiú le dearadh reachtaíochta, ionstraimí agus tionscnamh an Aontais atá ann cheana nó rannchuidiú le hathbhreithniú a dhéanamh orthu. Níl sé ceangailteach ó thaobh dlí. D’úsáid an Coimisiún Pleananna Gníomhaíochta r-Rialtais mar uirlis pholaitiúil chun nuachóiriú riarachán poiblí a chur chun cinn ar fud an Aontais Eorpaigh.

21 Ba cheart don Choimisiún gníomhaíochtaí a dhearadh atá oiriúnach chun réiteach a fháil ar easnaimh r-Rialtais, agus aird á tabhairt aige ar thorthaí ó mheastóireachtaí, tuairimí geallsealbhóirí trí chomhairliúcháin, agus measúnuithe tionchair (éigeantach do gach idirghabháil airgeadais a bhfuil caiteachas suntasach i gceist leo, i.e. sa bhreis ar €5 mhilliún agus ag teastáil le haghaidh tionscnaimh de chuid an Choimisiúin ar dócha go mbeidh tionchair suntasacha eacnamaíocha, comhshaoil nó sóisialta acu)¹².

22 Rinneamar measúnú, dá bhrí sin, féachaint ar dhear an Coimisiún na nithe seo a leanas ar bhealach iomchuí:

• Plean Gníomhaíochta 2016-2020, agus
• Gníomhaíochtaí iar-2020 a bhaineann le r-Rialtas.

Níor chomhlíon na gníomhaíochtaí a áiríodh i bPlean Gníomhaíochta r-Rialtais 2016-2020 an fhís a bhí acu

23 Tá an Plean Gníomhaíochta bunaithe ar fhís agus ar thrí thosaíocht bheartais (féach Bosca 1).

24 Chun aghaidh a thabhairt ar thosaíochtaí agus, ar deireadh, an fhís de riarachán poiblí oscailte, éifeachtúil agus furasta le húsáid a bhaint amach san Aontas, sainaithníodh 25 ghníomhaíocht sa Phlean Gníomhaíochta , a raibh gach ceann díobh nasctha le ceann de na tosaíochtaí. Bhí nádúir éagsúla ag baint leis na gníomhaíochtaí agus áiríodh ina measc gníomhartha dlí a thíolacadh, réitigh theicniúla a fhorbairt nó tacaíocht do Bhallstáit (féach Iarscríbhinn II do na gníomhaíochtaí go léir). Is é ár gconclúid gur léirigh siad na riachtanais a sainaithníodh sna meastóireachtaí ábhartha chomh maith leis an aiseolas ó dhaoine a rinne ionadaíocht ar riaracháin na mBallstát, ar ghnólachtaí, ar shaoránaigh agus ar gheallsealbhóirí. Léirítear cuid de na riachtanais agus na gníomhaíochtaí gaolmhara i mBosca 2.

25 In ainneoin an fhíorais gur sainaithníodh sa tuarascáil mheastóireachta ar Phlean Gníomhaíochta r-Rialtais 2011-2015¹³ gurbh é nádúr deonach na ngníomhaíochtaí sna Ballstáit an phríomhchúis go raibh gníomhaíochtaí gan réiteach nó neamhchríochnaithe ann, bhí na gníomhaíochtaí go léir i bPlean Gníomhaíochta 2016-2020 dírithe ar an gCoimisiún amháin, gan aon oibleagáid ar na Ballstáit.

26 D’fhormhór na ngníomhaíochtaí, áfach, áiríodh na hoibleagáidí sin sna gníomhartha dlí ábhartha a bhí ann roimh an bPlean Gníomhaíochta (e.g. gníomhaíochtaí 9 agus 10; féach Tábla 2) nó tugadh isteach iad mar thoradh ar an bPlean Gníomhaíochta (e.g. gníomhaíocht 7). Do ghníomhaíocht amháin (gníomhaíocht 2) níor chuir an bunús dlí a bhí ann cheana aon oibleagáid ar na Ballstáit scéim eID a chur chun feidhme, in ainneoin an fhíorais gur gné ríthábhachtach é modh slán eID chun margadh aonair digiteach a áirithiú.

27 Ós rud é go raibh na gníomhaíochtaí sa Phlean Gníomhaíochta dírithe ar an gCoimisiún amháin, níor cuireadh san áireamh leis na spriocdhátaí cur chun feidhme an t-am a bhí ag teastáil ó na Ballstáit a n-oibleagáidí a d’eascair ó na gníomhartha dlí a chomhlíonadh. I roinnt cásanna, shín na spriocdhátaí cur chun feidhme a bhí leagtha amach sna gníomhartha dlí thar ré an Phlean Gníomhaíochta agus a dháta físe de 2020 (féach samplaí i mBosca 3). Thairis sin, ós rud é go raibh gach seirbhís phoiblí ar gach leibhéal rialtais (ó leibhéal an Aontais, go leibhéal náisiúnta go leibhéal áitiúil) mar chuid den fhís de riarachán poiblí oscailte, éifeachtúil agus furasta le húsáid san Aontas, ní bheadh sé indéanta é sin a bhaint amach ach amháin trí chur chun feidhme tráthúil na ngníomhaíochtaí ábhartha ag leibhéal an Aontais chomh maith le leibhéal na mBallstát.

Tugann beartas beartaithe an Choimisiún i ndiaidh 2020 aghaidh ar na heasnaimh, ach níl sé glactha go fóill

28 Nuair a bhí doiciméid beartais r-Rialtais iar-2020 á ndearadh (féach mír 04), bhunaigh an Coimisiún iad ar na doiciméid a éilítear leis na Treoirlínte maidir le Rialáil Níos Fearr agus chuir sé san áireamh go hiomchuí na riachtanais a bhí sainaitheanta. Ós rud é, áfach, go bhfuil an togra don ‘Chonair i dtreo na Deacáide Digití’ fós ag dul tríd an bpróiseas reachtach (amhail ag Meán Fómhair 2022) agus go bhféadfadh sé go leasófaí é dá bhrí sin, ní léir go fóill an mbeidh raon feidhme agus tosaíochtaí spriocanna an Chinnidh a ghlacfar ar deireadh i gcomhréir leis na riachtanais iarbhír.

29 Cé nach n-áirítear sa ‘Chonair i dtreo na Deacáide Digití’ aon ghníomhaíocht ar leith do na Ballstáit, beidh ar gach Ballstát treochlár straitéiseach náisiúnta maidir leis an Deacáid Dhigiteach a thíolacadh don Choimisiún, a bheidh i gcomhréir le cuspóirí an Aontais agus na spriocanna digiteacha atá leagtha síos, agus a rannchuideoidh leis na cuspóirí sin (féach Bosca 4).

30 A mhéid a bhaineann leis na trí sprioc atá sainithe sa ‘Chonair i dtreo na Deacáide Digití’, tugaimid an méid seo a leanas ar aire:

• tagraíonn Sprioc (1) do ‘phríomhsheirbhísí poiblí’ ach níor tugadh sainmhíniú orthu sa Teachtaireacht maidir le Compás Digiteach 2030 ná sa togra le haghaidh an ‘Conair i dtreo na Deacáide Digití’. Mar gheall nach bhfuil sainmhíniú comhchoitinn ar leibhéal an Aontais ann, d’fhéadfadh léirmhínithe éagsúla a bheith ag Ballstáit éagsúla ar an gcoincheap sin agus dá bhrí sin, seirbhísí poiblí náisiúnta éagsúla a bheith inrochtaine ar líne.
• Tagraíonn Sprioc (3) don úsáid a bhaineann na saoránaigh as, ach mar gheall nach féidir iallach a chur ar shaoránaigh réitigh eID a úsáid, tá an sprioc seo lasmuigh de smacht aon riaracháin phoiblí.

31 Tugaimid ar aire freisin gur tugadh isteach leis an togra ón gCoimisiún creat comhair leis na Ballstáit. I gcomhréir leis an gcreat, beidh ar Bhallstáit a dtreochláir náisiúnta a ailíniú le cuspóirí agus spriocanna digiteacha an Aontais agus tuairisciú chuig an gCoimisiún maidir lena dul chun cinn i dtaca le spriocanna digiteacha 2030 a bhaint amach in am trátha. Mar sin, tugann an creat bunús dlí don Choimisiún chun cur chun feidhme a bheartais a stiúradh agus measúnú a dhéanamh ar an dul chun cinn atá déanta.

