Światowy sojusz na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu + Osiągnięcia nie dorównały ambicjom

Streszczenie

I Kraje najsłabiej rozwinięte oraz małe rozwijające się państwa wyspiarskie w najmniejszym stopniu przyczyniają się do emisji gazów cieplarnianych, ale najbardziej odczuwają skutki zmiany klimatu. W 2007 r. UE uruchomiła inicjatywę światowego sojuszu na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu, aby pomóc tym krajom zwiększyć ich odporność na skutki takiej zmiany. W 2014 r. rozpoczęto drugą fazę inicjatywy – światowy sojusz na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu + (GCCA+) – obejmującą lata 2014–2020. UE przekazała na te dwie fazy łączne finansowanie w wysokości 729 mln euro.

II W 2020 r. Komisja postanowiła nie przedłużać inicjatywy o kolejną fazę. W latach 2021–2027 będzie ona finansować działania na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu w krajach rozwijających się w ramach wsparcia tematycznego i geograficznego z Instrumentu Sąsiedztwa oraz w ramach Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej. Kontrola przeprowadzona przez Trybunał służyła wyciągnięciu wniosków z dwóch faz inicjatywy światowego sojuszu na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu zarówno z myślą o przyszłych działaniach w dziedzinie zmiany klimatu, jak i o przyszłych światowych inicjatywach dotyczących rozwoju. Celem tej kontroli było zbadanie, czy dzięki podjętym działaniom udało się osiągnąć zamierzone wyniki w sposób efektywny oraz czy Komisja zmaksymalizowała możliwą wartość dodaną inicjatywy.

III Ogólnie rzecz biorąc, kontrolerzy stwierdzili, że inicjatywa nie wpłynęła na odporność krajów na zmianę klimatu. Jeżeli chodzi o efektywność, zakończone działania pozwoliły co do zasady osiągnąć założone produkty, ale czasami wysokim kosztem.

IV W ramach inicjatywy nie dokonano pomiarów poprawy sytuacji beneficjentów ani nie skoncentrowano się w wystarczającym stopniu na potrzebach osób najbardziej poszkodowanych. Koszty stosowania nowych technologii sprawiły, że najuboższym gospodarstwom domowym trudniej było odnieść korzyści z programu. Ponadto niewiele działań obejmowało rozwiązania ukierunkowane konkretnie na potrzeby kobiet.

V W ramach inicjatywy skoncentrowano się na budowaniu zdolności instytucjonalnych, ale ich trwałość była ograniczona ze względu na dużą rotację pracowników. W związku z tym oczekiwane przejście od budowania zdolności i działań pilotażowych do zwiększania skali działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu docierających do większej liczby beneficjentów nie następowało w sposób systematyczny.

VI W żadnej z dwóch faz inicjatywy światowego sojuszu na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu nie udało się pozyskać spodziewanego dodatkowego finansowania od państw członkowskich i z sektora prywatnego. Mimo tej znaczącej luki w finansowaniu w ciągu 15 lat trwania inicjatywy Komisja nie zmieniła swoich początkowych ambitnych celów. Ponadto w drugiej fazie stosowane przez Komisję kryteria przydziału środków finansowych doprowadziły do proporcjonalnego zmniejszenia przydziału wsparcia na rzecz krajów najbardziej narażonych na skutki zmiany klimatu.

VII Komisja nie przeanalizowała w wystarczającym stopniu, na ile racjonalne są zapisane w budżecie koszty większości działań objętych próbą. Z analizy przeprowadzonej przez Trybunał wynika, że koszty zarządzania działaniami były bardzo zróżnicowane, a w regionie Pacyfiku – szczególnie wysokie. Trybunał ustalił, że Komisja mogła uzyskać oszczędności, gdyby przeprowadziła bardziej szczegółową analizę kosztów.

VIII Chociaż inicjatywa rozpoczęła się w 2007 r. i w jej ramach udzielono wsparcia ponad 80 krajom, wiedza o niej pozostała ograniczona zarówno w krajach rozwijających się, jak i w państwach członkowskich UE. Wynikało to częściowo z faktu, że finansowanych działań nie można było odróżnić od innych działań unijnych dotyczących zmiany klimatu realizowanych w krajach rozwijających się. Na efektywność inicjatywy wpłynęła też negatywnie jej złożona organizacja, w szczególności powielanie instrumentów wsparcia i strumieni finansowania.

IX Nie jest planowane przeprowadzenie kolejnych faz inicjatywy światowego sojuszu na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu. Dzięki sojuszowi wyciągnięto jednak użyteczne wnioski na potrzeby innych światowych inicjatyw dotyczących rozwoju, które UE może realizować w przyszłości.

X Na podstawie wniosków z kontroli Trybunał zaleca, aby Komisja:

1. skoncentrowała się na osobach najbardziej odczuwających skutki zmiany klimatu;
2. wykorzystała wnioski wyciągnięte z realizacji inicjatywy na potrzeby przyszłych światowych inicjatyw dotyczących rozwoju.

Wprowadzenie

Zmiana klimatu w nieproporcjonalnym stopniu wpływa na kraje rozwijające się

01 Cel zrównoważonego rozwoju nr 13 ma na celu przeciwdziałanie zmianie klimatu i jej skutkom zarówno poprzez działania w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, jak i działania na rzecz łagodzenia zmiany klimatu. Szczególnie pilna potrzeba podjęcia działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu zachodzi w krajach rozwijających się. Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC) Organizacji Narodów Zjednoczonych przyznaje, że główne starania na rzecz łagodzenia zmiany klimatu powinny mieć miejsce w krajach rozwiniętych, których emisje na mieszkańca są wyższe¹.

02 Najdotkliwiej na świecie skutki zmiany klimatu odczuwają najuboższe i najbardziej podatne na zagrożenia grupy ludności, które mieszkają na obszarach bardziej niż inne narażonych na powodzie, osuwanie się ziemi, susze i inne klęski żywiołowe². Rządy państw i społeczeństwa prawdopodobnie będą zwiększać liczbę działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu i działań na rzecz zwiększania odporności w celu sprostania istniejącym zagrożeniom, ale mało prawdopodobne jest, aby działania te były równomiernie rozłożone, przez co niektóre grupy ludności pozostaną w tyle³.

Światowy sojusz na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu miał na celu wsparcie ubogich krajów rozwijających się, najbardziej narażonych na skutki zmiany klimatu

W ramach inicjatywy udzielono wsparcia wielu krajom

03 Głównym programem tematycznym służącym przekazywaniu unijnej pomocy rozwojowej w celu wsparcia przeciwdziałania zmianom klimatu była inicjatywa utworzenia światowego sojuszu na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu uruchomiona w 2007 r.⁴ Miała ona przyczynić się do wsparcia ubogich krajów rozwijających się, najbardziej narażonych na skutki zmiany klimatu, w zwiększeniu zdolności przystosowania się do nich. Inicjatywa ta miała również na celu umożliwienie tym krajom uczestnictwa w działaniach na rzecz łagodzenia skutków zmiany klimatu. W ramach inicjatywy skoncentrowano się na krajach najsłabiej rozwiniętych (LDC)⁵ i małych rozwijających się państwach wyspiarskich (SIDS)⁶. W 2014 r. rozpoczęto drugą fazę inicjatywy tworzenia światowego sojuszu na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu + obejmującą lata 2014–2020.

04 W 2020 r. Komisja postanowiła nie przedłużać inicjatywy o trzecią fazę w ramach wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2021–2027. Natomiast zgodnie z rozporządzeniem z 2021 r. ustanawiającym Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej „Globalny wymiar Europy” Komisja podejmuje się przeznaczać środki na przeciwdziałanie zmianie klimatu w krajach rozwijających się głównie za pomocą wsparcia tematycznego i geograficznego w ramach wieloletnich programów indykatywnych.

05 W ramach inicjatywy udzielono wsparcia na rzecz działań w dziedzinie zmiany klimatu w wielu krajach (zob. rys. 1).

Inicjatywa składała się z dwóch komponentów i obejmowała kilka sektorów priorytetowych

06 Każda z dwóch faz inicjatywy składała się z dwóch komponentów:

1. komponentu globalnego, obejmującego wszystkie kraje rozwijające się. Komponent ten był finansowany z Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju (DCI) i w jego ramach przeznaczono środki finansowe głównie na działania dotyczące jednego kraju;
2. komponentu obejmującego państwa AKP, czyli państwa Afryki, Karaibów i Pacyfiku. Komponent ten był finansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju (EFR) i w jego ramach przeznaczono środki finansowe głównie na działania dotyczące całego regionu.

