Przegląd wyników dotyczący zarządzania sprawami przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

Streszczenie

I

Koncepcja przeprowadzonego przez Trybunał przeglądu dotyczącego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) zakładała ocenę procesu zarządzania sprawami przez Trybunał, w szczególności tego, czy obowiązujące procedury sprzyjały efektywnemu rozpatrywaniu wniesionych spraw i czy można ulepszyć terminowość ich rozstrzygania. Trybunał zbadał także narzędzia w zakresie oceny i rozliczalności obowiązujące w TSUE.

II

W ostatnich latach TSUE podjął istotne działania natury organizacyjnej i proceduralnej mające na celu zwiększenie efektywności rozpatrywania spraw i poprawę sprawozdawczości w tym zakresie. Do większego nacisku na terminowość przyczyniło się zwłaszcza wprowadzenie terminów instrukcyjnych ukończenia najważniejszych etapów w cyklu życia sprawy oraz stopniowe udoskonalanie narzędzi i raportów w zakresie monitorowania. Do końca 2016 r. osiągnięto postępy, jeśli chodzi o zmniejszenie znacznej liczby zaległych spraw przed Sądem. Zaległości te powstały przed jego reformą, w ramach której liczba sędziów i ich gabinetów ma zostać podwojona, a której oddziaływania nie dało się jeszcze odczuć.

III

W wyniku przeglądu stwierdzono, że w TSUE istnieje pole do jeszcze większej poprawy rezultatów. W tym celu należy rozważyć krok w kierunku bardziej aktywnego zarządzania poszczególnymi sprawami, stosować terminy dostosowane do potrzeb oraz monitorować faktyczne wykorzystanie zasobów ludzkich. Prowadzony na tej podstawie pomiar osiąganych wyników – zamiast stosowania terminów instrukcyjnych, które muszą być przestrzegane w ujęciu średnim – zapewniłby kierownictwu informacje zarówno o kwestiach problematycznych, jak i elementach dobrej praktyki. Podejście to dostarczyłoby także informacji zarządczych, które mogłyby usprawnić proces podejmowania decyzji mających na celu uzyskanie dalszego przyrostu efektywności. Informacje te mogłyby także przyczynić się do udoskonalenia sprawozdawczości na temat wyników i zwiększenia rozliczalności, ponieważ pozwoliłby pogłębić wiedzę na temat właściwego funkcjonowania Trybunału i wykorzystywaniu dostępnych zasobów.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE)

01

TSUE jest organem sądowym Unii Europejskiej (UE). Ma za zadanie czuwać nad przestrzeganiem prawa unijnego, nadzorując wykładnię i jednolite stosowanie Traktatów¹.

02

TSUE obejmuje dwa organy sądowe – Trybunał Sprawiedliwości i Sąd. W skład Trybunału Sprawiedliwości wchodzi 28 sędziów, wspomaganych przez 11 rzeczników generalnych². Obecnie w Sądzie zasiada 45 sędziów; do 2019 r. liczba ta ma wzrosnąć do 56. Sędziowie i rzecznicy generalni są mianowani za wspólnym porozumieniem przez rządy państw członkowskich na okres sześciu lat, który może zostać przedłużony. Sędziów i rzeczników generalnych wspomaga 386 pracowników gabinetów. Łączna liczba członków personelu wynosi 2 168³. Zarówno Trybunał Sprawiedliwości, jak i Sąd mają własne sekretariaty. Służby lingwistyczne, służby ds. technologii informacyjnej i inne służby są z kolei wspólne dla obu organów sądowych. W 2017 r. całkowity koszt TSUE dla budżetu UE wyniósł ok. 400 mln euro.

03

Rodzaje postępowań przed Trybunałem Sprawiedliwości i Sądem są różne (zob. ramka 1).

04

Trybunał Sprawiedliwości i Sąd muszą rozpatrywać wszystkie sprawy kierowane do nich przez sądy krajowe, państwa członkowskie, instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii oraz osoby fizyczne i prawne. Jest to czynnik pozostający poza ich kontrolą. W latach 2006–2016 każdego roku do TSUE wnoszono średnio ok. 1 500 spraw. Ogólna liczba spraw pozostających do rozpatrzenia (stan spraw zawisłych) wzrosła o ok. 20% (zob. wykres 1).

05

Sprawy mogą być wnoszone przed oba organy sądowe w jednym z 24 języków urzędowych UE. Sędziowie prowadzą narady w języku francuskim.

06

TSUE musi zapewniać orzecznictwo najwyższej jakości w rozsądnych terminach⁴, a jako instytucja unijna jest także zobowiązany do zapewnienia, aby środki publiczne, które ma do dyspozycji, były wykorzystywane możliwie najbardziej skutecznie i wydajnie oraz zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami⁵.

07

Jakość i szybkość rozstrzygnięć TSUE może mieć istotne konsekwencje dla osób fizycznych, prawnych, państw członkowskich oraz UE jako całości. Wszelkie przypadki braku rozstrzygnięcia w rozsądnym terminie mogą spowodować znaczne koszty dla stron, a także bezpośrednie koszty dla budżetu UE spowodowane odszkodowaniami⁶ wynikającymi z przewlekłości postępowania⁷. Sprawy kierowane do TSUE są stosunkowo często konsekwencją postępowań wszczynanych w państwach członkowskich. W sprawach tych, które są szczególnie istotne w przypadku Trybunału Sprawiedliwości, zamknięcie sprawy w terminie może odegrać ważną rolę w umożliwieniu systemom sądowniczym państw członkowskich zapewnienia obywatelom i przedsiębiorstwom skutecznego środka prawnego także na poziomie krajowym.

08

Na przestrzeni czasu TSUE przywiązuje coraz większą wagę do efektywności działania. W szczególności zajął się kwestią zaległych spraw (zwłaszcza w Sądzie, zob. pkt 59). W tym zakresie TSUE podjął szereg działań organizacyjnych i proceduralnych mających na celu zwiększenie efektywności, takich jak:

• dostosowanie regulaminów postępowania zarówno Trybunału Sprawiedliwości, jak i Sądu, aby przyspieszyć rozpatrywanie spraw,
• monitorowanie postępów poszczególnych spraw względem wewnętrznych terminów instrukcyjnych dla najważniejszych etapów procedur sądowych,
• digitalizacja procesów przepływu pism procesowych,
• zwiększenie rozliczalności⁸.

09

Działania te przyczyniły się do skrócenia średniego czasu, jaki zajmuje przyjęcie orzeczenia sądowego w obu organach sądowych. Dla przykładu w 2016 r. średni czas trwania postępowania wynosił 14,7 miesiąca w Trybunale Sprawiedliwości i 18,7 miesiąca w Sądzie, co oznacza, że w porównaniu z 2015 r. skrócił się on odpowiednio o 0,9 i 1,9 miesiąca. Jest jednak zbyt wcześnie, aby można było potwierdzić trend spadkowy dla poszczególnych rodzajów postępowań (zob. wykres 2).

10

W 2015 r. UE podjęła decyzję o reformie struktury sądowniczej TSUE, zakładającą w szczególności podwojenie liczby sędziów Sądu do 2019 r. oraz włączenie prac Sądu do spraw Służby Publicznej do kompetencji Sądu od 1 września 2016 r.⁹ Miało to służyć ograniczeniu zaległości dotyczących zawisłych spraw¹⁰, wywrzeć pozytywny wpływ na jakość wyroków oraz zwiększyć elastyczność i szybkość poprzez przydzielanie sędziów do izb zależnie od liczby postępowań w poszczególnych dziedzinach¹¹. Prawodawca oszacował dodatkowy koszt finansowy netto reformy po jej pełnym wdrożeniu na 13,5 mln euro rocznie¹², czyli ok. 3,4% łącznego budżetu TSUE.

Zakres przeglądu wyników i podejście kontrolne

Zakres i cel

11

Celem przeglądu było dokonanie oceny tego, czy procedury zarządzania sprawami stosowane przez TSUE skutkowały wydajnym rozpatrywaniem spraw i czy sprawy były rozstrzygane terminowo. W zakres przeglądu nie weszły zagadnienia jakości orzeczeń sądowych i trwającej reformy Sądu¹³. Trybunał za cel postawił sobie również zbadanie narzędzi w zakresie oceny i rozliczalności obowiązujących w TSUE. Co więcej, kontrolę przeprowadzono w odpowiedzi na zainteresowanie tymi kwestiami wyrażone przez Parlament Europejski.

12

Trybunał zbadał próbę zamkniętych spraw (zob. pkt 17–19) oraz rolę i działania poszczególnych podmiotów uczestniczących w cyklu zarządzania sprawą. W tym celu zwrócił się o dostęp do wszystkich akt spraw i zamierzał uzupełnić ten przegląd dokumentacji wywiadami z pracownikami zajmującymi się zarządzaniem sprawami, w tym sekretarzami prawnymi, zwanymi dalej referendarzami (zob. pkt 23).

13

TSUE uznał, że ze względu na wynikający z Traktatu obowiązek zachowania tajemnicy narady¹⁴ dostęp do pewnych dokumentów (takich jak pisma wewnętrzne i notatki wymieniane między sekretariatem a sędziami / rzecznikami generalnymi lub między sędziami / rzecznikami generalnymi, a także niektóre części sprawozdań wstępnych sędziego) powinien być zarezerwowany wyłącznie dla sędziów, rzeczników generalnych i wybranych pracowników TSUE i nie może zostać udzielony Europejskiemu Trybunałowi Obrachunkowemu. Trybunał nie mógł zatem dokonać niezależnej oceny oddziaływania poszczególnych czynników, takich jak złożoność sprawy i dostępność zasobów, na etapy procesu zarządzania sprawami, których dotyczyły te dokumenty.