Bhí socruithe faireacháin do Phlean Gníomhaíochta 2016-2020 neamhiomlán

32 Tá faireachán riachtanach chun go mbeadh lucht ceaptha beartais agus geallsealbhóirí in ann meastóireacht a dhéanamh féachaint an bhfuil cur chun feidhme an bheartais ‘ar an mbóthar ceart’ agus an bhfuil cuspóirí á mbaint amach.¹⁴ Chuige sin, ba cheart don Choimisiún¹⁵, i measc nithe eile, nasc soiléir a bhunú idir cuspóirí beartais agus príomhtháscairí cuí a chuireann san áireamh na socruithe is gá chun fianaise leordhóthanach a bhailiú in am.

33 Rinneamar measúnú, dá bhrí sin, féachaint an raibh na nithe seo a leanas déanta ag an gCoimisiún:

• faireachán iomchuí ar chur chun feidhme an Phlean Gníomhaíochta;
• córas iomchuí a chur ar bun chun faireachán a dhéanamh féachaint an raibh na spriocanna digiteacha a bhí leagtha síos i gCompás Digiteach 2030 bainte amach.

Ní dhearnadh aon mheasúnú cuimsitheach ar an bPlean Gníomhaíochta

34 Ní raibh fís ná tosaíochtaí beartais Phlean Gníomhaíochta r-Rialtais 2016-2020 (féach Bosca 1) sonrach go leor chun measúnú a dhéanamh ar a mbaint amach. Dá bhrí sin, níor chuir an Coimisiún aon chreat faireacháin sonrach ar bun, lena n-áirítear tacar de tháscairí feidhmíochta, chun measúnú a dhéanamh ar dhul chun cinn na ngníomhaíochtaí agus na dtosaíochtaí beartais agus ar a mhéid ar comhlíonadh iad. Ar an gcaoi céanna, níor ullmhaigh an Coimisiún meastóireacht mheántéarma ná chríochnaitheach ar chur chun feidhme an Phlean Gníomhaíochta.

35 Fuaireamar amach gur dhírigh an Coimisiún ar fhaireachán a dhéanamh ar an dul chun cinn i dtreo na gníomhaíochtaí aonair a chríochnú. Ní dhearna sé faireachán ar a dtionchar. Níor rianaigh Deais an Phlean Gníomhaíochta r-Rialtais ach an raibh aon ghníomhaíocht críochnaithe nó idir lámha.

36 Ina theannta sin, phléigh an Coimisiún an dul chun cinn leis na Ballstáit i gcruinnithe an Bhoird Stiúrtha (féach mír 11) agus sna foghrúpaí ábhartha de. Do ghníomhaíochtaí aonair, tharla na malartuithe sin i rith na gcruinnithe rialta a bhí ag grúpaí saineolaithe ábhartha, amhail Grúpa Saineolaithe eIDAS, Grúpa Comhordaithe na Tairsí Digití Aonair, agus Grúpa Saineolaithe SCE.

37 Níor iarr an Coimisiún aon aiseolas córasach ó na Ballstáit, áfach, chun obair leantach a dhéanamh ar chur chun feidhme gníomhaíochtaí ar leith ar an leibhéal náisiúnta.

38 Mar sin féin, do chuid de na gníomhaíochtaí a áiríodh sa Phlean Gníomhaíochta (gníomhaíocht 1 – r-Soláthar, gníomhaíocht 2 – eIDAS, gníomhaíocht 4 – an Creat Eorpach Idir-Inoibritheachta, agus gníomhaíocht 7 – Tairseach Aonair Dhigiteach), chuir ranna ábhartha an Choimisiún socruithe faireacháin ar bun. Tugtar sampla i mBosca 5.

39 In ionad creat faireacháin ar leith, d’úsáid an Coimisiún na táscairí a bhí aige cheana, go háirithe an Tagarmharc r-Rialtais agus an tInnéacs um an nGeilleagar Digiteach agus an tSochaí Dhigiteach (DESI) le haghaidh faireacháin (féach Bosca 6).

40 Cuireadh san áireamh sa Tagarmharc r-Rialtais leibhéal ard thosaíochtaí beartais Phlean Gníomhaíochta 2011-2015 agus Plean Gníomhaíochta 2016-2020 (féach Bosca 1). Is é a phríomhchuspóir, áfach, ná anailís a dhéanamh ar staid reatha na seirbhísí digiteacha a sholáthraíonn riaracháin phoiblí na hEorpa go ginearálta, seachas faireachán a dhéanamh ar chur chun feidhme agus baint amach na bPleananna Gníomhaíochta. Níl na táscairí a úsáidtear faoin Tagarmharc r-Rialtais nasctha le haon cheann de na gníomhaíochtaí atá curtha chun feidhme faoin bPlean Gníomhaíochta, agus mar sin níl na tuarascálacha Tagarmhairc r-Rialtais oiriúnach chun a thomhas cé chomh mór agus a bhaintear amach iad.

41 Is amhlaidh atá i gcás DESI, ós rud é gur táscairí an Tagarmhairc r-Rialtais i bhfírinne iad trí cinn de na cúig tháscaire atá i ngné DESI de na seirbhísí poiblí. Mar thoradh air sin, ní féidir leis an gCoimisiún torthaí ceachtar de na táscairí a nascadh le torthaí agus tionchar an Phlean Gníomhaíochta sna Ballstáit.

42 Rinneamar comparáid ar scór foriomlán an Tagarmhairc r-Rialtais de réir tíre ag tús agus deireadh chur chun feidhme an Phlean Gníomhaíochta. Fuaireamar amach gur tháinig méadú ar an meánscór (do na 27 mBallstát uile, AE-27) ó 58.5 % ag tús go 71.9 % ag deireadh chur chun feidhme an Phlean Gníomhaíochta. Tháinig feabhas ar na Ballstáit go léir maidir le seirbhísí r-Rialtais a sholáthar. Ba mhó an feabhas a tháinig ar roinnt tíortha, áfach, (e.g. an Ungáir agus Lucsamburg) ná roinnt tíortha eile (e.g. an tSualainn agus an Ghearmáin) (féach Fíor 1). Ní féidir an t-athrú sa scór a nascadh le gníomhaíochtaí an Choimisiúin, mar gheall ar an easpa táscairí oiriúnacha atá nasctha leis na gníomhaíochtaí sin. Tá na príomhghníomhaíochtaí agus na príomhluamháin i ndáil leis sin ag brath ar na Ballstáit féin (féach mír 08).

43 Tugaimid ar aire freisin, ós rud é gur athraigh an Coimisiún an mhodheolaíocht a úsáidtear chun fothacar táscairí a thiomsú in 2021, nach féidir an Tagarmharc a úsáid chun an dul chun cinn i bhfeidhmíocht r-Rialtais na mBallstáit roimh agus tar éis 2020 a chur i gcomparáid. D’aithin an Coimisiún an méid sin sa Tuarascáil Tagarmhairc. Ina theannta sin, níl na scóir r-Rialtais de réir tíre in dTuarascáil Tagarmhairc r-Rialtais 2021 comhleanúnach mar gheall go ndearnadh iad a chomhiomlánú mar mheán de dhá tháscaire a measadh le modheolaíochtaí éagsúla gan na coigeartuithe iomchuí a dhéanamh.

44 Faoi chuimsiú an Tagarmhairc r-Rialtais, déanann an Coimisiún tomhas freisin ar fheidhmíocht na dtíortha i gcomparáid le himeachtaí saoil. Is tacar de na seirbhísí poiblí digiteacha is coitianta do shaoránaigh agus do ghnólachtaí iad imeachtaí saoil. Áirítear le himeachtaí saoil gnólachtaí: gnólacht a bhunú agus oibríochtaí luaithe trádála (e.g. an chuideachta nó an fhoireann a chlárú) agus oibríochtaí rialta gnó (e.g. cáin a dhearbhú agus a íoc ar líne)¹⁶.

