Επίδειξη της δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα και καινοτόμων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε εμπορική κλίμακα στην ΕΕ: δεν επιτεύχθηκε η επιδιωκόμενη πρόοδος την περασμένη δεκαετία

Σύνοψη

I

Το 2007 η ΕΕ παρουσίασε τη δέσμη μέτρων της για το κλίμα και την ενέργεια έως το 2020, η οποία απαιτούσε αυξημένη χρήση και ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της έχουν αναλάβει δράση με σκοπό τη στήριξη των καινοτόμων έργων παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και της κατασκευής και της λειτουργίας μονάδων παραγωγής ενέργειας και βιομηχανικών εγκαταστάσεων που δεσμεύουν και αποθηκεύουν διοξείδιο του άνθρακα, με σκοπό την επιτάχυνση της επίδειξης των πρώτων εμπορικών εγκαταστάσεων αυτού του είδους.

II

Το 2009 η ΕΕ δρομολόγησε το ευρωπαϊκό ενεργειακό πρόγραμμα ανάκαμψης (ΕΕΠΑ), προϋπολογισμού 1,6 δισεκατομμυρίων ευρώ, για τη στήριξη έργων δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα και παραγωγής υπεράκτιας αιολικής ενέργειας. Ταυτόχρονα, η ΕΕ δημιούργησε το αποθεματικό για νεοεισερχόμενους (NER300), το οποίο χρηματοδοτήθηκε από την πώληση 300 εκατομμυρίων δικαιωμάτων εκπομπών (αξίας 2,1 δισεκατομμυρίων ευρώ) για τη στήριξη έργων δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα και έργων καινοτόμων τεχνολογιών στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

III

Την ίδια περίοδο, η ΕΕ χρηματοδότησε επίσης δραστηριότητες επίδειξης στον τομέα της ενέργειας και συνεισέφερε, μέσω ερευνητικών προγραμμάτων, στα υπό τη διαχείριση της ΕΤΕπ χρηματοοικονομικά μέσα. Επιδίωξε επίσης να αντιστοιχίσει ακόμη περισσότερο τις προτεραιότητες ενεργειακής καινοτομίας με τους διαθέσιμους πόρους μέσω του στρατηγικού σχεδίου για την ενεργειακή τεχνολογία (σχέδιο ΣΕΤ) που δρομολογήθηκε το 2008 και επικαιροποιήθηκε το 2015, προκειμένου να εξυπηρετήσει τις προτεραιότητες της ενεργειακής ένωσης.

IV

Η ΕΕ είναι πιθανό να επιτύχει τους στόχους της για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μέχρι το 020. Ωστόσο, οι εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ) δείχνουν ότι η ΕΕ χρειάζεται να εντείνει σημαντικά τις προσπάθειές της, προκειμένου να επιτύχει τις συνολικές φιλοδοξίες της όσον αφορά μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα έως το 2050.

V

Κύριος στόχος μας ήταν να αξιολογήσουμε την ορθότητα του σχεδιασμού, της διαχείρισης και του συντονισμού της δράσης της ΕΕ για τη στήριξη της επίδειξης σε εμπορική κλίμακα της δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα και των καινοτόμων τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μεταξύ 2008 και 2017, μέσω του ΕΕΠΑ και του NER300, καθώς και κατά πόσον το NER300 και το ΕΕΠΑ σημείωσαν την αναμενόμενη πρόοδο όσον αφορά τη βοήθεια που παρείχαν για την εμπορική ανάπτυξη της δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα και των καινοτόμων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

VI

Καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι κανένα από τα προγράμματα δεν κατάφερε να εξασφαλίσει την ανάπτυξη της δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα στην ΕΕ. Το ΕΕΠΑ συνέβαλε στην ανάπτυξη του τομέα της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας, αλλά το πρόγραμμα NER300 δεν σημείωσε την επιδιωκόμενη πρόοδο ως προς την υποστήριξη της επίδειξης ενός ευρύτερου φάσματος καινοτόμων τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

VII

Οι δυσμενείς επενδυτικές συνθήκες, περιλαμβανομένης της αβεβαιότητας των ρυθμιστικών πλαισίων και πολιτικών, αποτέλεσαν πρόσκομμα στην πρόοδο πολλών καινοτόμων έργων με αντικείμενο τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τη δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα. Ένας βασικός παράγοντας για την αποτυχία της ανάπτυξης της δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα ήταν η χαμηλή τιμή αγοράς μετά το 2011.

VIII

Διαπιστώσαμε επίσης ότι ο σχεδιασμός του προγράμματος NER300 περιόρισε την ικανότητα της Επιτροπής και των κρατών μελών να ανταποκρίνονται αποτελεσματικά στις μεταβαλλόμενες συνθήκες. Συγκεκριμένα, η επιλογή του μοντέλου χρηματοδότησης δεν αιτιολογήθηκε όταν η νομική βάση του NER300 εισήχθη στην οδηγία για το καθεστώς εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, ενώ το ίδιο το μοντέλο αυτό δεν μείωσε αποτελεσματικά τον κίνδυνο που απειλεί τα έργα επίδειξης. Οι διαδικασίες επιλογής των έργων και λήψης των αποφάσεων ήταν περίπλοκες, ενώ υπήρχαν και άλλα στοιχεία στον σχεδιασμό που περιόρισαν την ευελιξία του προγράμματος.

IX

Τέλος, διαπιστώσαμε ότι ο συντονισμός και οι ρυθμίσεις περί λογοδοσίας χρήζουν βελτίωσης. Παρότι η πρόοδος ήταν βραδύτερη από την προβλεπόμενη, το σχέδιο ΣΕΤ αποτελεί τη βάση για την καλύτερη αντιστοίχιση των προτεραιοτήτων και των πόρων από τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής πρέπει να συντονιστούν καλύτερα, προκειμένου να καταστήσουν συνεκτικότερη τη στήριξη της ΕΕ σε έργα επίδειξης χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Επίσης, δεν είναι αρκετά σαφείς οι ρυθμίσεις περί λογοδοσίας που ισχύουν για τους φορείς που διαχειρίζονται το πρόγραμμα NER300.

X

Η ΕΕ ετοιμάζεται να θέσει σε εφαρμογή το Ταμείο Καινοτομίας προς αντικατάσταση του NER300 και προβλέπει την επιτάχυνση της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Στο πλαίσιο αυτό, συνιστούμε στην Επιτροπή:

• να δημιουργήσει τις συνθήκες που απαιτούνται προκειμένου να είναι αποτελεσματική η στήριξη της ΕΕ σε έργα αυτού του είδους·
• να βελτιώσει τις διαδικασίες επιλογής έργων και λήψης αποφάσεων στο πλαίσιο του Ταμείου Καινοτομίας σε σύγκριση με τις αντίστοιχες του προγράμματος NER300 και να διασφαλίσει ότι το Ταμείο αυτό θα διαθέτει την ευελιξία που απαιτείται ώστε να ανταποκρίνεται στις εξωτερικές εξελίξεις·
• να ενισχύσει τον εσωτερικό συντονισμό της, προκειμένου η στόχευση της στήριξης της ΕΕ να χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη συνέπεια·
• να μεριμνήσει για την υποχρέωση λογοδοσίας στο πλαίσιο του Ταμείου Καινοτομίας και του NER300.

Εισαγωγή

Η στήριξη της ΕΕ για έργα επίδειξης στον τομέα της ενέργειας χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα

01

Το 2007 και το 2008, η ΕΕ ανέπτυξε τη δέσμη μέτρων της για το κλίμα και την ενέργεια έως το 2020. Επρόκειτο για μια σειρά νομικά δεσμευτικών πράξεων που εγκρίθηκαν το 2009, ώστε να διασφαλιστεί ότι η ΕΕ θα επιτύγχανε τους κλιματικούς και ενεργειακούς στόχους της έως το 2020. Τρεις ήταν οι στόχοι που ετίθεντο στο πλαίσιο της συγκεκριμένης δέσμης: να μειωθούν οι εκπομπές των αερίων θερμοκηπίου κατά 20 % (σε σύγκριση με το 1990), το 20 % της ενέργειας της ΕΕ να παράγεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η ενεργειακή απόδοση να αυξηθεί κατά 20 %.

02

Στο πλαίσιο αυτό, στα συμπεράσματα της Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ιουνίου 2008 ζητήθηκε³ από την Επιτροπή να προτείνει μηχανισμό που θα διασφαλίζει την κατασκευή και τη λειτουργία, έως το 2015, έως και 12 μονάδων επίδειξης (βλέπε πλαίσιο 1) ηλεκτροπαραγωγής για εμπορικούς σκοπούς με δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα (περιγράφεται σχηματικά στο γράφημα 1).

03

Μετά το 2008, η ΕΕ δρομολόγησε δύο μεγαλόπνοα προγράμματα που στόχο είχαν τη στήριξη της επίδειξης τόσο της δέσμευσης και αποθήκευσης του διοξειδίου του άνθρακα σε εμπορική κλίμακα (βλέπε γράφημα 2) όσο και των καινοτόμων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Ευρωπαϊκό Ενεργειακό Πρόγραμμα Ανάκαμψης (ΕΕΠΑ)

04

Το πρώτο σημαντικό πρόγραμμα της ΕΕ που υποστήριζε την εμπορική επίδειξη της δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα, καθώς και τις υπεράκτιες εγκαταστάσεις αιολικής ενέργειας, ήταν το Ευρωπαϊκό Ενεργειακό Πρόγραμμα Ανάκαμψης (ΕΕΠΑ), το οποίο δρομολογήθηκε το 2009⁴. Το ΕΕΠΑ αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης δέσμης μέτρων για την ανάκαμψη της οικονομίας⁵. Ο συνολικός προϋπολογισμός του ανερχόταν σε τέσσερα δισεκατομμύρια ευρώ και προοριζόταν για επιχορηγήσεις έργων. Από το ποσό αυτό, ένα δισεκατομμύριο ευρώ προοριζόταν για το πρόγραμμα επίδειξης της δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα, και 565 εκατομμύρια ευρώ για υπεράκτια αιολική ενέργεια. Οι επιχορηγήσεις του ΕΕΠΑ θα συνέβαλλαν κατά κανόνα στην κάλυψη κεφαλαιουχικών δαπανών για τον σχεδιασμό, την ανάπτυξη και την κατασκευή.

Πρόγραμμα NER300

05

Η ΕΕ δημιούργησε το αποθεματικό των νεοεισερχομένων (NER300) το 2009 στο πλαίσιο του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών της ΕΕ (ΣΕΔΕ), για τη στήριξη έργων επίδειξης σε εμπορική κλίμακα της δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα, καθώς και των καινοτόμων τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας⁶. Στο γράφημα 3 απαριθμούνται οι τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που στόχευε να στηρίξει το NER300.

06

Τα έργα επίδειξης που λαμβάνουν στήριξη από το πρόγραμμα NER300 επιτρέπουν τη δέσμευση και την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα ή την παραγωγή καθαρής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, συμβάλλοντας έτσι στην επίτευξη των στόχων μείωσης των εκπομπών έως το 2020, εφόσον υλοποιηθούν πριν από την ημερομηνία αυτή. Ωστόσο, κύριος στόχος τους είναι να επιδείξουν το εμπορικό δυναμικό των επιλεγμένων τεχνολογιών και να συμβάλουν ευρύτερα και μακροπρόθεσμα στην οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα μετά το 2020, εφόσον εφαρμοστούν και σε άλλα μέρη της Ευρώπης και του κόσμου⁷. H υποστήριξη των «πρωτοπόρων» στον τομέα αυτό αναμενόταν να συμβάλει στην πραγμάτωση της φιλοδοξίας της ΕΕ να αναδειχθεί σε ηγέτη στην ανάπτυξη τεχνολογιών ανανεώσιμης ενέργειας παγκοσμίως⁸.

07

Σύμφωνα με την οδηγία για το ΣΕΔΕ της ΕΕ, 300 εκατομμύρια δικαιώματα εκπομπής παρακρατήθηκαν για το αποθεματικό για τους νεοεισερχόμενους του ΣΕΔΕ της ΕΕ και πωλήθηκαν από την ΕΤΕπ. Το προϊόν της πώλησης, 2,1 δισεκατομμύρια ευρώ, διατέθηκε για τη χρηματοδότηση του προγράμματος. Η Επιτροπή έχει αναλάβει τη γενική διαχείριση του προγράμματος. Τα κράτη μέλη ορίζουν εθνικά σημεία επαφής και αναλαμβάνουν σειρά αρμοδιοτήτων⁹. Η Επιτροπή χρηματοδότησε 39 έργα¹⁰ το 2012 και το 2014 στο πλαίσιο δύο προσκλήσεων υποβολής προτάσεων που προβλέπονταν στο νομικό πλαίσιο. Η ΕΤΕπ διαχειρίζεται τα κονδύλια που χορηγήθηκαν μεν, αλλά δεν έχουν ακόμη καταβληθεί¹¹.

08

Επιλέξιμα για χρηματοδότηση από το NER300 έως και κατά 50 % των προβλεπόμενων εξόδων ήταν τόσο οι πρόσθετες επενδυτικές δαπάνες όσο και τα επιχειρησιακά έξοδα (για μία πενταετία στην περίπτωση της ανανεώσιμης ενέργειας και για μία δεκαετία στην περίπτωση των έργων δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα) για την υλοποίηση και τη λειτουργία καινοτόμων έργων. Το NER300 εκταμιεύει τις επιχορηγήσεις σε ετήσιες δόσεις, αφού ένα έργο τεθεί σε λειτουργία, ήτοι όταν αρχίσει να δεσμεύει και να αποθηκεύει διοξείδιο του άνθρακα ή να παράγει ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές και πραγματοποιεί επιχειρησιακές δαπάνες, εκτός εάν τα κράτη μέλη ζητήσουν και εγγυηθούν προκαταβολική χρηματοδότηση τμήματος ή του συνόλου της επιχορήγησης. Στο γράφημα 4 περιγράφονται οι προκλήσεις και τα διάφορα στάδια της χρηματοδότησης ενός έργου ενεργειακής επίδειξης.

Άλλες πρωτοβουλίες της ΕΕ για την υποστήριξη έργων ενεργειακής επίδειξης χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα

09

Κατά το ίδιο χρονικό διάστημα, οι ενεργειακές πτυχές του προγράμματος-πλαισίου της ΕΕ για την έρευνα στο πλαίσιο του 7ου ΠΠ (2007-2013) και του προγράμματος «Ορίζων 2020» (2014-2020) στήριζαν έργα επίδειξης ευρέος φάσματος ενεργειακών τεχνολογιών. Στο πλαίσιο των εν λόγω προγραμμάτων χρησιμοποιούνται/χρησιμοποιήθηκαν επίσης πόροι από τον προϋπολογισμό της ΕΕ ως εισφορά σε χρηματοοικονομικά μέσα της ΕΤΕπ, όπως ο μηχανισμός χρηματοδότησης με επιμερισμό των κινδύνων και το InnovFin (2007-2013, 2014-2020), τα οποία εξυπηρετούν/εξυπηρετούσαν στόχους ενεργειακής επίδειξης.

10

Παράλληλα με την ανάπτυξη των εν λόγω μηχανισμών χρηματοδότησης, η ΕΕ επιδίωξε να αντιστοιχίσει ακόμη περισσότερο τις προτεραιότητες ενεργειακής καινοτομίας με τη χρηματοδότηση μέσω του στρατηγικού σχεδίου για την ενεργειακή τεχνολογία (σχέδιο ΣΕΤ), που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο το 2008¹². Το 2015 το πρόγραμμα επικαιροποιήθηκε (ολοκληρωμένο σχέδιο ΣΕΤ), προκειμένου να ευθυγραμμιστεί με τις προτεραιότητες στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας (Ε&Κ) της ενεργειακής ένωσης. Όλοι οι χρηματοδοτικοί μηχανισμοί που περιγράφονται ανωτέρω στηρίζουν προτεραιότητες του σχεδίου ΣΕΤ.

Η διαρκής ανάγκη καινοτομίας στον τομέα της καθαρής ενέργειας

11

Το 2015 η ΕΕ υπέγραψε τη συμφωνία του Παρισιού, Σκοπός της συμφωνίας είναι να ενισχυθεί παγκοσμίως η αντιμετώπιση της απειλής της κλιματικής αλλαγής και η συγκράτηση της παγκόσμιας αύξησης της θερμοκρασίας τον τρέχοντα αιώνα σε επίπεδο σαφώς χαμηλότερο των 2 βαθμών Κελσίου σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα. Η ΕΕ έχει δεσμευθεί για τουλάχιστον 40 % μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου μέχρι το 2030, συμπληρώνοντας την ήδη διακηρυγμένη φιλοδοξία της να επιτύχει μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα έως το 2050¹³. Αυτό σημαίνει ότι όλοι οι τομείς της οικονομίας πρέπει να μειώσουν δραστικά τις εκπομπές. Παραδείγματος χάριν, ο χάρτης πορείας της Επιτροπής του 2011 προέβλεπε ότι, έως το 2050, ο τομέας της ηλεκτροπαραγωγής θα έπρεπε να μειώσει τις εκπομπές στο μηδέν. Στο γράφημα 5 εμφαίνεται η προβλεπόμενη μείωση του συνόλου των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ.

12

Η ΕΕ βρίσκεται επί του παρόντος σε καλό δρόμο για την επίτευξη του στόχου για παραγωγή του 20 % της καταναλούμενης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές έως το 2020, ενώ έχει μειωθεί σημαντικά το κόστος της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας (φωτοβολταϊκά). Πάντως, οι μακροπρόθεσμες προοπτικές εξακολουθούν να αποτελούν πρόκληση. Σύμφωνα με τις εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ)¹⁴, η ΕΕ χρειάζεται να εντείνει σημαντικά τις προσπάθειές της μετά το 2020, προκειμένου να επιτύχει τις συνολικές φιλοδοξίες της όσον αφορά μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα έως το 2050 (βλέπε γράφημα 6).

13

Στην ανακοίνωσή¹⁵ της του 2016 σχετικά με την επιτάχυνση της καινοτομίας στον τομέα της ενέργειας, η Επιτροπή υπογράμμισε τις προκλήσεις που συνεπάγεται η στήριξη έργων ενεργειακής επίδειξης χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και υπογραμμίζει ότι η ΕΕ φιλοδοξεί να καταστεί ο παγκόσμιος ηγέτης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

14

Το 2018 η τροποποιημένη οδηγία για το ΣΕΔΕ¹⁶ της ΕΕ αποτέλεσε τη νομική βάση για τη σύσταση ενός νέου Ταμείου Καινοτομίας που θα απορροφά αδιάθετα κονδύλια από το πρόγραμμα NER300 και θα χορηγεί χρηματοδότηση σε καινοτόμους βιομηχανικές και ενεργειακές τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα μέχρι το 2030. Οι τεχνολογίες που μέλλει να λαμβάνουν στήριξη από το Ταμείο Καινοτομίας πρέπει να παρουσιάζουν πρωτοποριακές λύσεις ή να είναι αρκούντως ώριμες για επίδειξη σε προεμπορική κλίμακα.

Εμβέλεια και τρόπος προσέγγισης του ελέγχου

15

Στο πλαίσιο του ελέγχου επιδόσεων που πραγματοποιήσαμε αξιολογήσαμε

την ορθότητα του σχεδιασμού, της διαχείρισης και του συντονισμού της στήριξης της ΕΕ για επίδειξη, σε εμπορική κλίμακα, της τεχνολογίας της δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα, καθώς και των καινοτόμων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, μέσω των ΕΕΠΑ και NER300, ώστε να καταστεί δυνατή η αποτελεσματική συμβολή τους στους μακροπρόθεσμους κλιματικούς και ενεργειακούς στόχους της ΕΕ.

16

Ειδικότερα, εξετάσαμε:

• αν το ΕΕΠΑ και το NER300 σημείωσαν την αναμενόμενη πρόοδο στην προσπάθεια να φέρουν τις τεχνολογίες δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα, καθώς και τις καινοτόμους ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, εγγύτερα στην εμπορική χρήση·
• αν ο σχεδιασμός και η διαχείριση του προγράμματος NER300 λειτούργησαν υπέρ της αποτελεσματικής λήψης αποφάσεων·
• αν υπάρχουν ισχυροί μηχανισμοί συντονισμού τόσο εντός της Επιτροπής όσο και μεταξύ αυτής και των εθνικών αρχών, οι οποίοι να στηρίζουν τη διαδικασία καινοτομίας στον τομέα της καθαρής ενέργειας.

