Καλή διαβίωση των ζώων στην ΕΕ: γεφυρώνοντας το χάσμα μεταξύ φιλόδοξων στόχων και υλοποίησης στην πράξη

Σύνοψη

I

Η ΕΕ διαθέτει ορισμένα από τα αυστηρότερα κανονιστικά πρότυπα παγκοσμίως για την καλή διαβίωση των ζώων, τα οποία περιλαμβάνουν γενικές απαιτήσεις σχετικά με την εκτροφή, τη μεταφορά και τη σφαγή ζώων εκτροφής και ειδικές απαιτήσεις για ορισμένα είδη. Η κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ) δίνει τη δυνατότητα ενημέρωσης των γεωργών σχετικά με τις νομικές υποχρεώσεις τους (μέσω της πολλαπλής συμμόρφωσης, η οποία συνδέει τις ενισχύσεις της ΚΓΠ με την τήρηση ελάχιστων απαιτήσεων), καθώς και παροχής κινήτρων για την επιδίωξη υψηλότερων προτύπων (μέσω της οικονομικής στήριξης που χορηγείται στο πλαίσιο της πολιτικής για την αγροτική ανάπτυξη).

II

Οι πολίτες της ΕΕ ανησυχούν όλο και περισσότερο για τις επιπτώσεις της γεωργίας στην καλή διαβίωση των ζώων, καθώς και για τον συνεπακόλουθο αντίκτυπο στη δημόσια υγεία και την υγεία των ζώων. Η Επιτροπή έχει καταρτίσει έγγραφα στρατηγικής με σκοπό να δημιουργήσει ένα πλαίσιο για τις δράσεις της στον εν λόγω τομέα. Η πλέον πρόσφατη στρατηγική της ΕΕ κάλυψε το διάστημα από το 2012 έως και το 2015.

III

Στο πλαίσιο του ελέγχου εξετάστηκε η καλή διαβίωση των ζώων εκτροφής και η συνολική υλοποίηση της τελευταίας στρατηγικής της ΕΕ, με επίκεντρο τους δύο βασικούς στόχους της: την επίτευξη συμμόρφωσης με τα ελάχιστα πρότυπα και τη βελτιστοποίηση των συνεργιών με την ΚΓΠ. Καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι οι δράσεις της ΕΕ για τη βελτίωση της καλής διαβίωσης των ζώων ήταν επιτυχημένες σε ορισμένους τομείς, αλλά ότι εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένες αδυναμίες όσον αφορά τη συμμόρφωση με τα ελάχιστα πρότυπα, ότι υπάρχει περιθώριο βελτίωσης του συντονισμού με τους ελέγχους της πολλαπλής συμμόρφωσης και ότι οι οικονομικοί πόροι της ΚΓΠ θα μπορούσαν να έχουν χρησιμοποιηθεί καλύτερα για την προώθηση αυστηρότερων προτύπων σχετικά με την καλή διαβίωση των ζώων.

IV

Από τις διαπιστώσεις του ελέγχου μας καταδεικνύεται ότι η Επιτροπή χρησιμοποίησε τόσο την καθοδήγηση όσο και την επιβολή για την επίτευξη συμμόρφωσης στα κράτη μέλη. Οι δράσεις της ήταν επιτυχημένες σε σημαντικούς τομείς, πρωτίστως στον ομαδικό ενσταβλισμό των χοιρομητέρων και στην απαγόρευση των μη εμπλουτισμένων κλωβών που δεν επιτρέπουν στις ωοτόκους όρνιθες να εκδηλώσουν τη φυσική συμπεριφορά τους. Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη εργάστηκαν για την κατάρτιση κατευθυντήριων οδηγιών που να διευκολύνουν την κατανόηση και τη συνεκτική εφαρμογή των νομοθετικών απαιτήσεων, τις οποίες και διέδωσαν σε ευρεία κλίμακα. Τα κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε ανέλαβαν, γενικώς, δράση για την υλοποίηση των συστάσεων ελέγχου της Επιτροπής.

V

Εντούτοις, εξακολουθούσαν να υπάρχουν αδυναμίες σε ορισμένους τομείς της καλής διαβίωσης των ζώων στη γεωργική εκμετάλλευση (ιδίως η πάγια τακτική της κοπής της ουράς των χοίρων), κατά τη μεταφορά (συμμόρφωση με τους κανόνες για τη μεταφορά σε μεγάλες αποστάσεις και τη μεταφορά ζώων ακατάλληλων προς μεταφορά) και στο σφαγείο (χρήση της παρέκκλισης για σφαγή χωρίς αναισθητοποίηση και ανεπαρκείς διαδικασίες αναισθητοποίησης). Τα κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε χρειάστηκαν πολύ χρόνο για να υλοποιήσουν ορισμένες συστάσεις τις οποίες είχε διατυπώσει η Επιτροπή μετά τους ελέγχους της.

VI

Τα επίσημα συστήματα ελέγχου των κρατών μελών αποτελούν βασικό παράγοντα διασφάλισης της ορθής επιβολής των προτύπων για την καλή διαβίωση των ζώων. Διαπιστώσαμε ότι υπάρχουν βέλτιστες πρακτικές στον εν λόγω τομέα, ιδίως όσον αφορά τη συνεκτικότητα των επίσημων επιθεωρήσεων, ωστόσο υπάρχει και η ανάγκη εστίασης σε τομείς και φορείς εκμετάλλευσης με υψηλότερο κίνδυνο μη συμμόρφωσης. Επιπροσθέτως, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν καλύτερα τις πληροφορίες που συγκεντρώνουν από τους εσωτερικούς ελέγχους και τις διάφορες καταγγελίες, προκειμένου να βελτιώνουν την από μέρους τους διαχείριση της πολιτικής για την καλή διαβίωση των ζώων.

VII

Τα κράτη μέλη έχουν καθιερώσει, γενικώς, κατάλληλες ρυθμίσεις για τους ελέγχους της πολλαπλής συμμόρφωσης που αφορούν την καλή διαβίωση των ζώων. Εντούτοις, υπάρχει περιθώριο βελτίωσης του συντονισμού με τις επίσημες επιθεωρήσεις για την καλή διαβίωση των ζώων. Επιπλέον, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι διοικητικές κυρώσεις που επέβαλλαν οι οργανισμοί πληρωμών στο πλαίσιο της πολλαπλής συμμόρφωσης δεν ήταν ανάλογες με τη σοβαρότητα των παρατυπιών.

VIII

Ο στόχος της προώθησης της καλής διαβίωσης των ζώων αποτελεί προτεραιότητα της αγροτικής ανάπτυξης για την περίοδο 2014-2020 και εντοπίσαμε θετικά παραδείγματα επωφελών για τα ζώα δράσεων στα κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε. Εντούτοις, το μέτρο για την «καλή διαβίωση των ζώων» δεν χρησιμοποιήθηκε ευρέως. Υπήρχαν ορισμένες αδυναμίες στην οικονομική αποδοτικότητά του και τα κράτη μέλη σπανίως χρησιμοποίησαν την ευκαιρία υποστήριξης της καλής διαβίωσης των ζώων μέσω άλλων μέτρων για την αγροτική ανάπτυξη.

IX

Διατυπώνουμε συστάσεις προς την Επιτροπή με σκοπό τη βελτίωση της διαχείρισης της πολιτικής για την καλή διαβίωση των ζώων. Οι συστάσεις μας καλύπτουν το στρατηγικό πλαίσιο για την καλή διαβίωση των ζώων, την αποτελεσματικότερη επιβολή και καθοδήγηση για την επίτευξη της συμμόρφωσης, τις δράσεις για την ενίσχυση της σύνδεσης του συστήματος της πολλαπλής συμμόρφωσης με την καλή διαβίωση των ζώων, καθώς και της δράσης για την καλύτερη επίτευξη των στόχων για την καλή διαβίωση των ζώων μέσω της πολιτικής για την αγροτική ανάπτυξη.

Εισαγωγή

Καλή διαβίωση των ζώων: ορισμός και σημασία της στην ΕΕ

01

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός για την Υγεία των Ζώων διατύπωσε το 2008 τον ακόλουθο ορισμό για την καλή διαβίωση των ζώων: «Ένα ζώο διαβιώνει καλώς όταν είναι υγιές, ζει σε άνετο περιβάλλον, τρέφεται καλά, είναι ασφαλές, μπορεί να εκδηλώσει την έμφυτη [φυσιολογική] συμπεριφορά του και δεν υποφέρει από δυσάρεστες καταστάσεις όπως πόνο, φόβο και ταλαιπωρία». Η έννοια της καλής διαβίωσης των ζώων κατοχυρώνεται στο άρθρο 13 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης («ΣΛΕΕ»), η οποία αναγνωρίζει τα ζώα ως «ευαίσθητα όντα».

02

Σύμφωνα με μελέτη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου¹, εκτιμάται ότι στην ΕΕ υπάρχουν 4,5 δισεκατομμύρια κοτόπουλα, ωοτόκοι όρνιθες και γαλοπούλες, καθώς και περίπου 330 εκατομμύρια βοοειδή, χοίροι, αίγες και πρόβατα. Σύμφωνα με πληροφορίες προερχόμενες από μια οργάνωση για την καλή διαβίωση των ζώων, εκτιμάται ότι 0,25 εκατομμύρια άλογα σφαγιάζονται ετησίως για το κρέας τους².

03

Η γνώση σχετικά με την καλή διαβίωση των ζώων αυξήθηκε με ταχείς ρυθμούς τα τελευταία χρόνια και το ζήτημα έχει προβληθεί σημαντικά από τα μέσα ενημέρωσης. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε δύο ψηφίσματα (το 2010 και το 2015) σχετικά με την πολιτική της ΕΕ για την καλή διαβίωση των ζώων³. Η δράση στην ΕΕ για την καλή διαβίωση των ζώων απορρέει από τέσσερις βασικές πηγές, καθεμία εκ των οποίων διαθέτει τον δικό της ελεγκτικό μηχανισμό (βλέπε γράφημα 1).

04

Η νομοθεσία της ΕΕ για την καλή διαβίωση των ζώων επιδιώκει να βελτιώσει την ποιότητα ζωής των ζώων, ικανοποιώντας παράλληλα τις προσδοκίες των πολιτών και τις απαιτήσεις της αγοράς, θέτοντας ελάχιστα πρότυπα. Αναγνωρίζεται ευρέως ότι η ΕΕ διαθέτει από τα αυστηρότερα πρότυπα για την καλή διαβίωση των ζώων παγκοσμίως⁴. Τα περισσότερα από αυτά τα πρότυπα αφορούν τα ζώα εκτροφής (στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, κατά τη μεταφορά και κατά τη σφαγή), ενώ η νομοθεσία καλύπτει επίσης την άγρια ζωή, τα πειραματόζωα και τα ζώα συντροφιάς. Όπως φαίνεται στο γράφημα 2, πριν από 40 χρόνια θεσπίστηκε για πρώτη φορά νομοθεσία της ΕΕ για την καλή διαβίωση των ζώων και έκτοτε έχει επικαιροποιηθεί αρκετές φορές. Τα κράτη μέλη μπορούν να υιοθετούν αυστηρότερους κανόνες εφόσον είναι συμβατοί με τη νομοθεσία της ΕΕ. Παραδείγματος χάριν, 13 κράτη μέλη έχουν υιοθετήσει πρόσθετα εθνικά μέτρα σχετικά με τη σφαγή.

05

Τα κράτη μέλη φέρουν την ευθύνη για την εφαρμογή σε εθνικό επίπεδο των ενωσιακών κανόνων για την καλή διαβίωση των ζώων, συμπεριλαμβανομένων των επίσημων επιθεωρήσεων⁵, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ΓΔ Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων) είναι αρμόδια για τη διασφάλιση της δέουσας εφαρμογής της νομοθεσίας της ΕΕ από τα κράτη μέλη. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων είναι αρμόδια για την παροχή συναφών επιστημονικών συμβουλών προς την Επιτροπή. Τα κράτη μέλη υποβάλλουν κάθε χρόνο στην Επιτροπή στοιχεία σχετικά με τα αποτελέσματα των επιθεωρήσεων που αφορούν την καλή διαβίωση των ζώων και τις οποίες πραγματοποιούν στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις και κατά τη μεταφορά ζώων. Η Επιτροπή μπορεί να κινήσει νομικές διαδικασίες κατά των κρατών μελών που δεν έχουν μεταφέρει ορθά στο εθνικό δίκαιο ούτε εφαρμόζουν δεόντως τη νομοθεσία της ΕΕ.

Η καλή διαβίωση των ζώων και η κοινή γεωργική πολιτική

06

Η κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ) συμβάλλει στους στόχους για την καλή διαβίωση των ζώων μέσω της πολλαπλής συμμόρφωσης (συνδέοντας την πλειονότητα των ενισχύσεων που καταβάλλονται στους γεωργούς στο πλαίσιο της ΚΓΠ με την τήρηση ελάχιστων απαιτήσεων), καθώς και μέσω της χρηματοδότησης δραστηριοτήτων και έργων που σχετίζονται με την καλή διαβίωση των ζώων (βλέπε γράφημα 3).

07

Η πολλαπλή συμμόρφωση είναι μηχανισμός που συνδέει τις περισσότερες ενισχύσεις της ΚΓΠ⁶ (46 δισεκατομμύρια ευρώ περίπου το 2016)⁷ με την τήρηση ενός συνόλου κανόνων για το περιβάλλον, τη διατήρηση της γης σε καλή γεωργική κατάσταση, την καλή διαβίωση των ζώων, τη δημόσια υγεία, καθώς και την υγεία των ζώων και των φυτών. Δεν ισχύει για τους μικροκαλλιεργητές⁸, οι οποίοι αποτελούν το 40 % περίπου του συνολικού αριθμού των γεωργών της ΕΕ⁹. Οι γεωργοί που δεν συμμορφώνονται με τα εν λόγω πρότυπα και απαιτήσεις μπορεί να υποστούν μείωση των ενισχύσεων που λαμβάνουν στο πλαίσιο της ΚΓΠ κατά 1 % έως 5 % ή και περισσότερο εάν η μη συμμόρφωση είναι εσκεμμένη. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, οι αρχές μπορεί να αποκλείσουν γεωργούς από τα καθεστώτα ενίσχυσης.

08

Το σύστημα της πολλαπλής συμμόρφωσης δεν καλύπτει όλες τις νομοθετικές απαιτήσεις για την καλή διαβίωση των ζώων: περιλαμβάνει διατάξεις για την προστασία των μοσχαριών και των χοίρων, καθώς και άλλες διατάξεις που ορίζουν γενικές απαιτήσεις για όλα τα ζώα εκτροφής¹⁰.

