It-tniġġis tal-arja: Saħħitna għadha mhix qed tiġi protetta biżżejjed

Sommarju eżekuttiv

It-tniġġis tal-arja huwa l-akbar riskju ambjentali għas-saħħa fl-Unjoni Ewropea

I

Skont l-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO), it-tniġġis tal-arja huwa l-akbar riskju ambjentali għas-saħħa fl-Unjoni Ewropea (UE). Kull sena fl-UE, dan jikkawża madwar 400 000 każ ta’ mewt prematur, u spejjeż esterni relatati mas-saħħa li jammontaw għal mijiet ta’ biljuni ta’ euro. L-aktar partikolarment esposti huma dawk li jgħixu f’żoni urbani. Il-materja partikolata, id-diossidu tan-nitroġenu u l-ożonu troposferiku huma s-sustanzi li jniġġsu l-arja responsabbli għall-biċċa l-kbira minn dawn l-imwiet bikrija.

II

Id-Direttiva tal-2008 dwar il-Kwalità tal-Arja fl-Ambjent, hija l-pedament tal-politika tal-UE dwar l-arja nadifa, peress li tistabbilixxi l-istandards dwar il-kwalità tal-arja f’dak li jirrigwarda l-konċentrazzjonijiet ta’ sustanzi li jniġġsu li jinsabu fl-arja li nieħdu man-nifs. F’dawn l-aħħar deċennji, il-politiki tal-UE kkontribwew għat-tnaqqis tal-emissjonijiet, iżda l-kwalità tal-arja ma tjibitx bl-istess rata u għad hemm impatti konsiderevoli fuq is-saħħa pubblika.

X’awditjajna:

III

F’dan l-awditu, aħna vvalutajna jekk l-azzjonijiet tal-UE għall-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem mit-tniġġis tal-arja kinux effettivi. Biex għamilna dan, eżaminajna jekk (i) id-Direttiva dwar l-AAQ ġietx imfassla tajjeb biex tindirizza l-impatt tat-tniġġis tal-arja fuq is-saħħa; (ii) l-Istati Membri implimentawx b’mod effettiv id-Direttiva; (iii) il-Kummissjoni mmonitorjatx u infurzatx l-implimentazzjoni tad-Direttiva; (iv) il-kwalità tal-arja ġietx riflessa f’politiki oħra tal-UE u appoġġata adegwatament mill-fondi tal-UE; u (v) il-pubbliku ġiex infurmat tajjeb dwar kwistjonijiet relatati mal-kwalità tal-arja.

IV

Aħna kkonkludejna li l-azzjoni tal-UE għall-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem mit-tniġġis tal-arja ma wasslitx l-impatt mistenni. L-ispejjeż sinifikanti ta’ natura umana u ekonomika għadhom ma ġewx riflessi f’azzjoni adegwata fil-livell tal-UE.

1. L-istandards tal-UE dwar il-kwalità tal-arja ġew stabbiliti kważi 20 sena ilu u xi wħud minnhom huma ħafna aktar dgħajfa mil-linji gwida tad-WHO u mil-livell irrakkomandat mill-evidenza xjentifika l-aktar reċenti dwar l-impatti tat-tniġġis fuq is-saħħa tal-bniedem.
2. Filwaqt li qed isir titjib fil-kwalità tal-arja, il-biċċa l-kbira mill-Istati Membri għadhom mhumiex konformi mal-istandards tal-UE dwar il-kwalità tal-arja u ma ħadu l-ebda azzjoni effettiva biżżejjed biex itejbu l-kwalità tal-arja b’mod suffiċjenti. Jista’ jkun li t-tniġġis tal-arja mhux qed jiġi stmat b’mod suffiċjenti minħabba l-fatt li mhuwiex qed jiġi mmonitorjat fejn suppost. Il-Pjanijiet dwar il-Kwalità tal-Arja – rekwiżit ewlieni tad-Direttiva dwar il-Kwalità tal-Arja fl-Ambjent – spiss ma tawx ir-riżultati mistennija.
3. Il-Kummissjoni qed tiffaċċja limitazzjonijiet fil-monitoraġġ tal-prestazzjoni tal-Istati Membri. L-infurzar sussegwenti mill-Kummissjoni ma setax jiżgura li l-Istati Membri jikkonformaw mal-limiti tal-kwalità tal-arja stabbiliti mid-Direttiva dwar il-Kwalità tal-Arja fl-Ambjent. Minkejja l-fatt li l-Kummissjoni ħadet azzjonijiet legali kontra bosta Stati Membri u kisbet deċiżjonijiet favorevoli, l-Istati Membri xorta waħda għadhom jonqsu ta’ spiss milli jirrispettaw il-limiti tal-kwalità tal-arja.
4. Ħafna mill-politiki tal-UE għandhom impatt fuq il-kwalità tal-arja, iżda, minħabba l-ispejjeż sinifikanti ta’ natura umana u ekonomika, aħna nqisu li xi politiki tal-UE għadhom ma jirriflettux b’mod tajjeb biżżejjed l-importanza tat-titjib tal-kwalità tal-arja. Il-klima u l-enerġija, it-trasport, l-industrija, u l-agrikoltura huma politiki tal-UE li għandom impatt dirett fuq il-kwalità tal-arja, u l-għażliet li jsiru biex dawn jiġu implimentati jistgħu jkunu ta’ detriment għall-arja nadifa. Aħna osservajna li l-finanzjament dirett mill-UE għall-kwalità tal-arja jista’ jipprovdi appoġġ utli, iżda l-proġetti ffinanzjati mhux dejjem kienu mmirati b’mod tajjeb biżżejjed. Rajna wkoll xi proġetti tajbin – b’mod partikolari ċerti proġetti appoġġati mill-programm LIFE.
5. Is-sensibilizzazzjoni u l-informazzjoni tal-pubbliku għandhom rwol kruċjali fl-indirizzar tat-tniġġis tal-arja, li huwa problema ta’ saħħa pubblika serja ħafna. Reċentement, iċ-ċittadini qed ikunu aktar involuti fi kwistjonijiet relatati mal-kwalità tal-arja u marru quddiem il-Qrati nazzjonali, li, f’bosta Stati Membri, iddeċidew favur id-dritt tagħhom li jkollhom arja nadifa. Madankollu, aħna sibna li d-Direttiva dwar il-Kwalità tal-Arja fl-Ambjent tipproteġi d-drittijiet taċ-ċittadini li jkollhom aċċess għall-ġustizzja b’mod inqas espliċitu minn Direttivi ambjentali oħra. L-informazzjoni dwar il-kwalità tal-arja li tqiegħdet għad-dispożizzjoni taċ-ċittadini xi kultant ma kinitx ċara.

X'nirrakkomandaw:

V

Ir-rapport tagħna jagħmel rakkomandazzjonijiet lill-Kummissjoni bil-għan li tittejjeb il-kwalità tal-arja. Ir-rakkomandazzjonijiet tagħna jkopru azzjonijiet li huma aktar effettivi u li jenħtieġ li jittieħdu mill-Kummissjoni; l-aġġornament tad-Direttiva dwar il-Kwalità tal-Arja fl-Ambjent; il-prijoritizzazzjoni u l-integrazzjoni tal-politika dwar il-kwalità tal-arja f’politiki oħra tal-UE; u t-titjib tas-sensibilizzazzjoni u l-informazzjoni tal-pubbliku.

Introduzzjoni

Għaliex it-tniġġis tal-arja huwa kwistjoni importanti

01

It-tniġġis tal-arja jseħħ meta gassijiet, partiċelli ta’ trab u duħħan jiġu rilaxxati fl-atmosfera u b’hekk jagħmlu ħsara lill-bnedmin, l-infrastrutturi u l-ambjent. L-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO) tikklassifika t-tniġġis tal-arja bħala l-akbar riskju ambjentali għas-saħħa fl-Ewropa¹. Fl-UE, it-tniġġis tal-arja jikkawża fuq medja aktar minn 1 000 mewt prematura kuljum, ammont li huwa 10 darbiet aktar mill-għadd ta’ mwiet ikkawżati minn inċidenti fit-toroq². Il-Figura 1 turi li, f’xi Stati Membri tal-UE, is-snin ta’ ħajja b’saħħitha mitlufa huma bħal dawk ta’ pajjiżi li ta’ spiss jiġu assoċjati ma’ arja ta’ kwalità ħażina, bħaċ-Ċina u l-Indja. Fl-2013, il-Kummissjoni tal-UE stmat li l-ispejjeż esterni totali relatati mas-saħħa dovuti għat-tniġġis tal-arja, kienu bejn EUR 300 biljun u EUR 940 biljun fis-sena³.

Il-popolazzjonijiet fil-bliet huma l-aktar affettwati

02

Skont l-EEA, fl-2015, madwar kwart taċ-ċittadini Ewropej li jgħixu f’żoni urbani kienu esposti għal livelli ta’ sustanzi li jniġġsu l-arja li jaqbżu xi wħud mill-istandards tal-UE dwar il-kwalità tal-arja u sa 96 % taċ-ċittadini tal-UE li jgħixu f’żoni urbani kienu esposti għal livelli ta’ sustanzi li jniġġsu l-arja li d-WHO tqis bħala li huma ta’ ħsara għas-saħħa⁴. It-tniġġis tal-arja għandu t-tendenza li jaffettwa aktar lil dawk li jgħixu fil-bliet milli lil dawk li jgħixu f’żoni rurali, minħabba li d-densità tal-popolazzjoni li tgħix fil-bliet twassal biex is-sustanzi li jniġġsu l-arja jiġu rilaxxati fuq skala akbar (pereżempju, mit-trasport bit-triq) u minħabba li d-dispersjoni hija aktar diffiċli li sseħħ fl-ibliet milli fil-kampanja.

X’qed jikkawża l-imwiet prematuri u kif?

03

Id-WHO tidentifika l-Materja Partikolata (PM), id-diossidu tan-nitroġenu (NO₂), id-diossidu tal-kubrit (SO₂) u l-ożonu troposferiku (O₃) bħala s-sustanzi li jniġġsu l-arja li jagħmlu l-aktar ħsara lis-saħħa tal-bniedem (ara l-Kaxxa 1)⁵. L-EEA rrappurtat li, fl-2014, il-partikuli fini (PM_2.5) ikkawżaw il-mewta prematura ta’ madwar 400 000 ċittadin tal-UE; 75 000 mietu minħabba l-NO₂, u 13 600 minħabba l-O₃⁶. L-EEA twissi li t-tniġġis tal-arja jaffettwa lill-persuni fuq bażi ta’ kuljum, u li filwaqt li l-ogħla livelli ta’ tniġġis huma l-aktar effetti viżibbli tiegħu, l-esponiment fit-tul għal dożi aktar baxxi jirrappreżenta theddida akbar għas-saħħa tal-bniedem⁷.

04

Skont id-WHO, il-mard tal-qalb u l-attakki ta’ puplesija jikkawżaw 80 % tal-imwiet prematuri minħabba t-tniġġis tal-arja. Warajhom jiġi l-mard tal-pulmun, inkluż il-kanċer, u mard ieħor¹⁰. Il-Figura 2 tiġbor fil-qosor l-impatti prinċipali fuq is-saħħa tal-erba’ sustanzi li jniġġsu l-arja msemmija hawn fuq.

05

Il-Kaxxa 2 tispjega liema fatturi jaffettwaw il-livelli tat-tniġġis tal-arja u l-Figura 3 turi l-perċentwali tal-emissjonijiet ta’ sustanzi li jniġġsu l-arja li jkunu ġejjin minn kull sors fl-UE.

X’qed tagħmel l-UE?

06

L-UE tindirizza t-tniġġis tal-arja billi tistabbilixxi (a) valuri ta’ limitu ta’ konċentrazzjonijiet ta’ sustanzi li jniġġsu għall-arja li l-persuni jieħdu man-nifs, u (b) standards dwar is-sorsi ta’ emissjoni ta’ sustanzi li jniġġsu.

07

Fl-1980, id-Direttiva 80/779/KE l-ewwel stabbiliet il-limiti tal-UE għall-konċentrazzjonijiet tal-SO₂. Warajha ġew Direttivi oħra, li koprew aktar sustanzi li jniġġsu l-arja u aġġornaw il-valuri ta’ limitu tagħhom¹². Id-Direttiva tal-2008 dwar il-Kwalità tal-Arja fl-Ambjent (id-Direttiva dwar l-AAQ)¹³ tistabbilixxi standards dwar il-kwalità tal-arja (inklużi valuri ta’ limitu) għall-konċentrazzjonijiet ta’ sustanzi li jniġġsu l-arja li għandhom l-akbar impatti fuq is-saħħa (ara l-paragrafu 18). Hija tiffoka fuq it-titjib tas-saħħa taċ-ċittadini billi ttejjeb il-kwalità tal-arja li huma jieħdu man-nifs.