07 Dwa instrumenty wsparcia, których wdrożenie zlecono konsorcjom kierowanym przez grupy doradców środowiskowych, stanowiły pomoc dla Dyrekcji Generalnej ds. Partnerstw Międzynarodowych (DG INTPA) i delegatur Unii we wspieraniu krajów partnerskich w ich staraniach na rzecz realizacji działań w dziedzinie klimatu finansowanych w ramach inicjatywy:

1. za pomocą globalnego instrumentu wsparcia działano na rzecz światowego wymiaru inicjatywy poprzez promowanie dialogu i wymianę doświadczeń w dziedzinie zmiany klimatu, co pomogło delegaturom UE w kształtowaniu działań w dziedzinie zmiany klimatu. Udzielano również pomocy technicznej ad hoc, która obejmowała wsparcie i doradztwo w opracowywaniu i realizacji działań w dziedzinie klimatu w krajach będących beneficjentami. W ramach tego instrumentu wspierano ponadto tworzenie i rozpowszechnianie wiedzy oraz prowadzono platformę współpracy, która zawierała dokumentację dotyczącą programów inicjatywy;
2. instrument wsparcia obejmujący państwa AKP posłużył Sekretariatowi Organizacji Państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku (OACPS) do koordynacji aspektu inicjatywy obejmującego państwa AKP. W jego ramach zarządzano również instrumentem wsparcia w dziedzinie klimatu, który zapewniał pomoc techniczną organizacjom regionalnym państw AKP⁷, organom rządowym i podmiotom niepaństwowym. Pomoc techniczna polegała na takich działaniach jak przeprowadzenie studiów wykonalności, misji związanych z identyfikacją i kształtowaniem projektów, a także szkoleń i warsztatów.

08 Aby osiągnąć cel, jakim było wsparcie krajów w reagowaniu na zmianę klimatu, w ramach inicjatywy przyjęto podejście oparte na dwóch filarach:

1. pomoc w dialogu i dzieleniu się wiedzą, na przykład w formie krajowych lub międzynarodowych konferencji i warsztatów;
2. udzielanie technicznego i finansowego wsparcia na rzecz działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, działań na rzecz łagodzenia zmiany klimatu i działań polegających na ograniczaniu ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi. Wsparcie to może mieć różny charakter – od budowania zdolności lub udzielania pomocy technicznej władzom krajowym, regionalnym lub lokalnym po konkretne działania dotyczące testowania nowych podejść lub zwiększania skali udanych projektów pilotażowych.

09 W ramach inicjatywy udzielano wsparcia technicznego i finansowego za pomocą działań obejmujących szeroki zakres sektorów (zob. rys. 2). Dwa główne sektory, na rzecz których przekazano wsparcie, to „środowisko i zasoby naturalne” oraz „rolnictwo i bezpieczeństwo żywnościowe (w tym rybołówstwo)”.

Działania były realizowane przede wszystkim za pośrednictwem organów ONZ i organizacji darczyńców państw członkowskich UE.

10 Inicjatywa nie miała własnej linii budżetowej w systemie rachunkowości Komisji. Komisja oznaczała szereg działań w dziedzinie zmiany klimatu finansowanych ze środków DCI i EFR jako projekty w ramach światowego sojuszu na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu. Łączne finansowanie przeznaczone na realizację inicjatywy wyniosło 728,8 mln euro, w tym wkłady państw członkowskich UE. Ogólny przydział wyniósł 308,8 mln euro na pierwszą fazę (2007–2013) i 420 mln euro na drugą fazę (2014–2020) (zob. rys. 3).

11 Na rys. 4 przedstawiono finansowanie w ramach głównego programu globalnego i programu obejmującego państwa AKP, jak również finansowanie dwóch instrumentów wsparcia. Kwoty zakontraktowane do kwietnia 2022 r. wyniosły łącznie 587 mln euro.

12 Działania były realizowane za pomocą różnych trybów, z których główny to umowy finansowe zawarte z organami ONZ i organizacjami darczyńców ds. pomocy rozwojowej państw członkowskich (zob. rys. 5).

Zakres kontroli i podejście kontrolne

Zakres kontroli

13 W związku z tym, że inicjatywa dotycząca światowego sojuszu na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu nie będzie kontynuowana, w ramach kontroli Trybunał zbadał, jak Komisja zarządzała dwoma zrealizowanymi fazami sojuszu, aby wyciągnąć wnioski zarówno na potrzeby przyszłych działań w dziedzinie zmiany klimatu, jak i przyszłych światowych inicjatyw dotyczących rozwoju. Celem kontroli było dokonanie oceny, czy fundusze zostały wykorzystane w sposób efektywny i skuteczny, oraz sformułowanie zaleceń co do wprowadzenia usprawnień z myślą o przyszłych działaniach UE w dziedzinie zmiany klimatu.

14 Główne pytanie kontrolne dotyczyło tego, czy inicjatywa była efektywna i skuteczna. Kontrolerzy Trybunału podzielili je na dwa następujące pytania szczegółowe:

• Czy dzięki działaniom udało się osiągnąć zamierzone wyniki w sposób efektywny?
• Czy Komisji udało się zmaksymalizować wartość dodaną inicjatywy?

15 Kontrolerzy Trybunału przeanalizowali 14 działań: pięć w regionie Pacyfiku, dwa w Bangladeszu, dwa w Etiopii, dwa w Bhutanie, jedno w Nigrze, jedno na Kubie, a także jedno działanie regionalne obejmujące całą Afrykę. Całkowita wartość tych działań wyniosła 95,4 mln euro, co stanowi 16% środków finansowych zakontraktowanych w ramach inicjatywy od 2007 r. do kwietnia 2022 r.

16 Wymienione kraje zostały wybrane ze względu na kwotę finansowania przekazaną w ramach inicjatywy oraz na konieczność uwzględnienia zarówno komponentu globalnego, jak i komponentu obejmującego państwa AKP, a także różnych regionów i różnych metod realizacji. Pod uwagę wzięto działania zakończone i będące w toku. Trybunał ocenił ponadto wkład, jaki wnoszą dwa instrumenty wsparcia. W tabeli 1 i załączniku przedstawiono przegląd wszystkich 16 działań objętych próbą.

Podejście kontrolne

17 Ze względu na ograniczenia w podróżowaniu wynikające z pandemii COVID-19 kontrolerzy Trybunału nie mogli przeprowadzić wizyt kontrolnych w Bhutanie, Etiopii i regionie Pacyfiku, jak początkowo planowano. Sformułowali więc uwagi w oparciu o następujące źródła dowodów:

1. przegląd dokumentacji i informacji dostępnych w internecie na temat zmiany klimatu w krajach rozwijających się;
2. przegląd dokumentacji (np. umów, budżetów, sprawozdań końcowych, ocen oraz informacji z monitorowania) dotyczącej działań w ramach inicjatywy, przekazanej przez DG INTPA i przedstawicieli dwóch instrumentów wsparcia;
3. wideokonferencje z pracownikami delegatury Unii partnerami wykonawczymi i beneficjentami w Etiopii, Bhutanie i regionie Pacyfiku. Kontrolerzy przeprowadzili wideokonferencje również z przedstawicielami DG INTPA, Dyrekcji Generalnej ds. Działań w dziedzinie Klimatu (DG CLIMA), Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (EEAS) oraz instrumentów wsparcia inicjatywy. Ponadto miała miejsce wymiana informacji pomiędzy zespołem kontrolnym a przedstawicielami sześciu państw członkowskich UE oraz partnerstwa na rzecz wkładu ustalanego na poziomie krajowym (NDC)⁸, które pomaga krajom uzyskać dostęp do zasobów w celu przyspieszenia działań w dziedzinie klimatu;
4. ankieta przesłana do punktów kontaktowych ds. inicjatywy w 65 delegaturach Unii. Wskaźnik odpowiedzi wyniósł 86% (56 delegatur Unii). W ankiecie znalazły się pytania o skuteczność i efektywność działań oraz mocne i słabe strony inicjatywy;
5. kwestionariusze wysłane do DG INTPA oraz przedstawicieli dwóch instrumentów wsparcia, dotyczące opracowania i realizacji działań oraz zarządzania inicjatywą.

Uwagi

W ramach inicjatywy koncentrowano się głównie na budowaniu zdolności, lecz możliwe było też ograniczenie kosztów i wykazanie jej oddziaływania

18 Jednym z dwóch filarów w obu fazach światowego sojuszu na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu było udzielanie wsparcia technicznego i finansowego na rzecz działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu i działań na rzecz łagodzenia zmiany klimatu (zob. pkt 08). Kontrolerzy Trybunału zbadali skuteczność i efektywność tego wsparcia. W szczególności ocenili, czy:

1. Komisja ukierunkowała inicjatywę w taki sposób, aby uwzględniała ona potrzeby osób bezpośrednio odczuwających skutki zmiany klimatu, w szczególności kobiet, oraz czy zwiększyła skalę udanych działań pilotażowych, tak aby umożliwić skorzystanie z nich większej liczbie osób;
2. koszty zarządzania były na tyle racjonalne, by zmaksymalizować kwotę wsparcia docierającego do odbiorców;
3. dzięki działaniom udało się osiągnąć oczekiwane wyniki;
4. działania pozwoliły na osiągnięcie synergii i czy uwzględnione potrzeby były nadal zaspokajane po zakończeniu udzielania wsparcia;
5. inicjatywa zwiększyła odporność krajów na skutki zmiany klimatu.

19 Na rys. 6 i w załączniku podsumowano ustalenia z dokonanej przez Trybunał oceny dotyczącej 14 działań objętych próbą w momencie przeprowadzania kontroli. Kontrolerzy Trybunału przeanalizowali trwałość jedynie w przypadku siedmiu zakończonych działań. Podsumowanie analizy obu instrumentów wsparcia przedstawiono w pkt 62.