09

Οι κτηνοτρόφοι που δραστηριοποιούνται σε τομείς που κατά κανόνα δεν περιλαμβάνονται στις σχετικές ενισχύσεις της ΚΓΠ (τα περισσότερα πτηνοτροφεία της ΕΕ και πολλά χοιροτροφεία σε ορισμένα κράτη μέλη) δεν υπάγονται εξ ορισμού σε αυτό το σύστημα κυρώσεων. Σε επίπεδο ΕΕ¹¹, οι γενικές απαιτήσεις της πολλαπλής συμμόρφωσης για την καλή διαβίωση των ζώων καλύπτουν περίπου το 55 % του συνόλου των κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων της ΕΕ, ενώ οι ειδικές απαιτήσεις της οδηγίας για την προστασία των χοίρων καλύπτουν περίπου το 65 % των χοιροτροφείων.

10

Τα κράτη μέλη διενεργούν επιτόπιους ελέγχους προκειμένου να εξακριβώνουν αν οι γεωργοί τηρούν τις απαιτήσεις της πολλαπλής συμμόρφωσης. Οι έλεγχοι αυτοί πρέπει να καλύπτουν τουλάχιστον το 1 % των δικαιούχων της ΚΓΠ. Η Επιτροπή (ΓΔ Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης) διενεργεί ελέγχους προκειμένου να εξακριβώνει αν τα κράτη μέλη διαθέτουν επαρκή συστήματα ελέγχου της πολλαπλής συμμόρφωσης.

11

Η πολιτική αγροτικής ανάπτυξης μπορεί επίσης να επιδιώκει στόχους σχετικούς με την καλή διαβίωση των ζώων, παραδείγματος χάριν μέσω μαθημάτων επιμόρφωσης ή παρέχοντας οικονομική αποζημίωση σε κτηνοτρόφους που εφαρμόζουν αυστηρότερα πρότυπα καλής διαβίωσης των ζώων από εκείνα που απαιτεί η ΕΕ και η εθνική νομοθεσία ή από τη συνήθη πρακτική. Τα κράτη μέλη αποφασίζουν, βάσει των αναγκών τους, σχετικά με το ποια μέτρα θα ενεργοποιήσουν. Η Επιτροπή (ΓΔ Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης) εγκρίνει τα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης των κρατών μελών. Βάσει των εγκεκριμένων προγραμμάτων, τα κράτη μέλη επιλέγουν, στη συνέχεια, τους δικαιούχους που θα λάβουν χρηματοδότηση.

12

Η μεγαλύτερη άμεση πηγή χρηματοδότησης της ΕΕ για δραστηριότητες που συνδέονται με την καλή διαβίωση των ζώων είναι το μέτρο αγροτικής ανάπτυξης «ενισχύσεις για την καλή διαβίωση των ζώων» (μέτρο 14). Το μέτρο αυτό παρέχει στήριξη σε κτηνοτρόφους που εφαρμόζουν αυστηρά πρότυπα, τα οποία υπερβαίνουν τα σχετικά υποχρεωτικά πρότυπα¹². Όσον αφορά την περίοδο 2014-2020, 18 κράτη μέλη διέθεσαν 1,5 δισεκατομμύρια ευρώ για το εν λόγω μέτρο (1,5 % των συνολικών προβλεπόμενων δαπανών για όλα τα μέτρα)¹³. Στο γράφημα 4 παρουσιάζονται οι προβλεπόμενες και οι πραγματικές δαπάνες για το μέτρο αυτό την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020. Τα κονδύλια αυτά συμπληρώνονται από εθνικούς πόρους, με αποτέλεσμα ο συνολικός προϋπολογισμός για το συγκεκριμένο μέτρο να ανέρχεται σε σχεδόν 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ.

Καλή διαβίωση των ζώων και οικονομικά συμφέροντα

13

Ο τομέας της κτηνοτροφίας της ΕΕ αντιστοιχεί στο 45 % της συνολικής γεωργικής δραστηριότητάς της. Παράγει κύκλο εργασιών ύψους 168 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως και παρέχει περίπου 4 εκατομμύρια θέσεις εργασίας¹⁴. Οι συνδεόμενοι τομείς (μεταποίηση του γάλακτος και του κρέατος, ζωοτροφές) έχουν ετήσιο κύκλο εργασιών ύψους περίπου 400 δισεκατομμυρίων ευρώ. Η συνεπής εφαρμογή προτύπων για την καλή διαβίωση των ζώων έχει αντίκτυπο στις συνθήκες ισότιμου ανταγωνισμού σε αυτούς τους τομείς.

14

Η εφαρμογή ορισμένων προτύπων για την καλή διαβίωση των ζώων (παραδείγματος χάριν, η παροχή ελάχιστου χώρου για τα μοσχάρια) συνεπάγεται δαπάνες για τους φορείς εκμετάλλευσης. Το 2010, η ΓΔ Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων εκτίμησε¹⁵ ότι οι δαπάνες αυτές ανέρχονταν στο 2 % του κύκλου εργασιών της εκμετάλλευσης, ωστόσο κατέληξε επίσης στο συμπέρασμα ότι τα αυστηρότερα πρότυπα καλής διαβίωσης των ζώων συνδέονται με πλεονεκτήματα όπως η βελτίωση της παραγωγικότητας, της ποιότητας του προϊόντος και της εικόνας της επιχείρησης.

15

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA)¹⁶, η ασφάλεια των τροφίμων επηρεάζεται εμμέσως από την καλή διαβίωση των εκτρεφόμενων ζώων, λόγω της στενής σχέσης μεταξύ της καλής διαβίωσης των ζώων, της υγείας των ζώων και των τροφιμογενών νόσων. Η κακή διαβίωση των ζώων μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα εμφάνισης ασθενειών και τη θνησιμότητα. Σε περίπτωση που υπάρχει κίνδυνος για τη δημόσια υγεία, οι επιθεωρητές της ασφάλειας των τροφίμων δεν εγκρίνουν το κρέας για ανθρώπινη κατανάλωση, γεγονός που συνεπάγεται οικονομική ζημία για τους παραγωγούς και τους μεταποιητές.

16

Πολλά είναι τα στοιχεία που αποδεικνύουν¹⁷ ότι η ποιότητα του κρέατος επηρεάζεται από την καλή διαβίωση των ζώων. Η καλή διαβίωση στις εκμεταλλεύσεις και η καλή μεταχείριση κατά τη μεταφορά και πριν από τη σφαγή είναι σημαντικές, επειδή το κρέας των αγχωμένων και τραυματισμένων ζώων μπορεί να είναι χαμηλότερης αξίας, καθώς παρουσιάζει αποχρωματισμούς και είναι λιγότερο τρυφερό.

17

Εντούτοις, η καλή διαβίωση των ζώων δεν συμβαδίζει πάντοτε με τα οικονομικά συμφέροντα των φορέων εκμετάλλευσης. Στα συστήματα εντατικής παραγωγής, όσο μεγαλύτερη είναι η πυκνότητα του ζωικού πληθυσμού τόσο υψηλότερα είναι τα κέρδη, αλλά και επίσης δυσκολότερο να ικανοποιηθούν συγκεκριμένες ανάγκες των ζώων. Κατά συνέπεια, τα συστήματα εντατικής παραγωγής μπορεί να οδηγήσουν σε παράδοξες συμπεριφορές, όπως σε ράμφισμα φτερώματος και κανιβαλισμό στις ωοτόκους όρνιθες, σε επιθετική συμπεριφορά και δάγκωμα της ουράς στους χοίρους και σε επιθετική συμπεριφορά στα μοσχάρια. Για τον έλεγχο αυτής της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς, συνήθης πρακτική είναι η επιβολή επώδυνων φυσικών αλλοιώσεων στα ζώα, συγκεκριμένα η αποτομή του ράμφους, η κοπή της ουράς, ο ευνουχισμός και η περικοπή των οδόντων. Η νομοθεσία της ΕΕ αντιμετωπίζει τα ζητήματα αυτά ιδίως μέσω των απαιτήσεων για τον ελάχιστο χώρο και των κανόνων για τις φυσικές αλλοιώσεις (στο πλαίσιο των οποίων ορισμένες διαδικασίες επιτρέπονται μόνον σε εξαιρετικές περιπτώσεις, αφού έχουν ληφθεί άλλα μέτρα για την πρόληψη της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς).

18

Ομοίως, τα οικονομικά συμφέροντα των επιχειρήσεων μεταφορών επηρεάζονται αρνητικά από τη χαμηλότερη πυκνότητα ζωικού πληθυσμού και τις στάσεις κατά τη μετακίνηση με σκοπό την ανάπαυση των ζώων. Στο πλαίσιο των εργασιών στα σφαγεία, η ταχύτητα της αλυσίδας παραγωγής είναι βασικός παράγοντας παραγωγικότητας, αλλά αυτό μπορεί να επηρεάσει την κατάλληλη μεταχείριση των ζώων πριν από τη σφαγή, καθώς και την αποτελεσματικότητα των μεθόδων αναισθητοποίησης. Ενδεχομένως να υπάρχουν και άλλοι εμπορικοί λόγοι για την μη τήρηση των βέλτιστων πρακτικών στα σφαγεία (βλέπε παράδειγμα στο πλαίσιο 1).

Στρατηγική της ΕΕ για την καλή διαβίωση των ζώων

19

Το 2010, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα²⁰ ότι η εν ισχύι νομοθεσία για την καλή διαβίωση των ζώων βελτίωσε, γενικώς, τη διαβίωση των ομάδων ζώων στις οποίες εφαρμόστηκε. Ωστόσο, διαπίστωσε ότι η εφαρμογή παρουσίαζε αποκλίσεις στο εσωτερικό της ΕΕ, γεγονός που παρεμπόδισε την πρόοδο προς την επίτευξη ενιαίων αυστηρών προτύπων. Κατόπιν σύστασης²¹ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η Επιτροπή έθεσε το 2012 σε εφαρμογή τη στρατηγική της ΕΕ για την προστασία και την καλή διαβίωση των ζώων 2012-2015²², στην οποία ορίζονται οι ακόλουθοι στόχοι:

1. να εξεταστεί η σκοπιμότητα ενός απλουστευμένου νομοθετικού πλαισίου της ΕΕ, το οποίο θα περιλαμβάνει αρχές για την καλή διαβίωση όλων των ζώων που εκτρέφονται στο πλαίσιο κάποιας οικονομικής δραστηριότητας,
2. να υποστηριχθούν τα κράτη μέλη και να αναληφθεί δράση για τη βελτίωση της συμμόρφωσης,
3. να βελτιστοποιηθούν οι συνεργίες με την κοινή γεωργική πολιτική, ιδίως μέσω της πολλαπλής συμμόρφωσης και της αγροτικής ανάπτυξης,
4. να υποστηριχθεί η διεθνής συνεργασία,
5. να υπάρξει η κατάλληλη ενημέρωση των καταναλωτών και του κοινού,
6. να διερευνηθεί η καλή διαβίωση των εκτρεφόμενων ιχθύων.

Η εν λόγω στρατηγική περιλάμβανε επίσης κατάλογο με 20 δράσεις που η Επιτροπή σκόπευε να ολοκληρώσει έως το 2015, οι οποίες επικεντρώνονταν, ως επί το πλείστον, στη δημοσίευση εκθέσεων, μελετών και κατευθυντήριων οδηγιών (βλέπε παράρτημα Ι).

Εμβέλεια και τρόπος προσέγγισης του ελέγχου

20

Ένας από τους στρατηγικούς στόχους του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ) είναι η εξέταση των επιδόσεων σε τομείς όπου η δράση της ΕΕ είναι σημαντική για τους πολίτες. Σκοπός του παρόντος ελέγχου, ο οποίος είναι ο πρώτος που διενεργεί το ΕΕΣ σε αυτόν τον τομέα, είναι να αξιολογηθούν τα μέτρα που έλαβαν η Επιτροπή και τα κράτη μέλη για τη βελτίωση της διαβίωσης των ζώων εκτροφής μετά την εξαγγελία της στρατηγικής της ΕΕ για την καλή διαβίωση των ζώων 2012-2015. Επικεντρωθήκαμε σε δύο βασικούς στόχους της στρατηγικής της ΕΕ, οι οποίοι θεωρούμε ότι έχουν άμεσο αντίκτυπο στην καλή διαβίωση των ζώων: τη βελτίωση της συμμόρφωσης με τη νομοθεσία για την καλή διαβίωση των ζώων και τη βελτιστοποίηση των συνεργιών με την ΚΓΠ, μέσω της πολλαπλής συμμόρφωσης και της αγροτικής ανάπτυξης [στόχοι ii) και iii) που παρουσιάζονται στο σημείο 19].

21

Στο πλαίσιο του ελέγχου μας επιχειρήθηκε να δοθεί απάντηση στο ακόλουθο ερώτημα:

Συνέβαλαν αποτελεσματικά τα μέτρα της Επιτροπής και των κρατών μελών στην επίτευξη των στόχων της ΕΕ για την καλή διαβίωση των ζώων;

22

Εξετάσαμε κατά πόσον:

1. η στρατηγική της Επιτροπής υλοποιήθηκε και παρήγαγε αποτελέσματα,
2. η καθοδήγηση και οι δράσεις επιβολής της Επιτροπής οδήγησαν σε καλύτερη εφαρμογή των προτύπων της ΕΕ σε βασικούς τομείς κινδύνου,
3. τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήσαμε επίσκεψη διαχειρίστηκαν αποτελεσματικά βασικές πτυχές των συστημάτων ελέγχου τους,
4. η πολλαπλή συμμόρφωση υπήρξε αποτελεσματικό εργαλείο ενσωμάτωσης των απαιτήσεων για την καλή διαβίωση των ζώων στην κοινή γεωργική πολιτική και τα μέτρα αγροτικής ανάπτυξης παρείχαν κίνητρα για την εφαρμογή, με οικονομικά αποδοτικό τρόπο, αυστηρότερων προτύπων για την καλή διαβίωση των ζώων.

23

Όσον αφορά τα σημεία α) και β), εξετάσαμε τα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία που αφορούσαν τα αποτελέσματα των μέτρων που έλαβε η Επιτροπή σχετικά με την εφαρμογή της στρατηγικής για την καλή διαβίωση των ζώων. Όσον αφορά τα σημεία γ) και δ), προβήκαμε σε άμεση αξιολόγηση των συστημάτων και διαδικασιών των κρατών μελών για την αντιμετώπιση ορισμένων βασικών κινδύνων.

24

Οι ελεγκτικές εργασίες μας διενεργήθηκαν στο διάστημα μεταξύ Σεπτεμβρίου 2017 και Ιουνίου 2018 και κάλυψαν την περίοδο από το 2012 έως τις αρχές του 2018. Όσον αφορά τα μέτρα αγροτικής ανάπτυξης, εξετάσαμε την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού, η οποία άρχισε το 2014. Ο χρόνος διενέργειας του ελέγχου μάς επιτρέπει να αξιολογήσουμε την εφαρμογή της στρατηγικής για την καλή διαβίωση των ζώων 2012-2015 τη στιγμή που βρίσκεται υπό συζήτηση η ΚΓΠ μετά το 2020.