08

Id-Direttiva dwar l-AAQ tirrikjedi li l-Istati Membri jiddefinixxu żoni ta’ kwalità tal-arja fi ħdan it-territorju tagħhom. L-Istati Membri jwettqu valutazzjonijiet preliminari tal-kwalità tal-arja f’kull żona u jistabbilixxu netwerks ta’ stazzjonijiet tal-kejl fissi fiż-żoni mniġġsa. Id-Direttiva fiha kriterji kemm għall-post kif ukoll għall-għadd minimu ta’ punti ta’ kampjunar (ara l-paragrafu 32)¹⁴.

09

L-Istati Membri jiġbru d-data min-netwerks tagħhom u jirrappurtawha lill-Kummissjoni u lill-EEA kull sena (ara l-Kaxxa 3). Il-Kummissjoni tivvaluta din id-data bi tqabbil mal-istandards tal-UE¹⁵ tad-Direttiva dwar l-AAQ. Fejn il-konċentrazzjonijiet jaqbżu l-istandards, l-Istati Membri jridu jipproduċu Pjanijiet dwar il-Kwalità tal-Arja (AQP) li jindirizzaw il-problema mill-aktar fis possibbli. Il-Kummissjoni tivvaluta dawn il-pjanijiet u tieħu azzjoni legali meta hija tqis li l-Istat Membru jkun naqas milli jikkonforma mad-Direttiva. Id-Direttiva timponi obbligi ta’ informazzjoni pubblika fuq l-Istati Membri, inklużi sollijiet ta’ allert u ta’ informazzjoni.

10

Minbarra li stabbiliet limiti ta’ konċentrazzjoni, l-UE lleġiżlat biex tnaqqas l-emissjonijiet ta’ sustanzi li jniġġsu l-arja minn bosta setturi¹⁶.

11

L-EEA tiġbed l-attenzjoni għall-fatt li f’dawn l-aħħar deċennji, id-Direttivi (ara l-Anness I) u r-Regolamenti Ewropej (bħal dawk li wasslu għall-bdil tal-karburant jew għat-tnaqqis tat-tagħmir ineffiċjenti) ikkontribwew għat-tnaqqis tal-emissjonijiet tas-sustanzi li jniġġsu l-arja. Bejn l-1990 u l-2015, l-emissjonijiet ta’ SO_X fl-UE naqsu b’89 % u l-emissjonijiet ta’ NO_X naqsu b’56 %. Kif jidher fil-Figura 4, mis-sena 2000 ’l hawn, l-emissjonijiet ta’ PM_2.5 naqsu b’26 %¹⁷.

12

Skont id-WHO u l-EEA, dan it-tnaqqis fl-emissjonijiet totali ta’ sustanzi li jniġġsu l-arja ma jiġix awtomatikament ikkonkretizzat fi tnaqqis simili tal-konċentrazzjonijiet ta’ sustanzi li jniġġsu l-arja¹⁸. Il-leġiżlazzjoni tal-UE dwar is-sorsi ma tiffukax fuq it-tnaqqis tal-emissjonijiet f’postijiet fejn il-persuni jsofru l-aktar mit-tniġġis tal-arja jew fejn il-konċentrazzjonijiet huma l-ogħla (ara l-Figura 5). Pereżempju, jekk il-magni tal-karozzi jipproduċu inqas emissjonijiet, minħabba standards tal-UE għall-emissjonijiet li jkunu aktar stretti, it-tniġġis tal-arja xorta jista’ jiżdied jekk l-użu tal-karozzi jiżdied. Għalhekk, jeħtieġ li tittieħed azzjoni speċifika fiż-żoni popolati biex jitnaqqsu l-konċentrazzjonijiet ta’ sustanzi li jniġġsu l-arja billi l-esponiment tal-bnedmin, b’mod partikolari għall-PM u l-NO₂, għadu għoli.

13

Wara l-istrateġiji preċedenti, f’Diċembru 2013, il-Kummissjoni Ewropea ppubblikat il-Programm għall-Arja Nadifa għall-Ewropa. Huwa għandu l-għan li jindirizza n-nuqqas mifrux ta’ konformità mal-istandards tal-UE dwar il-kwalità tal-arja u jiżgura l-konformità sħiħa mal-leġislazzjoni eżistenti sal-2020. Il-Programm jistabbilixxi wkoll il-perkors li l-UE trid tieħu biex sal-2030 tilħaq l-għan fuq terminu twil li tnaqqas il-mortalità prematura kkawżata mill-PM u l-O₃ bi 52 % meta mqabbel mas-sena 2005. Il-Kummissjoni rrikonoxxiet il-fatt li, għal ċerti sustanzi li jniġġsu, għad hemm nuqqasijiet sinifikanti fir-rigward tal-konformità, u fl-2017 niedet kontroll tal-idoneità biex teżamina l-prestazzjoni tad-Direttiva dwar il-Kwalità tal-Arja fl-Ambjent.

Ambitu u approċċ tal-awditjar

14

Dan ir-rapport jivvaluta jekk l-azzjonijiet tal-UE għall-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem mit-tniġġis tal-arja kinux effettivi. Aħna eżaminajna jekk (i) id-Direttiva dwar l-AAQ ġietx imfassla tajjeb biex tindirizza l-impatt tat-tniġġis tal-arja fuq is-saħħa; (ii) l-Istati Membri implimentawx b’mod effettiv id-Direttiva; (iii) il-Kummissjoni mmonitorjatx u infurzatx l-implimentazzjoni tad-Direttiva; (iv) il-kwalità tal-arja ġietx riflessa f’politiki oħra tal-UE u appoġġata adegwatament mill-fondi tal-UE; u (v) il-pubbliku ġiex infurmat tajjeb dwar kwistjonijiet relatati mal-kwalità tal-arja.

15

Iffukajna fuq id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva dwar l-AAQ relatati mas-saħħa tal-bniedem u fuq is-sustanzi li jniġġsu l-arja li għandhom l-akbar impatt fuq is-saħħa: il-PM, l-NO₂, l-SO₂ u l-O₃ (ara l-paragrafu 3)¹⁹.

16

Aħna kkonċentrajna fuq iż-żoni urbani, billi hawnhekk is-saħħa hija l-aktar affettwata mit-tniġġis tal-arja (ara l-paragrafu 2). Eżaminajna l-mod kif sitt ċentri urbani fl-UE indirizzaw il-problema u kif użaw il-finanzjament mill-politika ta’ Koeżjoni u mill-programmi LIFE tal-UE (ara l-Kaxxa 4)²⁰.

17

Aħna koprejna l-perjodu mill-adozzjoni tad-Direttiva dwar l-AAQ fl-2008 sa Marzu 2018. Eżaminajna t-tfassil tal-politika u l-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar l-AAQ min-naħa tal-Kummissjoni billi analizzajna d-dokumenti, intervistajna lill-persunal u vverifikajna d-databases fil-Kummissjoni u fl-EEA. Biex neżaminaw l-implimentazzjoni tad-Direttiva u tal-proġetti dwar il-kwalità tal-arja ffinanzjati mill-UE min-naħa tal-Istati Membri, aħna wettaqna żjarat fuq il-post, eżaminajna d-dokumentazzjoni tal-proġetti u intervistajna lill-partijiet ikkonċernati lokali (kemm l-awtoritajiet nazzjonali kif ukoll dawk lokali, il-benefiċjarji tal-proġetti, u l-partijiet ikkonċernati l-oħra tas-soċjetà ċivili) fis-sitt ibliet magħżula u fil-bliet kapitali tal-Istati Membri rispettivi. Fil-Polonja, ix-xogħol tal-awditjar tagħna twettaq f’kooperazzjoni mal-Uffiċċju Suprem tal-Awditjar (NIK)²¹. Aħna ħadna inkunsiderazzjoni l-pariri esperti dwar it-tfassil, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tad-Direttiva dwar l-AAQ. Ikkontribwejna wkoll għal awditu kooperattiv internazzjonali dwar il-kwalità tal-arja mill-EUROSAI.

Osservazzjonijiet

L-istandards tad-Direttiva huma aktar dgħajfa milli tissuġġerixxi l-evidenza dwar l-impatti tat-tniġġis tal-arja fuq is-saħħa

18

L-istandards tal-UE għall-protezzjoni tas-saħħa, stabbiliti fid-Direttiva dwar l-AAQ, jindirizzaw l-impatti fuq is-saħħa kemm fuq terminu qasir kif ukoll fit-tul²². Huma jillimitaw l-għadd ta’ drabi li l-konċentrazzjonijiet jistgħu jaqbżu l-valuri fuq terminu qasir (kuljum u kull siegħa); u jirrikjedu wkoll li l-medji annwali jkunu inqas mill-valuri ddefiniti. Id-Direttiva dwar l-AAQ tiddikjara li “(…) [jenħtieġ li] jiġu stabbiliti objettivi adegwati għall-kwalità tal-arja ambjentali b’kont meħud tal-istandards, il-linji gwida u l-programmi rilevanti tal-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa”²³.

19

Madankollu, il-limiti tal-kwalità tal-arja ambjentali tal-UE huma ferm aktar dgħajfa mil-linji gwida tad-WHO għall-PM_2.5 u għall-SO₂, u aktar dgħajfa għall-PM₁₀ (medja annwali) u għall-ożonu. Għall-PM₁₀ (valur ta’ kuljum) u għall-NO₂, l-istandards tal-UE huma allinjati mal-linji gwida tad-WHO, u jippermettu li l-limiti jinqabżu f’xi okkażjonijiet. It-Tabella 1 tipprovdi tqabbil bejn il-linji gwida tad-WHO dwar il-kwalità tal-arja u l-istandards tal-UE, u l-Kaxxa 5 tispjega d-differenza bejn il-linji gwida u l-istandards.

Tabella 1

L-istandards tal-UE dwar il-kwalità tal-arja u l-Linji gwida tad-WHO

Sustanza li tniġġes	Perjodu	Linji gwida tad-WHO μg/m3	Valuri ta’ limitu stabbilit fid-Direttiva dwar l-AAQ tal-UE μg/m3	Għadd ta’ drabi f’sena li l-istandards tal-UE jistgħu jinqabżu
NO2	Sena	40	40	-
	Siegħa	200	200	18
O3	8 sigħat	100	120	25
PM10	Sena	20	40	-
	24 siegħa	50(a)	50	35
PM2.5	Sena	10	25	-
	24 siegħa	25	-	-
SO2	24 siegħa	20	125	3
	Siegħa	-	350	24
	10 minuti	500	-	-

(a) Id-WHO tirrakkomanda li tiġi segwita din il-linja gwida bħala d-99 perċentil (3 skorrimenti).

20

Id-Direttiva dwar l-AAQ kienet l-ewwel Direttiva li stabbiliet valuri ta’ limitu għall-emissjonijiet tal-PM_2.5, iżda mhux l-ewwel waħda li rregolat il-konċentrazzjonijiet tal-PM₁₀, l-NO₂, l-SO₂, u l-O₃. Billi ma introduċiet l-ebda bidla fil-valuri stabbiliti mid-Direttivi li aġġornat²⁶, il-valuri ta’ limitu għall-PM₁₀, l-NO₂ u l-SO₂ issa ilhom kważi 20 sena²⁷, u l-valur fil-mira tal-O₃ ilu aktar minn 15-il sena²⁸.

21

Il-leġiżlaturi tal-UE dgħajfu l-proposta tal-Kummissjoni tal-1997, billi stabbilew livelli ogħla tal-valuri ta’ limitu u tal-għadd ta’ drabi li dawn jistgħu jinqabżu²⁹. Il-valur fil-mira għall-O₃ li jinsab fid-Direttiva dwar l-AAQ huwa inqas strett minn dak tal-passat³⁰.

22

Id-WHO tqis li l-PM_2.5 hija l-aktar sustanza li tniġġes l-arja li tagħmel ħsara³¹. Il-linji gwida tad-WHO jinkludu valur fuq terminu qasir għall-PM_2.5 iżda d-Direttiva dwar l-AAQ ma tinkludix dan il-valur. Dan ifisser li l-istandard tal-UE jibbaża biss fuq medja annwali u li l-emissjonijiet għoljin u ta’ ħsara tal-PM_2.5 li jkunu ġejjin mit-tisħin tad-djar matul ix-xitwa jiġu kkumpensati mil-livelli aktar baxxi tas-sajf (ara l-Kaxxa 1). Il-valur ta’ limitu annwali stabbilit fid-Direttiva dwar l-AAQ (25μg/m³) huwa aktar mid-doppju tal-valur tal-linja gwida tad-WHO (10μg/m³). Id-Direttiva dwar l-AAQ introduċiet il-possibbiltà li l-valur ta’ limitu jiġi aġġornat għal 20μg/m³, iżda l-Kummissjoni ma għamlitx dan meta eżaminat il-kwistjoni fl-2013.

