Η ηλεκτρονική διακυβέρνηση στην υπηρεσία των επιχειρήσεων Παρά τις δράσεις της Επιτροπής, η διαθεσιμότητα ηλεκτρονικών υπηρεσιών παραμένει ανομοιογενής στα κράτη μέλη της ΕΕ

Σύνοψη

I Η ΕΕ προωθεί την ηλεκτρονική διακυβέρνηση ήδη από τη δεκαετία του 1990. Ο όρος «ηλεκτρονική διακυβέρνηση» αναφέρεται στη χρήση των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών για την παροχή στους πολίτες αποτελεσματικότερων και αποδοτικότερων δημόσιων υπηρεσιών. Αποσκοπεί στη μείωση της διοικητικής επιβάρυνσης για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, μειώνοντας τον χρόνο, την ταλαιπωρία και το κόστος που συνεπάγονται οι συναλλαγές τους με τις δημόσιες αρχές, και τονώνοντας έτσι την ανταγωνιστικότητα και την οικονομική ανάπτυξη.

II Το 2016, η Επιτροπή ενέκρινε το σχέδιο δράσης της ΕΕ για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση για την περίοδο 2016-2020, το οποίο προοριζόταν να λειτουργήσει καταλυτικά για τον συντονισμό των προσπαθειών εκσυγχρονισμού του δημόσιου τομέα και των πόρων στο πεδίο της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Περιλάμβανε 25 δράσεις προς υλοποίηση από την Επιτροπή. Αν και δεν διέθετε ειδικό προϋπολογισμό, υποστηριζόταν μέσω σειράς προγραμμάτων και συνοδευτικών μέτρων που είχαν στη διάθεσή τους τα κράτη μέλη.

III Η απόφασή μας να διενεργήσουμε τον εν προκειμένω έλεγχο βασίστηκε, αφενός, στην αυξανόμενη σημασία των ψηφιακών υπηρεσιών, την οποία εξάλλου κατέδειξε η πανδημία COVID-19, και, αφετέρου, στο ύψος της χρηματοδότησης που διατίθεται για την ψηφιοποίηση εν γένει. Επιδίωξή μας είναι να ενημερώσουμε τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής σχετικά με ζητήματα που επηρεάζουν τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των μέτρων της ΕΕ για την προαγωγή της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης.

IV Αξιολογήσαμε την αποτελεσματικότητα των δράσεων της Επιτροπής για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση. Στο πλαίσιο αυτό, εξετάσαμε τον συνολικό σχεδιασμό των δράσεων, καθώς και τις ρυθμίσεις που προβλέφθηκαν για την παρακολούθηση και την υλοποίησή τους. Επικεντρώσαμε την αξιολόγησή μας όσον αφορά την υλοποίηση σε δράσεις που αφορούσαν τις επιχειρήσεις, δεδομένου ότι η ηλεκτρονική διακυβέρνηση διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση του ρυθμιστικού κατακερματισμού και των κανονιστικών φραγμών και, ως εκ τούτου, παρέχει στις επιχειρήσεις τη δυνατότητα να αυξάνουν την κλίμακα των δραστηριοτήτων τους και να δραστηριοποιούνται εκτός των εθνικών συνόρων.

V Καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι οι δράσεις της Επιτροπής υπήρξαν εν μέρει μόνον αποτελεσματικές όσον αφορά, αφενός, την υλοποίηση και, αφετέρου, την υιοθέτηση από τα κράτη μέλη λύσεων ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Η Επιτροπή ολοκλήρωσε την υλοποίηση των δράσεων του σχεδίου δράσης για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση 2016-2020 που κάλυψε ο έλεγχός μας. Ωστόσο, λόγω καθυστερήσεων στην υλοποίηση στο επίπεδο των κρατών μελών, δεν είναι όλες οι ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες που αναπτύχθηκαν σε αυτό το πλαίσιο διαθέσιμες σε ολόκληρη την ΕΕ.

VI Μολονότι το σχέδιο δράσης για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση 2016-2020 ανταποκρινόταν στις ανάγκες που είχαν προσδιοριστεί στο πλαίσιο διαβουλεύσεων και αξιολογήσεων, δεν περιλάμβανε παρά μόνο δράσεις προς υλοποίηση από την ίδια την Επιτροπή. Το γεγονός αυτό δυσχέρανε την υλοποίηση του οράματος που περιγράφεται στο σχέδιο δράσης, για μια ΕΕ με ανοικτές, αποτελεσματικές και χωρίς αποκλεισμούς δημόσιες διοικήσεις και αρχές έως το 2020.

VII Επιπλέον, η Επιτροπή δεν παρακολούθησε διεξοδικά την εφαρμογή του σχεδίου δράσης στο σύνολό του. Οι υφιστάμενοι δείκτες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης (συγκριτική αξιολόγηση της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και δείκτης ψηφιακής οικονομίας και κοινωνίας) δεν συνδέονταν άμεσα με καμία από τις δράσεις που υλοποιήθηκαν στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης και, ως εκ τούτου, δεν ήταν κατάλληλοι για τη μέτρηση του συνολικού αντικτύπου του. Σημειώνουμε ότι, στην πρότασή της του 2021 για το πρόγραμμα πολιτικής «Πορεία προς την ψηφιακή δεκαετία», η Επιτροπή εισήγαγε ένα πλαίσιο συνεργασίας που καθιστά δυνατή την παρακολούθηση της προόδου των κρατών μελών προς την επίτευξη των ψηφιακών στόχων που έχουν τεθεί σε επίπεδο ΕΕ.

VIII Η Επιτροπή υποστήριξε τα κράτη μέλη για την υλοποίηση λύσεων ηλεκτρονικής διακυβέρνησης μέσω έργων που χρηματοδοτήθηκαν με ενωσιακούς πόρους και με την παροχή τεχνικής υποστήριξης. Επιπλέον, υποστήριξε ενεργά τη συνεργασία και την ανταλλαγή ορθών πρακτικών ποικιλοτρόπως, μεταξύ άλλων με την επιστράτευση ομάδων εμπειρογνωμόνων και τη δημιουργία πλατφορμών. Τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήσαμε επίσκεψη αξιολόγησαν θετικά αυτή τη στήριξη.

IX Δεν υπήρχε γενική στρατηγική για την προώθηση μεταξύ των βασικών χρηστών των διαθέσιμων σε επίπεδο ΕΕ λύσεων ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Οι ενέργειες της Επιτροπής για την προώθηση τέτοιων λύσεων ήταν περιορισμένες, ενώ δεν διέθετε συνολική εικόνα των σχετικών δράσεων των κρατών μελών. Ένας καλύτερος συντονισμός των προσπαθειών ενδέχεται να είχε οδηγήσει σε καλύτερα αποτελέσματα.

X Η Επιτροπή δεν αξιολόγησε τον βαθμό εξοικείωσης των επιχειρήσεων με τις διαθέσιμες υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και γενικότερα δεν ανέλυσε τις ανάγκες στον τομέα αυτό, μολονότι μια τέτοια ανάλυση συνιστά καίριο βήμα για την αξιοποίηση των εν λόγω υπηρεσιών. Μόνες εξαιρέσεις ήταν μια μελέτη και ένα πρόγραμμα ενημέρωσης και εξοικείωσης απευθυνόμενο σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις στον τομέα της αγοράς υπηρεσιών ηλεκτρονικής ταυτοποίησης και εμπιστοσύνης.

XI Συνιστούμε στην Επιτροπή τα εξής:

• να ενισχύσει το πλαίσιο υλοποίησης προκειμένου να παροτρύνει τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν την παροχή του συνόλου των υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης·
• να αναπτύξει ολοκληρωμένη στρατηγική για την αποτελεσματική προώθηση των υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης.

Εισαγωγή

Η σημασία της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης στην ΕΕ

01 Ο όρος «ηλεκτρονική διακυβέρνηση» αναφέρεται στη χρήση των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την παροχή στους πολίτες αποτελεσματικότερων και αποδοτικότερων δημόσιων υπηρεσιών. Η αύξηση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας επιτυγχάνεται χάρη στη μείωση i) του κόστους και του χρόνου συναλλαγής¹, ii) των στεγανών πληροφόρησης στη δημόσια διοίκηση και iii) της διοικητικής επιβάρυνσης πολιτών και επιχειρήσεων, επιταχύνοντας τις συναλλαγές τους με τις δημόσιες αρχές και περιορίζοντας την ταλαιπωρία και το κόστος που αυτές συνεπάγονται. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την τόνωση της ανταγωνιστικότητας και της οικονομικής ανάπτυξης².

02 Οι πρώτες πρωτοβουλίες στον τομέα της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης αναλήφθηκαν σε ευρωπαϊκό επίπεδο τη δεκαετία του 1990. Έκτοτε:

• η Επιτροπή δημοσιεύει ανά τακτά χρονικά διαστήματα ανακοινώσεις και σχέδια δράσης³, ενώ έχει θεσπίσει προγράμματα χρηματοδότησης αφιερωμένα στον σκοπό αυτό, ιδίως για την προώθηση της χρήσης των ΤΠΕ για την παροχή διασυνοριακών υπηρεσιών (με άλλα λόγια, για τη διασφάλιση της διαλειτουργικότητας των διαφόρων υπηρεσιών)
• σε επίπεδο κρατών μελών, η σημασία της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης έχει τονιστεί σε διάφορες υπουργικές δηλώσεις⁴. Σε αυτές γινόταν επίσης αναφορά σε πολυάριθμες δράσεις για τις οποίες δεσμεύονταν τα κράτη μέλη, ενώ οι υπουργοί καλούσαν επίσης την Επιτροπή να αναλάβει σειρά δράσεων μέσω σχεδίων δράσης και της πρότειναν να αναπτύξει μηχανισμό κοινής διακυβέρνησης των σχεδίων δράσης για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση (για πλήρη επισκόπηση των εξελίξεων στην ΕΕ από το 2006, βλέπε παράρτημα Ι).

03 Το 2016, στο πλαίσιο της στρατηγικής για την ψηφιακή ενιαία αγορά της Ευρώπης, η Επιτροπή ενέκρινε το σχέδιο δράσης της ΕΕ για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση για την περίοδο 2016-2020. Σε αυτό, προσδιόρισε 25 δράσεις, πέντε από τις οποίες προστέθηκαν μετά την ενδιάμεση επανεξέταση της στρατηγικής για την ψηφιακή ενιαία αγορά τον Μάιο του 2017. Οι δράσεις αυτές ήταν ποικίλου χαρακτήρα. Ορισμένες αφορούσαν ειδικά τις επιχειρήσεις (π.χ. «Παρουσίαση πρωτοβουλίας για τη διευκόλυνση της εφαρμογής ψηφιακών λύσεων σε όλη τη διάρκεια ζωής μιας επιχείρησης» ή «Δρομολόγηση πιλοτικής εφαρμογής της αρχής “μόνον άπαξ” για τις επιχειρήσεις»). Άλλες πάλι αφορούσαν το σύνολο των πολιτών (π.χ. «Διερεύνηση της δυνατότητας εφαρμογής της αρχής “μόνον άπαξ” για τους πολίτες σε διασυνοριακό πλαίσιο» ή «Επιβολή της ενωσιακής νομοθεσίας για τα αγροδιατροφικά προϊόντα στις επιγραμμικές πωλήσεις και την ενημέρωση των καταναλωτών»). Ο πλήρης κατάλογος των δράσεων παρατίθεται στο παράρτημα ΙΙ.

04 Για την περίοδο μετά το 2020, αυτό το σχέδιο δράσης δεν το διαδέχθηκε νέο. Αντ’ αυτού, ακολούθησαν διάφορες άλλες πρωτοβουλίες, οι σημαντικότερες από τις οποίες είναι οι εξής:

• το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη»⁵, το οποίο εγκρίθηκε από τους νομοθέτες με προβλεπόμενο συνολικό προϋπολογισμό ύψους 7,5 δισεκατομμυρίων ευρώ (σε τρέχουσες τιμές)· στον πυρήνα του βρίσκεται η υιοθέτηση της ψηφιακής τεχνολογίας από τις επιχειρήσεις, τους πολίτες και τις δημόσιες διοικήσεις και η χρηματοδότηση έργων σε πέντε τομείς (υπερυπολογιστική, τεχνητή νοημοσύνη, κυβερνοασφάλεια, προηγμένες ψηφιακές δεξιότητες και διασφάλιση της ευρείας χρήσης των ψηφιακών τεχνολογιών σε όλες τις διαστάσεις της οικονομίας και της κοινωνίας)·
• η ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Ψηφιακή πυξίδα 2030: η ευρωπαϊκή οδός για την ψηφιακή δεκαετία»· σε συνέχεια αυτής, η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του προγράμματος πολιτικής 2030 «Πορεία προς την ψηφιακή δεκαετία»· και στα δύο έγγραφα καθορίζονται οι συγκεκριμένοι ψηφιακοί στόχοι, τους οποίους η ΕΕ στο σύνολό της αναμένεται να επιτύχει έως το τέλος της δεκαετίας· οι στόχοι για την ψηφιοποίηση των δημόσιων υπηρεσιών περιλαμβάνουν τη διαδικτυακή παροχή βασικών δημόσιων υπηρεσιών, την πρόσβαση σε ιατρικά αρχεία και τη χρήση λύσης ψηφιακής ταυτοποίησης (ID).