17

Ο έλεγχός μας κάλυψε την περίοδο που μεσολάβησε από την έναρξη των δραστηριοτήτων των NER300, ΕΕΠΑ και του σχεδίου ΣΕΤ το 2008 έως τα τέλη του 2017¹⁷, ωστόσο, δεν επεκτάθηκε στην επαλήθευση της επιλεξιμότητας, της νομιμότητας και της κανονικότητας των δαπανών. Επίσης, δεν υποβλήθηκαν σε άμεσο έλεγχο πολιτικές, ταμεία και μέσα που στηρίζουν την εξάπλωση ώριμων τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας¹⁸. Ο έλεγχος δεν αξιολόγησε τις δραστηριότητες χρηματικής αποτίμησης και διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων σε σχέση με πόρους του NER300.

18

Διενεργήσαμε τις ελεγκτικές εργασίες μας το 2017 στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ΓΔ Δράσης για το Κλίμα, ΓΔ Ενέργειας και τη ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας). Πραγματοποιήσαμε επίσης επισκέψεις στην ΕΤΕπ και το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Επιτροπής (JRC), για ενημερωτικούς σκοπούς. Οι εργασίες μας περιλάμβαναν συνεντεύξεις και επισκοπήσεις εγγράφων, συμπεριλαμβανομένων 26 εκθέσεων αξιολόγησης έργων της ΕΤΕπ και 36 ετήσιων εκθέσεων για έργα του NER300 από πέντε¹⁹ κράτη μέλη, καθώς και των φακέλων και των εννέα έργων υπεράκτιας αιολικής ενέργειας και των έξι έργων δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα στο πλαίσιο του ΕΕΠΑ. Επισκεφθήκαμε αυτά τα κράτη μέλη και συνομιλήσαμε με τα σχετικά με το NER300 εθνικά σημεία επαφής, καθώς και με εθνικούς εκπροσώπους στη διευθύνουσα ομάδα του σχεδίου ΣΕΤ. Εξετάσαμε και επισκέφθηκε πέντε έργα τεχνολογίας δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα, προκειμένου να αξιολογήσουμε τι είχαν επιτύχει με τη διαθέσιμη χρηματοδότηση. Επιπλέον, απευθύναμε έρευνα στις πλατφόρμες τεχνολογίας και καινοτομίας για την ενέργεια (ETIP)²⁰, την ευρωπαϊκή ένωση ηλιακής θερμικής ενέργειας και την ΚΓΚ-InnoEnergy²¹. Οι πλατφόρμες ETIP αποτελούν μέρος της αρχιτεκτονικής του σχεδίου ΣΕΤ και σε αυτές συμμετέχουν κράτη μέλη, η πανεπιστημιακή κοινότητα και συμφεροντούχοι του κλάδου.

Παρατηρήσεις

Το ΕΕΠΑ και το NER300 θέτουν φιλόδοξους στόχους για την υλοποίηση της δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα και την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές

19

Εξετάσαμε κατά πόσον το ΕΕΠΑ και το NER300 σημείωσαν ουσιαστική πρόοδο ως προς την επίτευξη των στόχων τους περί στήριξης της εμπορικής επίδειξης της τεχνολογίας δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα και των καινοτόμων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Αξιολογήσαμε επίσης κατά πόσον η Επιτροπή εξασφάλιζε ότι έργα που λαμβάνουν χρηματοδότηση από την ΕΕ δαπανούν σωστά τους πόρους που τους διατίθενται συμβάλλοντας στην επίτευξη των στόχων του προγράμματος.

Το ΕΕΠΑ υπολειπόταν των φιλοδοξιών του για δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα …

20

Τον Ιούνιο του 2008, τα συμπεράσματα της Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου καλούσαν την Επιτροπή να προτείνει μέχρι το 2015 μηχανισμό για την εξασφάλιση της κατασκευής και της λειτουργίας στην ΕΕ 12 μονάδων επίδειξης, σε εμπορική κλίμακα, της δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα. Τα έργα αυτά προορίζονταν να επιτύχουν σημαντικές μειώσεις των εκπομπών από την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, προσφέροντας παράλληλα την τεχνολογική και εμπορική βάση για την αναπαραγωγή της τεχνολογίας αυτής και σε άλλους τομείς. Για την επίτευξη του στόχου αυτού προβλεπόταν η συνδρομή του ΕΕΠΑ²².

21

Η Επιτροπή χορήγησε ένα δισεκατομμύριο ευρώ σε έξι έργα. Στο τέλος του 2017, η Επιτροπή είχε καταβάλει 424 εκατομμύρια ευρώ (βλέπε πίνακα 1). Τέσσερα από αυτά τα έξι συγχρηματοδοτούμενα έργα είχαν ολοκληρωθεί μετά τη λήξη της συμφωνίας επιχορήγησης, και ένα διακόπηκε χωρίς να περατωθεί. Το μόνο έργο που ολοκληρώθηκε δεν αποτελούσε έργο επίδειξης σε εμπορική κλίμακα της τεχνολογίας δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα, αλλά επρόκειτο ουσιαστικά για μικρότερες πιλοτικές εγκαταστάσεις για δέσμευση, μεταφορά και αποθήκευση.

Πίνακας 1

Επισκόπηση της κατάστασης του υποπρογράμματος δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα του ΕΕΠΑ στο τέλος του 2017

Τοποθεσία έργου	Κατάσταση της δράσης του ΕΕΠΑ τον Οκτώβριο του 2017	Κατηγορία	Αναμενόμενη συμβολή στον στόχο περί χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα*	Συνολικό επιλέξιμο κόστος δράσης του ΕΕΠΑ (ανά συμφωνία επιχορήγησης) σε εκατ. ευρώ	Επιχορήγηση Επιτροπής σε εκατ. ευρώ	Συγχρηματοδότηση δράσης % (συμφωνία επιχορήγησης)	Καθαρό ποσό επιχορήγησης της Επιτροπής που καταβλήθηκε (μετά τις ανακτήσεις — Οκτώβριος 2017)
DE	Περατώθηκε	Δέσμευση και αποθήκευση CO2	10	305	180	59 %	15
PL	Περατώθηκε	Δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα	9	610	180	29 %	21
IT	Περατώθηκε	Δέσμευση και αποθήκευση CO2	5	143	100	70 %	35
NL	Περατώθηκε	Δέσμευση και αποθήκευση CO2	6	371	180	48 %	67
UK	Περατώθηκε χωρίς να έχει ολοκληρωθεί	Δέσμευση και αποθήκευση CO2	17	274	180	66 %	120
ES	Πιλοτικές εγκαταστάσεις - περιορισμένη χρήση - άνευ επίδειξης της δέσμευσης και αποθήκευσης CO2 σε πλήρη κλίμακα	Δέσμευση και αποθήκευση CO2	5	263	180	69 %	166
				Συνολική χρηματοδότηση που διέθεσε η ΕΕ:	1 000	Συνολική χρηματοδότηση που κατέβαλε η ΕΕ:	424

* Αναμενόμενη ποσότητα CO₂ που δεσμεύεται και αποθηκεύεται τα πρώτα πέντε έτη βάσει της αίτησης επιχορήγησης (σε εκατ. τόνους).

Σημείωση: Ενδέχεται να προκύψουν περαιτέρω διορθώσεις για έργα από το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Κάτω Χώρες που υπόκεινται σε διαδικασίες εκκαθάρισης.

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει στοιχείων της Επιτροπής²³.

22

Επομένως, το υποπρόγραμμα δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα του ΕΕΠΑ δεν έχει συμβάλει στην κατασκευή και τη θέση σε λειτουργία κανενός έργου επίδειξης της δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα. Στο πλαίσιο 2 παρατίθενται παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο δαπανήθηκαν οι πόροι της ΕΕ που διατέθηκαν για τα έργα. Παρόλο που τα προγράμματα καινοτομίας εμφανίζουν γενικά αδυναμίες, τα αποτελέσματα που απέφεραν οι επενδύσεις της ΕΕ σε έργα που δεν ολοκληρώθηκαν υπολείπονται σημαντικά των αρχικά αναμενόμενων. Τα έργα αυτά δεν είχαν επίσης επιτύχει τις προβλεπόμενες μειώσεις εκπομπών²⁴ που αναλογούσαν στα οικεία κράτη μέλη.

… αλλά συνέβαλε θετικά στον ταχέως αναπτυσσόμενο τομέα της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας

23

Το υποπρόγραμμα του ΕΕΠΑ για την υπεράκτια αιολική ενέργεια είχε ως στόχο τη χρηματοδότηση έργων στον τομέα της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας με καινοτόμα χαρακτηριστικά την περίοδο 2009-2015. Επρόκειτο, παραδείγματος χάριν, για έργα που ανέπτυσσαν καινοτόμους ανεμογεννήτριες και κατασκευές έδρασης για την κατασκευή των πρώτων μεγάλης κλίμακας (400 MWh) αιολικών πάρκων σε ανοιχτή θάλασσα (> 100 χλμ.) και σε μεγάλα βάθη (> 40 μ.) για την παραγωγή καθαρής ενέργειας. Το πρόγραμμα επιδίωξε επίσης να αυξήσει τις συνδέσεις στο δίκτυo μεταξύ υπεράκτιων αιολικών πάρκων και διαφόρων κρατών μελών, ιδίως στη Βόρεια και τη Βαλτική Θάλασσα. Αυτό περιλάμβανε τη χρήση καινοτόμων τεχνολογιών σύνδεσης με το δίκτυο σε εμπορική κλίμακα.

24

Στο τέλος του 2017, η Επιτροπή είχε καταβάλει 255 εκατομμύρια ευρώ από τις ύψους 565 εκατομμυρίων ευρώ επιχορηγήσεις που είχε αποφασίσει να χορηγήσει σε εννέα έργα υπεράκτιας αιολικής ενέργειας. Τέσσερα έργα είχαν ολοκληρωθεί πλήρως. Όσον αφορά δύο άλλα, οι συμφωνίες επιχορήγησης λύθηκαν πρόωρα, αφού η Επιτροπή είχε καταβάλει 7,4 εκατομμύρια ευρώ. Τρία έργα βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη το 2018. Στον πίνακα 2 παρουσιάζονται συνοπτικά τα αποτελέσματα αυτά.

Πίνακας 2

Eπισκόπηση της κατάστασης του προγράμματος υπεράκτιας αιολικής ενέργειας του ΕΕΠΑ στο τέλος του 2017

Τοποθεσία έργου	Κατάσταση της δράσης του ΕΕΠΑ τον Οκτώβριο του 2017	Κατηγορία	Αναμενόμενη συμβολή στον μεταβατικό στόχο περί χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα*	Συνολικό επιλέξιμο κόστος δράσης του ΕΕΠΑ (ανά συμφωνία επιχορήγησης) σε εκατ. ευρώ	Επιχορήγηση Επιτροπής σε εκατ. ευρώ	Συγχρηματοδότηση δράσης % (συμφωνία επιχορήγησης)	Καθαρό ποσό επιχορήγησης της Επιτροπής που καταβλήθηκε (μετά τις ανακτήσεις — Οκτώβριος 2017)
UK	Περατώθηκε	ΔΙΚΤΥΟ ΥΠΕΡΑΚΤΙΑΣ ΑΙΟΛΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ	ά.α. (δίκτυο)	149	74	50 %	3
DE	Περατώθηκε	ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΑΣ ΑΙΟΛΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ	Μη διαθέσιμα δεδομένα	205	59	29 %	4
DK/NL	Εν εξελίξει (αναβολή)	ΔΙΚΤΥΟ ΥΠΕΡΑΚΤΙΑΣ ΑΙΟΛΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ	ά.α. (δίκτυο)	173	87	50 %	5
DE/DK	Εν εξελίξει (αναβολή)	ΔΙΚΤΥΟ ΥΠΕΡΑΚΤΙΑΣ ΑΙΟΛΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ	ά.α. (δίκτυο)	507	150	30 %	58
UK	Εν εξελίξει (αναβολή)	ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΑΣ ΑΙΟΛΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ	> 80 MWh	190	40	21 %	28
DE	Ολοκληρώθηκε	ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΑΣ ΑΙΟΛΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ	> 400 MWh	118	53	45 %	53
DE	Ολοκληρώθηκε	ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΑΣ ΑΙΟΛΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ	> 295 MWh	488	50	10 %	50
DE	Ολοκληρώθηκε	ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΑΣ ΑΙΟΛΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ	> 400 MWh	220	43	19 %	43
BE	Ολοκληρώθηκε	ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΑΣ ΑΙΟΛΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ	> 270 MWh	24	10	42 %	10
			> 1 445 MWh	Συνολική χρηματοδότηση που διέθεσε η ΕΕ:	565	Συνολική χρηματοδότηση που κατέβαλε η ΕΕ:	255

* Αναμενόμενη ετήσια ικανότητα παραγωγής καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας.

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει στοιχείων της Επιτροπής²⁶.

25

Τέσσερα έργα πέτυχαν την ανάπτυξη μεγάλης ικανότητας παραγωγής καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ τα τρία καθυστερημένα έργα εξακολουθούν να μπορούν να συμβάλλουν στον ίδιο στόχο ή στην καλύτερη ενοποίηση του ενεργειακού δικτύου στην ΕΕ. Η χρηματοδότηση της ΕΕ για έργα υπεράκτιων εγκαταστάσεων αιολικής ενέργειας, από το 2009 και μετά, έδωσε ένα θετικό μήνυμα που πλέον δίνει χώρο σε έναν ταχέως αναπτυσσόμενο τομέα²⁷.

26

Λόγω της ταχείας ανάπτυξης του τομέα (η οποία προκάλεσε ορισμένες δυσκολίες εφοδιασμού), τα τρία καθυστερημένα έργα χρειάστηκε, συγκεκριμένα, να υποστούν συχνές προσαρμογές. Η Επιτροπή έδειξε σημαντική ευελιξία όσον αφορά την αποδοχή τροποποιήσεων σε συμβάσεις επιχορήγησης.

Τα εν λόγω προγράμματα του ΕΕΠΑ δεν πέτυχαν τον στόχο της ταχείας τόνωσης της οικονομικής ανάπτυξης

27

Στο πλαίσιο της οικονομικής κρίσης, βασικός στόχος του προγράμματος ΕΕΠΑ ήταν η τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης με την ώθηση των επενδύσεων και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Για τον σκοπό αυτό χρειάστηκε να δαπανηθεί μεγάλο μέρος των διαθέσιμων κονδυλίων πριν από το τέλος του 2010²⁸. Παρότι η δαπάνη χρημάτων δεν αποτελεί αυτοσκοπό, τα προγράμματα υπεράκτιας αιολικής ενέργειας και δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα του ΕΕΠΑ δεν πέτυχαν τον συγκεκριμένο στόχο οικονομικής ανάκαμψης. Τα ποσοστά πληρωμών βρίσκονταν περίπου στο 10 % στο τέλος του 2010, και παρέμεναν υπό του 50 % στο τέλος του 2017 και για τα δύο προγράμματα.

Το NER300 δεν έχει μέχρι στιγμής να επιδείξει επιτυχημένα έργα δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα …

28

Στόχος του NER300 ήταν να χρηματοδοτήσει οκτώ έργα που θα επιδείκνυαν την εμπορική βιωσιμότητα των τεχνολογιών δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα. Η χρηματοδότηση αυτή θα μπορούσε να χορηγηθεί σε έργα που είχαν ήδη χρηματοδοτηθεί στο πλαίσιο του ΕΕΠΑ, ή σε άλλα έργα επίδειξης δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα. Μετά την πρώτη πρόσκληση υποβολής προτάσεων του NER300 το 2011, κρίθηκαν επιλέξιμα δέκα έργα επίδειξης δέσμευσης και αποθήκευσης, τα οποία και διήλθαν επιτυχώς τη διαδικασία αξιολόγησης της δέουσας επιμέλειας από την ΕΤΕπ (βλέπε σημεία 66 έως 75). Η Επιτροπή κατέταξε οκτώ έργα προς επιχορήγηση και διατήρησε δύο σε εφεδρικό κατάλογο²⁹.

29

Με βάση την εν λόγω κατάταξη, η Επιτροπή ζήτησε από τα κράτη μέλη να επιβεβαιώσουν τη στήριξή τους προς τα εν λόγω έργα. Τρία κράτη μέλη επιβεβαίωσαν πέντε από τα δέκα αυτά έργα. Ωστόσο, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι αυτές οι επιβεβαιώσεις δεν ήταν σύμφωνες με τις νομικές απαιτήσεις του NER300 (βλέπε παραδείγματα στο πλαίσιο 3) και δεν χορήγησε επιχορηγήσεις σε έργα δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα για την πρώτη πρόσκληση υποβολής προτάσεων.

30

Στο πλαίσιο της δεύτερης πρόσκλησης υποβολής προτάσεων το 2014, μόνο το Ηνωμένο Βασίλειο υπέβαλε προσφορά για έργο δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα. Η Επιτροπή χορήγησε 300 εκατομμύρια ευρώ για το έργο αυτό, το οποίο είχε επίσης ενταχθεί στο εθνικό καθεστώς στήριξης της δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα του Ηνωμένου Βασιλείου. Σκοπός του εν λόγω έργου ήταν να δεσμεύσει και να αποθηκεύσει περίπου 18 εκατομμύρια τόνους διοξειδίου του άνθρακα κατά τη διάρκεια δεκαετούς περιόδου επίδειξης. Ωστόσο, τον Νοέμβριο του 2015, το Ηνωμένο Βασίλειο ακύρωσε το καθεστώς στήριξης μετά από επανεξέταση των δαπανών, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα σημαντικό χρηματοδοτικό κενό και να διαλυθεί η κοινοπραξία. Κατά τον χρόνο διενέργειας του ελέγχου, η απόσυρση του έργου από το πρόγραμμα NER300 βρισκόταν στο στάδιο της προετοιμασίας, πράγμα που σημαίνει ότι η ύψους 300 εκατομμυρίων ευρώ επιχορήγηση που είχε ανατεθεί, χωρίς όμως να έχει καταβληθεί, δεν θα δαπανούνταν στο πρόγραμμα δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα του NER300³⁰.

… και έχει εκτραπεί της πορείας του ως προς τον αντίκτυπο που επιδιώκει όσον αφορά τις καινοτόμους ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

31

Πέραν της δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα, το πρόγραμμα NER300 στόχευε³¹ στην παροχή στήριξης σε τουλάχιστον ένα έργο ανά υποκατηγορία έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ώστε να επιδειχθεί η βιωσιμότητα ενός φάσματος καινοτόμων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που δεν διατίθενται ακόμη στην αγορά³².

32

Η Επιτροπή χορήγησε πόρους ύψους 1,8 δισεκατομμυρίων ευρώ στο πλαίσιο του προγράμματος NER300 σε 38 καινοτόμα έργα για ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές κατά τα έτη 2012 και 2014³³. Με βάση τα αριθμητικά στοιχεία των αναμενόμενων εκροών που είχαν καταρτιστεί πριν από τις αποφάσεις ανάθεσης, τα έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αναμένεται να παραγάγουν περίπου 85 TWh καθαρής ενέργειας κατά την πρώτη πενταετία της λειτουργίας τους. Στο γράφημα 7 παρέχεται επισκόπηση της κατάστασης των εν λόγω έργων NER300 τον Φεβρουάριο του 2018. Στο παράρτημα II παρατίθενται τα σχετικά στοιχεία.

33

Βάσει της αρχικής νομοθεσίας για το NER300, τα έργα θα έπρεπε να καταλήξουν στην οριστική επενδυτική απόφαση εντός δύο ετών (ήτοι το 2014 και το 2016) και να τεθούν σε λειτουργία το αργότερο τέσσερα έτη μετά τις αποφάσεις ανάθεσης (ήτοι το 2016 και το 2018).

34

Τον Φεβρουάριο του 2015, η Επιτροπή τροποποίησε την απόφαση NER300, μεταθέτοντας κατά δύο χρόνια τη λήξη της προθεσμίας για την οριστική επενδυτική απόφαση και την έναρξη λειτουργίας³⁴. Η τροποποιητική απόφαση ανέφερε ότι η οικονομική κρίση ήταν ο κύριος λόγος για τον οποίο μεγάλος αριθμός έργων που επιχορηγήθηκαν από το NER300 δεν ήταν σε θέση να καταλήξουν σε οριστική επενδυτική απόφαση εντός της αρχικής προθεσμίας. Παρά τις εν λόγω παρατάσεις της προθεσμίας, έως τις αρχές του 2018 επτά έργα (συνολικής επιχορήγησης άνω του μισού δισεκατομμυρίου ευρώ) είχαν αποσυρθεί από το πρόγραμμα NER300. Ένα ακόμη έργο, που αντιστοιχούσε σε άλλα 31 εκατομμύρια ευρώ, ήταν πιθανό να αποσυρθεί το 2018. Για δεκατέσσερα έργα που έλαβαν επιχορήγηση το 2014, η οριστική επενδυτική απόφαση πρέπει να ληφθεί το 2018.