25

Επιλέξαμε δείγμα από πέντε κράτη μέλη, βάσει του μεγέθους του κτηνοτροφικού τομέα τους και της ύπαρξης αδυναμιών στη συμμόρφωση με τις επιταγές για καλή διαβίωση των ζώων, τις οποίες είχε ήδη διαπιστώσει η Επιτροπή (ΓΔ Υγείας και Ασφάλειας των τροφίμων)²³: Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Πολωνία και Ρουμανία. Στη Γερμανία και την Ιταλία επιλέξαμε τη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία και τη Σαρδηνία για την εξέταση σε περιφερειακό επίπεδο της εφαρμογής του μέτρου της καλής διαβίωσης των ζώων, καθώς και της εφαρμογής των κανόνων κατά τις επίσημες επιθεωρήσεις. Από κοινού, τα επιλεγέντα κράτη μέλη αντιστοιχούν σε περισσότερο από το 50 % της αγοράς κρέατος της ΕΕ και τα επιλεγέντα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης καλύπτουν το 40 % περίπου των προβλεπόμενων δαπανών για την καλή διαβίωση των ζώων.

26

Κατά τις επισκέψεις ελέγχου στα κράτη μέλη, πραγματοποιήσαμε συναντήσεις με τις αρχές που είναι αρμόδιες για τις επίσημες επιθεωρήσεις, τον έλεγχο της πολλαπλής συμμόρφωσης και την εφαρμογή των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης. Προκειμένου να κατανοήσουμε καλύτερα τα συστήματα, συμμετείχαμε ως παρατηρητές σε επίσημες επιθεωρήσεις των εκμεταλλεύσεων, της μεταφοράς και της σφαγής των ζώων, στο πλαίσιο των οποίων εξεταζόταν η καλή διαβίωσή τους, καθώς και σε επιτόπιους ελέγχους που αφορούσαν την πολλαπλή συμμόρφωση και την αγροτική ανάπτυξη.

27

Στο επίπεδο της Επιτροπής, πραγματοποιήσαμε επισκέψεις στη Γενική Διεύθυνση Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων και στη Γενική Διεύθυνση Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης. Επίσης, συστήσαμε ομάδα εμπειρογνωμόνων, προκειμένου να λάβουμε ανεξάρτητες συμβουλές σχετικά με ζητήματα απτόμενα της καλής διαβίωσης των ζώων.

Παρατηρήσεις

Η Επιτροπή ολοκλήρωσε τη δεύτερη στρατηγική της ΕΕ για την καλή διαβίωση των ζώων, αλλά δεν αξιολόγησε τον αντίκτυπό της

28

Η Επιτροπή ολοκλήρωσε την τελευταία δράση της που αφορούσε τη στρατηγική της για την καλή διαβίωση των ζώων 2012-2015 τον Απρίλιο του 2018, περισσότερα από τρία έτη μετά την προβλεπόμενη ημερομηνία ολοκλήρωσής της (βλέπε παράρτημα I). Η στρατηγική δεν συνδέει ρητώς τον κατάλογο των δράσεων που προβλέπονταν για την περίοδο 2012-2015 με τους γενικούς προσδιορισμένους στόχους (βλέπε σημείο 19). Η Επιτροπή δεν αναθεώρησε το νομοθετικό πλαίσιο, ούτε ανέλαβε κάποια δράση για τη βελτιστοποίηση των συνεργιών με την ΚΓΠ, μολονότι αυτά αποτελούσαν δύο από τους στόχους της στρατηγικής.

29

Ορισμένες από τις προβλεπόμενες δράσεις της Επιτροπής καθυστέρησαν έως και πέντε χρόνια (παραδείγματος χάριν, οι κατευθυντήριες οδηγίες της ΕΕ για την προστασία των ζώων κατά τη μεταφορά τους). Οι κατευθυντήριες οδηγίες για την καλή διαβίωση των χοίρων και για την προστασία των ζώων κατά τη σφαγή καθυστέρησαν επίσης λόγω μακρών συζητήσεων με τα ενδιαφερόμενα μέρη. Οι περισσότερες εκθέσεις βασίζονταν σε εξωτερικές μελέτες, οι οποίες ορισμένες φορές καθυστέρησαν λόγω έλλειψης υπαλλήλων στην Επιτροπή που να μπορούν να διαχειριστούν τη διαδικασία σύναψης συμβάσεων και να εξετάσουν τα έργα. Σύμφωνα με την Επιτροπή, ορισμένες δραστηριότητες επιβολής της νομοθεσίας (οι οποίες περιλαμβάνουν σε ορισμένες περιπτώσεις διαδικασίες επί παραβάσει ενώπιον του Δικαστηρίου της ΕΕ) σχετικά με την οδηγία που αφορά τις ωοτόκους όρνιθες (απαγόρευση των παραδοσιακών κλωβών) και την οδηγία για τους χοίρους (ομαδικός ενσταβλισμός χοιρομητέρων) ήταν χρονοβόρες, λόγω του μεγάλου αριθμού των εμπλεκόμενων κρατών μελών.

30

Η Επιτροπή δεν ανανέωσε τη στρατηγική 2012–2015. Ωστόσο, εξακολούθησε να διευκολύνει τον διάλογο μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών μέσω της πλατφόρμας της ΕΕ για την καλή διαβίωση των ζώων (που τέθηκε σε εφαρμογή το 2017), και συνέστησε το πρώτο κέντρο αναφοράς της ΕΕ για την καλή διαβίωση των ζώων²⁴ με σκοπό να προσφέρει τεχνική βοήθεια για την καλή διαβίωση των χοίρων στα κράτη μέλη. Η εν λόγω πλατφόρμα της ΕΕ εστιάζεται ιδιαιτέρως στη βελτιωμένη εφαρμογή των κανόνων της ΕΕ που αφορούν την καλή διαβίωση των ζώων, την ανάπτυξη και χρήση εθελοντικών δεσμεύσεων για την καλή μεταχείριση των ζώων, καθώς και την προώθηση των προτύπων της ΕΕ για την καλή διαβίωση των ζώων σε παγκόσμιο επίπεδο. Στο πλαίσιο της πλατφόρμας δημιουργήθηκαν δύο επιμέρους ομάδες, οι οποίες δραστηριοποιούνται για την επίτευξη απτών αποτελεσμάτων σχετικά με τη μεταφορά των ζώων και την καλή διαβίωση των χοίρων.

31

Δεν υπάρχουν δείκτες αναφοράς ούτε δείκτες-στόχος με τους οποίους να μετράται ο βαθμός επίτευξης των στόχων της στρατηγικής και η Επιτροπή δεν είχε ακόμη αξιολογήσει τα αποτελέσματα των δράσεών της, όπως είχε ζητήσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο²⁵.

32

Ορισμένες εκθέσεις και μελέτες που καταρτίστηκαν με πρωτοβουλία της Επιτροπής περιέχουν χρήσιμες πληροφορίες για τη συμμόρφωση (βλέπε σημεία 34 και 35). Συγκεκριμένα, η διεύθυνση ελέγχου της ΓΔ Υγείας και Ασφάλειας των τροφίμων διενεργεί ελέγχους σε επιλεγμένα κράτη μέλη σχετικά με ειδικά ζητήματα που αφορούν την καλή διαβίωση των ζώων και υποβάλλει τις σχετικές εκθέσεις. Ωστόσο, οι έλεγχοι αυτοί δεν επιδιώκουν την αξιολόγηση της επιτυχίας των στρατηγικών δράσεων της Επιτροπής.

33

Τα κράτη μέλη διαβιβάζουν ετήσιες εκθέσεις στην Επιτροπή με τα αποτελέσματα των επίσημων επιθεωρήσεων που διενεργούν στο πλαίσιο της νομοθεσίας της ΕΕ για την καλή διαβίωση των ζώων τόσο στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις²⁶, όσο και κατά τη μεταφορά. Η Επιτροπή έχει αναγνωρίσει ότι τα στοιχεία που αναφέρονται δεν είναι πλήρη, συνεκτικά, αξιόπιστα ούτε αρκούντως λεπτομερή ώστε να εξαχθούν συμπεράσματα για τη συμμόρφωση σε επίπεδο ΕΕ²⁷. Η Επιτροπή μας ενημέρωσε ότι επιδιώκει τη βελτίωση της ποιότητας και της συνέπειας των στοιχείων που αναφέρονται στο πλαίσιο του νέου κανονισμού για τους επίσημους ελέγχους²⁸.

Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη ανέφεραν την επίτευξη σημαντικής προόδου στην εφαρμογή των προτύπων της ΕΕ

34

Σημαντική πρόοδος σημειώθηκε σε ορισμένους τομείς της καλής διαβίωσης των ζώων που καλύπτονται από τη στρατηγική. Το 2016²⁹ η Επιτροπή ανέφερε αύξηση του αριθμού των εκμεταλλεύσεων που συμμορφώνονταν με την οδηγία για την προστασία των ζώων εκτροφής. Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα κράτη μέλη υλοποίησαν αποτελεσματικά την απαγόρευση διατήρησης των ωοτόκων ορνίθων σε μη εμπλουτισμένους κλωβούς (2012) και των κυοφορουσών χοιρομητέρων σε ατομικούς χώρους ενσταβλισμού (2013). Σε μια έκθεση της Επιτροπής του 2018³⁰ καταδεικνύεται ότι ορισμένα κράτη μέλη βελτίωσαν τις συνθήκες διαβίωσης των κοτόπουλων κρεατοπαραγωγής, μετά τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο της οδηγίας για τα κοτόπουλα κρεατοπαραγωγής (2007). Η Επιτροπή εντόπισε επίσης βέλτιστες πρακτικές σχετικά με τη μεταφορά ακατάλληλων προς μεταφορά ζώων, τα σφαγεία, την καλή διαβίωση των αγελάδων γαλακτοπαραγωγής και την εμπορική εκτροφή των κουνελιών.

35

Εντούτοις, στις εκθέσεις της Επιτροπής διαπιστώνονται ορισμένα εκκρεμή ζητήματα σχετικά με την καλή διαβίωση των ζώων, τα οποία αφορούν τομείς που καλύπτει η στρατηγική:

• στις εκμεταλλεύσεις: κοπή της ουράς των χοίρων³¹, ασθένειες που επηρεάζουν την καλή διαβίωση των βοοειδών γαλακτοπαραγωγής³², αξιολόγηση των τεχνικών απαιτήσεων, όπως ο εξαερισμός για τα κοτόπουλα που εκτρέφονται για την παραγωγή κρέατος³³·
• κατά τη μεταφορά: συμμόρφωση με τους κανόνες για τη μεταφορά ζώντων ζώων σε μεγάλες αποστάσεις (αν και με τους πρόσφατους ελέγχους της Επιτροπής διαπιστώθηκαν βελτιώσεις στον τομέα αυτό)³⁴, καθώς και για τη μεταφορά ακατάλληλων προς μεταφορά ζώων³⁵ (η οποία απαγορεύεται από τη νομοθεσία)·
• στο σφαγείο: διαφορετικές πρακτικές για την παρέκκλιση από την απαίτηση αναισθητοποίησης των ζώων πριν από τη σφαγή, ανεπαρκείς διαδικασίες αναισθητοποίησης (ιδίως για την αναισθητοποίηση των πουλερικών με υδρόλουτρο)³⁶·
• επίσημες επιθεωρήσεις των κρατών μελών: ποσότητα και ποιότητα των επιθεωρήσεων, καταλληλότητα των δράσεων επιβολής³⁷.

36

Η Επιτροπή αντιμετώπισε τα ζητήματα αυτά μέσω καθοδήγησης και επιβολής. Στις δράσεις εκτενούς καθοδήγησης που εφαρμόζει περιλαμβάνεται η κατάρτιση και η μετάφραση κατευθυντήριων οδηγιών, η διενέργεια επισκέψεων μελέτης και η διοργάνωση επιμορφωτικών εκδηλώσεων για τους επιθεωρητές και τους φορείς εκμετάλλευσης των κρατών μελών. Από το 2012, η Επιτροπή έχει διοργανώσει 34 επιμορφωτικές εκδηλώσεις για την καλή διαβίωση των ζώων μέσω του προγράμματος «Καλύτερη κατάρτιση για ασφαλέστερα τρόφιμα» (με περισσότερους από 1 700 συμμετέχοντες), ενώ 6 000 άτομα παρακολούθησαν τις ενότητες ηλεκτρονικής μάθησης που είχε αναπτύξει. Στο πλαίσιο 2 παρατίθεται παράδειγμα της συνεργασίας της Επιτροπής με εκπροσώπους των κρατών μελών και οργανώσεις των ενδιαφερομένων για την κατάρτιση κατευθυντήριων οδηγιών σχετικά με την καλή μεταχείριση των ζώων κατά τη μεταφορά και στο σφαγείο, καθώς και για την καλή διαβίωση των χοίρων.

37

Οι αρχές των κρατών μελών στα οποία πραγματοποιήσαμε επίσκεψη έκριναν ότι η καθοδήγηση και η επιμόρφωση ήταν χρήσιμες και διέδωσαν τις γνώσεις που έλαβαν στους επίσημους επιθεωρητές και φορείς εκμετάλλευσης. Ορισμένες αρχές εξέφρασαν την ανάγκη να υπάρξουν περισσότερα εργαλεία και κατευθυντήριες οδηγίες στη γλώσσα τους, προκειμένου η διάδοση να είναι ακόμη μεγαλύτερη.

38

H Επιτροπή παρακολουθεί την εφαρμογή, τη μεταφορά και την επιβολή της νομοθεσίας της ΕΕ για την καλή διαβίωση των ζώων στα κράτη μέλη, πραγματοποιώντας επισκέψεις ελέγχου, εκδίδοντας, κατά περίπτωση, συστάσεις, παρακολουθώντας τη συνέχεια που δίνεται στα σχέδια δράσης των κρατών μελών και λαμβάνοντας μέτρα εναντίον κρατών μελών που δεν εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους στο πλαίσιο της ισχύουσας νομοθεσίας, μεταξύ άλλων κινώντας, σε ορισμένες περιπτώσεις, διαδικασίες επί παραβάσει.