Komisja nie zwiększyła dostatecznie skali działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu i nie uwzględniła w wystarczającym stopniu potrzeb osób najbardziej odczuwających skutki zmiany klimatu

20 Na podstawie analizy działań i ocen programu, odpowiedzi na ankietę oraz rozmów przeprowadzonych z pracownikami Komisji, delegaturami Unii i beneficjentami kontrolerzy stwierdzili, że z następujących powodów w inicjatywie nie uwzględniono w wystarczającym stopniu potrzeb osób bezpośrednio odczuwających skutki zmiany klimatu:

1. nie nastąpiło systematyczne przejście od wparcia na rzecz budowania zdolności (np. szkoleń dotyczących włączania kwestii zmiany klimatu do planów krajowych i lokalnych, warsztatów dla kluczowych pracowników mających na celu zwiększenie ich wiedzy na temat zmiany klimatu itp.) i działań pilotażowych do intensywniejszego zwiększania skali konkretnych działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu bezpośrednio wspierających ludność, jak przewidziano w dokumencie koncepcyjnym światowego sojuszu na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu +⁹;
2. nie skoncentrowano się wystarczająco na kobietach, mimo że odczuwały one skutki zmiany klimatu w nieproporcjonalnym stopniu¹⁰, na przykład dlatego, że pozostawały we wsiach, podczas gdy mężczyźni migrowali na obszary miejskie;
3. dla najuboższych gospodarstw domowych część inicjatyw była finansowo nieosiągalna.

Oczekiwane przejście od budowania zdolności i działań pilotażowych do intensywniejszego zwiększania skali działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu nie było systematyczne

21 Spośród delegatur Unii, które wzięły udział w ankiecie przeprowadzonej przez Trybunał, 86% oczekiwało, że wsparcia udzielane na rzecz budowania zdolności władz krajowych, regionalnych lub lokalnych zostanie zamienione na wsparcie na rzecz konkretnych działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, z których będą bezpośrednio korzystać grupy ludności najbardziej odczuwające skutki zmiany klimatu. Zdaniem Komisji partnerzy krajowi doceniali konkretne działania w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, ponieważ dzięki nim obywatele mogli wyraźnie zobaczyć, że UE podejmuje konkretne kroki w tym kierunku.

22 W obu fazach inicjatywy budowanie zdolności pozostawało jednak nadal istotnym elementem wsparcia na rzecz konkretnych krajów ze względu na to, że część przeszkolonych pracownicy odchodziła. Ankieta przeprowadzona przez Trybunał uwidoczniła ten problem – 52% respondentów uważało, że rotacja przeszkolonych pracowników była duża. Partnerzy wykonawczy Komisji wyjaśnili, że duża rotacja pracowników oznaczała, iż niezbędne było ciągłe budowanie zdolności. Istniało ryzyko, na które zwróciła uwagę delegatura Unii w regionie Pacyfiku, że działania mogły zastąpić zdolności, zamiast służyć ich budowaniu. W niektórych przypadkach nieustanne koncentrowanie się na budowaniu zdolności przeważało nad wsparciem na rzecz zwiększania skali udanych konkretnych działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, które zostały zidentyfikowane w pierwszej fazie. W ten sposób odpowiadano na nieustającą potrzebę tych krajów w zakresie budowania zdolności. Oznaczało to, że mniej zasobów pozostawało do wykorzystania na potrzeby zwiększania skali wspomnianych udanych działań zidentyfikowanych w pierwszej fazie.

23 Zaledwie trzy z 14 działań ujętych w próbie Trybunału (działanie 5 w regionie Pacyfiku oraz działania 6 i 7 w Bangladeszu) zakładały pewne zwiększenie skali pilotażowych działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu. Zwiększenie to polegało na objęciu tymi działaniami nowych miejsc i większej liczby beneficjentów. Ponadto tylko 38% respondentów biorących udział w ankiecie uważało, że skala pilotażowych działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu była systematycznie zwiększana. W praktyce nie zawsze następowało oczekiwane przejście od działań dotyczących budowania zdolności do bardziej konkretnych działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu w drugiej fazie inicjatywy. W ramce 1 przedstawiono dwa przykłady działań ujętych w próbie Trybunału, w przypadku których zwiększenie skali było możliwe, ale nie nastąpiło.

Nie skoncentrowano się wystarczająco na wsparciu kobiet, mimo że odczuwały one skutki zmiany klimatu w nieproporcjonalnym stopniu

24 W dokumentach Komisji dotyczących planowania działań ujętych w próbie Trybunału wyjaśniono, że kobiety odczuwały skutki zmiany klimatu w nieproporcjonalnie większym stopniu niż mężczyźni. Realizowane działania nie były jednak systematycznie ukierunkowywane na kobiety. Zaledwie trzy działania¹¹ ujęte w próbie obejmowały projekty ukierunkowane konkretnie na potrzeby kobiet. Spośród respondentów biorących udział w ankiecie Trybunału 84% uznało, że w działaniach należy położyć większy nacisk na pomoc kobietom. W ramce 2 podano przykłady braku ukierunkowania na wsparcie kobiet.

Część inicjatyw była finansowo nieosiągalna dla najuboższych gospodarstw domowych

25 Inicjatywa miała na celu włączenie problematyki zmiany klimatu do starań o ograniczenia ubóstwa i zwrócenie szczególnej uwagi na działania, które przyniosłyby bezpośrednie korzyści osobom żyjącym w skrajnym ubóstwie¹³. Oczekiwano, że działania te pomogą ograniczyć ubóstwo dzięki budowaniu odporności gospodarstw domowych znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji.

26 W sprawozdaniu na temat oddziaływania i trwałości z 2021 r.¹⁴ opracowanym w ramach globalnego instrumentu wsparcia stwierdzono, że niektóre działania nie objęły swoim zasięgiem najuboższych gospodarstw domowych. Wynikało to z faktu, że angażując się w działania pilotażowe, takie gospodarstwa są bardziej zagrożone problemami z utrzymaniem się, lub z faktu, że nie stać ich na powielanie nowych technologii. Badania dotyczące działań w Kambodży, Nepalu, regionie Pacyfiku i Tanzanii wykazały, że koszty interwencji w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu powodowały wykluczenie wielu gospodarstw znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. Na przykład w przypadku działania 3 w regionie Pacyfiku mniejsze i uboższe gospodarstwa domowe nie były w stanie ponieść kosztów transportu zbiorników na wodę deszczową na odległe zewnętrzne wyspy w Palau.

Duże zróżnicowanie kosztów wskazuje, że efektywność niektórych działań mogłaby wzrosnąć

27 Koncepcja i budżet działań zostały zweryfikowane przez delegatury Unii i grupę ds. oceny jakości w ramach DG INTPA. W przypadku działań 6 i 7 (LoGIC) w Bangladeszu delegatura Unii oceniła racjonalność kosztów w stosunku do planowanych wyników. Miało to na celu ograniczenie kosztów zarządzania (tj. wynagrodzeń, kosztów podróży i utrzymania kierowników, koordynatorów oraz pracowników ds. administracji, finansów, komunikacji i technologii informacyjnej, a także kosztów pomieszczeń biurowych i sprzętu oraz wkładu w ogólne koszty organizacyjne) do około 20%. Delegatura Unii dokonała korzystnego porównania z podobną interwencją o nieco wyższych kosztach zarządzania. W badaniu z marca 2020 r. dotyczącym LoGIC stwierdzono, że jedną z mocnych stron działania był duży odsetek finansowania, z którego bezpośrednie korzyści odnosiła miejscowa ludność.

28 W przypadku dziewięciu działań ujętych w próbie Trybunału Komisja nie przeprowadziła jednak wystarczającej oceny racjonalności kosztów. W trzech przypadkach nie przeanalizowano, czy poniesione koszty personelu i transportu były konieczne lub racjonalne (zob. ramka 3).

29 Ponieważ Komisja nie przeprowadziła wystarczającej analizy i odpowiedniego porównania kosztów, kontrolerzy Trybunału samodzielnie przeanalizowali koszty zarządzania na podstawie informacji dostępnych w budżetach i sprawozdaniach. Przeprowadzona przez nich analiza działań objętych próbą wykazała duże zróżnicowanie kosztów zarządzania, a także możliwość określenia przyrostu wydajności na etapie opracowywania projektu (zob. rys. 7).

30 Koszty zarządzania były szczególnie wysokie w regionie Pacyfiku. Na przykład koszty zarządzania w przypadku działań 1, 2 i 5 stanowiły odpowiednio 43%, 59% i 53% całkowitego budżetu. Istniały dwa główne powody, dla których koszty zarządzania były szczególnie wysokie w regionie Pacyfiku:

1. prowadzenie dwóch osobnych działań w tym samym czasie (np. 1 i 5) finansowanych z różnych komponentów inicjatywy przyczyniło się do zwiększenia kosztów zarządzania;
2. działaniami w drugiej fazie (1, 2 i 5) zarządzało kilku partnerów wykonawczych, dzięki czemu zapewniono wiedzę fachową pochodzącą z różnych organizacji regionalnych, lecz kosztami zarządzania wzrosły.

31 Komisja zwróciła uwagę, że niektóre koszty należą do szarej strefy na pograniczu zarządzania i działalności. Nie była jednak w stanie określić, jaki ich odsetek został przeznaczony na każdy z tych obszarów. W ramce 4 podano dwa przykłady obrazujące tę kwestię.