05 Στοιχεία του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης⁶ έδειξαν ότι οι υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης έχουν μεγαλύτερη σημασία για τις επιχειρήσεις από ό,τι για τους ιδιώτες. Η ανάπτυξη των επιχειρήσεων ανακόπτεται λόγω του κατακερματισμού των κανονιστικών ρυθμίσεων και της ύπαρξης φραγμών που δυσχεραίνουν την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων τους σε μεγαλύτερη κλίμακα και τη δραστηριοποίησή τους εκτός των συνόρων της χώρας τους, εντός της ενιαίας αγοράς της ΕΕ⁷.

06 Ο αντίκτυπος της πανδημίας COVID-19 στην παγκόσμια οικονομία και στη ζωή των πολιτών ανέδειξε τη σημασία των ψηφιακών υπηρεσιών σε όλους τους τομείς της ευρωπαϊκής οικονομίας αλλά και της κοινωνίας. Οι επιχειρήσεις και οι δημόσιες υπηρεσίες συνέχισαν να λειτουργούν χάρη στις νέες τεχνολογίες, οι οποίες διασφάλισαν και την απρόσκοπτη συνέχιση των εμπορικών συναλλαγών σε ολόκληρη την ΕΕ. Συνέβαλαν επίσης στη διατήρηση των δεσμών μεταξύ των πολιτών και κατέστησαν δυνατή την εξ αποστάσεως εργασία και τη συνέχιση της εκπαίδευσης των νέων.

Ρόλοι και αρμοδιότητες

07 Όπως τόνισαν οι αρμόδιοι υπουργοί στη δήλωσή τους του 2017, ο ψηφιακός μετασχηματισμός της δημόσιας διοίκησης αποτελεί συλλογική προσπάθεια τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, λαμβανομένης υπόψη της κατανομής των σχετικών αρμοδιοτήτων⁸. Σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, την ευθύνη για την ψηφιοποίηση των δημόσιων υπηρεσιών σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο φέρουν πρωτίστως τα κράτη μέλη. Ωστόσο, η Επιτροπή είναι υπεύθυνη για τον χειρισμό των διασυνοριακών και διακρατικών ζητημάτων που ανακύπτουν, με στόχο ιδίως την αποφυγή αλλεπάλληλων ηλεκτρονικών φραγμών που ενδέχεται να εμποδίζουν, αφενός, τις δημόσιες διοικήσεις να συνδέονται μεταξύ τους, και, αφετέρου, τους πολίτες και τις επιχειρήσεις να βρίσκουν και να χρησιμοποιούν τις ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες που είναι διαθέσιμες σε χώρες εκτός της δικής τους⁹.

08 Ως εκ τούτου, η πρόοδος στον τομέα της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης στην ΕΕ δεν εξαρτάται μόνο από την Επιτροπή, αλλά και από την πολιτική βούληση και φιλοδοξία στο επίπεδο των κρατών μελών. Όπως επισήμανε η Επιτροπή το 2000 στην έκθεσή της επί της προόδου στον τομέα της ψηφιακής δημόσιας διοίκησης και της διαλειτουργικότητας (State-of-play report on digital public administration and interoperability), εάν οι κυβερνήσεις δεν αναγάγουν σταθερά την ηλεκτρονική διακυβέρνηση σε βασική προτεραιότητα της πολιτικής ατζέντας, οι προσπάθειες θα είναι αδιέξοδες και μη βιώσιμες.

09 Σε επίπεδο ΕΕ, αρμόδια για τον συντονισμό του τομέα πολιτικής για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση είναι η Γενική Διεύθυνση Επικοινωνιακών Δικτύων, Περιεχομένου και Τεχνολογιών της Επιτροπής (ΓΔ CONNECT). Καθώς ο χαρακτήρας των 25 δράσεων που κάλυψε το σχέδιο δράσης 2016-2020 ποίκιλλε σημαντικά, στην υλοποίησή του ενεπλάκησαν 11 γενικές διευθύνσεις, καθεμία από τις οποίες ήταν υπεύθυνη για μία ή περισσότερες δράσεις (βλέπε παράρτημα II).

10 Ομοίως, στο επίπεδο των κρατών μελών, αρμόδιες για την υλοποίηση των επιμέρους λύσεων ηλεκτρονικής διακυβέρνησης είναι διάφορες δημόσιες αρχές. Μάλιστα, αυτές δεν περιορίζονται σε υπουργεία ή οργανισμούς της κεντρικής κυβέρνησης, αλλά περιλαμβάνουν και περιφερειακές ή τοπικές αρχές, όπως οι δήμοι ή οι αρχές περιφερειακής αυτοδιοίκησης.

11 Για τον συντονισμό του εγχειρήματος, συγκροτήθηκε «διοικητικό συμβούλιο του σχεδίου δράσης για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση», απαρτιζόμενο από εκπροσώπους των κρατών μελών, αρμόδιων για τις εθνικές στρατηγικές στον τομέα αυτό, υπό την προεδρία της Επιτροπής.

Χρηματοδότηση της υλοποίησης της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης

12 Το σχέδιο δράσης 2016-2020 δεν διέθετε ειδικό προϋπολογισμό. Ωστόσο, οι δράσεις που σχετίζονται με την ηλεκτρονική διακυβέρνηση χρηματοδοτούνται από διάφορες πηγές σε επίπεδο ΕΕ. Στον πίνακα 1 παρουσιάζονται λεπτομερώς οι κύριες πηγές ενωσιακής χρηματοδότησης (για την περίοδο 2014-2020), καθώς και οι εκτιμήσεις μας σχετικά με τα κονδύλια του προϋπολογισμού για έργα και δράσεις στον τομέα της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης.

13 Κατά την περίοδο 2021-2027, για τη στήριξη εν γένει της ψηφιοποίησης και ειδικότερα των δράσεων στον τομέα της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης θα είναι διαθέσιμες διάφορες πηγές ενωσιακής χρηματοδότησης. Για ορισμένες από αυτές, δεν έχουν ακόμη προσδιοριστεί τα σχετικά κονδύλια:

• τόσο ο μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη» (ΜΣΕ) όσο και τα ταμεία για την εφαρμογή της πολιτικής συνοχής θα συνεχίσουν να είναι διαθέσιμα·
• στο πλαίσιο ενός σκέλους του νέου προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη» (βλέπε σημείο 04), σχεδιάζεται στήριξη (με προϋπολογισμό 1,1 δισεκατομμυρίου ευρώ), μεταξύ άλλων, για την προώθηση της διαλειτουργικότητας και για την παροχή στις δημόσιες διοικήσεις της δυνατότητας να αναπτύξουν και να αποκτήσουν πρόσβαση σε ψηφιακές τεχνολογίες αιχμής·
• στο πλαίσιο του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, που εγκρίθηκε το 2021, τα κράτη μέλη οφείλουν να διαθέσουν τουλάχιστον το 20 % του συνολικού προϋπολογισμού των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας για μέτρα που συμβάλλουν στην επίτευξη των ψηφιακών στόχων. Τον Ιούλιο του 2022, είχαν εγκριθεί 25 τέτοια σχέδια και οι συνολικές δαπάνες που σχετίζονται με τους ψηφιακούς στόχους ανέρχονταν σε 127 δισεκατομμύρια ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 26 % του συνολικού προϋπολογισμού. Περισσότερο από το ένα τρίτο (36 %, 46 δισεκατομμύρια ευρώ) διατίθεται για την ψηφιοποίηση των δημόσιων υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των μεταφορών.

Εμβέλεια και τρόπος προσέγγισης του ελέγχου

14 Δεδομένης της σημασίας της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης για τους δημόσιους φορείς, τις επιχειρήσεις και τους πολίτες, επιδίωξή μας ήταν να ενημερώσουμε τους υπευθύνους για τη χάραξη πολιτικής σχετικά με τον σχεδιασμό των ενωσιακών μέτρων για την προώθηση της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και να επισημάνουμε τους παράγοντες που εμποδίζουν την επιτυχή εφαρμογή τους.

15 Η απόφασή μας να διενεργήσουμε τον συγκεκριμένο έλεγχο σχετικά με το σχέδιο δράσης 2016-2020 υπαγορεύθηκε από την αυξανόμενη σημασία των ψηφιακών υπηρεσιών, η οποία επιβεβαιώθηκε κατά την πανδημία COVID-19, και το σημαντικό ύψος της χρηματοδότησης που διατίθεται γενικώς για την ψηφιοποίηση (βλέπε σημεία 12-13). Επιπλέον, δεν έχουμε ελέγξει καμία από τις προηγούμενες πρωτοβουλίες της Επιτροπής στον ψηφιακό τομέα από το 2001 (βλέπε σημείο 02 και παράρτημα I), με την εξαίρεση των δράσεων της ΕΕ στον τομέα ειδικά της διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης¹⁰.

16 Το κεντρικό ερώτημα του ελέγχου αφορούσε την αποτελεσματικότητα των δράσεων της Επιτροπής για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση. Προκειμένου να δώσουμε απάντηση στο ερώτημα αυτό, εξετάσαμε τα εξής:

1. αν ο σχεδιασμό των δράσεων ηλεκτρονικής διακυβέρνησης της Επιτροπής ήταν κατάλληλος·
2. αν η Επιτροπή παρακολούθησε επαρκώς την εφαρμογή του σχεδίου δράσης για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση 2016-2020·
3. αν οι δράσεις ηλεκτρονικής διακυβέρνησης που αφορούσαν τις επιχειρήσεις πέτυχαν τον σκοπό τους· και
4. αν η Επιτροπή ενθάρρυνε με τις κατάλληλες ενέργειες την ανταλλαγή ορθών πρακτικών και προώθησε τις ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες που αναπτύχθηκαν.

17 Ο έλεγχος κάλυψε την περίοδο του σχεδιασμού και της εφαρμογής του σχεδίου δράσης 2016-2020. Κατά περίπτωση, εξετάσαμε επίσης τον σχεδιασμό των δράσεων για την περίοδο μετά το 2020 (βλέπε σημείο 04), προκειμένου να εξακριβώσουμε αν αντιμετωπίστηκαν οι αδυναμίες και αν λήφθηκαν υπόψη τα διδάγματα που αντλήθηκαν από το σχέδιο δράσης 2016-2020.

18 Για τους λόγους που αναφέρονται στο σημείο 05 και προκειμένου να απαντήσουμε στα επιμέρους ερωτήματα γ) και δ) (βλέπε σημείο 16), επικεντρώσαμε τον έλεγχό μας σε έξι από τις 25 δράσεις του σχεδίου δράσης 2016-2020, οι οποίες συνδέονταν άμεσα με τις επιχειρήσεις (βλέπε πίνακα 2).

19 Εξετάσαμε στοιχεία που συγκεντρώσαμε από διάφορες πηγές:

• εξέταση των σχετικών εγγράφων της Επιτροπής, ερωτηματολόγια που συμπλήρωσαν υπάλληλοι της και συνομιλίες με υπαλλήλους της·
• ανάλυση των σχετικών εγγράφων για δείγμα τεσσάρων κρατών μελών (Δανία, Γερμανία, Πολωνία και Ρουμανία), καθώς και των ερωτηματολογίων που συμπληρώθηκαν και των συνομιλιών με υπαλλήλους των αρμόδιων δημόσιων υπηρεσιών στις εν λόγω χώρες· τα συγκεκριμένα κράτη μέλη επιλέχθηκαν βάσει του βαθμού προόδου τους στον τομέα της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι το δείγμα περιλάμβανε κράτη μέλη που προσχώρησαν στην ΕΕ τόσο πριν όσο και μετά το 2004·
• ανάλυση δείγματος 24 συγχρηματοδοτούμενων από την ΕΕ και υπό κεντρική διαχείριση έργων: 13 έργων του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη», οκτώ δράσεων ISA2 και τριών έργων του προγράμματος «Ορίζων 2020»· στο παράρτημα III παρατίθεται πλήρης κατάλογος των επιλεγέντων έργων· η επιλογή αυτή βασίστηκε στην πορεία υλοποίησής τους, τη σημαντικότητα και τη γεωγραφική τους διασπορά (στο μέτρο του δυνατού συνδέονταν με τα τέσσερα κράτη μέλη που επιλέξαμε)·
• συνομιλίες με ενδιαφερόμενα μέρη, ήτοι οργανώσεις που εκπροσωπούσαν ευρωπαϊκές μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ)¹¹·
• επισκόπηση της βιβλιογραφίας, μελετών εμπειρογνωμόνων και διεθνών δεικτών αναφοράς ή ορθών πρακτικών.