39

Η Επιτροπή κίνησε από το 2012 μια μακρά σειρά διαδικασιών επί παραβάσει κατά 18 κρατών μελών, κυρίως όσον αφορά τον ενσταβλισμό των χοιρομητέρων και την απαγόρευση των παραδοσιακών κλωβών για τις ωοτόκους όρνιθες ³⁸. Σύμφωνα με την Επιτροπή, οι διαδικασίες αυτές πέτυχαν τη συμμόρφωση με τους κανόνες. Η Επιτροπή χρησιμοποίησε επίσης τη διαδικασία «EU Pilot», η οποία περιλαμβάνει τη διεξαγωγή ανεπίσημου διαλόγου με τις αρχές των κρατών μελών για ζητήματα που αφορούν την ορθή εφαρμογή της ενωσιακής νομοθεσίας. Από το 2012, η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία «EU pilot» 18 φορές σχετικά με την οδηγία για τις ωοτόκους όρνιθες και τους χοίρους και πέντε φορές σχετικά με άλλα ζητήματα (ως επί το πλείστον σχετικά με την προστασία των ζώων κατά τη μεταφορά).

40

Προκειμένου να αξιολογήσουμε την ταχύτητα με την οποία τα κράτη μέλη ανταποκρίθηκαν στις συστάσεις της Επιτροπής, εξετάσαμε τις εκθέσεις ελέγχου της Επιτροπής της περιόδου 2012-2015³⁹ που αφορούσαν την καλή διαβίωση των ζώων στα πέντε κράτη μέλη που πραγματοποιήσαμε επίσκεψη, τα σχετικά σχέδια δράσης και τη συνέχεια που δόθηκε. Διαπιστώσαμε ότι τα συγκεκριμένα κράτη μέλη υλοποίησαν τις μισές σχεδόν συστάσεις της Επιτροπής εντός μίας διετίας το πολύ.

Τα κράτη μέλη χρειάστηκαν πολύ χρόνο για την υλοποίηση ορισμένων συστάσεων και μερικά ζητήματα εξακολουθούν να εκκρεμούν

Καθυστερήσεις στην υλοποίηση των συστάσεων

41

Παρά την καθοδήγηση και τις δράσεις επιβολής της Επιτροπής, τα κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε είχαν σημειώσει καθυστέρηση στην αντιμετώπιση μικρού αριθμού προβλημάτων (βλέπε πλαίσιο 3 για ορισμένα παραδείγματα). Τα προβλήματα αυτά αφορούσαν κυρίως τις επίσημες διαδικασίες επιθεώρησης που εφάρμοζαν τα εν λόγω κράτη, τα προσόντα των ατόμων που εμπλέκονταν στη σφαγή, την επιβολή των νομικών απαιτήσεων αναισθητοποίησης πριν από τη θανάτωση, τη συστηματική κοπή της ουράς των χοίρων και την καταλληλότητα των κυρώσεων σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης. Αυτό σημαίνει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν ακόμη σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των προτύπων για την καλή διαβίωση των ζώων που ορίζει η ενωσιακή νομοθεσία και την πραγματικότητα που επικρατεί επί τόπου.

42

Η Επιτροπή παρακολουθεί τη συνέχεια που δίδεται στις συστάσεις της βάσει των στοιχείων που παρέχουν τα κράτη μέλη, με τα οποία αποδεικνύεται ότι έλαβαν μέτρα για την αποκατάσταση των αδυναμιών που εντοπίστηκαν, και συνήθως δεν ελέγχει επιτόπου την εφαρμογή στην πράξη και την αποτελεσματικότητα των μέτρων αυτών. Εντοπίσαμε ορισμένες περιπτώσεις κατά τις οποίες η Επιτροπή θεώρησε ως υλοποιηθείσες τις συστάσεις ελέγχου της, ενώ τα κράτη μέλη δεν είχαν επιληφθεί αποτελεσματικά όλων των ζητημάτων⁴¹.

Ανεπαρκείς πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπισαν τα κράτη μέλη τα προβλήματα που είχε εντοπίσει η Επιτροπή ως προς τη χρήση της παρέκκλισης από την υποχρέωση αναισθητοποίησης πριν από τη σφαγή

43

Η νομοθεσία της ΕΕ για την προστασία των ζώων κατά τη θανάτωσή τους στα σφαγεία⁴² εφαρμόζεται από το 2013 και αποσκοπεί στην ελαχιστοποίηση του πόνου των ζώων μέσω εγκεκριμένων μεθόδων αναισθητοποίησης. Η νομοθεσία περιλαμβάνει παρέκκλιση από την υποχρέωση αναισθητοποίησης, η οποία περιλαμβανόταν ήδη στην προηγούμενη νομοθεσία του 1993, για τα ζώα που υπόκεινται σε ιδιαίτερες μεθόδους σφαγής βάσει θρησκευτικών τελετουργικών⁴³, υπό την προϋπόθεση ότι η σφαγή πραγματοποιείται σε σφαγείο. Η αιτιολογική σκέψη της νομοθεσίας της ΕΕ⁴⁴ δίνει έμφαση στη θρησκευτική ελευθερία, όπως αυτή κατοχυρώνεται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, και υπογραμμίζει τη σημασία παροχής κάποιου περιθωρίου επικουρικότητας σε κάθε κράτος μέλος. Η νομοθεσία δεν προβλέπει πρακτικές μεθόδους εφαρμογής ούτε απαιτήσεις υποβολής στοιχείων σχετικά με τη χρήση της παρέκκλισης. Πληροφορίες σχετικά με τη χρήση της συγκεκριμένης παρέκκλισης δεν συλλέγονται από όλα τα κράτη μέλη.

44

Στην αξιολόγηση του 2010 της Επιτροπής για την πολιτική της ΕΕ σχετικά με την καλή διαβίωση των ζώων και στην εκτίμηση αντικτύπου που συνόδευε τη στρατηγική για την καλή διαβίωση των ζώων 2012-2015⁴⁵ διαπιστώνεται ότι ορισμένοι φορείς εκμετάλλευσης σφαγείων χρησιμοποιούν υπερβολικά την παρέκκλιση από την υποχρέωση αναισθητοποίησης, προκειμένου να βελτιστοποιήσουν τη διαδικασία παραγωγής τους.

45

Το 2015, έπειτα από 13 επισκέψεις ελέγχου⁴⁶, η Επιτροπή διαπίστωσε μεγάλες αποκλίσεις στον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη εφάρμοζαν την παρέκκλιση για σφαγή χωρίς αναισθητοποίηση. Διαπίστωσε ότι η μεταχείριση των ζώων ήταν καλύτερη, όταν η διαδικασία σφαγής αποτελούσε αντικείμενο στοχευμένων ελέγχων. Έπειτα από αυτούς τους ελέγχους, η Επιτροπή προσπάθησε να συγκεντρώσει στοιχεία από τα κράτη μέλη σχετικά με την εφαρμογή της παρέκκλισης. Εντούτοις, τα στοιχεία που της υποβλήθηκαν δεν επαρκούσαν για την εξαγωγή συμπερασμάτων σε επίπεδο ΕΕ. Εκτός από τη συγκεκριμένη συλλογή στοιχείων και την εκπόνηση μελέτης όσον αφορά τη δυνατότητα παροχής στους καταναλωτές συναφών πληροφοριών για την αναισθητοποίηση των ζώων⁴⁷, η Επιτροπή δεν έλαβε συγκεκριμένα μέτρα για την αντιμετώπιση του προβλήματος που αφορούσε την υπερβολική χρήση της παρέκκλισης. Στο πλαίσιο των εργασιών μας, διαπιστώσαμε ότι μόνο ένα στα πέντε κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε δεν διέθετε ειδικές διαδικασίες για να εξακριβώνει αν είναι αιτιολογημένη η αίτηση για την εφαρμογή παρέκκλισης. Επίσης, επιβεβαιώθηκαν τα συμπεράσματα της Επιτροπής σχετικά με τη διαθεσιμότητα των στοιχείων για τη χρήση της παρέκκλισης (βλέπε πίνακα 1).

Πίνακας 1

Διαδικασίες για να επιτραπεί η παρέκκλιση της πραγματοποίησης σφαγής χωρίς αναισθητοποίηση και διαθέσιμα στοιχεία στα κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε⁴⁸

Κράτος μέλος	Υπάρχει συγκεκριμένη διαδικασία με την οποία ελέγχεται η αιτιολόγηση για την εφαρμογή της παρέκκλισης	Υπάρχουν διαθέσιμες πληροφορίες για τον βαθμό στον οποίο εφαρμόζεται η σφαγή χωρίς αναισθητοποίηση
Γερμανία	✔	Ναι
Γαλλία	✔	Λίγες - μόνο για βοοειδή και πρόβατα, βάσει εκτιμήσεων των φορέων εκμετάλλευσης
Ιταλία	✔	Λίγες - μόνο για τον αριθμό των σφαγείων που έχουν εγκριθεί για σφαγή χωρίς αναισθητοποίηση
Πολωνία	✘	Λίγες - υπάρχουν ορισμένες εκτιμήσεις για τα βοοειδή και τα πουλερικά, οι οποίες δεν έχουν επικυρωθεί από τις αρμόδιες αρχές
Ρουμανία	✔	Ναι

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει αποδεικτικών στοιχείων που συγκέντρωσαν τα κράτη μέλη.

46

Τον Νοέμβριο του 2017, η Επιτροπή δημοσίευσε εκτενείς κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την προστασία των ζώων κατά τη θανάτωση, συμπεριλαμβανομένων βέλτιστων πρακτικών σχετικά με τη χρήση της παρέκκλισης· οι εν λόγω οδηγίες εστιάζουν στις τεχνικές πτυχές της διαδικασίας.

Η διαχείριση, από τα κράτη μέλη, των επίσημων συστημάτων επιθεώρησης που διαθέτουν διασφαλίζει, γενικώς, τη συνοχή, ωστόσο υπάρχουν αδυναμίες στα συστήματα δικλίδων και ελέγχου

47

Η ποιότητα των επιθεωρήσεων που διενεργούν τα κράτη μέλη σχετικά με την καλή μεταχείριση των ζώων στις εκμεταλλεύσεις, κατά τη μεταφορά και τη σφαγή έχει άμεσο αντίκτυπο στο επίπεδο συμμόρφωσης με τις απαιτήσεις. Αναλύσαμε τη συνοχή και τη στόχευση αυτών των επιθεωρήσεων, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο ελέγχθηκαν από τις αρχές των κρατών μελών.

Τα κράτη μέλη καθιέρωσαν, γενικώς, συστήματα τα οποία διασφαλίζουν ότι οι επιθεωρήσεις πραγματοποιούνται με συνέπεια

48

Οι επίσημοι κτηνίατροι που εργάζονται σε κυβερνητικούς οργανισμούς επιβάλλουν τα πρότυπα για την καλή μεταχείριση των ζώων. Προκειμένου να είναι αποτελεσματικές, οι επιθεωρήσεις πρέπει να πραγματοποιούνται με συνέπεια και ανεξαρτησία.

49

Τα περισσότερα κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε είχαν διαδικασίες με τις οποίες διασφαλιζόταν η συνέπεια του έργου των επιθεωρητών⁴⁹.

50

Διαπιστώσαμε ότι σε όλα τα κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε, οι επίσημοι κτηνίατροι υπόκεινται στους γενικούς κανόνες δεοντολογίας των δημόσιων υπαλλήλων, στο πλαίσιο των οποίων δεν πρέπει να εμπλέκονται σε συγκρούσεις συμφερόντων. Εντοπίσαμε βέλτιστες πρακτικές στη Γαλλία και την Ιταλία (Σαρδηνία), κατά τις οποίες εφαρμόζονταν πρόσθετες ειδικές διαδικασίες για την πρόληψη της σύγκρουσης συμφερόντων των επίσημων επιθεωρητών τους (βλέπε πλαίσιο 4).

Τα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι τα κράτη μέλη σχεδιάζουν τις επίσημες επιθεωρήσεις βάσει ανάλυσης κινδύνου είναι ανεπαρκή

51

Τα συστήματα επίσημων επιθεωρήσεων των κρατών μελών καλύπτουν και άλλους τομείς πέραν της καλής διαβίωσης των ζώων, ιδίως τη συμμόρφωση με τους κανόνες για την ασφάλεια των τροφίμων και των ζωοτροφών, την υγιεινή, τον έλεγχο και την εκρίζωση νοσημάτων των ζώων, καθώς και τη χρήση φυτοφαρμάκων. Δεδομένου ότι πρέπει να διατεθούν πόροι σε όλους αυτούς τους τομείς, οι επιθεωρήσεις βάσει κινδύνου συμβάλλουν στη στόχευση των προβλημάτων που σχετίζονται με την καλή διαβίωση των ζώων και, κατά συνέπεια, στην ανάλωση των περιορισμένων πόρων για επιθεωρήσεις με περισσότερο αποτελεσματικό και αποδοτικό τρόπο. Η διενέργεια επιθεωρήσεων βάσει κινδύνου αποτελεί νομική απαίτηση της ΕΕ⁵⁰.

52

Τα κράτη μέλη είχαν, γενικώς, καθιερώσει σαφείς κανόνες, στο πλαίσιο των οποίων οι επιθεωρήσεις που πραγματοποιούνται στις εκμεταλλεύσεις και αφορούν την καλή διαβίωση των ζώων πρέπει να πραγματοποιούνται βάσει κινδύνου. Διαπιστώσαμε ότι υπάρχουν βέλτιστες πρακτικές σχετικά με τον εντοπισμό των παραγόντων κινδύνου σε όλα τα κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε. Παραδείγματος χάριν, η Γαλλία υποχρεώνει τους επιθεωρητές να σχεδιάζουν τους ελέγχους τους στις εκμεταλλεύσεις βάσει πληροφοριών σχετικά με το ιστορικό των φορέων εκμετάλλευσης, τις καταγγελίες που υποβλήθηκαν, τη χρήση μέτρων προφύλαξης, τα στοιχεία από τα σφαγεία (σχετικά με την πυκνότητα φόρτωσης κατά τη μεταφορά, τη μεταφορά ακατάλληλων προς μεταφορά ζώων) και τα στοιχεία σχετικά με τους δείκτες θνησιμότητας ή άλλους δείκτες, όπως η ποιότητα του γάλακτος ή τα χρονικά διαστήματα ανάμεσα σε διαδοχικούς τοκετούς.

53

Εντούτοις, τρία από τα πέντε κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε [Γερμανία (Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία), Πολωνία και Ρουμανία] δεν μπορούσαν να αποδείξουν με ποιον τρόπο οι παράγοντες κινδύνου που είχαν εντοπιστεί χρησιμοποιήθηκαν στην πράξη για την επιλογή των φορέων εκμετάλλευσης που θα αποτελούσαν αντικείμενο της επιθεώρησης.

54

Επιπλέον, σε δύο κράτη μέλη, ορισμένες εκμεταλλεύσεις εξαιρούνταν από τις επίσημες επιθεωρήσεις, παρότι αποτελούσαν μεγάλο ποσοστό του κτηνοτροφικού τομέα (βλέπε πλαίσιο 5). Μολονότι, δεδομένων των περιορισμένων πόρων για επιθεωρήσεις, φαίνεται λογικό να δίνεται προτεραιότητα στους ελέγχους στις μεγαλύτερες εκμεταλλεύσεις, οι αρχές δεν λάμβαναν δεόντως υπόψη τους τον κίνδυνο αύξησης της μη συμμόρφωσης στις μικρότερες, εάν αυτές που εξαιρούνταν στο σύνολό τους από τις επιθεωρήσεις.