23

Il-valur ta’ limitu ta’ kuljum tal-UE għall-SO₂ huwa aktar minn sitt darbiet ogħla mill-valur tal-linja gwida tad-WHO. Għalkemm kważi l-Istati Membri kollha jikkonformaw mal-limitu ta’ kuljum tal-UE (ara l-Figura 6), l-EEA tiġbed l-attenzjoni għall-fatt li fl-2015, 20 % tal-popolazzjoni urbana tal-UE kienet għadha esposta għal konċentrazzjonijiet li kienu ogħla mill-valur tal-linji gwida tad-WHO³². Il-konformità ġenerali mal-valuri ta’ limitu għall-SO₂, li ma kinux eżiġenti, stabbiliti fid-Direttiva dwar l-AAQ, tfisser li l-Kummissjoni qed tieħu azzjoni ta’ infurzar biss kontra Stat Membru wieħed (il-Bulgarija, ara l-Anness III).

24

L-istabbiliment ta’ standards li mhux eżiġenti ħafna għandu implikazzjonijiet serji għar-rappurtar u l-azzjonijiet ta’ infurzar, notevolment għall-SO₂ u l-PM_2.5 (ara l-paragrafi 22 sa 23). Pereżempju, postijiet b’konċentrazzjonijiet ta’ SO₂ li jkunu sinifikattivament ogħla mill-valuri tal-linji gwida tad-WHO jibqgħu konformi mad-Direttiva dwar l-AAQ u, konsegwentement, huma obbligati li jistabbilixxu inqas stazzjonijiet tal-kejl u li jirrappurtaw data minn inqas postijiet. Barra minn hekk, huma ħafna drabi ma jiħdux inkunsiderazzjoni l-indirizzar tal-konċentrazzjonijiet ta’ SO₂ fil-Pjanijiet tagħhom dwar il-Kwalità tal-Arja.

25

Il-Kummissjoni vvalutat li l-ispejjeż diretti fir-rigward tal-konformità mal-proposta tagħha għad-Direttiva dwar l-AAQ se jkunu bejn EUR 5 biljun u EUR 8 biljun, u l-benefiċċji monetarji relatati mas-saħħa se jkunu bejn EUR 37 miljun u EUR 119-il biljun fis-sena fl-2020. Il-Kummissjoni kkonkludiet li l-benefiċċji tal-politika dwar il-kwalità tal-arja kienu jaqbżu bil-kbir l-ispejjeż tal-implimentazzjoni³³.

26

Fl-2013, id-WHO wettqet “Review of evidence on health aspects of air pollution” (Eżaminar tal-evidenza dwar l-aspetti tas-saħħa relatati mat-tniġġis tal-arja). Hija rrakkomandat lill-Kummissjoni biex tiżgura li l-evidenza dwar l-effetti tas-sustanzi li jniġġsu l-arja fuq is-saħħa u l-implikazzjonijiet għall-kwalità tal-arja jiġu rieżaminati b’mod regolari. L-eżaminar tad-WHO sab li l-evidenza xjentifika kienet favur li l-valuri ta’ limitu tal-UE għall-PM₁₀ u għall-PM_2.5 isiru aktar stretti, u li l-medji fuq terminu qasir (eż. 24 siegħa) għall-PM_2.5 jiġu rregolati. Dan l-eżerċizzju kellu l-għan li jappoġġa l-eżaminar tal-politiki tal-UE dwar il-kwalità tal-arja li twettaq mill-Kummissjoni fl-2013, iżda ma wassal għall-ebda tibdil fil-valuri ta’ limitu oriġinali tad-Direttiva dwar l-AAQ.

27

Aktar reċentement, bosta organizzazzjonijiet mediċi professjonali appellaw lill-UE biex tieħu kont tal-evidenza xjentifika l-aktar reċenti favur standards aktar stretti u standard ġdid għal terminu qasir għall-PM_2.5³⁴.

Il-biċċa l-kbira mill-Istati Membri ma implimentawx id-Direttiva dwar l-AAQ b’mod effettiv …

28

Fl-2016, 13-il Stat Membru qabżu l-valuri ta’ limitu għall-PM³⁵, 19 qabżu l-valuri ta’ limitu għall-NO₂³⁶ u Stat Membru wieħed qabeż il-valuri ta’ limitu għall-SO₂³⁷. It-28 Stat Membru kollha tal-UE, ħlief l-Estonja, l-Irlanda, Ċipru, il-Latvja, il-Litwanja u Malta qabżu wieħed jew aktar minn dawn il-valuri ta’ limitu (ara l-Figura 7).

29

Il-Figura 8 tqabbel il-konċentrazzjonijiet ta’ PM u ta’ NO₂ f’kull waħda mill-bliet li żorna, mal-valuri ta’ limitu tal-UE³⁸. B’mod ġenerali, il-konċentrazzjonijiet imkejla ta’ sustanzi li jniġġsu l-arja naqsu – b’mod sinifikanti għall-PM₁₀ – iżda xorta jaqbżu mill-inqas wieħed mill-valuri ta’ limitu tad-Direttiva dwar l-AAQ fil-bliet kollha. B’mod partikolari, mill-2009 ’l hawn, ma kien hemm kważi l-ebda progress fi Krakovja (PM) u f’Sofija (PM_2.5). Fi Brussell u f’Milan, il-konċentrazzjonijiet ta’ NO₂ ma tantx inbidlu bejn l-2012 u l-2016 (ara l-Anness II). Madankollu, parti mit-titjib fil-kejl jista’ jkun li ma rriżultatx mill-fatt li l-kwalità tal-arja tjiebet, kif spjegat fil-paragrafi 32 u 33.

… u d-dispożizzjonijiet għall-kejl tal-kwalità tal-arja joffru livell ta’ flessibbiltà li jagħmel il-verifikazzjoni diffiċli …

30

Huwa importanti li l-livelli ta’ tniġġis tal-arja jiġu mkejla b’mod tajjeb minħabba li dawn iservu bħala skattatur biex l-Istati Membri jieħdu azzjonijiet li jnaqqsu t-tniġġis. Barra minn hekk, huwa importanti li l-Kummissjoni jkollha data preċiża u komparabbli dwar it-tniġġis biex tikkunsidra t-teħid ta’ azzjonijiet ta’ infurzar(ara l-paragrafu 49).

31

Għall-finijiet tad-Direttiva dwar l-AAQ, l-Istati Membri jkejlu l-kwalità tal-arja permezz ta’ netwerk ta’ stazzjonijiet ta’ monitoraġġ li fihom apparat (punti ta’ kampjunar) li janalizza u jkejjel il-livelli ta’ bosta sustanzi li jniġġsu l-arja⁴⁰. Ħafna mill-Istati Membri juru l-livelli tal-kwalità tal-arja fuq siti web biex jinfurmaw lill-pubbliku. Darba fis-sena, l-Istati Membri jridu jibagħtu data vvalidata lill-Kummissjoni. Il-Kummissjoni mbagħad tivvaluta l-konformità mad-Direttiva. Meta d-data vvalidata turi li l-livelli tat-tniġġis ikunu ogħla mil-limiti tad-Direttiva dwar l-AAQ, l-Istati Membri huma meħtieġa li jipproduċu Pjanijiet dwar il-Kwalità tal-Arja.

32

Id-Direttiva dwar l-AAQ tistabbilixxi kriterji għall-għadd minimu tal-punti ta’ kampjunar u għall-postijiet tas-siti tagħhom. Madankollu, id-dispożizzjonijiet dwar il-postijiet tas-siti jinvolvu kriterji multipli u joffru livell ta’ flessibbiltà li jista’ jagħmel il-verifikazzjoni aktar diffiċli. Huma jirrikjedu li l-Istati Membri jippożizzjonaw il-punti ta’ kampjunar kemm “fejn ikun hemm l-ogħla konċentrazzjonijiet” (bi stazzjonijiet tat-traffiku jew tat-tip industrijali) kif ukoll f’żoni oħra li jkunu “rappreżentattivi tal-espożizzjoni tal-popolazzjoni ġenerali”⁴¹ (bi stazzjonijiet għall-monitoraġġ tal-arja). B’riżultat ta’ dan, l-Istati Membri mhux neċessarjament ikejlu l-kwalità tal-arja qrib industriji kbar jew rotot ewlenin tat-traffiku urban. Il-konformità mad-Direttiva tista’ tkun aktar faċli meta l-għadd ta’ stazzjonijiet tat-traffiku jew industrijali jkun baxx. Il-Kaxxa 6 turi li l-prattiki fis-sitt ibliet li żorna jvarjaw⁴².

33

L-għadd minimu ta’ punti ta’ kampjunar jiddependi mill-popolazzjoni li tkun tgħix f’kull żona ta’ kwalità tal-arja. Il-bliet kollha li żorna kellhom aktar punti ta’ monitoraġġ milli meħtieġ mid-Direttiva. Dan il-kejl żejjed ma għandux jiġi inkluż fid-data uffiċjali rrappurtata mill-Istati Membri anke meta jidentifikaw livelli għoljin ta’ tniġġis (ara l-Kaxxa 7). Id-Direttiva dwar l-AAQ tirrikjedi li l-Istati Membri jżommu dawk il-punti ta’ kampjunar fejn il-konċentrazzjonijiet ta’ PM₁₀ ikunu nqabżu, iżda dan l-obbligu ma japplikax għas-sustanzi li jniġġsu l-oħra (b’mod partikolari, l-NO₂ u l-PM_2.5)⁴³.

34

Id-Direttiva dwar l-AAQ ma tirrikjedix monitoraġġ speċifiku f’żoni tal-fruntiera problematiċi. Biex it-tniġġis transkonfinali jiġi indirizzat b’mod effettiv tinħtieġ azzjoni kkoordinata. Pereżempju, jekk il-liġijiet dwar il-kwalità tal-karburanti ta’ Ostrava jiġu infurzati, dawn jistgħu jkunu effettivi biss fit-titijib tal-kwalità tal-arja jekk ir-reġjuni ġirien tal-Polonja jieħdu azzjoni. Jekk le, il-persuni xorta jkunu jistgħu jużaw karburant irħis u ta’ kwalità baxxa li jinxtara minn barra l-pajjiż. Skont l-Artikolu 25 tad-Direttiva, l-Istati Membri għandhom jistiednu lill-Kummissjoni biex tassisti fi kwalunkwe kooperazzjoni relatata mat-tniġġis transkonfinali tal-arja. L-Istati Membri li żorna, li kienu l-aktar affettwati mit-tniġġis transkonfinali, ma qisux li d-dispożizzjonijiet rilevanti tad-Direttiva kienu ta’ għajnuna u ma ħadu l-ebda azzjoni kkoordinata fil-Pjanijiet tagħhom dwar il-Kwalità tal-Arja. Huma ma talbux lill-Kummissjoni biex tintervjeni.

35

Fl-2017, l-Istati Membri li żorna, fil-biċċa l-kbira rrappurtaw id-data fil-ħin. Huwa importanti li d-data dwar il-kwalità tal-arja tiġi ppreżentata b’mod f’waqtu, kemm biex l-Istati Membri jkunu jistgħu jieħdu azzjonijiet xierqa sabiex inaqqsu t-tniġġis tal-arja, kif ukoll biex il-Kummissjoni tkun tista’ taġixxi minn qabel u tibda proċeduri ta’ infurzar kontra l-Istat Membru. Id-Direttiva dwar l-AAQ tirrikjedi li kull sena l-Istati Membri jipprovdu d-data vvalidata sat-30 ta’ Settembru tas-sena ta’ wara⁴⁴. Madankollu, id-Direttivi preċedenti kienu jirrikjedu li l-Istati Membri jirrappurtaw lill-Kummissjoni fi żmien sitt xhur mill-perjodu tal-kejl⁴⁵. L-iżviluppi teknoloġiċi li seħħew matul l-aħħar snin (bħar-rappurtar elettroniku) jippermettu li d-data tiġi rrappurtata b’mod aktar bikri.

… filwaqt li l-Pjanijiet dwar il-Kwalità tal-Arja mhumiex imfassla bħala għodod ta’ monitoraġġ effettivi

36

In-nuqqas ta’ konformità mad-Direttiva jfisser li l-Istati Membri jridu jipproduċu Pjanijiet dwar il-Kwalità tal-Arja (AQP) biex jindirizzaw il-problema (ara l-paragrafu 9). It-titjib reali fil-kwalità tal-arja jiddependi fuq l-implimentazzjoni ta’ azzjonijiet rapidi u effettivi min-naħa tal-Istati Membri sabiex inaqqsu l-emissjonijiet, billi jużaw Pjanijiet tajbin dwar il-Kwalità tal-Arja.