35

Προκειμένου ένα έργο να λάβει το 100 % της επιχορήγησης, πρέπει να παραγάγει το 75 % της αναμενόμενης ποσότητας ενέργειας εντός της πρώτης πενταετίας της λειτουργίας του. Στα τέλη του 2017, τρία έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που βρίσκονταν σε λειτουργία είχαν λάβει ετήσιες επιχορηγήσεις βάσει της ενεργειακής τους απόδοσης. Δύο έργα βιοενέργειας που τέθηκαν σε λειτουργία, όπως είχε προγραμματιστεί, παρήγαγαν πολύ χαμηλότερες εκροές από τις αναμενόμενες. Ως εκ τούτου, δεν προβλεπόταν να επιτύχουν το απαιτούμενο κατώτατο όριο εκροών (75 %), προκειμένου να μπορέσουν να ζητήσουν το πλήρες ποσό της επιχορήγησης. Για το έργο αιολικής ενέργειας, οι εκταμιεύσεις είχαν ξεκινήσει το 2014 εξελίσσονταν ομαλά.

36

Λόγω αποσύρσεων έργων, καθυστερήσεων και χαμηλότερων από τις αναμενόμενες εκροών των έργων, το NER300 έχει εκτραπεί της πορείας του όσον αφορά επίσης τον αντίκτυπο που επιδιώκει να έχει σε ευρύ φάσμα τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την πρώτη του εμπορική επίδειξη.

Τα έργα ΕΕΠΑ και NER300 επλήγησαν από δυσμενείς επενδυτικές συνθήκες

37

Τα έργα ενεργειακής επίδειξης χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα ενέχουν υψηλούς τεχνολογικούς και χρηματοοικονομικούς κινδύνους και, ως εκ τούτου, αντιμετωπίζουν πολλές προκλήσεις όσον αφορά την προώθησή τους στην αγορά. Ευρύτερα οικονομικά και ρυθμιστικά ζητήματα επηρεάζουν την πρόσβασή τους σε χρηματοδότηση. Στην ενότητα αυτή, εξετάζουμε με ποιον τρόπο οι παράγοντες αυτοί επηρέασαν τις επιδόσεις των έργων ΕΕΠΑ και NER300.

38

Επιπλέον, εξετάσαμε τις πλατφόρμες τεχνολογίας και καινοτομίας για την ενέργεια (ETIP), που συνδέονται με την αρχιτεκτονική του σχεδίου ΣΕΤ, και δύο άλλους οργανισμούς (βλέπε σημείο 18), με σκοπό να προσδιορίσουμε τα κύρια εμπόδια που αντιμετωπίζουν κατά την αναζήτηση χρηματοδότησης τα έργα επίδειξης σε εμπορική κλίμακα στην ΕΕ. Τα αποτελέσματα που παρουσιάζονται στο γράφημα 8 δείχνουν τη συναίνεση που υπήρξε μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών με τα οποία έγιναν διαβουλεύσεις σχετικά με τη σοβαρότητα ορισμένων βασικών εμποδίων.

39

Όταν το 2008 σχεδιάστηκαν προγράμματα όπως το ΕΕΠΑ και το NER300, το πετρέλαιο, ο άνθρακας, το φυσικό αέριο και οι τιμές χονδρικής της ηλεκτρικής ενέργειας βρίσκονταν σε πολύ υψηλά ιστορικά επίπεδα. Τα επίπεδα αυτά μειώθηκαν απότομα στις αρχές του 2009, λίγο πριν από την έναρξη των προγραμμάτων. Μολονότι οι τιμές πετρελαίου αυξήθηκαν και πάλι μέχρι την επόμενη πτώση τους το 2014, οι παράγοντες αυτοί αποτελούν σημαντικές κινητήριες δυνάμεις για επενδύσεις σε τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Η μείωση και η αστάθεια στις τιμές των ορυκτών καυσίμων κατέστησαν τις επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα λιγότερο ελκυστικές σε σύγκριση με τις ορυκτές πηγές ενέργειας.

40

Στα σημεία που ακολουθούν περιγράφεται ο τρόπος με τον οποίο άλλα βασικά εμπόδια επηρεάζουν τους όρους χρηματοδότησης των έργων ΕΕΠΑ και NER300 (στο παράρτημα III παρουσιάζεται η σχέση των εν λόγω εμποδίων με τις επιδόσεις αυτών των προγραμμάτων).

Το επενδυτικό κλίμα για τα έργα επίδειξης επηρεάζεται από την αβεβαιότητα που υπάρχει όσον αφορά τα ρυθμιστικά πλαίσια και τις σχετικές πολιτικές

41

Λαμβάνοντας υπόψη την πρόκληση που αποτελεί η χρηματοδότηση έργων επίδειξης υψηλού κινδύνου, η οδηγία για το ΣΕΔΕ και η απόφαση για το NER300 αύξησαν τις προσδοκίες των πιθανών έργων ότι τα κράτη μέλη θα συνεισέφεραν εθνική δημόσια χρηματοδότηση για τα έργα που επιλέγονται στο πλαίσιο του προγράμματος NER300. Η Επιτροπή ζητούσε από τα κράτη μέλη να επιβεβαιώνουν αυτή τη συνεισφορά για τα επιλεγόμενα έργα, προτού τα επιχορηγήσει από το πρόγραμμα NER300.

42

Η στήριξη από τα κράτη μέλη θα μπορούσε να συνίσταται σε επιδοτήσεις κεφαλαίου για την ανάπτυξη και την κατασκευή των υποδομών. Θα μπορούσε επίσης να περιλαμβάνει πρόσθετες παροχές, όπως λόγου χάριν τις εγγυημένες τιμές (βλέπε πλαίσιο 4) ή τις πριμοδοτήσεις για την υποστήριξη της λειτουργίας των νεόδμητων εγκαταστάσεων. Στο πλαίσιο των κανόνων του προγράμματος NER300, τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να συνιστούν εγγύηση υπέρ της ΕΤΕπ, ώστε αυτή να μπορεί να αποδεσμεύει τμήμα των πόρων που προορίζονται για τα έργα προτού αυτά τεθούν σε λειτουργία. Διαπιστώσαμε ότι κατά τον χρόνο του ελέγχου μας μόνο τέσσερα έργα σε τέσσερα κράτη μέλη είχαν πράγματι ωφεληθεί από την εν λόγω εγγύηση και είχαν λάβει προκαταβολικές από την ΕΤΕπ.

43

Το 2012, πριν από την πρώτη απόφαση ανάθεσης, η ΕΤΕπ είχε ενημερώσει την Επιτροπή ότι η βιωσιμότητα των υποβληθέντων σχεδίων χρηματοδότησης θα εξαρτιόταν σε μεγάλο βαθμό από τη στήριξη που θα μπορούσαν να παράσχουν τα κράτη μέλη υπό τη μορφή εγγυημένων τιμών αγοράς, επιχορηγήσεων ή άλλων μηχανισμών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, θεωρήθηκε αυτονόητο ότι τα κράτη μέλη θα παρείχαν πρόσθετες επιχορηγήσεις και επιδοτήσεις στα έργα, με τις οποίες θα συμπληρωνόταν πλήρως η επιχορήγηση από το NER300 για την κάλυψη των σχετικών δαπανών των έργων. Η ΕΤΕπ επεσήμανε ότι, στην πλειονότητα των περιπτώσεων, τα κράτη μέλη δεν είχαν ακόμη καθορίσει ή εγκρίνει σαφώς τους εν λόγω μηχανισμούς στήριξης κατά την περάτωση της διαδικασίας αξιολόγησης των έργων.

44

Από το 2014³⁶, η Επιτροπή ζήτησε από τα κράτη μέλη να χρησιμοποιούν ανταγωνιστικές διαδικασίες υποβολής προσφορών για τον καθορισμό των επιπέδων της στήριξης που καταβάλλεται στους φορείς προώθησης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Στο παρελθόν, τα κράτη μέλη χρησιμοποιούσαν συχνά για μεγάλα χρονικά διαστήματα (παραδείγματος χάριν 25ετίες) σταθερές εγγυημένες τιμές τις οποίες είχαν συμφωνήσει με τους προμηθευτές ενέργειας. Από το 2017, οι ανταγωνιστικές διαδικασίες δημοπράτησης πρέπει να αποτελούν το μοναδικό μοντέλο παροχής επιχειρησιακής στήριξης. Η νέα προσέγγιση για την παροχή αυτής της στήριξης σε ανανεώσιμες μορφές ενέργειας δεν θα εμπόδιζε τα κράτη μέλη να συνεχίσουν να υποστηρίζουν καινοτόμα έργα επίδειξης. Οι κατευθυντήριες οδηγίες της Επιτροπής παρείχαν τη δυνατότητα αναζήτησης παρέκκλισης από τη διαδικασία υποβολής προσφορών για τις νέες τεχνολογίες με υψηλότερο κόστος ανά μονάδα παραγόμενης ενέργειας. Μολονότι τα εθνικά καθεστώτα παροχής επιχειρησιακής στήριξης μεταβάλλονταν σε όλη την ΕΕ, τα έργα του NER300 που είχαν σχεδιαστεί την εποχή των εγγυημένων τιμών προσπαθούσαν ακόμη να εξασφαλίσουν οριστική επενδυτική απόφαση. Ως εκ τούτου, αντιμετώπιζαν αβεβαιότητα σχετικά με τη διαθεσιμότητα επιχειρησιακής στήριξης στο μέλλον.

45

Στο πλαίσιο 5 παρουσιάζεται παράδειγμα έργου που τελικά αποσύρθηκε λόγω μεταβολών στο ρυθμιστικό περιβάλλον και στη σχετική οικονομική στήριξη.

46

Όσον αφορά τα έργα δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα στο πλαίσιο του ΕΕΠΑ, η παροχή οικονομικής στήριξης επίσης δεν υλοποιήθηκε σύμφωνα με τις προβλέψεις. Στο πλαίσιο 6 παρουσιάζονται σχετικά παραδείγματα.

47

Τα ρυθμιστικά καθεστώτα και οι μηχανισμοί οικονομικής στήριξης για καινοτόμους ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έχουν ως σκοπό να συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων των κρατών μελών και της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια. Οι στόχοι αυτοί πρέπει να εναρμονιστούν με τις διεθνείς συμφωνίες για το κλίμα και τους μακροπρόθεσμους στόχους μείωσης των εκπομπών (δηλαδή με ορίζοντα το 2050 και μετά). Ωστόσο, όταν οι εν λόγω κλιματικοί και ενεργειακοί στόχοι δεν έχουν καθοριστεί σαφώς (παραδείγματος χάριν, δεν βρίσκονται σε νομοθετικά κείμενα) και δεν έχουν σταθερή μακροπρόθεσμη προοπτική, αυτό δημιουργεί περαιτέρω αβεβαιότητα, η οποία επιβαρύνει τους επενδυτικούς όρους για αυτό το είδος καινοτόμων και ριψοκίνδυνων έργων. Στο πλαίσιο 7 περιγράφονται εν συντομία οι πολλές εργασίες που απομένουν να γίνουν σχετικά με το ζήτημα αυτό.

48

Η αβεβαιότητα όσον αφορά τις πολιτικές, τους κανονισμούς και τη δημόσια χρηματοδοτική στήριξη επηρεάζει την οικονομική βιωσιμότητα και την εξέλιξη των καινοτόμων ενεργειακών έργων επίδειξης χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα στο πλαίσιο του NER300 και του ΕΕΠΑ. Όσο περισσότερες ήταν οι καθυστερήσεις τόσο αυξανόταν η πιθανότητα να προκύψουν νέα, περισσότερο καινοτόμα έργα, εκτός του NER300.

Για τα έργα δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα, βασικά εμπόδια ήταν η μείωση των τιμών αγοράς του διοξειδίου του άνθρακα και η έλλειψη άλλων μορφών στήριξης και εσόδων

49

Όσον αφορά τα έξι έργα δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα που στηρίζονται από το πρόγραμμα ΕΕΠΑ, η σχετική οριστική επενδυτική απόφαση θα έπρεπε να είχε ληφθεί το 2011 ή το 2012 και τα έργα να είχαν τεθεί σε λειτουργία έως το 2015. Εκτός από πολλές άλλες σημαντικές προκλήσεις, ένας βασικός παράγοντας που παρεμπόδισε την υλοποίηση αυτών των στόχων, ήταν η χαμηλότερη από την αναμενόμενη τιμή της αγοράς διοξειδίου του άνθρακα στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ της ΕΕ. Στο γράφημα 9 παρουσιάζεται η εξέλιξη των εν λόγω τιμών.

50

Διαπιστώσαμε ότι οι υπεύθυνοι των έργων δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα που είχαν υποβάλει αίτηση επιχορήγησης ΕΕΠΑ το 2009 είχαν βασίσει την υποστήριξη των οικονομικών σχεδίων τους στις υψηλές και αυξανόμενες τιμές διοξειδίου του άνθρακα. Από την εξέταση των αιτήσεων επιχορήγησης τις οποίες υπέβαλαν το 2009 στο πλαίσιο του ΕΕΠΑ οι έξι φορείς υλοποίησης που στη συνέχεια έλαβαν επιχορήγηση, καθίσταται σαφές ότι θεωρούσαν ότι η τιμή του διοξειδίου του άνθρακα θα κυμαινόταν μεταξύ 20 και 40 ευρώ ανά τόνο κατά τις φάσεις κατασκευής και επίδειξης. Στο πλαίσιο ενός έργου έγινε επίσης εμφανές ότι η βιωσιμότητα του χρηματοδοτικού σχεδίου του εξαρτιόταν επίσης από τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, μόνο εφόσον η τιμή διοξειδίου του άνθρακα θα κυμαινόταν μεταξύ 65 και 90 ευρώ ανά τόνο θα έδινε πράγματι τη δυνατότητα στο έργο επίδειξης δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα να λειτουργήσει χωρίς ζημίες.

51

Από τα χρηματοδοτικά σχέδιά τους, καθίσταται σαφές ότι τα έργα αυτά ανέμεναν συχνά να λάβουν σημαντική χρηματοδότηση από το πρόγραμμα NER300 στο μέλλον, ακόμη και αν κατά την εν λόγω χρονική στιγμή (το 2009), δεν ήταν γνωστή η τελική μορφή του προγράμματος NER300. Στο πλαίσιο 8 περιγράφεται ο τρόπος με τον οποίο η αγορά διοξειδίου του άνθρακα καθόρισε επίσης το μέγιστο ύψος των επιχορηγήσεων στο πλαίσιο του προγράμματος NER300⁴⁰. Η Επιτροπή αποδέχθηκε αυτά τα εξαιρετικά αβέβαια οικονομικά σχέδια, υπέγραψε τις συμφωνίες επιχορήγησης και κατέβαλε το 43 % της διατεθείσας από το ΕΕΠΑ χρηματοδότησης.

52

Τα έργα δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα στο πλαίσιο του ΕΕΠΑ στο Ηνωμένο Βασίλειο και στις Κάτω Χώρες (τα μόνα που εξακολούθησαν μετά το 2013) δεν μπόρεσαν ποτέ να διασφαλίσουν την οικονομική βιωσιμότητά τους, λαμβανομένης υπόψη της μείωσης των τιμών. Τα αναμενόμενα οικονομικά οφέλη από τη δέσμευση και την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα, τα οποία θα συνέβαλαν στην αποφυγή των υψηλών δαπανών στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ της ΕΕ, δεν υλοποιήθηκαν όπως αναμενόταν.

53

Το 2012 η Επιτροπή πραγματοποίησε εσωτερική εκτίμηση⁴² του αντικτύπου που είχε η μείωση των τιμών αγοράς διοξειδίου του άνθρακα. Διαπίστωσε ότι είχε καταστεί ιδιαίτερα δύσκολη η λήψη οριστικής επενδυτικής απόφασης για τα εν λόγω έργα. Διατήρησε, ωστόσο, τη χρηματοδοτική στήριξή από το ΕΕΠΑ και επέτρεψε να συνεχιστούν ορισμένες εργασίες μεταφοράς και αποθήκευσης στο Ηνωμένο Βασίλειο και στις Κάτω Χώρες. Η Επιτροπή εφάρμοσε τη λογική ότι τα έργα αυτά θα μπορούσαν ενδεχομένως να ωφελήσουν άλλους φορείς-πηγές εκπομπών που βρίσκονται στις ίδιες περιφέρειες, εάν οι υποδομές κατασκευάζονταν για κοινή χρήση.

54

Η Επιτροπή και ο φορέας υλοποίησης του έργου είχαν αποφασίσει το 2011 να επιβραδύνουν τις εργασίες στις Κάτω Χώρες, λόγω των χαμηλών τιμών αγοράς διοξειδίου του άνθρακα. Η Επιτροπή κατέβαλε σημαντικές προσπάθειες κατά την περίοδο 2015-2017 για να εντοπίσει πρόσθετες πηγές χρηματοδότησης για την κάλυψη των ελλειμμάτων. Διοργάνωσε στις Βρυξέλλες διάφορες συνεδριάσεις στρογγυλής τραπέζης με βασικά ενδιαφερόμενα μέρη από τη βιομηχανία και τα κράτη μέλη και επεδίωξε την εξεύρεση κοινών συμφερόντων για τη συνέχιση του έργου. Ο στόχος ήταν να κατασκευαστούν τουλάχιστον οι απαραίτητες υποδομές και να λειτουργήσουν για μια σύντομη περίοδο επίδειξης. Ο φορέας υλοποίησης του έργου απέσυρε τελικά την υποστήριξή του από το έργο το 2017.

55

Η έλλειψη οικονομικής βιωσιμότητας αποτελεί τον κύριο παράγοντα που δεν επιτρέπει την εγκατάσταση της τεχνολογίας δέσμευσης και την αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα στην ΕΕ. Η απότομη μείωση των τιμών αγοράς του διοξειδίου του άνθρακα και η αποτυχία όλων των έργων ΕΕΠΑ να εξασφαλίσουν είτε ένα επαρκές ποσό πρόσθετης δημόσιας χρηματοδότησης μέσω του NER300 ή εθνικών προγραμμάτων έως το 2012 είτε άλλα έσοδα έθεσε σε κίνδυνο τη βιωσιμότητά τους. Η Επιτροπή δεν ανέστειλε ούτε διέκοψε τη χρηματοδοτική της στήριξη προς τα έργα επίδειξης δέσμευσης και την αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα στο πλαίσιο του προγράμματος ΕΕΠΑ εκείνη τη στιγμή και συνέχισε να καταβάλλει πληρωμές μετά το 2013 σε δύο έργα που τελικά δεν πέτυχαν τον σκοπό τους.

Ο σχεδιασμός του προγράμματος NER300 περιόρισε την ικανότητα της Επιτροπής και των κρατών μελών να ανταποκρίνονται αποτελεσματικά στις μεταβαλλόμενες συνθήκες

56

Εξετάσαμε κατά πόσον ο γενικός σχεδιασμός του προγράμματος NER300 εναρμονιζόταν με τις προσδιορισμένες ανάγκες του και κατά πόσον οι διαδικασίες επιλογής των έργων διασφάλιζαν την παροχή επιδοτήσεων στα καλύτερα έργα. Εξετάσαμε περαιτέρω κατά πόσον οι ρυθμίσεις διακυβέρνησης του NER300 επέτρεπαν μια αποτελεσματική και ευέλικτη εκτέλεση των καθηκόντων από τους φορείς διαχείρισης του εν λόγω προγράμματος καινοτομίας.

Το επιλεγέν μοντέλο χρηματοδότησης για το NER300 δεν εξάλειψε αποτελεσματικά τους κινδύνους που απειλούσαν τα έργα επίδειξης

57

Η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να πραγματοποιεί εκτίμηση αντικτύπου για τις σημαντικότερες πρωτοβουλίες της, καθώς και για εκείνες που θα έχουν τις πλέον μακροπρόθεσμες συνέπειες. Αυτό ισχύει για την τροποποίηση της οδηγίας για το ΣΕΔΕ το 2009 (που θα συνιστούσε αργότερα τη νομική βάση για τη δημιουργία του NER300), καθώς και για την απόφαση της Επιτροπής του 2010 με την οποία θεσπίστηκαν οι διατάξεις εφαρμογής του NER300.