55

Όσον αφορά τη μεταφορά ζώντων ζώων, από τα κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε, μόνο η Γαλλία είχε εντοπίσει επικίνδυνες περιοχές στις οποίες έπρεπε να γίνονται οδικές επιθεωρήσεις. Ωστόσο, δεν υπήρχαν διαθέσιμες πληροφορίες που να αποδεικνύουν ότι αυτό εφαρμοζόταν στην πράξη.

56

Το σύστημα TRACES (η διαδικτυακή πλατφόρμα της ΕΕ που χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση των διασυνοριακών μετακινήσεων μακρών αποστάσεων των ζώων στο εσωτερικό της ΕΕ) περιέχει πληροφορίες και εργαλεία υποβολής στοιχείων που θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν οι αρχές για να στοχεύσουν σωστά τις επιθεωρήσεις των μεταφορών ζώων. Στις συνεδριάσεις με εκπροσώπους των κρατών μελών, η Επιτροπή ενθάρρυνε τη χρήση διαδραστικών εργαλείων αναζήτησης. Εντούτοις, διαπιστώσαμε ότι οι αρχές των κρατών μελών που είναι αρμόδιες για τις επιθεωρήσεις κατά τη μεταφορά σπανίως χρησιμοποιούσαν τις πληροφορίες από το TRACES για τη στόχευση των επιθεωρήσεων, εν μέρει λόγω ορισμένων περιορισμών στην πρόσβαση των χρηστών⁵¹.

57

Οι αρχές των κρατών μελών αναθέτουν συνήθως στις τοπικές αρχές την ευθύνη της διενέργειας της ανάλυσης κινδύνου για τις επιθεωρήσεις στις εκμεταλλεύσεις και κατά τη μεταφορά. Κανένα από τα κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε δεν είχε θέσει σε εφαρμογή συστήματα τα οποία να εξακριβώνουν την ύπαρξη, την ποιότητα και την υλοποίηση των τοπικών αναλύσεων κινδύνου.

58

Οι επιθεωρήσεις με αντικείμενο την καλή μεταχείριση των ζώων στα σφαγεία κάλυψαν, γενικώς, όλους σχεδόν τους φορείς εκμετάλλευσης στα κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε, είτε μέσω στοχευμένων ελέγχων είτε στο πλαίσιο των καθημερινών δραστηριοτήτων του επίσημου κτηνιάτρου εν υπηρεσία.

Οι πληροφορίες από τους ελέγχους και τις καταγγελίες θα μπορούσαν να αξιοποιούνται καλύτερα

59

Ο κανονισμός της ΕΕ για τους επίσημους ελέγχους⁵² απαιτεί από τα κράτη μέλη να διενεργούν, τουλάχιστον ανά πενταετία, ελέγχους στα συστήματα των επίσημων επιθεωρήσεων που πραγματοποιούν για τη συμμόρφωση προς τη νομοθεσία που αφορά τις ζωοτροφές και τα τρόφιμα και προς τους κανόνες για την υγεία και την καλή διαβίωση των ζώων, και η απόφαση 2006/677/EΚ της Επιτροπής καθορίζει κατευθυντήριες οδηγίες, στο πλαίσιο των οποίων συνιστάται τέτοιου είδους έλεγχοι να διενεργούνται τουλάχιστον ανά πενταετία⁵³. Διαπιστώσαμε ότι στα κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε, το τμήμα εσωτερικού ελέγχου της οικείας αρχής (και, στην περίπτωση της Πολωνίας, το ανώτατο όργανο ελέγχου επίσης) εντόπισε σημεία που πρέπει να βελτιωθούν όσον αφορά τη διοργάνωση των επίσημων επιθεωρήσεων και παρακολούθησε τη συνέχεια που δόθηκε στις διαπιστώσεις ελέγχου του. Ωστόσο, η Πολωνία δεν διασφάλισε τη διενέργεια, τουλάχιστον ανά πενταετία, των ελέγχων για την καλή διαβίωση των ζώων. Επιπροσθέτως, η Γερμανία (Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία) και η Ρουμανία δεν διασφάλισαν την έγκαιρη παρακολούθηση της συνέχειας που δόθηκε στις διαπιστώσεις ελέγχου.

60

Η Επιτροπή ελέγχει με ποιο τρόπο τα κράτη μέλη ελέγχουν τα συστήματα των επίσημων επιθεωρήσεών τους και έχει διαπιστώσει⁵⁴ ότι τα κράτη μέλη δυσκολεύονται να ελέγξουν, εντός εύλογου χρόνου, όλους τους τομείς για τους οποίους απαιτούνται επίσημες επιθεωρήσεις, καθώς και να παρακολουθήσουν τη συνέχεια που δίνεται στα αποτελέσματα του ελέγχου.

61

Οι αρχές μπορούν να χρησιμοποιούν τις καταγγελίες και τα αιτήματα διερεύνησης που τους υποβάλλονται από οργανώσεις για την καλή διαβίωση των ζώων, πολίτες και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη για τον εντοπισμό των βασικών τομέων που εμπνέουν ανησυχία. Η διαχείριση αυτών των καταγγελιών εμπίπτει εξ ολοκλήρου στην αρμοδιότητα των κρατών μελών.

62

Διαπιστώσαμε ότι τα κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε αντιμετώπιζαν τις καταγγελίες ανάλογα με την περίπτωση, και δύο εξ αυτών (Πολωνία και Ρουμανία) είχαν καθιερώσει διαδικασίες, συμπεριλαμβανομένων προθεσμιών, για τη διεκπεραίωση των καταγγελιών. Κανένα από τα κράτη μέλη δεν χρησιμοποιούσε κεντρικό μητρώο καταγγελιών, μέσω του οποίου θα μπορούσε να έχει γενική εικόνα των βασικών τομέων ανησυχίας σχετικά με την καλή διαβίωση των ζώων και το οποίο θα ήταν χρήσιμο κατά τη λήψη περαιτέρω αποφάσεων.

63

Πέραν των δραστηριοτήτων ελέγχου της που αναφέρονται στα σημεία 34 και 36, η Επιτροπή είχε εντοπίσει προβλήματα παρόμοια με όσα περιγράφονται ανωτέρω (βλέπε σημεία 53, 55 και 57).

Τα κράτη μέλη χρησιμοποιούν σε περιορισμένο βαθμό τα εργαλεία της κοινής γεωργικής πολιτικής για την επιδίωξη των στόχων που συνδέονται με την καλή διαβίωση των ζώων

64

Η πλειονότητα των κτηνοτρόφων λαμβάνει ενισχύσεις στο πλαίσιο της ΚΓΠ (βλέπε σημείο 9), οι οποίες προϋποθέτουν την εκπλήρωση των απαιτήσεων της πολλαπλής συμμόρφωσης που καλύπτουν ορισμένες πτυχές της καλής διαβίωσης των ζώων (βλέπε σημείο 8). Η στρατηγική της Επιτροπής 2012-2015 αναγνώριζε την ανάγκη βελτίωσης των συνεργιών μεταξύ της καλής διαβίωσης των ζώων και των εργαλείων της ΚΓΠ, ιδίως μέσω της πολλαπλής συμμόρφωσης και της αγροτικής ανάπτυξης. Εξετάσαμε με ποιον τρόπο τα κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε χρησιμοποίησαν αυτούς τους δύο μηχανισμούς από την άποψη της καλής διαβίωσης των ζώων.

Η ανταλλαγή των αποτελεσμάτων μεταξύ των επίσημων επιθεωρήσεων και των ελέγχων πολλαπλής συμμόρφωσης στα κράτη μέλη είναι περιορισμένη και εντοπίζονται αδυναμίες στην εφαρμογή των κυρώσεων

Η νομοθεσία της ΕΕ παρέχει τη βάση για τον συντονισμό των ελέγχων της πολλαπλής συμμόρφωσης με τις επίσημες επιθεωρήσεις

65

Οι επίσημες επιθεωρήσεις και οι έλεγχοι της πολλαπλής συμμόρφωσης περιλαμβάνουν αμφότεροι τον σχεδιασμό και την πραγματοποίηση επισκέψεων, τον έλεγχο της συμμόρφωσης προς τη νομοθεσία για την καλή διαβίωση των ζώων και τη λήψη αποφάσεων σχετικά με τα κατάλληλα μέτρα αντιμετώπισης της μη συμμόρφωσης. Εναπόκειται στα κράτη μέλη να αποφασίσουν μέχρι ποιο βαθμό θα ενοποιήσουν τις επίσημες επιθεωρήσεις με τους ελέγχους της πολλαπλής συμμόρφωσης, εντός των ορίων των νομοθετικών απαιτήσεων της ΕΕ.

66

Ο κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός για την πολλαπλή συμμόρφωση αναφέρει ότι η μη συμμόρφωση θεωρείται «προσδιορισθείσα» εάν έχει υποπέσει στην αντίληψη της αρμόδιας αρχής ελέγχου ή οργανισμού πληρωμών⁵⁵. Σε πολλά κράτη μέλη, ο οργανισμός πληρωμών έχει αναθέσει την αρμοδιότητα διενέργειας των ελέγχων της πολλαπλής συμμόρφωσης στην αρχή ελέγχου που είναι επιφορτισμένη με τις επίσημες επιθεωρήσεις. Αυτό σημαίνει ότι κάθε περίπτωση μη συμμόρφωσης που εντοπίζεται, κατά τις συγκεκριμένες επιθεωρήσεις, και αφορά δικαιούχο της ΚΓΠ θα λαμβάνεται υπόψη για τους σκοπούς της πολλαπλής συμμόρφωσης. Αυτό προϋποθέτει την ύπαρξη συστήματος ή διαδικασίας που να διασφαλίζει την ανταλλαγή των σχετικών πληροφοριών μεταξύ των οικείων αρχών⁵⁶.

67

Η Επιτροπή παρείχε κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την εφαρμογή των κανονιστικών απαιτήσεων για τους ελέγχους της πολλαπλής συμμόρφωσης⁵⁷. Στις εν λόγω κατευθυντήριες οδηγίες αναφέρεται ότι τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν το αποτέλεσμα των επίσημων επιθεωρήσεών τους για να καλύψουν το ελάχιστο ποσοστό ελέγχων που απαιτείται στο πλαίσιο της πολλαπλής συμμόρφωσης⁵⁸. Ο καλός συντονισμός μεταξύ δύο συστημάτων ελέγχου όχι μόνο τα καθιστά αποδοτικότερα, δημιουργώντας οικονομίες κλίμακας και αποτρέποντας τις αλληλοεπικαλύψεις, αλλά βοηθά επίσης στον αποτελεσματικότερο εντοπισμό των περιπτώσεων μη συμμόρφωσης. Επιπροσθέτως, μια συνεκτική προσέγγιση των ελέγχων για την καλή διαβίωση των ζώων παρέχει μεγαλύτερη σαφήνεια στους κτηνοτρόφους και μεγαλύτερα κίνητρα για την τήρηση των ισχυόντων προτύπων.

Τα κράτη μέλη δεν αξιοποίησαν αρκετά την ευκαιρία αυτή για να βελτιώσουν τα συστήματα ελέγχου τους, μολονότι εντοπίστηκαν βέλτιστες πρακτικές

68

Όλα τα κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε είχαν λάβει μέτρα για τον συντονισμό των συστημάτων των επίσημων επιθεωρήσεων με εκείνα της πολλαπλής συμμόρφωσης. Παραδείγματα ικανοποιητικού συντονισμού εντοπίσαμε στη Γερμανία (Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία), στη Γαλλία και στην Ιταλία (Σαρδηνία) (βλέπε πλαίσιο 6).

69

Στη Ρουμανία υπήρχαν επίσημες ρυθμίσεις για την κοινοποίηση των περιπτώσεων μη συμμόρφωσης που εντοπίζονταν κατά τις επίσημες επιθεωρήσεις με αντικείμενο την καλή διαβίωση των ζώων στις αρμόδιες για την επιβολή των κυρώσεων της πολλαπλής συμμόρφωσης αρχές, ωστόσο, έως τον χρόνο του ελέγχου μας, κάτι τέτοιο δεν είχε εφαρμοστεί στην πράξη. Στην Πολωνία δεν υπήρχε τέτοιου είδους επίσημη ρύθμιση.

70

Όταν η Επιτροπή διενεργεί ελέγχους με αντικείμενο τους ελέγχους της πολλαπλής συμμόρφωσης των κρατών μελών, εξετάζει επίσης τις διαδικασίες που αυτά εφαρμόζουν σχετικά με την ανταλλαγή πληροφοριών. Εντούτοις, δεν ελέγχει στην πράξη αν τα αποτελέσματα των επίσημων επιθεωρήσεων της καλής διαβίωσης των ζώων, τις οποίες πραγματοποιεί σε δικαιούχους της ΚΓΠ η ίδια αρχή ελέγχου που είναι αρμόδια και για τους ελέγχους της πολλαπλής συμμόρφωσης, αναφέρονται στην αρμόδια για την επιβολή διοικητικών κυρώσεων αρχή, στο πλαίσιο της πολλαπλής συμμόρφωσης.

Οι έλεγχοι της πολλαπλής συμμόρφωσης καλύπτουν, γενικώς, τις σχετικές απαιτήσεις για την καλή διαβίωση των ζώων

71

Διαπιστώσαμε ότι οι έλεγχοι των κρατών μελών με αντικείμενο την πολλαπλή συμμόρφωση κάλυπταν, γενικώς, τις σχετικές απαιτήσεις για την καλή διαβίωση των ζώων⁵⁹. Εντούτοις, σε τρία από τα πέντε κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε (Γαλλία, Πολωνία⁶⁰ και Ρουμανία) υπήρχαν ορισμένες εξαιρέσεις. Παραδείγματος χάριν, στη Ρουμανία οι επιθεωρητές δεν έλεγχαν την καθαριότητα των στάβλων και των χώρων όπου ξάπλωναν τα μοσχάρια και οι χοίροι, τα επίπεδα σιδήρου στη διατροφή των μοσχαριών, καθώς και περιβαλλοντικές παραμέτρους, όπως τα επίπεδα σκόνης, τις συγκεντρώσεις αερίων και τη θερμοκρασία.

72

Με τους ελέγχους της Επιτροπής επαληθεύεται αν τα φύλλα ελέγχου της πολλαπλής συμμόρφωσης των κρατών μελών καλύπτουν όλες τις σχετικές απαιτήσεις για την καλή διαβίωση των ζώων, και με τους πρόσφατους ελέγχους της εντοπίστηκαν παραλείψεις στην Εσθονία, την Ισπανία, την Αυστρία, την Πορτογαλία και τη Φινλανδία. Ορισμένες από τις διαπιστώσεις αυτές κατέληξαν σε δημοσιονομικές διορθώσεις⁶¹.