14

Aby zminimalizować skutki tego ograniczenia, niniejszy przegląd oparto nie na dowodach bezpośrednich, ale na informacjach uzyskanych z oświadczeń kierownictwa¹⁵ TSUE. W szczególności w odniesieniu do próby spraw wykorzystano kwestionariusze, aby uzyskać informacje o zarządzaniu sprawami od pracowników odpowiedzialnych za te procedury. Kwestionariusze te dotyczyły najistotniejszych czynników mających wpływ na długość rozpatrywania sprawy, które określono we współpracy z sekretariatami i gabinetami prezesów Trybunału Sprawiedliwości i Sądu¹⁶. Kontrolerzy Trybunału przeprowadzili także wywiady z szeregiem sędziów i rzeczników generalnych.

Podejście i kryteria

15

Trybunał zbadał zarządzanie sprawami w obu organach sądowych, korzystając z wytycznych dotyczących efektywności i zarządzania czasem opracowanych przez Europejską Komisję na rzecz Efektywności Wymiaru Sprawiedliwości (CEPEJ), która działa w obszarze praw człowieka i praworządności w ramach Rady Europy¹⁷.

16

Przeanalizowano czas trwania najważniejszych etapów w ok. 2 800 sprawach zakończonych przez Trybunał Sprawiedliwości i Sąd w latach 2014–2015. Było to ok. 90% wszystkich spraw zakończonych w tym okresie. Analizie poddano także korelację czynników, które zdaniem Trybunału przyczyniają się do złożoności spraw i długości procedur sądowych.

17

Aby ocenić efektywność zarządzania sprawami w indywidualnych przypadkach, Trybunał próbował określić czynniki, które oddziałują pozytywnie lub negatywnie na procesy zarządzania sprawami i na długość procedur. W tym celu dobrał próbę spraw (po 30 dla Trybunału Sprawiedliwości i Sądu) zamkniętych w latach 2014–2015.

18

Próbę dobrano z uwzględnieniem różnych cech populacji¹⁸. Sprawy rozpoznawane najdłużej¹⁹ i najkrócej zostały wykluczone. Do próby włączono głównie sprawy, których czas rozpoznawania nieco przekraczał średnią, a także – aby zidentyfikować ewentualne dobre praktyki – szereg spraw, które rozpatrywano krótko (zob. załącznik I). Oznacza to, że nie była to reprezentatywna próba dobrana losowo, ale próba ukierunkowana na konkretne kwestie.

19

Trybunał przeanalizował 60 spraw przez ich cały cykl życia (zob. wykres 3). Czas poświęcony na poszczególne etapy postępowania porównano ze standardowymi terminami instrukcyjnymi TSUE i ze średnim czasem rozpoznawania spraw²⁰. W odniesieniu do etapów od wniesienia sprawy do zakończenia procedury pisemnej kontrolerzy Trybunału przeanalizowali procedury wewnętrzne, dokumenty sekretariatu dotyczące wybranych spraw oraz kwestionariusze wypełnione przez sekretariat, a także przeprowadzili wywiady z właściwymi członkami personelu tych służb. W odniesieniu do etapów mających miejsce po procedurze pisemnej kontrolerzy Trybunału zbadali udostępnione im dokumenty, z zastrzeżeniem ograniczenia opisanego w pkt 13, oraz kwestionariusze wypełnione przez sędziów / rzeczników generalnych lub ich referendarzy. Kontrolerzy przenalizowali także informacje zawarte w wyrokach i postanowieniach oraz odbyli szereg spotkań z personelem gabinetów obu prezesów, aby uzyskać objaśnienia i opisy procedur w ramach systemów²¹.

20

W odniesieniu do służb wspierających procedurę sądową (tłumaczenia, IT, badania i dokumentacja) kontrolerzy przeanalizowali stosowane systemy i przeprowadzili wywiady z odpowiednimi członkami personelu. W przypadku służb tłumaczeniowych zbadano w szczególności procedury wyznaczania terminów, planowania i sprawozdawczości na temat wyników. Zweryfikowano także postępy w stosowaniu kluczowych międzyinstytucjonalnych wskaźników działalności i wykonania (ang. Key Inter-institutional Activity and Performance Indicators –KIAPI). Jeśli chodzi o IT, przeanalizowano ogólną architekturę systemów zarządzania sprawami i planowanie strategiczne na lata 2016–2020.

21

Zbadano także, czy TSUE ocenił kwestię ewentualnego przyrostu efektywności w związku ze zmianą praktyk językowych.

Uwagi

Proces zarządzania sprawami i czas jego trwania

22

Jak pokazano na wykresie 3, zarówno w Trybunale Sprawiedliwości, jak i w Sądzie sprawy wpływają do sekretariatów, które zajmują się ich wstępnym rozpoznaniem. Przebieg pierwszej części postępowania (procedura pisemna) opisano szczegółowo w regulaminach postępowania Trybunału Sprawiedliwości i Sądu, gdzie określono w szczególności dokumenty i obowiązujące terminy. Sprawy są przydzielane przez prezesów obu organów sądowych izbom lub sędziom sprawozdawcom, a w przypadku Trybunału Sprawiedliwości pierwszy rzecznik generalny przydziela sprawę rzecznikowi generalnemu.

23

Sędziowie i rzecznicy generalni pracują nad sprawami przydzielonymi im bezpośrednio, ale także analizują inne sprawy na poziomie izby Trybunału, do której należą, lub na poziomie całego Trybunału. Sędziowie mogą odpowiadać za sprawy, w których odgrywają rolę sędziego sprawozdawcy, członka składu orzekającego lub, w stosownych przypadkach, prezesa izby. W wykonywaniu obowiązków wspomaga ich personel gabinetu – referendarze i asystenci. W skład gabinetu sędziego wchodzi trzech, a w skład gabinetu rzecznika generalnego czterech referendarzy. Referendarze udzielają sędziom i rzecznikom generalnym kluczowego wsparcia w sprawach, za które są oni odpowiedzialni, a także pomagają w przygotowywaniu zgromadzeń ogólnych i konferencji izb oraz przeprowadzają analizę innych spraw rozpatrywanych w izbie, do której przypisany jest sędzia. Jakość i dostępność tych zasobów oraz zarządzanie nimi są zatem czynnikami odgrywającymi ważną rolę w zapewnianiu efektywnego zarządzania sprawami.

24

Zazwyczaj do każdej sprawy przydzielany jest jeden referendarz, który zajmuje się nią przez cały cykl życia, co obejmuje pomoc przy sporządzaniu sprawozdań wstępnych, opinii i orzeczeń sądowych. Sprawia to, że przerwy w dyspozycyjności referendarza mogą odbić się negatywnie na sprawnym rozpatrywaniu spraw.

25

Po przydzieleniu sprawy i zakończeniu procedury pisemnej sporządzane jest sprawozdanie wstępne²², które jest następnie przedstawiane przez sędziego sprawozdawcę (w Sądzie uzupełnia je sprawozdanie na rozprawę). Sprawozdanie wstępne jest omawiane na zgromadzeniu ogólnym Trybunału Sprawiedliwości lub na konferencji izby Sądu. Kolejne etapy w cyklu życia sprawy to rozprawa²³ (która może zostać pominięta pod pewnymi warunkami²⁴) i, w przypadku wielu spraw przed Trybunałem Sprawiedliwości²⁵, wydanie opinii rzecznika generalnego.

26

Zamknięcie postępowania obejmuje narady i ogłoszenie orzeczenia²⁶. Projekty wyroków i, w niektórych przypadkach, projekty postanowień są następnie redagowane przez zespół odpowiedzialny za zapewnienie jakości i spójności redakcji z uwzględnieniem praktyki i precedensu (zwany dalej komórką korektorów wyroków). Następnie, zależnie od kryteriów określonych przez Trybunał Sprawiedliwości i Sąd, może zostać opublikowany w zbiorze orzeczeń online (fr. Recueil numérique de la jurisprudence)²⁷.

27

Trybunał Sprawiedliwości i Sąd działają jako organy kolegialne, które ponoszą odpowiedzialność zbiorową za swoje decyzje, ale ostatecznie odpowiedzialność za ogólne monitorowanie postępów w poszczególnych sprawach spoczywa na prezesach obu organów sądowych. Za zapewnienie właściwego monitorowania jest także rzecz jasna odpowiedzialny sędzia sprawozdawca i prezes danej izby. W Trybunale Sprawiedliwości ogólna odpowiedzialność za monitorowanie postępów rzeczników generalnych w sporządzaniu opinii spoczywa na pierwszym rzeczniku generalnym.

28

Jak opisano w pkt 9, TSUE publikuje łączny średni czas trwania postępowania jako kluczowy wskaźnik wykonania. Trybunał potwierdził, że obliczenia średniego czasu trwania najważniejszych etapów (według rodzaju orzeczenia, postępowania i przedmiotu sprawy) wykorzystywane przez TSUE do celów wewnętrznych, odnoszące się do postępowań przed Trybunałem Sprawiedliwości i Sądem zamkniętych w latach 2014–2015, zostały dokonane prawidłowo. Kontrolerzy Trybunału dokonali także bardziej szczegółowych obliczeń średniego czasu rozpoznawania tych spraw, które uznali za istotne z perspektywy zarządzania sprawami (zob. rys. 4).

29

W odniesieniu do niektórych najważniejszych etapów Trybunał Sprawiedliwości i Sąd wyznaczają standardowe terminy instrukcyjne (zob. pkt 54 i 57). Zmienność charakteru spraw i rozmaite czynniki mające na nie wpływ sprawiają jednak, że terminy te są instrukcyjne i nie zawsze jest możliwe ich dotrzymanie. Jak pokazano na wykresie 4, średni czas trwania najważniejszych etapów zazwyczaj przekracza terminy instrukcyjne, chociaż występują tu różnice między Trybunałem Sprawiedliwości a Sądem.