45 Léiríonn an anailís ar na torthaí le haghaidh imeachtaí saoil gnólachtaí atá sa Tagarmharc r-Rialtais méadú ar mheánscór AE-27 ó 71.1 % ag tús go 79.9 % ag deireadh chur chun feidhme an Phlean Gníomhaíochta (féach Fíor 2). Léiríonn na torthaí an méid seo a leanas:

• tá na seirbhísí r-Rialtais do ghnólachtaí níos aibí na cinn atá ar fáil do shaoránaigh;
• d’éirigh le formhór na riarachán Eorpach a seirbhísí digiteacha do ghnólachtaí a fheabhsú, agus cuireadh dlús leis an bpróiseas mar gheall ar phaindéim COVID-19;
• bhí forbairt éagothrom ann sna Ballstáit. Rinne roinnt tíortha, iad siúd a bhí faoi bhun an mheánscóir den chuid is mó (amhail an Ungáir, an tSlóvaic agus Lucsamburg), dul chun cinn suntasach sa tréimhse sin. I gcodarsnacht leis sin, bhí meath beag ann i dtíortha eile (amhail an tSualainn agus an Danmhairg) in imeacht na tréimhse céanna.

Tá forálacha le haghaidh córas faireacháin i mbeartas iar-2020 an Choimisiúin atá beartaithe

46 Mar atá luaite cheana i míreanna 30-31, i gcodarsnacht le Plean Gníomhaíochta 2016-2020, áirítear sa chlár beartais nua atá beartaithe, i.e. ‘Conair i dtreo na Deacáide Digití’, spriocanna cainníochtaithe agus is éard atá beartaithe leis ná creat ina gceanglaítear ar na Ballstáit tuairisciú a dhéanamh ar an dul chun cinn in am trátha trí shonraí agus staidreamh ábhartha a sholáthar. Thairis sin:

• ba cheart don Choimisiún na príomhtháscairí feidhmíochta do gach sprioc dhigiteach a leagan amach i ngníomhartha cur chun feidhme a luaithe is a thagann Cinneadh i bhfeidhm. Is féidir leis an gCoimisiún na táscairí a nuashonrú nuair is gá chun forbairtí teicneolaíochta a chur san áireamh.
• ceanglaítear ar an gCoimisiún, i ndlúthchomhar leis na Ballstáit, conairí a shainiú maidir leis an gcaoi a ndéanfar gach ceann de na spriocanna digiteacha a bhaint amach, a bheadh ina bhunús le haghaidh faireacháin agus le haghaidh na dtreochlár straitéiseach náisiúnta don Deacáid Dhigiteach;
• d’fhéadfadh an tuarascáil bhliantúil ar an dul chun cinn atá beartaithe a sheoladh chuig Parlaimint na hEorpa agus chuig an gComhairle bearta agus gníomhaíochtaí a shainaithint i réimsí ina gcinntear nach bhfuil an dul chun cinn i dtreo na spriocanna digiteacha leordhóthanach.

47 De réir an togra, bheadh faireachán ag brath ar leagan feabhsaithe de DESI, i.e. ina léirítear na spriocanna atá leagtha síos. Fuaireamar amach go raibh eagrán 2020 de DESI oiriúnaithe cheana féin (i) chun é a ailíniú go pointe áirithe leis na spriocanna atá sa ‘Chonair i dtreo na Deacáide Digití’, (ii) chun an mhodheolaíocht a fheabhsú agus (iii) chun na teicneolaíochtaí is déanaí agus forbairtí beartais a chur san áireamh. Tá DESI anois bunaithe ar na ceithre thoise atá i gCompás Digiteach 2030, atá tagtha in ionad an struchtúir cúig-thoisigh a bhí ann roimhe (féach Bosca 6).

48 Ós rud é go bhfuil an togra le haghaidh Cinneadh maidir leis an ‘gConair i dtreo na Deacáide Digití’ fós ag dul tríd an bpróiseas reachtach (amhail ag Meán Fómhair 2022), chinn an Coimisiún athruithe a thabhairt isteach in DESI de réir a chéile, rud a chiallaíonn nach gclúdaíonn sé na spriocanna go léir go fóill. Go háirithe, níl dhá cinn de na trí sprioc dhigiteacha (2 agus 3, féach Bosca 4) áirithe go díreach i sprioc DESI go dtí seo: tá sprioc (1) áirithe ann ach ós rud é nach bhfuil aon sainmhíniú go fóill ann maidir le céard is ‘príomhsheirbhísí’ poiblí ann (féach mír 30), níl sé soiléir cad a thomhaisfear.

Chuir an Coimisiún an Plean Gníomhaíochta chun feidhme, ach tá moilleanna ar ghníomhaíochtaí ar leibhéal na mBallstát

49 Tá roinnt cineálacha gníomhaíochtaí éagsúla sa Phlean Gníomhaíochta, amhail ceangal a bheith ar an gCoimisiún tograí reachtacha a dhéanamh, réitigh digiteacha a chur ar fáil agus treoirthionscadail a sheoladh.

50 Anuas ar ghníomhaíochtaí an Choimisiúin, bhí sé d’oibleagáid ar Bhallstáit, i gcásanna áirithe, gníomhaíochtaí a dhéanamh ar bhonn gníomhartha dlí a bhí ann roimh an bPlean Gníomhaíochta (féach Tábla 2), nó a cuireadh ar bun mar thoradh air.

51 Rinneamar measúnú, dá bhrí sin, ar na nithe seo a leanas:

• an raibh a chuid gníomhaíochtaí tugtha i gcrích aige in am tráthúil ag an gCoimisiún;
• ar chomhlíon na Ballstáit a n-oibleagáidí dlí.

Chuir an Coimisiún na gníomhaíochtaí a áirítear sa Phlean Gníomhaíochta chun feidhme

52 Bunaithe ar ár n-athbhreithniú ar na doiciméid ábhartha, fuaireamar amach go ndearna an Coimisiún na sé ghníomhaíocht de Phlean Gníomhaíochta r-Rialtais 2016-2020 a bhí san áireamh i scóip na hiniúchóireachta a thabhairt i gcrích. Chun tuilleadh mionsonraí a fháil, féach Tábla 3 agus Iarscríbhinn IV.

53 Fuaireamar, cé go raibh gníomhaíochtaí 9 agus 10 curtha chun feidhme, nach raibh uirlis próiseála íocaíochtaí ag na córais a bhí forbartha ós rud é go raibh moilleanna i gceist lena forbairt (féach Bosca 7 le haghaidh sonraí). Níor cheanglas dlíthiúil é uirlis íocaíochtaí a fhorbairt. Cé go soláthraíonn na córais an fhaisnéis a cheanglaítear a thabhairt faoi na gníomhartha reachtacha, is é an staid atá ann, áfach, mar gheall nach bhfuil uirlis íocaíochta ann ná go gcuirtear iallach ar úsáideoirí filleadh ar ardáin náisiúnta i gcás ina bhfuil faisnéis nó doiciméid ag teastáil uathu a bhfuil táille i gceist leo.

54 Rinneamar measúnú freisin féachaint an ndearna an Coimisiún obair leantach ar na moltaí óna mheastóireacht ar Rialachán eIDAS 2004 atá nasctha le gníomhaíocht 2 (eIDAS). D’fhéach an Rialachán le creat aonair a chruthú le haghaidh sainaithint leictreonach (eID) agus seirbhísí iontaoibhe, agus é a dhéanamh níos furasta dá bhrí sin seirbhísí a sholáthar ar fud an Aontais, gan beann ar an tír ina mbíonn siad. Ní dhearna an Rialachán comhchuibhiú ar eIDanna náisiúnta ach chumasaigh sé aitheantas frithpháirteach trí phróiseas fógartha agus athbhreithnithe piaraí.