Zakończone działania pozwoliły co do zasady osiągnąć założone produkty, ale nie zmierzono, jak poprawiła się sytuacja beneficjentów

32 Wyniki dzielą się na dwie kategorie:

1. produkty: to, co wypracowano lub osiągnięto dzięki zasobom przeznaczonym na dane działanie, np. liczba przeszkolonych osób, liczba gospodarstw domowych stosujących nowe techniki rolnicze, powstałe publikacje, zrealizowane działania w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu;
2. wyniki: poprawa sytuacji beneficjentów wynikająca z interwencji, np. udoskonalenie polityki klimatycznej, poprawa dostępu do bezpiecznej wody, usprawnienie ochrony obszarów przybrzeżnych, wzrost powierzchni gruntów chronionych, wzrost produkcji i dochodów, poprawa stanu zdrowia beneficjentów.

33 Celem 14 działań ujętych w próbie Trybunału było zazwyczaj budowanie zdolności i prowadzenie konkretnych działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu (zarządzanie obszarami przybrzeżnymi, bezpieczeństwo wodne, opieka zdrowotna i zrównoważone rolnictwo), w większości pilotażowych. Osiem działań¹⁶ koncentrowało się głównie na przystosowaniu do zmiany klimatu, cztery działania¹⁷ obejmowały w równym stopniu oba te obszary, natomiast dwa działania dotyczyły przede wszystkim budowania zdolności¹⁸.

34 W próbie znalazło się siedem zakończonych działań¹⁹, z których pięć²⁰ zasadniczo pozwoliło osiągnąć założone produkty, takie jak opracowanie krajowych strategii dotyczących zmiany klimatu lub wspomożenie lokalnych społeczności w realizowaniu innowacyjnych działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu. W ramach działania 11 w Etiopii i działania 3 w regionie Pacyfiku nie zrealizowano zaplanowanej działalności. W przypadku działania 11 odwołano aktywności związane z budowaniem zdolności, natomiast w przypadku pozostałych elementów wsparcia niemożliwe było powiązanie zgłoszonych produktów (fizycznych osiągnięć) z konkretnymi miejscami w 34 woredach (dzielnicach). Jeżeli chodzi o działanie 3, nie udało się zbudować planowanego krajowego zbiornika na wodę na Nauru.

35 Piętnastoletni okres trwania inicjatywy dał możliwość pomiaru jej wyników (tj. poprawy sytuacji beneficjentów). Partnerzy wykonawczy stwierdzili, że skoncentrowanie się na wynikach zachęciłoby do większej odpowiedzialności i pomogłoby długoterminowo wprowadzić pożądane zmiany. Podjęcie działań następczych w związku z wynikami było również niezbędne do zidentyfikowania tych działań, które zapewniły trwałe korzyści, co w przyszłości pozwoli kształtować politykę i wybrać działania najbardziej odpowiednie do zwiększenia ich skali.

36 Kontrolerzy stwierdzili jednak, że Komisja nie ustanowiła niezbędnych systemów wskaźników ani wartości bazowych i docelowych, aby mierzyć wyniki większości projektów (zob. ramka 5).

37 Partnerzy wykonawczy w regionie Pacyfiku zasugerowali, że wskaźniki wyniku można mierzyć poprzez prowadzenie działań następczych lub zatrzymanie części funduszy przeznaczonych na dane działanie. Kontrolerzy Trybunału stwierdzili jednak, że w inicjatywie nie zastosowano wskaźników wyników z poprzednich działań.

W ramach inicjatywy dążono do trwałości działań poprzez synergię, ale nie poświęcono wystarczającej uwagi strategiom wyjścia

38 W badaniu dotyczącym oddziaływania i trwałości podkreślono, że istotne znaczenie dla wspierania trwałości mają powiązania z innymi działaniami. Spośród respondentów biorących udział w ankiecie Trybunału 80% uważało, że działania przewidziane w inicjatywie pozwoliły osiągnąć synergie z innymi działaniami w dziedzinie zmiany klimatu. Analiza działań przeprowadzona przez kontrolerów również wykazała wiele synergii. W trzech przypadkach²¹ brakowało jednak koordynacji i wzajemnego oddziaływania z podobnymi działaniami. Odpowiedzi delegatur Unii na szereg pytań zawartych w ankiecie także wskazywały, że w niektórych przypadkach trudno było osiągnąć trwałość wyników działań:

1. 28% respondentów uznało, że w działaniach nie skoncentrowano się w wystarczającym stopniu na trwałości;
2. 34% respondentów było zdania, że uwzględnienie kwestii zmiany klimatu w polityce sektorowej nie doprowadziło do powstania budżetów, aktów prawnych i regulacji;
3. 52% respondentów biorących udział w ankiecie było zdania, że rotacja pracowników była wysoka (zob. pkt 22).

39 W sprawozdaniu na temat oddziaływania i trwałości z 2021 r. stwierdzono, że w ramach działań zazwyczaj nie przywiązywano dużej wagi do opracowania strategii wyjścia służących zapewnieniu kontynuacji działań po zakończeniu finansowania (zob. ramka 6).

40 W próbie Trybunału znalazło się siedem zakończonych działań. Na pięć z nich²² uzyskano dodatkowe finansowanie unijne ze środków inicjatywy lub z innych programów UE, aby zapewnić ich trwałość. W przypadku dwóch pozostałych zakończonych działań²³ brakowało jednak zasobów umożliwiających ich kontynuację po zakończeniu finansowania. Perspektywy trwałości działania 11 w Etiopii były szczególnie ograniczone ze względu na to, że nie konserwowano narzędzi i sprzętu (zob. ramka 7).

Nie wykazano, że inicjatywa zwiększyła odporność krajów na skutki zmiany klimatu

41 Oddziaływanie to długoterminowe konsekwencje społeczno-gospodarcze, które można dostrzec po pewnym czasie od zakończenia inicjatywy. Oczekiwano, że długoterminowe oddziaływanie światowego sojuszu na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu będzie polegało na zwiększeniu odporności krajów na skutki zmiany klimatu. Nie powstał jednak solidny system monitorowania i oceny, niezbędny do pomiaru wyników i oddziaływania inicjatywy, choć propozycja ustanowienia takiego systemu pojawiła się w ocenie globalnej²⁴ i w dokumencie koncepcyjnym w 2015 r. (zob. pkt 35, 36, 37 i ramka 5). Nie istniały ramy oceny ze wspólnymi wskaźnikami, na podstawie których można by prowadzić sprawozdawczość ze wszystkich działań. W związku z tym Komisja nie mogła zagregować wyników wszystkich działań, aby monitorować ogólne rezultaty inicjatywy i odpowiadać za jej osiągnięcia. Zamiast tego oddziaływanie wsparcia wyrażono w sposób, którego nie można zmierzyć. Na przykład:

1. decyzją w sprawie strat i szkód²⁵, podjętą na 19. Konferencji Stron w 2013 r. w Warszawie, ustanowiono Warszawski Międzynarodowy Mechanizm Strat i Szkód, odnoszący się do szkód spowodowanych zmianą klimatu. W publikacji z 2014 r., „Loss and Damage in Africa”, opracowanej w ramach działania 12 (ClimDev), znalazła się ocena, która miała zostać wzięta pod uwagę przy ustanawianiu procedur wdrażania tego mechanizmu. Zakres jej wkładu był jednak niemożliwy do zmierzenia;
2. w artykule z 2019 r. na temat światowego sojuszu na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu opisano sposób, w jaki przyczynił się on do powstania progresywnej koalicji między UE a krajami beneficjentami, co umożliwiło zawarcie porozumienia paryskiego²⁶. Wkład inicjatywy w porozumienie paryskie był jednak niemożliwy do zmierzenia.

42 Jedną z prób zmierzenia oddziaływania stanowiło działanie 5 zrealizowane w regionie Pacyfiku. Jako wskaźnik uwzględniono w nim zmianę w opracowanym przez Uniwersytet Notre Dame globalnym indeksie przystosowania się do zmiany klimatu (ND-GAIN) dotyczącym podatności państw uczestniczących na skutki zmiany klimatu²⁷. Indeks ND-GAIN odzwierciedla odporność danego kraju na skutki zmiany klimatu. Wykorzystano w nim 45 wskaźników pozwalających zmierzyć aktualną podatność danego kraju na zakłócenia klimatu oraz jego gotowość do inwestowania w działania przystosowawcze. Na podstawie podjętej przez Komisję próby zmierzenia oddziaływania Trybunał przeanalizował zmianę w krajowych indeksach ND-GAIN w okresie realizacji inicjatywy od 2007 r. do chwili obecnej. Stwierdził, że w większości krajów, które otrzymały finansowanie w ramach inicjatywy, nastąpiła poprawa indeksu ND-GAIN (zob. rys. 8) – ich punktacja w przeważającej mierze wzrosła o mniej niż cztery punkty w skali ND-GAIN.

43 Wsparcie w ramach inicjatywy jest tylko jednym z czynników, które mogą wpływać na indeks ND-GAIN dotyczący podatności krajów na zmiany klimatyczne. Oddziaływania inicjatywy nie można oddzielać od oddziaływania rządów krajowych, innych darczyńców i wydarzeń zewnętrznych. Może też ono być efektem innego rodzaju finansowania unijnego, zwłaszcza że działania związane z klimatem są obecnie bardziej widoczne w wieloletnich programach indykatywnych. Na przykład Europejski Fundusz Rozwoju i Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju przyczyniły się do realizacji działań 9, 10, 11 i 12, które również były finansowane w ramach inicjatywy GCCA.