Il-miżuri tal-Pjanijiet dwar il-Kwalità tal-Arja ħafna drabi ma jkunux immirati b’mod tajjeb

37

Id-Direttiva dwar l-AAQ tirrikjedi li l-Pjanijiet dwar il-Kwalità tal-Arja jistabbilixxu miżuri xierqa, biex il-perjodu li fih it-tniġġis tal-arja jaqbeż il-limiti jkun mill-iqsar possibbli. Aħna analizzajna l-Pjanijiet dwar il-Kwalità tal-Arja tal-bliet li żorna.

38

Abbażi tal-analiżi li wettaqna fuq il-Pjanijiet dwar il-Kwalità tal-Arja, aħna identifikajna tliet raġunijiet prinċipali li jikkompromettu l-effettività tagħhom. Dawn ir-raġunijiet kienu li l-miżuri tagħhom:

• ma kinux immirati u ma setgħux jiġu implimentati malajr għaż-żoni fejn tkejlu l-ogħla konċentrazzjonijiet;
• ma setgħux jagħtu riżultati sinifikanti fuq terminu qasir minħabba li kienu jmorru lil hinn mis-setgħat tal-awtoritajiet lokali responsabbli għall-implimentazzjoni tagħhom jew minħabba li kienu mfassla għal terminu twil;
• ma kinux sostnuti bi stimi tal-ispejjeż jew ma ġewx iffinanzjati.

39

Il-Kaxxa 8 tipprovdi eżempji ta’ dgħufijiet fil-Pjanijiet dwar il-Kwalità tal-Arja li jikkompromettu l-għan li jitnaqqsu l-konċentrazzjonijiet tat-tniġġis tal-arja.

40

Filwaqt li l-Pjanijiet dwar il-Kwalità tal-Arja identifikaw is-sorsi prinċipali tat-tniġġis, huma mhux dejjem kienu jinkludu miżuri speċifiċi biex jindirizzaw l-emissjonijiet tagħhom. Pereżempju, l-AQP l-aktar reċenti ta’ Krakovja jinkludi biss miżuri limitati li jnaqqsu l-emissjonijiet industrijali – li huma sors maġġuri ta’ tniġġis mill-NO₂, filwaqt li l-AQP ta’ Sofija ma jinkludi l-ebda miżura li tnaqqas l-emissjonijiet mid-djar – li huma sors maġġuri ta’ tniġġis mill-PM (ara l-Kaxxa 4).

41

Ta’ spiss, il-Pjanijiet dwar il-Kwalità tal-Arja ipproponew miżuri li ma għandhomx impatt dirett fuq it-tnaqqis tal-konċentrazzjonijiet ta’ sustanzi li jniġġsu l-arja, bħal miżuri ta’ simplifikazzjoni amministrattiva, evalwazzjonijiet jew stħarriġ. Aħna sibna wkoll li huma ma kinux jivvalutaw il-kosteffettività tal-miżuri.

42

Biex jintlaħqu l-miri relatati mal-kwalità tal-arja, xi kultant huma meħtieġa deċiżjonijiet politiċi diffiċli. Pereżempju, l-użu ta’ vetturi personali huwa sors maġġuri ta’ tniġġis tal-arja urbana fi Brussell, Stuttgart u Milan, u l-aktar miżuri effettivi jkunu jinvolvu l-limitazzjoni tal-użu tagħhom.

Il-Pjanijiet dwar il-Kwalità tal-Arja jipprivileġġjaw il-kwantità aktar milli l-kwalità tal-informazzjoni

43

Is-sitt ibliet kollha li żorna ilhom għal żmien twil jipproduċu Pjanijiet dwar il-Kwalità tal-Arja. Ġeneralment, il-pjanijiet ikopru perjodi minn erba’ sa ħames snin. Id-Direttiva dwar il-Kwalità tal-Arja ma tirrikjedix li l-Istati Membri jirrappurtaw dwar l-implimentazzjoni tal-Pjanijiet tagħhom dwar il-Kwalità tal-Arja lill-Kummissjoni, jew li jaġġornawhom meta jadottaw miżuri ġodda, jew meta jkun viżibbli li l-progress mhuwiex suffiċjenti. Fi tmiem il-perjodu tal-pjan, l-Istati Membri huma meħtieġa biss li jaġġornaw l-AQP tagħhom, jekk il-kwalità tal-arja tkun għadha ma tissodisfax l-istandards.

44

Minħabba l-livelli għoljin mifruxa tat-tniġġis, l-Istati Membri jħejju għadd kbir ta’ Pjanijiet dwar il-Kwalità tal-Arja. L-AQP li eżaminajna kienu twal⁴⁶ u ħafna drabi ma kinux jinkludu l-miżuri kollha rilevanti relatati mal-kwalità tal-arja li kienu previsti jew li ttieħdu⁴⁷. L-Istati Membri jirrappurtaw ukoll aktar dokumenti li jinkludu miżuri addizzjonal meta jintalbu jagħmlu dan mill-Kummissjoni.

45

Il-produzzjoni tal-Pjanijiet dwar il-Kwalità tal-Arja hija proċess li jieħu fit-tul. Meta l-Istati Membri jibagħtuhom lill-Kummissjoni, il-pjanijiet normalment ikunu jittrattaw nuqqas ta’ konformità mal-limitu tat-tniġġis tal-arja li jkun seħħ aktar minn sentejn qabel⁴⁸, iżda ma jkunux jipprovdu informazzjoni dwar il-progress sussegwenti.

46

Il-fatturi msemmija hawn fuq ikkombinati flimkien jagħmluha diffiċli biex il-Kummissjoni twettaq l-eżerċizzju ta’ monitoraġġ tal-azzjonijiet tal-Istati Membri. Dan naqqas ir-ritmu tal-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tad-Direttiva.

47

Il-kontinwazzjoni, għalkemm kien hemm tnaqqis, tal-livelli għoljin ta’ tniġġis (ara l-Figura 4), turi li l-produzzjoni tal-Pjanijiet dwar il-Kwalità tal-Arja ma kinitx biżżejjed biex tiżgura l-konformità mad-Direttiva dwar l-AAQ u t-tnaqqis tat-tniġġis mill-aktar fis possibbli. Il-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja (QEĠ) ikkonfermat dan fid-deċiżjonijiet reċenti tagħha (ara l-paragrafu 52).

Il-Kummissjoni qed tiffaċċja limitazzjonijiet fil-kontroll tal-konformità u l-proċess ta’ infurzar miexi bil-mod

48

Id-Direttiva dwar l-AAQ tirrikjedi li l-Kummissjoni timmonitorja u tobbliga lill-Istati Membri biex jimplimentaw id-Direttiva. Madankollu, l-Istati Membri ma għandhomx għalfejn jirrappurtaw dwar l-implimentazzjoni tal-Pjanijiet tagħhom dwar il-Kwalità tal-Arja, jew li jaġġornawhom meta jadottaw miżuri ġodda, jew meta l-progress ikun insuffiċjenti (ara l-paragrafu 43). Xi dispożizzjonijiet tad-Direttiva huma min-natura tagħhom diffiċli biex jiġu vverifikati (bħall-iżgurar li l-Istati Membri jikkonformaw mad-dmirijiet tagħhom relatati mal-informazzjoni pubblika; jew il-kontroll tal-postijiet ta’ aktar minn erbat elef stazzjon ta’ monitoraġġ).

49

Meta l-limiti tat-tniġġis tal-arja jinqabżu b’mod frekwenti, il-Kummissjoni tidentifika l-aktar ksur serju tal-konformità u tibda djalogi mal-Istati Membri, sakemm tiddeċiedi li tagħlaq il-proċess jew tikkonkludi li l-Istat Membru jkun naqas milli jimplimenta miżuri li jkunu suffiċjentement ambizzjużi u konvinċenti. F’dan l-istadju, il-Kummissjoni tista’ tniedi proċedimenti ta’ ksur kontra l-Istat Membru.

50

F’Jannar 2018, il-Kummissjoni kellha 16-il proċediment ta’ ksur għaddejjin minħabba tniġġis mill-PM, 13 minħabba l-NO₂,wieħed minħabba l-SO₂ u żewġ proċedimenti ta’ ksur oħra li kienu relatati mal-monitoraġġ tat-tniġġis tal-arja (ara l-Anness III).

51

Aħna analizzajna l-proċessi ta’ ksur li kienu għaddejjin u li kienu jinvolvu s-sitt ibliet li żorna⁴⁹. Is-sitt Stati Membri kollha applikaw għall-posponiment tad-dati ta' skadenza għall-ilħuq tal-objettivi taħt l-Artikolu 22⁵⁰. Konsegwentement, il-proċedura ta’ ksur setgħet tinbeda biss ladarba l-Kummissjoni kienet iddeċidiet dwar dawn l-applikazzjonijiet għall-posponiment.

52

F’erba’ okkażjonijiet⁵¹, il-Kummissjoni rnexxielha tikseb deċiżjonijiet favorevoli kontra l-Istati Membri talli qabżu l-limiti fir-rigward tat-tniġġis tal-arja, iżda li ma kinux jirrikjedu li l-Istati Membri jieħdu azzjoni korrettiva. B’riżultat ta’ dan, il-Kummissjoni ddefiniet mill-ġdid l-approċċ tagħha u reċentement rebħet kawżi tal-Qorti kontra l-Bulgarija (fil-5 ta’ April 2017) u l-Polonja (fit-22 ta’ Frar 2018)⁵². Fid-deċiżjonijiet tagħha, il-QEĠ ikkonfermat li s-sempliċi fatt li jiġi adottat AQP biex ikun hemm konformità mad-Direttiva ma kienx biżżejjed, u ddeċidiet li l-Bulgarija u l-Polonja ma kinux issodisfaw l-obbligi tagħhom li jżommu l-perjodu, li fih inqabżu l-limiti, qasir kemm jista’ jkun. Il-Figura 9 turi li l-Kummissjoni damet bejn sitta u tmien snin biex irreferiet dawn il-każijiet ta’ ksur tar-regoli relatati mal-PM₁₀ quddiem il-QEĠ⁵³. Biex tapplika penali finanzjarji, il-Kummissjoni trid terġa’ tmur quddiem il-QEĠ u tfittex deċiżjoni ġdida⁵⁴. Il-ksur tar-regoli relatati mal-NO₂ beda ħafna aktar tard u l-ebda każ għadu ma ġie riferut lill-QEĠ. Fir-rigward tal-ożonu l-ebda proċedura ta’ ksur mhi għaddejja bħalissa⁵⁵.

53

L-Istati Membri għandhom aktar minn sentejn biex jippreżentaw il-Pjanijiet tagħhom dwar il-Kwalità tal-Arja wara li jidentifikaw ksur tal-limiti tal-kwalità tal-arja. Billi d-djalogi sussegwenti fil-kuntest tal-proċeduri ta’ ksur bejn l-Istati Membri u l-Kummissjoni damu aktar minn ħames snin f’xi każijiet, huwa probabbli ħafna li matul dan il-perjodu l-Istati Membri jaġġornaw il-Pjanijiet tagħhom dwar il-Kwalità tal-Arja. Dan jirrikjedi li l-Kummissjoni teżamina l-Pjanijiet aġġornati dwar il-Kwalità tal-Arja. Konsegwentement, għaddew mill-inqas seba’ snin mill-mument tal-ksur oriġinali sakemm il-Kummissjoni rreferiet il-każ lill-QEĠ.

54

B’mod ġenerali, aħna sibna li l-proċedura twila tal-infurzar għadha ma żguratx il-konformità mad-Direttiva.

Xi politiki tal-UE ma jirriflettux biżżejjed l-importanza tat-tniġġis tal-arja

55

Bosta politiki tal-UE għandhom impatt fuq is-sustanzi li jniġġsu l-arja u għaldaqstant fuq il-kwalità tal-arja, b’mod partikolari dawk dwar it-tibdil fil-klima, l-enerġija, it-trasport u l-mobbiltà, l-industrija u l-agrikoltura.