Παρατηρήσεις

Με την πάροδο του χρόνου, ο σχεδιασμός των δράσεων ηλεκτρονικής διακυβέρνησης βελτιώθηκε

20 Τα σχέδια δράσης έχουν ως στόχο να συμβάλουν στον σχεδιασμό ή στην αναθεώρηση της ισχύουσας νομοθεσίας, των μέσων και των πρωτοβουλιών της ΕΕ και δεν είναι νομικώς δεσμευτικά. Η Επιτροπή χρησιμοποίησε τα σχέδια δράσης για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση ως πολιτικά μέσα για την προώθηση του εκσυγχρονισμού των δημόσιων διοικήσεων σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

21 Η Επιτροπή οφείλει να σχεδιάσει δράσεις κατάλληλες για την αντιμετώπιση των ελλείψεων στον τομέα της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και να λάβει υπόψη τα αποτελέσματα των αξιολογήσεων, τις απόψεις των ενδιαφερόμενων μερών που εκφέρονται μέσω διαβουλεύσεων και τις εκτιμήσεις επιπτώσεων (υποχρεωτικές για όλες τις νέες δημοσιονομικές παρεμβάσεις που συνεπάγονται σημαντικές δαπάνες, ήτοι άνω των 5 εκατομμυρίων ευρώ, και απαιτούμενες για πρωτοβουλίες της Επιτροπής που πιθανόν να έχουν σημαντικές οικονομικές, περιβαλλοντικές ή κοινωνικές επιπτώσεις)¹².

22 Ως εκ τούτου, αξιολογήσαμε κατά πόσον η Επιτροπή σχεδίασε ορθά:

• το σχέδιο δράσης 2016-2020 και
• τις δράσεις που σχετίζονται με την ηλεκτρονική διακυβέρνηση για την περίοδο μετά το 2020.

Οι δράσεις που περιλαμβάνονταν στο σχέδιο δράσης για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση 2016-2020 δεν ανταποκρίθηκαν στο όραμα που παρουσιάστηκε

23 Στον πυρήνα του σχεδίου δράσης βρίσκονταν ένα όραμα και τρεις προτεραιότητες πολιτικής (βλέπε πλαίσιο 1).

24 Λαμβανομένων υπόψη των προτεραιοτήτων και με στόχο την υλοποίηση του οράματος για μια ανοικτή, αποτελεσματική και φιλική προς τον πολίτη δημόσια διοίκηση στην ΕΕ, στο σχέδιο δράσης προσδιορίστηκαν 25 δράσεις, καθεμία από τις οποίες συνδεόταν με κάποια από τις προτεραιότητες. Ο χαρακτήρας των δράσεων διέφερε. Μεταξύ άλλων, περιλάμβαναν την υποβολή νομικών πράξεων, την ανάπτυξη τεχνικών λύσεων ή την παροχή στήριξης στα κράτη μέλη (κατάλογος των δράσεων παρατίθεται στο παράρτημα II). Καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι αυτές ανταποκρίνονταν στις ανάγκες που είχαν προσδιοριστεί στις σχετικές αξιολογήσεις, καθώς και στην αναπληροφόρηση που είχε ληφθεί από εθνικές διοικητικές αρχές και εκπροσώπους επιχειρήσεων, πολιτών και άλλων ενδιαφερομένων. Στο πλαίσιο 2 παρουσιάζονται παραδείγματα ορισμένων αναγκών και συναφών δράσεων.

25 Παρά το γεγονός ότι, σύμφωνα με την έκθεση αξιολόγησης του σχεδίου δράσης για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση 2011-2015¹³, για τις εκκρεμείς ή μη ολοκληρωθείσες δράσεις ευθύνεται πρωτίστως ο εθελοντικός χαρακτήρας των δραστηριοτήτων των κρατών μελών, όλες οι δράσεις του σχεδίου δράσης 2016-2020 απευθύνονταν μόνο στην Επιτροπή, χωρίς να επιβάλλεται καμία υποχρέωση στα κράτη μέλη.

26 Ωστόσο, για τις περισσότερες δράσεις τέτοιες υποχρεώσεις προβλέπονταν στις σχετικές νομικές πράξεις, είτε προγενέστερες του σχεδίου δράσης (π.χ. δράσεις 9 και 10· βλέπε πίνακα 2) είτε θεσπισθείσες ως αποτέλεσμα αυτού (π.χ. δράση 7). Στην περίπτωση μίας δράσης (δράση 2), η υφιστάμενη νομική βάση δεν επέβαλλε στα κράτη μέλη την υποχρέωση να εφαρμόσουν σύστημα ηλεκτρονικής ταυτοποίησης, παρά το γεγονός ότι τα ασφαλή μέσα ηλεκτρονικής ταυτοποίησης αποτελούν ουσιώδη προϋπόθεση της ψηφιακής ενιαίας αγοράς.

27 Δεδομένου ότι οι δράσεις του σχεδίου δράσης απευθύνονταν μόνο στην Επιτροπή, οι προθεσμίες για την υλοποίησή τους δεν λάμβαναν υπόψη τον χρόνο που χρειάζονταν τα κράτη μέλη για να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις που απέρρεαν από τις σχετικές νομικές πράξεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι προθεσμίες υλοποίησης που ορίζονταν στις νομικές πράξεις παρατάθηκαν πέραν της διάρκειας του σχεδίου δράσης και της προθεσμίας του 2020 για την υλοποίηση του οράματος (βλέπε παραδείγματα στο πλαίσιο 3). Επιπλέον, δεδομένου ότι το όραμα για μια ανοικτή, αποτελεσματική και φιλική προς τον πολίτη δημόσια διοίκηση στην ΕΕ κάλυπτε όλες τις δημόσιες υπηρεσίες, σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης (από το ενωσιακό έως το εθνικό και το τοπικό), απαραίτητη προϋπόθεση για την επίτευξή του ήταν η έγκαιρη υλοποίηση των σχετικών δράσεων τόσο σε ενωσιακό όσο και σε εθνικό επίπεδο.

Η πολιτική που προτείνει η Επιτροπή για την περίοδο μετά το 2020 αποκαθιστά τις αδυναμίες, η έγκρισή της ωστόσο εκκρεμεί ακόμη

28 Κατά την κατάρτιση των εγγράφων της πολιτικής για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση μετά το 2020 (βλέπε σημείο 04), η Επιτροπή βασίστηκε στα έγγραφα που προβλέπουν οι κατευθυντήριες γραμμές για τη βελτίωση της νομοθεσίας και έλαβε υπόψη τις ανάγκες που είχαν διαπιστωθεί. Ωστόσο, δεδομένου ότι η πρόταση για το πρόγραμμα πολιτικής «Πορεία προς την ψηφιακή δεκαετία» βρίσκεται ακόμη (τον Σεπτέμβριο του 2022) στο στάδιο της νομοθετικής διαδικασίας και, ως εκ τούτου, μπορεί να τροποποιηθεί, μένει να διαπιστωθεί κατά πόσον το πεδίο εφαρμογής και η ιεράρχηση των στόχων της απόφασης που τελικά θα εγκριθεί θα ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες.

29 Μολονότι η πρόταση για την «Πορεία προς την ψηφιακή δεκαετία» δεν περιλαμβάνει ειδικές δράσεις για τα κράτη μέλη, καθένα τους θα πρέπει να υποβάλει στην Επιτροπή εθνικό στρατηγικό χάρτη πορείας για την ψηφιακή δεκαετία, ο οποίος να είναι συνεπής με τους γενικούς και ψηφιακούς στόχους που έχουν τεθεί σε επίπεδο ΕΕ και να συμβάλλει στην επίτευξή τους (βλέπε πλαίσιο 4).

30 Όσον αφορά τους τρεις στόχους που καθορίζονται στο πρόγραμμα πολιτικής με τίτλο «Πορεία προς την ψηφιακή δεκαετία», επισημαίνουμε τα εξής:

• Ο στόχος 1 αναφέρεται σε «βασικές δημόσιες υπηρεσίες», έννοια που όμως δεν ορίζεται ούτε στην ανακοίνωση για την «Ψηφιακή πυξίδα 2030» ούτε στην πρόταση για την «Πορεία προς την ψηφιακή δεκαετία». Η απουσία κοινού ορισμού σε επίπεδο ΕΕ μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα διαφορετικές ερμηνείες από τα κράτη μέλη και, ως εκ τούτου, την παροχή πρόσβασης μέσω διαδικτύου σε διαφορετικές εθνικές δημόσιες υπηρεσίες.
• Ο στόχος 3 αναφέρεται στη χρήση από τους πολίτες· εντούτοις, δεδομένου ότι οι πολίτες δεν μπορούν να εξαναγκαστούν να χρησιμοποιήσουν λύσεις ηλεκτρονικής ταυτοποίησης, η επίτευξη του στόχου εκφεύγει του ελέγχου οποιασδήποτε δημόσιας διοίκησης.

31 Σημειώνουμε επίσης ότι η πρόταση της Επιτροπής εισάγει ένα πλαίσιο συνεργασίας με τα κράτη μέλη. Σύμφωνα με αυτό, τα κράτη μέλη θα πρέπει να ευθυγραμμίσουν τους εθνικούς χάρτες πορείας με τους γενικούς και τους ψηφιακούς στόχους της ΕΕ και, σε εύθετο χρόνο, να υποβάλουν έκθεση στην Επιτροπή σχετικά με την πρόοδό τους προς την επίτευξη των ψηφιακών στόχων με ορίζοντα το 2030. Ως εκ τούτου, το πλαίσιο παρέχει στην Επιτροπή τη βάση για να κατευθύνει την εφαρμογή της πολιτικής και να αξιολογεί την σημειούμενη πρόοδο.

Ελλιπείς οι ρυθμίσεις παρακολούθησης για το σχέδιο δράσης 2016-2020

32 Η παρακολούθηση είναι απαραίτητη, ώστε οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής και τα ενδιαφερόμενα μέρη να είναι σε θέση να αξιολογούν αν η εφαρμογή της πολιτικής βρίσκεται «σε καλό δρόμο» και κατά πόσον επιτυγχάνονται οι στόχοι¹⁴. Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή¹⁵ πρέπει, μεταξύ άλλων, να συνδέσει σαφώς τους στόχους πολιτικής με κατάλληλους βασικούς δείκτες που θα λαμβάνουν υπόψη την παράμετρο της ανάγκης έγκαιρης συγκέντρωσης επαρκών αποδεικτικών στοιχείων.

33 Ως εκ τούτου, αξιολογήσαμε κατά πόσον η Επιτροπή:

• παρακολούθησε επαρκώς την εφαρμογή του σχεδίου δράσης·
• ανέπτυξε κατάλληλο σύστημα προκειμένου να παρακολουθεί την πορεία επίτευξης των ψηφιακών στόχων που καθορίζονται στην «Ψηφιακή πυξίδα 2030».

Το σχέδιο δράσης δεν υποβλήθηκε σε ολοκληρωμένη αξιολόγηση

34 Ούτε το όραμα ούτε οι προτεραιότητες πολιτικής του σχεδίου δράσης 2016-2020 για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση (βλέπε πλαίσιο 1) ήταν επαρκώς ακριβή, ώστε να μπορεί να μετρηθεί η επίτευξή τους. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν θέσπισε ειδικό πλαίσιο παρακολούθησης, το οποίο να περιλαμβάνει σύνολο δεικτών επιδόσεων για την αξιολόγηση της προόδου των δράσεων και των προτεραιοτήτων πολιτικής, καθώς και του βαθμού επίτευξής τους. Ομοίως, δεν προέβη σε ενδιάμεση ή τελική αξιολόγηση της εφαρμογής του σχεδίου δράσης.

35 Διαπιστώσαμε ότι η Επιτροπή περιορίστηκε στην παρακολούθηση της προόδου που σημειώθηκε στην υλοποίηση των επιμέρους δράσεων, χωρίς να παρακολουθήσει τον αντίκτυπό τους. Ο πίνακας αποτελεσμάτων του σχεδίου δράσης για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση περιοριζόταν στην παρακολούθηση του κατά πόσον μια δράση είχε ολοκληρωθεί ή ήταν σε εξέλιξη.