58

Κατά την εξέταση των εκτιμήσεων αντικτύπου οι οποίες αφορούν τη νομική βάση του προγράμματος NER300 που έχει καταρτίσει η Επιτροπή, διαπιστώσαμε ότι η αρχική πρότασή της⁴³ για την αναθεώρηση του ΣΕΔΕ της ΕΕ δεν περιλάμβανε μηχανισμό παροχής κινήτρων για έργα επίδειξης δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα. Ως εκ τούτου, η συνοδευτική εκτίμηση αντικτύπου της Επιτροπής⁴⁴ δεν περιλάμβανε καμία σχετική εκτίμηση αναγκών προς χρήση για τη νομική βάση του NER300. Μια τέτοιου είδους εκτίμηση θα μπορούσε, για παράδειγμα, να χαρτογραφήσει τις ανάγκες χρηματοδότησης των έργων επίδειξης σε όλες τις τεχνολογικές κατηγορίες που θα μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν. Θα είχε επίσης εντοπίσει τους διαθέσιμους εθνικούς μηχανισμούς υποστήριξης και θα αιτιολογούσε για ποιον λόγο οι μηχανισμοί αυτοί θα έπρεπε να συμπληρωθούν από ένα πρόγραμμα σε επίπεδο ΕΕ.

59

Η ιδέα για έναν τέτοιου είδους μηχανισμό εμφανίστηκε για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια της νομοθετικής διαδικασίας για την αναθεώρηση του ΣΕΔΕ. Η Επιτροπή, στο έγγραφό της του 2008 σχετικά με τις στρατηγικές επιλογές, με τίτλο «Financing large scale demonstration of emerging energy technologies (e.g. CCS Demonstration Plants)», είχε αναφέρει ότι μόνον ένα περιορισμένο σύνολο κρατών μελών θα υποστήριζε ενδεχομένως έναν μηχανισμό δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα.

60

Ο τελικός σχεδιασμός του NER300 περιλάμβανε τόσο τη δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα όσο και τις καινοτόμους ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο είχαν προσθέσει στην αναθεωρημένη οδηγία για το ΣΕΔΕ άρθρο με το οποίο ετίθετο η νομική βάση για το πρόγραμμα NER300, και επέκτειναν το πεδίο εφαρμογής του ώστε να καλύψει τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

61

Διαπιστώσαμε ότι δεν υπήρχαν επαρκή αποδεικτικά στοιχεία τα οποία να δικαιολογούν την ανάγκη για έναν τέτοιου είδους μηχανισμό πρόσθετης χρηματοδότησης σε επίπεδο ΕΕ. Δεν υπήρχε κάποια ικανοποιητική εκτίμηση για την υποστήριξη της νομικής βάσης του NER300, με την οποία να διευκρινίζεται τι είδους στήριξη θα χρειάζονταν τα πρώιμα έργα επίδειξης, με ευρύ φάσμα τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα, ούτε για ποιον λόγο η παροχή στήριξης μετά την έναρξη λειτουργίας θα εξάλειφε τους κινδύνους που απειλούσαν τα έργα όλων των κατηγοριών.

62

Διερευνήσαμε επίσης κατά πόσον οι διατάξεις του νέου άρθρου σχετικά με το πρόγραμμα NER300 της οδηγίας για το ΣΕΔΕ, που επικαιροποιήθηκε το 2009, καθιστούσε αδύνατη την καταβολή κεφαλαίων στα πρώιμα στάδια των έργων. Η οδηγία ορίζει ότι οι επιχορηγήσεις διατίθενται βάσει των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα που αποδεδειγμένα αποφεύχθηκαν. Η νομική ερμηνεία της Επιτροπής ήταν ότι αυτό θα μπορούσε να αποτελεί προϋπόθεση για την εκταμίευση των πόρων, αλλά και προϋπόθεση για την επιστροφή τους σε περίπτωση αποτυχίας του έργου.

63

Η Επιτροπή, στην εκτίμηση αντικτύπου που δημοσίευσε⁴⁵, ανέφερε ότι η ανάκτηση πόρων από τα ατελέσφορα έργα θα ήταν δύσκολη, επειδή οι πόροι αυτοί θα έπρεπε να ανακτηθούν από τα κράτη μέλη. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή τάχθηκε υπέρ της επιλογής της εκταμίευσης κεφαλαίων μετά τη θέση σε λειτουργία. Η οριστική εκτελεστική πράξη του NER300 απηχεί αυτή την επιλογή, η οποία πιθανότατα επηρέασε την απορρόφηση των πόρων από τα έργα επίδειξης, αλλά συνέβαλε στην προστασία των χρηματοδοτικών πόρων του NER300.

64

Από την εξέταση εγγράφων, τις συνεντεύξεις που πραγματοποιήσαμε στο πλαίσιο των ελεγκτικών εργασιών μας και τις απαντήσεις στην έρευνά μας επιβεβαιώθηκε ότι ο σχεδιασμός του NER300 ως προγράμματος που θα παρείχε οικονομική στήριξη σε έργα μετά τη θέση σε λειτουργία τους δεν λειτούργησε πολύ καλά ως προς την ικανοποιητική μείωση των κινδύνων των έργων.

65

Ελλείψει σαφών και πειστικών εκτιμήσεων αναγκών για την υποστήριξη αυτού του βασικού χαρακτηριστικού του σχεδιασμού της νομικής βάσης του NER300, η χρηματοδοτική προσέγγιση δεν ανταποκρίθηκε επαρκώς στις ανάγκες ως προς την εξάλειψη των κινδύνων και τη χρηματοδότηση έργων επίδειξης ευρέος φάσματος καινοτόμων τεχνολογιών. Η αναθεωρημένη οδηγία για το ΣΕΔΕ της ΕΕ για την περίοδο 2021-2030⁴⁶ προσπαθεί να επιλύσει το πρόβλημα αυτό και καθιερώνει τη δυνατότητα χορήγησης του 40 % του ποσού της επιχορήγησης σε προηγούμενα στάδια των έργων, υπό την προϋπόθεση της επίτευξης ορισμένων οροσήμων.

Οι διαδικασίες επιλογής και λήψης αποφάσεων σχετικά με τα έργα του NER300 ήταν περίπλοκες

66

Σύμφωνα με την απόφαση NER300, στόχος του προγράμματος ήταν να επιλέγει και να στηρίζει τα βέλτιστα δυνατά έργα, τα οποία καλύπτουν ευρύ φάσμα τεχνολογιών και υλοποιούνται σε ισόρροπα κατανεμημένες γεωγραφικές θέσεις.

67

Τα κράτη μέλη, η ΕΤΕπ και η Επιτροπή διαδραμάτισαν όλα τον ρόλο τους κατά τη διαδικασία υποβολής, επιλογής και ανάθεσης των έργων. Το γράφημα 10 δίνει μια γενική εικόνα όλων των ρόλων που ανατίθενται στις οντότητες που εμπλέκονται στη διαχείριση του προγράμματος NER300.

68

Η Επιτροπή και η ΕΤΕπ ανέπτυξαν ένα εγχειρίδιο διαδικασιών, βάσει του οποίου η ΕΤΕπ προβαίνει στην αξιολόγηση της δέουσας επιμέλειας (δηλαδή της τεχνικής και χρηματοοικονομικής βιωσιμότητας). Η ΕΤΕπ πρέπει να κατατάσσει τα έργα που λαμβάνουν θετική αξιολόγηση κατά σειρά κόστους ανά μοναδιαία επίδοση (CPUP)⁴⁷. Πριν από τη λήψη αποφάσεων ανάθεσης με βάση αυτή την κατάταξη, η Επιτροπή, σύμφωνα με τους κανόνες του προγράμματος NER300⁴⁸, προβαίνει σε νέες διαβουλεύσεις με τα κράτη μέλη, προκειμένου να επιβεβαιώσει την υποστήριξή τους. Θεωρούμε ότι η Επιτροπή θα πρέπει να διασφαλίζει τη σύννομη και αποτελεσματική εφαρμογή των εν λόγω διαδικασιών.

Αξιολόγηση της δέουσας επιμέλειας από την ΕΤΕπ

69

Η ΕΤΕπ διενήργησε την αξιολόγηση δέουσας επιμέλειας για λογαριασμό της Επιτροπής και σύμφωνα με το εγχειρίδιο διαδικασιών. Η εν λόγω αξιολόγηση ήταν διεξοδική και τεκμηριωνόταν σε αναλυτική έκθεση για κάθε υποβληθέν έργο. Ωστόσο, στο πλαίσιο της αξιολόγησης δεν βαθμολογήθηκε ούτε εκτιμήθηκε το επίπεδο στο οποίο οι αιτήσεις πληρούσαν τα επιμέρους κριτήρια της αξιολόγησης της δέουσας επιμέλειας. Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης της δέουσας επιμέλειας της ΕΤΕπ εκφράζονταν απλώς με ένα «ναι» ή ένα «όχι»⁴⁹.

70

Οι διαδικασίες περί δέουσας επιμέλειας, που αναπτύχθηκαν υπό την εποπτεία της Επιτροπής, δεν υποχρέωναν την ΕΤΕπ να αξιολογεί την οικονομική βιωσιμότητα των έργων. Η οικονομική βιωσιμότητα συνιστά βασικό στοιχείο αυτού που οι τράπεζες συνήθως αξιολογούν ως «τραπεζική ελκυστικότητα» των έργων, ήτοι την ικανότητά τους να επιδεικνύουν σαφή ροή εσόδων που τους επιτρέπουν να εξυπηρετήσουν τα χρέη τους και να εξασφαλίσουν απόδοση από τη σχετική επένδυση. Για τον λόγο αυτό, μια θετική αξιολόγηση της δέουσας επιμέλειας της ΕΤΕπ για ένα έργο NER300 δεν σήμαινε ότι το έργο θα ήταν επίσης επιλέξιμο για χρηματοδότηση από την ΕΤΕπ (παραδείγματος χάριν, μέσω δανείου).

71

Στο πλαίσιο της αξιολόγησης της πρώτης πρόσκλησης υποβολής προτάσεων, η ΕΤΕπ επεσήμανε σημαντικά προβλήματα στην οικονομική βιωσιμότητα. Συμβούλευσε την Επιτροπή να προσέχει ιδιαίτερα τους οικονομικούς κινδύνους που συνδέονται με ορισμένα έργα, κυρίως λόγω των μεγάλων ποσών που ζητούνταν να χρηματοδοτηθούν με δανεισμό, καθώς και των ελάχιστων αποδεικτικών στοιχείων σχετικά με τη διαθεσιμότητα αυτών των δανείων. Παρά τις εν λόγω γενικές ανησυχίες, η ΕΤΕπ διαπίστωσε ότι το 88 % των έργων ήταν, από τεχνικής και οικονομικής άποψης, βιώσιμα⁵⁰ και η Επιτροπή τα έκρινε άξια χρηματοδότησης.

Κατάταξη των διαθέσιμων έργων

72

Μετά την αξιολόγηση της δέουσας επιμέλειας, η Επιτροπή κατέταξε τα επιλέξιμα και βιώσιμα έργα στις διάφορες υποκατηγορίες έργων, βασιζόμενη στον δείκτη CPUP⁵¹. Η ΕΤΕπ είχε ενημερώσει την Επιτροπή ότι υπήρχε σημαντική αβεβαιότητα σχετικά με τα στοιχεία που αφορούσαν αυτό τον δείκτη. Τα έργα που υποβλήθηκαν βρίσκονταν γενικά σε πρώιμο στάδιο του σχεδιασμού τους. Το κόστος και οι αναμενόμενες επιδόσεις που χρησιμοποιήθηκαν για τον υπολογισμό αυτής της παραμέτρου, καθώς και της απαιτούμενης δημόσιας χρηματοδότησης, ήταν ακόμη πολύ αβέβαιες.

Αντιμετώπιση των κινδύνων και υλοποίηση των συστάσεων πριν από τη χορήγηση κονδυλίων

73

Εξετάσαμε δείγμα 26 εκθέσεων της ΕΤΕπ από τα πέντε επιλεγέντα κράτη μέλη. Όσον αφορά επτά έργα που επιχορηγήθηκαν από την Επιτροπή, η ΕΤΕπ είχε επισημάνει ρητώς τους σημαντικότερους κινδύνους τους οποίους η Επιτροπή όφειλε να εξετάσει πριν από τη λήψη των αποφάσεων ανάθεσης. Τέσσερα από αυτά τα έργα έχουν πλέον αποσυρθεί. Οι ετήσιες εκθέσεις των έργων αυτών δείχνουν ότι οι βασικοί κίνδυνοι που είχαν επισημανθεί από την ΕΤΕπ στις σχετικές εκθέσεις αξιολόγησης της δέουσας επιμέλειας όντως υλοποιήθηκαν. Στο πλαίσιο 9 παρουσιάζονται σχετικά παραδείγματα.

74

Στο πλαίσιο αυτό, εξετάσαμε τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή και τα κράτη μέλη έλαβαν υπόψη τους τις συστάσεις της ΕΤΕπ πριν από τις αποφάσεις ανάθεσης. Δεν εντοπίσαμε στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι τα κράτη μέλη είχαν συμβουλευθεί τις εκθέσεις δέουσας επιμέλειας της ΕΤΕπ, όταν η Επιτροπή τους ζήτησε να επαναβεβαιώσουν την υποστήριξή τους στα έργα. Τα περισσότερα κράτη μέλη ζήτησαν τους εμπιστευτικούς φακέλους της ΕΤΕπ μετά την απόφαση ανάθεσης.

75

Η διαδικασία επιλογής και ανάθεσης των έργων στο πλαίσιο του προγράμματος NER300 ήταν μεν περίπλοκη και χρονοβόρα, αλλά δεν εξέταζε το βασικό ζήτημα της οικονομικής βιωσιμότητας. Ο σχεδιασμός της διαδικασίας δεν έδινε επαρκή έμφαση στη συγκριτική ποιότητα, στα επίπεδα καινοτομίας και στη χρηματοοικονομική βιωσιμότητα των έργων. Είναι επίσης σημαντικό οι αναθέτουσες αρχές (ήτοι η Επιτροπή και τα κράτη μέλη / η επιτροπή για την αλλαγή του κλίματος) να είναι πλήρως ενήμερες για τους κινδύνους που ενέχουν τα έργα, όπως αυτοί εντοπίζονται κατά τις αξιολογήσεις της δέουσας επιμέλειας, πριν από τη λήψη των αποφάσεων ανάθεσης και υπογραφής των συμφωνιών για τα εν λόγω έργα. Οι παράγοντες αυτοί από κοινού ενδέχεται να μειώσουν τον βαθμό βεβαιότητας σχετικά με το κατά πόσον τα έργα αυτά μπορούν να επιτύχουν τους επιδιωκόμενους στόχους, λαμβανομένων υπόψη των περιορισμών του προγράμματος.

Στη διαδικασία λήψης αποφάσεων του NER300 συμμετέχουν πολλά μέρη

76

Το μοντέλο διακυβέρνησης του NER300 προβλέπει ότι η Επιτροπή έχει τη συνολική ευθύνη για το πρόγραμμα και διεξάγει συζητήσεις με τα κράτη μέλη και την επιτροπή για την αλλαγή του κλίματος.

77

Μολονότι η Επιτροπή έχει αυτό τον συνολικό συντονιστικό ρόλο, δεν λαμβάνει απαραιτήτως ολοκληρωμένη και έγκαιρη ενημέρωση σχετικά με την πρόοδο των έργων. Τα κράτη μέλη διαβιβάζουν εμπιστευτικές ετήσιες εκθέσεις προόδου στην Επιτροπή. Το υπόδειγμα της ετήσιας έκθεσης δεν απαιτεί την αναφορά στοιχείων σχετικά με τις εθνικές χρηματοδοτικές συνεισφορές ή το χρηματοδοτικό σχέδιο του έργου. Επομένως, η Επιτροπή δεν διαθέτει τέτοιου είδους πληροφορίες, εκτός εάν τα κράτη μέλη τις διαβιβάσουν προαιρετικά.

78

Τα κράτη μέλη δεν μπορούν να απαντήσουν απευθείας σε αιτήματα σημαντικής τροποποίησης των έργων, δεδομένου ότι η Επιτροπή παρεμβαίνει στην εξέταση και την έγκρισή τους⁵². Ο ρόλος της Επιτροπής εν προκειμένω προκύπτει από το γεγονός ότι οι σημαντικές τροποποιήσεις που επηρεάζουν την απόφαση ανάθεσης του έργου (π.χ. μέγεθος, πεδίο εφαρμογής, σημαντικές προθεσμίες) πρέπει να εγκρίνονται μέσω επιτροπολογίας. Προκειμένου τα κράτη μέλη να μπορούν να προβούν σε τροποποίηση των συμφωνιών που υπέγραψαν για τα έργα, η Επιτροπή πρέπει να εγκρίνει εκτελεστικές αποφάσεις για την τροποποίηση της σχετικής απόφασης ανάθεσης. Πρόκειται για μια περίπλοκη διαδικασία με τη συμμετοχή της Επιτροπής, των μόνιμων αντιπροσωπειών των κρατών μελών και των χορηγών των έργων.

79

Λαμβανομένων υπόψη των ταχέως εξελισσόμενων τεχνολογιών και αγορών, τα καινοτόμα έργα χρειάζονται ταχείες απαντήσεις και λήψη αποφάσεων από τις διαχειριστικές αρχές. Το μοντέλο διακυβέρνησης του προγράμματος NER300 δεν ανταποκρίνεται σε αυτές τις ανάγκες και είναι υπερβολικά περίπλοκο. Η Επιτροπή το επιβεβαίωσε αυτό και στην εκτίμηση αντικτύπου για την αναθεώρηση της τέταρτης φάσης του ΣΕΔΕ της ΕΕ (2021-2030)⁵³.

Άλλα χαρακτηριστικά του σχεδιασμού του προγράμματος NER300 επιβράδυναν την ικανότητα αντίδρασης σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον

80

Τα έργα ενεργειακής επίδειξης με χαμηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα ενέχουν πολλούς κινδύνους. Επομένως, είναι αυξημένη η πιθανότητα αλλαγών ή αποτυχίας (όσον αφορά την προσέλκυση χρηματοδότησης ή την επίτευξη των αναμενόμενων ενεργειακών εκροών) σε σύγκριση με τα έργα ώριμων τεχνολογιών. Ο σχεδιασμός των προγραμμάτων δημόσιας χρηματοδότησης για τέτοιου είδους επενδύσεις πρέπει, επομένως, να πραγματοποιείται κατά τρόπον ώστε να παρέχει στις διαχειριστικές αρχές τη δυνατότητα να βρίσκουν ευέλικτες και έγκαιρες λύσεις, προκειμένου τα προγράμματα να μην εκτρέπονται της πορείας που πρέπει να ακολουθήσουν για την επίτευξη των στόχων τους.

Τα προκαθορισμένα τεχνολογικά κριτήρια περιόρισαν την ευελιξία σε επίπεδο προγράμματος

81

Η Επιτροπή παρείχε επιχορηγήσεις σε έργα του NER300 βάσει προκαθορισμένης κατάστασης τεχνολογικών κατηγοριών και κατώτατων ορίων. Η εν λόγω κατάσταση του 2009 αποτέλεσε τη βάση για δύο προσκλήσεις υποβολής προτάσεων, οι οποίες έπρεπε να διοργανωθούν εντός διετίας. Το νομικό πλαίσιο δεν προέβλεπε μελλοντικές αναθεωρήσεις ή τροποποιήσεις αυτής της κατάστασης.

82

Ωστόσο, τα έργα που κατατάσσονταν ως πρωτοπόρα στις κατηγορίες τους όταν εγκρίθηκαν το 2012 και το 2014, σε πολλές περιπτώσεις υπερκεράστηκαν από τις εξελίξεις στις αγορές και στους σχετικούς τεχνολογικούς τομείς πριν καν τεθούν σε λειτουργία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό συμβαίνει με μεγάλη ταχύτητα. Στο πλαίσιο 10 παρουσιάζεται ένα τέτοιο παράδειγμα.

83

Ως εκ τούτου, ο εκ των προτέρων καθορισμός πολύ συγκεκριμένων τεχνολογικών κριτηρίων ενός προγράμματος στήριξης προσκρούει σε περιορισμούς. Οι ταχείες μεταβολές στις αγορές και στις τεχνολογίες μπορεί να καταστήσουν τα έργα που επιλέγονται βάσει των κριτηρίων αυτών λιγότερο ανατρεπτικά από το αναμενόμενο, ιδίως όταν προκύπτουν καθυστερήσεις.