30

Na przykład w Trybunale Sprawiedliwości średni czas sporządzenia sprawozdania wstępnego w przypadku spraw zamkniętych w latach 2014–2015 wynosił ok. trzech miesięcy (termin instrukcyjny to dwa miesiące), a w Sądzie – ok. dziewięciu miesięcy (termin instrukcyjny to dwa lub cztery miesiące zależnie od rodzaju sprawy²⁸).

31

Jeśli chodzi o średni czas trwania postępowania, istnieje znaczna różnica między sprawami rozstrzyganymi wyrokiem a sprawami rozstrzyganymi postanowieniem²⁹, jednak niezależnie od rodzaju sprawy i rodzaju orzeczenia (wyrok czy postanowienie) etapy w cyklu życia sprawy, które trwają najdłużej, to procedura pisemna, sporządzenie sprawozdania wstępnego i zamknięcie.

32

Przegląd przeprowadzony przez Trybunał obejmował następujące najważniejsze procesy zarządzania sprawami:

• wpływ i wstępne przetwarzanie akt (w tym otrzymanie i przekazanie dokumentów procesowych), określane mianem procedury pisemnej, przez sekretariaty (zob. pkt 36–40);
• przydzielenie spraw przez prezesów obu organów sądowych, w tym, w stosownych przypadkach, przez pierwszego rzecznika generalnego (zob. pkt 41–45);
• rozpatrzenie przydzielonych spraw przez izby i sędziów sprawozdawców, z zastrzeżeniem ograniczeń opisanych w pkt 13 (zob. pkt 46–50);
• monitorowanie postępów w sprawach i zarządzanie nimi przez prezesów obu organów sądowych (zob. pkt 51–60).

Wykorzystanie odpowiedzi udzielonych w kwestionariuszach

33

Kwestionariusze dotyczące 60 spraw przekazane sekretariatom i sędziom (i, w stosownych przypadkach, rzecznikom generalnym) miały na celu pozyskanie informacji o czynnikach wpływających na czas trwania procedury (zob. pkt 19), jak również informacji o czasie przypadającym na konkretne przyczyny oraz dalszych szczegółowych wyjaśnień dotyczących poszczególnych spraw (np. najlepszych praktyk). Poziom szczegółowości otrzymanych odpowiedzi był jednak zróżnicowany.

34

W oparciu o otrzymane odpowiedzi kontrolerzy przeanalizowali, z jaką częstotliwością w TSUE przywoływano poszczególne czynniki. Przeprowadzone następnie wywiady z sędziami i rzecznikami generalnymi potwierdziły, że przyczyny te mają wpływ na ogólny czas rozpoznawania spraw. Sekretariaty udzieliły informacji o czasie rozpoznawania spraw w rozbiciu na poszczególne czynniki mające niego wpływ w odniesieniu do większości spraw. Informacje na ten temat uzyskane od sędziów i rzeczników generalnych dotyczyły mniejszej liczby spraw. Trybunał nie był zatem w stanie ocenić wpływu przywoływanych czynników na czas rozpoznawania wszystkich spraw objętych próbą.

35

W załączniku II przedstawiono szczegółową analizę odpowiedzi na kwestionariusze, z wyszczególnieniem, jak często poszczególne czynniki wpływające na czas trwania procedur były przywoływane przez sekretariaty, sędziów i rzeczników generalnych. Na wykresach 5–8 informacje te zostały przedstawione w sposób zbiorczy.

Wniesienie i wstępne rozpoznanie w sekretariatach (procedura pisemna)

36

Procedurą pisemną zarządzają sekretariaty, które stosują przepisy regulaminu postępowania. W regulaminach określono między innymi terminy, w których strony muszą złożyć uwagi lub przedstawić stanowiska.

37

Z analizy przeprowadzonej przez kontrolerów wynika, że w latach 2014–2015 etap ten trwał średnio 6,6 miesiąca w Trybunale Sprawiedliwości i 9,1 miesiąca w Sądzie. W obu przypadkach stanowiło to znaczną część czasu rozpoznawania sprawy. Należy zaznaczyć, że długość tego etapu jest z jednej strony określona w regulaminach postępowania, w których wyznaczono terminy na złożenie różnych dokumentów procesowych, a z drugiej zależna od stron postępowania (które np. zwracają się z wnioskiem o wydłużenie terminu lub zachowanie poufności pewnych informacji) oraz od ewentualnego złożenia przez osoby trzecie wniosku o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta.

38

Zestawienie czynników wpływających na czas trwania procedury pisemnej, które najczęściej powtarzały się w odpowiedziach sekretariatów dotyczących 60 wybranych spraw, przedstawiono na wykresie 5 dla Trybunału Sprawiedliwości i na wykresie 6 dla Sądu.

39

Przegląd ten pokazuje, że w przypadku Trybunału Sprawiedliwości dwa najczęściej wymieniane czynniki dotyczą przekładów wykonywanych przez inne instytucje unijne³⁰ oraz obciążenia pracą w Dyrekcji Generalnej Tłumaczeń TSUE (DG TRAD)³¹. Trybunał przeprowadził bardziej dogłębną analizę tego, jak praca DG TRAD wpływa na zarządzanie sprawami (zob. pkt 74–79), która wykazała, że wpływ tego czynnika na ogólny czas rozpoznawania spraw jest ograniczony. W przypadku Sądu przywoływane czynniki dotyczyły głównie procedur regulacyjnych związanych z wymianą pism procesowych ze stronami³² oraz czasu potrzebnego na zajęcie się obszernymi aktami spraw. Przykłady powodów wydłużenia czasu trwania procedury pisemnej w przypadku Trybunału Sprawiedliwości i Sądu przedstawiono w ramce 2.

40

W toku przeglądu Trybunał stwierdził, że oba organy sądowe podjęły proaktywne działania mające na celu zmianę i ulepszenie pewnych procedur, które miały wpływ na czas trwania procedury pisemnej, tak by uniknąć nadmiernych opóźnień na tym etapie w przyszłości. Za przykład takich działań może posłużyć stałe udoskonalanie regulaminów postępowania, upraszczanie procedur podejmowania decyzji i trwające od 2011 r. propagowanie składania spraw drogą elektroniczną (E-Curia), co ma zminimalizować korzystanie z dokumentów w wersji papierowej.

Proces przydzielania spraw w Trybunale Sprawiedliwości i w Sądzie

41

W obu organach sądowych sprawy są przydzielane w momencie, gdy liczba nowych spraw pozwoli na zapewnienie równomiernego obciążenia sędziów pracą. Analiza danych dotyczących spraw zamkniętych w latach 2014–2015 pokazuje, że w Trybunale Sprawiedliwości od otrzymania sprawy do jej przydzielenia sędziemu mijało średnio 2,3 miesiąca, a w Sądzie – 1,5 miesiąca. Nie ma to jednak istotnego wpływu na ogólny czas rozpatrywania sprawy, ponieważ właściwy sekretariat prowadzi równocześnie niezbędne prace wstępne.

Trybunał Sprawiedliwości

42

Za przydzielenie sprawy danemu sędziemu sprawozdawcy odpowiada prezes, natomiast pierwszy rzecznik generalny przydziela sprawę rzecznikowi generalnemu. Uwzględnia się przy tym kilka czynników, takich jak aktualne obciążenie sędziów pracą i podobieństwo do innych spraw. Co więcej, stosowane są zasady, które mają zapobiec przydzielaniu spraw sędziom o takiej samej przynależności państwowej jak strony, a w przypadku odwołań od orzeczeń Sądu sprawa nie jest przydzielana sędziemu mającemu takie samo obywatelstwo jak sędzia sprawozdawca, który początkowo zajmował się sprawą.

43

Jeżeli decyzje proceduralne muszą zostać podjęte bezzwłocznie i gdy wymagany jest tryb przyspieszony, sprawy są przydzielane ad hoc. Sprawy wymagające pilnego trybu prejudycjalnego³³ są rozpatrywane w wyznaczonej w tym celu izbie. Ogólnie rzecz biorąc, jeśli sprawa może zostać szybko rozstrzygnięta postanowieniem, prezes stara się bezzwłocznie przydzielić ją sędziemu sprawozdawcy zgodnie z regulaminem postępowania³⁴.

Sąd

44

Prezes Sądu przydziela sprawy kolejno każdej z dziewięciu izb, zgodnie z wewnętrznymi zasadami³⁵. Przewidują one cztery odrębne systemy rotacyjne odnoszące się odpowiednio do: (i) spraw z zakresu zastosowania reguł konkurencji do przedsiębiorstw, przepisów dotyczących pomocy państwa i środków ochrony handlowej; (ii) spraw z zakresu praw własności intelektualnej; (iii) spraw z zakresu służby cywilnej (od 2016 r.) oraz (iv) spraw innych niż wymienione powyżej.

45

Zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami prezes może odstąpić od tych systemów rotacyjnych, jeżeli otrzymane sprawy są powiązane z innymi, będącymi w trakcie rozpoznawania lub uprzednio zakończonymi, lub jeżeli chce zapewnić równomierne obciążenie pracą. Z informacji uzyskanych od Sądu wynika, że w latach 2014–2015 poza systemem rotacyjnym przydzielono ok. 40% spraw. Po przypisaniu do odpowiedniej izby jej prezes proponuje sędziego sprawozdawcę dla każdej sprawy. Ostateczną decyzję w tym względzie podejmuje prezes Sądu.