36 Επιπλέον, η Επιτροπή συζητούσε την πρόοδο με τα κράτη μέλη στο πλαίσιο των συνεδριάσεων του διοικητικού συμβουλίου (βλέπε σημείο 11) και των σχετικών υποομάδων του. Για τις επιμέρους δράσεις, τέτοιες ανταλλαγές πραγματοποιούνταν επίσης κατά τη διάρκεια τακτικών συνεδριάσεων των σχετικών ομάδων εμπειρογνωμόνων, όπως η ομάδα εμπειρογνωμόνων eIDAS, η συντονιστική ομάδα για την ενιαία ψηφιακή πύλη και η ομάδα εμπειρογνωμόνων του ΜΣΕ.

37 Ωστόσο, η Επιτροπή δεν ζητούσε συστηματική αναπληροφόρηση από τα κράτη μέλη για την παρακολούθηση της υλοποίησης συγκεκριμένων δράσεων σε εθνικό επίπεδο.

38 Εντούτοις, για ορισμένες δράσεις που περιλαμβάνονται στο σχέδιο δράσης (δράση 1 – ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις, δράση 2 – eIDAS, δράση 4 – Ευρωπαϊκό πλαίσιο διαλειτουργικότητας και δράση 7 – Ενιαία ψηφιακή πύλη), οι αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής θέσπισαν ειδικές ρυθμίσεις παρακολούθησης. Σχετικό παράδειγμα παρατίθεται στο πλαίσιο 5.

39 Αντί να δημιουργήσει ειδικό πλαίσιο παρακολούθησης, η Επιτροπή χρησιμοποίησε για τους σκοπούς της παρακολούθησης υφιστάμενους δείκτες της, και ειδικότερα τη συγκριτική αξιολόγηση της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και τον δείκτη ψηφιακής οικονομίας και κοινωνίας (DESI) (βλέπε πλαίσιο 6).

40 Η συγκριτική αξιολόγηση της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης λάμβανε υπόψη τις υψηλού επιπέδου στρατηγικές προτεραιότητες των σχεδίων δράσης 2011-2015 και 2016-2020 (βλέπε πλαίσιο 1). Ωστόσο, κύριος στόχος της είναι η εν γένει ανάλυση της τρέχουσας κατάστασης των ψηφιακών υπηρεσιών που παρέχουν οι δημόσιες διοικήσεις της Ευρώπης και όχι η παρακολούθηση της εφαρμογής των σχεδίων δράσης και της επίτευξης των στόχων τους. Οι δείκτες που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της συγκριτικής αξιολόγησης της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης δεν συνδέονται άμεσα με καμία από τις δράσεις που υλοποιούνται στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης. Ως εκ τούτου, οι εκθέσεις συγκριτικής αξιολόγησης δεν προσφέρονται για τη μέτρηση της επίτευξής τους.

41 Το ίδιο ισχύει για τον DESI, καθώς τρεις από τους πέντε δείκτες που συνθέτουν τη διάσταση των ψηφιακών δημόσιων υπηρεσιών στην πραγματικότητα προκύπτουν από τη συγκριτική αξιολόγηση της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή αδυνατεί να συνδέσει τα αποτελέσματα των δύο δεικτών με τα αποτελέσματα και τον αντίκτυπο του σχεδίου δράσης στα κράτη μέλη.

42 Συγκρίναμε τη συνολική βαθμολογία κάθε χώρας στο πλαίσιο της συγκριτικής αξιολόγησης της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης κατά την έναρξη και τη λήξη της εφαρμογής του σχεδίου δράσης. Διαπιστώσαμε ότι η μέση βαθμολογία (για τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ) αυξήθηκε από 58,5 % στην αρχή σε 71,9 % κατά τη λήξη της περιόδου υλοποίησης του σχεδίου δράσης. Όλα τα κράτη μέλη σημείωσαν πρόοδο στην παροχή υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Ωστόσο, η πρόοδος αυτή ήταν θεαματικά μεγαλύτερη σε ορισμένες χώρες (όπως στην Ουγγαρία και το Λουξεμβούργο) από ό,τι σε άλλες (λόγου χάριν στη Σουηδία και τη Γερμανία) (βλέπε γράφημα 1). Λόγω της απουσίας κατάλληλων δεικτών, οι οποίοι να συνδέονται με τις εν λόγω δράσεις, η εξέλιξη της βαθμολογίας δεν μπορεί να συνδεθεί με τις δράσεις της Επιτροπής. Οι βασικές δράσεις και οι κινητήριοι μοχλοί εξαρτώνται από τα ίδια τα κράτη μέλη (βλέπε σημείο 08).

43 Σημειώνουμε επίσης ότι, επειδή η Επιτροπή τροποποίησε τη μεθοδολογία που εφάρμοσε για την κατάρτιση ενός υποσυνόλου δεικτών το 2021, η συγκριτική αξιολόγηση δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη σύγκριση της προόδου των κρατών μελών στον τομέα της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης πριν και μετά το 2020, κάτι που αναγνώρισε και η ίδια στην έκθεση συγκριτικής αξιολόγησης. Επιπλέον, οι βαθμολογίες των επιμέρους χωρών στην έκθεση συγκριτικής αξιολόγησης του 2021 για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση είναι ασυνεπείς, δεδομένου ότι υπολογίστηκαν ως ο μέσος όρος δύο δεικτών που εκτιμήθηκαν βάσει διαφορετικών μεθοδολογιών, χωρίς να γίνουν οι κατάλληλες προσαρμογές.

44 Στο πλαίσιο της συγκριτικής αξιολόγησης της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, η Επιτροπή μετρά επίσης τις επιδόσεις των χωρών σε σχέση με τα γεγονότα ζωής. Τα γεγονότα ζωής είναι ένα σύνολο με τις συνηθέστερες ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες τόσο για επιχειρήσεις όσο και για πολίτες. Στην περίπτωση μιας επιχείρησης, περιλαμβάνουν την έναρξη της επιχείρησης και τις πρώτες δραστηριότητές της (λόγου χάριν, την εγγραφή στα μητρώα ή τη δήλωση των εργαζομένων της), καθώς και τις τακτικές συναλλαγές της (λόγου χάριν, την ηλεκτρονική υποβολή φορολογικής δήλωσης και την ηλεκτρονική καταβολή του αντίστοιχου φόρου)¹⁶.

45 Από την ανάλυση των αποτελεσμάτων για τα γεγονότα ζωής των επιχειρήσεων που περιλαμβάνονται στη συγκριτική αξιολόγηση της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης προκύπτει αύξηση της μέσης βαθμολογίας στην ΕΕ των 27 από 71,1 % στην αρχή της περιόδου υλοποίησης του σχεδίου δράσης σε 79,9 % στο τέλος της (βλέπε γράφημα 2). Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι:

• οι υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης για τις επιχειρήσεις βρίσκονται σε στάδιο μεγαλύτερης ωριμότητας από εκείνες που παρέχονται στους πολίτες·
• στην πλειονότητά τους, οι ευρωπαϊκές διοικήσεις κατάφεραν να βελτιώσουν τις ψηφιακές υπηρεσίες που προσφέρουν σε επιχειρήσεις, διαδικασία που επιταχύνθηκε επίσης από την πανδημία COVID-19·
• η πρόοδος ήταν ανομοιογενής στα κράτη μέλη. Ορισμένες χώρες, κυρίως εκείνες με βαθμολογία χαμηλότερη του μέσου όρου (όπως η Ουγγαρία, η Σλοβακία και το Λουξεμβούργο), σημείωσαν σημαντική πρόοδο κατά την περίοδο αυτή. Άλλες χώρες πάλι (όπως η Σουηδία και η Δανία) σημείωσαν ελαφρά οπισθοδρόμηση κατά την ίδια περίοδο.

Η πολιτική που προτείνει η Επιτροπή για την περίοδο μετά το 2020 προβλέπει σύστημα παρακολούθησης

46 Όπως έχει ήδη αναφερθεί στα σημεία 30-31, σε αντίθεση με το σχέδιο δράσης 2016-2020, το προτεινόμενο πρόγραμμα πολιτικής «Πορεία προς την ψηφιακή δεκαετία» περιλαμβάνει ποσοτικοποιημένους στόχους και προβλέπει ένα πλαίσιο βάσει του οποίου τα κράτη μέλη οφείλουν να παρουσιάζουν εγκαίρως στοιχεία για τη σημειούμενη πρόοδο, παρέχοντας σχετικά δεδομένα και στατιστικές. Επιπλέον:

• μετά τη θέση της απόφασης σε ισχύ, στις εκτελεστικές πράξεις για κάθε ψηφιακό στόχο η Επιτροπή πρέπει να καθορίσει βασικούς δείκτες επιδόσεων, οι οποίοι μπορούν να επικαιροποιούνται ανάλογα με τις ανάγκες, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι τεχνολογικές εξελίξεις·
• η Επιτροπή, σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη, πρέπει να καθορίσει τις πορείες για την επίτευξη κάθε ψηφιακού στόχου, οι οποίες θα χρησιμεύουν ως βάση για την παρακολούθηση και τους εθνικούς στρατηγικούς χάρτες πορείας για την ψηφιακή δεκαετία·
• στην προβλεπόμενη ετήσια έκθεση προόδου προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο μπορούν να προσδιορίζονται μέτρα και δράσεις που πρέπει να εφαρμόζουν τα κράτη μέλη σε τομείς στους οποίους η πρόοδος προς την επίτευξη των ψηφιακών στόχων κρίνεται ανεπαρκής.

47 Σύμφωνα με την πρόταση, η παρακολούθηση θα βασίζεται σε μια βελτιωμένη έκδοση του DESI, δηλαδή θα αντικατοπτρίζει τους καθορισθέντες στόχους. Διαπιστώσαμε ότι η έκδοση του DESI για το 2021 είχε ήδη προσαρμοστεί ώστε i) να ευθυγραμμιστεί σε κάποιο βαθμό με τους στόχους που περιλαμβάνονται στην «Πορεία προς την ψηφιακή δεκαετία», ii) να βελτιωθεί η μεθοδολογία και iii) να ληφθούν υπόψη οι τελευταίες εξελίξεις στα πεδία της τεχνολογίας και της πολιτικής. Ο DESI διαρθρώνεται πλέον γύρω από τις τέσσερις διαστάσεις της «Ψηφιακής πυξίδας 2030», οι οποίες αντικατέστησαν τις πέντε διαστάσεις της προηγούμενης έκδοσης (βλέπε πλαίσιο 6).

48 Δεδομένου ότι η πρόταση απόφασης σχετικά με την «πορεία προς την ψηφιακή δεκαετία» βρίσκεται ακόμη (τον Σεπτέμβριο του 2022) στο στάδιο της νομοθετικής διαδικασίας, η Επιτροπή επέλεξε να εισαγάγει σταδιακά τις αλλαγές στον DESI, ο οποίος, για τον λόγο αυτό, δεν καλύπτει ακόμη όλους τους στόχους. Ειδικότερα, δύο από τους τρεις ψηφιακούς στόχους (αριθ. 2 και 3, βλέπε πλαίσιο 4) δεν έχουν ακόμη συμπεριληφθεί άμεσα στον DESI: ο στόχος 1 συμπεριλήφθηκε μεν, δεδομένου όμως ότι η έννοια των «βασικών δημόσιων υπηρεσιών» δεν έχει ακόμη οριστεί (βλέπε σημείο 30), δεν είναι σαφές τι θα μετράται.

Η Επιτροπή εφάρμοσε το σχέδιο δράσης, αλλά οι δράσεις καθυστέρησαν στο επίπεδο των κρατών μελών

49 Το σχέδιο δράσης περιλάμβανε δράσεις διαφόρων ειδών, απαιτώντας μεταξύ άλλων από την Επιτροπή να υποβάλει νομοθετικές προτάσεις, να παράσχει ψηφιακές λύσεις ή να δρομολογήσει πιλοτικά έργα.

50 Επιπλέον των ενεργειών της Επιτροπής, σε ορισμένες περιπτώσεις και τα κράτη μέλη ήταν υποχρεωμένα να προβούν σε ενέργειες βάσει νομικών πράξεων που είτε ίσχυαν πριν από το σχέδιο δράσης (βλέπε πίνακα 2) είτε τέθηκαν σε εφαρμογή ως αποτέλεσμα αυτού.

51 Αξιολογήσαμε, συνεπώς, κατά πόσον:

• η Επιτροπή ολοκλήρωσε εγκαίρως τις δράσεις της·
• τα κράτη μέλη συμμορφώθηκαν με τις νομικές υποχρεώσεις τους.