Χρειάζονταν λύσεις που να εξασφαλίζουν ότι τα μη δαπανηθέντα κονδύλια λόγω έργων που αποσύρθηκαν θα αξιοποιούνται για τη χρηματοδότηση επειγουσών προτεραιοτήτων της ΕΕ

84

Οι κανόνες του προγράμματος NER300 όριζαν ότι, μετά την 31η Δεκεμβρίου 2015, τυχόν εναπομένοντα κεφάλαια θα επιστρέφονταν στα κράτη μέλη. Παρά την προηγούμενη τροποποίηση της απόφασης NER300 για την παράταση των προθεσμιών κατά δύο έτη, το 2016 συνέχισαν να αποσύρονται έργα από το πρόγραμμα NER300 λόγω της αδυναμίας τήρησης της προθεσμίας για τη λήψη οριστικής επενδυτικής απόφασης. Λόγω απουσίας κατάλληλου εφεδρικού καταλόγου με συναφή έργα μετά τη δεύτερη πρόσκληση για την υποβολή προτάσεων, η Επιτροπή δεν μπόρεσε να αντικαταστήσει τα εν λόγω έργα με άλλα που είχε ήδη εξετάσει η ΕΤΕπ. Το νομικό πλαίσιο του NER300 δεν περιλάμβανε επίσης καμία επιλογή για την προκήρυξη άλλης πρόσκλησης υποβολής προτάσεων. Οι αποσύρσεις έργων ενδέχεται να οδηγήσουν στη σώρευση μη δαπανηθέντων κονδυλίων ύψους τουλάχιστον 840 εκατομμυρίων ευρώ έως τα μέσα του 2018 (40 % των διατεθέντων 2,1 δισεκατομμυρίων ευρώ)⁵⁵.

85

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή, σύμφωνα με τη γνώμη της επιτροπής για την αλλαγή του κλίματος, αποφάσισε⁵⁶ να διαθέσει τα μη δαπανηθέντα κονδύλια από την πρώτη πρόσκληση υποβολής προτάσεων (τουλάχιστον 436 εκατομμύρια ευρώ) για τη συμπλήρωση των χρηματοοικονομικών μέσων που διαχειρίζεται η ΕΤΕπ⁵⁷. Με τον τρόπο αυτό θα καταστεί δυνατή η αξιοποίηση των μη δαπανηθέντων κονδυλίων του προγράμματος NER300 για συναφείς δραστηριότητες μέχρι την έναρξη λειτουργίας του Ταμείου Καινοτομίας. Ωστόσο, η φύση και οι στόχοι των εν λόγω μέσων δεν ταυτίζονται με εκείνους του προγράμματος NER300⁵⁸. Ο προβληματισμός που αναλύουμε στην επόμενη ενότητα σχετικά με τη λογοδοσία για τον τρόπο που δαπανώνται τα κονδύλια του NER300 αφορά επίσης τις περιπτώσεις κατά τις οποίες τα κεφάλαια αυτά διοχετεύονται σε χρηματοοικονομικά μέσα.

Ο συντονισμός και οι ρυθμίσεις περί λογοδοσίας χρήζουν βελτίωσης

86

Πολλά είναι τα μέσα και τα προγράμματα της ΕΕ με στόχους παρόμοιους με εκείνους του προγράμματος NER300 (βλέπε παράρτημα V). Δεδομένου αυτού του πολύπλοκου τοπίου, εξετάσαμε κατά πόσον η Επιτροπή και τα κράτη μέλη σημείωσαν πρόοδο όσον αφορά την εναρμόνιση των ευρωπαϊκών δημόσιων και ιδιωτικών δράσεων υπέρ της καινοτομίας για παραγωγή ενέργειας με χαμηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Εξετάσαμε επίσης κατά πόσον οι υπηρεσίες της Επιτροπής που είναι αρμόδιες για προγράμματα σχετικά με την επιτάχυνση της καινοτομίας στον τομέα της καθαρής ενέργειας συνεργάζονται αποτελεσματικά για τον συντονισμό της διαχείρισης των τρεχόντων προγραμμάτων, όπως το NER300, το «Ορίζων 2020» και η διευκόλυνση InnovFin για έργα ενεργειακής επίδειξης, και την αξιοποίηση της συνδυασμένης εμπειρογνωσίας τους για την ανάπτυξη συνεκτικών χρηματοδοτικών πακέτων και λύσεων. Επιπροσθέτως, αξιολογήσαμε τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη και η Επιτροπή λογοδοτούν για τη διαχείριση και τα αποτελέσματα του προγράμματος NER300.

Παρότι η πρόοδος ήταν βραδύτερη από την προβλεπόμενη, το σχέδιο ΣΕΤ αποτελεί τη βάση για τη βελτίωση του συντονισμού στην Ευρώπη

87

Ο καλός συντονισμός επιτυγχάνεται όταν η Επιτροπή και τα κράτη μέλη εργάζονται από κοινού για να επιτευχθεί αποτελεσματικός συντονισμός τόσο καθέτως (μεταξύ της Επιτροπής και των αρμόδιων εθνικών αρχών) όσο και οριζοντίως (μεταξύ των αρμόδιων υπηρεσιών της Επιτροπής, μεταξύ των οικείων εθνικών υπηρεσιών, καθώς και με εξωτερικούς φορείς)⁵⁹. Βασική πρωτοβουλία για την επίτευξη αυτού του συντονισμού στην ΕΕ είναι το (ολοκληρωμένο) σχέδιο ΣΕΤ, που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο το 2008 και εφαρμόζεται από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη σε εθελοντική βάση. Το σχέδιο ΣΕΤ επιδιώκει επίσης την αλληλεπίδραση με τη βιομηχανία και την πανεπιστημιακή κοινότητα μέσω ειδικών πλατφορμών που έχουν εξελιχθεί με την πάροδο των ετών.

88

Το σχέδιο ΣΕΤ δεν αποτελεί μέσο χρηματοδότησης, αλλά αποβλέπει στον συντονισμό και στην ευθυγράμμιση των σχετικών ενωσιακών, εθνικών και ιδιωτικών χρηματοδοτικών πόρων. Τα κράτη μέλη συμμετέχουν στη διευθύνουσα ομάδα της οποίας προεδρεύει η Επιτροπή, καθώς και σε ομάδες εργασίας. Εντός της Επιτροπής, στο σχέδιο ΣΕΤ συμμετέχουν η ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας, η ΓΔ Ενέργειας και το Κοινό Κέντρο Ερευνών. Το 2015 η Επιτροπή και τα κράτη μέλη προέβησαν σε αναθεώρηση του σχεδίου, προκειμένου αυτό να ευθυγραμμιστεί με τις προτεραιότητες Ε&Κ της ενεργειακής ένωσης.

89

Οι εκπρόσωποι των κρατών μελών, των οποίων τη γνώμη ζητήσαμε κατά τις επισκέψεις μας, αξιολόγησαν θετικά την εμπειρία τους με το σχέδιο ΣΕΤ⁶⁰. Σημείωσαν, ωστόσο, ότι η αρχική φιλοδοξία για την επίτευξη κοινού προγραμματισμού και κοινής χρηματοδότησης των δράσεων καινοτομίας στην παραγωγή ενέργειας εξακολουθεί μέχρι σήμερα να προβληματίζει σοβαρά.

90

Στο πλαίσιο του ολοκληρωμένου σχεδίου ΣΕΤ, η διευθύνουσα ομάδα ανέθεσε, ήδη το 2015, σε 14 προσωρινές ομάδες εργασίας να αναπτύξουν σχέδια εφαρμογής, τα οποία η ίδια θα ενέκρινε έως τον Νοέμβριο του 2017. Στο τέλος του 2017, η διευθύνουσα ομάδα είχε εγκρίνει και εκδώσει πέντε σχέδια εφαρμογής⁶¹. Δεν είχε ακόμη αποφασίσει το πώς θα παρουσίαζε την επίτευξή τους.

91

Η Επιτροπή ζήτησε από τα κράτη μέλη να δώσουν συνέχεια στη φιλοδοξία για κοινό προγραμματισμό και κοινή χρηματοδότηση. Τα κράτη μέλη δεν συμφώνησαν να δεσμεύσουν εθνικούς πόρους που θα διατίθεντο στα εν λόγω σχέδια εφαρμογής. Ούτε φορείς από τον ιδιωτικό τομέα που εκπροσωπούνται στις πλατφόρμες τεχνολογίας και καινοτομίας για την ενέργεια (ETIP) δέχθηκαν να δεσμεύσουν οικονομικές εισφορές υπέρ των σχεδίων υλοποίησης του σχεδίου ΣΕΤ.

92

Παρά τον συντονιστικό ρόλο της στο μεγαλύτερο πρόγραμμα ενεργειακής επίδειξης στην Ευρώπη και τη σημασία της συμμετοχής της για την επίτευξη των στόχων του σχεδίου ΣΕΤ, η ΓΔ Δράσης για το Κλίμα άρχισε να συμμετέχει στη διευθύνουσα ομάδα του σχεδίου ΣΕΤ μόλις τον Οκτώβριο του 2016. Δεν έλαβε μέρος στις προσωρινές ομάδες εργασίας σχετικά με την εμβέλεια του NER300, ούτε στο μελλοντικό Ταμείο Καινοτομίας. Το 2017 η εν λόγω γενική διεύθυνση διοργάνωσε χωριστές αναλυτικές συζητήσεις στρογγυλής τραπέζης με εκπροσώπους των ενδιαφερόμενων μερών από τον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τους ενεργοβόρους βιομηχανικούς κλάδους και τον τομέα της δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα, με θέμα τη μελλοντική μορφή του Ταμείου Καινοτομίας.

93

Το 2015 το ολοκληρωμένο σχέδιο ΣΕΤ ευθυγράμμισε τους στόχους του με τις προτεραιότητες της ενεργειακής ένωσης και αναγνώρισε την έλλειψη προόδου ως προς ορισμένες από τις βασικές φιλοδοξίες που είχε διατυπώσει από την έναρξη της εφαρμογής του το 2008. Ελλείψει διαρθρωμένης και τακτικής υποβολής εκθέσεων προόδου που να αναφέρονται σε σαφώς μετρήσιμα αποτελέσματα, είναι δύσκολο να προσδιοριστούν τα οφέλη που απορρέουν άμεσα από τη συνεργασία σε επίπεδο σχεδίου ΣΕΤ.

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής πρέπει να βελτιώσουν τον μεταξύ τους συντονισμό και τη συνεκτικότητα της στήριξης που παρέχει η ΕΕ σε έργα επίδειξης χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα

94

Το 2009 η Επιτροπή εξέδωσε την ανακοίνωση «Επενδύσεις στην ανάπτυξη τεχνολογιών χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών (σχέδιο ΣΕΤ)»⁶² η οποία βασίζεται στους στόχους του σχεδίου ΣΕΤ που διατυπώθηκαν το 2008. Προκειμένου να κινητοποιήσει περισσότερους πόρους για επιδείξεις μεγάλης κλίμακας, η Επιτροπή αναζητούσε νέους τρόπους συνδυασμού πόρων από διάφορους συντελεστές και μέσα, όπως επιχορηγήσεις, δάνεια και εγγυήσεις δανείων. Σημείωνε ότι η ΕΤΕπ θα μπορούσε να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη βελτίωση του συντονισμού και στην εξασφάλιση της συνέχειας στη διάθεση χρηματοδότησης, με ιδιαίτερη μνεία στον μηχανισμό χρηματοδότησης με επιμερισμό των κινδύνων (RSFF) που υποστηρίζεται από το 7ο ΠΠ.

Συμπληρωματικότητα μεταξύ του NER300 και των άλλων προγραμμάτων επιχορηγήσεων της ΕΕ

95

Το 2010 η Επιτροπή, στην εκτίμηση του αντικτύπου του NER300⁶³, σημείωνε ότι το πρόγραμμα όφειλε να λειτουργεί συμπληρωματικά προς το πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα (ήτοι το 7ο ΠΠ την περίοδο 2007-2013) και να απευθύνεται σε έργα ευρισκόμενα σε ωριμότερο στάδιο.

96

Το 7ο ΠΠ (και αργότερα το «Ορίζων 2020» για την περίοδο 2014-2020) εφαρμοζόταν παράλληλα με το NER300 και το ΕΕΠΑ από το 2009/2010. Όταν η Επιτροπή ξεκίνησε το πρόγραμμα NER300 το 2010, ο ρόλος των ερευνητικών προγραμμάτων όσον αφορά τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων επίδειξης στον τομέα της ενέργειας δεν καθοριζόταν με μεγάλη σαφήνεια. Μεταξύ του 7ου ΠΠ και του «Ορίζων 2020», διαπιστώσαμε ότι ο αριθμός των μεγάλων έργων ενεργειακής επίδειξης χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα που λαμβάνουν επιχορηγήσεις έχει αυξηθεί, όπως έχει αυξηθεί και το ύψος των επιμέρους επιχορηγήσεων. Η μεγαλύτερη επιδότηση για ένα τέτοιο έργο στο πλαίσιο του «Ορίζων 2020» είναι ελάχιστα χαμηλότερη από 40 εκατομμύρια ευρώ⁶⁴, ενώ το μέσο ύψος της επιχορήγησης στο πλαίσιο του NER300 ήταν 54 εκατομμύρια ευρώ. Το «Ορίζων 2020» στοχεύει συγκεκριμένα στη χρηματοδότηση μεγαλύτερων έργων από ό,τι το 7ο ΠΠ, ώστε να έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο. Είναι επομένως σημαντικό να παρακολουθείται ο τρόπος με τον οποίο το «Ορίζων 2020» (και το διάδοχο πρόγραμμά του από το 2020) και το NER300 (και το διάδοχο πρόγραμμά του από το 2021) αλληλοσυμπληρώνονται ή ανταποκρίνονται σε διαφορετικές ανάγκες και αλληλεπιδρούν.

NER300 και χρηματοοικονομικά μέσα

97

Η απόφαση σχετικά με το NER300 αναφέρεται επίσης στη δυνατότητα συνδυασμού της χρηματοδότησης από το NER300 με δάνεια που χορηγούνται στο πλαίσιο του μηχανισμού χρηματοδότησης με επιμερισμό των κινδύνων⁶⁵. Ο μηχανισμός αυτός όντως υποστηρίζει μια σειρά έργων επίδειξης που αφορούν την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Μολονότι αυτό αποτελεί παράδειγμα συνεργασίας της Επιτροπής με την ΕΤΕπ για την ανάπτυξη άλλων χρηματοδοτικών λύσεων, αυτές δεν περιλάμβαναν κανένα από τα έργα του NER300. Ως εκ τούτου, δεν προέκυψε κανένας συνδυασμός των προϊόντων που παρέχουν αυτά τα δύο προγράμματα.

98

Κατά την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού (2014-2020), η διευκόλυνση InnovFin διαδέχθηκε τον μηχανισμό χρηματοδότησης με επιμερισμό των κινδύνων. Ένα από τα θεματικά πεδία παρέμβασης της διευκόλυνσης αυτής αφορά τα έργα ενεργειακής επίδειξης⁶⁶. Η Επιτροπή εισήγαγε αυτό το νέο χρηματοδοτικό μέσο για την υποστήριξη έργων όπως αυτών που υποστηρίζονται από το NER300, τα οποία την εποχή εκείνη σημείωναν καθυστερήσεις στον χρηματοοικονομικό προγραμματισμό τους.

99

Παρ’ όλες τις προσπάθειες εξασφάλισης ευρύτερου φάσματος χρηματοοικονομικών προϊόντων και πρόσθετων συνεισφορών από την Επιτροπή υπέρ των έργων ενεργειακής επίδειξης (βλέπε πλαίσιο 11), κανένα από τα δέκα έργα του NER300 που είχαν υποβάλει αίτηση για δανειακή χρηματοδότηση από την InnovFin έως το τέλος του 2017 δεν είχε υπογράψει σύμβαση δανείου κατά την ολοκλήρωση του εν προκειμένω ελέγχου. Η ιδιαίτερη φύση των έργων ενεργειακής επίδειξης του NER300 (π.χ. ανώτερη τεχνολογία και υψηλότεροι χρηματοοικονομικοί κίνδυνοι σε σύγκριση με ώριμα τεχνολογικά έργα, αβεβαιότητα σχετικά με τις αναμενόμενες επιδόσεις και τα έσοδα) είναι τέτοια που αυτά δύσκολα ικανοποιούν τις τυπικές απαιτήσεις της ΕΤΕπ περί δέουσας επιμέλειας.

Ταμείο Καινοτομίας και διασφάλιση της συμπληρωματικότητας μετά το 2020

100

Το 2017, η ΓΔ Δράσης για το Κλίμα διοργάνωσε συζητήσεις στρογγυλής τραπέζης με τα ενδιαφερόμενα μέρη, με σκοπό να αντλήσει διδάγματα από το πρόγραμμα NER300 και να προετοιμάσει τον σχεδιασμό του νέου Ταμείου Καινοτομίας. Τα ενδιαφερόμενα μέρη ζήτησαν επίσης τη δημιουργία ενός προγράμματος συνδυαστικής χρηματοδότησης, που θα προβλέπει μεν τη στήριξη των χρηματοοικονομικών μέσων, αλλά θα παρέχει και επιχορηγήσεις για επενδύσεις στα πρώτα στάδια της ανάπτυξης ενός έργου.

101

Σύμφωνα με την τελική έκθεση⁶⁹, το Ταμείο Καινοτομίας πρέπει να παρέχει κυρίως επιχορηγήσεις, που θα συμπληρώνονται από μερικές επιχορηγήσεις ή/και δάνεια με ελαχιστοποίηση του κινδύνου ή μετοχικό κεφάλαιο με μεγαλύτερη ένταση των επιχορηγήσεων για την πρώιμη φάση των έργων. Η έκθεση υπογράμμιζε περαιτέρω ότι το νέο ταμείο πρέπει να συμπληρώνει και να μην επικαλύπτει τα υπάρχοντα χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ και των κρατών μελών. Στα συγκεκριμένα παραδείγματα περιλαμβάνονταν το «Ορίζων 2020», η διευκόλυνση InnovFin, ο μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη» και κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων και το ΕΤΣΕ.

102

Έτσι, τόσο η ΓΔ Δράσης για το Κλίμα όσο και η ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας εξετάζουν επί του παρόντος με ποιο τρόπο μπορούν να σχεδιάσουν καλύτερα τους πρωταρχικούς μηχανισμούς στήριξης (Ταμείο Καινοτομίας και διευκόλυνση InnovFin για έργα ενεργειακής επίδειξης σε συνδυασμό με επιχορηγήσεις από το «Ορίζων 2020») για τα έργα ενεργειακής επίδειξης χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Μετά την έναρξη εφαρμογής του NER300, αυξήθηκε επίσης η χρηματοδότηση που παρέχεται από το «Ορίζων 2020» για περισσότερο ώριμα έργα ενεργειακής επίδειξης (περιλαμβανομένων των εισφορών του στη διευκόλυνση InnovFin για έργα ενεργειακής επίδειξης). Δεν είναι σαφές κατά πόσον το NER300 (και το Ταμείο Καινοτομίας), αφενός, και το «Ορίζων 2020» / 7ο ΠΠ (συμπεριλαμβανομένων των συνεισφορών τους σε χρηματοοικονομικά μέσα), αφετέρου, θα αλληλοσυμπληρώνονται επαρκώς, ώστε να δικαιολογείται η ύπαρξη παράλληλων προγραμμάτων δημόσιας χρηματοδότησης με διαφορετικούς φορείς διαχείρισης και όργανα εποπτείας (Επιτροπή).

103

Συνολικά, η Επιτροπή δεν έχει ακόμη κάνει πραγματικότητα τη φιλοδοξία που διαδήλωνε το 2009 και επανεπιβεβαίωσε το 2016⁷⁰ και η οποία συνίστατο στη συνεπέστερη και καλύτερη στόχευση των πόρων και των χρηματοοικονομικών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων των επιχορηγήσεων της ΕΕ, των δανειακών προϊόντων και της συμμετοχής σε μετοχικό κεφάλαιο, που απευθύνονταν στα διαφορετικά στάδια ανάπτυξης των μεγάλης κλίμακας έργων ενεργειακής επίδειξης.

Οι περί λογοδοσίας ρυθμίσεις του NER300 δεν είναι αρκετά σαφείς

104

Τα κονδύλια του NER300 δεν εμπίπτουν στον γενικό προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης και, κατά συνέπεια, ο δημοσιονομικός κανονισμός της ΕΕ δεν ισχύει όσον αφορά τη διαχείρισή τους. Πρόκειται για πόρους των κρατών μελών, που δημιουργούνται από ένα μέσο πολιτικής της ΕΕ (το ΣΕΔΕ της ΕΕ). Η νομική βάση του NER300 (δηλαδή η οδηγία για το ΣΕΔΕ και η απόφαση για το NER300) δεν περιλαμβάνει ρητές αναφορές σε δημοσιονομικό έλεγχο (παραδείγματος χάριν για τις πληρωμές) ούτε σε (εσωτερικό ή εξωτερικό) λογιστικό έλεγχο.