44 Kolejną oznaką, że inicjatywie nie można przypisać wzrostu indeksu ND-GAIN, jest fakt, że podobna poprawa nastąpiła w przypadku większości tych krajów najbardziej narażonych na skutki zmiany klimatu, które nie otrzymały finansowania. Wszystkie trzy kraje, w których odnotowano największe pogorszenie indeksu ND-GAIN (Nigeria, Bangladesz i Mjanma/Birma), też otrzymały finansowanie w ramach inicjatywy.

Komisja nie zmaksymalizowała wartości dodanej inicjatywy

45 W niniejszej sekcji przeanalizowano, czy Komisja:

1. ukierunkowała obie fazy światowego sojuszu na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu na ubogie kraje rozwijające się, najbardziej narażone na skutki zmiany klimatu, w szczególności na kraje LDC i SIDS;
2. pozyskała, zgodnie z założeniami, dodatkowe finansowanie od państw członkowskich UE, z sektora prywatnego i z innych innowacyjnych mechanizmów finansowania, aby zmaksymalizować oddziaływanie inicjatywy;
3. upowszechniała wiedzę o inicjatywie;
4. sprawowała skuteczny globalny nadzór nad kosztami inicjatywy i działalnością prowadzoną w ramach inicjatywy oraz osiągnęła synergię między komponentem globalnym i komponentem obejmującym państwa AKP;
5. określiła strategię wyjścia mającą zapewnić wykorzystanie wniosków wyciągniętych z inicjatywy w nowych WRF i wzięcie ich pod uwagę przy planowaniu działań służących przeciwdziałaniu zmianie klimatu w krajach rozwijających się.

W drugiej fazie w mniejszym stopniu koncentrowano się na krajach najbardziej narażonych na skutki zmiany klimatu

46 Inicjatywa miała przyczynić się do wsparcia ubogich krajów rozwijających się, najbardziej narażonych na skutki zmiany klimatu, a szczególnie krajów LDC i SIDS, w zwiększeniu zdolności przystosowania się do nich²⁸. W pierwszej fazie Komisja opracowała własny wskaźnik podatności na zmiany klimatu, aby wybrać kraje, które najbardziej skorzystają ze wsparcia. W tej fazie udzielono wsparcia najbardziej narażonym krajom LDC i SIDS, zapewniając finansowanie na rzecz 24 z 29 państw (zob. rys. 9)²⁹.

47 Wskaźnik Komisji został określony na podstawie trzech czynników: dochodu narodowego brutto (DNB) na mieszkańca, podatności na skutki zmiany klimatu oraz zaangażowania w dialog merytoryczny na temat polityki klimatycznej. Nie wzięto jednak pod uwagę innych źródeł finansowania, które zapewniono, aby pomóc państwom w walce ze zmianą klimatu. W związku z tym Komisja nie wiedziała, czy przekazuje wsparcie krajom, które być może otrzymały już znaczne środki na przystosowanie się do skutków zmiany klimatu w ramach wieloletnich programów indykatywnych (zob. pkt 04) lub od innych darczyńców.

48 W drugiej fazie centrala Komisji przestała aktualizować wskaźnik podatności i nie korzystała już z niego przy wyborze krajów mających otrzymać finansowanie. Aby ocenić podatność krajów na skutki zmiany klimatu, Komisja korzystała natomiast ze wskaźnika ND-GAIN, ale nie stosowała go jako narzędzia wyboru.

49 W drugiej fazie Komisja przydzielała środki w odpowiedzi na wnioski delegatur Unii zatwierdzone przez rządy państw przyjmujących. To oparte na zapotrzebowaniu podejście nie pozwalało jednak na skuteczne ukierunkowanie na te kraje narażone na skutki zmiany klimatu, które nie skorzystały z finansowania w pierwszej fazie. W szczególności:

1. niektóre mniej narażone kraje otrzymały dodatkowe finansowanie w drugiej fazie, chociaż uzyskały już środki finansowe w pierwszej fazie (zob. rys. 10). Do krajów tych należały głównie kraje SIDS, np. Mauritius (beneficjent o najwyższym indeksie ND-GAIN, znacznie mniej narażony niż pozostali beneficjenci), Malediwy, Seszele i Timor Wschodni, ale także Bhutan, kraj mniej narażony, który w 2023 r. przestanie należeć do grupy krajów LDC;
2. niektóre kraje, niebędące ani krajami LDC, ani SIDS, otrzymały także finansowanie w drugiej fazie. Były to Wybrzeże Kości Słoniowej, Namibia, Nigeria i Sri Lanka. Ponadto w ramach dwóch dużych programów wielokrajowych w drugiej fazie zapewniono także finansowanie niektórym krajom niebędącym ani krajami LDC, ani SIDS (np. Brazylii, kraju o wyższym średnim dochodzie);
3. kilka krajów LDC, które były bardzo narażone na skutki zmiany klimatu, lecz nie otrzymały wsparcia w pierwszej fazie, w drugiej fazie nadal nie uzyskało finansowania. Były to: Afganistan, Angola, Burundi, Republika Środkowoafrykańska, Erytrea, Gwinea i Jemen (zob. rys. 10). Pomimo niestabilnej sytuacji politycznej w niektórych z tych krajów skorzystały one jednak z innego dwustronnego wsparcia UE w ramach wieloletnich programów indykatywnych (zob. pkt 04);
4. zarówno według wskaźnika własnego Komisji, jak i wskaźnika ND-GAIN kraje SIDS były zasadniczo mniej narażone na skutki zmiany klimatu niż kraje LDC. Może się to wydawać sprzeczne z intuicją, zwłaszcza biorąc pod uwagę egzystencjalne zagrożenie, jakie stwarza podnoszenie się poziomu mórz i oceanów. Podnoszenie się poziomu mórz i oceanów odpowiadało jednak 10% końcowego wyniku danego kraju we wskaźniku własnym Komisji i 4% we wskaźniku ND-GAIN. Istniało wiele innych czynników, które uwzględniono we wskaźnikach przy ocenie podatności krajów na zmiany klimatyczne. Należały do nich powodzie, susze, burze i zależność od rolnictwa, na które kraje LDC były szczególnie narażone. Zarówno w pierwszej, jak i w drugiej fazie jedna trzecia krajów, które otrzymały finansowanie, to kraje SIDS, mimo że według wskaźników są one znacznie mniej narażone na skutki zmiany klimatu niż kraje LDC. Ponadto kraje SIDS z regionu Pacyfiku otrzymały 16 razy więcej środków na osobę niż kraje LDC z Afryki. Komisja uznała, że stosunkowo silna koncentracja na krajach SIDS oraz wysokie finansowanie w przeliczeniu na mieszkańca stanowiły odpowiednie posunięcia ze względu na niewielki rozmiar i odizolowanie tych krajów.

Inicjatywa nie pozyskała dodatkowego finansowania, którego oczekiwano

50 Komisja, Parlament Europejski i Rada uznały, że powodzenie inicjatywy zależy od uruchomienia znacznych zasobów (zob. ramka 8).

51 Pomimo kilkakrotnych zachęt do większego zaangażowania Komisji nie udało się poszerzyć bazy wsparcia UE na rzecz tej inicjatywy. Ostatecznie w ciągu całego 14‑letniego okresu obejmującego lata 2007–2020 Komisja uruchomiła 728,8 mln euro, chociaż druga faza przedsięwzięcia stanowiła inicjatywę przewodnią UE. Łączne finansowanie na rzecz inicjatywy było więc znacznie niższe niż oczekiwała Komisja. Podczas gdy w pierwszej fazie niektóre państwa członkowskie UE (Estonia, Irlandia, Cypr i Szwecja) wniosły do inicjatywy ograniczony dodatkowy wkład w wysokości 28,8 mln euro³¹, w drugiej fazie nie wniesiono żadnych wkładów dwustronnych.

52 Oprócz zwiększenia wkładów państw członkowskich UE inicjatywa miała na celu propagowanie innowacyjnych sposobów finansowania i przyciągnięcie znacznie szerszego grona zainteresowanych stron, a także podmiotów niepaństwowych i sektora prywatnego w krajach partnerskich. Parlament wezwał również do ustanowienia podatków ekologicznych, partnerstw publiczno-prywatnych i innych innowacyjnych mechanizmów finansowania. Komisja przewidziała utworzenie funduszy powierniczych lub funduszy funduszy³² w celu połączenia finansowania z różnych źródeł (rząd, darczyńcy, sektor prywatny itp.). Nie doszło jednak do realizacji tego zamierzenia. W ocenie inicjatywy z 2015 r. stwierdzono, że zaangażowanie sektora prywatnego pozostało stosunkowo słabe.

53 Ogólnie rzecz biorąc, poziom finansowania dostępnego na potrzeby inicjatywy uniemożliwił Komisji realizację jej pierwotnej ambicji polegającej na stworzeniu światowego sojuszu i ograniczył jej możliwości w walce ze zmianą klimatu w krajach rozwijających się. W artykule z 2019 r. na temat światowego sojuszu na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu opisano, jak „po ogłoszeniu sojuszu we wrześniu 2007 r. dość szybko stało się jasne, że dodatkowe zasoby, które mogłaby uruchomić Komisja Europejska, nie wystarczą, aby wywrzeć istotny wpływ na stanowiska ponad 70 krajów LDC/SIDS w negocjacjach w sprawie klimatu”³³.