55 Eisíodh an mheastóireacht ar Rialachán eIDAS in 2021. Shainaithin sé na laigí seo a leanas:

• Níor ceanglaíodh ar na Ballstáit, leis an Rialachán, eID a chur ar fáil dá saoránaigh agus gnólachtaí chun rochtain shlán ar sheirbhísí poiblí ar líne a chumasú. Fiú nuair a rinne siad an méid sin, ní raibh sé d’oibleagáid orthu fógra a thabhairt i dtaobh na scéimeanna sin. Thairis sin, ba é conclúid na meastóireachta ná nach bhfuil ach líon teoranta seirbhísí poiblí ann a chuireann fíordheimhniú eIDAS ar fáil nó atá nasctha leis an mbonneagar, agus cuireann earráidí teicniúla bac ar úsáideoirí fíordheimhniú a dhéanamh go héifeachtach.
• Níor fhéad creat eID aghaidh a thabhairt ar éilimh margaidh nua i measc cinn eile mar gheall ar na nithe seo leanas: (i) go bhfuil sé teoranta don earnáil phoiblí agus do rochtain trasteorann ar sheirbhísí poiblí a dhaingniú (is é sin le rá gur bhain na seirbhísí a raibh Rialachán eIDAS spriocdhírithe orthu le céatadán beag de dhaonra an Aontais); (ii) an chastacht do sholáthróirí seirbhísí príobháideacha a nascadh leis an gcóras; agus (iii) infhaighteacht neamh-leordhóthanach sna Ballstáit go léir.
• Tá an creat bunaithe ar chórais náisiúnta eID a fheidhmíonn de réir caighdeáin éagsúla, rud a fhágann go bhfuil srian ar úsáid sheirbhísí eIDAS; easnamh a sainaithníodh freisin i gcás tionscadal SCE (féach Bosca 8).

56 Fuaireamar amach, mar fhreagra ar na laigí sin, go mbeidh an t-athbhreithniú ar rialachán eIDAS atá beartaithe á chur de cheangal ar gach Ballstát Tiachóg na Céannachta Digití Eorpaí a eisiúint do gach duine nádúrtha agus dlítheanach san Aontas chun a áirithiú go bhfuil rochtain shlán, iontaofa agus gan uaim acu ar sheirbhísí trasteorann poiblí agus príobháideacha. Ní mór do gach Ballstát fógra a thabhairt i dtaobh scéim do shainaithint leictreonach amháin ar a laghad, lena n-áirítear ar a laghad modh sainaithinte amháin. Mar iarmhairt air sin, nuair a bheidh an Tiachóg in úsáid, níor ghá caighdeáin theicniúla nóid eIDAS náisiúnta a chomhchuibhiú a thuilleadh, ós rud é go mbeadh ar sholáthraithe seirbhíse nascadh leis an gcóras.

57 Ó glacadh an Rialachán maidir le Tairseach Aonair Dhigiteach mar thoradh ar ghníomhaíocht 7 (Tairseach Aonair Dhigiteach), rinneamar measúnú freisin féachaint ar chomhlíon an Coimisiún ceanglas sa Rialacháin nua, eadhon comhéadan comhchoiteann úsáideoirí a fhorbairt agus a chothabháil (lena n-áirítear inneall cuardaigh agus uirlisí aiseolais úsáideoirí). Éascaíonn an Tairseach Aonair Dhigiteach rochtain ar líne ar fhaisnéis, nósanna imeachta riaracháinagus seirbhísí cúnta a d’fhéadfadh a bheith ag teastáil ó shaoránaigh agus gnólachtaí an Aontais i dtír eile de chuid an Aontais.

58 Fuaireamar amach gur fhorbair an Coimisiún comhéadan, i.e. an pointe iontrála aonair, arb é sin an tairseach ‘An Eoraip Agatsa’ (féach Fíor 3). Tríd an tairseach, beidh úsáideoirí nasctha leis na suíomhanna gréasáin náisiúnta ábhartha ar a bhfuil an tseirbhís atá á chuardach acu lonnaithe. Faoi Nollaig 2023 ar a dhéanaí, tá ar na Ballstáit 21 nós imeachta a dhigiteáil chun iad a bheith inrochtana tríd an tairseach. Seo a leanas samplaí de nósanna imeachta atá ábhartha do ghnólachtaí: cead a iarraidh le haghaidh gníomhaíochta gnó nó clárú mar fhostóir le haghaidh pinsin agus slándáil shóisialta. Seoladh na chéad seirbhísí a bhí ar fáil ar an tairseach ar an 12 Nollaig 2020.

59 I dtaca le gníomhaíochtaí 7 (Tairseach Aonair Dhigiteach) agus 13 (treoirthionscadal phrionsabal na haonuaire do ghnólachtaí), fuaireamar amach go raibh an treoirthionscadal a fuair maoiniú ó chlár taighde Fís 2020 an Aontais (tionscadal ‘TOOP’, maoiniú de €8 milliún) in ann dul chun cinn a dhéanamh maidir le prionsabal na ‘haonuaire’ a chur chun feidhme. Is é is aidhm leis an bprionsabal ná nach mbíonn ar shaoránaigh agus gnólachtaí faisnéis ar fáil do riarachán poiblí san Aontas ach uair amháin. Chruthaigh an tionscadal ailtireacht réitigh lena nasctar 40 córas faisnéise. Thairis sin, tháinig an treoirphlean ailtireachta a forbraíodh faoin tionscadal chun bheith mar chuid den Rialachán maidir le Tairseach Aonair Dhigiteach. Mar thoradh air sin, cuireadh an tionscadal, a thosaigh in 2017 agus a bhí dírithe go príomha ar an idir-inoibritheacht, in oiriúint nuair a glacadh an Rialachán maidir le Tairseach Aonair Dhigiteach chun go bhféadfaí an córas teicniúil a bhfuil cur síos air sa Rialachán a chur chun feidhme.

Moill ar chur chun feidhme roinnt seirbhísí poiblí digiteacha sna Ballstáit

60 Cé nár áiríodh sa Phlean Gníomhaíochta ach gníomhaíochtaí don Choimisiún, braitheann an fháil atá ar réitigh dhigiteacha go mór ar chur chun feidhme gníomhaíochtaí comhlántacha ar leibhéal na mBallstát. Do na gníomhaíochta a áirítear i scóip na hiniúchóireachta, fuaireamar amach, in ainneoin iarrachtaí an Choimisiúin, nach ndearnadh trí cinn as na sé ghníomhaíocht a chur chun feidhme ach go pointe áirithe mar gheall ar fhreagairt neamhdhóthanach nó moillithe ag na Ballstáit (féach Tábla 4). Mar thoradh air sin, ní raibh athruithe suntasacha do ghnólachtaí agus saoránaigh ar fud an Aontais mar thoradh go dtí seo ar ghníomhaíochtaí an Choimisiúin idir 2016 agus 2020.

61 I dtaca le gníomhaíocht 2 (eIDAS), bhí freagraí ó na Ballstáit deonach. Mar thoradh air sin, ag deireadh 2021, i.e. cúig bliana tar éis teacht i bhfeidhm an Rialacháin, bhí naoi mBallstát fós ann, a sheasann do 41 % den phobal, nach raibh mar chuid den chreat go fóill. Cuireann líon suntasach na mBallstát nach bhfuil rannpháirteach teorainn shuntasach leis an bhféidearthacht do shaoránaigh agus gnólachtaí ríomh-idirghníomhaíochtaí níos sláine, níos tapa agus níos éifeachtúla a bheith acu.

62 Maidir le gníomhaíocht 9 (idirnascadh na gclár gnó) agus gníomhaíocht 10 (idirnascadh na gclár dócmhainneachta), bhí ar an gCoimisiún ardán croísheirbhísí agus comhéadan a chur ar bun agus a nuashonrú agus bhí ar na Ballstáit a gcláir ghnó agus dhócmhainneachta a dhigiteáil agus iad a nascadh leis an gcóras (féach Fíor 4). D’úsáid an Coimisiún an tairseach don r-Cheartas mar chomhéadan, agus bhí cistiú SCE ar fáil chun tacú leis na Ballstáit (a dtagraítear dó mar ‘seirbhísí cineálacha’ ag SCE).

63 A mhéid a bhaineann le gníomhaíocht 9 (idirnascadh na gclár gnó), tá Córas Idirnasctha na gClár Gnó beo ón 8 Meitheamh 2017 agus ligeann sé d’úsáideoirí cuardach a dhéanamh ar fhaisnéis ó chuideachtaí ata cláraithe in aon tír san Aontas (móide Lichtinstéin agus an Iorua). Tá an fheidhm chuardaigh agus an fhaisnéis bhunúsach aistrithe ó na teangacha náisiúnta ábhartha go gach teanga oifigiúil de chuid an Aontais. Bhí moilleanna maidir le nascadh ann do shé Bhallstát¹⁷, leis an gceann deireanach ag nascadh i Márta 2022, beagnach cúig bliana tar éis an spriocdháta a leagadh síos sa Treoir ábhartha agus ní dhearnadh an méid sin go dtí go raibh an t-ábhar curtha ar aghaidh ag an gCoimisiún chuig Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh in Iúil 2021. I rith 2021, a mhéid a bhaineann le húsáid, bhí idir 17 300 agus 39 100 cuardach in aghaidh na míosa ann.