56

Il-miri tal-qafas ta’ politika tal-UE għall-klima u l-enerġija għall-2030, li jitnaqqsu l-emissjonijiet tal-gassijiet serra b’40 %, biex mill-inqas 27 % tal-enerġija tiġi minn sorsi rinnovabbli, u li titjieb l-effiċjenza enerġetika b’mill-inqas 27 %, kollha jistgħu jgħinu sabiex jitnaqqsu l-emissjonijiet. F’Analiżi Panoramika tal-2017, aħna rrappurtajna li waħda mill-isfidi prinċipali li l-azzjoni tal-UE qed tiffaċċja fil-qasam tal-enerġija u t-tibdil fil-klima kienet it-tranżizzjoni tal-UE għal sorsi ta’ enerġija b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju, u li din it-tranżizzjoni tista’ toffri benefiċċji għall-kwalità tal-arja⁵⁶.

57

Il-vetturi diżil kienu element ewlieni għall-manifatturi tal-karozzi fl-UE biex jikkonformaw mal-obbligi tagħhom tat-tnaqqis ta’ diossidu tal-karbonju (CO₂)⁵⁷, billi dawn jipproduċu emissjonijiet aktar baxxi tas-CO₂ mill-karozzi petrol. L-iżviluppi teknoloġiċi u l-istandards EURO⁵⁸ naqqsu b’mod sinifikanti l-emissjonijiet tas-CO₂ u tal-PM – iżda ma kellhomx suċċess fit-tnaqqis tal-emissjonijiet tal-NO_X – minn dawn il-vetturi. Ilu magħruf għal ħafna snin⁵⁹, li l-emissjonijiet reali tal-NO_X kienu ogħla minn dawk prodotti f’kundizzjonijiet tat-test. L-iskandlu “Dieselgate” li ħareġ fil-beraħ meta spetturi fl-Istati Uniti tal-Amerika qabdu qari suspettuż fl-ispezzjonijiet tal-vetturi, ġibed l-attenzjoni għall-iskala u l-kawżi ta’ dawn id-diskrepanzi⁶⁰. Qabel dan l-iskandlu, il-Kummissjoni Ewropea kienet bdiet taħdem fuq proċedura ta’ ttestjar aktar realistika fil-livell tal-UE. Madankollu, il-fatturi ta’ konformità jfissru li, fil-prattika l-mira tal-emissjonijiet EURO 6 ta’ 80 mg għall-emissjonijiet tal-NO_X għal kull km (li ġiet deċiża mil-leġiżlaturi tal-UE fl-2007, biex tiġi implimentata fl-2014) ma għandhiex tintlaħaq għat-test tal-Emissjonijiet f'Sewqan Reali qabel l-2023⁶¹.

58

It-tassazzjoni tal-karburanti tappoġġa l-bejgħ tad-diżil fl-Istati Membri kollha, ħlief fl-Ungerija u fir-Renju Unit⁶². Minkejja li x-xiri ta’ karozzi diżil ġodda naqas wara l-iskandlu Dieselgate, madwar 40 % tal-karozzi kollha fit-toroq fl-UE jaħdmu bid-diżil⁶³. Billi t-trasport bit-triq, u b’mod partikolari l-karozzi diżil, huma sors maġġuri ta’ emissjonijiet tal-NO₂ (ara l-Figura 3), l-isforzi sabiex dawn jitnaqqsu huma kkumplikati.

59

Il-politiki tal-UE dwar it-tibdil fil-klima jappoġġaw il-bijomassa bħala sors ta’ enerġija rinnovabbli⁶⁴. Fl-2009, id-Direttiva dwar l-Enerġija Rinnovabbli⁶⁵ kienet tirrikjedi li l-UE tissodisfa mill-inqas 20 % tal-ħtiġijiet totali tagħha għall-enerġija permezz ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli sal-2020. Minn dak iż-żmien ’l hawn, il-finanzjament mill-UE li jingħata għall-proġetti tal-bijomassa żdied b’aktar mid-doppju⁶⁶. Fir-Rapport Speċjali Nru 5/2018 tagħna dwar l-enerġija rinnovabbli għal żvilupp rurali sostenibbli, aħna rrappurtajna li l-kombustjoni ta’ bijomassa tal-injam ukoll tista’ twassal għal emissjonijiet ogħla ta’ ċerti sustanzi li jniġġsu l-arja li jagħmlu ħsara. L-EEA identifikat kwistjonijiet simili⁶⁷.

60

L-użu ta’ bojlers jew ta’ ħiters ineffiċjenti li jaħdmu b’karburanti solidi jiggrava l-problema tat-tniġġis tal-arja kkawżat minn tisħin lokali. L-UE stabbiliet standards biex ittejjeb l-effiċjenza ta’ dan l-apparat (id-Direttiva dwar l-Ekodisinn⁶⁸ bir-regolamenti ta’ implimentazzjoni tagħha), iżda dawn l-istandards se jidħlu fis-seħħ biss għal apparat ġdid fl-2022.

61

Id-Direttiva dwar l-Emissjonijiet Industrijali (IED) hija l-istrument prinċipali tal-UE li jirregola l-emissjonijiet tas-sustanzi li jniġġsu l-arja minn installazzjonijiet industrijali (ara l-Anness I). Id-Direttiva tippermetti lill-Istati Membri jistabbilixxu valuri ta’ limitu inqas stretti tal-emissjonijiet jekk l-applikazzjoni tal-aqwa tekniki disponibbli (BATs) twassal għal “spejjeż sproporzjonalment ogħla” meta mqabbla mal-benefiċċji ambjentali. Id-Direttiva tippermetti wkoll ċerti “strumenti ta’ flessibbiltà” permezz ta’ eżenzjoni mil-limiti stabbiliti għal impjanti kbar tal-kombustjoni. Pereżempju, 15-il Stat Membru⁶⁹ adottaw “Pjanijiet Nazzjonali Tranżizzjonali” li jippermettu limiti massimi ogħla ta’ emissjonijiet sal-2020; xi impjanti tat-tisħin distrettwali ngħataw deroga speċjali sal-2023; u impjanti oħra mhumiex meħtieġa japplikaw BATs jekk huma jillimitaw l-operazzjonijiet tagħhom u jagħlqu sal-2024.

62

L-agrikoltura hija responsabbli għal 94 % tal-emissjonijiet tal-ammonijaka (NH₃) fl-UE⁷⁰. L-ammonijaka hija prekursur tal-PM. L-EEA tindika li l-emissjonijiet tal-NH₃ mill-agrikoltura jikkontribwixxu għal episodji ta’ konċentrazzjonijiet għoljin ta’ PM esperjenzati f’ċerti reġjuni tal-Ewropa li ma jkunux konformi mal-valuri ta’ limitu tal-PM₁₀ tad-Direttiva dwar l-AAQ⁷¹.

63

Għalkemm il-politiki tal-UE jirregolaw il-prattiki agrikoli⁷², il-progress fit-tnaqqis tas-sustanzi li jniġġsu l-arja mill-agrikoltura mexa bil-mod ħafna⁷³ u mill-2012 ’l hawn, l-emissjonijiet tal-NH₃ komplew saħansitra jiżdiedu⁷⁴. L-EEA tosserva li minkejja l-eżistenza ta’ miżuri li huma teknikament u ekonomikament vijabbli bħal miżuri relatati mal-agronomija, il-bhejjem jew l-enerġija, dawn għad iridu jiġu adottati fi skala u intensità li jkunu biżżejjed biex jipproduċu tnaqqis sinifikanti tal-emissjonijiet⁷⁵.

u l-finanzjament mill-UE huwa utli iżda mhux dejjem ikun immirat

64

Aħna eżaminajna l-mod kif il-programm LIFE, il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR) u l-Fond ta’ Koeżjoni (FK) appoġġaw azzjonijiet biex itejbu l-kwalità tal-arja fis-sitt Stati Membri li żorna.

Programm LIFE

65

L-UE tappoġġa l-kwalità tal-arja permezz tal-Programm LIFE⁷⁶ tagħha. Aħna analizzajna sitt proġetti LIFE relatati mal-kwalità tal-arja fil-Ġermanja, fl-Italja u fil-Polonja⁷⁷. Dawn kienu jinkludu l-proġett “LIFE Legal Actions – Legal Actions on Clean Air” (Azzjonijiet Legali LIFE – Azzjonijiet Legali dwar l-Arja Nadifa), li appoġġa lill-partijiet ikkonċernati tas-soċjetà ċivili, li setgħu, pereżempju, jiftħu kawżi l-Qorti bil-għan li jiksbu titjib fil-kwalità tal-arja⁷⁸ (ara l-paragrafu 73). L-użu tal-baġit tal-programm LIFE biex tiġi appoġġata l-azzjoni ċivili fil-livell tal-Istati Membri huwa rotta innovattiva, rapida u kosteffiċjenti li tħeġġeġ lill-Istati Membri u lill-bliet biex jappoġġaw il-politika dwar il-kwalità tal-arja.

66

Mill-2014 ’l hawn, il-Proġetti Integrati tal-Programm LIFE appoġġaw l-ippjanar tal-politika dwar il-kwalità tal-arja permezz tal-użu ta’ fondi oħra disponibbli mill-UE. Pereżempju, fil-Polonja, proġett integrat appoġġa l-implimentazzjoni tal-AQP ta’ Malopolska. Dan kien jinkludi kampanja ta’ informazzjoni, indirizzata liċ-ċittadini tar-reġjun, li ħolqot sensibilizzazzjoni dwar il-periklu relatat mad-dħaħen li joħorġu mill-bojlers tal-karburanti solidi (ara l-poster fil-Figura 10 li jgħid: “id-dħaħen mill-bojler tiegħek jikkawżaw il-mewt”).

Finanzjament tal-politika ta’ koeżjoni

67

Il-FEŻR u l-FK jipprovdu l-biċċa l-kbira tal-finanzjament mill-UE għall-kwalità tal-arja. Filwaqt li xi azzjonijiet għandhom l-għan espliċitu li jnaqqsu t-tniġġis tal-arja,ħafna oħrajn jimmiraw lejn objettivi oħra (eż. it-trasport urban nadif jew l-effiċjenza enerġetika) jistgħu wkoll ikunu ta’ benefiċċju għall-kwalità tal-arja.

68

Il-finanzjament iddedikat⁷⁹ disponibbli żdied minn EUR 880 miljun fil-perjodu ta’ programmazzjoni 2007 - 2013 għal EUR 1.8 biljun fil-perjodu 2014-2020, iżda dan ammonta għal inqas minn 1 % tal-finanzjament totali għall-politika ta’ koeżjoni. Tlieta mill-Istati Membri li żorna użaw dawn il-fondi, iżda kien biss fil-Polonja li l-ammonti rispettivi żdiedu b’mod sinifikanti bejn il-perjodi ta’ programmazzjoni preċedenti u dawk attwali. Fir-Repubblika Ċeka, il-finanzjament baqa’ stabbli, filwaqt li fil-Bulgarija dan naqas b’mod sinifikanti (ara t-Tabella 2).

Tabella 2

Finanzjament iddedikat għall-kwalità tal-arja fil-Bulgarija, fir-Repubblika Ċeka u f’partijiet tal-Polonja

(f’miljun EUR)	2007/2013	2014/2020	Varjazzjoni
Il-Bulgarija	120	50	-58 %
Ir-Repubblika Ċeka	446	454	+2 %
Il-Polonja(1)	140	368	+163 %

(1) Ammonti mill-Programm Operazzjonali għall-Infrastruttura u l-Ambjent U l-Programm Operazzjonali Reġjonali ta’ Malopolska.

Sors: Il-Kummissjoni Ewropea u l-Istati Membri.

69

Aħna sibna każijiet fejn l-Istati Membri ma pprijoritizzawx dan il-finanzjament għal proġetti li jimmiraw is-sorsi u s-sustanzi li jniġġsu prinċipali identifikati fiż-żoni ta’ kwalità tal-arja li żorna (ara l-Kaxxa 4). Pereżempju, f’Sofija ma kienx hemm proġetti li kellhom bħala mira t-tnaqqis tal-emissjonijiet li jkunu ġejjin mit-tisħin domestiku (sors maġġuri ta’ emissjonijiet tal-PM)⁸⁰.

70

Aħna sibna wkoll li proġetti ffinanzjati mill-UE ma kinux appoġġati b’mod tajjeb biżżejjed mill-pjanijiet tal-Istati Membri biex itejbu l-kwalità tal-arja. Pereżempju, skema għas-sostituzzjoni tal-bojlers fi Krakovja qed tiġi implimentata mingħajr ma tiġi ristretta d-disponibbiltà ta’ bojlers ineffiċjenti u ta’ faħam ta’ kwalità baxxa min-naħa tal-awtoritajiet nazzjonali.