Η Επιτροπή υλοποίησε τις δράσεις που προβλέπονται στο σχέδιο δράσης

52 Βάσει της επισκόπησης των σχετικών εγγράφων, διαπιστώσαμε ότι η Επιτροπή ολοκλήρωσε τις έξι δράσεις του σχεδίου δράσης για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση 2016-2020 που περιλαμβάνονταν στην εμβέλεια του ελέγχου μας. Για λεπτομερέστερα στοιχεία, βλέπε πίνακα 3 και παράρτημα IV.

53 Διαπιστώσαμε ότι, ενώ οι δράσεις 9 και 10 υλοποιήθηκαν, τα συστήματα που αναπτύχθηκαν δεν συνοδεύονταν από εργαλείο επεξεργασίας πληρωμών, καθώς η ανάπτυξή του καθυστέρησε (για λεπτομέρειες βλέπε πλαίσιο 7). Η νομοθεσία δεν απαιτούσε την ανάπτυξη εργαλείου πληρωμών. Ωστόσο, αν και τα συστήματα παρέχουν τις πληροφορίες που προβλέπονται στις κανονιστικές πράξεις, η απουσία εργαλείου πληρωμών υποχρεώνει τους χρήστες να επιστρέφουν στις εθνικές πλατφόρμες σε περίπτωση που χρειάζονται πληροφορίες ή έγγραφα για τα οποία πρέπει να καταβάλουν τέλος.

54 Αξιολογήσαμε επίσης κατά πόσον η Επιτροπή μεταπαρακολούθησε τις συστάσεις που διατυπώθηκαν στην αξιολόγησή της σχετικά με τον κανονισμό eIDAS του 2014 όσον αφορά τη δράση 2 (eIDAS). Ο κανονισμός αποσκοπούσε στη δημιουργία ενός ενιαίου πλαισίου για την ηλεκτρονική ταυτοποίηση (eID) και τις υπηρεσίες εμπιστοσύνης, ώστε να απλουστευθεί η παροχή υπηρεσιών σε ολόκληρη την ΕΕ, ανεξαρτήτως χώρας. Χωρίς να εναρμονίσει τις εθνικές ηλεκτρονικές ταυτότητες, κατέστησε δυνατή την αμοιβαία αναγνώριση μέσω διαδικασίας κοινοποίησης και αξιολόγησης από ομοτίμους.

55 Από την αξιολόγηση του κανονισμού eIDAS, η οποία εκδόθηκε το 2021, εντοπίστηκαν οι εξής αδυναμίες:

• Ο κανονισμός δεν απαιτούσε από τα κράτη μέλη να παρέχουν στους πολίτες και στις επιχειρήσεις τους ηλεκτρονική ταυτότητα, η οποία θα καθιστούσε δυνατή την ασφαλή πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες διαθέσιμες μέσω διαδικτύου. Ακόμη και στις περιπτώσεις που το έπραξαν, αυτά δεν ήταν υποχρεωμένα να κοινοποιήσουν την ύπαρξη τέτοιων συστημάτων. Επιπλέον, η αξιολόγηση κατέληξε στο συμπέρασμα ότι περιορισμένος μόνον αριθμός δημόσιων υπηρεσιών παρέχουν επαλήθευση ταυτότητας eIDAS ή είναι συνδεδεμένες στην υποδομή, και ότι τεχνικά σφάλματα εμποδίζουν την αποτελεσματική επαλήθευση της ταυτότητας των χρηστών.
• Το πλαίσιο ηλεκτρονικής ταυτοποίησης δεν μπόρεσε να ανταποκριθεί στις νέες απαιτήσεις της αγοράς, μεταξύ άλλων, λόγω i) του γεγονότος ότι περιορίζεται στον δημόσιο τομέα και ότι στόχος του είναι η διασφάλιση της διασυνοριακής πρόσβασης σε δημόσιες υπηρεσίες (κάτι που σημαίνει ότι οι υπηρεσίες τις οποίες καλύπτει ο κανονισμός eIDAS αφορούσαν μικρό ποσοστό του πληθυσμού της ΕΕ), ii) της δυσκολίας των ιδιωτικών παρόχων διαδικτυακών υπηρεσιών να συνδεθούν με το σύστημα λόγω του βαθμού πολυπλοκότητας και iii) της ανεπαρκούς διαθεσιμότητας σε όλα τα κράτη μέλη.
• Το πλαίσιο βασίζεται σε εθνικά συστήματα ηλεκτρονικής ταυτοποίησης που ερείδονται σε διαφορετικά πρότυπα, γεγονός που εμποδίζει τη χρήση των υπηρεσιών eIDAS. Η αδυναμία αυτή επισημάνθηκε και στο πλαίσιο έργου του ΜΣΕ (βλέπε πλαίσιο 8).

56 Διαπιστώσαμε ότι, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι εν λόγω αδυναμίες, η προτεινόμενη αναθεώρηση του κανονισμού eIDAS απαιτεί από τα κράτη μέλη να εκδώσουν ευρωπαϊκό πορτοφόλι ψηφιακής ταυτότητας για όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα της ΕΕ, προκειμένου να διασφαλιστεί η ασφαλής, αξιόπιστη και απρόσκοπτη πρόσβασή τους σε διασυνοριακές δημόσιες και ιδιωτικές υπηρεσίες. Κάθε κράτος μέλος πρέπει επίσης να κοινοποιήσει τουλάχιστον ένα σύστημα ηλεκτρονικής ταυτοποίησης που περιλαμβάνει τουλάχιστον ένα μέσο ταυτοποίησης. Κατά συνέπεια, μόνο μετά τη θέση σε λειτουργία του ψηφιακού πορτοφολιού δεν θα υφίσταται πλέον ανάγκη εναρμόνισης των τεχνικών προτύπων των εθνικών κόμβων eIDAS, καθώς οι πάροχοι υπηρεσιών δεν θα χρειάζεται να συνδεθούν με το σύστημα.

57 Δεδομένου ότι ο κανονισμός για την ενιαία ψηφιακή θύρα εκδόθηκε ως αποτέλεσμα της δράσης 7 (Ενιαία ψηφιακή πύλη), αξιολογήσαμε επίσης αν η Επιτροπή συμμορφώθηκε με την απαίτηση του νέου κανονισμού για την ανάπτυξη και τη διατήρηση κοινής διεπαφής χρήστη (περιλαμβανομένης μηχανής αναζήτησης και εργαλείων ανατροφοδότησης των χρηστών). Η ενιαία ψηφιακή πύλη διευκολύνει τη μέσω διαδικτύου πρόσβαση σε πληροφορίες, διοικητικές διαδικασίες και υπηρεσίες υποστήριξης, τις οποίες οι πολίτες και οι επιχειρήσεις της ΕΕ μπορεί να χρειάζονται σε κάποια άλλη χώρα της Ένωσης.

58 Διαπιστώσαμε ότι η Επιτροπή είχε αναπτύξει τη διεπαφή, δηλαδή το ενιαίο σημείο εισόδου. Πρόκειται για την πύλη «Your Europe» («Η Ευρώπη σου») (βλέπε γράφημα 3). Μέσω της πύλης αυτής, οι χρήστες μπορούν να συνδέονται με τις εθνικές ιστοσελίδες στις οποίες βρίσκεται η υπηρεσία που αναζητούν. Το αργότερο έως τον Δεκέμβριο του 2023, τα κράτη μέλη πρέπει να έχουν ψηφιοποιήσει 21 διαδικασίες, καθιστώντας τες προσβάσιμες μέσω της πύλης. Κάποιες από αυτές τις διαδικασίες για επιχειρήσεις είναι η υποβολή αίτησης άδειας για άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας ή η εγγραφή εργοδότη για την καταβολή εισφορών κοινωνικής ασφάλισης. Οι πρώτες υπηρεσίες μέσω της πύλης κατέστησαν διαθέσιμες στις 12 Δεκεμβρίου 2020.

59 Όσον αφορά τις δράσεις 7 (ενιαία ψηφιακή πύλη) και 13 (πιλοτική εφαρμογή της αρχής «μόνον άπαξ» για τις επιχειρήσεις), διαπιστώσαμε ότι το πιλοτικό έργο που χρηματοδοτήθηκε από το ενωσιακό πρόγραμμα «Ορίζων 2020» για την έρευνα (έργο «TOOP», με χρηματοδότηση 8 εκατομμυρίων ευρώ) συνέβαλε στην εφαρμογή της αρχής «μόνον άπαξ». Σύμφωνα με την αρχή αυτή, οι πολίτες και οι επιχειρήσεις πρέπει να κοινοποιούν τις ίδιες πληροφορίες μόνο μία φορά σε μια δημόσια διοίκηση στην ΕΕ. Το έργο δημιούργησε μια αρχιτεκτονική λύσης που συνδέει 40 πληροφοριακά συστήματα. Επιπλέον, το αρχιτεκτονικό διάγραμμα που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του έργου ενσωματώθηκε στον κανονισμό για την ενιαία ψηφιακή πύλη. Ως εκ τούτου, το έργο, το οποίο ξεκίνησε το 2017 με τη διαλειτουργικότητα στο πυρήνα του, προσαρμόστηκε μετά την έγκριση του κανονισμού, προκειμένου να καταστεί δυνατή η εφαρμογή του τεχνικού συστήματος που περιγράφεται σε αυτόν.

Καθυστέρηση στην υλοποίηση ορισμένων ψηφιακών δημόσιων υπηρεσιών στα κράτη μέλη

60 Μολονότι το σχέδιο δράσης περιλάμβανε μόνο δράσεις προς υλοποίηση από την Επιτροπή, η διαθεσιμότητα των ψηφιακών λύσεων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την υλοποίηση συμπληρωματικών δράσεων σε επίπεδο κρατών μελών. Όσον αφορά τις δράσεις που κάλυψε ο έλεγχος, διαπιστώσαμε ότι, παρά τις προσπάθειες της Επιτροπής, τρεις από τις έξι δράσεις υλοποιήθηκαν εν μέρει μόνο, εξαιτίας ανεπαρκειών ή καθυστερήσεων στις ενέργειες των κρατών μελών (βλέπε πίνακα 4). Ως εκ τούτου, οι δράσεις της Επιτροπής κατά το διάστημα 2016-2020 δεν έχουν ακόμη αποφέρει ουσιαστικές αλλαγές για τις επιχειρήσεις και τους πολίτες στην ΕΕ.

61 Όσον αφορά τη δράση 2 (eIDAS), η ανάληψη δράσης από πλευράς των κρατών μελών ήταν προαιρετική. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα, στο τέλος του 2021, πέντε χρόνια μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού, εννέα κράτη μέλη, που αντιπροσωπεύουν το 41 % του πληθυσμού, να μην έχουν ακόμη ενταχθεί στο πλαίσιο. Το γεγονός ότι τόσο μεγάλος αριθμός κρατών μελών δεν συμμετέχει περιορίζει σημαντικά τις δυνατότητες που παρέχονται σε πολίτες και επιχειρήσεις για ασφαλέστερες, ταχύτερες και αποδοτικότερες ηλεκτρονικές αλληλεπιδράσεις.

62 Όσον αφορά τις δράσεις 9 (διασύνδεση των μητρώων επιχειρήσεων) και 10 (διασύνδεση των μητρώων αφερεγγυότητας), η Επιτροπή χρειάστηκε να αναπτύξει και να επικαιροποιήσει την πλατφόρμα βασικών υπηρεσιών και τη σχετική διεπαφή, ενώ τα κράτη μέλη έπρεπε να ψηφιοποιήσουν τα εθνικά μητρώα επιχειρήσεων και αφερεγγυότητας και να τα συνδέσουν με το σύστημα (βλέπε γράφημα 4). Η Επιτροπή χρησιμοποίησε τη διαδικτυακή πύλη της ηλεκτρονικής δικαιοσύνης ως διεπαφή ενώ στα κράτη μέλη διατέθηκε χρηματοδότηση από τον ΜΣΕ (υπό τον τίτλο «υπηρεσίες γενικής εφαρμογής»).

63 Όσον αφορά τη δράση 9 (διασύνδεση των μητρώων επιχειρήσεων), το σύστημα διασύνδεσης μητρώων επιχειρήσεων, το οποίο τέθηκε σε λειτουργία στις 8 Ιουνίου 2017, παρέχει στους χρήστες τη δυνατότητα να αναζητούν πληροφορίες σχετικά με εταιρείες που εδρεύουν σε οποιαδήποτε χώρα της ΕΕ (καθώς και στο Λιχτενστάιν και στη Νορβηγία). Η λειτουργία αναζήτησης και οι βασικές πληροφορίες μεταφράζονται από τις εθνικές γλώσσες σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ. Έξι κράτη μέλη καθυστέρησαν να συνδεθούν¹⁷. Το τελευταίο συνδέθηκε τον Μάρτιο του 2022, σχεδόν πέντε χρόνια μετά τη λήξη της προθεσμίας που ορίζεται στη σχετική οδηγία και αφού η Επιτροπή προσέφυγε στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης τον Ιούλιο του 2021. Όσον αφορά τη χρήση του συστήματος, το 2021 πραγματοποιούνταν μηνιαίως από 17 300 έως 39 100 αναζητήσεις.