64 A mhéid a bhaineann leis an gcóras le haghaidh gníomhaíocht 10 (idirnascadh na gclár dócmhainneachta) chuir an rialachán cur chun feidhme ábhartha, de cheangal ar na Ballstáit idirnasc a áirithiú faoin 30 Meitheamh 2021. I mí Iúil 2022, ní raibh ach 17 as na 26 Bhallstát nasctha (ní raibh an Danmhairg faoi cheangal ag an Rialachán¹⁸). Bhí cúig¹⁹ Bhallstát eile sa phróiseas forbartha agus tástála. Do na ceithre Bhallstát eile²⁰, tá an Coimisiún fós ag feitheamh ar aiseolas. Go dtí go mbeidh na naoi mBallstát atá fágtha nasctha, ní féidir le húsáideoirí cuardach a dhéanamh tríd an inneall cuardaigh aonfhoirmeach ilteangach le haghaidh eintitis dhócmhainneacha atá cláraithe sna Ballstáit sin. Tá pointe rochtana poiblí leictreonach den chineál sin le haghaidh sonraí maidir le féichiúnaithe atá faoi réir imeachtaí dócmhainneachta an-úsáideach do chreidiúnaithe atá ann cheana nó a d’fhéadfadh a bheith ann, nó do tríú páirtithe a bhfuil tionchar indíreach ag na himeachtaí sin orthu. I rith 2021, bhí idir 2 500 agus 6 500 cuardach in aghaidh na míosa ann.

65 Mar thoradh ar ghníomhaíocht 11 (úsáid réitigh dhigiteacha le linn saolré chuideachta), bhí ar na Ballstáit Treoir 2019/1151 maidir le huirlisí agus próisis dhigiteacha i ndlí na gcuideachtaí a thrasuí sa dlí náisiúnta faoi Lúnasa 2021, ach amháin sa chás go dtabharfaidís fógra don Choimisiún á rá go raibh siad ag cur síneadh i bhfeidhm, a bhféadfadh aon bhliain amháin a bheith i gceist leis sin. Ag tráth an iniúchta, bhí fógra den chineál sin tugtha ag 17 mBallstát. Léiríonn an méid sin nach féidir le cuideachtaí i bhformhór na mBallstát úsáid a bhaint fós as na huirlisí agus próisis dhigiteacha chun cuideachtaí a chruthú, brainsí a chlárú agus doiciméid agus faisnéis a chomhdú ar líne.

66 Tugaimid ar aire, maidir le tromlach na mBallstát a bhfuil tuilleadh ama ag teastáil uathu chun gníomhaíocht 2 (eIDAS), gníomhaíocht 10 (idirnascadh na gclár dócmhainneachta) agus gníomhaíocht 11 (úsáid réitigh dhigiteacha le linn saolré chuideachta)a chur chun feidhme, go raibh scór Thagarmhairc r-Rialtais a bhí faoi bhun an mheáin Eorpaigh acu in 2017 agus 2020 (féach Fíor 1).

67 Mar atá luaite cheana (féach Tábla 1 agus mír 62), bhí Ballstáit in ann cistiú a fháil chun a gcórais a nascadh leis na hardáin a bhí forbartha ag an gCoimisiún. D’úsáid Ballstáit cistiú SCE go háirithe do na nithe seo a leanas:

• gníomhaíocht 2 (eIDAS), €25.35 milliún do 26 Bhallstát;
• gníomhaíocht 9 (idirnascadh na gclár gnó), €2.44 milliún do 10 mBallstát;
• agus gníomhaíocht 10 (idirnascadh na gclár dócmhainneachta), €1.16 milliún do sheacht mBallstát.

Bunaithe ar ár n-iniúchadh ar shampla de thionscadail a fuair cistiú ón Aontas (féach mír 19), fuaireamar amach gur mheas roinnt Ballstát gur deis a bhí ann go raibh cistiú ón Aontas ar fáil, agus chuir sé sin borradh faoi chur chun feidhme a seirbhísí r-Rialtais. Chuidigh na tionscadail SCE chun míbhuntáistí áirithe a bhí ag baint leis na réitigh a bhí ann a shainaithint (féach Bosca 8).

68 Chomhlíon 23 as na 24 thionscadal agus gníomhaíochta faoi iniúchóireacht (i.e. iad sin a raibh bailchríoch curtha leo ag tráth ár n-iniúchta) na cuspóirí a bhí leagtha síos. Go háirithe, dhearbhaigh siad idir-inoibritheacht na réiteach forbartha agus d’athúsáid siad blocanna tógála SCE a bhí ann cheana (i.e. bonneagair seirbhíse digiteacha bunúsacha, ar príomhchumasóirí iad is féidir a athúsáid i seirbhísí digiteacha níos casta) nó bonneagair seirbhísí digiteacha (i.e. réitigh a thacaíonn le cur chun feidhme tionscadal uile-Eorpacha, agus a chuireann seirbhísí idir-inoibritheacha tras-Eorpacha don leas comhchoiteann ar fáil).

69 Ba mhór ag na Ballstáit a chuireamar faoi agallamh an tacaíocht theicniúil leanúnach a chuir an Coimisiún ar fáil nuair a d’úsáid siad bonneagair seirbhíse dhigiteacha a fuair cistiú ó SCE nó nuair a bhí orthu córais ó Bhallstát eile a chomhtháthú, a bhfuil an bonneagair seirbhísí dhigiteacha curtha chun feidhme acu, go háirithe le haghaidh seirbhísí eIDAS. Dar leosan, d’fhéadfaí idirnaisc inbhuanaithe idir córais roinnt Ballstát a fhorbairt mar gheall ar ghníomhaíochtaí an Choimisiúin.

Chothaigh an Coimisiún malartú dea-chleachtais, ach níor leor iad maidir le seirbhísí poiblí digiteacha nua a chur chun cinn

70 D’aithin na dearbhuithe aireachta is déanaí (féach mír 02) an tábhacht a bhaineann le malartuithe dea-chleachtais a chur chun cinn, agus naisc a chruthú idir na húdaráis ábhartha agus na seirbhísí poiblí digiteacha atá ar fáil. Ar an gcaoi chéanna, chuir Parlaimint na hEorpa i bhfáth²¹ a thábhachtaí atá sé dea-chleachtais a chur chun cinn.

71 Rinneamar measúnú, dá bhrí sin, féachaint an raibh na nithe seo a leanas déanta go hiomchuí ag an gCoimisiún:

• comhar agus malartú dea-chleachtais a chothú;
• na seirbhísí poiblí digiteacha nua a bhí ar fáil a chur chun cinn.

Chruthaigh an Coimisiún an-chuid deiseanna le haghaidh comhair agus malartuithe dea-chleachtais

72 Rinneamar measúnú ar na huirlisí a d’úsáid an Coimisiún chun malartú dea-chleachtais a chothú. Fuaireamar amach, nach é amháin gur chruthaigh sé grúpaí ina bhféadadh geallsealbhóirí cruinnithe a bheith acu, ach gur chistigh sé tionscadail ar leith freisin i dtaca leis sin.

73 Áiríodh leis na grúpaí sin:

• Plean Gníomhaíochta an Bhoird Stiúrtha (féach mír 11), a tháinig le chéile dó nó trí huaire in aghaidh na bliana agus inár chuir na Ballstáit a ndul chun cinn i láthair maidir le forbairt réiteach r-Rialtais agus samplaí de dhea-chleachtais agus dúshláin a bhain le réitigh ar leith a fhorbairt. Ós rud é go bhfuil deireadh tagtha leis an bPlean Gníomhaíochta, chuir an Bord deireadh lena ghníomhaíochtaí in 2021;
• grúpaí saineolaithe le haghaidh ábhair nó réitigh shonracha, amhail grúpa saineolaithe eIDAS (gníomhaíocht 2), Grúpa comhordaithe don Tairseach Aonair Dhigiteach (gníomhaíocht 7), grúpa saineolaithe maidir le dlí na gcuideachtaí (gníomhaíochtaí 9 agus 11) agus grúpa saineolaithe maidir le hidir-inoibritheacht sheirbhísí poiblí Eorpacha. Leanann na grúpaí saineolaithe sin de bheith ag oibriú.