71

Aħna sibna wkoll eżempji tajbin ta’ proġetti ffinanzjati mill-UE li kienu mmirati tajjeb u kkontribwew direttament għat-tnaqqis fl-emissjonijiet lokali, kif identifikat fil-Pjanijiet dwar il-Kwalità tal-Arja tal-Istati Membri. Dan kien il-każ, pereżempju, għas-sostituzzjoni ta’ xarabanks antiki li jaħdmu bid-diżil ma’ xarabanks li jaħdmu bil-gass naturali kkompressat (CNG); u għall-iskemi ta’ sostituzzjoni tal-bojlers f’Ostrava. Kien hemm ukoll proġetti għall-immodernizzar tas-sistemi tat-tisħin tad-djar li jkunu ineffiċjenti (fi Krakovja), u tat-trasport pubbliku (fi Krakovja u f’Sofija). Sal-2013, fi Krakovja u Ostrava, kien hemm proġetti mmirati għat-tnaqqis tal-emissjonijiet industrijali (sors maġġuri ta’ emissjonijiet tal-PM u tal-NO_X)⁸¹.

L-azzjoni taċ-ċittadini għandha rwol dejjem akbar …

72

L-EEA tqis li l-informazzjoni pubblika hija element essenzjali biex jiġi indirizzat it-tniġġis tal-arja u jitnaqqsu l-impatti negattivi tiegħu⁸², u d-WHO tenfasizza li t-titjib fit-trasparenza u l-kondiviżjoni estensiva ta’ informazzjoni ta’ kwalità fil-bliet se jippermettu li l-popolazzjoni tipparteċipa b’mod produttiv fil-proċessi tat-teħid ta’ deċiżjonijiet⁸³. Id-Direttiva dwar l-AAQ tistabbilixxi sollijiet ta’ allert għall-SO₂, l-NO₂ u l-O₃, iżda mhux għall-PM⁸⁴, u tirrikjedi li l-Istati Membri jipprovdu informazzjoni dettaljata lill-pubbliku⁸⁵. Għalhekk, iċ-ċittadini jista’ jkollhom rwol ewlieni fil-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar l-AAQ mill-Istati Membri, b’mod partikolari meta r-riżultati jkunu jimplikaw għażliet politiċi diffiċli. L-azzjoni lokali hija importanti, iżda tirrikjedi s-sensibilizzazzjoni tal-pubbliku: jekk iċ-ċittadini jiġu infurmati sew huma jistgħu jiġu involuti fil-politika u jieħdu azzjoni, fejn ikun xieraq, inkluż jibdlu l-imġiba proprja tagħhom.

73

L-importanza dejjem tiżdied tal-azzjonijiet taċ-ċittadini hija evidenzjata mill-kawżi reċenti fil-Qorti mnedija minn ċittadini u NGOs kontra l-awtoritajiet nazzjonali tagħhom. Fir-Repubblika Ċeka, il-Ġermanja, Franza, l-Italja u r-Renju Unit, il-qrati nazzjonali ddeċidew favur id-dritt taċ-ċittadini li jkollhom arja nadifa u talbu lill-Istati Membri kkonċernati biex jieħdu azzjoni ulterjuri biex jindirizzaw it-tniġġis tal-arja.

… iżda d-Direttiva ma tipproteġix b’mod espliċitu d-drittijiet tal-pubbliku għall-aċċess għall-ġustizzja

74

Id-dritt għall-ġustizzja, għall-informazzjoni ambjentali u għall-parteċipazzjoni tal-pubbliku fit-teħid ta’ deċiżjonijiet relatati mal-ambjent, huwa stabbilit mill-Konvenzjoni ta’ Aarhus, li l-UE u t-28 Stat Membru tagħha li għaliha huma partijiet⁸⁶. Aħna sibna li, għall-kuntrarju tad-Direttiva dwar l-AAQ, Direttivi ambjentali oħra fihom dispożizzjonijiet espliċiti li jiggarantixxu d-drittijiet tal-membri tal-pubbliku għall-ġustizzja⁸⁷.

75

Il-liġijiet nazzjonali jvarjaw b’mod konsiderevoli u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili identifikaw ostakli li ċ-ċittadini jkollhom jiffaċċjaw meta jkunu qed ifittxu l-aċċess għall-ġustizzja f’xi Stati Membri.

u l-informazzjoni dwar il-kwalità tal-arja xi kultant mhix ċara

76

Aħna vverifikajna l-informazzjoni magħmula disponibbli online mill-awtoritajiet pubbliċi għaċ-ċittadini tas-sitt ibliet li żorna. Biex nagħmlu dan, eżaminajna l-indiċijiet tal-kwalità tal-arja, l-informazzjoni dwar l-impatti tat-tniġġis tal-arja fuq is-saħħa, id-disponibbiltà ta’ data dwar il-kwalità tal-arja f’ħin reali, u għodod oħra.

77

L-indiċijiet tal-kwalità tal-arja huma għodod li jagħtu informazzjoni li ċ-ċittadini jkunu jistgħu jifhmu. Ħamsa mis-sitt ibliet li żorna jużaw indiċijiet bħal dawn. Aħna sibna li l-Istati Membri, ir-reġjuni u l-bliet jiddefinixxu l-indiċijiet tal-kwalità tal-arja b’mod differenti, u dan iwassal għal diversi valutazzjonijiet tal-istess kwalità tal-arja (ara, pereżempju, it-Tabella 3). Billi l-istess livell ta’ tniġġis tal-arja jkollu l-istess effetti negattivi fuq is-saħħa tal-bniedem, indipendentement mill-post, il-klassifikazzjonijiet differenti għall-istess kwalità tal-arja jikkompromettu l-kredibbiltà tal-informazzjoni pprovduta.

Tabella 3

Indiċijiet tal-kwalità tal-arja għall-PM₁₀ (f’Marzu 2018)

Indiċi bbażat fuq valur ta’ kull siegħa/ta’ kuljum ta’ PM	0	10	20		30		40	50	60	70		80	90	100	140				180	200+
EEA	tajjeb		ġust			moderat		skars						skars ħafna
Brussell	eċċellenti	tajjeb ħafna	tajjeb		pjuttost tajjeb		moderat	skars	skars ħafna	ħażin		ħażin ħafna		estremament ħażin
Milan	tajjeb			ġust				medjokri			ħażin			estremament ħażin
Krakovja	tajjeb ħafna		tajjeb						moderat					suffiċjenti	ħażin					ħażin ħafna
Ostrava	tajjeb ħafna		tajjeb				ġust			adatt			skars						skars ħafna
Stuttgart	tajjeb ħafna	tajjeb	sodisfaċenti			suffiċjenti		ħażin						ħażin ħafna
Sofija	tajjeb							ġust						suffiċjenti				ħażin		ħażin ħafna

Sors: L-EEA u s-siti web tal-bliet.

78

Billi l-Istati Membri ma kinux qablu dwar indiċi komuni, reċentement l-EEA, f’kooperazzjoni mal-Kummissjoni Ewropea, niedet indiċi għat-territorju kollu tal-UE (ara l-Figura 11 hawn taħt). Meta jikkonsultaw l-indiċi tal-EEA, iċ-ċittadini jistgħu jqabblu l-kwalità tal-arja fl-Ewropa kollha f’ħin reali. Dan mhuwiex l-istess bħall-valutazzjoni tal-konformità mal-istandards tal-UE (li tirrikjedi serje itwal ta’ data).

79

Id-Direttiva dwar l-AAQ tirrikjedi li l-Istati Membri jinfurmaw lill-pubbliku dwar l-effetti possibbli tat-tniġġis tal-arja fuq is-saħħa. L-informazzjoni ppubblikata online mill-awtoritajiet pubbliċi dwar l-effetti tat-tniġġis tal-arja fuq is-saħħa u l-miżuri li ċ-ċittadini jistgħu jieħdu biex jimmitigaw ir-riskji, xi kultant kienet skarsa u diffiċli biex tinstab. Dan huwa aktar u aktar importanti jekk wieħed iqis li l-istandards tal-UE ma jistmawx b’mod suffiċjenti r-riskji li jirriżultaw mill-arja li tkun ta’ kwalità baxxa (ara l-paragrafi 19 sa 27).

80

L-Istati Membri huma meħtieġa jirrappurtaw id-data dwar il-kwalità tal-arja f’ħin reali lill-Kummissjoni⁸⁸. Fiż-żmien meta wettaqna l-awditu, kien hemm 25 Stat Membru li għamlu dan⁸⁹. Mis-sitt ibliet li żorna, erbgħa kienu juru data f’ħin reali fuq is-siti web tagħhom⁹⁰. Dawn il-bliet użaw diversi għodod biex iżommu lill-pubbliku infurmat. It-Tabella 4 turi xi wħud mill-prattiki tajba li huma użaw biex jinfurmaw liċ-ċittadini.

Tabella 4

Prattiki tajba biex jiġu infurmati ċ-ċittadini

Mapep spazjali bl-użu ta’ mmudellar	Brussell, Milan, Ostrava
Notifika waqt l-ogħla livelli ta’ tniġġis (SMS jew email, eċċ.)	Brussell, Krakovja, Ostrava
Applikazzjonijiet għas-smartphones	Ostrava, Krakovja
Pannelli tad-display fi spazji pubbliċi (toroq, metro)	Krakovja, Sofija
Serje ta’ data li tista’ titniżżel għall-analiżi	Brussell, Stuttgart, Milan, Krakovja
Sistema ta’ twissija bikrija dwar il-PM ibbażata fuq il-previżjonijiet meteoroloġiċi	Stuttgart

81

Filwaqt li l-biċċa l-kbira mill-bliet li żorna pproduċew indiċijiet u data dwar il-kwalità tal-arja f’ħin reali, u xi wħud kienu adottaw prattiki tajba oħra, aħna kkonkludejna li l-kwalità tal-informazzjoni pubblika ma kinitx ċara jew utli daqs l-informazzjoni magħmula disponibbli minn xi bliet Ewropej oħra⁹¹.

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

82

Skont l-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa, it-tniġġis tal-arja huwa l-akbar riskju ambjentali għas-saħħa fl-UE u l-EEA tistma li dan jikkawża madwar 400 000 każ ta’ mewt prematur kull sena, fejn il-persuni li jgħixu f’żoni urbani huma dawk l-aktar partikolarment esposti għal dan. Il-materja partikolata, id-diossidu tan-nitroġenu, id-diossidu tal-kubrit u l-ożonu troposferiku huma l-aktar sustanzi li jniġġsu l-arja li jagħmlu ħsara. Id-Direttiva tal-2008 dwar il-Kwalità tal-Arja fl-Ambjent (AAQ) hija l-pedament tal-politika tal-UE dwar l-arja nadifa, peress li din tistabbilixxi limiti ta’ konċentrazzjoni għas-sustanzi li jniġġsu l-arja li aħna nieħdu man-nifs.

83

Aħna kkonkludejna li l-azzjoni tal-UE għall-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem mit-tniġġis tal-arja ma wasslitx l-impatt mistenni. L-ispejjeż sinifikanti ta’ natura umana u ekonomika għadhom ma ġewx riflessi f’azzjoni adegwata fil-livell tal-UE.

84

Għalkemm il-kwalità tal-arja bbenefikat minn tnaqqis tal-emissjonijiet, is-saħħa taċ-ċittadini għadha qed tiġi affettwata b’mod qawwi mit-tniġġis tal-arja. Bosta mill-istandards tal-UE dwar il-kwalità tal-arja huma aktar dgħajfa milli tissuġġerixxi l-evidenza dwar l-impatti tat-tniġġis tal-arja fuq is-saħħa. Spiss l-Istati Membri ma jkunux konformi ma’ dawn l-istandards, u ma jkunux ħadu azzjoni effettiva biżżejjed sabiex itejbu l-kwalità tal-arja. Il-monitoraġġ u l-infurzar sussegwenti min-naħa tal-Kummissjoni ma wassalx għal bidla effettiva. Aħna sibna li xi wħud mill-politiki tal-UE għadhom ma jirriflettux tajjeb biżżejjed l-importanza tat-titjib tal-kwalità tal-arja, filwaqt li osservajna li l-finanzjament mill-UE jipprovdi appoġġ siewi. Iċ-ċittadini jista’ jkollhom rwol ewlieni fil-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar l-AAQ mill-Istati Membri, kif ġie osservat mill-azzjonijiet legali ta’ suċċess f’diversi Stati Membri, u s-sensibilizzazzjoni u l-informazzjoni tal-pubbliku qed jiżdiedu. Il-paragrafi li ġejjin jispjegaw fid-dettall il-konklużjonijiet prinċipali tagħna u r-rakkomandazzjonijiet rispettivi.