Proces rozpatrywania spraw przez izby i sędziów sprawozdawców po ich przydzieleniu

46

Rozpatrywanie spraw po ich przydzieleniu aż do zamknięcia obejmuje kilka etapów i stanowi znaczną część łącznego czasu ich rozpoznawania. Etapy, które w latach 2014–2015 trwały najdłużej, to sporządzenie sprawozdania wstępnego (średnio 3,2 miesiąca w Trybunale Sprawiedliwości i 9,4 miesiąca w Sądzie) oraz zamknięcie spraw (średnio 4 miesiące w Trybunale Sprawiedliwości i 5,3 miesiąca w Sądzie). Jak opisano w pkt 33–34, informacje udzielone przez sędziów i rzeczników generalnych w kwestionariuszach dotyczyły w większości przypadków częstotliwości występowania poszczególnych czynników mających wpływ na czas rozpoznawania spraw, a nie czasu, który można przypisać poszczególnym czynnikom. Co więcej, mimo że Trybunał dysponuje informacjami dotyczącymi czasu trwania poszczególnych etapów, brak jest danych na temat liczby dni roboczych, których sędziowie, rzecznicy generalni i personel ich gabinetów faktycznie potrzebowali do zakończenia poszczególnych etapów.

47

Odpowiedzi na kwestionariusze stanowią jednak wstępne źródło informacji i mogą posłużyć TSUE jako podstawa do dalszej analizy. Zestawienie czynników wpływających na czas rozpatrywania spraw, które najczęściej powtarzały się w odpowiedziach sędziów (i, w stosownych przypadkach, rzeczników generalnych), przedstawiono na wykresie 7 dla Trybunału Sprawiedliwości i na wykresie 8 dla Sądu. Pełną analizę czynników, które miały wpływ na 60 przeanalizowanych spraw, przedstawiono w załączniku II.

48

Jeśli chodzi o Trybunał Sprawiedliwości, w kwestionariuszach jako czynniki wpływające na długość rozpatrywania spraw najczęściej wymieniano wakacje sądowe³⁶, obciążenie pracą referendarzy oraz ich zwolnienia chorobowe, urlopy macierzyńskie/rodzicielskie lub odejścia, obciążenie pracą sędziów sprawozdawców i rzeczników generalnych, a także złożoność i obszerny charakter spraw.

49

W Sądzie najczęściej przywoływanym czynnikiem, który miał wpływ na czas rozpoznawania spraw objętych próbą, był czas potrzebny komórce korektorów wyroków. Wynikało to ze znacznego obciążenia tego zespołu pracą, co wiązało się z dążeniem do zmniejszenia zaległości dotyczących zawisłych spraw w latach 2014–2015. Jednocześnie należy zauważyć, że z reguły przestrzegano terminów wewnętrznych na te zadania. Inne często wymieniane czynniki to obciążenie pracą sędziów sprawozdawców i ich referendarzy, zmiana składu izby rozpoznającej sprawę, zmiana przydziału sprawy oraz środki organizacji postępowania. Porównanie częstotliwości, z jaką poszczególne czynniki przywoływano w Trybunale Sprawiedliwości i Sądzie, przedstawiono w ramce 3.

50

Z wywiadów przeprowadzonych przez kontrolerów z sędziami i rzecznikami generalnymi wynika, że są oni świadomi tego, iż w miarę możliwości sprawy należy rozpatrywać w terminach instrukcyjnych, nie narażając na szwank jakości pracy. Zwracali oni także uwagę na wpływ, jaki na efektywność rozpatrywania sprawy może mieć brak dyspozycyjności przydzielonego do niej referendarza, zwłaszcza w przypadku braku odpowiedniego zastępstwa. Jako obszary, w których można dokonać ulepszeń, wymieniano także brak pewności związany z końcem mandatu sędziów i kwestię przekazywania spraw sędziów odchodzących.

Monitorowanie

51

Monitorowanie rozpatrywania spraw i działania następcze w tym zakresie, w tym opracowywanie narzędzi monitorowania online, stopniowo się poprawiały. Sędziowie, z którymi przeprowadzono wywiady, przyznawali, że miało to wpływ na efektywność rozpatrywania spraw.

52

Podejście TSUE do monitorowania przestrzegania terminów instrukcyjnych opiera się na poszczególnych sprawach, a sprawy, sprawy, w których terminów nie udaje się dotrzymać, są zaznaczane. Zważywszy jednak na to, że terminy mają charakter instrukcyjny, oczekuje się, że będą one przestrzegane w obydwu organach sądowych w ujęciu uśrednionym, tak by krótkie sprawy mogły zrównoważyć te wymagające dużych nakładów czasu.

Trybunał Sprawiedliwości

53

Ogólną odpowiedzialność za monitorowanie spraw i podejmowanie działań następczych ponosi prezes. Czuwa on nad przestrzeganiem terminów, w szczególności odbywając cotygodniowe spotkania z prezesami izb i pierwszym rzecznikiem generalnym. Na przestrzeni lat proces monitorowania ewoluował. Stopniowo opracowywane są coraz bardziej szczegółowe sprawozdania i analizy, które mają pomóc w podejmowaniu działań następczych, a do dyspozycji są także różne raporty i narzędzia informatyczne, takie jak Suivi des Affaires. Wśród raportów wymienić można na przykład dokument o stanie spraw (fr. „État des affaires”), w którym gwiazdką oznacza się sprawy, w przypadku których sędzia sprawozdawca nie dotrzymał terminu instrukcyjnego dla sporządzenia sprawozdania wstępnego. Z kolei wprowadzony później dokument z informacjami o sprawie³⁸ (fr. „Fiche délai”) zawiera bardziej szczegółowe dane i szacunkowe terminy kolejnych etapów sprawy. Również w 2016 r. Trybunał Sprawiedliwości ustanowił wymóg opracowywania planu nadrobienia zaległości (fr. „Plan de rattrapage”) dla spraw, w których nie dotrzymano terminów instrukcyjnych.

54

Trybunał Sprawiedliwości stopniowo wprowadzał szereg działań, które mają skrócić czas rozpoznawania spraw i pozwolą zidentyfikować przypadki przedłużania etapów proceduralnych oraz podjąć odpowiednie środki zaradcze. W szczególności od 2004 r. stosuje on terminarz (fr. „Échéancier”) stanowiący część praktycznego przewodnika³⁹ dotyczącego spraw wnoszonych przed Trybunał, w którym określone są terminy instrukcyjne dla poszczególnych etapów zarządzania większością spraw i ich rozpatrywania.

55

System terminów instrukcyjnych realnie motywuje do ukończenia poszczególnych etapów procesu w wyznaczonych terminach. Jest to jednak podejście ujednolicone – wyznaczony termin nie uwzględnia typologii, złożoności ani innych cech poszczególnych spraw, przez co może okazać się za krótki dla spraw złożonych, a za długi dla spraw prostych.

Sąd

56

W przypadku Sądu ogólna odpowiedzialność za monitorowanie spraw i podejmowanie działań następczych po przydzieleniu ich sędziom spoczywa na prezesie. Istnieje również szersza odpowiedzialność zbiorowa, którą ponosi prezes Sądu, prezes izby i sędzia sprawozdawca dla danej sprawy. Podobnie jak w Trybunale Sprawiedliwości dostrzeżono potrzebę bardziej uważnego monitorowania i podejmowania działań następczych i na przestrzeni lat stworzono odnośne narzędzia.

57

Sąd opracował i wykorzystywał analizy danych i raporty, aby zachęcić do przestrzegania ogólnych terminów określonych dla niektórych najważniejszych etapów zarządzania sprawą⁴⁰ oraz skrócić średni czas przeznaczony na sprawę. Poza narzędziem informatycznym Suivi des Affaires w 2011 r. Sąd wprowadził tabelę wydajności [”Tableau de Productivité”] i tabelę z zestawieniem łącznych opóźnień, przesyłaną każdemu sędziemu co trzy miesiące. Szczegółowe dane zawarte w tym raporcie są omawiane co kwartał przez prezesa Sądu i prezesów izb, aby określić, które etapy procedury wymagają podjęcia dalszych działań.

58

Poza tym raportem do dyspozycji są także narzędzia, które są stosowane do cokwartalnego pomiaru wyników. Obejmują one memorandum spraw zawierające analizę przypadków przedłużenia terminu, listę spraw, w których przedłużenia te były „znaczne”⁴¹, oraz przypomnienia wysyłane pocztą elektroniczną do poszczególnych sędziów zajmujących się sprawami, których dotyczą przedłużenia. Dostępność szczegółowych informacji na poziomie poszczególnych sędziów przełożyła się na zwiększenie przejrzystości, wzrost świadomości i propagowanie bardziej terminowego rozpatrywania spraw.

59

Nie ulega wątpliwości, że w ostatnich latach nadano priorytet bardziej aktywnemu zarządzaniu sprawami, co przyniosło ogólnie pozytywne rezultaty przed wejściem reformy w życie. Z analizy przeprowadzonej przez Sąd wynika na przykład, że w przypadku wszystkich otwartych spraw łączna liczba dni, o które przekroczono termin instrukcyjny na sporządzenie sprawozdania wstępnego, spadła z 130 000 w 2010 r. do 15 000 pod koniec 2016 r., czyli niemal o 90%⁴².