64 Όσον αφορά το σύστημα που προβλέπει η δράση 10 (διασύνδεση των μητρώων αφερεγγυότητας), ο σχετικός εκτελεστικός κανονισμός απαιτούσε από τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν τη διασύνδεση έως τις 30 Ιουνίου 2021. Τον Ιούλιο του 2022, είχαν συνδεθεί μόνο 17 από τα 26 κράτη μέλη (η Δανία δεν δεσμευόταν από τον κανονισμό¹⁸). Πέντε¹⁹ άλλα βρίσκονταν στο στάδιο της ανάπτυξης και της δοκιμής. Για τα υπόλοιπα τέσσερα²⁰, η Επιτροπή αναμένει ακόμη αναπληροφόρηση. Έως ότου συνδεθούν τα εννέα κράτη μέλη που απομένουν, οι χρήστες δεν μπορούν να αναζητήσουν μέσω ενιαίας πολύγλωσσης μηχανής αναζήτησης αφερέγγυες οντότητες καταχωρισμένες στα εν λόγω κράτη μέλη. Η χρησιμότητα ενός τέτοιου κεντρικού σημείου ηλεκτρονικής πρόσβασης σε δεδομένα σχετικά με οφειλέτες που αποτελούν αντικείμενο διαδικασιών αφερεγγυότητας είναι μεγάλη για υφιστάμενους ή δυνητικούς πιστωτές ή τρίτους που επηρεάζονται έμμεσα από τις εν λόγω διαδικασίες. Το 2021 οι αναζητήσεις κυμαίνονταν από 2 500 έως 6 500 μηνιαίως.

65 Ως αποτέλεσμα της δράσης 11 (εφαρμογή ψηφιακών λύσεων σε όλη τη διάρκεια ζωής μιας επιχείρησης), τα κράτη μέλη όφειλαν να μεταφέρουν στο εθνικό τους δίκαιο την οδηγία 2019/1151 όσον αφορά τη χρήση ψηφιακών εργαλείων και διαδικασιών στον τομέα του εταιρικού δικαίου έως τον Αύγουστο του 2021, εκτός εάν κοινοποιούσαν στην Επιτροπή την πρόθεσή τους να ζητήσουν παράταση της προθεσμίας κατά ένα έτος, σύμφωνα με τη σχετική δυνατότητα. Κατά τον χρόνο του ελέγχου μας, 17 κράτη μέλη είχαν κοινοποιήσει τέτοια πρόθεση. Επομένως, στην πλειονότητα των κρατών μελών οι εταιρείες δεν μπορούν ακόμη να χρησιμοποιήσουν ψηφιακά εργαλεία και διαδικασίες για τη σύσταση εταιρειών, την καταχώριση υποκαταστημάτων και την υποβολή εγγράφων και πληροφοριών μέσω του διαδικτύου.

66 Σημειώνουμε ότι η πλειονότητα των κρατών μελών που χρειάζονται περισσότερο χρόνο για την υλοποίηση της δράσης 2 (eIDAS), της δράσης 10 (διασύνδεση των μητρώων αφερεγγυότητας) και της δράσης 11 (εφαρμογή ψηφιακών λύσεων σε όλη τη διάρκεια ζωής μιας επιχείρησης) είχε λάβει στο πλαίσιο της συγκριτικής αξιολόγησης της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης βαθμολογία χαμηλότερη του μέσου όρου της ΕΕ τόσο το 2017 όσο και το 2020 (βλέπε γράφημα 1).

67 Όπως αναφέρθηκε ανωτέρω (βλέπε πίνακα 1 και σημείο 62), τα κράτη μέλη μπορούσαν να λάβουν χρηματοδότηση για τη σύνδεση των συστημάτων τους στις πλατφόρμες που έχει αναπτύξει η Επιτροπή. Τα κράτη μέλη χρησιμοποίησαν τη χρηματοδότηση του ΜΣΕ ιδίως για:

• τη δράση 2 (eIDAS) - 25,35 εκατομμύρια ευρώ για 26 κράτη μέλη,
• τη δράση 9 (διασύνδεση των μητρώων επιχειρήσεων) - 2,44 εκατομμύρια ευρώ για 10 κράτη μέλη και
• τη δράση 10 (διασύνδεση των μητρώων αφερεγγυότητας) - 1,16 εκατομμύρια ευρώ για επτά κράτη μέλη.

Βάσει του ελέγχου που διενεργήσαμε επί δείγματος έργων που χρηματοδοτήθηκαν από την ΕΕ (βλέπε σημείο 19), διαπιστώσαμε ότι ορισμένα κράτη μέλη αντιμετώπισαν ως ευκαιρία τη διαθεσιμότητα ενωσιακής χρηματοδότησης, η οποία λειτούργησε ως κίνητρο για την ανάπτυξη υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Τα έργα του ΜΣΕ συνέβαλαν επίσης στον εντοπισμό ορισμένων μειονεκτημάτων των υφιστάμενων λύσεων (βλέπε πλαίσιο 8).

68 Από τα 24 έργα και δράσεις που υποβάλαμε σε έλεγχο (δηλαδή από εκείνα που είχαν ολοκληρωθεί κατά τον χρόνο του ελέγχου μας), τα 23 είχαν επιτύχει τους δεδηλωμένους στόχους τους. Ειδικότερα, εξασφάλισαν τη διαλειτουργικότητα των λύσεων που αναπτύχθηκαν και επαναχρησιμοποίησαν υφιστάμενα δομικά στοιχεία του ΜΣΕ (ήτοι βασικές υποδομές ψηφιακών υπηρεσιών, οι οποίες αποτελούν βασικά στοιχεία γενικής εφαρμογής που μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν στο πλαίσιο περισσότερο σύνθετων ψηφιακών υπηρεσιών) ή υποδομές ψηφιακών υπηρεσιών (ήτοι λύσεις που υποστηρίζουν την υλοποίηση έργων σε επίπεδο ΕΕ, παρέχοντας διευρωπαϊκές διαλειτουργικές υπηρεσίες κοινού ενδιαφέροντος).

69 Τα κράτη μέλη, με εκπροσώπους των οποίων συνομιλήσαμε, ανέφεραν ότι εκτιμούν τη συνεχή τεχνική υποστήριξη που παρείχε η Επιτροπή όταν χρησιμοποιούσαν τις υποδομές ψηφιακών υπηρεσιών που χρηματοδοτήθηκαν από τον ΜΣΕ ή όταν χρειαζόταν να ενσωματώσουν συστήματα άλλων κρατών μελών, τα οποία έχουν υλοποιήσει τις εν λόγω υποδομές ψηφιακών υπηρεσιών, ιδίως για τις υπηρεσίες eIDAS. Κατά την άποψή τους, οι ενέργειες της Επιτροπής κατέστησαν δυνατή τη βιώσιμη διασύνδεση των συστημάτων των επιμέρους κρατών μελών.

Η Επιτροπή ενθάρρυνε την ανταλλαγή ορθών πρακτικών, αλλά υστέρησε στην προώθηση νέων ψηφιακών δημόσιων υπηρεσιών

70 Στις πλέον πρόσφατες υπουργικές δηλώσεις (βλέπε σημείο 02) αναγνωρίστηκε η σημασία της προώθησης της ανταλλαγής ορθών πρακτικών και της δημιουργίας δεσμών μεταξύ των αρμόδιων αρχών και των διαθέσιμων ψηφιακών δημόσιων υπηρεσιών. Ομοίως, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπογράμμισε²¹ τη σημασία της προώθησης ορθών πρακτικών.

71 Ως εκ τούτου, εξετάσαμε κατά πόσον η Επιτροπή προώθησε επαρκώς:

• τη συνεργασία και την ανταλλαγή ορθών πρακτικών,
• τις νέες διαθέσιμες ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες.

Η Επιτροπή δημιούργησε πληθώρα ευκαιριών συνεργασίας και ανταλλαγής ορθών πρακτικών

72 Αξιολογήσαμε τα εργαλεία που χρησιμοποίησε η Επιτροπή για να ενθαρρύνει την ανταλλαγή ορθών πρακτικών. Διαπιστώσαμε ότι, επιπλέον της συγκρότησης ομάδων, στους κόλπους των οποίων μπορούσαν να συναντηθούν τα ενδιαφερόμενα μέρη, είχε επίσης χρηματοδοτήσει και συγκεκριμένα έργα.

73 Στις εν λόγω ομάδες περιλαμβάνονται οι εξής:

• το διοικητικό συμβούλιο του σχεδίου δράσης (βλέπε σημείο 11), το οποίο συνεδρίαζε δύο ή τρεις φορές ετησίως και όπου τα κράτη μέλη παρουσίαζαν την πρόοδό τους όσον αφορά την ανάπτυξη λύσεων ηλεκτρονικής διακυβέρνησης ή παραδείγματα ορθών πρακτικών και προκλήσεων σε σχέση με την ανάπτυξη συγκεκριμένων λύσεων· δεδομένου ότι η υλοποίηση του σχεδίου δράσης έχει ολοκληρωθεί, το διοικητικό συμβούλιο έπαυσε τις δραστηριότητές του το 2021·
• ομάδες εμπειρογνωμόνων για συγκεκριμένα θέματα ή λύσεις, όπως η ομάδα εμπειρογνωμόνων eIDAS (δράση 2), η ομάδα συντονισμού για την ενιαία ψηφιακή πύλη (δράση 7), η ομάδα εμπειρογνωμόνων για το εταιρικό δίκαιο (δράσεις 9 και 11) και η ομάδα εμπειρογνωμόνων για τη διαλειτουργικότητα των ευρωπαϊκών δημόσιων υπηρεσιών· οι ομάδες αυτές εξακολουθούν να λειτουργούν.

74 Τα έργα χρηματοδοτήθηκαν κυρίως στο πλαίσιο:

• του προγράμματος ISA², στο οποίο η συνεργασία και η ανταλλαγή ορθών πρακτικών αποτελούσαν ουσιώδεις συνιστώσες της πολιτικής διαλειτουργικότητας και των δράσεων στήριξης της Επιτροπής (βλέπε άρθρα 3 και 8 της απόφασης 2015/2240)· ένα παράδειγμα ολοκληρωμένης πρωτοβουλίας είναι η πλατφόρμα Joinup που παρουσιάζεται στο πλαίσιο 9 (η οποία χρηματοδοτήθηκε στο πλαίσιο δύο δράσεων ISA² που περιλαμβάνονται στο δείγμα του ελέγχου, με προϋπολογισμό 6 εκατομμυρίων ευρώ)· μετά τη λήξη του προγράμματος ISA², η Επιτροπή συνέχισε να χρηματοδοτεί την πλατφόρμα Joinup στο πλαίσιο του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη», τουλάχιστον για το 2021 και το 2022·
• του προγράμματος «Ορίζων 2020», που οδήγησε ως επί το πλείστον σε ad hoc πρωτοβουλίες για συγκεκριμένα ζητήματα· σχετικό παράδειγμα είναι το έργο SCOOP4C, στο πλαίσιο του οποίου δημιουργήθηκε μια κοινότητα ενδιαφερομένων για την ανταλλαγή εμπειριών και ορθών πρακτικών όσον αφορά την εφαρμογή της αρχής «μόνον άπαξ» (η χρηματοδότηση του προγράμματος «Ορίζων 2020» ανήλθε σε 1 εκατομμύριο ευρώ)· ωστόσο, δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι δραστηριότητες της κοινότητας συνεχίστηκαν μετά τη διακοπή της χρηματοδότησης του έργου, παρά το γεγονός ότι το ζήτημα παραμένει επίκαιρο.

75 Βάσει της επισκόπησης τεσσάρων δράσεων του ISA² (βλέπε παράρτημα III), των πρακτικών των συνεδριάσεων του διοικητικού συμβουλίου και των ομάδων εμπειρογνωμόνων, καθώς και βάσει των συνομιλιών μας με υπαλλήλους των εθνικών αρχών, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι η στήριξη της Επιτροπής για την ενθάρρυνση της συνεργασίας και της ανταλλαγής ορθών πρακτικών ήταν ικανοποιητική και ότι υπήρξαν ανταλλαγές μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών επί θεμάτων κοινού ενδιαφέροντος.