74 Bhí na tionscadail a bhí i gceist cistithe go príomha faoi na cláir seo a leanas:

• clár ISA², inarbh iad comhar agus malartuithe dea-chleachtais a bhí go fírinneach ina gcroí-ghnéithe de bheartas idir-inoibritheachta agus gníomhaíochtaí tacaíochta an Choimisiúin (féach Airteagail 3 agus 8 de Chinneadh 2015/2240). Sampla de thionscnamh an-chuimsitheach is ea Ardán Joinup a thaispeántar i mBosca 9 (a fuair cistiú faoi dhá ghníomhaíocht ISA² atá ar áireamh sa sampla iniúchóireachta agus a raibh luach de €6 mhilliún ag gabháil leo). Tar éis deireadh a theacht le clár ISA², chuir an Coimisiún cistiú breise ar fáil le haghaidh Ardán Joinup faoin gClár don Eoraip Dhigiteach do 2021 agus 2022 ar a laghad;
• Fís 2020, a spreag tionscnaimh ad hoc le haghaidh saincheisteanna sonracha. Sampla amháin is ea tionscadal SCOOP4C, lenar cothaíodh pobal geallsealbhóirí a chomhroinn a dtaithí agus dea-chleachtais a mhéid a bhaineann le cur chun feidhme phrionsabal na haonuaire (cistiú Fís 2020 arb ionann é agus €1 mhilliún). Níl aon fhianaise ann, áfach, gur lean gníomhaíochtaí an phobail ar aghaidh tar éis deireadh a theacht leis an tionscadal, cé go bhfuil an tsaincheist fós ábhartha.

75 Bunaithe ar ár gceithre ghníomhaíocht ISA² (féach Iarscríbhinn III), miontuairiscí de chruinnithe an Bhoird Stiúrtha agus na ngrúpaí saineolaithe, mar aon le hagallaimh de daoine den fhoireann sna Ballstáit, is é ar gconclúid ná gur thug an Coimisiún tacaíocht mhaith don chomhoibriú agus malartú dea-chleachtais, agus go raibh na malartuithe idir geallsealbhóirí bunaithe ar shaincheisteanna a raibh leas acu iontu.

76 Fuaireamar freisin gur chur an Coimisiún san áireamh ar bhealach iomchuí an gá atá le comhar agus dea-chleachtais a chothú nuair a bhí na cláir do thréimhse 2021-2027 á n-ullmhú.

• áiritear sa chlár oibre lena gcuirtear an Chlár don Eoraip Dhigiteach do 2021 agus 2022 chun feidhme gníomhaíochtaí comhordaithe agus tacaíochta, a bhfuil sé mar phríomhaidhm leo comhar a cur chun cinn agus/nó tacaíocht a chur ar fáil do bheartais an Aontais;
• tá sásra le haghaidh comhar bliantúil idir na Ballstáit agus an Coimisiún beartaithe sa togra ‘Conair i dtreo na Deacáide Digití’, (féach mír 31).

Níor chuir an Coimisiún seirbhísí poiblí digiteacha chun cinn ar bhealach cuimsitheach agus comhordaithe

77 Rinneamar measúnú ar ghníomhaíochtaí an Choimisiúin chun seirbhísí poiblí digiteacha a chur chun cinn, agus fuaireamar go raibh straitéis uileghabhálach in easnamh. I gcleachtas, bhí an cur chun cinn ginearálta nó nasctha le gníomhaíochtaí nó cláir chistiúcháin ar leith i gcás ina raibh sé ina cheanglas de réir an bhunúis dlí.

78 A mhéid a bhaineann le cur chun cinn ginearálta a bheartas r-Rialtais agus/nó réitigh r-Rialtais, ghníomhaigh an Coimisiún trí na nithe seo a leanas:

• an nuachtlitir r-Rialtais, a eisítear uair in aghaidh na míosa do dhaoine atá liostáilte, agus ina dtugtar an nuacht is déanaí maidir le seirbhísí poiblí digiteacha trasteorann an Aontais, an néal do sheirbhísí poiblí, agus nuálaíocht san earnáil phoiblí;
• an grúpa eGovernment4EU ar an ardán Futurium. Bhí rochtain ag an bpobal i gcoitinne air sin, agus thug sé faisnéis faoi Phlean Gníomhaíochta r-Rialtais 2016-2020 agus faoin mbeartas don rialtas digiteach amach anseo. Ní dhéantar an grúpa ar an ardán a nuashonrú a thuilleadh, ós rud é go bhfuil an Plean Gníomhaíochta tagtha chun críche;
• meáin shóisialta (Facebook, LinkedIn agus Twitter).

79 Maidir leis an straitéis chumarsáide a bhí iarrtha de réir an bhunúis dlí ábhartha, rinne an Coimisiún, i gcás ghníomhaíocht 7, a fheachtas poiblíochta a sheoladh i Nollaig 2020 nuair a tháinig an Tairseach Aonair Dhigiteach i bhfeidhm (féach mír 58). Fuaireamar amach go raibh sé cuimsitheach agus measaimid gur dea-chleachtas é gur phléigh an Coimisiún an feachtas agus na himeachtaí náisiúnta faoi seach leis na comhordaitheoirí náisiúnta gach mí ag físchomhdhálacha (ar a dtugtar ‘Caiféanna cumarsáide’). Léirítear i bhFíor 5 na sonraí maidir le líon na gcuairteanna ar an tairseach 'An Eoraip Agatsa'.

80 Ar an gcaoi chéanna, ceanglaíodh leis an gCinneadh lena mbunaítear clár ISA² go ndéanfaí cur chun cinn ar chur chun feidhme na Straitéise Eorpaí Idir-inoibritheachta, agus an Chreata agus na hAiltireachta Tagartha a ghabhann leis sin, chomh maith leis na sonrúcháin agus caighdeáin ábhartha. Fuaireamar amach go raibh an feachtas poiblíochta réamhghníomhach agus cuimsitheach. Chomh maith leis an Ardán Joinup a chur ar bun agus a reáchtáil (féach mír 74 agus Bosca 9), mhaoinigh Cár ISA² gníomhaíocht (a raibh luach de €3.62 milliún ag gabháil léi) a chuir comhar chun cinn agus a d’éascaigh idirchaidreamh idir geallsealbhóirí an chláir.

81 Ar deireadh, ceanglaíodh leis an SCE straitéis cumarsáide a bheith curtha chun feidhme. Fuaireamar an méid seo a leanas:

• forbraíodh an straitéis sin chun réitigh SCE a chur chun cinn a raibh leas go príomha ag forbróirí réitigh iontu. Bhí na daoine den fhoireann ar chuireamar agallamh orthu dearfach i leith na réitigh sin agus dhearbhaigh siad gur athúsáid siad iad, go háirithe do sheirbhísí trasteorann. Tá athúsáid Bonneagair Sheirbhísí Dhigiteacha ceaptha forbairt níos tapa, níos éasca agus níos costéifeachtaí ar sheirbhísí digiteacha a áirithiú trí theicneolaíochtaí atá ann cheanna a úsáid, seachas go bhforbródh gach eagraíocht na seirbhísí sin go neamhspleách. De réirDeais athúsáide SCE, faoi dheireadh 2021, úsáideadh blocanna tógála in 353 thionscadal ar fud an Aontais den chuid is mó;
• níor eagraigh an Coimisiún feachtais múscailte feasachta ná poiblíochta ar leith chun úsáideoirí ionchasacha a chur ar an eolas mar gheall ar Chóras Idirnasctha na gClár Gnó (atá i bhfeidhm ó 2017) nó mar gheall ar chóras idirnasctha na gclár dócmhainneachta (atá i bhfeidhm ó 2021), ar forbraíodh iad sin faoi SCE. Chuir an Coimisiún in iúl dúinn go bhfuil sé i gceist aige feachtas den chineál sin a bheith ann (i) do Chóras Idirnasctha na gClár Gnó a luaithe atá an uirlis próiseála íocaíochtaí ar fáil (féach Bosca 7) agus (ii) do chóras idirnasctha na gclár dócmhainneachta a luaithe atá na Ballstáit go léir nasctha leis (go dtí seo tá 17 nasctha) (féach mír 64). Ag deireadh 2021, sheol an Coimisiún feachtas cumarsáide ar líne don Tairseach don r-Cheartas, ach gan ach tagairt an-teoranta ann do Chóras Idirnasctha na gClár Gnó.