60

W przypadku obu organów sądowych stały rozwój narzędzi informatycznych, takich jak raporty Business Intelligence (wcześniej Business Object) i system ARGOS, powinien przyczynić się do uzyskiwania bardziej szczegółowych informacji. System ARGOS, który ma zostać wprowadzony w 2017 r., ma zapewnić sędziom, rzecznikom generalnym i referendarzom ogląd wszystkich niezrealizowanych zadań i etapów procesu za pośrednictwem spersonalizowanego pulpitu. Mimo że rozwiązania te powinny umożliwić ściślejsze monitorowanie ewentualnych przedłużeń terminów w rozpatrywaniu spraw, ocena ich prawdopodobnego oddziaływania nie była możliwa w ramach niniejszego przeglądu. Wielu sędziów, z którymi przeprowadzono wywiady, opracowało jednocześnie własne doraźne systemy monitorowania postępów w sprawach (często w postaci arkuszy Excel).

Przejście ze statystyk sądowych na terminy dostosowane do potrzeb i wskaźniki wyników

61

TSUE rozlicza się ze swoich wyników, publikując statystyki sądowe, które dotyczą w szczególności liczby spraw wniesionych, zakończonych w ciągu roku i zawisłych według stanu na koniec roku, wraz ze średnim czasem trwania postępowań zamkniętych w ciągu roku. W obrębie instytucji do celów informacyjnych wykorzystuje się bardziej szczegółowe zestawienie liczby spraw, obejmujące średni czas rozpoznawania w ujęciu bardziej analitycznym.

62

Chociaż dane liczbowe dotyczące średniego czasu rozpoznawania spraw publikowane przez TSUE dają wyobrażenie o całokształcie działalności sądowej, uwzględniają one sprawy cechujące się bardzo zróżnicowanym poziomem złożoności. Dają zatem niepełny obraz wyników osiąganych przez TSUE pod względem czasu trwania postępowania.

Zmiany w sposobach pomiaru wyników działalności sądowej

63

TSUE mierzy swoją efektywność głównie poprzez ocenę tego, jak zmieniała się liczba zamkniętych spraw, i porównanie, zwłaszcza w przypadku Trybunału Sprawiedliwości, średniego czasu rozpoznawania zamkniętych spraw z ujednoliconymi terminami instrukcyjnymi wyznaczonymi dla poszczególnych etapów procedur. Tym samym TSUE opiera znaczną część prowadzonych przez siebie pomiarów wyników na wskaźnikach produktu bez odniesienia do wykorzystanych zasobów (nakładów).

64

Takie podejście do zarządzania zakłada globalny pomiar wyników. TSUE nie monitoruje prowadzonych postępowań poprzez porównywanie ich z przyjętymi standardami określającymi czas rozpoznawania spraw w zależności od ich złożoności i rodzaju. Wobec braku informacji na temat złożoności spraw zwiększenie liczby zamkniętych spraw lub skrócenie średniego czasu ich rozpoznawania nie musi oznaczać wzrostu efektywności.

65

W niniejszym przeglądzie uwzględniono szersze zmiany, jakie zaszły w zakresie pomiaru wyników działalności sądowej. W tym kontekście za szczególnie istotne uznano prace prowadzone przez CEPEJ⁴³, organ ustanowiony przez Radę Europy.

66

Trybunał dokonał przeglądu podręcznika wdrożenia opracowanego przez CEPEJ i dotyczącego terminów w postępowaniu sądowym⁴⁴. Wyznaczanie takich terminów stanowiłoby zasadniczy krok naprzód w kierunku pomiaru i porównywania efektywności rozpatrywania spraw oraz w kierunku koncepcyjnego zdefiniowania zaległości jako liczby lub odsetka zawisłych spraw, w których nie dotrzymano zaplanowanego terminu.

67

Zgodnie z przewodnikiem terminy mają być stosowane w odniesieniu do poszczególnych kategorii postępowań i uwzględniać złożoność spraw. Na przykład w celu pomiaru efektywności można wyznaczyć konkretne terminy, czyli wprowadzić wymóg zamknięcia 90 lub 95% spraw w ciągu 12–36 miesięcy w zależności od rodzaju i złożoności postępowania.

68

Trybunał przeanalizował także najważniejsze wytyczne CEPEJ dotyczące zarządzania czasem⁴⁵ w celu wskazania najlepszych praktyk, które mogłyby znaleźć zastosowanie także w procedurach TSUE. W szczególności Trybunał stwierdził, że opracowana przez CEPEJ lista kontrolna w zakresie zarządzania czasem mogłaby stanowić użyteczne narzędzie do oceny, na ile TSUE dysponuje odpowiednimi informacjami i analizuje istotne aspekty postępowania sądowego. Lista ta zawiera sześć wskaźników zarządzania czasem. Poszczególne punkty listy odnoszące się do każdego z tych wskaźników wyszczególniono w załączniku III. Na wykresie 9 przedstawiono dokonaną przez Trybunał ocenę tego, na ile dostępne informacje oraz ich analizy dokonywane przez TSUE są zgodne z odpowiednimi wytycznymi CEPEJ dotyczącymi wskaźników. Ocenę oparto na analizie systemów TSUE służących do zarządzania sprawami i próby 60 zamkniętych spraw (zob. pkt 36–60). Mimo że w większości obszarów objętych sześcioma wskaźnikami CEPEJ dotyczącymi zarządzania czasem osiągnięto znaczne postępy, w toku przeglądu stwierdzono, że pomiar wyników działalności sądowej nadal wymaga poprawy.

69

CEPEJ podkreśliła potrzebę wyznaczenia standardów dotyczących czasu trwania postępowania i zauważyła, że „jeżeli stwierdza lub przewiduje się odstąpienie od standardów i wartości docelowych dotyczących terminów postępowania sądowego, należy bezzwłocznie podjąć działania w celu zaradzenia przyczynom takich odstępstw”⁴⁶. Analiza odpowiedzi na kwestionariusze dotyczące próby spraw dobranej przez Trybunał pokazuje, że odstępstwa od terminów instrukcyjnych spowodowane są na przykład liczbą i złożonością spraw, którymi zajmuje się dany sędzia, jak również przyczynami związanymi z końcem mandatów sędziów i brakiem dyspozycyjności konkretnych referendarzy (zob. pkt 48–49).

Analiza złożoności spraw – możliwe podejście wspierające proces zarządzania

70

Jak wynika z odpowiedzi TSUE na kwestionariusz dotyczący próby spraw dobranej przez Trybunał, złożoność spraw jest ważnym czynnikiem odbijającym się na ogólnym czasie trwania postępowania (zob. pkt 47–48). Zdaniem Trybunału możliwe jest poszerzenie analizy złożoności spraw przy wykorzystaniu istniejących danych, co potencjalnie może poprawić proces zarządzania sprawami w TSUE. Aby zbadać ten potencjał, Trybunał przeprowadził analizę mającą na celu ustalenie, czy zachodzi korelacja⁴⁷ między pewnymi czynnikami⁴⁸ wskazującymi na złożoność sprawy a ogólnym czasem rozpoznawania spraw zamkniętych w latach 2014–2015.

71

Wyniki analizy, przedstawione w załączniku IV, wskazują na stosunkowo silną korelację dodatnią⁴⁹ między tymi czynnikami stanowiącymi o złożoności sprawy a czasem jej rozpoznawania. Każdy z wykorzystanych czynników można uznać za istotny w odniesieniu do ogólnego czasu rozpoznawania spraw. Wynik ten pokazuje, że bardziej pogłębiona analiza danych historycznych mogłaby posłużyć do wygenerowania bardziej szczegółowych informacji dotyczących zarządzania niż dostępne obecnie. W ramach tej analizy można by wskazać sprawy, które rozpoznawano znacznie dłużej lub krócej, niż wskazywałyby na to ich cechy. Informacje te mogłyby następnie posłużyć np. do wskazania powtarzających się problemów, które doprowadziły do zwłoki, oraz najlepszych praktyk pozwalających zamknąć sprawę w krótszym terminie. Takie podejście mogłoby zapewnić wsparcie w podejmowaniu decyzji przez cały cykl życia spraw oraz przyczynić się do poprawy efektywności ogólnego zarządzania sprawami.

72

Przedstawiona analiza stanowi pierwszą przymiarkę do wykorzystania dostępnych danych. Oczywiście można by ją udoskonalić w oparciu o doświadczenia TSUE, między innymi uwzględniając więcej wskaźników i dostosowując wagę przypisaną poszczególnym czynnikom.

Wsparcie procesu zarządzania sprawami

73

Rolą służb wspierających jest ułatwienie efektywnej realizacji najważniejszych etapów zarządzania sprawami. Trybunał zbadał aspekty odnoszące się do tłumaczeń pisemnych (zob. pkt 74–79) i systemów informatycznych (zob. pkt 80–85).

Tłumaczenia pisemne

74

Tłumaczenie dokumentów odgrywa zasadniczą rolę we wspieraniu działalności sądowej TSUE z uwagi na wymóg rozpoznawania spraw i publikowania znacznej liczby orzeczeń we wszystkich językach urzędowych UE. Dostępność tłumaczeń na pewnych kluczowych etapach⁵⁰ może mieć bezpośredni wpływ na czas trwania cyklu życia sprawy. W sprawach objętych próbą (zob. pkt 36–40 i 46–50) wpływ tego czynnika jest niewielki w stosunku do ogólnego czasu rozpoznawania sprawy.

75

W latach 2014–2016 w TSUE każdego roku przetłumaczono łącznie 1,1 mln stron. Od 26% do 36% tłumaczeń wykonywali zewnętrzni tłumacze lingwiści, a roczny koszt tych tłumaczeń mieścił się w przedziale od 9 do 12 mln euro.