Inicjatywa dotarła do wielu krajów, ale wiedza na jej temat i jej widoczność pozostały ograniczone

54 Delegatury Unii co do zasady wiedziały o inicjatywie i otrzymywały regularnie materiały informacyjne i biuletyny przesyłane w ramach globalnego instrumentu wsparcia. Z badania Trybunału wynika jednak, że zdaniem wielu delegatur Unii (46%) inicjatywa nie jest zbyt dobrze znana w krajach rozwijających się. Ponadto 77% respondentów uznało, że brak wiedzy o dostępnym finansowaniu jest jednym z powodów, dla których część krajów narażonych na skutki zmiany klimatu nie wnioskuje o wsparcie finansowe.

55 Stałe przedstawicielstwa państw członkowskich UE miały niewielką wiedzę na temat tej inicjatywy. Przyczynił się do tego fakt, że Komisja nie sporządzała rocznych sprawozdań dla Rady podsumowujących główne osiągnięcia inicjatywy, jak pierwotnie planowano w ramach wdrażania³⁴.

56 Inne powody, dla których poziom wiedzy na temat inicjatywy pozostał niski pomimo finansowania działań w ponad 80 krajach, były następujące:

1. działania komunikacyjne w niektórych krajach (działanie 11 w Etiopii i działanie 13 w Nigrze) zapewniły widoczność UE, ale nie inicjatywy;
2. istniało wiele różnych źródeł informacji, w tym kilka stron internetowych³⁵, co oznaczało, że informacje o inicjatywie były rozproszone na wiele kanałów komunikacyjnych;
3. równoległa realizacja w ramach komponentu globalnego (finansowanego z Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju) i komponentu obejmującego państwa AKP (finansowanego z EFR) spowodowała zatarcie obrazu sytuacji i widoczności inicjatywy oraz była źródłem potencjalnych nieporozumień, w szczególności w przypadku zewnętrznych zainteresowanych stron.

Złożona struktura inicjatywy i brak jasnego określenia jej granic ograniczyły jej wartość dodaną

57 Inicjatywa nie była związana z konkretnym sposobem udzielania pomocy ani nie zapewniała wsparcia żadnemu konkretnemu sektorowi/działaniu, które nie byłyby już wspierane z innych funduszy (unijnych i pozaunijnych).

58 W komunikacie z 2007 r. i związanym z nim dokumencie roboczym służb Komisji z 2008 r. Komisja przedstawiła swoją wizję tej inicjatywy. Uznała ją za uzupełnienie wielu już istniejących funduszy i inicjatyw związanych ze zmianą klimatu, w szczególności funduszu na rzecz krajów najsłabiej rozwiniętych, Specjalnego Funduszu Przeciwdziałania Zmianie Klimatu, Funduszu Adaptacyjnego i Funduszu na rzecz Globalnego Środowiska. Zamiarem Komisji było przekazanie większości finansowania w ramach tej inicjatywy bezpośrednio rządom w ramach ogólnego lub sektorowego wsparcia budżetowego, bez pośrednictwa agencji wykonawczych ONZ, z którego korzystano w podejściu projektowym, wykorzystywanym w przypadku pozostałych funduszy.

59 Inicjatywa opierała się jednak w większości na projektach, podobnie jak pozostałe już istniejące fundusze, a znaczną część pomocy przekazywano również za pośrednictwem ONZ lub agencji rozwoju państw członkowskich UE (zob. rys. 5 i pkt 12). W konsekwencji inicjatywa nie odróżniała się wyraźnie od licznych funduszy tematycznych, z których korzystano już w celu przeciwdziałania zmianie klimatu w krajach rozwijających się.

60 Komisja nie miała rzetelnego ogólnego obrazu kosztów i działań w ramach inicjatywy, tymczasem obraz taki ułatwiłby strategiczne planowanie zasobów. Finansowane działania nie wyróżniały się spośród innych działań UE mających na celu przeciwdziałanie zmianie klimatu realizowanych w krajach rozwijających się. W niektórych przypadkach fundusze wykorzystano jako uzupełnienie finansowania działań, na które przeznaczono już środki w ramach innych programów UE. Taka sytuacja rodzi pytania o wartość dodaną realizacji odrębnej inicjatywy posiadającej własną strukturę zarządzania w celu finansowania tych samych działań. Biorąc pod uwagę fakt, że wszystkie działania były wspierane z tych samych funduszy (Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju i EFR), nie było jasne, dlaczego w niektórych przypadkach zdecydowano się dodać oznaczenie „światowy sojusz na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu”, a w innych nie.

61 Poza brakiem jasnego określenia granic inicjatywy na ograniczenie jej wartości dodanej wpłynął niepotrzebnie skomplikowany podział na dwa komponenty i dwa instrumenty wsparcia (zob. pkt 06 i 07 oraz tabela 2). Nie tylko zabrakło synergii, ale też realizowanie odrębnych działań (np. działania 3 i 4 w regionie Pacyfiku) nie było efektywne. Połączenie działań przyniosłoby korzyści skali (tak jak w przypadku działań 1 i 5 w regionie Pacyfiku), co pomogłoby zmniejszyć wysokie koszty zarządzania (zob. pkt 30). Złożona struktura przeszkodziła w tym, by inicjatywa stanowiła spójną całość.

62 Spotkania regionalne zorganizowane w ramach dwóch instrumentów wsparcia przyczyniły się do wymiany wniosków i doświadczeń dotyczących działalności związanej z inicjatywami. Instrumenty te przyczyniły się do zaplanowania działań, a ponadto opracowano przynależne do nich internetowe narzędzia wymiany wiedzy. Trybunał nie znalazł jednak żadnego racjonalnego uzasadnienia dla powielania struktur (a wraz z nimi odpowiednich stron internetowych itd.), które stwarzało ryzyko nakładania się działań i nieefektywności. Na przykład w warsztatach regionalnych zorganizowanych w maju 2021 r. uczestniczyli jedynie przedstawiciele globalnego instrumentu wsparcia. W konsekwencji zaprzepaszczono dobrą okazję wymiany doświadczeń, gdyż warsztaty na pewno bardzo by zyskały, gdyby wykorzystano na nich doświadczenie z organizacjami regionalnymi zdobyte w ramach instrumentu wsparcia obejmującego państwa AKP.

Inicjatywa umożliwiła aktywne wyciąganie wniosków, ale Komisja nie określiła jasnej strategii wyjścia

63 Z działań finansowanych w ramach inicjatywy wyciągnięto wiele wniosków. Przykładowo stwierdzono, że niezbędne jest:

1. przeprowadzenie oceny zapotrzebowania decydentów na informacje na temat klimatu przekazywane w ramach działań;
2. zapewnienie trwałości narzędzi wspólnotowych służących planowaniu działań w dziedzinie zmiany klimatu przez włączenie ich do programów nauczania w szkołach i na uniwersytetach;
3. włączenie do inicjatywy działań skierowanych specjalnie do kobiet, młodzieży i osób starszych;
4. wzmocnienie współpracy między właściwymi ministerstwami a ministerstwem odpowiedzialnym za finanse;
5. zwrócenie większej uwagi na propagowanie osiągnięć w ramach skutecznych działań.

64 76% respondentów uczestniczących w ankiecie Trybunału uznało, że inicjatywa pozwoliła sformułować przydatne wnioski, które mogłyby ulepszyć wsparcie w ramach krajowych wieloletnich programów indykatywnych na lata 2021–2027. W 2021 r. Komisja uruchomiła globalny instrument wsparcia, aby podzielić się wnioskami z delegaturami Unii w ramach warsztatów regionalnych i uwzględnić zdobyte doświadczenia w treści wieloletnich programów indykatywnych na lata 2021–2027. Komisja wyciągnie również wnioski z oceny oddziaływania i trwałości, a także z badania doświadczeń zdobytych w ramach inicjatywy w zakresie monitorowania i oceny przystosowania się do zmiany klimatu. Wnioski dotyczące konkretnych działań są udostępniane na stronach internetowych inicjatywy, platformach współpracy oraz na platformie społeczności Cap4Dev. Na stronie internetowej dotyczącej globalnego instrumentu wsparcia pojawiają się informacje i wnioski zdobyte w trakcie realizacji inicjatywy. Liczba użytkowników tej strony w ciągu trzech lat zwiększyła się z 8000 do 30 000 (zob. rys. 11).

65 Trybunał stwierdził, że Komisja nie określiła dla inicjatywy jasnej strategii wyjścia. W rozporządzeniu z 2021 r. w sprawie Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej – „Globalny wymiar Europy” (ISWMR – „Globalny wymiar Europy”) na okres 2021–2027 określono, w jaki sposób globalne inicjatywy będą finansowane z tematycznych linii budżetowych. Ustalono też w nim, że konkretne działania krajowe lub regionalne będą finansowane z puli środków na współpracę dwustronną. W tym kontekście Komisja zdecydowała o zaprzestaniu realizacji tej inicjatywy.