76 Διαπιστώσαμε επίσης ότι, κατά τον σχεδιασμό των προγραμμάτων για την περίοδο 2021-2027, η Επιτροπή έλαβε δεόντως υπόψη την ανάγκη να συνεχιστεί η προώθηση της συνεργασίας και της ανταλλαγής ορθών πρακτικών:

• Τοπρόγραμμα εργασίας για την υλοποίηση του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη» για το 2021 και το 2022 περιλαμβάνει δράσεις συντονισμού και στήριξης, με πρωταρχικό στόχο την προώθηση της συνεργασίας ή/και τη στήριξη των πολιτικών της ΕΕ.
• Η πρόταση απόφασης με τίτλο «Πορεία προς την ψηφιακή δεκαετία» προβλέπει έναν μηχανισμό ετήσιας συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής (βλέπε σημείο 31).

Η Επιτροπή δεν προώθησε κατά τρόπο ολοκληρωμένο και συντονισμένο τις ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες

77 Αξιολογήσαμε τις δραστηριότητες της Επιτροπής για την προώθηση των ψηφιακών δημόσιων υπηρεσιών και διαπιστώσαμε ότι δεν αποτελούσαν μέρος μιας γενικής στρατηγικής. Στην πράξη, είτε ήταν γενικού χαρακτήρα είτε συνδέονταν με συγκεκριμένες δράσεις ή χρηματοδοτικά προγράμματα, εφόσον η νομική βάση προέβλεπε τέτοια απαίτηση.

78 Όσον αφορά τη συνολική προώθηση της πολιτικής για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση ή/και των λύσεων ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, η Επιτροπή ενήργησε μέσω:

• του ενημερωτικού δελτίου για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση, το οποίο αποστέλλεται σε μηνιαία βάση στους συνδρομητές και παρουσιάζει τις τελευταίες εξελίξεις στους τομείς των διασυνοριακών ψηφιακών δημόσιων υπηρεσιών της ΕΕ, του υπολογιστικού νέφους των δημόσιων υπηρεσιών και της καινοτομίας στον δημόσιο τομέα·
• της ομάδας eGovernment4EU στην πλατφόρμα Futurium· προσβάσιμη από όλους, η σελίδα της ομάδας αυτής παρείχε πληροφορίες σχετικά με το σχέδιο δράσης για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση 2016-2020 και τη μελλοντική πολιτική για την ψηφιακή διακυβέρνηση· ωστόσο δεν ενημερώνεται πλέον, δεδομένου ότι το σχέδιο δράσης έχει λήξει·
• των μέσων κοινωνικής δικτύωσης (Facebook, LinkedIn και Twitter).

79 Όσον αφορά τη στρατηγική επικοινωνίας που απαιτεί η νομική βάση, η Επιτροπή δρομολόγησε την προωθητική εκστρατεία για τη δράση 7 τον Δεκέμβριο του 2020, όταν τέθηκε σε λειτουργία η ενιαία ψηφιακή πύλη (βλέπε σημείο 58). Διαπιστώσαμε ότι αυτή ήταν πλήρης και κρίναμε ορθή πρακτική το γεγονός ότι η Επιτροπή διοργάνωνε μηνιαίες βιντεοδιασκέψεις (γνωστές ως «Communication cafés») με τους εθνικούς συντονιστές προκειμένου να γίνεται διάλογος σχετικά με την εκστρατεία και τις εκδηλώσεις σε εθνικό επίπεδο. Στο γράφημα 5 παρουσιάζονται τα στοιχεία σχετικά με τον αριθμό των επισκέψεων στην πύλη «Your Europe».

80 Ομοίως, και η απόφαση για τη θέσπιση του προγράμματος ISA² απαιτούσε την προώθηση της εφαρμογής της ευρωπαϊκής στρατηγικής διαλειτουργικότητας και του αντίστοιχου πλαισίου και της αρχιτεκτονικής αναφοράς, καθώς και των σχετικών προδιαγραφών και προτύπων. Κρίναμε την προωθητική εκστρατεία δυναμική και πλήρη. Επιπλέον της δημιουργίας και της διαχείρισης της πλατφόρμας Joinup (βλέπε σημείο 74 και πλαίσιο 9), το πρόγραμμα ISA² χρηματοδότησε (με 3,62 εκατομμύρια ευρώ) δράση για την προώθηση της συνεργασίας και τη διευκόλυνση της αλληλεπίδρασης μεταξύ των ενδιαφερόμενων για το πρόγραμμα.

81 Τέλος, και ο ΜΣΕ προέβλεπε την εφαρμογή επικοινωνιακής στρατηγικής. Διαπιστώσαμε τα εξής:

• Τέτοια στρατηγική αναπτύχθηκε για την προώθηση των λύσεων του ΜΣΕ που παρουσίαζαν ενδιαφέρον κυρίως για τους σχεδιαστές λύσεων. Οι υπάλληλοι με τους οποίους συνομιλήσαμε στα κράτη μέλη εκφράστηκαν θετικά για τις λύσεις αυτές και επιβεβαίωσαν ότι τις επαναχρησιμοποιούσαν, ιδίως στο πλαίσιο διασυνοριακών υπηρεσιών. Η επαναχρησιμοποίηση των υποδομών ψηφιακών υπηρεσιών αποσκοπεί στην ταχύτερη, ευχερέστερη και οικονομικά αποδοτικότερη ανάπτυξη ψηφιακών υπηρεσιών με τη χρήση τεχνολογιών που ήδη υπάρχουν, αντί κάθε οργανισμός να πρέπει να αναπτύξει τις υπηρεσίες αυτές ανεξάρτητα. Σύμφωνα με τον πίνακα επαναχρησιμοποίησης του ΜΣΕ, στο τέλος του 2021 δομικά στοιχεία χρησιμοποιούνταν σε 353 έργα, κυρίως στην ΕΕ.
• Μέχρι στιγμής, η Επιτροπή δεν έχει διοργανώσει ειδικές ενημερωτικές ή προωθητικές εκστρατείες για την ενημέρωση των δυνητικών χρηστών σχετικά με την ύπαρξη είτε του συστήματος διασύνδεσης μητρώων επιχειρήσεων (που λειτουργεί από το 2017) είτε του συστήματος για τη διασύνδεση των μητρώων αφερεγγυότητας (που λειτουργεί από το 2021), τα οποία αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο του ΜΣΕ. Η ίδια μας ενημέρωσε ότι σχεδιάζει τέτοιες εκστρατείες i) για το σύστημα διασύνδεσης μητρώων επιχειρήσεων μόλις καταστεί διαθέσιμο το εργαλείο επεξεργασίας πληρωμών (βλέπε πλαίσιο 7) και ii) για το σύστημα διασύνδεσης των μητρώων αφερεγγυότητας μόλις ολοκληρωθεί η σύνδεση όλων των κρατών μελών σε αυτό (μέχρι στιγμής έχουν συνδεθεί 17) (βλέπε σημείο 64). Στο τέλος του 2021, η Επιτροπή δρομολόγησε ηλεκτρονική εκστρατεία για την προώθηση της διαδικτυακής πύλης της ηλεκτρονικής δικαιοσύνης, στο πλαίσιο της οποίας έγινε πολύ περιορισμένη αναφορά στο σύστημα διασύνδεσης μητρώων επιχειρήσεων.

82 Μολονότι η ενημέρωση και εξοικείωση των χρηστών είναι καίριας σημασίας για τη διασφάλιση της αξιοποίησης των υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, διαπιστώσαμε ότι η Επιτροπή δεν έχει αξιολογήσει τον βαθμό ενημέρωσης των επιχειρήσεων ούτε έχει αναλύσει τις ανάγκες που υπάρχουν στον τομέα αυτό. Οι εκπρόσωποι των ευρωπαϊκών ενώσεων επιχειρήσεων με τους οποίους συνομιλήσαμε δήλωσαν ότι οι επιχειρήσεις είναι επαρκώς ενήμερες για τις υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης τις οποίες οφείλουν βάσει του νόμου να χρησιμοποιούν, αλλά πολύ λιγότερο για την ύπαρξη άλλων, παρόμοιων υπηρεσιών.

83 Διαπιστώσαμε, ωστόσο, ότι για μία συγκεκριμένη πτυχή, τις eIDAS, η Επιτροπή ανέθεσε σε εξωτερικούς συνεργάτες την εκπόνηση μελέτης για την ανάλυση της αγοράς υπηρεσιών ηλεκτρονικής ταυτοποίησης, επαλήθευσης ταυτότητας και εμπιστοσύνης και για την ανάπτυξη και εφαρμογή πιλοτικού προγράμματος εξοικείωσης των ΜΜΕ με τις λύσεις αυτές:

• Στη μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε το 2019, διαπιστώθηκε γενικώς περιορισμένη ενημέρωση των ΜΜΕ σχετικά με τις λύσεις eIDAS, και ότι αυτό αποτελεί βασικό πρόβλημα.
• Το πιλοτικό πρόγραμμα υλοποιήθηκε στο τέλος του 2018, περιλαμβάνοντας πρόγραμμα ενημέρωσης και εξοικείωσης, εργαλειοθήκη eIDAS για τις ΜΜΕ και στρατηγική για την προώθηση της εργαλειοθήκης. Τόσο το πρόγραμμα ενημέρωσης και εξοικείωσης όσο και η εργαλειοθήκη eIDAS για τις ΜΜΕ είναι ακόμη διαθέσιμα στο διαδίκτυο. Επιπλέον, το παρατηρητήριο eIDAS (μια διαδικτυακή συνεργατική πλατφόρμα που ανέπτυξε η Επιτροπή) δημιουργεί μια εικονική κοινότητα ενδιαφερομένων που αποσκοπεί στη διαμόρφωση κοινής αντίληψης για τα ζητήματα που σχετίζονται με την εφαρμογή και την αξιοποίηση του κανονισμού eIDAS.

84 Η Επιτροπή δεν προέβη σε καμία ενέργεια, μολονότι η μελέτη συνιστούσε να αναπτυχθεί περαιτέρω η εργαλειοθήκη, προκειμένου να ληφθούν υπόψη περισσότερο συγκεκριμένες ανάγκες των χρηστών, καθώς και να δημιουργηθεί μια βιώσιμη δομή διακυβέρνησης των ενδιαφερόμενων μερών, συμπεριλαμβανομένων των κρατών μελών και των περιφερειακών εκπροσώπων, των ενώσεων ΜΜΕ και των παρόχων υπηρεσιών. Δεν αιτιολόγησε την απόφασή της να μην υλοποιήσει τις συστάσεις που διατυπώθηκαν στη μελέτη.

85 Αξιολογήσαμε επίσης κατά πόσον η Επιτροπή διέθετε συνολική εικόνα των προωθητικών δραστηριοτήτων των κρατών μελών και αν επιδίωξε i) να συντονίσει τις δραστηριότητες αυτού του είδους ή ii) να διαδώσει συναφείς ορθές πρακτικές. Διαπιστώσαμε ότι δεν έχει εικόνα των δράσεων των κρατών μελών για την προώθηση λύσεων ηλεκτρονικής διακυβέρνησης σε ευρωπαϊκό ή σε εθνικό επίπεδο και, ως εκ τούτου, δεν εντόπισε ορθές πρακτικές, ούτε ήταν σε θέση να συντονίσει τις υλοποιούμενες δραστηριότητες.

Συμπεράσματα και συστάσεις

86 Το γενικό συμπέρασμά μας είναι ότι οι δράσεις της Επιτροπής εν μέρει μόνο πέτυχαν να ενθαρρύνουν την υλοποίηση και την υιοθέτηση από τα κράτη μέλη λύσεων ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Οι ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες που αναπτύχθηκαν δεν είναι όλες διαθέσιμες σε ολόκληρη την ΕΕ, μολονότι η Επιτροπή ολοκλήρωσε τις δράσεις που προβλέπονταν στο σχέδιο δράσης για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση 2016-2020 που κάλυψε ο έλεγχός μας, λόγω καθυστερήσεων στην υλοποίηση στα κράτη μέλη. Επιπλέον, η προώθηση των εν λόγω υπηρεσιών μεταξύ επιχειρήσεων και χρηστών εν γένει ήταν αποσπασματική.