82 Cé go bhfuil feasacht úsáideoirí riachtanach chun gabháil isteach sheirbhísí r-Rialtais a áirithiú, fuaireamar nár mheas an Coimisiún a mhéid a bhí gnólachtaí feasach air, ná ní dhearna sé anailís ar riachtanais sa réimse sin. Luaigh ionadaithe na gcomhlachas gnólachtaí Eorpacha ar chuireamar agallamh orthu go bhfuil gnólachtaí feasach ar na seirbhísí r-Rialtais a bhfuil sé de cheangal dlí orthu iad a úsáid, ach go bhfuil i bhfad níos lú feasachta ann ina measc mar gheall ar aon seirbhís eile den chineál sin.

83 Mar sin féin, fuaireamar amach go bhfuil gné amháin ann, eIDAS, inar eisfhoinsigh an Coimisiún staidéar chun anailís a dhéanamh ar an margadh atá ann do shainaithint leictreonach, d'fhíordheimhniú agus do sheirbhísí iontaoibhe agus chun treoirchlár a fhorbairt agus a reáchtáil chun feasacht a ardú ar na réitigh sin i measc FBManna:

• fuair an staidéar a cuireadh amach in 2019 amach go raibh leibhéal íseal feasachta ann go ginearálta maidir le réitigh eIDAS i measc FBManna. Fuarthas amach gur príomhbhacainn a bhí san fhíoras sin;
• reáchtáladh an treoirchlár go déanach in 2018 agus áiríodh ann clár eolais agus foghlama, Sraith Uirlisí eIDAS do FBManna, agus straitéis chun an tSraith Uirlisí do FBManna a chur chun cinn. Tá an clár eolais agus foghlama agus an tSraith Uirlisí eIDAS do FBManna fós ar fáil ar líne. Ina theannta sin, cruthaíonn Faireachlann eIDAS (ardán comhair ar líne a sheol an Coimisiún) pobal fíorúil geallsealbhóirí agus is é is aidhm leis ná comhthuiscint a chothú ar na saincheisteanna a bhaineann le cur chun feidhme agus glacadh Rialachán eIDAS.

84 Cé gur mhol an staidéar gur cheart an tSraith Uirlisí a fhorbairt tuilleadh chun riachtanais úsáideoirí níos sonraí a chur san áireamh, agus gur cheart struchtúr rialachais geallsealbhóirí fadtéarmach a bhunú, lena n-áirítear Ballstáit agus ionadaithe réigiúnacha, comhlachais FBManna agus soláthraithe seirbhísí, ní dhearna an Coimisiún aon ghníomhaíocht i dtaca leis sin. Níor thug an Coimisiún aon réasúnaíocht maidir le cén fáth nár cuireadh an moladh ón staidéar chun feidhme.

85 Rinneamar measúnú freisin féachaint an raibh aon fhorléargas ag an gCoimisiún ar ghníomhaíochtaí poiblíochta a rinne na Ballstáit, agus an ndearna sé iarracht (i) na gníomhaíochtaí sin a chomhordú, dá mba rud é gurbh ann dóibh; nó (ii) chun dea-chleachtais a scaipeadh i dtaca leis sin. Fuaireamar amach nach bhfuil aon fhorléargas ag an gCoimisiún ar ghníomhaíochtaí na mBallstát chun réitigh r-Rialtais Eorpacha nó naisiúnta a chur chun cinn. Mar thoradh air sin, níor shainaithin sé dea-chleachtais, ná ní raibh sé in ann na gníomhaíochtaí a bhí ann cheana a chomhordú.

Conclúidí agus moltaí

86 Is é ár gconclúid fhoriomlán ná nach raibh gníomhaíochtaí an Choimisiún éifeachtach ach go pointe áirithe maidir le cur chun feidhme agus gabháil isteach réitigh r-Rialtais ag na Ballstáit a chothú. Cé gur thug an Coimisiún na gníomhaíochtaí atá leagtha amach i bPlean Gníomhaíochta r-Rialtais 2016-2020 a clúdaíodh inár n-iniúchadh i gcrích, níl na seirbhísí poiblí digiteacha go léir, atá nuafhorbartha, ar fáil ar fud an Aontais mar gheall ar mhoilleanna ar ghníomhaíochtaí sna Ballstáit. Thairis sin, níor chuir an Coimisiún na seirbhísí sin chun cinn go cuimsitheach i measc gnólachtaí agus úsáideoirí go ginearálta.

87 Cé gur chomhlíon Plean Gníomhaíochta 2016-2020 na riachtanais a bhí sainaitheanta sna comhairliúcháin agus sna measúnuithe, níor áiríodh ann ach gníomhaíochtaí a bhí le cur chun feidhme ag an gCoimisiún féin, agus dá bhrí sin bhí sé deacair an fhís a bhí luaite a bhaint amach. Níor áiríodh sa Phlean Gníomhaíochta aon oibleagáidí do na Ballstáit, cé gur sainaithníodh sa Phlean Gníomhaíochta roimhe sin gur easnamh a bhí i nádúr deonach ghníomhaíochtaí na mBallstát. Mar sin féin, maolaíodh an méid sin mar gheall ar an bhfíoras, d’fhormhór na ngníomhaíochtaí, go raibh oibleagáidí den sórt sin sna gníomhartha dlí a bhí ann roimh an bPlean Gníomhaíochta, nó a glacadh mar thoradh air. I roinnt cásanna, áfach, lean cur chun feidhme na ngníomhaíochtaí ar aghaidh tar éis 2020, agus dá bhrí sin tar éis dháta deiridh an Phlean Gníomhaíochta (féach míreanna 23-27).

88 Thugamar ar aire gur thug an togra ón gCoimisiún in 2021 lenar cuireadh ar bun an clár beartais ‘Conair i dtreo na Deacáide Digití’ isteach creat comhair a chuir ar chumas an Choimisiúin obair leantach a dhéanamh ar bhonn bliantúil ar dhul chun cinn na mBallstát i dtreo na dtáscairí digiteacha atá leagtha amach ar leibhéal an Aontais. Is go doiléir atá ceann de na trí sprioc sainithe, áfach, agus tá riosca ann go mbainfeadh na Ballstáit léirmhínithe éagsúla as, rud a d’fhéadfadh ina sheal baint amach na spriocanna a chur i mbaol. De réir an togra ó 2021 lena mbunaítear an ‘Chonair i dtreo na Deacáide Digití’, ba cheart don Choimisiún príomhtháscairí feidhmíochta a shainaithint do gach sprioc dhigiteach i ngníomhartha cur chun feidhme (féach míreanna 28-31 agus 46-48).

89 Bhí an faireachán ar chur chun feidhme an Phlean Gníomhaíochta ilroinnte sa chaoi nár chuir an Coimisiún creat faireacháin ar bun (lena n-áirítear táscairí) don Phlean Gníomhaíochta ina iomláine. Bhí creat den chineál sin ar bun, áfach, do roinnt gníomhaíochtaí aonair (ceithre cinn as na sé ghníomhaíocht a clúdaíodh inár n-iniúchadh). Ní raibh na táscairí r-Rialtais a bhí ann cheana (an Tagarmharc r-Rialtais agus an tInnéacs um an nGeilleagar Digiteach agus an tSochaí Dhigiteach) a fhoilsíonn an Coimisiún go bliantúil nasctha go díreach le haon cheann de na gníomhaíochta a cuireadh chun feidhme faoin bPlean Gníomhaíochta, agus mar sin ní raibh siad feiliúnach chun a thionchar a thomhas (féach míreanna 32-45).

90 Thug an Coimisiún sé ghníomhaíocht i gcrích a spriocdhíríonn ar ghnólachtaí agus a clúdaíodh, mar sin, inár n-iniúchadh. Thacaigh sé freisin le cur chun feidhme réitigh r-Rialtais ag Ballstáit trí thionscadail a fhaigheann cistiú ón Aontas, agus trí thacaíocht theicniúil a chur ar fáil, a bhí ina dhíol sásaimh d’fhoireann na mBallstát ar chuireamar agallamh orthu (féach míreanna 49-69).