Wyznaczanie terminów

76

TSUE stosuje różne metody wyznaczania terminów na przetłumaczenie akt sprawy. W większości przypadków wyznaczane są terminy dostosowane do potrzeb⁵¹. Stosuje się także sztywne terminy, w których nie bierze się pod uwagę cech konkretnej sprawy⁵². W tym przypadku terminy nie odzwierciedlają średniej liczby stron, które może dziennie przetłumaczyć prawnik lingwista. Wykorzystanie zarówno terminów dostosowanych do potrzeb, jak i sztywnych terminów pozostawia pewien margines elastyczności w zarządzaniu obciążeniem pracą w DG TRAD.

Planowanie centralne i planowanie w wydziałach językowych

77

Terminy są uzgadniane przez zamawiającego⁵³ i centralny wydział planowania. Dostępne są narzędzia zarządzania służące do planowania pracy w wymiarze tygodniowym oraz monitorowania postępów tłumaczeń w stosunku do terminów. Nie rejestruje się jednak tego, ile czasu zajęło prawnikom lingwistom przetłumaczenie poszczególnych dokumentów. Informacje takie mogłyby pozwolić na określenie najlepszych praktyk i obszarów, w których możliwy jest przyrost wydajności.

Dotrzymywanie terminów tłumaczenia dokumentów

78

Trybunał stwierdził, że w latach 2014–2015 w dużej mierze dotrzymywano terminów tłumaczenia. W kontekście procedury pisemnej kluczową datą jest przetłumaczenie ostatnich dokumentów procesowych, ponieważ uruchamia bieg terminu instrukcyjnego na sporządzenie sprawozdań wstępnych przez sędziów. Trybunał stwierdził, że w znacznej liczbie przypadków (29% w Trybunale Sprawiedliwości i 57% w Sądzie) przekłady były dostępne od 5,5 do 9 dni przed wyznaczonym terminem wewnętrznym.

Porównanie z wynikami w innych instytucjach unijnych

79

TSUE uczestniczy w pracach Międzyinstytucjonalnego Komitetu ds. Tłumaczeń (ICTI), który ma za zadanie propagowanie najlepszych praktyk. TSUE poczynił postępy w kierunku ustanowienia wskaźników wykonania (tzw. KIAPI), które mają na celu wykorzystanie metodyki pomiaru działalności w zakresie tłumaczeń⁵⁴ umożliwiającej dokonywanie porównań z innymi instytucjami unijnymi⁵⁵.

Systemy informatyczne

80

Korzystanie ze skomputeryzowanych systemów wsparcia powinno między innymi służyć do usprawnienia zarządzania w sądownictwie i ułatwienia użytkownikom dostępu do sądów w celu przyspieszenia procedur, a tym samym przyczyniać się do skrócenia czasu trwania postępowania⁵⁶.

Złożoność i brak integracji

81

W TSUE w użytku jest 95 aplikacji informatycznych obejmujących działalność sądową i administracyjną. Według TSUE tak duża ich liczba wynika z faktu, że korzystają z nich dwa organy (Trybunał Sprawiedliwości i Sąd), oraz ze złożoności wzajemnie ze sobą powiązanych procesów. Co więcej, TSUE w dalszym ciągu korzysta z podstawowej bazy danych, Litige, stworzonej w 1995 r., a jednocześnie opracowuje pojedyncze aplikacje służące do zaspokojenia konkretnych potrzeb. Jako nadrzędny priorytet traktowano potrzebę zapewnienia ciągłości w rozpatrywaniu spraw sądowych.

Interfejsy z innymi aplikacjami

82

W niektórych przypadkach brak integracji bazy danych Litige z pozostałymi aplikacjami wykorzystywanymi w rozpatrywaniu spraw powoduje konieczność ręcznego wprowadzania danych i powielania już wprowadzonych danych, co jest niewydajne i oznacza ryzyko wygenerowania błędnych danych.

Usprawnienia w architekturze informatycznej służącej do zarządzania sprawami

83

W wieloletnim planie strategicznym Dyrekcji Informacji i Technologii (DIT) na lata 2016–2020⁵⁷ stwierdzono, że rozwój aplikacji informatycznych może przyczynić się do uzyskania znacznych korzyści w postaci zwiększonej wydajności, ograniczenia opóźnień i mniejszego zapotrzebowania na zasoby.

84

TSUE kilkakrotnie podejmował próby udoskonalenia istniejących systemów informatycznych służących do zarządzania sprawami. W szczególności w 2000 r. Sąd uruchomił ambitny projekt dotyczący zintegrowanego systemu informatycznego do zarządzania sprawami o nazwie Pro-Curia, mającego zastąpić bazę danych Litige i wyposażonego w uproszczone i ustandaryzowane funkcjonalności. Trudności z jego wdrożeniem spowodowały jednak wstrzymanie prac.

85

W związku z powyższym TSUE pozostał przy systemie Litige i postanowił zrealizować dwa inne projekty oparte na tym systemie – program Enterprise Content Management (ECM) i modernizację systemu Litige, z myślą o usprawnieniu wsparcia informatycznego w zakresie zarządzania sprawami. W momencie przeprowadzania przeglądu wdrażanie tych rozwiązań wciąż trwało.

Praktyki językowe

86

Praktyki językowe bezpośrednio oddziałują na działalność sądową TSUE. Posługiwanie się językiem francuskim jako jedynym językiem narad i de facto językiem roboczym (z wyjątkiem opinii rzeczników generalnych⁵⁸) oznacza, że wszystkie dokumenty procesowe muszą zostać przetłumaczone na ten język z języka urzędowego UE, w którym wpłynęły, z wyjątkiem załączników do pism, które są tłumaczone wyłącznie na życzenie.

87

Trybunał stwierdził, że w latach 2014–2016 znacznie większy odsetek spraw skierowano do TSUE, a w szczególności do Sądu, w języku angielskim (28%) i niemieckim (20%) niż w języku francuskim (13%). Mimo że Trybunał Obrachunkowy jest świadom złożoności, potencjalnego oddziaływania i wrażliwego charakteru zagadnienia praktyk językowych, powyższy fakt wskazuje na to, że można by rozważyć poszerzenie gamy języków narad TSUE, w szczególności Sądu, o języki inne niż francuski. Jedną z konsekwencji takiego rozwiązania byłaby możliwość sporządzania notatek wewnętrznych, sprawozdań wstępnych, wyroków i postanowień bezpośrednio w tych językach. Co więcej, pewna liczba dokumentów procesowych przedkładanych w tych dwóch językach nie musiałaby być tłumaczona na język francuski.

88

Ewentualną zmianę praktyk językowych należy jednak rozważyć względem korzyści wynikających z dalszego odbywania narad wyłącznie w języku francuskim. Zdaniem TSUE korzyści te to między innymi uniknięcie ewentualnych rozbieżności między pojęciami prawnymi stosowanymi w poszczególnych językach wybranych jako język narad oraz spójność z wcześniejszym orzecznictwem unijnym.

89

W lutym 2016 r. prezes Sądu wystosował notę do sekretarza Trybunału Sprawiedliwości, w której zwrócił się o przedstawienie oceny skutków zmiany języka narad. Ocena ta miała obejmować warunki organizacyjne oraz analizę kosztów i korzyści z perspektywy kosztów budżetowych oraz czasu trwania postępowań. Oceny nie sfinalizowano jeszcze jednak z powodu braku pewności co do konsekwencji wyjścia Wielkiej Brytanii z UE.

Wnioski

90

W ostatnich latach TSUE podjął istotne działania natury organizacyjnej i proceduralnej mające na celu zwiększenie efektywności rozpatrywania spraw i poprawę sprawozdawczości w tym zakresie. Do większego nacisku na terminowość przyczyniło się zwłaszcza wprowadzenie terminów instrukcyjnych dla ukończenia najważniejszych etapów w cyklu życia sprawy oraz stopniowe udoskonalanie narzędzi i raportów w zakresie monitorowania. TSUE publikuje statystyki i analizy wyników działalności sądowej. Wynika z nich, że mimo wzrostu liczby składanych spraw średni czas potrzebny do ich rozstrzygnięcia skrócił się lub utrzymał na tym samym poziomie. Należy także zwrócić uwagę, że podjęto działania mające na celu zmniejszenie znacznej liczby zaległych spraw przed Sądem, a do końca 2016 r. poczyniono postępy w kierunku istotnego zmniejszenia ogólnej liczby dni opóźnień w ramach jednego z najważniejszych etapów postępowania sądowego (zob. pkt 59). Wynika to nie tyle ze zwiększenia zasobów, ile z większych wysiłków i inicjatyw kierownictwa. Skutki reformy Sądu, mianowicie podwojenie liczby sędziów i personelu ich gabinetów, mogą wywrzeć wpływ dopiero w przyszłości (zob. pkt 8–10).

91

Obecne podejście TSUE do wyznaczania terminów instrukcyjnych zakłada, że określone terminy powinny zostać dotrzymane w ujęciu uśrednionym. Tym samym krótkie sprawy mają zrównoważyć te wymagające dużych nakładów czasu. Sprawy są nadal monitorowane indywidualnie, a w razie niedotrzymania terminu instrukcyjnego wysyłane są przypomnienia, tak aby skoncentrować się na tych sprawach, w których terminy już przekroczono (zob. pkt 51–52).

92

Przeprowadzony przez Trybunał przegląd pierwszej części procesu zarządzania sprawą, tzw. procedury pisemnej, wykazał, że możliwości skrócenia tego etapu są ograniczone. Leży on głównie w gestii sekretariatów i obejmuje otrzymanie sprawy i przygotowanie jej akt. Jeśli chodzi o zbadane sprawy, sekretariaty wyjaśniły, dlaczego procedura pisemna się wydłużyła, i w większości przypadków poinformowały, jak przełożyło się to na czas trwania postępowania. Powodem było przede wszystkim stosowanie przepisów proceduralnych TSUE, które w pewnych sytuacjach przewidują sztywne terminy, np. jeśli chodzi o prawo stron do repliki. TSUE wykazał się jednak proaktywną postawą w odniesieniu do niektórych problemów. Dostosowano np. regulamin postępowania w odniesieniu do zachowania poufności spraw oraz wdrożono system E-Curia w celu przyspieszenia procedury składania spraw (zob. pkt 36–40).