85

Id-Direttiva dwar l-AAQ hija bbażata fuq standards dwar il-kwalità tal-arja li issa ilhom minn 15 sa 20 sena. Xi wħud minn dawn l-istandards huma ferm aktar dgħajfa mil-linji gwida tal-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa. Barra minn hekk, l-istandards jippermettu li l-limiti jinqabżu ta’ spiss u ma jinkludu l-ebda standard għal terminu qasir għall-PM_2.5, li hija sustanza li tniġġes l-arja li tagħmel ħafna ħsara (ara t-Tabella 1 u l-paragrafi 18 sa 26). Il-professjonisti fil-kura medika huma favur li jkun hemm standards aktar stretti fl-UE (ara l-paragrafu 27). L-istabbiliment ta’ standards dgħajfa ma jipprovdix il-qafas korrett għall-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem. Dan ifisser li xi postijiet, fejn il-kwalità tal-arja hija baxxa, huma konformi mal-liġi tal-UE.

86

Filwaqt li hemm titjib fis-sitwazzjoni, il-biċċa l-kbira mill-Istati Membri għadhom mhumiex konformi mal-istandards tal-UE dwar il-kwalità tal-arja (il-paragrafi 28 sa 29).

87

Rigward il-kejl tal-kwalità tal-arja, aħna sibna li ma kienx hemm garanziji biżżejjed li l-Istati Membri kienu qed ikejlu l-kwalità tal-arja fil-postijiet it-tajba. Minħabba l-fatt li d-Direttiva fiha kriterji li mhumiex preċiżi, l-Istati Membri mhux neċessarjament kienu qed ikejlu l-konċentrazzjonijiet qrib toroq urbani prinċipali jew siti industrijali kbar (ara l-paragrafi 32 sa 34), li kienu għadhom sorsi maġġuri ta’ tniġġis. Aħna nosservaw li l-iskadenza biex l-Istati Membri jirrappurtaw id-data lill-Kummissjoni, kif stabbilita mid-Direttiva dwar l-AAQ, hija inqas stretta minn dik ta’ Direttivi preċedenti (il-paragrafu 35).

88

Aħna sibna li l-Istati Membri ma kinux qed jieħdu azzjoni effettiva biżżejjed biex itejbu l-kwalità tal-arja malajr kemm jista’ jkun. B’mod ġenerali, il-kwalità tal-Pjanijiet dwar il-Kwalità tal-Arja tal-Istati Membri ma kinitx biżżejjed u kienu jinkludu miżuri li ma kinux immirati tajjeb. Dawn spiss kienu affettwati minn governanza dgħajfa (pereżempju, nuqqas ta’ koordinazzjoni bejn l-awtoritajiet nazzjonali u dawk lokali); ma kinux jinkludu stimi tal-ispejjeż jew ma kinux iffinanzjati; u ma kinux jipprovdu informazzjoni dwar l-impatt reali tal-miżuri li ttieħdu fir-rigward tal-kwalità tal-arja. Id-Direttiva dwar l-AAQ ma tobbligax lill-Istati Membri jinfurmaw lill-Kummissjoni dwar il-prestazzjoni tal-Pjanijiet tagħhom. Il-fatt li l-progress fit-titjib tal-kwalità tal-arja mhuwiex biżżejjed juri li jeħtieġ li tittieħed azzjoni aktar effettiva (ara l-paragrafi 36 sa 47).

89

Il-Kummissjoni qed tiffaċċja limitazzjonijiet fil-monitoraġġ tagħha tal-prestazzjoni tal-Istati Membri. L-Istati Membri mhumiex meħtieġa jirrappurtaw dwar l-implimentazzjoni tal-Pjanijiet tagħhom dwar il-Kwalità tal-Arja. Xi dispożizzjonijiet tad-Direttiva huma diffiċli biex jiġu vverifikati, u l-Kummissjoni tirċievi mijiet ta’ Pjanijiet dwar il-Kwalità tal-Arja u settijiet estensivi ta’ data biex teżaminahom. Aħna sibna li l-Kummissjoni kienet ressqet lil xi Stati Membri quddiem il-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja meta hija qieset li huma kienu wettqu ksur serju tad-Direttiva (ara l-paragrafi 48 sa 50). Madankollu, dawn il-miżuri ta’ infurzar jieħdu fit-tul, u sal-lum, minkejja li nkisbu bosta sentenzi favorevoli (il-paragrafi 51 sa 54), spiss il-limiti tal-kwalità tal-arja mhux qed jiġu rispettati.

Rakkomandazzjoni 1 – Azzjoni aktar effettiva min-naħa tal-Kummissjoni

Biex tieħu azzjoni aktar effettiva biex ittejjeb il-kwalità tal-arja, jenħtieġ li l-Kummissjoni:

1. Tikkondividi l-aħjar prattika tal-Istati Membri li rriflettew b’suċċess ir-rekwiżiti tad-Direttiva dwar l-AAQ fil-Pjanijiet tagħhom dwar il-Kwalità tal-Arja, inklużi dawk dwar kwistjonijiet bħal informazzjoni rilevanti għal finijiet ta’ monitoraġġ; miżuri fuq terminu qasir li jkunu mmirati u bbaġitjati għat-titjib tal-kwalità tal-arja; u tnaqqis previst fil-livelli ta’ konċentrazzjoni f’postijiet speċifiċi.
2. Timmaniġġja b’mod attiv kull stadju tal-proċedura ta’ ksur biex tqassar il-perjodu qabel ma l-kawżi jiġu solvuti jew jiġu ppreżentati lill-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja.
3. Tassisti lill-Istati Membri li huma l-aktar affettwati mit-tniġġis tal-arja transkonfinali ġewwa l-UE fil-kooperazzjoni u l-attivitajiet konġunti tagħhom, inkluż billi tintroduċi miżuri rilevanti fil-Pjanijiet tagħhom dwar il-Kwalità tal-Arja.

Data mmirata għall-implimentazzjoni: 2020.

90

Il-konklużjonijiet tagħna fir-rigward tal-istandards dwar il-kwalità tal-arja, l-azzjonijiet meħuda mill-Istati Membri biex itejbu l-kwalità tal-arja, u l-monitoraġġ u l-infurzar sussegwenti, kif ukoll is-sensibilizzazzjoni u l-informazzjoni (ara hawn taħt), iwassluna biex nirrakkomandaw lill-Kummissjoni biex tqis li jsir aġġornament ambizzjuż tad-Direttiva dwar il-Kwalità tal-Arja fl-Ambjent, li tibqa’ strument sinifikanti għall-kisba ta’ arja aktar nadifa.

Rakkomandazzjoni 2 – Aġġornament ambizzjuż tad-Direttiva dwar l-AAQ

Jenħtieġ li l-Kummissjoni tindirizza l-kwistjonijiet li ġejjin fit-tħejjija tal-proposta tagħha lil-leġiżlatur:

1. Titqies il-possibbiltà li jiġu aġġornati l-valuri ta’ limitu u l-valuri fil-mira tal-UE (għall-PM, l-SO₂ u l-O₃), f’konformità mal-gwida tad-WHO l-aktar reċenti; jitnaqqas l-għadd ta’ drabi li l-konċentrazzjonijiet jistgħu jaqbżu l-istandards (għall-PM, l-NO₂, l-SO₂ u l-O₃); u jiġi stabbilit valur ta’ limitu għal terminu qasir għall-PM_2.5 u sollijiet ta’ allert għall-PM.
2. Isir titjib fil-Pjanijiet dwar il-Kwalità tal-Arja, b’mod partikolari billi tagħmilhom orjentati lejn ir-riżultati; u billi tirrikjedi li jsir rappurtar annwali dwar l-implimentazzjoni tagħhom; u jiġu aġġornati kull meta jkun meħtieġ. Jenħtieġ li jiġi limitat l-għadd ta’ Pjanijiet dwar il-Kwalità tal-Arja għal kull żona ta’ kwalità tal-arja.
3. Jiġu ppreċiżati r-rekwiżiti relatati mal-postijiet tal-istazzjonijiet tal-kejl industrijali u tat-traffiku, biex jitkejjel aħjar l-ogħla livell ta’ esponiment tal-popolazzjoni għat-tniġġis tal-arja; u jiġi stabbilit għadd minimu ta’ stazzjonijiet tal-kejl għal kull tip (tat-traffiku, industrijali jew għall-monitoraġġ tal-arja).
4. Titqies il-possibbiltà li l-Kummissjoni tirrikjedi punti ta’ monitoraġġ addizzjonali fejn hija tqis li dan ikun meħtieġ sabiex jitkejjel aħjar it-tniġġis tal-arja.
5. Jitmexxew ’il quddiem id-data għar-rappurtar tad-data vvalidata (li attwalment hija t-30 ta’ Settembru tas-sena n+1) għal mill-inqas it-30 ta’ Ġunju n+1, u l-Istati Membri jkunu meħtieġa jipprovdu data aġġornata (f’ħin reali).
6. Dispożizzjonijiet espliċiti li jiżguraw id-drittijiet taċ-ċittadini li jkollhom aċċess għall-ġustizzja.

Data mmirata għall-implimentazzjoni: 2022.

91

Ħafna politiki tal-UE għandhom impatt fuq il-kwalità tal-arja. Minħabba l-ispejjeż sinifikanti ta’ natura umana u ekonomika tat-tniġġis tal-arja, aħna nqisu li l-importanza ta’ din il-problema għadha mhix riflessa tajjeb biżżejjed f’xi politiki tal-UE. Pereżempju, il-politiki dwar il-klima u l-enerġija, it-trasport, l-industrija, u l-agrikoltura jinkludu elementi li jistgħu jkunu ta’ detriment għall-arja nadifa (ara l-paragrafi 55 sa 63).

92

Inqas minn 1 % tal-finanzjament għall-politika ta’ koeżjoni tal-UE jiġi allokat direttament għall-miżuri relatati mal-kwalità tal-arja. Madankollu, azzjonijiet oħra tal-politika ta’ koeżjoni jistgħu jkunu indirettament ta’ benefiċċju għall-kwalità tal-arja. Aħna sibna li l-proġetti ffinanzjati mill-UE ma ġewx immirati u appoġġati tajjeb biżżejjed mill-pjanijiet tal-Istati Membri biex tittejjeb il-kwalità tal-arja, iżda identifikajna wkoll diversi eżempji tajbin. Rajna li l-proġetti LIFE għenu liċ-ċittadini biex jieħdu azzjoni bil-għan li jtejbu l-kwalità tal-arja fl-Istati Membri tagħhom u biex jimmiraw aħjar l-azzjonijiet iffinanzjati mill-UE (il-paragrafi 64 sa 71).

Rakkomandazzjoni 3 – Prijoritizzazzjoni u integrazzjoni tal-kwalità tal-arja fil-politiki tal-UE

Biex il-kwalità tal-arja tiġi integrata aktar fil-politiki tal-UE, jenħtieġ li l-Kummissjoni tipproduċi valutazzjonijiet ta’:

1. politiki oħra tal-UE li fihom elementi li jistgħu jkunu ta’ detriment għall-arja nadifa, u tittieħed azzjoni biex dawn il-politiki jiġu allinjati aħjar mal-objettiv relatat mal-kwalità tal-arja.
2. l-użu reali tal-finanzjament rilevanti disponibbli b’appoġġ għall-objettivi tal-UE dwar il-kwalità tal-arja biex jiġu indirizzati l-emissjonijiet ta’ sustanzi li jniġġsu l-arja, b’mod partikolari l-PM, l-NO_X u l-SO₂.

Data mmirata għall-implimentazzjoni: 2022.

93

Is-sensibilizzazzjoni u l-informazzjoni tal-pubbliku għandhom rwol kruċjali biex jiġi indirizzat it-tniġġis tal-arja. Dan l-aħħar, f’bosta Stati Membri, iċ-ċittadini saru aktar involuti fi kwistjonijiet relatati mal-kwalità tal-arja u l-Qrati nazzjonali ddeċidew favur id-dritt tagħhom li jkollhom arja nadifa (il-paragrafi 72 u 73). Madankollu, aħna sibna li, meta mqabbla ma’ Direttivi ambjentali oħra, id-Direttiva dwar l-AAQ ma fihiex dispożizzjonijiet speċifiċi li jiggarantixxu d-drittijiet taċ-ċittadini li jkollhom aċċess għall-ġustizzja (ara l-paragrafu 74). Rajna wkoll li l-kwalità tal-informazzjoni li tqiegħdet għad-dispożizzjoni taċ-ċittadini dwar il-kwalità tal-arja xi kultant ma kinitx ċara (ara l-paragrafi 76 sa 81).