105

Τα εθνικά σημεία επαφής με τα οποία συνομιλήσαμε στο πλαίσιο του ελέγχου μας θεωρούσαν γενικώς τα κονδύλια του NER300 ως κονδύλια της ΕΕ⁷¹. Δεν υπάρχει νομική απαίτηση για ετήσια κατάρτιση έκθεσης εκ μέρους της Επιτροπής σχετικά με τις επιχειρησιακές ή οικονομικές επιδόσεις του προγράμματος, κατά τρόπον ώστε να εξασφαλίζεται πλήρης δημόσια λογοδοσία. Δεν υπάρχει διαδικασία απαλλαγής της Επιτροπής για τη διαχείριση των εν λόγω κεφαλαίων. Η ΕΤΕπ καταρτίζει και υποβάλλει στην Επιτροπή εμπιστευτικές οικονομικές καταστάσεις σχετικά με την από μέρους της διαχείριση των στοιχείων ενεργητικού του NER300 και αναφέρει τα σχετικά κεφάλαια ως εκτός ισολογισμού στοιχείο που διακρατεί για λογαριασμό τρίτου⁷². Η Επιτροπή δεν αναφέρει τα κεφάλαια του NER300 στον ισολογισμό της ΕΕ.

106

Συνολικά, ο δημοσιονομικός έλεγχος και οι ρυθμίσεις λογοδοσίας για το πρόγραμμα NER300 δεν είναι αρκετά σαφείς. Οι ρυθμίσεις αυτές είναι απαραίτητες προκειμένου να παρέχεται αδιάσειστη διασφάλιση περί της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης των εν λόγω δημόσιων πόρων από τις οντότητες που εμπλέκονται στη διαχείριση του προγράμματος.

107

Το 2016 η ομάδα υψηλού επιπέδου για τους ιδίους πόρους επισήμανε ότι μία επιλογή για νέους ιδίους πόρους θα ήταν η ένταξη σε αυτούς των εσόδων από το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΕΔΕ της ΕΕ)⁷³.

Συμπεράσματα και συστάσεις

108

Μολονότι αναγνωρίζουμε τις δύσκολες συνθήκες αγοράς για αυτό το είδος δραστηριότητας μετά το 2008, το γενικό συμπέρασμά μας είναι ότι το ΕΕΠΑ και το NER300 δεν συνέβαλαν στην πρόοδο που επιδιωκόταν ως προς την επίδειξη της εμπορικής βιωσιμότητας της δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα, καθώς και μιας σειράς καινοτόμων ανανεώσιμων μορφών ενέργειας.

109

Το ΕΕΠΑ υπολείπεται των φιλόδοξων στόχων του για δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου άνθρακα, δεδομένου ότι κανένα από τα έργα που επιχορηγήθηκε από την ΕΕ δεν απέδειξε την τεχνολογία αυτή σε εμπορική κλίμακα (βλέπε σημεία 20 έως 22). Πέντε από τις έξι συγχρηματοδοτούμενα έργα δεν είχαν ολοκληρωθεί.

110

Η χρηματοδοτική στήριξη από το ΕΕΠΑ για την υπεράκτια αιολική ενέργεια αποσκοπούσε στην κατασκευή καινοτόμων ανεμογεννητριών και εδράσεων, αυξάνοντας παράλληλα τις συνδέσεις δικτύου μεταξύ κρατών μελών. Το εν λόγω πρόγραμμα συνέβαλε θετικά σε έναν ταχέως αναπτυσσόμενο τομέα, παρά τις επανειλημμένες καθυστερήσεις και τη διακοπή δύο έργων (βλέπε σημεία 23 έως 26).

111

Ακόμη, διαπιστώσαμε ότι, στο πλαίσιο του NER300, κανένα έργο επίδειξης δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα δεν έχει ολοκληρωθεί επιτυχώς (βλέπε σημεία 28 έως 30). Το μόνο έργο δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα που χρηματοδότησε η Επιτροπή το 2014 διέκοψε τις δραστηριότητές του αφού το κράτος μέλος ανέστειλε την εθνική στήριξη το 2015. Το έργο δεν μπορούσε, επομένως, να εξασφαλίσει οριστική επενδυτική απόφαση και είναι πιθανό να αποσυρθεί από το NER300 το 2018.

112

Επίσης, το NER300 έχει εκτραπεί της πορείας του ως προς την επίτευξη του προβλεπόμενου αντικτύπου για καινοτόμους ανανεώσιμες μορφές ενέργειας που δεν ήταν ακόμη εμπορικώς διαθέσιμες όταν η Επιτροπή επέλεξε έργα (βλέπε σημεία 31 έως 36). Παρά την απόφαση του 2015 για τη μετάθεση όλων των προθεσμιών κατά δύο έτη, επτά έργα είχαν αποσυρθεί στις αρχές του 2018. Τα έργα αυτά δεν έχουν αξιοποιήσει τις επιχορηγήσεις που τους διατέθηκαν, ούτε έχουν αποφέρει τις αναμενόμενες εκροές ως προς την καθαρή ενέργεια.

113

Όσον αφορά τους λόγους των παραλείψεων και των καθυστερήσεων, διαπιστώσαμε ότι τα καινοτόμα έργα χαμηλών εκπομπών άνθρακα που στηρίζονται από το ΕΕΠΑ και το NER300 επηρεάστηκαν αρνητικά από τις δυσμενείς συνθήκες ως προς τις επενδύσεις (βλέπε σημεία 37 έως 55). Ενώ ορισμένες από τις επενδυτικές συνθήκες καθορίζονται από τις ευρύτερες οικονομικές εξελίξεις, άλλες μπορούν να καθορίζονται ή να επηρεάζονται από τους υπευθύνους για τη χάραξη πολιτικής. Η αβεβαιότητα όσον αφορά τις μακροπρόθεσμες στρατηγικές για το κλίμα και την ενέργεια και τις αντίστοιχες πολιτικές, κανονισμούς και δημόσια χρηματοδοτική στήριξη είχε αρνητική επίδραση στην ικανότητα των έργων να προσελκύσουν ιδιωτικές επενδύσεις και να καταλήξουν σε οριστική επενδυτική απόφαση (βλέπε σημεία 41 έως 48).

114

Επιπλέον των οικονομικών και άλλων παραγόντων που αναφέρονται ανωτέρω, η πτώση της τιμής της αγοράς για τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ της ΕΕ από το 2011 ήταν ένα βασικό εμπόδιο για έργα επίδειξης δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα στην ΕΕ (βλέπε σημεία 49 έως 55). Το γεγονός αυτό επηρέασε τις ήδη επισφαλείς από επιχειρηματική άποψη περιπτώσεις έργων επίδειξης δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα, βάσει των οποίων η Επιτροπή είχε προβεί σε επιχορηγήσεις ΕΕΠΑ το 2009. Οι χαμηλές τιμές οδήγησαν επίσης στη διαθεσιμότητα χαμηλότερων των αναμενόμενων ποσών για επιχορηγήσεις στο πλαίσιο του NER300, με συνέπεια την αύξηση των χρηματοδοτικών ελλειμμάτων.

115

Επιπλέον, η αποτυχία όλων των έργων ΕΕΠΑ να εξασφαλίσουν επαρκή πρόσθετη δημόσια χρηματοδότηση μέσω του NER300 ή των εθνικών προγραμμάτων έως το 2012 έθεσε σε κίνδυνο τη βιωσιμότητά τους. Η Επιτροπή κατέβαλε προσπάθειες για να εξασφαλίσει τη συνέχιση των εργασιών για την επίδειξη τεχνολογίας δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα, αλλά στη συγκεκριμένη χρονική συγκυρία ούτε ανέστειλε ούτε έπαυσε τη χρηματοδοτική της στήριξη σε έργα που τελικά απέτυχαν.

116

Καινοτόμα ενεργειακά έργα που συμβάλλουν στην ενεργειακή μετάβαση της ΕΕ προς χαμηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα απαιτούν καλύτερο επενδυτικό κλίμα. Σε αυτό το πλαίσιο, ο προτεινόμενος κανονισμός για τη διακυβέρνηση της ενεργειακής ένωσης προβλέπει ότι τα κράτη μέλη θα εκπονούν και θα υποβάλλουν στην Επιτροπή εθνικά σχέδια για το κλίμα και την ενέργεια, τα οποία θα περιγράφουν τις μακροπρόθεσμες αναπτυξιακές στρατηγικές χαμηλών εκπομπών άνθρακα (βλέπε πλαίσιο 7) και θα στηρίζονται σε σταθερές πολιτικές και κανονισμούς για την προώθηση και τη στήριξη της χρήσης των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας και την περαιτέρω μείωση των εκπομπών⁷⁴. Ρόλος της Επιτροπής θα είναι ο έλεγχος των σχεδίων και των σχετικών εκθέσεων των κρατών μελών, προκειμένου να εξακριβώνει κατά πόσον περιέχουν όλα τα απαιτούμενα στοιχεία. Η Επιτροπή θα χρησιμοποιεί τις πληροφορίες αυτές όταν χορηγεί ενωσιακή χρηματοδότηση.

Σύσταση 1 – Αύξηση του δυναμικού για αποτελεσματική στήριξη από την ΕΕ των ενεργειακών καινοτομιών χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα

Προκειμένου να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα της ενωσιακής υποστήριξης σε καινοτόμα έργα ενεργειακής επίδειξης με χαμηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, η Επιτροπή οφείλει, όταν μεγάλα έργα εντάσεως κεφαλαίου που χρειάζονται συνδυασμό εθνικής και ενωσιακής στήριξης προτείνονται για χρηματοδότηση από το προτεινόμενο Ταμείο Καινοτομίας και άλλα συναφή υπό κεντρική διαχείριση προγράμματα της ΕΕ, να αξιολογεί τη συνάφειά τους με τα εθνικά σχέδια για το κλίμα και την ενέργεια και να εξασφαλίζει σταθερές και διαφανείς δεσμεύσεις από τα κράτη μέλη πριν από τη χορήγηση των ενωσιακών πόρων.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: έως το τέλος του 2021.

117

Διαπιστώσαμε επίσης ότι ορισμένες πτυχές του σχεδιασμού του προγράμματος NER300 περιόρισαν την ικανότητα της Επιτροπής και των κρατών μελών να ανταποκρίνονται αποτελεσματικά στις μεταβαλλόμενες συνθήκες (βλέπε σημεία 56 έως 85).

118

Το επιλεγέν μοντέλο του NER300 για τη χορήγηση δημόσιων πόρων σε έργα μόνο μετά την έναρξη της λειτουργίας τους δεν αιτιολογούνταν επαρκώς με εκτιμήσεις αναγκών και μετέθεσε τους περισσότερους κινδύνους στους φορείς υλοποίησης των έργων. Πριν από τη δημιουργία του NER300 στο πλαίσιο της οδηγίας για το ΣΕΔΕ, δεν υπήρχε σαφής εκτίμηση από την οποία να προκύπτει τι είδους στήριξη θα χρειάζονταν τα πρώιμα έργα επίδειξης ευρέος φάσματος καινοτόμων τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα, τα οποία αντιμετώπιζαν πολλές και διαφορετικές επενδυτικές και ρυθμιστικές προκλήσεις σε ολόκληρη την ΕΕ. Η νομική βάση που εγκρίθηκε το 2018 για το νέο Ταμείο Καινοτομίας αποσκοπεί στη διευθέτηση του ζητήματος της ελαχιστοποίησης των κινδύνων (βλέπε σημεία 57 έως 65).

119

Οι διαδικασίες επιλογής και λήψης αποφάσεων σχετικά με τα έργα του NER300 ήταν περίπλοκες (βλέπε σημεία 66 έως 75). Η διαδικασία επιλογής και παροχής των επιχορηγήσεων που εφαρμόζουν η Επιτροπή και τα κράτη μέλη δεν εστίαζε επαρκώς στη συγκριτική ποιότητα και στους χρηματοπιστωτικούς και οικονομικούς κινδύνους που απειλούν τη βιωσιμότητα των έργων. Επίσης, δεν καταφέραμε να εξακριβώσουμε αν τα κράτη μέλη είχαν επαρκή επίγνωση των κινδύνων και των συστάσεων που διατύπωνε η ΕΤΕπ πριν από την έγκριση των αξιολογηθέντων έργων που ανέμεναν την απόφαση επιχορήγησης της Επιτροπής. Οι παράγοντες αυτοί μείωσαν τον βαθμό βεβαιότητας σχετικά με το κατά πόσον τα έργα αυτά θα μπορούσαν να επιτύχουν τους στόχους τους, λαμβανομένων υπόψη των περιορισμών του προγράμματος. Επίσης, υπάρχει περιθώριο ενίσχυσης της διαδικασίας λήψης αποφάσεων στο πλαίσιο του NER300, ιδίως όσον αφορά τα αιτήματα σημαντικών τροποποιήσεων έργων, οι οποίες απαιτούν τώρα τροποποίηση της σχετικής νομοθεσίας.

Σύσταση 2 – Βελτίωση των διαδικασιών επιλογής έργων και λήψης αποφάσεων για το μελλοντικό Ταμείο Καινοτομίας

Ενόψει της προγραμματισμένης έναρξης της εφαρμογής του νέου Ταμείου Καινοτομίας το 2021, η Επιτροπή οφείλει να βελτιώσει τα κρίσιμα στοιχεία της διαδικασίας επιλογής έργων και λήψης αποφάσεων σε σύγκριση με το NER300. Ειδικότερα οφείλει:

1. να θεσπίσει κριτήρια για την κατάργηση της χρηματοδότησης στις περιπτώσεις κατά τις οποίες τα έργα δεν επιτυγχάνουν τα συμφωνηθέντα ορόσημα·
2. να αξιολογεί διάφορα ζητήματα που αφορούν την οικονομική βιωσιμότητα των έργων («τραπεζική ελκυστικότητα»), συμπεριλαμβανομένων αυτών που αναφέρονται στη σύσταση 1·
3. να καθορίσει ακριβή και μετρήσιμα κατώτατα όρια για κάθε ένα από τα κριτήρια επιχορήγησης / δέουσας επιμέλειας·
4. να ενημερώνει εμπιστευτικά τις ενδιαφερόμενες αρχές των κρατών μελών για τα αποτελέσματα της αξιολόγησης της δέουσας επιμέλειας, πριν από τη λήψη της απόφασης επιχορήγησης·
5. να στηρίζει έργα για τα οποία η διαδικασία επιλογής έδειξε ότι είναι πιθανόν να συμβάλουν περισσότερο στην επίτευξη των προτεραιοτήτων της ΕΕ·
6. να απλουστεύσει τη διαδικασία για την υποβολή αιτήματος τροποποίησης έργου, ώστε να μην απαιτείται η τροποποίηση των νομοθετικών πράξεων της Επιτροπής.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: έως το τέλος του 2020.

120

Υπάρχουν και άλλα χαρακτηριστικά του σχεδιασμού του NER300 που επιβράδυναν την ικανότητα αντίδρασης του προγράμματος σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον (βλέπε σημεία 80 έως 85). Η εφαρμογή ειδικών τεχνολογικών κριτηρίων που καθορίστηκαν εκ των προτέρων το 2009 περιόρισε την ικανότητα του προγράμματος να ανταποκρίνεται στις εξελίξεις της αγοράς και της τεχνολογίας. Τα έργα που επιλέγονται βάσει των κριτηρίων αυτών μπορεί να αποδεικνύονται λιγότερο ανατρεπτικά απ’ ό,τι προβλεπόταν, όταν προκύπτουν καθυστερήσεις.

121

Αποσύροντας έργα επειδή δεν τηρούσαν τις (παρατεταμένες) προθεσμίες του προγράμματος, η Επιτροπή επιδίωξε την εξεύρεση λύσεων για την εκ νέου διάθεση σε άλλα προγράμματα μεγάλων ποσών από κονδύλια που δεν απορροφήθηκαν και τη διασφάλιση ότι αυτά θα διατίθεντο για την ενίσχυση των επενδύσεων σε καινοτόμα έργα. Η φύση και οι στόχοι αυτών των προγραμμάτων δεν ταυτίζονται με τους αντίστοιχους του NER300, και είναι απαραίτητη η λογοδοσία σχετικά με τον τρόπο διάθεσης αυτών των κεφαλαίων.

Σύσταση 3 – Διασφάλιση της ευελιξίας του Ταμείου Καινοτομίας προκειμένου αυτό να ανταποκρίνεται στις εξελίξεις της αγοράς και της τεχνολογίας

Η Επιτροπή οφείλει να εξασφαλίσει ότι ο σχεδιασμός του Ταμείου Καινοτομίας επιτρέπει περισσότερο ευέλικτες αντιδράσεις στις τεχνολογικές εξελίξεις και στις αποσύρσεις έργων από ό,τι το NER300.

Οι εν λόγω αντιδράσεις μπορούν να περιλαμβάνουν τα εξής:

1. ευέλικτη προσέγγιση για τον καθορισμό και την επικαιροποίηση επιλέξιμων τεχνολογιών και κατώτατων ορίων·
2. οργάνωση σε μόνιμη βάση προσκλήσεων υποβολής προτάσεων και αποφάσεων επιχορήγησης.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: έως το τέλος του 2021.

122

Πολλοί είναι οι χρηματοδοτικοί μηχανισμοί που υποστηρίζουν την ενεργειακή καινοτομία στην ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, διαπιστώσαμε ότι πρέπει να αρθούν διάφορες αδυναμίες στον συντονισμό και στη λογοδοσία (βλέπε σημεία 86 έως 107).

123

Παρότι η πρόοδος ήταν βραδύτερη από την προβλεπόμενη, το σχέδιο ΣΕΤ αποτελεί τη βάση για την καλύτερη ευθυγράμμιση της ευρωπαϊκής δημόσιας και ιδιωτικής δράσης για μια ενεργειακή καινοτομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Η αναθεώρηση του σχεδίου ΣΕΤ το 2015 ήταν σημαντικό να επιτύχει την ευθυγράμμιση του πρωτότυπου σχεδίου ΣΕΤ με τις προτεραιότητες της ενεργειακής ένωσης στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας και αναγνώρισε την έλλειψη προόδου ως προς την πραγμάτωση ορισμένων από τις βασικές του φιλοδοξίες. Ωστόσο, παραμένει δύσκολο να προσδιοριστούν με σαφήνεια και να μετρηθούν τα οφέλη που απορρέουν άμεσα από τη συνεργασία στο πλαίσιο του σχεδίου SET (βλέπε σημεία 87 έως 93).

124

Διαπιστώσαμε επίσης ότι ο συντονισμός μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής που ασχολούνται με την καινοτομία στον τομέα της καθαρής ενέργειας παρουσίαζε αδυναμίες που ενδέχεται να μην της επιτρέψουν την επίτευξη ενός συνεκτικότερου και αποτελεσματικότερου συνδυασμού δημόσιων πόρων και χρηματοοικονομικών προϊόντων, που απευθύνονται στις διαφορετικές φάσεις των μεγάλης κλίμακας έργων ενεργειακής επίδειξης (βλέπε σημεία 94 έως 103).

125

Έως το τέλος του 2017, κανένα από τα έργα του NER300 δεν είχε δανειοδοτηθεί από χρηματοοικονομικά μέσα που διαχειρίζεται η ΕΤΕπ και τα οποία υποστηρίζουν έργα ενεργειακής επίδειξης. Τα ειδικά χαρακτηριστικά των εν λόγω έργων είναι τέτοια που δύσκολα ικανοποιούν τις τυπικές απαιτήσεις της ΕΤΕπ περί δέουσας επιμέλειας. Διάφορες υπηρεσίες της Επιτροπής εξετάζουν με ποιο τρόπο θα μπορούσε να βελτιωθεί ο σχεδιασμός των πρωτογενών μηχανισμών χρηματοδότησης. Η αύξηση της στήριξης που παρέχει το «Ορίζων 2020» για ωριμότερα έργα ενεργειακής επίδειξης εγείρει το ερώτημα κατά πόσον το NER300 (και το μελλοντικό Ταμείο Καινοτομίας) και το «Ορίζων 2020» / 7ο ΠΠ (συμπεριλαμβανομένων των συνεισφορών τους στα χρηματοοικονομικά μέσα) αλληλοσυμπληρώνονται επαρκώς, ώστε να δικαιολογείται η ενδεχόμενη μελλοντική ύπαρξη παράλληλων προγραμμάτων με διαφορετικούς φορείς διαχείρισης και όργανα εποπτείας.