91 D’ainneoin na n-iarrachtaí sin, níor cuireadh trí cinn as na sé ghníomhaíocht chun feidhme ach go pointe áirithe ar fud an Aontais. In dhá chás, (idirnascadh na gclár dócmhainneachta agus réitigh dhigiteacha le linn saolré chuideachta) bhí sé sin mar gheall ar mhoilleanna i roinnt Ballstát (do chuid díobh sin, níl aon fhaisnéis ag an gCoimisiún maidir le dul chun cinn). I gcás amháin (sainaithint leictreonach, fíordheimhniú agus seirbhísí iontaoibhe, eIDAS), foráladh sa rialachán ábhartha go raibh sé roghnach do Bhallstáit gníomhú. Mar thoradh air sin, ní raibh athruithe suntasacha do ghnólachtaí agus saoránaigh ar fud an Aontais mar thoradh go dtí seo ar ghníomhaíochtaí an Choimisiúin idir 2016 agus 2020. Bhí moill i gcuid de na Ballstáit ar chur chun feidhme gníomhaíochta eile (Córas Idirnasctha na gClár Gnó), ach tá an réiteach ar fáil i ngach Ballstát ó Mhárta 2022 (féach míreanna 60-65).

92 Tugaimid ar aire, sa togra in 2021 lenar cuireadh ar bun an ‘Chonair i dtreo na Deacáide Digití’, gur thug an Coimisiún isteach an coincheap (i) go raibh treochláir na Deacáide Digití le hullmhú ag na Ballstáit; agus (ii) go raibh conairí le sainiú do gach Ballstát d’fhonn spriocanna digiteacha a bhaint amach. Mar gheall go bhfuil an togra fós ag dul tríd an bpróiseas reachtach (amhail ag Meán Fómhair 2022), áfach, d’fhéadfadh sé a bheith faoi réir leasuithe (féach mír 46).

93 I dtaca le eIDAS, rinne an Coimisiún togra le haghaidh leasú ar an rialachán atá ann cheana a thíolacadh in 2021 mar fhreagairt ar an meastóireacht air. Tugann sé aghaidh ar fhormhór na laigí, agus – níos tábhachtaí fós – ceanglaíonn sé anois ar na Ballstáit scéim do shainaithint leictreonach a sholáthar (féach míreanna 54-56).

Moladh 1 – An creat cur chun feidhme a neartú chun tathant ar na Ballstáit seirbhísí r-Rialtais a thabhairt i gcrích

I bhfianaise an togra ón gCoimisiún le haghaidh Cinneadh lena mbunaítear an clár beartais ‘Conair i dtreo na Deacáide Digití’ 2030, ba cheart don Choimisiún tuilleadh forbartha ar sheirbhísí r-Rialtais agus faireachán orthu a spreagadh tríd an méid seo a leanas a dhéanamh:

1. na téarmaí a úsáidtear sna spriocanna digiteacha a shainiú go ríshoiléir ionas go bhféadfar iad a chur i bhfeidhm ar an gcaoi chéanna ar fud an Aontais;
2. anailís a dhéanamh ar threochláir náisiúnta na Deacáide Digití, agus na gníomhaíochtaí is gá a dhéanamh má mheasann sé go bhfuil na beartais, na bearta agus na gníomhaíochtaí atá leagtha amach ann neamh-dhóthanach agus go gcuireann siad baint amach tráthúil na spriocanna atá leagtha amach sa Chinneadh i mbaol;
3. gníomhú i gcás ina mbíonn moilleanna ann do Bhallstáit maidir lena spriocanna digiteach a bhaint amach i gcomparáid lena gconair bheartaithe.

Spriocdháta cur chun feidhme: tar éis ghlacadh an togra le aghaidh Cinneadh lena mbunaítear ‘Conair i dtreo na Deacáide Digití’, i gcomhréir leis na spriocamanna atá sainithe sa Chinneadh

94 Chothaigh an Coimisiún ar bhealach gníomhach comhoibriú agus malartuithe dea-chleachtais ar go leor bealaí (e.g. grúpaí saineolaithe agus ardáin), agus bhí dearcadh dearfach ina leith sin ag daoine den fhoireann sna Ballstáit. Ina dhoiciméad beartais do ‘Chonair i dtreo na Deacáide Digití’ iar-2020 a bhí molta ag an gCoimisiún, thug sé aird chuí ar an ngá atá le leanúint den tacaíocht sin (féach míreanna 70-76).

95 Ní raibh straitéis uileghabhálach ag an gCoimisiún chun na réitigh r-Rialtais atá ar fail ar leibhéal an Aontais a chur chun cinn i measc príomhúsáideoirí. Chiallaigh sé sin nach raibh a ghníomhaíochtaí poiblíochta cuimsitheach ná comhordaithe. Níor chuir sé réitigh chun cinn ach amháin i gcás ina raibh sé mar cheanglas sna gníomhartha dlí ábhartha, agus mar sin níor chlúdaigh sé iad go léir (féach míreanna 77-78).

96 Nuair a reáchtáil an Coimisiún feachtais chumarsáide, bhí siad go maith. Cé gur ndearna an Coimisiún réitigh theicniúla a bhí forbartha ag an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa a chur chun cinn i measc forbróirí, áfach, níl seirbhísí nua, amhail Córas Idirnasctha na gClár Gnó agus córas idirnasctha na gclár dócmhainneachta, curtha chun cinn i measc úsáideoirí go fóill aige. Anuas air sin, níl aon fhorléargas ag an gCoimisiún ar na gníomhaíochtaí a rinne na Ballstáit chun réitigh r-Rialtais náisiúnta agus Eorpacha a chur chun cinn, cé go bhféadfadh iarrachtaí comhordaithe torthaí níos fearr a bhaint amach (féach míreanna 79-81 agus 85).

97 Ní dhearna an Coimisiún measúnú ar fheasacht gnólachtaí maidir le seirbhísí r-Rialtais, agus den chuid is mó ní dhearna sé anailís ar na riachtanais sa réimse sin – cé gur príomhchéim é sin maidir le gabháil isteach seirbhísí r-Rialtais. Ba é an t-aon eisceacht ansin ná margadh eIDAS: rinne an Coimisiún staidéar agus reáchtáil sé treoirchlár feasachta agus foghlama i measc fiontair bheaga agus mheánmhéide. I measc nithe eile, bhí Sraith Uirlisí do na fiontair sin mar thoradh air. Cé gur moladh sa staidéar gur cheart an tSraith Uirlisí a fhorbairt tuilleadh, ní dhearna an Coimisiún aon ghníomhaíocht ina leith sin (féach míreanna 82-84).

Moladh 2 – Straitéis chuimsitheach a fhorbairt chun seirbhísí r-Rialtais a chur chun cinn go héifeachtach

Chun tacaíocht níos éifeachtaí a chur ar fáil maidir le gabháil isteach seirbhísí r-Rialtais uile-Eorpacha, ba cheart don Choimisiún straitéis chuimsitheach a fhorbairt chun seirbhísí r-Rialtais a chur chun cinn go héifeachtach, bunaithe ar mheasúnú ar an leibhéal feasachta maidir le seirbhísí r-Rialtais i measc úsáideoirí. Chuirfeadh an straitéis san áireamh gníomhaíochtaí atá déanta ag na Ballstáit i ndáil leis sin chun a n-iarrachtaí a éascú nó chun a áirithiú nach ndéantar a n-iarrachtaí a dhúbláil.

Spriocdháta cur chun feidhme: deireadh 2024

Is é Seomra IV, faoi cheannas Mihails Kozlovs (Comhalta den Chúirt Iniúchóirí), a ghlac an tuarascáil seo i Lucsamburg ag an gcruinniú a bhí aige an 11 Deireadh Fómhair 2022.

Iarscríbhinní

Iarscríbhinn I – Forbairtí r-Rialtais san Aontas Eorpach ó 2006

Iarscríbhinn II – Plean Gníomhaíochta r-Rialtais – liosta de na gníomhaíochtaí

Iarscríbhinn III – Liosta de thionscadail faoi iniúchóireacht a fuair cistiú ón Aontas

Iarscríbhinn IV – Cur chun feidhme gníomhaíochtaí a áirítear i scóip na hiniúchóireachta