66 Obecnie wszystkie dostępne informacje na temat inicjatywy są rozproszone w różnych dokumentach. Komisja nie określiła jasnej strategii wyjścia, w której zebrane byłyby informacje o dalszych działaniach dotyczących inicjatywy. Nie ma również jasności co do tego, co stanie się z poszczególnymi stronami internetowymi oraz ze wszystkimi dokumentami technicznymi, dokumentami referencyjnymi, materiałami szkoleniowymi i warsztatowymi przygotowanymi w ramach globalnego instrumentu wsparcia i instrumentu wsparcia obejmującego państwa AKP.

67 Komisja nie wyjaśniła, w jaki sposób zamierza udostępnić produkty oparte na wiedzy po zakończeniu realizacji inicjatywy i w jaki sposób planuje przekazać zdobyte doświadczenia na potrzeby unijnego globalnego instrumentu wsparcia na rzecz ustalonych na poziomie krajowym wkładów, uruchomionego w październiku 2021 r. Nie jest również jasne, w jaki sposób ten nowy instrument będzie wspierał bieżące działania, których kontynuowanie zaplanowano do 2025 r.

Wnioski i zalecenia

68 Trybunał stwierdza, że – ogólnie rzecz biorąc – inicjatywa nie wpłynęła na odporność krajów na zmianę klimatu. Jeżeli chodzi o efektywność, zakończone działania pozwoliły co do zasady osiągnąć założone produkty, ale czasami wysokim kosztem.

69 W ramach inicjatywy nie zmierzono, jak poprawiła się sytuacja beneficjentów, ani nie skoncentrowano się w wystarczającym stopniu na potrzebach osób najbardziej odczuwających skutki zmiany klimatu. Koszty stosowania nowych technologii sprawiły, że najuboższym gospodarstwom domowym trudniej było odnieść korzyści z programu. Ponadto niewiele działań obejmowało projekty ukierunkowane konkretnie na potrzeby kobiet.

70 W ramach inicjatywy skoncentrowano się na budowaniu zdolności instytucjonalnych, ale ich trwałość została ograniczona ze względu na dużą rotację pracowników. W związku z tym oczekiwane przejście od budowania zdolności i działań pilotażowych do zwiększania skali działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu docierających do większej liczby beneficjentów nie następowało w sposób systematyczny (pkt 20–26 i 32–44).

Zalecenie 1 – Skoncentrowanie się na osobach najbardziej odczuwających skutki zmiany klimatu

Finansując działania w dziedzinie zmiany klimatu w krajach rozwijających się, Komisja powinna:

1. wybrać wskaźniki, wartości bazowe i cele służące do pomiaru wyników działań;
2. ustanowić – z uwzględnieniem kontekstu krajowego – ambitne cele dotyczące odsetka kobiet czerpiących bezpośrednio korzyści z działań i w większym stopniu skoncentrować się na najuboższych gospodarstwach domowych;
3. dążyć do równowagi pomiędzy budowaniem zdolności a innymi działaniami – w przypadku kontynuacji działalności – mając na uwadze zwiększenie skali tych konkretnych działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, które dotrą do większej liczby osób bezpośrednio dotkniętych skutkami tej zmiany.

Termin realizacji: działania finansowane od stycznia 2024 r.

71 W żadnej z dwóch faz inicjatywy światowego sojuszu na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu nie udało się pozyskać spodziewanego dodatkowego finansowania od państw członkowskich i z sektora prywatnego. Mimo tej znaczącej luki w finansowaniu w ciągu 15 lat trwania inicjatywy Komisja nie zmieniła swoich początkowych ambitnych celów. Ponadto w drugiej fazie stosowane przez Komisję kryteria przydziału środków finansowych doprowadziły do proporcjonalnego zmniejszenia przydziału wsparcia na rzecz krajów najbardziej narażonych na skutki zmiany klimatu.

72 Komisja nie przeanalizowała w wystarczającym stopniu, na ile racjonalne są zapisane w budżecie koszty większości działań objętych próbą. Z analizy przeprowadzonej przez Trybunał wynika, że koszty zarządzania działaniami były bardzo zróżnicowane, a w regionie Pacyfiku – szczególnie wysokie. Trybunał ustalił, że Komisja mogła uzyskać oszczędności dzięki bardziej szczegółowej analizie kosztów.

73 Chociaż inicjatywa rozpoczęła się w 2007 r. i w jej ramach udzielono wsparcia ponad 80 krajom, wiedza o niej pozostała ograniczona zarówno w krajach rozwijających się, jak i w państwach członkowskich UE. Wynikało to częściowo z faktu, że finansowanych działań nie można było odróżnić od innych działań unijnych dotyczących zmiany klimatu realizowanych w krajach rozwijających się. Złożona organizacja inicjatywy, w szczególności powielanie instrumentów wsparcia i strumieni finansowania, również odcisnęła się na jej efektywności.

74 Nie jest planowane przeprowadzenie kolejnych faz inicjatywy światowego sojuszu na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu. Dzięki sojuszowi wyciągnięto jednak użyteczne wnioski na potrzeby innych światowych inicjatyw dotyczących rozwoju, które UE może realizować w przyszłości (pkt 27–31 i 45–67).

Zalecenie 2 – Wykorzystanie wniosków z realizacji GCCA na potrzeby przyszłych światowych inicjatyw dotyczących rozwoju

Ustanawiając w przyszłości inne światowe inicjatywy dotyczące rozwoju, Komisja powinna uwzględnić wnioski wyciągnięte z wdrażania światowego sojuszu na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu, w szczególności:

1. dokonać przeglądu celów, jeśli w trakcie realizacji okaże się, że nie jest dostępne wystarczające finansowanie;
2. strategicznie przydzielać finansowanie, stosując obiektywne kryteria, w których uwzględnia się także wsparcie finansowe na rzecz tego samego sektora uzyskane przez kraje partnerskie z innych źródeł;
3. systematycznie analizować i dokumentować racjonalność zapisanych w budżecie kosztów działań;
4. upowszechniać wiedzę o danej inicjatywie przez działania komunikacyjne skierowane do krajów będących beneficjentami i potencjalnych darczyńców.

Termin realizacji: kwiecień 2024 r.

Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Izbę III, której przewodniczy Bettina Jakobsen, członkini Trybunału Obrachunkowego, na posiedzeniu w Luksemburgu w dniu 10 stycznia 2023 r.

Załącznik

Przegląd działań objętych próbą

Wykaz skrótów

AKP – państwa Afryki, Karaibów i Pacyfiku

DCI – Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju

DG INTPA – Dyrekcja Generalna ds. Partnerstw Międzynarodowych

EFR – Europejski Fundusz Rozwoju

GCCA+ – światowy sojusz na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu +

IPCC – Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu Organizacji Narodów Zjednoczonych

ISWMR – Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej

LDC – kraje najsłabiej rozwinięte

LoGIC – Inicjatywa władz lokalnych na rzecz zmiany klimatu

MIPs – wieloletnie programy indykatywne

ND-GAIN – globalna inicjatywa w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu Uniwersytetu Notre Dame

NDS – ustalony na poziomie krajowym wkład

OACPS – Organizacja Państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku

SIDS – małe rozwijające się państwa wyspiarskie

WRF – wieloletnie ramy finansowe

Glosariusz

Łagodzenie zmiany klimatu – zmniejszanie lub ograniczanie emisji gazów cieplarnianych ze względu na ich wpływ na klimat.

Prognoza programu – dokument sporządzony przez kraj partnerski i zatwierdzony przez Komisję Europejską, w którym określa się zakres planowanych prac w obszarze współpracy lub rozwoju, a także niezbędne do tego zasoby finansowe, kadrowe i materialne.

Przystosowanie się do zmiany klimatu – zmniejszenie podatności państw i społeczności na skutki zmiany klimatu przez zwiększenie ich zdolności do sprostania skutkom tych zmian.

Wsparcie budżetowe – bezpośrednie przekazanie środków unijnych do skarbu państwa kraju partnerskiego, dokonywane pod pewnymi warunkami.

Odpowiedzi Komisji

https://www.eca.europa.eu/pl/Pages/DocItem.aspx?did=63424

Harmonogram

https://www.eca.europa.eu/pl/Pages/DocItem.aspx?did=63424

Zespół kontrolny

W sprawozdaniach specjalnych Trybunału przedstawiane są wyniki kontroli dotyczących polityk i programów UE bądź kwestii związanych z zarządzaniem w wybranych obszarach budżetowych. Trybunał wybiera i opracowuje zadania kontrolne tak, aby osiągnąć jak największe oddziaływanie, biorąc przy tym pod uwagę kryteria takie jak zagrożenia dla wykonania zadań lub zgodności, poziom dochodów lub wydatków w danym obszarze, nadchodzące zmiany oraz interes polityczny i społeczny.

Niniejsza kontrola wykonania zadań została przeprowadzona przez Izbę III – Działania zewnętrzne, bezpieczeństwo i wymiar sprawiedliwości – której przewodniczy członkini Trybunału Bettina Jakobsen. Kontrolę przeprowadził Hannu Takkula, członek Trybunału, a w prace kontrolne zaangażowani byli Turo Hentila, szef gabinetu; Nita Tennilä, attaché; Alejandro Ballester Gallardo, kierownik; Loulla Puisais-Jauvin, koordynatorka zadania oraz kontrolerzy: Mark Marshall i Flavia Di Marco. Wsparcia językowego udzieliła Zoe Dennis. Wsparcie przy opracowywaniu materiałów graficznych zapewniła Alexandra Mazilu. Wsparcia w związku z ankietą udzieliły Britta Gauckler i Roussalia Nikolova, a Katja Dudzińska i Gitana Letukytė – wsparcia administracyjnego.