Ορισμένα κράτη μέλη δεν διασφάλισαν την αναλογικότητα των κυρώσεων της πολλαπλής συμμόρφωσης με τη σοβαρότητα των εντοπιζόμενων περιπτώσεων μη συμμόρφωσης

73

Προκειμένου να έχει αποτρεπτικό αποτέλεσμα, η μείωση των ενισχύσεων της πολλαπλής συμμόρφωσης πρέπει να είναι ανάλογη με τη σοβαρότητα, την έκταση, τον διαρκή χαρακτήρα και την επανάληψη της διαπιστούμενης μη συμμόρφωσης⁶². Στην πρόσφατη ειδική έκθεσή μας⁶³ σχετικά με την αποτελεσματικότητα της πολλαπλής συμμόρφωσης διαπιστωνόταν ότι υπήρχαν σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με τρόπο κατάταξης της σοβαρότητας μιας παραβίασης.

74

Διαπιστώσαμε ότι η Γερμανία (Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία), η Γαλλία και η Ιταλία (Σαρδηνία) είχαν σαφείς κανόνες για αναλογικές μειώσεις των ενισχύσεων. Το ποσοστό μείωσης των ενισχύσεων που επιβαλλόταν συχνότερα ήταν 3 %⁶⁴ εκτός από την Ιταλία, όπου σε ποσοστό μεγαλύτερο του 70 % οι περιπτώσεις μη συμμόρφωσης οδηγούσαν σε προειδοποιήσεις, χωρίς καμία διοικητική κύρωση. Στη Ρουμανία, όταν οι επιθεωρητές εντόπιζαν σε εκμετάλλευση σημεία μη συμμόρφωσης που ανέρχονταν έως και στο 30 % των σχετικών φύλλων ελέγχου, η εκμετάλλευση θεωρούνταν ως πλήρως συμμορφούμενη. Αυτή η επιείκεια στον προσδιορισμό της μη συμμόρφωσης αντανακλούνταν στον εξαιρετικά χαμηλό αριθμό των αναφερόμενων περιπτώσεων μη συμμόρφωσης, με μόλις τρεις από τις 13 500 εκμεταλλεύσεις που εξετάστηκαν να έχουν υποστεί διοικητική κύρωση το 2016 (βλέπε το παράρτημα IV, γεγονός που καταδεικνύει επίσης ότι τα ποσοστά ελέγχου και οι αναφερόμενες περιπτώσεις μη συμμόρφωσης παρουσίαζαν μεγάλες αποκλίσεις). Οι απαιτήσεις της πολλαπλής συμμόρφωσης σχετικά με την καλή διαβίωση των ζώων ισχύουν στη Ρουμανία από το 2016, προκειμένου να δοθεί στη χώρα μια περίοδος προσαρμογής, μετά την προσχώρησή της στην ΕΕ το 2007.

75

Στην Πολωνία, η μείωση της ενίσχυσης βασίστηκε σε σύστημα βαθμολόγησης, στο πλαίσιο του οποίου χορηγούνταν βαθμοί για κάθε παραβίαση των διατάξεων περί καλής διαβίωσης των ζώων που συνδέονταν με συγκεκριμένη νομική πράξη. Κατά τον καθορισμό του ποσοστού της μείωσης της ενίσχυσης που θα εφαρμοζόταν, λαμβανόταν υπόψη μόνο η διάταξη που είχε λάβει τη μεγαλύτερη βαθμολογία. Αυτό σημαίνει ότι, στο πλαίσιο της μείωσης των ενισχύσεων, λαμβάνεται μεν υπόψη η σοβαρότητα μιας συγκεκριμένης περίπτωσης μη συμμόρφωσης, αλλά όχι ο αριθμός των εντοπιζόμενων περιπτώσεων μη συμμόρφωσης.

76

Στο πλαίσιο ορισμένων πρόσφατων ελέγχων της Επιτροπής⁶⁵ διαπιστώθηκε ότι το σύστημα κυρώσεων είναι υπερβολικά επιεικές για την πολλαπλή συμμόρφωση εν γένει και για τις απαιτήσεις για την καλή διαβίωση των ζώων ειδικότερα, επειδή δεν διασφαλίζει την αναλογικότητα των κυρώσεων με τη σοβαρότητα των περιπτώσεων μη συμμόρφωσης. Η Επιτροπή παρείχε ορισμένες γενικές διευκρινίσεις επ’ αυτού στην απάντησή της σε ερωτήματα των κρατών μελών, και τον Μάιο του 2018 συγκάλεσε σε συνεδρίαση ομάδα εμπειρογνωμόνων, κατά την οποία τα κράτη μέλη αντάλλαξαν βέλτιστες πρακτικές σχετικά με τους ελέγχους της πολλαπλής συμμόρφωσης που αφορούν την καλή διαβίωση των ζώων. Εντούτοις, τα έγγραφα καθοδήγησης της Επιτροπής σχετικά με την πολλαπλή συμμόρφωση δεν θίγουν το ζήτημα αυτό.

Αγροτική ανάπτυξη: τα κίνητρα για τη βελτίωση της διαβίωσης των ζώων είναι ελάχιστα, ενώ δεν διασφαλίζεται η αποδοτικότητα των σχετικών δαπανών

77

Στο πλαίσιο της στήριξης της αγροτικής ανάπτυξης, παρέχονται κονδύλια για την επίτευξη στόχων που αφορούν την καλή διαβίωση των ζώων. Στη στρατηγική της Επιτροπής για την καλή διαβίωση των ζώων 2012-2015 συμπεριλαμβανόταν στόχος για τη βελτιστοποίηση των συνεργιών με τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης που αφορά την καλή μεταχείριση των ζώων. Προκειμένου να επιτευχθεί η μέγιστη οικονομική αποδοτικότητα, τα κράτη μέλη πρέπει να στοχεύουν σε δράσεις με τη μεγαλύτερη δυνητική συμβολή στην καλή διαβίωση των ζώων ανά μονάδα κόστους.

Τα κονδύλια για την αγροτική ανάπτυξη δεν χρησιμοποιήθηκαν εκτενώς για την προώθηση της καλής διαβίωσης των ζώων

78

Κατά την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, 35 από τα 118 προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης περιλαμβάνουν το ειδικό μέτρο («μέτρο 14») για τη στήριξη της καλής διαβίωσης των ζώων (βλέπε σημείο 12), εκ των οποίων 13 προέρχονται από περιφέρειες της Ιταλίας.

79

Η νομοθεσία για την αγροτική ανάπτυξη αναφέρεται στην καλή διαβίωση των ζώων υπό την προτεραιότητα που αφορά την «προώθηση της οργάνωσης της αλυσίδας τροφίμων, περιλαμβανομένης της επεξεργασίας και εμπορίας γεωργικών προϊόντων, της καλής διαβίωσης των ζώων και της διαχείρισης κινδύνων στη γεωργία»⁶⁶. Η εν λόγω προτεραιότητα έχει δύο τομείς εστίασης⁶⁷, ωστόσο αυτοί δεν αναφέρονται στην καλή διαβίωση των ζώων.

80

Δέκα κράτη μέλη δεν είχαν εντάξει το μέτρο 14 στα προγράμματά τους για την αγροτική ανάπτυξη. Δύο από τα κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε (Γαλλία και Πολωνία) δεν χρησιμοποιούσαν το εν λόγω μέτρο, επειδή θεωρούσαν ότι επαρκούσαν οι βασικές νομοθετικές απαιτήσεις για την καλή διαβίωση των ζώων. Επιπλέον, οι πολωνικές αρχές θεωρούσαν ότι το μέτρο μπορεί να έχει αρνητικό αντίκτυπο στην ανταγωνιστικότητα των κτηνοτρόφων. Στη Γαλλία, η επιλογή αυτή ερχόταν σε αντίθεση με την εθνική στρατηγική για την καλή διαβίωση των ζώων που τέθηκε σε εφαρμογή το 2016 και περιλάμβανε τον στόχο της προσέλκυσης κονδυλίων για την αγροτική ανάπτυξη με σκοπό να βοηθήσει τους κτηνοτρόφους να βελτιώσουν τις συνθήκες διαβίωσης των ζώων. Τα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης είχαν ήδη εγκριθεί όταν δρομολογήθηκε η γαλλική στρατηγική, και η Γαλλία δεν τα επικαιροποίησε ώστε να αντικατοπτρίζουν τις δεσμεύσεις της.

81

Αρκετά άλλα μέτρα για την αγροτική ανάπτυξη (ιδίως η στήριξη για τις επενδύσεις σε εκμεταλλεύσεις, τα συστήματα ποιότητας ή η βιολογική γεωργία) έχουν τη δυνατότητα να ενθαρρύνουν την εφαρμογή αυστηρότερων προτύπων για την καλή διαβίωση των ζώων. Δύο από τα κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε είχαν παραδείγματα τέτοιων μέτρων που στόχευαν στην καλή διαβίωση των ζώων (βλέπε πλαίσιο 7).

Μέτρο «καλή διαβίωση των ζώων»: θετικά παραδείγματα δράσεων επωφελών για τα ζώα, χωρίς ωστόσο να εξασφαλίζεται η οικονομική αποδοτικότητά του

82

Εξετάσαμε τα συστήματα των κρατών μελών, προκειμένου να αξιολογήσουμε κατά πόσον το συγκεκριμένο μέτρο για την καλή διαβίωση των ζώων («μέτρο 14») είναι οικονομικά αποδοτικό. Ελέγξαμε κατά πόσον η χορηγούμενη στήριξη επιβραβεύει τους κτηνοτρόφους που βελτιώνουν πραγματικά τη διαβίωση των ζώων πέραν των ελάχιστων προτύπων, ανάλογα με τις πρόσθετες δαπάνες στις οποίες υποβάλλονται και το διαφυγόν εισόδημα, καθώς και κατά πόσον οι διαθέσιμες πληροφορίες είναι επαρκείς για την παρακολούθηση.

Υπερβαίνοντας τα ελάχιστα πρότυπα

83

Οι αρχές των κρατών μελών όρισαν τις απαιτούμενες βελτιώσεις που απαιτούνται σε επίπεδο καλής διαβίωσης των ζώων προκειμένου κάποιος κτηνοτρόφος να είναι επιλέξιμος για στήριξη στο πλαίσιο του μέτρου 14, όπως η ύπαρξη θερινών βοσκοτόπων για τα βοοειδή, μεγαλύτερος χώρος για τα ζώα στις εκμεταλλεύσεις και κατά τη μεταφορά και βελτιωμένες συνθήκες ενσταβλισμού.

84

Στη Γερμανία (Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία) και στη Ρουμανία, όπως και στα περισσότερα άλλα κράτη μέλη, συνηθίζεται η πρακτική της κοπής των ουρών στις εκμεταλλεύσεις εντατικής χοιροτροφίας, μολονότι κάτι τέτοιο απαγορεύεται από τη νομοθεσία. Κατά τις επισκέψεις μας σε αυτά τα δύο κράτη μέλη, διαπιστώσαμε ότι σε εκμεταλλεύσεις που λάμβαναν στήριξη στο πλαίσιο του μέτρου 14 οι ουρές των χοίρων ήταν κομμένες και τα ζώα δεν είχαν πρόσβαση σε επαρκές υλικό εμπλουτισμού, όπως απαιτείται από τη νομοθεσία⁶⁸ (βλέπε γράφημα 5).

85

Οι εμπειρογνώμονες κτηνίατροι⁶⁹ συμφωνούν ότι ο αντίκτυπος μίας και μόνο παραμέτρου στην καλή διαβίωση των ζώων είναι περιορισμένος, εφόσον δεν συνοδεύεται από άλλες κτηνοτροφικές παραμέτρους. Αυτό σημαίνει ότι μια αύξηση της τάξεως του 10 ή 20 % του χώρου που είναι διαθέσιμος για τους χοίρους ενδεχομένως να μην έχει μεγάλο αντίκτυπο στη διαβίωσή τους, εάν δεν υπάρχει υλικό εμπλουτισμού.

86

Η ΓΔ Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης διαβουλεύεται με τη ΓΔ Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων πριν από την έγκριση των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης των κρατών μελών. Παρά το γεγονός αυτό, η Επιτροπή δεν χρησιμοποίησε τις πληροφορίες που διέθετε για τομείς στους οποίους η μη συμμόρφωση που είχε εντοπίσει η ΓΔ Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων ήταν γενικευμένη (κυρίως, ως προς την πάγια τακτική της κοπής της ουράς των χοίρων και την παροχή υλικού εμπλουτισμού, ζητήματα σχετικά με τα οποία συμμορφώνονταν μόνο η Φινλανδία και η Σουηδία), προκειμένου να απαιτήσει από τα κράτη μέλη εξηγήσεις σχετικά με την εφαρμογή του μέτρου στους συγκεκριμένους τομείς.

Μετριασμός του κινδύνου εμφάνισης του φαινομένου μη αποδοτικής δαπάνης

87

Το φαινόμενο της μη αποδοτικής δαπάνης αναφέρεται σε κατάσταση κατά την οποία μια επιδοτούμενη δραστηριότητα θα είχε υλοποιηθεί, εν όλω ή εν μέρει, χωρίς την επιχορήγηση. Ελλοχεύει ο κίνδυνος ένας δικαιούχος να τηρούσε τις απαιτήσεις του μέτρου 14 ακόμη και χωρίς τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης, παραδείγματος χάριν, επειδή το μέτρο αντιστοιχεί στη συνήθη γεωργική πρακτική ή επειδή ο δικαιούχος συμμετείχε ήδη σε ιδιωτικό σύστημα ποιότητας που αφορούσε τις ίδιες απαιτήσεις πριν από την υποβολή αίτησης ενίσχυσης στο πλαίσιο του μέτρου 14.

88

Οι επισκέψεις μας στα τρία κράτη μέλη που εφαρμόζουν το μέτρο 14 κατέδειξαν ότι οι διαχειριστικές αρχές δεν μετρίασαν τον κίνδυνο του φαινομένου μη αποδοτικής δαπάνης, ιδίως όσον αφορά τα ιδιωτικά συστήματα ποιότητας. Αμφότεροι οι δικαιούχοι του μέτρου 14 που επισκεφθήκαμε στη Γερμανία (Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία) και στην Ιταλία (Σαρδηνία) είχαν υιοθετήσει ιδιωτικά συστήματα που περιλάμβαναν απαιτήσεις για την καλή διαβίωση των ζώων⁷⁰. Στη Γερμανία (Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία), το σύστημα ποιότητας κάλυπτε το 10 % περίπου των χοιροστασίων στη συγκεκριμένη περιφέρεια και συνεπαγόταν την καταβολή ενισχύσεων για την τήρηση δεσμεύσεων που αλληλοεπικαλύπτονταν με τις απαιτήσεις του μέτρου για την καλή διαβίωση των ζώων.