126

Καθώς οι διαπραγματεύσεις για το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, η απλούστευση του «Ορίζων 2020» και οι συζητήσεις σχετικά με το μέλλον των οικονομικών της ΕΕ βρίσκονται σε εξέλιξη, προσφέρουν την ευκαιρία να αποσαφηνιστεί ποια προγράμματα είναι τα καταλληλότερα για την υποστήριξη (των διαφόρων σταδίων των) έργων ενεργειακής επίδειξης χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και πώς μπορούν να επιτευχθούν συνεργίες για την αντιμετώπιση των χρηματοδοτικών προκλήσεων.

Σύσταση 4 – Βελτίωση του συντονισμού της Επιτροπής για συνεκτικότερη στοχοθέτηση της στήριξης της ΕΕ

Προκειμένου να ενισχυθεί η συνεκτική και αποτελεσματική στόχευση της στήριξης της ΕΕ στην καινοτομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, οι αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής (ιδίως η ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας, η ΓΔ Ενέργειας, η ΓΔ Δράσης για το Κλίμα, η ΓΔ Εσωτερικής Αγοράς, Βιομηχανίας, Επιχειρηματικότητας και ΜΜΕ και η ΓΔ Οικονομικών και Χρηματοδοτικών Υποθέσεων) οφείλουν:

1. να πραγματοποιήσουν διυπηρεσιακές αξιολογήσεις προκειμένου να αποδείξουν ότι το Ταμείο Καινοτομίας, το «Ορίζων 2020» και η διευκόλυνση InnovFin για έργα ενεργειακής επίδειξης (και τα διάδοχα προγράμματα μετά το 2020) στοχεύουν κατά τρόπο συμπληρωματικό και συνεκτικό έργα ενεργειακής επίδειξης χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα·
2. να εξορθολογίσουν τις διαδικασίες επιλογής των έργων⁷⁵ μεταξύ προγραμμάτων, προκειμένου να περιοριστούν η αναποτελεσματικότητα και οι αλληλοεπικαλύψεις.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: έως τα τέλη του 2021.

127

Τέλος, οι ρυθμίσεις λογοδοσίας και δημοσιονομικού ελέγχου για το NER300 δεν είναι αρκετά σαφείς, ώστε να αποδεικνύεται ότι οι φορείς που διαχειρίζονται το πρόγραμμα εγγυώνται την εφαρμογή των αρχών της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης (βλέπε σημεία 104 έως 107).

Σύσταση 5 – Διασφάλιση της λογοδοσίας

Ενόψει της έναρξης της εφαρμογής του νέου Ταμείου Καινοτομίας το 2021, η Επιτροπή οφείλει να βελτιώσει τα κρίσιμα στοιχεία της διακυβέρνησης και της λογοδοσίας σε σύγκριση με το NER300, και συγκεκριμένα:

1. να αποσαφηνίσει τις διατάξεις περί ευθύνης και λογοδοσίας για το Ταμείο Καινοτομίας και τα μη απορροφηθέντα κονδύλια του NER300·
2. να εξασφαλίσει ότι όλα αυτά τα κονδύλια που διαχειρίζεται εγγράφονται στον προϋπολογισμό και στον ισολογισμό και υπόκεινται στον ετήσιο έλεγχο και στη διαδικασία χορήγησης απαλλαγής από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο·
3. να συμπεριλάβει στο νομικό πλαίσιο διατάξεις για την τακτική υποβολή εκθέσεων στην αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: έως το τέλος του 2021.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα I, του οποίου προεδρεύει ο Νικόλαος Μηλιώνης, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 5ης Σεπτεμβρίου 2018.

Γλωσσάριο

Αξιολόγηση της δέουσας επιμέλειας: Στο πλαίσιο της παρούσας έκθεσης, ο όρος αναφέρεται στην εκτίμηση στην οποία υποβάλλει η ΕΤΕπ την τεχνική και οικονομική βιωσιμότητα έργου για το οποίο υποβάλλεται αίτηση επιχορήγησης στο πλαίσιο του προγράμματος NER300.

Αποθεματικό για τους νεοεισερχόμενους: Το αποθεματικό για τους νεοεισερχόμενους είναι ένα κοινοτικό απόθεμα 780 εκατομμυρίων δικαιωμάτων εκπομπών, το οποίο θεσπίστηκε στο πλαίσιο του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών της ΕΕ (ΣΕΔΕ της ΕΕ) για την περίοδο 2013-2020. Κατά την περίοδο αυτή, οι νέοι φορείς εκμετάλλευσης του ΣΕΔΕ της ΕΕ μπορούν να υποβάλλουν αίτηση, προκειμένου να τους χορηγηθούν δικαιώματα από το αποθεματικό αυτό. Το αποθεματικό παρέχει δικαιώματα βάσει της αρχής της εξυπηρέτησης κατά προτεραιότητα. Το 2012 από το αποθεματικό αυτό διατέθηκαν 300 εκατομμύρια δικαιώματα για τη χρηματοδότηση του προγράμματος NER300.

Δέσμευση, χρήση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα: Τα ερευνητικά προγράμματα της ΕΕ χρηματοδοτούν πλέον την έρευνα στον τομέα της δέσμευσης, της χρήσης και της αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα. Η χρήση δεσμευμένου άνθρακα ως τροφοδοτικής ύλης για βιομηχανικές ή χημικές διεργασίες μπορεί να μετατρέψει το διοξείδιο του άνθρακα σε βασικό αγαθό που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο εμπορίας και να δημιουργήσει ροή εσόδων.

Επιτροπή για την αλλαγή του κλίματος: Βλέπε «επιτροπολογία».

Επιτροπολογία: Ο όρος «επιτροπολογία» αναφέρεται στις διαδικασίες μέσω των οποίων η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ασκεί τις εκτελεστικές αρμοδιότητες που της έχουν ανατεθεί από τον νομοθέτη της ΕΕ με τη βοήθεια επιτροπών απαρτιζόμενων από εκπροσώπους χωρών της ΕΕ. Οι εν λόγω επιτροπές εργάζονται υπό την προεδρία υπαλλήλου της Επιτροπής και γνωμοδοτούν σχετικά με τις εκτελεστικές πράξεις που προτείνει η Επιτροπή¹. Όσον αφορά το NER300, αρμόδια είναι η επιτροπή για την αλλαγή του κλίματος.

Οριστική επενδυτική απόφαση: Το διοικητικό συμβούλιο εταιρείας λαμβάνει την οριστική επενδυτική απόφαση για ένα ενεργειακό έργο, αφού διεξαγάγει προκαταρκτική μελέτη βασικού σχεδιασμού (FEED), αφού λάβει όλες τις απαραίτητες άδειες και επιβεβαιώσει τις πηγές χρηματοδότησης για το σύνολο της επένδυσης. Όταν το συμβούλιο λάβει την οριστική επενδυτική απόφαση, μπορούν να ξεκινήσουν οι εργασίες του έργου στους τομείς της μηχανικής, της ανάθεσης συμβάσεων και των κατασκευαστικών εργασιών.

Τραπεζική ελκυστικότητα: Η τραπεζική ελκυστικότητα ενός έργου είναι ένα κριτήριο που εφαρμόζεται γενικά από τις τράπεζες. Συγκεκριμένα, προκειμένου ένα έργο να είναι τραπεζικά ελκυστικό πρέπει να αποδεικνύει ότι θα αποφέρει επαρκή έσοδα.

Χρηματοοικονομικό μέσο: Τα χρηματοοικονομικά μέσα αποτελούν εργαλείο για την παροχή χρηματοδοτικής στήριξης από τον προϋπολογισμό της ΕΕ μέσω δανείων, εγγυήσεων και επενδύσεων σε μετοχικό (ή οιονεί μετοχικό) κεφάλαιο, με σκοπό την υλοποίηση έργων². Σύμφωνα με το διεθνές λογιστικό πρότυπο 32, χρηματοοικονομικό μέσο είναι κάθε σύμβαση που δημιουργεί ταυτόχρονα χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο για μια οικονομική οντότητα και χρηματοοικονομική υποχρέωση ή συμμετοχικό τίτλο για μια άλλη.

Συντομογραφίες

ΑΠΕ: Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

ΕΔΕΤ: Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία

ΕΕΠΑ: Ευρωπαϊκό ενεργειακό πρόγραμμα ανάκαμψης

ΕΟΠ: Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος

ΕΤΣΕ: Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων (ήτοι το «σχέδιο Juncker»)

ΣΕΔΕ της ΕΕ: Ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών

CCC: Επιτροπή για την αλλαγή του κλίματος

CEF: Μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη»

ETIP: Ευρωπαϊκή πλατφόρμα τεχνολογίας και καινοτομίας (European Technology and Innovation Platform)

EΤΕπ: Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων

FEED: Προκαταρκτική μελέτη βασικού σχεδιασμού (Front-end engineering design)

IEA: Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (International Energy Agency)

IPCC: Διακυβερνητική επιτροπή για την κλιματική αλλαγή (Intergovernmental Panel on Climate Change)

IRENA: Διεθνής Οργανισμός για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (International Renewable Energy Agency)

JRC: Κοινό Κέντρο Ερευνών (Joint Research Centre)

NER300: Απόθεμα για νεοεισερχόμενους (New Entrants’ Reserve 300)

RSFF: Χρηματοδοτική διευκόλυνση καταμερισμού του κινδύνου

6ο/7ο/9ο ΠΠ: 6ο/7ο/9ο ερευνητικό πρόγραμμα πλαίσιο

Παραπομπές

¹ https://eur-lex.europa.eu/summary/glossary/comitology.html.

² Ειδική έκθεση του ΕΕΣ αριθ. 19/2016, με τίτλο «Εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ διά χρηματοοικονομικών μέσων: διδάγματα από την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013».

³ Παράγραφος 45 των συμπερασμάτων της Προεδρίας, Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Βρυξελλών, 19/20 Ιουνίου 2008, έγγραφο αριθ. 11018/1/08 της 17 Ιουλίου 2008.

⁴ Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 663/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, για τη θέσπιση προγράμματος ενίσχυσης της οικονομικής ανάκαμψης με τη χορήγηση κοινοτικής χρηματοδοτικής συνδρομής για έργα στον τομέα της ενέργειας (ΕΕ L 200 της 31.7.2009, σ. 31).

⁵ COM(2008) 800 final της 26ης Νοεμβρίου 2008, με τίτλο «Ένα ευρωπαϊκό σχέδιο για την ανάκαμψη της οικονομίας».

⁶ Βλέπε οδηγία 2009/29/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2009, για τροποποίηση της οδηγίας 2003/87/ΕΚ με στόχο τη βελτίωση και την επέκταση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου της Κοινότητας (ΕΕ L 140 της 5.6.2009, σ. 63).

⁷ Αιτιολογική σκέψη 10 της απόφασης 2010/670/ΕΕ της Επιτροπής, της 3ης Νοεμβρίου 2010, για καθορισμό κριτηρίων και μέτρων χρηματοδότησης έργων επίδειξης σε εμπορική κλίμακα, τα οποία αποσκοπούν στην περιβαλλοντικά ασφαλή δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα σε γεωλογικούς σχηματισμούς, καθώς και έργων επίδειξης καινοτόμων τεχνολογιών ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, στο πλαίσιο του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου εντός της Κοινότητας που θεσπίστηκε με την οδηγία 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ L 290 της 6.11.2010, σ. 39).

⁸ COM(2009) 519/4, με τίτλο «Επενδύσεις στην ανάπτυξη τεχνολογιών χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών (σχέδιο ΣΕΤ)».

⁹ Πρόκειται, μεταξύ άλλων, για την επιλογή των επιλέξιμων έργων, την υπογραφή και διαχείριση νομικά δεσμευτικών μέσων (συμβάσεων) με τα έργα, την παρακολούθηση των έργων, την υποβολή εκθέσεων στην Επιτροπή και τη διαβίβαση των πληρωμών από τα έργα της ΕΤΕπ. Στο γράφημα 10 του κυρίως κειμένου, παρατίθεται σχετική επισκόπηση.

¹⁰ 38 έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και ένα έργο δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα.

¹¹ Η διαχείριση αυτού του περιουσιακού στοιχείου έχει αποφέρει μέχρι σήμερα πρόσθετα έσοδα ύψους 70 εκατομμυρίων ευρώ περίπου. Στο τέλος του 2017, η Επιτροπή είχε αποδεσμεύσει 39 εκατομμύρια ευρώ από το ενεργητικό του NER300 ως αμοιβή οφειλόμενη στην ΕΤΕπ για την εκτέλεση των καθηκόντων που της έχουν ανατεθεί. Το σύνολο της αμοιβής δεν μπορεί να υπερβαίνει τα 45 εκατομμύρια ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 2,1 % των συνολικών εσόδων των 2,1 δισεκατομμυρίων ευρώ.

¹² Συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με το στρατηγικό σχέδιο ενεργειακών τεχνολογιών, 2854η συνεδρίαση του Συμβουλίου Μεταφορών, Τηλεπικοινωνιών και Ενέργειας της 28ης Φεβρουαρίου 2008.

¹³ COM(2011) 112 τελικό της 8ης Μαρτίου 2011, «Χάρτης πορείας για τη μετάβαση σε μια ανταγωνιστική οικονομία χαμηλών επιπέδων ανθρακούχων εκπομπών το 2050». «Προκειμένου να συγκρατηθεί η υπερθέρμανση από την κλιματική αλλαγή σε λιγότερο από 2 °C, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επαναβεβαίωσε, τον Φεβρουάριο του 2011, τον ενωσιακό στόχο της μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έως το 2050 κατά 80-95% σε σύγκριση με το 1990».

¹⁴ «Trends and projections in Europe 2017: Tracking progress towards Europe’s climate and energy targets», έκθεση του ΕΟΠ αριθ. 17/2017. Βλέπε ενότητα «Outlook for greenhouse gas trends in 2050».

¹⁵ COM(2016) 763 τελικό της 30ής Νοεμβρίου 2006 σχετικά με την επιτάχυνση της καινοτομίας στον τομέα της καθαρής ενέργειας.

¹⁶ Οδηγία (ΕΕ) 2018/410 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Μαρτίου 2018, για την τροποποίηση της οδηγίας 2003/87/ΕΚ με σκοπό την ενίσχυση οικονομικά αποδοτικών μειώσεων των εκπομπών και την προώθηση επενδύσεων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών και της απόφασης (ΕΕ) 2015/1814 (ΕΕ L 76 της 19.3.2018, σ. 3).

¹⁷ Το παράρτημα I περιλαμβάνει χρονοσειρά όπου χαρτογραφείται η δρομολόγηση των μηχανισμών αυτών και του σχεδίου ΣΕΤ σε σχέση με σημαντικά πολιτικά και οικονομικά γεγονότα.

¹⁸ Αναφερόμαστε ειδικά στην ειδική έκθεση σχετικά με την ανάπτυξη της ανανεώσιμης ενέργειας στις αγροτικές περιοχές (αριθ. 5/2018) και το ενημερωτικό έγγραφό μας με τίτλο «Electricity production from wind and solar photovoltaic power in the EU», της 20ής Φεβρουαρίου 2018.

¹⁹ Γερμανία, Ισπανία, Κάτω Χώρες, Πολωνία και Ηνωμένο Βασίλειο. Η επιλογή των χωρών βασίστηκε στα μεγάλα μερίδιά τους όσον αφορά τις εκπομπές του ΣΕΔΕ της ΕΕ και στο ενδιαφέρον τους για δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα στο πλαίσιο του ΕΕΠΑ και του NER300.

²⁰ Αποστείλαμε το ερωτηματολόγιό μας στις πλατφόρμες ETIP για την αιολική, την ηλιακή φωτοβολταϊκή και την ωκεάνια ενέργεια, για τη δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα, τη βιοενέργεια, τη γεωθερμία σε μεγάλα βάθη και τα έξυπνα δίκτυα.

²¹ www.innoenergy.com.

²² 12 επιλέξιμα έργα περιλαμβάνονταν στο παράρτημα του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 663/2009 σχετικά με το ΕΕΠΑ.

²³ SWD(2018) 48 final της 5ης Μαρτίου 2018 «Data on the budgetary and technical implementation of the European Energy Programme for Recovery».

²⁴ Στην περίπτωση του έργου στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο σχετικός νέος σταθμός παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας δεν κατασκευάστηκε και, ως εκ τούτου, δεν υπήρξαν ποτέ εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.

²⁵ Η οδηγία του 2009 για τη δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα παρέχει το νομικό πλαίσιο για την περιβαλλοντικώς ασφαλή αποθήκευση του διοξειδίου του άνθρακα σε γεωλογικούς σχηματισμούς καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής του και καθορίζει τα κριτήρια για τις άδειες αποθήκευσης. Βλέπε https://ec.europa.eu/clima/policies/lowcarbon/ccs_el.

²⁶ SWD(2018) 48 final.

²⁷ Σύμφωνα με έκθεση του 2017 της πλατφόρμας IEA-RETD (International Energy Agency – Renewable Energy Technology Deployment platform), η μείωση του κόστους κατά 60 % από το 2010 έως το 2017 δείχνει ότι οι στόχοι της βιομηχανίας για το 2025 έχουν υπερπληρωθεί ήδη 8 έτη νωρίτερα από ό,τι είχε προγραμματιστεί, γεγονός που υποδηλώνει ότι η υπεράκτια αιολική ενέργεια θα μπορούσε ενδεχομένως να ενσωματωθεί πλήρως στην αγορά σε ανταγωνιστική βάση σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες μέσα στην επόμενη δεκαετία. Σήμερα, η ΕΕ είναι ο παγκόσμιος ηγέτης στην ανάπτυξη της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας.

²⁸ Σύμφωνα με τα κριτήρια ανάθεσης για έργα δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα και υπεράκτιας αιολικής ενέργειας (π.χ. άρθρο 14, παράγραφος 2, στοιχείο α), του κανονισμού του ΕΕΠΑ), οι επιχορηγήσεις πρέπει να χορηγούνται σε έργα με «ωριμότητα, οριζόμενη ως επίτευξη του επενδυτικού σταδίου και συνεπαγόμενη σημαντική δαπάνη κεφαλαίων έως το τέλος του 2010».

²⁹ SWD(2012) 225 τελικό της 12 Ιουλίου 2012 «NER300 – Moving towards a low carbon economy and boosting innovation, growth and employment across the EU».

³⁰ Τα μη δαπανηθέντα κονδύλια του NER300 μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο πλαίσιο άλλων προγραμμάτων για τη στήριξη της δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα ή να μεταφερθούν στο μελλοντικό Ταμείο Καινοτομίας, που επίσης θα στηρίζει τη δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα.

³¹ Άρθρο 8, παράγραφος 1, και παράρτημα Ι της απόφασης 2010/670/ΕΕ της Επιτροπής.

³² Κατά την έναρξη λειτουργίας του NER300 το 2010, σε αυτές περιλαμβάνονταν η αιολική ενέργεια, η ωκεάνια ενέργεια, η βιοενέργεια, η φωτοβολταϊκή ενέργεια, συστήματα συγκέντρωσης ηλιακής ενέργειας, η υδροηλεκτρική ενέργεια, η γεωθερμική ενέργεια και τα έξυπνα δίκτυα.

³³ Με την απόφαση ανάθεσης C(2012) 9432 final της 18ης Δεκεμβρίου 2012 αποφασίστηκε η επιχορήγηση 20 έργων παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, ενώ με την απόφαση ανάθεσης C(2014) 4493 final της 8ης Ιουλίου 2014 η επιχορήγηση 18 τέτοιων έργων και ενός έργου δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα.

³⁴ Απόφαση (ΕΕ) 2015/191 της Επιτροπής της 5ης Φεβρουαρίου 2015 για την τροποποίηση της απόφασης 2010/670/ΕΕ όσον αφορά την επέκταση ορισμένων χρονικών ορίων που καθορίζονται στο άρθρο 9 και στο άρθρο 11, παράγραφος 1, της εν λόγω απόφασης (ΕΕ L 31 της 7.2.2015, σ. 31).

³⁵ Ειδική έκθεση αριθ. 5/2018, με τίτλο «Ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές για βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη: σημαντικές δυνατότητες συνεργιών που παραμένουν εν πολλοίς αναξιοποίητες».

³⁶ Ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στους τομείς του περιβάλλοντος και της ενέργειας 2014-2020», (2014/C 200/01). Βλέπε επίσης τις συστάσεις του 2013: έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής με τίτλο «European Commission guidance for the design of renewables support schemes, accompanying the document «Communication from the Commission – Delivering the internal market in electricity and making the most of public intervention’», SWD (2013) 439 final της 5ης Νοεμβρίου 2013.