93

Elementami procesu zarządzania sprawą, które zwykle trwają najdłużej, są etapy po zakończeniu procedury pisemnej, które wchodzą głównie w zakres odpowiedzialności sędziów w poszczególnych składach orzekających, rzeczników generalnych i ich referendarzy. Mając na względzie ograniczenie zakresu przeglądu opisane w pkt 12–14, Trybunał uzyskał, za pośrednictwem oświadczeń kierownictwa, informacje o najważniejszych przyczynach, dla których nie zawsze dotrzymywano terminów instrukcyjnych. Przyczyny te obejmowały obciążenie sędziów pracą, dyspozycyjność referendarzy i złożoność spraw. Niniejsza analiza umożliwiła Trybunałowi uzyskanie szerszej wiedzy na temat czynników, które mogą odbić się na czasie trwania tego etapu. Informacje dotyczące tego, ile czasu można konkretnie przypisać poszczególnym czynnikom, były jednak niewystarczające. Co więcej, uzyskano niewiele informacji na temat dostępności i wykorzystania zasobów ludzkich w przypadku poszczególnych spraw. Uniemożliwiło to stwierdzenie, czy i o ile można by było skrócić czas rozpoznawania wybranych spraw (zob. pkt 33–35 i 46–50).

94

Przeanalizowano rolę, jaką w procesie zarządzania sprawami odgrywa proces tłumaczenia. Trybunał odnotowuje, że służby tłumaczeniowe pracują zarówno w oparciu o sztywne terminy, jak i terminy dostosowane do potrzeb. Z przeprowadzonej przez Trybunał analizy spraw nie wynika, aby proces tłumaczenia w istotny sposób wydłużał ogólny czas rozpoznawania spraw. Znaczna część zlecanych przekładów jest wykonywana w terminie. Obecnie trwają także prace nad wdrożeniem kluczowych wskaźników wykonania, które powinny umożliwić dokonywanie porównań między instytucjami (zob. pkt 74–79).

95

Systemy informatyczne w TSUE są złożone i opierają się na dezaktualizującej się centralnej bazie danych, do której stopniowo dodawano szereg podsystemów. TSUE nie opracował jeszcze w pełni zintegrowanego systemu informatycznego, który wspierałby zarządzanie sprawami. Trybunał stwierdza, że długofalowy cel, jakim jest wypracowanie bardziej zintegrowanego podejścia, powinien zapewnić przyrost efektywności, ograniczyć potrzebę powielania działań i posiadania dużej liczby aplikacji oraz zminimalizować konieczność ręcznego wprowadzania danych (zob. pkt 80–85).

96

Obecny system, w którym językiem narad i de facto językiem roboczym instytucji jest język francuski, ma zarówno zalety, jak i wady. W TSUE rozważano przeprowadzenie analizy kosztów i korzyści dotyczącej możliwości poszerzenia gamy języków narad Sądu o języki inne niż francuski. Taka analiza powinna pomóc w ocenie sytuacji i podjęciu w przyszłości decyzji w tej sprawie (zob. pkt 86–89).

97

W ujęciu ogólnym Trybunał stwierdził, że możliwe jest dalsze ulepszenie wyników dzięki przechodzeniu na bardziej aktywne zarządzanie poszczególnymi sprawami. Obecne podejście TSUE do pomiaru efektywności nie jest oparte na terminach dostosowanych do potrzeb, które uwzględniałyby złożoność sprawy, obciążenie pracą, potrzebne zasoby i dyspozycyjność personelu. Obecnie terminy instrukcyjne wyznaczane dla pewnych rodzajów spraw stanowią jedynie ogólny cel w obszarze zarządzania i mają być dotrzymywane w ujęciu średnim (zob. pkt 91). Chociaż podejście to bez wątpienia stanowiło impuls do wprowadzenia ulepszeń, nie można postawić znaku równości między czasem, jaki średnio upływa do zamknięcia pewnych rodzajów spraw lub postępowań, a rozsądnym terminem rozpoznania poszczególnych spraw.

Glosariusz

ARGOS: system informatyczny, który w najbliższym czasie ma zostać wdrożony w obu organach sądowych i który ma na celu zapewnienie bardziej szczegółowych informacji o sprawach dzięki spersonalizowanym pulpitom dla sędziów, rzeczników generalnych i ich gabinetów.

Badania i dokumentacja: Dyrekcja Badań i Dokumentacji zapewnia obu organom sądowym informacje z zakresu prawa porównawczego i orzecznictwa.

Business Object i Business Intelligence: systemy informatyczne stosowane w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) do celów sprawozdawczości i sporządzania statystyk sądowych.

Członek składu orzekającego: jeden z sędziów wchodzących w skład izby, inny niż sędzia sprawozdawca.

E-Curia: aplikacja informatyczna TSUE dla pełnomocników oraz adwokatów i radców prawnych państw członkowskich oraz instytucji, organów i jednostek organizacyjnych UE. Umożliwia ona elektroniczną wymianę dokumentów procesowych z sekretariatami.

Europejska Komisja na rzecz Efektywności Wymiaru Sprawiedliwości (CEPEJ): organ dążący do poprawy efektywności i funkcjonowania organów wymiaru sprawiedliwości w państwach członkowskich oraz wdrażania instrumentów opracowanych przez Radę Europy.

Izba: skład sędziów o zmiennej liczbie, którzy uczestniczą w naradach nad daną sprawą.

Komórka korektorów wyroków (fr. Cellule des lecteurs d’arrêts): grupa prawników pracujących dla prezesa Trybunału Sprawiedliwości i prezesa Sądu, którzy weryfikują harmonizację formalną i spójność projektów wyroków oraz, w niektórych przypadkach, postanowień.

Konferencja izby: Każda izba Sądu odbywa regularne posiedzenia, przede wszystkim w celu omówienia sprawozdań wstępnych przesłanych przez sędziego sprawozdawcę.

Litige: najważniejsza baza danych TSUE zawierająca informacje o poszczególnych sprawach.

Narady i ogłoszenie orzeczenia: sędziowie prowadzą naradę w oparciu o projekt wyroku sporządzony przez sędziego sprawozdawcę. Każdy sędzia ze składu może zaproponować zmiany. Orzeczenia są przyjmowane większością głosów, a zdania odrębne nie są podawane do wiadomości publicznej. Wyroki są podpisywane przez wszystkich sędziów, którzy uczestniczyli w naradach, a sentencję wraz z rozstrzygnięciem ogłasza się na posiedzeniu jawnym.

Odesłania prejudycjalne: Aby zapewnić skuteczne i jednolite stosowanie prawa Unii Europejskiej (UE) i zapobiec rozbieżnym wykładniom, krajowe organy sądowe mogą, a niekiedy wręcz muszą skierować sprawę do Trybunału Sprawiedliwości i zwrócić się do niego o wyjaśnienie kwestii dotyczącej wykładni lub ważności prawa UE.

Odwołanie: Trybunał Sprawiedliwości może rozpatrywać odwołania, ograniczające się do kwestii prawnych, wobec wyroków i postanowień Sądu.

Oświadczenia kierownictwa: pisemne oświadczenie wydawane przez kierownictwo w celu potwierdzenia pewnych kwestii. Mimo że udziela się w nim informacji, samo w sobie nie stanowi ono odpowiedniego, wystarczającego dowodu kontroli w zakresie kwestii, do których się odnosi.

Pierwszy rzecznik generalny: pierwszy rzecznik generalny przyjmuje ogólną odpowiedzialność za monitorowanie postępów rzeczników generalnych w sporządzaniu opinii.

Pilny tryb prejudycjalny: tryb, który umożliwia Trybunałowi Sprawiedliwości rozpoznanie, w znacznie krótszym terminie, najpilniejszych kwestii dotyczących wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości (np. współpracy policyjnej i współpracy sądowej w sprawach cywilnych).

Pisma procesowe: dokumenty, w których strony przedstawiają swoje argumenty Trybunałowi Sprawiedliwości i Sądowi (skarga / odpowiedź na skargę oraz, w stosownych przypadkach, replika i duplika). Dokumenty te muszą zostać przetłumaczone na język francuski.

Pisma procesowe: wszystkie dokumenty wymieniane między stronami i sekretariatem w toku postępowania (pisma, załączniki, korespondencja itp.).

Połączenie spraw: Sprawy tego samego rodzaju mające ten sam przedmiot mogą w każdej chwili zostać połączone ze względu na istniejący między nimi związek do łącznego rozpoznania w ramach postępowania pisemnego lub ustnego albo do wydania wyroku kończącego postępowanie w sprawie.

Postanowienie: Jeżeli Trybunał Sprawiedliwości i Sąd uznają, że dysponują wystarczającymi informacjami, aby wydać orzeczenie na podstawie procedury pisemnej, lub jeżeli sprawa jest uznana za w sposób oczywisty niedopuszczalną lub bezzasadną, jeżeli nie ma potrzeby orzekania lub jeżeli skarga zostanie cofnięta, sprawa może zostać zamknięta w drodze postanowienia.

Postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom: postępowanie umożliwiające Trybunałowi Sprawiedliwości stwierdzenie, czy państwo członkowskie spełniło zobowiązania wynikające z przepisów unijnych.

Prawnik lingwista: tłumacz pisemny w Dyrekcji Generalnej Tłumaczeń posiadający kwalifikacje prawnicze.