Rakkomandazzjoni 4 – Titjib tas-sensibilizzazzjoni u l-informazzjoni tal-pubbliku

Sabiex ittejjeb il-kwalità tal-informazzjoni għaċ-ċittadini, jenħtieġ li l-Kummissjoni:

1. Tidentifika u tikkompila, bl-għajnuna tal-professjonisti fil-kura medika, l-aktar informazzjoni kritika li jenħtieġ li l-Kummissjoni u l-awtoritajiet tal-Istati Membri jagħmlu disponibbli għaċ-ċittadini (inklużi l-impatti fuq is-saħħa u r-rakkomandazzjonijiet dwar l-imġiba).
2. Tappoġġa lill-Istati Membri biex jadottaw l-aħjar prattiki sabiex jikkomunikaw maċ-ċittadini u jinvolvuhom fi kwistjonijiet relatati mal-kwalità tal-arja.
3. Tippubblika l-klassifikazzjonijiet taż-żoni ta’ kwalità tal-arja li jindikaw l-aqwa u l-agħar progress miksub kull sena u tikkondividi l-aħjar prattiki applikati mill-aktar postijiet li kisbu l-aqwa riżultati.
4. Tiżviluppa għodda online li tippermetti liċ-ċittadini jirrappurtaw dwar ksur ta’ regoli tal-kwalità tal-arja u jipprovdu feedback lill-Kummissjoni dwar kwistjonijiet relatati mal-azzjonijiet tal-Istati Membri rigward il-kwalità tal-arja.
5. Tappoġġa lill-Istati Membri biex jiżviluppaw għodod faċli għall-utent sabiex il-pubbliku ġenerali jkollu aċċess għall-informazzjoni dwar il-kwalità tal-arja u għall-monitoraġġ tagħha (pereżempju, applikazzjonijiet għas-smartphones u/jew paġni ddedikati fuq il-midja soċjali).
6. Tfittex li tilħaq ftehim mal-Istati Membri fir-rigward tal-armonizzazzjoni tal-indiċijiet tal-kwalità tal-arja.

Data mmirata għall-implimentazzjoni: 2022.

Dan ir-Rapport ġie adottat mill-Awla I, immexxija mis-Sur Nikolaos A. Milionis, Membru tal-Qorti tal-Awdituri, fil-Lussemburgu fil-laqgħa tagħha tal-11 ta’ Lulju 2018.

Glossarju u abbrevjazzjonijiet

Ammonijaka (NH₃): Gass punġenti, bla kulur.

AQP: Pjan dwar il-Kwalità tal-Arja

BATs: “L-aqwa tekniki disponibbli” tfisser l-istadju l-aktar effettiv u avvanzat fl-iżvilupp tal-attivitajiet u l-metodi tagħhom ta’ tħaddim, li jindika l-adattabbiltà prattika ta’ metodi tekniċi partikolari li tipprovdi l-bażi għall-valuri ta’ limitu tal-emissjonijiet u kundizzjonijiet oħra tal-permessi maħsuba biex jiġu evitati u, fejn dan ma jkunx prattiku, jitnaqqsu l-emissjonijiet u l-impatt fuq l-ambjent kollu kemm hu.

Benżo[a]piren (BaP): Il-BaP huwa solidu li jiġi emess b’riżultat tal-kombustjoni inkompleta ta’ karburanti fossili u bijokarburanti. Is-sorsi prinċipali tiegħu huma t-tisħin domestiku (b’mod partikolari, il-ħruq tal-injam u tal-faħam), il-ġenerazzjoni tal-elettriku fl-impjanti tal-enerġija, l-inċinerazzjoni tal-iskart, il-produzzjoni tal-kokk kif ukoll tal-azzar.

DALYs: Snin ta’ Ħajja Aġġustati għad-Diżabbiltà

Kundizzjonijiet ta’ dispersjoni: Il-kundizzjonijiet ta’ dispersjoni jindikaw il-kapaċità tal-atmosfera li tiddilwixxi s-sustanzi li jniġġsu l-arja.

Diossidu tal-karbonju (CO₂): Is-CO₂ huwa gass bla kulur u huwa l-aktar gass serra preżenti fl-atmosfera tad-dinja. Fil-biċċa l-kbira dan jiġi rilaxxat fl-atmosfera mill-ħruq ta’ karburanti fossili.

Diossidu tal-kubrit (SO₂): Gass tossiku bla kulur. Ossidu tal-kubrit (SO_X).

Diossidu tan-nitroġenu (NO₂): Gass tossiku li jkun kannella fl-aħmar. Ossidu tan-nitroġenu (NO_X).

Direttiva NEC: Id-Direttiva dwar il-Limiti Nazzjonali tal-Emissjonijiet (Id-Direttiva (UE) 2016/2284 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-14 ta’ Diċembru 2016 dwar it-tnaqqis tal-emissjonijiet nazzjonali ta’ ċerti inkwinanti atmosferiċi, li temenda d-Direttiva 2003/35/KE u li tħassar id-Direttiva 2001/81/KE (ĠU L 344, 17.12.2016, p. 1)).

EEA: L-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent

Gass Naturali Kkompressat (CNG): Is-CNG huwa gass naturali li jinħażen taħt pressjoni għolja u jista’ jintuża minflok il-petrol, il-propan jew il-karburant tad-diżil.

Id-Direttiva dwar l-AAQ: Id-Direttiva dwar il-Kwalità tal-Arja fl-Ambjent (id-Direttiva 2008/50/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-21 ta’ Mejju 2008 dwar il-kwalità tal-arja fl-ambjent u arja iktar nadifa għall-Ewropa (ĠU L 152, 11.6.2008, p. 1))

IED: Id-Direttiva dwar l-Emissjonijiet Industrijali (id-Direttiva 2010/75/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-24 ta’ Novembru 2010 dwar l-emissjonijiet industrijali (il-prevenzjoni u l-kontroll integrati tat-tniġġis) (ĠU L 334, 17.12.2010, p. 17) (tfassil mill-ġdid))

Imwiet prematuri: Imwiet li jseħħu qabel ma persuna tilħaq l-istennija tal-għomor standard għal pajjiż u sess.

Karbonju iswed: Il-karbonju iswed huwa kostitwent tal-PM_2.5, li jifforma mill-kombustjoni inkompleta tal-karburant u li s-sorsi prinċipali tiegħu huma t-trasport u t-tisħin domestiku.

Komposti Organiċi Volatili (KOV): Il-KOV huma sustanzi kimiċi organiċi li jevaporaw faċilment.

Komposti Organiċi Volatili Mhux Metaniċi (NMVOC): NMVOC huwa terminu li jinkludi ħafna komposti kimiċi differenti, bħall-benżen, l-etanol, il-formaldeid, iċ-ċikloeżan, jew l-aċeton.

Kontroll tal-idoneità: Evalwazzjoni komprensiva ta’ politika li għandha l-għan li tivvaluta jekk il-qafas regolatorju għal settur ta’ politika partikolari jkunx “adatt għall-iskop”.

Materja partikolata (PM): Partikuli solidi u likwidi sospiżi fl-arja. Il-PM tiġi kklassifikata bħala partikuli ħoxnin (PM₁₀) u partikuli fini (PM_2.5), skont id-daqs tagħha.

Ożonu (Ożonu Troposferiku, O₃): Gass bla kulur u b’riħa qawwija li ma jiġix emess direttament fl-atmosfera, iżda jifforma minħabba r-reazzjoni kimika ta’ sustanzi li jniġġsu fil-preżenza tad-dawl tax-xemx.

QEĠ: Il-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja

WHO: Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa

Żona b’Emissjoni Baxxa (LEZ): LEZ hija żona ddefinita fejn l-aċċess għal xi vetturi li jniġġsu jkun ristrett jew impedit bil-għan li tittejjeb il-kwalità tal-arja.

µg/m³: Mikrogrammi għal kull metru kubu (unità ta’ kejl tal-konċentrazzjoni ta’ sustanzi li jniġġsu l-arja).

Tim tal-awditjar

Ir-rapporti speċjali tal-QEA jippreżentaw ir-riżultati tal-awditi li twettaq ta’ politiki u programmi tal-UE, jew ta’ suġġetti relatati mal-ġestjoni minn oqsma speċifiċi tal-baġit. Il-QEA tagħżel u tfassal dawn il-kompiti tal-awditjar biex timmassimizza l-impatt tagħhom billi tqis ir-riskji għall-prestazzjoni jew għall-konformità, il-livell ta’ introjtu jew ta’ nfiq involut, l-iżviluppi li jkunu għad iridu jseħħu u l-interess politiku u pubbliku.

Dan l-awditu tal-prestazzjoni twettaq mill-Awla I tal-Awditjar, Użu sostenibbli tar-riżorsi naturali, li hija mmexxija minn Nikolaos Milionis, Membru tal-QEA. L-awditu tmexxa minn Janusz Wojciechowski, Membru tal-QEA, li ngħata appoġġ minn Kinga Wisniewska-Danek, Kap tal-Kabinett u Katarzyna Radecka-Moroz, Attaché tal-Kabinett; Colm Friel, Maniġer Prinċipali; João Coelho, Kap tal-Kompitu; Frédéric Soblet, Deputat Kap tal-Kompitu; Vivi Niemenmaa, Blanka Happach, Jan Kubat, Joachim Otto, Lorenzo Pirelli, Radostina Simeonova, u Anna Zalega, Awdituri; u Rachel O’Doherty, Assistenta. Hannah Critoph, Marek Riha, Mila Todorova u Mark Smith ipprovdew appoġġ lingwistiku.

Kuntatt

IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
LUXEMBOURG

Tel. +352 4398-1
Mistoqsijiet: eca.europa.eu/mt/Pages/ContactForm.aspx
Sit web: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors

Ħafna informazzjoni addizzjonali dwar l-Unjoni Ewropea hija disponibbli fuq l-Internet.
Jista’ jsir aċċess għaliha permezz tas-server Europa (http://europa.eu).

Il-Lussemburgu: L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, 2018

PDF	ISBN 978-92-847-0621-1	ISSN 1977-5741	doi:10.2865/060766	QJ-AB-18-019-MT-N
HTML	ISBN 978-92-847-0577-1	ISSN 1977-5741	doi:10.2865/907136	QJ-AB-18-019-MT-Q

© L-Unjoni Ewropea, 2018

Għal kull użu jew riproduzzjoni ta’ ritratti jew materjal ieħor li ma jaqax taħt id-drittijiet tal-awtur tal-Unjoni Ewropea, irid jintalab il-permess direttament mingħand id-detenturi tad-drittijiet tal-awtur.

KIF TIKKUNTATTJA LILL-UE

Personalment
Madwar l-Unjoni Ewropea kollha hemm mijiet ta’ ċentri ta’ informazzjoni tal-Europe Direct. Tista’ ssib l-indirizz tal-eqreb ċentru għalik f’dan is-sit: https://europa.eu/european-union/contact_mt

Bit-telefown jew bil-posta elettronika
Europe Direct huwa servizz li jwieġeb il-mistoqsijiet tiegħek dwar l-Unjoni Ewropea. Tista’ tikkuntattja dan is-servizz:

• bit-telefown bla ħlas: 00 800 6 7 8 9 10 11 (ċerti operaturi jafu jimponu ħlas għal dawn it-telefonati),
• fuq dan in-numru standard: +32 22999696, jew
• bil-posta elettronika permezz: https://europa.eu/european-union/contact/write-to-us_mt

KIF ISSIB TAGĦRIF DWAR L-UE

Onlajn
L-informazzjoni dwar l-Unjoni Ewropea bil-lingwi uffiċjali kollha tal-UE hija disponibbli fuq is-sit web Europa fuq: https://europa.eu/european-union/index_mt

Pubblikazzjonijiet tal-UE
Tista’ tniżżel mill-internet jew tordna l-pubblikazzjonijiet tal-UE, li xi wħud minnhom huma bla ħlas u xi oħrajn bil-ħlas, mill-EU Bookshop fl-indirizz li ġej: https://op.europa.eu/mt/publications. Kopji multipli ta’ pubblikazzjonijiet bla ħlas tista’ tiksibhom billi tikkuntattja lil Europe Direct jew liċ-ċentru tal-informazzjoni lokali tiegħek (ara https://europa.eu/european-union/contact_mt).

Il-liġi tal-UE u dokumenti relatati
Għal aċċess għall-informazzjoni legali tal-UE, inkluż il-liġijiet kollha tal-UE mill-1951 ’l hawn, fil-verżjonijiet lingwistiċi uffiċjali kollha, żur is-sit EUR-Lex hawnhekk: http://eur-lex.europa.eu

Dejta Miftuħa mill-UE
Il-portal tad-Dejta Miftuħa mill-UE (http://data.europa.eu/euodp/mt/home?) jipprovdi aċċess għal settijiet tad-dejta mill-UE. Id-dejta tista’ titniżżel mill-internet u tintuża mill-ġdid bla ħlas, kemm għal skopijiet kummerċjali kif ukoll mhux kummerċjali.