³⁷ Βλέπε την έκθεση του Γενικού Ελεγκτή του ΑΟΕ του Ηνωμένου Βασιλείου της 20ής Ιανουαρίου 2017, με τίτλο «Carbon capture and storage: the second competition for government support». Το πρόγραμμα θα δαπανούσε 100 εκατομμύρια λίρες στερλίνες για να χρηματοδοτήσει το 75 % των δαπανών σχεδιασμού και μηχανικής (μελέτες FEED) δύο προσφερόντων. Έως και 900 εκατομμύρια λίρες στερλίνες θα διατίθεντο για την κεφαλαιακή ενίσχυση των δύο έργων. Οκτώ έργα υπέβαλαν προσφορές, ενώ ορισμένα εξ αυτών είχαν επίσης υποβάλει αίτηση για επιχορήγηση από το πρόγραμμα NER300.

³⁸ «A climate for the future: assessing the Member States’ low-carbon development strategies and lessons for Energy Union Governance – an update – the outlook in October 2017», WWF Maximiser project.

³⁹ Από τα μέσα του 2017, η αγοραία τιμή του διοξειδίου του άνθρακα στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ της ΕΕ άρχισε να αυξάνεται και, τον Μάιο, έφθασε τα 16 ευρώ ανά τόνο.

⁴⁰ Βλέπε τις σχετικές ενότητες για το πρόγραμμα NER300 της αξιολόγησης της οδηγίας για το ΣΕΔΕ της ΕΕ που διενεργείται στο πλαίσιο του έργου «Υποστήριξη για την αναθεώρηση του συστήματος εμπορίας εκπομπών της ΕΕ» του Νοεμβρίου 2015, που εκπονήθηκε από την αυστριακή Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Περιβάλλοντος (Umweltbundesamt) σε συνεργασία με την Ecologic και την SQ Consult τον Νοέμβριο του 2015 στο πλαίσιο σύμβασης παροχής υπηρεσιών με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

⁴¹ Το άρθρο 3, παράγραφος 2, της απόφασης για το πρόγραμμα NER300 ορίζει τα εξής για τη δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα: «Συναφείς δαπάνες των έργων επίδειξης δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα είναι οι επενδυτικές δαπάνες που βαρύνουν το έργο λόγω της εφαρμογής τεχνολογίας δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα, αφαιρουμένης της καθαρής παρούσας αξίας της βέλτιστης εκτίμησης των λειτουργικών εσόδων και εξόδων που οφείλονται στην εφαρμογή της τεχνολογίας δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα κατά τα πρώτα δέκα έτη εκμετάλλευσης».

⁴² Εσωτερικές ανταλλαγές απόψεων μεταξύ της ΓΔ Ενέργειας και της ΓΔ Προϋπολογισμού σχετικά με τα πολύ χαμηλότερα από τα αναμενόμενα ποσοστά πληρωμών κατά τα πρώτα έτη του ΕΕΠΑ.

⁴³ COM(2008) 16 τελικό, της 23ης Ιανουαρίου 2008.

⁴⁴ Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, «Accompanying document to the proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council amending Directive 2003/87/EC so as to improve and extend the EU greenhouse gas emissions allowance trading scheme, Impact Assessment», SEC(2008) 52 της 23ης Ιανουαρίου 2008.

⁴⁵ Impact Assessment, SEC(2010) 1320 τελικό της 3ης Νοεμβρίου 2010.

⁴⁶ Οδηγία (ΕΕ) 2018/410 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Μαρτίου 2018, για την τροποποίηση της οδηγίας 2003/87/ΕΚ με σκοπό την ενίσχυση οικονομικά αποδοτικών μειώσεων των εκπομπών και την προώθηση επενδύσεων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών και της απόφασης (ΕΕ) 2015/1814 (ΕΕ L 76 της 19.3.2018, σ. 3).

⁴⁷ Το άρθρο 8, παράγραφος 2, της απόφασης για το πρόγραμμα NER300 περιέχει ορισμό του CPUP. Το CPUP υπολογίζεται ως το πηλίκο της συνολικής αιτούμενης δημόσιας χρηματοδότησης για το καινοτόμο στοιχείο ενός έργου διά της συνολικής ποσότητας διοξειδίου του άνθρακα που προβλέπεται να αποθηκευθεί (δέκα έτη), προκειμένου για τα έργα δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα, ή την ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας που προβλέπεται να παραχθεί (άνω των πέντε ετών) για τα έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η Επιτροπή έκρινε ότι το χαμηλό CPUP ήταν ένας καλός δείκτης των δυνατοτήτων για μείωση του κόστους της τεχνολογίας, καθώς και η καταλληλότερη παράμετρος για την κατάταξη των έργων στο πλαίσιο των υποκατηγοριών τους.

⁴⁸ Άρθρο 5, παράγραφος 5, της απόφασης 2010/670/ΕΕ της Επιτροπής.

⁴⁹ Το συμπέρασμα της αξιολόγησης της δέουσας επιμέλειας από την ΕΤΕπ μπορεί να είναι θετικό χωρίς σχόλια, θετικό συνοδευόμενο από συστάσεις που πρέπει να λάβει υπόψη η Επιτροπή ή αρνητικό.

⁵⁰ Συνολικά, τα κράτη μέλη υπέβαλαν στην ΕΤΕπ 111 αιτήσεις επιχορήγησης NER300 στο πλαίσιο δύο προσκλήσεων υποβολής προτάσεων. Η Επιτροπή επιβεβαίωσε την επιλεξιμότητα 94 έργων και η ΕΤΕπ έδωσε θετική αξιολόγηση της δέουσας επιμέλειας για 83 εξ αυτών (ήτοι για το 88 %).

⁵¹ Στο παράρτημα IV παρουσιάζονται δύο παραδείγματα εθνικών προγραμμάτων, σχετικά με τα οποία, εκτός της ποσοτικής παραμέτρου για το κόστος της χρηματοδότησης, εφαρμόστηκαν πολλαπλά κριτήρια βαθμολόγησης για την κατάταξη των καινοτόμων ενεργειακών έργων χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

⁵² Στην ενότητα 5 του παραρτήματος II της πρώτης [C (2012) 9432 final της 18ης Δεκεμβρίου 2012] και της δεύτερης [C2014) 4493 τελικό της 8ης Ιουλίου 2014] απόφασης ανάθεσης προβλέπεται ότι οι τροποποιήσεις των έργων πρέπει να εγκρίνονται από την Επιτροπή.

⁵³ «Impact Assessment accompanying the proposal for a directive of the European Parliament and of the Council amending Directive 2003/87/EC to enhance cost-effective emission reductions and low-carbon investments», SWD(2015) 135 final της 15ης Ιουλίου 2015.

⁵⁴ Κεφάλαιο 3.2 της έκθεσης «JRC Wind Energy Status Report», έκδοση 2016, Κοινό Κέντρο Ερευνών, 2017.

⁵⁵ Στο παράρτημα I παρέχεται επισκόπηση όλων των έργων που ανατέθηκαν στο πλαίσιο του NER300.

⁵⁶ Απόφαση (ΕΕ) 2017/2172 της Επιτροπής, της 20ής Νοεμβρίου 2017, για την τροποποίηση της απόφασης 2010/670/ΕΕ όσον αφορά τη διάθεση των μη εκταμιευμένων εσόδων από τον πρώτο κύκλο προσκλήσεων υποβολής προτάσεων (ΕΕ L 306 της 22.11.2017, σ. 24).

⁵⁷ Με προτεραιότητα στη διευκόλυνση InnovFin για έργα ενεργειακής επίδειξης και στον μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη» για τις μεταφορές (το χρεωστικό μέσο της ΔΣΕ).

⁵⁸ Παραδείγματος χάριν, τα χρηματοοικονομικά μέσα δεν μπορούν να διασφαλίζουν τη γεωγραφική κατανομή των πόρων, όπως προέβλεπε το πρόγραμμα NER300. Το εν λόγω πρόγραμμα έπρεπε να στοχεύει στους τομείς του ΣΕΔΕ της ΕΕ (δηλαδή την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και τους βιομηχανικούς κλάδους, όχι τις μεταφορές).·Επίσης, σύμφωνα με την ερμηνεία των κανόνων του ΣΕΔΕ της ΕΕ και του προγράμματος NER300 από την Επιτροπή, τα κονδύλια του εν λόγω προγράμματος έπρεπε να διατεθούν βάσει επαλήθευσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα που αποφεύχθηκαν, ενώ τα χρηματοοικονομικά μέσα χρηματοδοτούν κατά γενικό κανόνα τα πρώτα στάδια των έργων (δηλαδή προτού τα έργα αρχίσουν πραγματικά να εκπέμπουν ή να μην εκπέμπουν διοξείδιο του άνθρακα).

⁵⁹ Σε έγγραφο του 2015 με τίτλο «Renewable Energy Technology Innovation Policy [RETIP]: a process development guide», ο Διεθνής Οργανισμός Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (IRENA) ανέλυε με ποιο τρόπο η διακυβέρνηση είναι εξαιρετικά σημαντική για την εφαρμογή των μέσων RETIP. Ο IRENA τόνιζε ότι η συνεργασία μεταξύ των ενδιαφερόμενων φορέων είναι σημαντική για την καινοτομία και ότι η συνεργασία σε οριζόντιο επίπεδο έχει καθοριστική σημασία για την επίτευξη συνοχής και την αποφυγή αντιφατικών μεταξύ τους πολιτικών.

⁶⁰ 19 κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και η Τουρκία, η Ισλανδία, η Νορβηγία και η Ελβετία, συμμετέχουν σε τουλάχιστον μία προσωρινή ομάδα εργασίας στο πλαίσιο του σχεδίου ΣΕΤ.

⁶¹ Για τους ενεργοβόρους βιομηχανικούς τομείς, τη δέσμευση, χρήση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα, τα φωτοβολταϊκά, τα συγκεντρωτικά ηλιακά συστήματα και τις ηλεκτρικές στήλες.

⁶² CΟΜ(2009) 519/4.

⁶³ SEC(2010) 1320 τελικό της 3ης Νοεμβρίου 2010.

⁶⁴ Το 7ο ΠΠ χρηματοδότησε 31 μεγάλα έργα ενεργειακής επίδειξης με υψηλότερο ποσό επιχορήγησης τα 35,5 εκατομμύρια ευρώ. Στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020», 47 από τις εν λόγω επιχορηγήσεις έχουν υπογραφεί (ή βρίσκονται σε προπαρασκευαστικό στάδιο) με υψηλότερο ποσό επιχορήγησης τα 39,3 εκατομμύρια ευρώ. 16 έργα στο πλαίσιο του NER300 έλαβαν υψηλότερη επιχορήγηση, αλλά πέντε από αυτά είχαν ήδη αποσυρθεί ή αποσύρονταν κατά τον χρόνο του ελέγχου.

⁶⁵ Αιτιολογική σκέψη 5 της απόφασης 2010/670/ΕΕ της Επιτροπής.

⁶⁶ Η ΕΤΕπ και η Επιτροπή δρομολόγησαν τη διευκόλυνση InnovFin για έργα ενεργειακής επίδειξης το 2015. Η αρχική συνεισφορά της ΕΕ στη διευκόλυνση από το πρόγραμμα «Ορίζων 2020» ανερχόταν σε 150 εκατομμύρια ευρώ. Η διευκόλυνση παρέχει δάνεια, εγγυήσεις δανείων ή επενδύσεις σε μετοχικό κεφάλαιο, το ύψος των οποίων μπορεί να φθάσει από 7,5 έως και 75 εκατομμύρια ευρώ, σε καινοτόμα, πρώτα στο είδος τους, έργα ενεργειακής επίδειξης εμπορικής κλίμακας στα πεδία των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας και του υδρογόνου. Η συνεισφορά της ΕΕ χρησιμοποιείται για να καλύψει το 100 % των τυχόν ζημιών που υφίσταται η ΕΤΕπ, εάν κάποιο έργο δεν θα μπορούσε να αποπληρώσει το δάνειό του.

⁶⁷ Απόφαση C(2017) 7124 της Επιτροπής της 27ης Οκτωβρίου 2017.

⁶⁸ Το «Ορίζων 2020» λήγει το 2020 και, ως εκ τούτου, δεν θα υπάρξει αλληλεπικάλυψη με το νέο Ταμείο Καινοτομίας που θα αρχίσει να εφαρμόζεται το 2021. Επί του παρόντος καταρτίζεται το σχέδιο του 9ου ΠΠ και των συναφών χρηματοοικονομικών μέσων.

⁶⁹ Βλέπε τη συνοπτική έκθεση που παρουσιάστηκε στο πλαίσιο τελικής διάσκεψης που διοργανώθηκε από τη ΓΔ Δράσης για το Κλίμα, με τίτλο «Finance for Innovation: towards the ETS innovation fund, Climate Strategy Partners», 12 Ιουνίου 2017.

⁷⁰ COM(2016) 763 final.

⁷¹ Βλέπε την αναφορά στα κεφάλαια του NER300 ως κεφάλαια της ΕΕ στη σ. 21 της έκθεσης του Γενικού Ελεγκτή του ΑΟΕ του Ηνωμένου Βασιλείου, της 20ής Ιανουαρίου 2017, με τίτλο «Carbon capture and storage: the second competition for government support».

⁷² Βλέπε επίσης τα «Εκτός ισολογισμού στοιχεία στις 31 Δεκεμβρίου 2016» στη δημοσιονομική έκθεση της ΕΤΕπ για το 2016, και τη σημείωση Ζ όπου αναφέρεται: «Η ΕΤΕπ υποστηρίζει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως παράγοντα στην εφαρμογή της πρωτοβουλίας NER300 — […]. Η ΕΤΕπ καταρτίζει χωριστές οικονομικές καταστάσεις για το NER300».

⁷³ «Μελλοντική χρηματοδότηση της ΕΕ – Τελική έκθεση και συστάσεις της ομάδας υψηλού επιπέδου για τους ιδίους πόρους», Δεκέμβριος 2016, σύσταση 4, στοιχείο β).

⁷⁴ Το 2014 το Συνέδριο συνέστησε ήδη στην Επιτροπή να προωθήσει τη θέσπιση από τα κράτη μέλη ενός σταθερού και προβλέψιμου ρυθμιστικού πλαισίου για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Βλέπε σύσταση 1 της ειδικής έκθεσης αριθ. 6/2014, με τίτλο «Επιτεύχθηκαν θετικά αποτελέσματα με τη στήριξη από τα ταμεία της πολιτικής συνοχής για την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές;», Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, 2014.

⁷⁵ Βλέπε πρόταση 5 του ενημερωτικού εγγράφου μας «Συμβολή στην απλούστευση του προγράμματος έρευνας της ΕΕ μετά το πρόγραμμα ‘Ορίζων 2020’» του Μαρτίου 2018.

⁷⁶ Besluit Vaststelling Subsidieprogramma CO₂-reductie Innovatieve Biobrandstoffen voor transport, http://wetten.overheid.nl/BWBR0020703/2006-12-21.

 

¹ Για παράδειγμα, στην πρόταση κανονισμού για τη θέσπιση της διευκόλυνσης «Συνδέοντας την Ευρώπη» (COM(2018)438 final) η «συνοχή με σχέδια της Ένωσης και με εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα» προβλέπεται ως ένα από τα κριτήρια ανάθεσης.

Στάδιο	Ημερομηνία
Έγκριση του υπομνήματος σχεδιασμού του ελέγχου / Έναρξη του ελέγχου	17.5.2017
Επίσημη διαβίβαση του σχεδίου έκθεσης στην Επιτροπή (ή σε άλλη ελεγχόμενη μονάδα)	8.6.2018
Έγκριση της τελικής έκθεσης μετά τη διαδικασία εκατέρωθεν ακρόασης	5.9.2018
Παραλαβή των επίσημων απαντήσεων της Επιτροπής (ή άλλης ελεγχόμενης μονάδας) σε όλες τις γλώσσες	5.10.2018

Κλιμάκιο ελέγχου

Οι ειδικές εκθέσεις του ΕΕΣ παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των ελέγχων που αυτό διενεργεί επί των πολιτικών και προγραμμάτων της ΕΕ ή επί διαχειριστικών θεμάτων που αφορούν συγκεκριμένους τομείς του προϋπολογισμού. Το ΕΕΣ επιλέγει και σχεδιάζει τα εν λόγω ελεγκτικά έργα κατά τρόπον ώστε αυτά να αποφέρουν τον μέγιστο αντίκτυπο, λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων για τις επιδόσεις ή για τη συμμόρφωση, του επιπέδου των σχετικών εσόδων ή δαπανών, των επικείμενων εξελίξεων και του πολιτικού και δημόσιου συμφέροντος.

Ο εν προκειμένω έλεγχος επιδόσεων διενεργήθηκε από το Τμήμα Ελέγχου I που ειδικεύεται στη βιώσιμη χρήση των φυσικών πόρων και του οποίου προεδρεύει ο Νικόλαος Μηλιώνης, Μέλος του ΕΕΣ. Επικεφαλής του ελέγχου ήταν Samo Jereb, Μέλος του ΕΕΣ, συνεπικουρούμενος από τους Jerneja Vrabič, σύμβουλο στο ιδιαίτερο γραφείο του, Helder Faria Viegas, ανώτερο διοικητικό στέλεχος, Stefan Den Engelsen, υπεύθυνο έργου, Oana Dumitrescu, Joachim Otto, Ernesto Roessing, Juan Antonio Vazquez Rivera και Anna Zalega, ελεγκτές. Η Zuzanna Filipski παρείχε γλωσσική υποστήριξη.

Επικοινωνία

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ

Τηλ:. +352 4398-1
Πληροφορίες: eca.europa.eu/el/Pages/ContactForm.aspx
Ιστότοπος: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται από το διαδίκτυο (https://europa.eu/european-union/index_el).

Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2018

PDF	ISBN 978-92-847-0807-9	ISSN 1977-5660	doi:10.2865/494490	QJ-AB-18-021-EL-N
HTML	ISBN 978-92-847-0789-8	ISSN 1977-5660	doi:10.2865/95529	QJ-AB-18-021-EL-Q

© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2018

Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά της πηγής. Για οποιαδήποτε χρήση ή αναπαραγωγή φωτογραφιών ή άλλου υλικού που δεν αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πρέπει να ζητηθεί άδεια απευθείας από τους δικαιούχους των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΗΣΤΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΕ

Αυτοπροσώπως
Σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχουν εκατοντάδες κέντρα πληροφόρησης Europe Direct. Μπορείτε να βρείτε τη διεύθυνση του πλησιέστερου σε σας κέντρου στον δικτυακό τόπο https://europa.eu/european-union/index_el

Τηλεφωνικά ή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου
Η Europe Direct είναι μια υπηρεσία που απαντά στις ερωτήσεις σας για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μπορείτε να επικοινωνήσετε με αυτήν την υπηρεσία:

• καλώντας ατελώς τον αριθμό 00 800 6 7 8 9 10 11 (ορισμένα δίκτυα τηλεφωνίας ενδέχεται να χρεώνουν τις κλήσεις αυτές),
• καλώντας ατελώς τον αριθμό +32 22999696 ή
• μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από τον δικτυακό τόπο https://europa.eu/european-union/contact_el

ΒΡΕΙΤΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΕ

Στο διαδίκτυο
Πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ είναι διαθέσιμες στον δικτυακό τόπο Europa: https://europa.eu/european-union/index_el

Στις εκδόσεις της ΕΕ
Μπορείτε να τηλεφορτώσετε ή να παραγγείλετε δωρεάν και επί πληρωμή εκδόσεις της ΕΕ στην ακόλουθη διεύθυνση: https://op.europa.eu/el/publications. Μπορείτε να ζητήσετε πολλαπλά αντίγραφα δωρεάν εκδόσεων επικοινωνώντας με την υπηρεσία Europe Direct ή με το τοπικό σας κέντρο πληροφόρησης (βλ. https://europa.eu/european-union/contact_el).

Στη νομοθεσία της ΕΕ και σε σχετικά έγγραφα
Για πρόσβαση σε νομικές πληροφορίες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του συνόλου της ενωσιακής νομοθεσίας από το 1951 σε όλες τις επίσημες γλώσσες, μεταβείτε στον δικτυακό τόπο EUR-Lex, στην ακόλουθη διεύθυνση: http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=el

Στα δημόσια δεδομένα από την ΕΕ
Η Πύλη Δημόσιων Δεδομένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (http://data.europa.eu/euodp/el/data) παρέχει πρόσβαση σε σύνολα δεδομένων από την ΕΕ. Τα δεδομένα μπορούν να τηλεφορτωθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν δωρεάν, τόσο για εμπορικούς όσο και για μη εμπορικούς σκοπούς.