Procedura pisemna: procedura zarządzana przez sekretariaty, która następuje po otrzymaniu sprawy oraz obejmuje przygotowanie i przetłumaczenie akt sprawy.

Pro-Curia: projekt zintegrowanego systemu informatycznego służącego do prowadzenia spraw w Sądzie, którego realizację wstrzymano w następstwie napotkanych trudności.

Referendarz (sekretarz prawny): Referendarze pracują pod nadzorem sędziów i rzeczników generalnych TSUE. Wspomagają oni członków w sporządzaniu sprawozdań na rozprawy, sprawozdań wstępnych, wyroków, postanowień lub opinii i ich motywów, a także udzielają wsparcia podczas rozpraw.

Regulamin postępowania: Trybunał Sprawiedliwości i Sąd opublikowały swoje regulaminy postępowania dotyczące poszczególnych etapów procedury rozpatrywania spraw.

Rozprawa (procedura ustna): Na procedurę ustną składa się przesłuchanie przez Trybunał i Sąd pełnomocników, doradców i adwokatów lub radców prawnych, jak również, w stosownym przypadku, świadków i biegłych.

Rzecznik generalny: W Trybunale Sprawiedliwości jest 11 rzeczników generalnych. Wspomagają oni Trybunał Sprawiedliwości i w stosownych przypadkach są odpowiedzialni za sporządzenie opinii prawnej w wybranym przez siebie języku.

Sekretariat: Oba organy sądowe tworzące Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) mają własne sekretariaty. Odpowiadają one za odbieranie i archiwizację wszystkich dokumentów procesowych oraz powiadamianie o nich. Sekretarz Trybunału Sprawiedliwości jest odpowiednikiem sekretarza generalnego instytucji.

Sędzia sprawozdawca: sędzia, któremu prezes przydziela sprawę. Jego główne zadanie polega na przedłożeniu zgromadzeniu ogólnemu Trybunału Sprawiedliwości lub konferencji izby w Sądzie sprawozdania wstępnego, obejmującego analizę aspektów prawnych sprawy i proponowane kroki proceduralne. Sędzia sprawozdawca przygotowuje także projekt wyroku.

Skarga o stwierdzenie nieważności: wniosek o stwierdzenie nieważności aktu przyjętego przez instytucję, organ lub agencję Unii.

Skład orzekający: Skład izby (liczba sędziów) uczestniczący w naradach nad daną sprawą.

Sprawozdanie na rozprawę: dokument sporządzany przez sędziego sprawozdawcę w Sądzie, stanowiący podsumowanie podnoszonych okoliczności, argumentów stron i, w stosownych przypadkach, dla interweniujących stron. Przed rozprawą jest przesyłany stronom i podawany do wiadomości publicznej.

Sprawozdanie wstępne: poufny dokument wewnętrzny sporządzany przez sędziego sprawozdawcę po zakończeniu procedury pisemnej. Obejmuje on analizę istotnych okoliczności faktycznych i prawnych podniesionych w sprawie oraz, w stosownych przypadkach, środki organizacji postępowania lub środki dowodowe. W dokumencie tym przedstawia się także propozycję składu orzekającego, który będzie rozpoznawał sprawę, a także określa, czy odbędzie się rozprawa i czy rzecznik generalny jest proszony o przedstawienie opinii.

Suivi des Affaires: stosowane w TSUE narzędzie komputerowe, które pozwala monitorować postępy w zarządzaniu zawisłymi sprawami.

System rotacyjny: W Sądzie sprawy są przydzielane kolejno jednej z dziewięciu izb, na podstawie czterech systemów rotacyjnych.

Tajemnica narady: W naradach TSUE uczestniczą sędziowie. Narady pozostają niejawne. Odbywają się zawsze w języku francuskim, bez tłumaczenia.

Tryb przyspieszony: tryb umożliwiający Trybunałowi szybkie prowadzenie postępowania w szczególnie pilnych sprawach poprzez skrócenie terminów i nadanie priorytetu tym sprawom. Stosowanie tego trybu przewidziano także dla odesłań prejudycjalnych.

Wakacje sądowe: Sesja TSUE ma charakter ciągły, ale Trybunał wyznacza okresy wakacji sądowych, podczas których zazwyczaj nie odbywają się rozprawy i narady. Oba organy sądowe oraz ich wydziały nadal prowadzą jednak prace w tych okresach, podczas których w wyjątkowych przypadkach mogą odbywać się rozprawy i narady.

Wielka Izba: skład (piętnastu sędziów), w którym Trybunał Sprawiedliwości lub Sąd może zasiadać w przypadkach uzasadnionych stopniem złożoności prawnej lub wagą sprawy bądź szczególnymi okolicznościami.

Wniosek o interwencję: Interwencja to wniosek instytucji bądź osoby fizycznej lub prawnej o przyłączenie się do sprawy wniesionej przez osobę trzecią.

Wyrok: Orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości i Sądu są dokonywane na podstawie projektu wyroku sporządzonego przez sędziego sprawozdawcę. Wyroki te są ogłaszane publicznie.

Zawieszenie postępowania: Postępowanie może zostać zawieszone, jeśli w Trybunale Sprawiedliwości i Sądzie w toku są sprawy mające ten sam przedmiot, podnoszące tę samą kwestię lub dotyczące ważności tego samego aktu. Zawieszenie postępowania może także nastąpić w innych szczególnych przypadkach przewidzianych w regulaminie postępowania.

Zgromadzenie ogólne: cotygodniowe posiedzenie, w którym uczestniczy prezes Trybunału Sprawiedliwości, sędziowie, rzecznicy generalni i sekretarz. Zgromadzenie decyduje o składzie orzekającym dla poszczególnych spraw oraz o tym, czy konieczna jest opinia rzecznika generalnego.

Zespół odpowiedzialny za przegląd

Sprawozdania specjalne Trybunału przedstawiają wyniki kontroli dotyczących wybranych polityk i programów unijnych bądź kwestii związanych z zarządzaniem w wybranych obszarach budżetowych. Trybunał wybiera i opracowuje zadania kontrolne tak, aby miały one jak największe oddziaływanie, biorąc pod uwagę kryteria takie jak zagrożenia dla wykonania zadań lub zgodności, poziom dochodów lub wydatków w danym obszarze, nadchodzące zmiany oraz interes polityczny i społeczny.

Niniejszy przegląd wyników został przeprowadzony przez Izbę kontroli V, której przewodniczył Lazaros S. Lazarou, członek Trybunału, a która odpowiada za obszary wydatków dotyczące finansowania Unii i administracji. Przeglądem kierował Kevin Cardiff, członek Trybunału, a w działania zaangażowani byli: Gabriele Cipriani, główny doradca; Michael Bain, kierownik; Alberto Gasperoni, koordynator zadania i kierownik; Christophe Lesauvage, kierownik (kwestie prawne); João Nuno Coelho dos Santos, główny kontroler; Diana Voinea, kontroler oraz prawnicy: Birgit Schaefer, Ide Ni Riagain, Georgios-Marios Prantzos i Marine Mina.

Kontakt

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY
12 rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
LUKSEMBURG

Tel.: +352 4398-1
E-mail: eca-info@eca.europa.eu
Strona internetowa: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA

Więcej informacji o Unii Europejskiej można znaleźć w portalu Europa (http://europa.eu).

Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2017

PDF	ISBN 978-92-872-8094-7	ISSN 1977-5768	doi:10.2865/912894	QJ-AB-17-014-PL-N
HTML	ISBN 978-92-872-8082-4	ISSN 1977-5768	doi:10.2865/697009	QJ-AB-17-014-PL-Q

© Unia Europejska, 2017

W celu wykorzystania lub powielenia zdjęć lub innych materiałów nieobjętych prawem autorskim Unii Europejskiej należy wystąpić o zgodę bezpośrednio do właścicieli praw autorskich.

JAK SKONTAKTOWAĆ SIĘ Z UE

Osobiście
W całej Unii Europejskiej istnieje kilkaset centrów informacyjnych Europe Direct. Adres najbliższego centrum można znaleźć na stronie: http://europa.eu/contact.

Telefonicznie lub drogą mailową
Europe Direct to serwis informacyjny, który udziela odpowiedzi na pytania na temat Unii Europejskiej. Można się z nim skontaktować:

• dzwoniąc pod bezpłatny numer telefonu: 00 800 6 7 8 9 10 11 (niektórzy operatorzy mogą naliczać opłaty za te połączenia),
• dzwoniąc pod standardowy numer telefonu: +32 22999696,
• drogą mailową: http://europa.eu/contact.

Wyszukiwanie informacji o UE

Online
Informacje o Unii Europejskiej są dostępne we wszystkich językach urzędowych UE w portalu Europa: http://europa.eu.

Publikacje UE
Bezpłatne i odpłatne publikacje UE można pobrać lub zamówić w serwisie EU Bookshop: http://op.europa.eu/eubookshop. Większą liczbę egzemplarzy bezpłatnych publikacji można otrzymać, kontaktując się z serwisem Europe Direct lub z lokalnym centrum informacyjnym (zob. http://europa.eu/contact).

Prawo UE i powiązane dokumenty
Informacje prawne dotyczące UE, w tym wszystkie unijne akty prawne od 1951 r., są dostępne we wszystkich językach urzędowych UE w portalu EUR-Lex: http://eur-lex.europa.eu.

Portal Otwartych Danych UE
Unijny portal otwartych danych (http://data.europa.eu/euodp/pl/data) umożliwia dostęp do zbiorów danych pochodzących z instytucji i innych organów UE. Dane można pobierać i wykorzystywać bezpłatnie, zarówno do celów komercyjnych, jak i niekomercyjnych.