87 Μολονότι το σχέδιο δράσης για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση 2016-2020 ανταποκρινόταν στις ανάγκες που είχαν προσδιοριστεί στο πλαίσιο διαβουλεύσεων και αξιολογήσεων, δεν περιλάμβανε παρά μόνο δράσεις προς υλοποίηση από την ίδια την Επιτροπή, γεγονός που δυσχέρανε την υλοποίηση του δεδηλωμένου οράματος. Δεν προέβλεπε υποχρεώσεις για τα κράτη μέλη, παρόλο που, στην έκθεση αξιολόγησης του προηγούμενου σχεδίου, ο εθελοντικός χαρακτήρας των δραστηριοτήτων των κρατών μελών είχε χαρακτηριστεί ως βασική αδυναμία. Ωστόσο, η αδυναμία αυτή μετριάστηκε από το γεγονός ότι, στην περίπτωση των περισσότερων δράσεων, οι σχετικές νομικές πράξεις, που είτε προϋπήρχαν του σχεδίου δράσης είτε εκδόθηκαν σε συνέχεια αυτού, προέβλεπαν τέτοιες υποχρεώσεις. Εντούτοις, σε ορισμένες περιπτώσεις, η υλοποίηση των δράσεων συνεχίστηκε και μετά το 2020, ήτοι την ημερομηνία λήξης του σχεδίου δράσης (βλέπε σημεία 23-27).

88 Επισημάναμε ότι, με την πρότασή της του 2021 για το πρόγραμμα πολιτικής «Πορεία προς την ψηφιακή δεκαετία», η Επιτροπή εισήγαγε ένα πλαίσιο συνεργασίας που καθιστά δυνατή την παρακολούθηση της προόδου των κρατών μελών προς την επίτευξη των ψηφιακών στόχων που έχουν τεθεί σε επίπεδο ΕΕ. Ωστόσο, ένας από τους τρεις στόχους είναι αόριστα διατυπωμένος, με αποτέλεσμα να επιδέχεται διαφορετικές ερμηνείες από τα κράτη μέλη. Αυτό υπάρχει κίνδυνος να υπονομεύσει την επίτευξή του. Σύμφωνα με την πρόταση του 2021 για το πρόγραμμα πολιτικής «Πορεία προς την ψηφιακή δεκαετία», η Επιτροπή πρέπει να καθορίσει στις εκτελεστικές πράξεις βασικούς δείκτες επιδόσεων για κάθε ψηφιακό στόχο (βλέπε σημεία 28-31 και 46-48).

89 Η Επιτροπή δεν θέσπισε πλαίσιο (συμπεριλαμβανομένων δεικτών) για την παρακολούθηση του σχεδίου δράσης στο σύνολό του, με αποτέλεσμα η παρακολούθηση της υλοποίησής του να γίνεται κατά τρόπο αποσπασματικό. Ωστόσο, τέτοιο πλαίσιο υπήρχε για ορισμένες επιμέρους δράσεις (για τέσσερις από τις έξι που κάλυψε ο έλεγχός μας). Οι υφιστάμενοι δείκτες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης (η συγκριτική αξιολόγηση της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και ο δείκτης ψηφιακής οικονομίας και κοινωνίας), που δημοσιεύει ετησίως η Επιτροπή, δεν συνδέονταν άμεσα με καμία από τις δράσεις που υλοποιήθηκαν στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης και, ως εκ τούτου, δεν προσφέρονταν για τη μέτρηση του αντικτύπου του (βλέπε σημεία 32-45).

90 Η Επιτροπή ολοκλήρωσε τις έξι δράσεις που αφορούσαν τις επιχειρήσεις και, ως εκ τούτου, κάλυψε ο έλεγχός μας. Υποστήριξε επίσης τα κράτη μέλη στην υλοποίηση λύσεων ηλεκτρονικής διακυβέρνησης με τη χρηματοδότησης έργων με ενωσιακούς πόρους και την παροχή τεχνικής υποστήριξης, κάτι που εκτιμήθηκε από τους υπαλλήλους των κρατών μελών με τους οποίους συνομιλήσαμε (βλέπε σημεία 49-69).

91 Παρά τις προσπάθειες αυτές, τρεις από τις έξι δράσεις υλοποιήθηκαν μόνο εν μέρει στην ΕΕ. Σε δύο περιπτώσεις (διασύνδεση των μητρώων αφερεγγυότητας και ψηφιακές λύσεις σε όλη τη διάρκεια ζωής μιας επιχείρησης), αυτό οφειλόταν στις καθυστερήσεις που καταγράφηκαν σε αρκετά κράτη μέλη (για την πρόοδο ορισμένων από τα οποία η Επιτροπή δεν διαθέτει πληροφορίες). Σε μία περίπτωση (υπηρεσίες ηλεκτρονικής ταυτοποίησης, επαλήθευσης ταυτότητας και εμπιστοσύνης, eIDAS), βάσει του σχετικού κανονισμού, η ανάληψη των σχετικών ενεργειών είναι προαιρετική για τα κράτη μέλη. Ως εκ τούτου, οι δράσεις της Επιτροπής κατά το διάστημα 2016-2020 δεν έχουν ακόμη αποφέρει ουσιαστικές αλλαγές για τις επιχειρήσεις και τους πολίτες στην ΕΕ. Στην περίπτωση μιας άλλης δράσης (σύστημα διασύνδεσης μητρώων επιχειρήσεων), παρά τις καθυστερήσεις στην υλοποίηση σε ορισμένα κράτη μέλη, η λύση είναι διαθέσιμη σε όλα από τον Μάρτιο του 2022 (βλέπε σημεία 60-65).

92 Επισημαίνουμε ότι, στην πρόταση του 2021 για το πρόγραμμα πολιτικής με τίτλο «Πορεία προς την ψηφιακή δεκαετία», η Επιτροπή εισήγαγε τις έννοιες i) των χαρτών πορείας για την ψηφιακή δεκαετία που πρέπει να καταρτίσουν τα κράτη μέλη και ii) των πορειών που θα καθοριστούν για κάθε κράτος μέλος προκειμένου να επιτευχθούν οι ψηφιακοί στόχοι. Ωστόσο, η πρόταση ενδέχεται να τροποποιηθεί (βλέπε σημείο 46), καθώς βρίσκεται ακόμη (τον Σεπτέμβριο του 2022) στο στάδιο της νομοθετικής διαδικασίας.

93 Όσον αφορά τις eIDAS, σε συνέχεια αξιολόγησης του ισχύοντος κανονισμού, η Επιτροπή υπέβαλε το 2021 πρόταση για την τροποποίησή του. Στην πρόταση αυτή αποκαθιστά τις περισσότερες αδυναμίες και, κυρίως, απαιτεί πλέον από όλα τα κράτη μέλη να αναπτύξουν σύστημα ηλεκτρονικής ταυτοποίησης (βλέπε σημεία 54-56).

Σύσταση 1 – Να ενισχυθεί το πλαίσιο υλοποίησης, ώστε να παροτρυνθούν τα κράτη μέλη να ολοκληρώσουν τις υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης

Λαμβανομένης υπόψη της πρότασης απόφασής της για τη θέσπιση του προγράμματος πολιτικής για το 2030 «Πορεία προς την ψηφιακή δεκαετία», η Επιτροπή πρέπει να ενθαρρύνει την περαιτέρω ανάπτυξη των υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και την παρακολούθησή τους:

1. παρέχοντας σαφή ορισμό των όρων που χρησιμοποιούνται στους ψηφιακούς στόχους, ώστε να διασφαλιστεί η ομοιόμορφη ερμηνεία τους σε ολόκληρη την ΕΕ·
2. αναλύοντας τους εθνικούς χάρτες πορείας για την ψηφιακή δεκαετία και λαμβάνοντας τα αναγκαία μέτρα, όταν κρίνει ότι οι πολιτικές, τα μέτρα και οι δράσεις που καθορίζονται σε αυτούς είναι ανεπαρκείς, με συνέπεια να υπονομεύεται η έγκαιρη επίτευξη των στόχων που ορίζονται στην απόφαση·
3. λαμβάνοντας μέτρα σε περίπτωση που τα κράτη μέλη αντιμετωπίσουν καθυστερήσεις στην επίτευξη των ψηφιακών στόχων σε σύγκριση με τα προβλεπόμενα χρονοδιαγράμματα.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: μετά την έγκριση της πρότασης απόφασης για την «Πορεία προς την ψηφιακή δεκαετία», σύμφωνα με τις προθεσμίες που ορίζονται στην απόφαση

94 Η Επιτροπή προώθησε ενεργά και ποικιλοτρόπως (π.χ. μέσω ομάδων εμπειρογνωμόνων και πλατφορμών) τη συνεργασία και την ανταλλαγή ορθών πρακτικών, κάτι που αξιολογήθηκε θετικά από τους υπαλλήλους των κρατών μελών. Στην πρόταση εγγράφου πολιτικής για την περίοδο μετά το 2020, με τίτλο «Πορεία προς την ψηφιακή δεκαετία», συνεκτίμησε δεόντως την ανάγκη να συνεχιστεί αυτή η στήριξη (βλέπε σημεία 70-76).

95 Η Επιτροπή δεν διέθετε γενική στρατηγική για την προώθηση, μεταξύ των βασικών χρηστών, των λύσεων ηλεκτρονικής διακυβέρνησης που είναι διαθέσιμες σε ενωσιακό επίπεδο. Ως αποτέλεσμα, οι προωθητικές δραστηριότητές της είχαν αδυναμίες από άποψη πληρότητας και συντονισμού. Η Επιτροπή προωθούσε λύσεις μόνο στις περιπτώσεις που το απαιτούσαν οι σχετικές νομικές πράξεις και, ως εκ τούτου, δεν τις κάλυψε όλες (βλέπε σημεία 77-78).

96 Οι επικοινωνιακές εκστρατείες που διεξήγαγε ήταν επιτυχημένες. Μολονότι, όμως, προώθησε τις τεχνικές λύσεις που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη» μεταξύ των σχεδιαστών, δεν έχει κάνει ακόμη το ίδιο για νέες υπηρεσίες, όπως το σύστημα διασύνδεσης μητρώων επιχειρήσεων και το σύστημα διασύνδεσης των μητρώων αφερεγγυότητας, μεταξύ των χρηστών. Επίσης, δεν διαθέτει συνολική εικόνα των δράσεων των κρατών μελών για την προώθηση εθνικών ή ευρωπαϊκών λύσεων ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, παρόλο που οι συντονισμένες προσπάθειες θα μπορούσαν να αποφέρουν καλύτερα αποτελέσματα (βλέπε σημεία 79-81 και 85).

97 Η Επιτροπή δεν αξιολόγησε τον βαθμό ενημέρωσης των επιχειρήσεων σχετικά με τις διαθέσιμες υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, ούτε ανέλυσε τις ανάγκες στον συγκεκριμένο τομέα, μολονότι αυτό συνιστά καίριο βήμα για την αξιοποίηση των εν λόγω υπηρεσιών. Η μόνη εξαίρεση αφορούσε την αγορά eIDAS: στην περίπτωση αυτή, η Επιτροπή εκπόνησε μελέτη και υλοποίησε ένα πιλοτικό πρόγραμμα ενημέρωσης και εξοικείωσης, απευθυνόμενο σε μικρές και μεγάλες επιχειρήσεις. Μεταξύ άλλων, οι δράσεις αυτές είχαν ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη μιας εργαλειοθήκης για τις εν λόγω επιχειρήσεις. Μολονότι η μελέτη συνέστησε την περαιτέρω ανάπτυξη της εργαλειοθήκης, η Επιτροπή δεν προέβη σε καμία ενέργεια προς την κατεύθυνση αυτή (βλέπε σημεία 82-84).

Σύσταση 2 – Να αναπτύξει ολοκληρωμένη στρατηγική για την αποτελεσματική προώθηση των υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης

Προκειμένου να υποστηρίξει αποτελεσματικότερα την περαιτέρω αξιοποίηση των υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Επιτροπή πρέπει να αναπτύξει μια ολοκληρωμένη στρατηγική για την αποτελεσματική προώθησή τους, αφότου διενεργήσει αξιολόγηση του επιπέδου εξοικείωσης των χρηστών με τις διαθέσιμες υπηρεσίες αυτού του είδους. Η στρατηγική πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις σχετικές δραστηριότητες των κρατών μελών, προκειμένου να διευκολύνει τις προσπάθειές τους ή να διασφαλίσει τη μη επικάλυψή τους.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: τέλη του 2024

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα IV, του οποίου προεδρεύει ο Mihails Kozlovs, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 11ης Οκτωβρίου 2022.

Παραρτήματα

Παράρτημα I–Εξελίξεις στον τομέα της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης στην ΕΕ από το 2006

Παράρτημα II– Σχέδιο δράσης για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση — κατάλογος δράσεων

Παράρτημα III–Κατάλογος των χρηματοδοτηθέντων από την ΕΕ έργων που ελέγχθηκαν

Παράρτημα IV–Υλοποίηση των δράσεων που κάλυψε ο έλεγχος