89

Διαπιστώσαμε ότι στην Ιταλία (Σαρδηνία), οι αρχές είχαν περιορίσει τον κίνδυνο το μέτρο 14 να στηρίζει δράσεις που ταυτίζονταν με τις συνήθεις γεωργικές πρακτικές. Κατά τον σχεδιασμό του μέτρου για την καλή διαβίωση των ζώων, οι αρχές έλαβαν υπόψη τόσο τις νομικές απαιτήσεις για την καλή διαβίωση των ζώων όσο και τα αυστηρότερα πρότυπα που εφαρμόζουν συνήθως οι τοπικοί κτηνοτρόφοι. Η συνήθης πρακτική προσδιορίστηκε βάσει της πείρας των κτηνιάτρων και αποδεικτικών στοιχείων από το ιταλικό δίκτυο λογιστικών πληροφοριών για τη γεωργία. Παραδείγματος χάριν, ο νόμιμος ελάχιστος χώρος για τα μοσχάρια είναι 1,8 τ.μ., ενώ στην πράξη οι κτηνοτρόφοι στη Σαρδηνία παρείχαν κατά μέσο όρο 3,2 τ.μ. για κάθε μοσχάρι. Οι αρχές της Σαρδηνίας όρισαν την απαίτηση όσον αφορά το σχετικό μέτρο για την καλή διαβίωση των ζώων σε τουλάχιστον 4,5 τ.μ. ανά μοσχάρι.

90

Η Επιτροπή εξέδωσε κατευθυντήριες οδηγίες για τα κράτη μέλη στις οποίες αναφέρεται ότι οι ενισχύσεις για την καλή διαβίωση των ζώων πρέπει να στηρίζουν ενέργειες οι οποίες δεν θα υλοποιούνταν διαφορετικά. Επίσης, διενήργησε ελέγχους συμμόρφωσης, προκειμένου να εξακριβώσει αν υλοποιήθηκε το μέτρο 14, ωστόσο, κατά την έγκριση των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης ή κατά τη διάρκεια των ελέγχων της, δεν εξέτασε αν τα κράτη μέλη έλαβαν υπόψη τους τυχόν αλληλοεπικάλυψη που ενδεχομένως υπάρχει με τα ιδιωτικά συστήματα.

Εξακρίβωση του εύλογου χαρακτήρα του υπολογισμού της στήριξης

91

Στο πλαίσιο των ελέγχων του για τη δήλωση αξιοπιστίας, το ΕΕΣ διαπίστωσε ότι ο υπολογισμός της στήριξης του μέτρου 14 στη Ρουμανία είχε ως αποτέλεσμα την καταβολή υπερβολικών πληρωμών σε κτηνοτρόφους. Η Επιτροπή αναγνώρισε σφάλματα στον υπολογισμό σχετικά με πέντε υπομέτρα και πρότεινε δημοσιονομικές διορθώσεις ύψους περίπου 59 εκατομμυρίων ευρώ, οι οποίες καλύπτουν τις πληρωμές που είχαν πραγματοποιηθεί μεταξύ Οκτωβρίου 2013 και Οκτωβρίου 2016. Η Επιτροπή διερευνά επί του παρόντος ένα παρόμοιο ζήτημα που αφορά την πιθανή καταβολή ποσών υψηλότερων των πραγματικών σε άλλο κράτος μέλος.

Παρακολούθηση της καλής διαβίωσης των ζώων

92

Το κοινό σύστημα παρακολούθησης και αξιολόγησης της ΕΕ (ΚΣΠΑ)⁷¹ έχει ως στόχο να καταδεικνύει την πρόοδο που σημειώνεται στο πλαίσιο της πολιτικής αγροτικής ανάπτυξης και να αξιολογεί τον αντίκτυπο, την αποτελεσματικότητα, την αποδοτικότητα και τη συνάφεια των σχετικών παρεμβάσεων, ωστόσο δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένους δείκτες ή ερωτήματα για την καλή διαβίωση των ζώων.

93

Η Επιτροπή δεν διαθέτει πληροφορίες για τα αναμενόμενα ή πραγματικά αποτελέσματα και τον αντίκτυπο των κονδυλίων της αγροτικής ανάπτυξης που διατίθενται για την καλή διαβίωση των ζώων. Οι υφιστάμενοι δείκτες δεν καθιστούν δυνατή την εκτίμηση του αντικτύπου της χρηματοδότησης της αγροτικής ανάπτυξης, ύψους 2,5 δισεκατομμυρίων ευρώ, που έχει χορηγηθεί για την περίοδο 2007-2020 για ενισχύσεις υπέρ της καλής διαβίωσης των ζώων (1 δισεκατομμύριο ευρώ για την περίοδο 2007-2013 και 1,5 δισεκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2014-2020).

94

Τα κράτη μέλη μπορούν να ορίσουν πρόσθετους δείκτες στο πλαίσιο του ΚΣΠΑ, ωστόσο τα κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε δεν είχαν κάνει χρήση αυτής της δυνατότητας. Παρόλα αυτά, η Ιταλία (Σαρδηνία) και η Ρουμανία είχαν καθορίσει ορισμένους δείκτες για εσωτερική χρήση. Στην Ιταλία (Σαρδηνία), οι αρχές είχαν αναπτύξει έναν δείκτη για τη μέτρηση του αριθμού των σωματικών κυττάρων στο γάλα, τον οποίο χρησιμοποιούσαν ως αντιπροσωπευτικό δείκτη για την καλή διαβίωση των αιγοπροβάτων. Στη Ρουμανία, οι αρχές χρησιμοποιούσαν τα ποσοστά θνησιμότητας για τη μέτρηση μεταβολών στις συνθήκες διαβίωσης που επικρατούσαν στις εκμεταλλεύσεις που λάμβαναν στήριξη.

95

Στη συγκεφαλαιωτική έκθεση των εκ των υστέρων αξιολογήσεων σχετικά με την προηγούμενη περίοδο προγραμματισμού⁷² το μέτρο των «ενισχύσεων για την καλή διαβίωση των ζώων» αξιολογήθηκε βάσει του αριθμού των εκμεταλλεύσεων που είχαν λάβει στήριξη. Στο έγγραφο αξιολόγησης αναφερόταν ότι ο αντίκτυπος ήταν περιορισμένος, δεδομένου ότι το εν λόγω μέτρο είχε εφαρμοστεί μόλις στο 1,1 % των κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων της ΕΕ.

Συμπεράσματα και συστάσεις

96

Η καλή διαβίωση των ζώων είναι σημαντικό ζήτημα για τους πολίτες της ΕΕ. Η σπουδαιότητά του αντικατοπτρίζεται στη Συνθήκη της ΕΕ και στη νομοθεσία. Η Επιτροπή υπήρξε προορατική στην αντιμετώπιση των ανησυχιών των ενδιαφερομένων και ανέπτυξε στρατηγική με σκοπό την ανάπτυξη ενός πλαισίου για τις δράσεις της.

97

Στο πλαίσιο του ελέγχου μας εξετάστηκε η συνολική υλοποίηση της στρατηγικής και η πρόοδος στην επίτευξη των στόχων της συμμόρφωσης με τη νομοθεσία για την καλή διαβίωση των ζώων και τη βελτιστοποίηση των συνεργιών με την κοινή γεωργική πολιτική, μέσω της πολλαπλής συμμόρφωσης και της αγροτικής ανάπτυξης. Επιδιώξαμε να δώσουμε απάντηση στο εξής ερώτημα του ελέγχου:

Συνέβαλαν αποτελεσματικά τα μέτρα της Επιτροπής και των κρατών μελών στην επίτευξη των στόχων της ΕΕ για την καλή διαβίωση των ζώων;

98

Καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι οι δράσεις της ΕΕ για την καλή διαβίωση των ζώων βελτίωσαν τη συμμόρφωση με τις σχετικές απαιτήσεις και υποστήριξαν την εφαρμογή αυστηρότερων προτύπων με σαφή θετικό αντίκτυπο στην καλή διαβίωση των ζώων. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένες αδυναμίες και υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης του συντονισμού με τους ελέγχους της πολλαπλής συμμόρφωσης και τη χρήση της στήριξης της αγροτικής ανάπτυξης για την καλή διαβίωση των ζώων.

99

Διαπιστώσαμε ότι η Επιτροπή ολοκλήρωσε την πλέον πρόσφατη στρατηγική για την καλή διαβίωση των ζώων (στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή δεν αναθεώρησε το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο). Υπήρξαν καθυστερήσεις στις περισσότερες προγραμματισμένες δράσεις (βλέπε σημεία 28 και 29). Η στρατηγική δεν περιλάμβανε μετρήσιμους δείκτες παρακολούθησης, η Επιτροπή δεν αξιολόγησε αν η στρατηγική πέτυχε τους στόχους της, ούτε προσδιόρισε αν υπήρχε ανάγκη για την κατάρτιση νέας στρατηγικής.

100

Τα δεδομένα που είναι διαθέσιμα σε επίπεδο ΕΕ δεν είναι αρκούντως εκτενή και αξιόπιστα ώστε να παρέχουν χρήσιμες πληροφορίες για τα επίπεδα συμμόρφωσης με τη νομοθεσία που αφορά την καλή διαβίωση των ζώων, σε τομείς στους οποίους η Επιτροπή εντόπισε την ανάγκη πραγματοποίησης βελτιώσεων (βλέπε σημεία 30 έως 33). Συγκεκριμένα, όσον αφορά την εφαρμογή της παρέκκλισης για σφαγή χωρίς αναισθητοποίηση, η νομική βάση επιτρέπει διαφορετικές ερμηνείες και πρακτικές στα κράτη μέλη και δεν υπάρχουν απαιτήσεις υποβολής στοιχείων. Επομένως, δεν είναι διαθέσιμες επαρκείς πληροφορίες, προκειμένου να αξιολογηθεί κατά πόσον τα κράτη μέλη έχουν αποτρέψει την υπερβολική χρήση της παρέκκλισης από ορισμένους φορείς εκμετάλλευσης των σφαγείων, ένα από τα ζητήματα που είχε εντοπίσει η Επιτροπή πριν από τη θέση σε εφαρμογή της τρέχουσας στρατηγικής για την καλή διαβίωση των ζώων (βλέπε σημεία 43 έως 45).

Σύσταση 1 – Στρατηγικό πλαίσιο για την πολιτική της Επιτροπής που αφορά την καλή μεταχείριση των ζώων

Για την καθοδήγηση των μελλοντικών δράσεων αναφορικά με την καλή διαβίωση των ζώων, η Επιτροπή πρέπει:

1. Να διενεργήσει αξιολόγηση της στρατηγικής για την καλή διαβίωση των ζώων 2012-2015, προκειμένου να προσδιορίσει τον βαθμό στον οποίο επιτεύχθηκαν οι στόχοι της και αν εφαρμόζονται οι κατευθυντήριες οδηγίες που εξέδωσε.

   Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2020.

2. Να ορίσει δείκτες αναφοράς και δείκτες-στόχο για τη μέτρηση και σύγκριση του βαθμού συμμόρφωσης των κρατών μελών στους τομείς που εξακολουθούν να είναι επιρρεπείς σε κίνδυνο, όπως εντοπίστηκε στο πλαίσιο της αξιολόγησης.

   Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2021.

3. Να εξετάσει ποια μέτρα πρέπει να λάβει, προκειμένου να ανταποκριθεί στα συμπεράσματα της ανωτέρω αξιολόγησης (παραδείγματος χάριν, μέσω μιας νέας στρατηγικής ή ενός νέου προγράμματος δράσης ή/και αναθεώρησης της νομοθεσίας για την καλή διαβίωση των ζώων) και να δημοσιεύσει τα αποτελέσματα της επισκόπησής της.

   Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2021.

101

Στο πλαίσιο του ελέγχου μας καταδείχθηκε ότι η Επιτροπή και τα κράτη μέλη κατάφεραν να επιλύσουν ορισμένα από τα ζητήματα που σχετίζονταν με την καλή διαβίωση των ζώων, μέσω συνδυασμού δράσεων καθοδήγησης και επιβολής (βλέπε σημεία 34 έως 40).

102

Εντούτοις, η πρόοδος υπήρξε βραδεία σε άλλους τομείς και εξακολουθούν να υπάρχουν ακόμη ορισμένες αδυναμίες όσον αφορά την εφαρμογή των ελάχιστων κριτηρίων που απαιτεί η νομοθεσία, παρόλο που σε ορισμένες περιπτώσεις η νομοθεσία αυτή βρίσκεται, σε ισχύ εδώ και 18 έτη (βλέπε σημεία 41 και 42). Επιπλέον, παρά την εφαρμογή ορισμένων βέλτιστων πρακτικών, δεν ήταν σαφές αν οι επιθεωρήσεις των κρατών μελών σχετικά με την καλή διαβίωση των ζώων πραγματοποιούνταν βάσει κινδύνου (ιδίως ως προς τη μεταφορά τους). Τα κράτη μέλη που επισκεφθήκαμε δεν αξιοποιούσαν επαρκώς τις πληροφορίες που προέκυπταν από τους ελέγχους και τις καταγγελίες. Η Επιτροπή έχει εντοπίσει και έχει αναλάβει δράση για τα περισσότερα από αυτά τα ζητήματα, ωστόσο δεν έχει ακόμη καταφέρει να τα αντιμετωπίσει πλήρως (βλέπε σημεία 47 έως 63).

Σύσταση 2 – Δράσεις επιβολής και καθοδήγησης της Επιτροπής στον τομέα της συμμόρφωσης

Προκειμένου να αντιμετωπίσει καλύτερα τους τομείς που παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη επικινδυνότητα και να διαδώσει τις βέλτιστες πρακτικές, η Επιτροπή πρέπει:

1. Να αναπτύξει μια στρατηγική επιβολής για την ενίσχυση των ρυθμίσεων που αφορούν την παρακολούθηση της συνέχειας που δίνεται στις συστάσεις της ΓΔ Υγείας και Ασφάλειας των τροφίμων, με σκοπό να μειωθεί το διάστημα που μεσολαβεί έως την ανάληψη ικανοποιητικών δράσεων ως απάντηση στις συστάσεις που διατυπώνονται μετά τους ελέγχους της, καθώς και για την εφαρμογή των νομοθετικών διατάξεων, ιδίως εκείνων που ισχύουν από μακρού.

   Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2020.

2. Να προσδιορίσει, από κοινού με τα κράτη μέλη, με ποιον τρόπο τα διαθέσιμα στο TRACES εργαλεία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την εκπόνηση αναλύσεων κινδύνου σχετικά με τις επιθεωρήσεις που αφορούν τη μεταφορά ζώντων ζώων, και να διαδώσει κατευθυντήριες οδηγίες για τη χρήση αυτών των εργαλείων.

   Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2020.

103

Οι έλεγχοι των κρατών μελών κάλυψαν, γενικώς, τις σχετικές απαιτήσεις για την καλή διαβίωση των ζώων και διαπιστώσαμε ορισμένα παραδείγματα καλού συντονισμού μεταξύ των αρχών που είναι υπεύθυνες για τις επίσημες επιθεωρήσεις με αντικείμενο την καλή διαβίωση των ζώων και εκείνων που είναι υπεύθυνες για τις επιθεωρήσεις της πολλαπλής συμμόρφωσης. Ωστόσο, ακόμη και όταν οι επίσημες επιθεωρήσεις και οι έλεγχοι πολλαπλής συμμόρφωσης διενεργούνταν από την ίδια αρχή ελέγχου, ορισμένα κράτη μέλη δεν διασφάλισαν την αποτελεσματική ανταλλαγή των πληροφοριών για τις περιπτώσεις μη συμμόρφωσης που εντοπίστηκαν κατά τις επίσημες επιθεωρήσεις, οι οποίες θα μπορούσαν ενδεχομένως να έχουν αντίκτυπο στις απαιτήσεις της πολλαπλής συμμόρφωσης. Επιπλέον, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι διοικητικές κυρώσεις που επέβαλλαν οι οργανισμοί πληρωμών στο πλαίσιο της πολλαπλής συμμόρφωσης δεν ήταν ανάλογες με τη σοβαρότητα των παρατυπιών (βλέπε σημεία 65 έως 76).

Σύσταση 3 – Βελτίωση του συντονισμού μεταξύ των επίσημων επιθεωρήσεων και της πολλαπλής συμμόρφωσης

Προκειμένου να ενισχυθεί η σχέση του συστήματος της πολλαπλής συμμόρφωσης με την καλή διαβίωση των ζώων, η Επιτροπή πρέπει:

1. Στους ελέγχους συμμόρφωσης που διενεργεί στο πλαίσιο της πολλαπλής συμμόρφωσης, να αξιολογεί την πληρότητα των στοιχείων που υποβάλλουν τα κράτη μέλη για τις περιπτώσεις μη συμμόρφωσης, τις οποίες εντοπίζουν κατά τις επίσημες επιθεωρήσεις που διενεργεί η ίδια αρχή ελέγχου που διενεργεί και τους ελέγχους της πολλαπλής συμμόρφωσης, παραδείγματος χάριν διασταυρώνοντας τα αποτελέσματα των επίσημων επιθεωρήσεων με τη βάση δεδομένων των δικαιούχων που υπόκεινται στους κανόνες της πολλαπλής συμμόρφωσης.

   Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2020.

2. Βασιζόμενη σε προηγούμενες δράσεις, να διαδίδει περισσότερο τις βέλτιστες πρακτικές για την πολλαπλή συμμόρφωση και να ενημερώνει τα κράτη μέλη για τις διαπιστώσεις περί συμμόρφωσης που δικαιολογούν την απόφασή της να επιβάλει δημοσιονομικές διορθώσεις, εξαιτίας των επιεικών συστημάτων κυρώσεων σχετικά με την καλή διαβίωση των ζώων.

   Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2020.

104

Μολονότι η ενθάρρυνση της καλής διαβίωσης των ζώων αποτέλεσε προτεραιότητα της αγροτικής ανάπτυξης την περίοδο 2014-2020, διαπιστώσαμε ότι το συγκεκριμένο μέτρο για την «καλή διαβίωση των ζώων» δεν χρησιμοποιήθηκε εκτενώς. Η οικονομική αποδοτικότητα του μέτρου ήταν μειωμένη, επειδή, πρώτον, στήριζε εκμεταλλεύσεις που δεν τηρούσαν ορισμένα ελάχιστα πρότυπα για την καλή διαβίωση των χοίρων, δεύτερον, υπήρχε ο κίνδυνος εμφάνισης του φαινομένου μη αποδοτικής δαπάνης λόγω αλληλοεπικαλύψεων με τις απαιτήσεις ιδιωτικών συστημάτων και, τρίτον, το κοινό πλαίσιο παρακολούθησης δεν διέθετε δείκτες για τις βελτιώσεις στην καλή διαβίωση των ζώων. Τα κράτη μέλη σπανίως χρησιμοποίησαν την ευκαιρία να υποστηρίξουν την καλή διαβίωση των ζώων μέσω άλλων μέτρων για την αγροτική ανάπτυξη (βλέπε σημεία 77 έως 95).

Σύσταση 4 – Χρήση της στήριξης για την αγροτική ανάπτυξη για να επιτευχθούν οι στόχοι που αφορούν την καλή μεταχείριση των ζώων

Προκειμένου να ενθαρρύνει την αποτελεσματική χρήση της στήριξης αγροτικής ανάπτυξης για την καλή διαβίωση των ζώων, η Επιτροπή πρέπει:

1. Κατά την έγκριση αλλαγών στα υφιστάμενα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης, καθώς και κατά την έγκριση των νέων εγγράφων προγραμματισμού για την περίοδο προγραμματισμού της αγροτικής ανάπτυξης μετά το 2020, να θέσει στα κράτη μέλη το ζήτημα της χρήσης του μέτρου για την καλή διαβίωση των ζώων σε θέματα όπου υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία γενικευμένης μη συμμόρφωσης (όπως η κοπή της ουράς των χοίρων) και να εξακριβώσει τυχόν αλληλοεπικάλυψη με ιδιωτικά συστήματα που περιλαμβάνουν παρόμοιες δεσμεύσεις.

   Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2021.

2. Να ενθαρρύνει την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με πρόσθετους εθελούσιους δείκτες αποτελέσματος και αντικτύπου όσον αφορά το μέτρο για την καλή διαβίωση των ζώων στο πλαίσιο του κοινού συστήματος παρακολούθησης και αξιολόγησης που θα καθιερωθεί για την περίοδο προγραμματισμού μετά το 2020.

   Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2020.

3. Όσον αφορά την περίοδο προγραμματισμού μετά το 2020, να παράσχει κατευθυντήριες οδηγίες στα κράτη μέλη αναφορικά με τη χρήση άλλων μέτρων αγροτικής ανάπτυξης για τη στήριξη βελτιωμένων προτύπων σχετικά με την καλή διαβίωση των ζώων, προκειμένου να προσφέρει στους κτηνοτρόφους ευρύτερο φάσμα κινήτρων για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των ζώων.

   Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: 2021.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα I, του οποίου προεδρεύει ο Νικόλαος ΜΗΛΙΩΝΗΣ, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 3ης Οκτωβρίου 2018.

Γλωσσάριο και συντομογραφίες

ΓΔ Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης: Γενική Διεύθυνση Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

ΓΔ Υγείας και Ασφάλειας των τροφίμων: Γενική Διεύθυνση Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Έλεγχοι πολλαπλής συμμόρφωσης: Έλεγχοι για την εξακρίβωση της τήρησης των υποχρεώσεων της πολλαπλής συμμόρφωσης, σύμφωνα με τους κανονισμούς (ΕΕ) αριθ. 1306/2013, 809/2014 και 640/2014

Επίσημες επιθεωρήσεις: Όρος που χρησιμοποιείται σε όλη την έκθεση και αναφέρεται στους ελέγχους και τις επιθεωρήσεις που διενεργούνται σε επίπεδο κράτους μέλους (π.χ. από τις κτηνιατρικές υπηρεσίες) προκειμένου να εξακριβώνεται η ορθή εφαρμογή των κανόνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την καλή μεταχείριση των ζώων, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 882/2004.

ΚΑΔ: Κανονιστικές απαιτήσεις διαχείρισης — αποτελούν μέρος της πολλαπλής συμμόρφωσης και καθορίζονται σε ορισμένες οδηγίες και κανονισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αφορούν τη δημόσια υγεία, την υγεία των ζώων και των φυτών, την ταυτοποίηση και καταγραφή των ζώων, το περιβάλλον και την καλή διαβίωση των ζώων.

ΚΓΠ: Κοινή γεωργική πολιτική

Κοπή της ουράς των χοίρων: Διαδικασία της κοπής της ουράς των χοίρων προκειμένου να μειωθεί το δάγκωμα των ουρών.

Κοτόπουλα κρεατοπαραγωγής: Κοτόπουλα που εκτρέφονται για κρεατοπαραγωγή

ΚΣΠΑ: Κοινό σύστημα παρακολούθησης και αξιολόγησης της ΕΕ για τα μέτρα αγροτικής ανάπτυξης

ΠΑΑ: Πρόγραμμα αγροτικής ανάπτυξης

EFSA (European Food Safety Authority): Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων — Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης που παρέχει ανεξάρτητες επιστημονικές συμβουλές και προβαίνει σε κοινοποιήσεις σχετικά με υφιστάμενους και αναδυόμενους κινδύνους που αφορούν την τροφική αλυσίδα.

OIE (Office International des Épizooties): Παγκόσμιος Οργανισμός για την Υγεία των Ζώων - διακυβερνητικός οργανισμός στον οποίο είναι μέλη 181 χώρες. Καταρτίζει διεθνώς αναγνωρισμένα πρότυπα για την υγεία και την καλή μεταχείριση των ζώων.

TRACES (Trade Control and Expert System): Σύστημα ελέγχου και πραγματογνωμοσύνης στις συναλλαγές — το ηλεκτρονικό πολύγλωσσο εργαλείο διαχείρισης της Επιτροπής που συγκεντρώνει όλες τις υγειονομικές απαιτήσεις και παρακολουθεί τις μετακινήσεις ζώων, σπέρματος και εμβρύων, τροφίμων, ζωοτροφών και φυτών, τα οποία αποτελούν αντικείμενο ενδοενωσιακής εμπορίας ή εισαγωγής στην ΕΕ.

Κλιμάκιο ελέγχου

Οι ειδικές εκθέσεις του ΕΕΣ παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των ελέγχων που αυτό διενεργεί επί των πολιτικών και προγραμμάτων της ΕΕ ή επί διαχειριστικών θεμάτων που αφορούν συγκεκριμένους τομείς του προϋπολογισμού. Το ΕΕΣ επιλέγει και σχεδιάζει τα εν λόγω ελεγκτικά έργα κατά τρόπον ώστε αυτά να αποφέρουν τον μέγιστο αντίκτυπο, λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων για τις επιδόσεις ή για τη συμμόρφωση, του επιπέδου των σχετικών εσόδων ή δαπανών, των επικείμενων εξελίξεων και του πολιτικού και δημόσιου συμφέροντος.

Ο εν προκειμένω έλεγχος επιδόσεων διενεργήθηκε από το Τμήμα Ελέγχου I που ειδικεύεται στη βιώσιμη χρήση των φυσικών πόρων και του οποίου προεδρεύει ο Νικόλαος Μηλιώνης, Μέλος του ΕΕΣ. Επικεφαλής του ελέγχου ήταν ο Janusz Wojciechowski, Μέλος του ΕΕΣ, συνεπικουρούμενος από τους Kinga Wiśniewska-Danek, προϊσταμένη του ιδιαίτερου γραφείου του, Katarzyna Radecka-Moroz, σύμβουλο στο ιδιαίτερο γραφείο του, Colm Friel, ανώτερο διοικητικό στέλεχος, Diana Voinea, υπεύθυνη έργου, Paulo Oliveira και Lucia Roșca, αναπληρωτές υπεύθυνους έργου, Xavier Demarche, Małgorzata Frydel, Michela Lanzutti, Joachim Otto και Maciej Szymura, ελεγκτές. Η Fiona Urquhart παρείχε γλωσσική υποστήριξη.

Επικοινωνία

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ

Τηλ:. +352 4398-1
Πληροφορίες: eca.europa.eu/el/Pages/ContactForm.aspx
Ιστότοπος: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται από το διαδίκτυο (https://europa.eu/european-union/index_el).

Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2018

PDF	ISBN 978-92-847-1174-1	ISSN 1977-5660	doi:10.2865/63788	QJ-AB-18-026-EL-N
HTML	ISBN 978-92-847-1168-0	ISSN 1977-5660	doi:10.2865/72590	QJ-AB-18-026-EL-Q

© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2018

Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά της πηγής. Για οποιαδήποτε χρήση ή αναπαραγωγή φωτογραφιών ή άλλου υλικού που δεν αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πρέπει να ζητηθεί άδεια απευθείας από τους δικαιούχους των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΗΣΤΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΕ

Αυτοπροσώπως
Σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχουν εκατοντάδες κέντρα πληροφόρησης Europe Direct. Μπορείτε να βρείτε τη διεύθυνση του πλησιέστερου σε σας κέντρου στον δικτυακό τόπο https://europa.eu/european-union/index_el

Τηλεφωνικά ή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου
Η Europe Direct είναι μια υπηρεσία που απαντά στις ερωτήσεις σας για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μπορείτε να επικοινωνήσετε με αυτήν την υπηρεσία:

• καλώντας ατελώς τον αριθμό 00 800 6 7 8 9 10 11 (ορισμένα δίκτυα τηλεφωνίας ενδέχεται να χρεώνουν τις κλήσεις αυτές),
• καλώντας ατελώς τον αριθμό +32 22999696 ή
• μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από τον δικτυακό τόπο https://europa.eu/european-union/contact_el

ΒΡΕΙΤΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΕ

Στο διαδίκτυο
Πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ είναι διαθέσιμες στον δικτυακό τόπο Europa: https://europa.eu/european-union/contact_el

Στις εκδόσεις της ΕΕ
Μπορείτε να τηλεφορτώσετε ή να παραγγείλετε δωρεάν και επί πληρωμή εκδόσεις της ΕΕ στην ακόλουθη διεύθυνση: https://op.europa.eu/el/publications. Μπορείτε να ζητήσετε πολλαπλά αντίγραφα δωρεάν εκδόσεων επικοινωνώντας με την υπηρεσία Europe Direct ή με το τοπικό σας κέντρο πληροφόρησης (βλ. https://europa.eu/european-union/contact_el).

Στη νομοθεσία της ΕΕ και σε σχετικά έγγραφα
Για πρόσβαση σε νομικές πληροφορίες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του συνόλου της ενωσιακής νομοθεσίας από το 1951 σε όλες τις επίσημες γλώσσες, μεταβείτε στον δικτυακό τόπο EUR-Lex, στην ακόλουθη διεύθυνση: http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=el

Στα δημόσια δεδομένα από την ΕΕ
Η Πύλη Δημόσιων Δεδομένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (http://data.europa.eu/euodp/el/data) παρέχει πρόσβαση σε σύνολα δεδομένων από την ΕΕ. Τα δεδομένα μπορούν να τηλεφορτωθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν δωρεάν, τόσο για εμπορικούς όσο και για μη εμπορικούς σκοπούς.