Przypisy

¹ „Climate change 2022: Mitigation of Climate Change, Working Group III Contribution to the IPCC Sixth Assessment Report”.

² Parlament Europejski, sprawozdanie w sprawie wpływu zmiany klimatu na najsłabsze grupy ludności w krajach rozwijających się, 7.04.2021.

³ „Global Trends 2040”, marzec 2021 r., Narodowa Rada Wywiadu.

⁴ Komunikat Komisji pt. „Stworzenie światowego sojuszu na rzecz przeciwdziałania zmianom klimatycznym pomiędzy Unią Europejską a ubogimi krajami rozwijającymi się, najbardziej narażonymi na skutki zmian klimatycznych”, COM(2007) 540.

⁵ Organizacja Narodów Zjednoczonych, Departament Spraw Gospodarczych i Społecznych, Wydział ds. Analizy Ekonomicznej.

⁶ Biuro Wysokiego Przedstawiciela ds. Krajów Słabo Rozwiniętych, Krajów Rozwijających się Pozbawionych Dostępu do Morza i Krajów Rozwijających się Położonych na Małych Wyspach.

⁷ Na przykład Unia Afrykańska, Karaibskie Forum Państw AKP i Sekretariat Regionalnego Programu Środowiskowego Pacyfiku.

⁸ Partnerstwo na rzecz wkładu ustalanego na poziomie krajowym (NDC).

⁹ W dokumencie koncepcyjnym światowego sojuszu na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu + określono priorytety drugiej fazy inicjatywy na lata 2015–2020. (Zob.: „The plus of GCCA+. The Global Climate Change Alliance Plus. An EU flagship initiative supporting climate resilience”, 18.12.2015).

¹⁰ UN WomenWatch: „Women, Gender Equality and Climate Change”.

¹¹ Działania 6, 7, 13.

¹² Krajowa Komisja ds. Kobiet i Dzieci, Królewski rząd Bhutanu, 2020: „Gender and Climate Change in Bhutan”.

¹³ Komunikat Komisji COM(2007) 540.

¹⁴ Światowy sojusz na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu + „Impact and Sustainability Report”, 2021.

¹⁵ Art. 181 ust. 6 rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Unii, lipiec 2018 r.

¹⁶ Działania 1, 6, 7, 8, 9, 11, 13 i 14.

¹⁷ Działania 3, 4, 5 i 12.

¹⁸ Działania 2 i 10.

¹⁹ Działania 3, 4, 8, 9, 11, 12 i 13.

²⁰ Działania 4, 8, 9, 12 i 13.

²¹ Działania 3, 8 i 12.

²² Działania 3, 4, 8, 9 i 12.

²³ Działania 11 i 13.

²⁴ „Evaluation of the Global Climate Change Alliance (GCCA) Global programme World-Wide: Final report”, 2015.

²⁵ „UN Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) loss and damage”.

²⁶ Walter Kennes, 2019, The origins of the GCCA: remembering how the alliance was born.

²⁷ Globalny wskaźnik przystosowania się do zmiany klimatu Uniwersytetu Notre Dame.

²⁸ Komunikat Komisji COM(2007) 540.

²⁹ Walter Kennes, 2019.

³⁰ Anders Wijkman, sprawozdawca PE: „Stworzenie światowego sojuszu na rzecz przeciwdziałania zmianom klimatycznym pomiędzy Unią Europejską a ubogimi krajami rozwijającymi się, najbardziej narażonymi na skutki zmian klimatycznych”, 23.9.2008.

³¹ Estonia – 0,8 mln euro, Irlandia – 23 mln euro, Cypr – 0,6 mln euro i Szwecja – 4,4 mln euro.

³² Dokument roboczy służb Komisji w sprawie ram wdrażania światowego sojuszu na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu, SEC(2008) 2319.

³³ Walter Kennes, 2019.

³⁴ Dokument roboczy służb Komisji SEC(2008) 2319.

³⁵ www.gcca.eu, www.intraacpgccaplus.org, www.europa.eu/capacity4dev/gcca-community.

Kontakt

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
LUKSEMBURG

Tel. +352 4398-1
Formularz kontaktowy: eca.europa.eu/pl/Pages/ContactForm.aspx
Strona internetowa: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Więcej informacji o Unii Europejskiej można znaleźć w portalu Europa (https://europa.eu).

Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2023

PDF	ISBN 978-92-847-9463-8	ISSN 1977-5768	doi:10.2865/336200	QJ-AB-23-005-PL-N
HTML	ISBN 978-92-847-9467-6	ISSN 1977-5768	doi:10.2865/33536	QJ-AB-23-005-PL-Q

PRAWA AUTORSKIE

© Unia Europejska, 2023.

Polityka Europejskiego Trybunału Obrachunkowego w zakresie ponownego wykorzystywania dokumentów została określona w decyzji Trybunału nr 6/2019 w sprawie polityki otwartych danych oraz ponownego wykorzystywania dokumentów.

O ile nie wskazano inaczej (np. nie zamieszczono szczegółowych adnotacji o prawach autorskich), treści Europejskiego Trybunału Obrachunkowego będące własnością UE objęte są licencją Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe (CC BY 4.0). Oznacza to, że co do zasady ponowne wykorzystanie jest dozwolone, pod warunkiem że dokumenty zostaną odpowiednio oznaczone i zostaną wskazane dokonane w nich zmiany. W przypadku ponownego wykorzystania treści Trybunału niedozwolone jest zmienianie ich oryginalnego znaczenia albo przesłania. Trybunał nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek konsekwencje ponownego wykorzystywania.

Jeżeli konkretna treść wskazuje na możliwą do zidentyfikowania osobę fizyczną – tak jak w przypadku zdjęć, na których widoczni są pracownicy Trybunału – lub zawiera prace stron trzecich, wymagane jest uzyskanie dodatkowego zezwolenia.

W takim przypadku uzyskane dodatkowe zezwolenie na ponowne wykorzystanie określonej treści unieważnia i zastępuje wspomniane wcześniej zezwolenie ogólne. Powinny być w nim wyraźnie wskazane wszelkie ograniczenia dotyczące wykorzystania treści.

W celu wykorzystania lub powielenia treści niebędącej własnością UE konieczne może być wystąpienie o zgodę bezpośrednio do właścicieli praw autorskich:

- Rys. 2 i tabela 1 – ikony zostały opracowane z wykorzystaniem zasobów ze strony https://flaticon.com. © Freepik Company S.L. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Oprogramowanie lub dokumenty objęte prawem własności przemysłowej, takie jak patenty, znaki towarowe, wzory użytkowe, znaki graficzne i nazwy, nie są objęte polityką Europejskiego Trybunału Obrachunkowego w zakresie ponownego wykorzystywania.

Na stronach internetowych instytucji Unii Europejskiej dostępnych w domenie europa.eu zamieszczane są odsyłacze do stron zewnętrznych. Trybunał nie ma kontroli nad ich zawartością i w związku z tym zachęca użytkowników, aby we własnym zakresie zapoznali się z polityką ochrony prywatności i polityką w zakresie praw autorskich obowiązującymi na tych stronach.

Wykorzystywanie znaku graficznego Europejskiego Trybunału Obrachunkowego

Znak graficzny Europejskiego Trybunału Obrachunkowego nie może być wykorzystywany bez uprzedniej zgody Trybunału.

JAK SKONTAKTOWAĆ SIĘ Z UE

Osobiście
W całej Unii Europejskiej istnieje kilkaset centrów Europe Direct. Adres najbliższego centrum można znaleźć na stronie:european-union.europa.eu/contact-eu/meet-us_pl.

Telefonicznie lub pisemnie
Europe Direct to serwis informacyjny, który udziela odpowiedzi na pytania na temat Unii Europejskiej. Można się z nim skontaktować:

• dzwoniąc pod bezpłatny numer telefonu: 00 800 6 7 8 9 10 11 (niektórzy operatorzy mogą naliczać opłaty za te połączenia),
• dzwoniąc pod standardowy numer telefonu: +32 22999696,
• za pomocą formularza: european-union.europa.eu/contact-eu/write-us_pl.

WYSZUKIWANIE INFORMACJI O UE

Online
Informacje o Unii Europejskiej są dostępne we wszystkich językach urzędowych UE w portalu Europa (european-union.europa.eu).

Publikacje UE
Publikacje UE można obejrzeć lub zamówić na stronie: op.europa.eu/pl/publications. Większą liczbę egzemplarzy bezpłatnych publikacji można otrzymać, kontaktując się z serwisem Europe Direct lub z lokalnym centrum dokumentacji europejskiej (european-union.europa.eu/contact-eu/meet-us_pl).

Prawo UE i powiązane dokumenty
Informacje prawne dotyczące UE, w tym wszystkie unijne akty prawne od 1951 r., są dostępne we wszystkich językach urzędowych UE w portalu EUR-Lex (eur-lex.europa.eu).

Otwarte dane UE
Portal data.europa.eu zapewnia dostęp do otwartych zbiorów danych pochodzących z instytucji, organów i agencji UE. Dane te można pobierać i wykorzystywać bezpłatnie, zarówno do celów komercyjnych, jak i niekomercyjnych. Portal umożliwia również dostęp do wielu zbiorów danych z krajów europejskich.